Jaarverslag Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie 2013
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2013-2014
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 930
 XIII
 
 Jaarverslag en slotwet Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
		Innovatie 2013
 
 
 Nr. 1
 JAARVERSLAG MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE
		(XIII) 2013
 Aangeboden 
		21 mei 2014
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde verplichtingen van EZ verdeeld over de
				 beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 Gerealiseerde uitgaven van EZ verdeeld over de
				 beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln) 
 
 
 
 Gerealiseerde ontvangsten van EZ verdeeld over de
				 beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 
 
 INHOUDSOPGAVE
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 
 
 ALGEMEEN
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 Aanbieding en dechargeverlening
 
 
 5
 
 
 
 
 1.2.
 
 
 Leeswijzer
 
 
 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 
 
 
 
 HET
						BELEIDSVERSLAG
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 
 1.3.1
 
 
 De beleidsprioriteiten
 
 
 11
 
 
 
 
 1.3.2
 
 
 De beleidsartikelen
 
 
 20
 
 
 
 
 
 11
 
 
 Goed functionerende economie en markten
 
 
 20
 
 
 
 
 
 12
 
 
 Een sterk innovatievermogen
 
 
 28
 
 
 
 
 
 13
 
 
 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 39
 
 
 
 
 
 14
 
 
 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 53
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 69
 
 
 
 
 
 17
 
 
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 86
 
 
 
 
 
 18
 
 
 Natuur en regio
 
 
 94
 
 
 
 
 1.3.3
 
 
 De niet-beleidsartikelen
 
 
 106
 
 
 
 
 
 40
 
 
 Apparaat
 
 
 106
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Nominaal en Onvoorzien
 
 
 
 
 
 1.3.4
 
 
 De Bedrijfsvoeringsparagraaf
 
 
 110
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 
 
 
 
 JAARREKENING
 
 
 
 
 112
 
 
 
 
 
 1.4.1
 
 
 Departementale verantwoordingsstaat
 
 
 112
 
 
 
 
 1.4.2
 
 
 Samenvattende verantwoordingsstaat inzake
						agentschappen
 
 
 113
 
 
 
 
 1.4.3
 
 
 Toelichting bij de samenvattende
						verantwoordingsstaat inzake agentschappen
 
 
 114
 
 
 
 
 
 Aansluiting realisatie agentschappen met financiering door
						 moederdepartement
 
 
 114
 
 
 
 
 
 Agentschap NL (AgNL)
 
 
 116
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom (AT)
 
 
 124
 
 
 
 
 
 Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
 
 
 132
 
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied (DLG)
 
 
 137
 
 
 
 
 
 Dienst Regelingen (DR)
 
 
 143
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
 
 
 150
 
 
 
 
 1.4.4
 
 
 Saldibalans EZ per 31 december 2013
 
 
 159
 
 
 
 
 1.4.5
 
 
 Topinkomens
 
 
 170
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 D.
 
 
 
 
 BIJLAGEN
 
 
 
 
 172
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 Bijlage Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO's) en Rechtspersonen met een
						 Wettelijke Taak (RWT's)
 
 
 172
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013
 
 
 184
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 Europese geldstromen
 
 
 192
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van externe
						 adviseurs en tijdelijk personeel (bijlage externe inhuur)
 
 
 201
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 Lijst van afkortingen
 
 
 203
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ALGEMEEN
 
 
 
 
 1.1
 AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
 
 
 AAN de voorzitters van de Eerste en de
				Tweede Kamer van de Staten-Generaal.
 
 Hierbij bied ik, mede
				namens de Staatssecretaris van Economische Zaken, het departementale
				jaarverslag van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) over het jaar 2013
				aan.
 
 Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64
				van de Comptabiliteitswet 2001 verzoek ik de beide Kamers van de
				Staten-Generaal de Minister van Economische Zaken decharge te verlenen over het
				in het jaar 2013 gevoerde financiële beheer.
 
 Ten behoeve
				van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot
				dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als externe controleur op
				grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001 een rapport opgesteld. Dit
				rapport wordt separaat door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal
				aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer
				met betrekking tot:
 
 
 a.
 het gevoerde financieel beheer en materieel
					 beheer;
 
 
 b.
 de ten behoeve van dat beheer bijgehouden
					 administraties;
 
 
 c.
 de financiële informatie in het
					 jaarverslag;
 
 
 d.
 de betrokken saldibalans;
 
 
 e.
 de totstandkoming van de informatie over
					 het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering;
 
 
 f.
 de in het jaarverslag opgenomen informatie
					 over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering.
 
 
 Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de
				volgende, wettelijk voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
 
 
 a.
 het Financieel jaarverslag van het Rijk
					 over 2013;
 
 
 b.
 het voorstel van de slotwet dat met het
					 onderhavige jaarverslag samenhangt;
 
 
 c.
 het rapport van de Algemene Rekenkamer met
					 betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks
					 schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
 
 
 d.
 de verklaring van goedkeuring van de
					 Algemene Rekenkamer met betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het
					 Rijk over 2013 opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
					 2013, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over 2013 (de
					 verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid, van de
					 Comptabiliteitswet 2001).
 
 
 Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden
				genomen, voordat de betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring
				van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
 
 
 
 
 De Minister van
			 Economische Zaken,
 
 H.G.J.
 Kamp
 
 
 
 
 
 Dechargeverlening door de
				Tweede Kamer
 Onder verwijzing naar artikel 64 van de
				Comptabiliteitswet 2001 verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der
				Staten-Generaal dat de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot
				dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
				genomen in de vergadering van
 
 De Voorzitter van de
				Tweede Kamer,
 
 Handtekening:
 
 Datum:
 
 
 Op grond van artikel 64, tweede lid van
			 de Comptabiliteitswet 2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige
			 jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter
			 behandeling doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
 
 
 Dechargeverlening door de
				Eerste Kamer
 Onder verwijzing naar artikel 64 van de
				Comptabiliteitswet 2001 verklaart de voorzitter van de Eerste Kamer der
				Staten-Generaal dat de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot
				dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
				genomen in de vergadering van
 
 De Voorzitter van de
				Eerste Kamer,
 
 Handtekening:
 
 Datum:
 
 
 Op grond van artikel 64, derde lid van
			 de Comptabiliteitswet 2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige
			 jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring,
			 doorgezonden aan de Minister van Financiën.
 
 
 
 
 Leeswijzer
 
 
 
 1.2.
 LEESWIJZER
 
 De leeswijzer gaat in op de volgende onderwerpen:
 
 
 1.
 Opbouw jaarverslag;
 
 
 2.
 Ondergrens toelichtingen;
 
 
 3.
 Controlenormen financiële en
					 niet-financiële gegevens;
 
 
 4.
 Groeiparagraaf.
 
 
 
 
 1.
 Opbouw jaarverslag
 
 Het jaarverslag bevat een beleidsverslag, een
				 jaarrekening en een aantal bijlagen. Deze bevatten informatie over de in 2013
				 gerealiseerde beleidsresultaten en de budgettaire realisatiegegevens van het
				 Ministerie van Economische Zaken (EZ).
 In het onderdeel
				 beleidsprioriteiten van het beleidsverslag wordt verantwoording afgelegd over
				 de volgende actielijnen:
 
 
 •
 Inzetten op de top, Nederland
						internationaal sterk positioneren en ruimte bieden aan innovatief
						ondernemerschap;
 
 
 •
 Bevorderen van duurzame welvaart, met
						oog voor mens en natuur;
 
 
 •
 Werken aan duurzame productie en ketens
						in land- en tuinbouw en visserij;
 
 
 •
 Werken aan een toekomstbestendige
						energievoorziening.
 
 
 De beleidsartikelen in dit jaarverslag hebben dezelfde
				 opzet als de begroting 2013. Dit betekent dat de beleidsartikelen conform de
				 Rijksbegrotingsvoorschriften van «Verantwoord Begroten» zijn opgesteld. Elk
				 beleidsartikel bevat een paragraaf beleidsconclusies waarin voor de
				 belangrijkste instrumenten een oordeel wordt gegeven over de uitvoering van het
				 beleid in het afgelopen jaar.
 De jaarrekening bestaat uit de
				 departementale verantwoordingsstaat, de samenvattende verantwoordingsstaat
				 inzake de agentschappen, de jaarverantwoordingen van de agentschappen en de
				 saldibalans.
 
 
 
 2.
 Ondergrens toelichtingen
 
 Voor wat betreft het toelichten van significante
				 verschillen in de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen in de realisatie
				 versus de vastgestelde begroting 2013 wordt een ondergrens van € 3 mln
				 gehanteerd. In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten
				 toegelicht beneden deze ondergrens.
 De opgenomen realisatiegegevens in
				 de tabellen «budgettaire gevolgen van beleid» gaan, net als in de vorige
				 jaarverslagen, terug tot het jaar t-3 (2010). Dit in afwijking van het
				 RBV-model 3.22d waarin de realisatie teruggaat tot het jaar t-4 (2009).
 
 
 
 3.
 Controlenormen financiële en niet-financiële
					 gegevens
 
 Het jaarverslag bevat zowel financiële als
				 niet-financiële gegevens (kengetallen en indicatoren). Deze gegevens zijn aan
				 verschillende controlenormen onderhevig. De controle van financiële informatie
				 is gebaseerd op normen zoals deze voortvloeien uit de Comptabiliteitswet 2001
				 en de Rijksbegrotingsvoorschriften 2014 (RBV). De controle van
				 beleidsinformatie en informatie over de bedrijfsvoering is gebaseerd op normen
				 zoals deze voortvloeien uit de RBV. Ter borging van de betrouwbaarheid van de
				 informatie inzake de prestatiegegevens in de begroting en het jaarverslag,
				 heeft de Auditdienst Rijk (ADR) net als in voorgaande jaren een audit
				 uitgevoerd.
 
 
 
 4.
 Groeiparagraaf
 
 Dit jaarverslag is, net als de begroting 2013, voor het
				 eerst volledig opgesteld volgens de voorschriften van «Verantwoord Begroten».
				 In de bijlage met afgerond evaluatie en overig onderzoek is voor de afgeronde
				 evaluaties een korte samenvatting van de resultaten opgenomen. Dit is conform
				 de toezegging van de Minister in het Wetgevingsoverleg op 12 juni 2013 over
				 het jaarverslag 2012 (TK,
				 33 605 XIII,
				 nr. 13).
 In de begroting 2013 is reeds aangegeven hoe de
				 motie Schouw c.s. (TK, 2010–2011,
				 21 501, nr.
				 537) is verwerkt. De voor het beleidsterrein van EZ meest relevante
				 aanbeveling van de Raad was:
 «Innovatie, investeringen in particulier
				 onderzoek en ontwikkeling en nauwere banden tussen de wetenschapswereld en het
				 bedrijfsleven te stimuleren, alsook industriële vernieuwing te bevorderen door
				 middel van passende prikkels in het kader van het bedrijfslevenbeleid, en
				 daarbij de toegankelijkheid voor niet tot de topsectoren behorende
				 ondernemingen te waarborgen en het fundamenteel onderzoek veilig te
				 stellen.»
 Deze aanbeveling heeft een plaats gekregen in het
				 beleidsartikel 12 (Een sterk innovatievermogen).
 
 
 
 
 
 Beleidsprioriteiten
 
 B.
 HET BELEIDSVERSLAG
 
 
 
 
 1.3.1
 DE BELEIDSPRIORITEITEN
 
 Het Ministerie van Economische Zaken (EZ) staat voor een
				duurzaam, ondernemend Nederland. Na een korte beschouwing over de stand van de
				economie, worden hieronder de acties van EZ in 2013 beknopt uiteengezet. Voor
				meer gedetailleerde informatie wordt verwezen naar de beleidsartikelen.
 Stand van de Economie
 De
				Nederlandse economie klimt voorzichtig uit het dal. Hoewel het bbp in 2013 als
				geheel met 0,8 procent daalde, is de economie in de laatste drie kwartalen iets
				gegroeid en nam het groeitempo in het laatste kwartaal toe. Het kwakkelen van
				de economie kan hoofdzakelijk worden teruggevoerd op de ingezakte binnenlandse
				vraag. Banken, huishoudens en de overheid brengen hun balansen op orde. Vooral
				de sectoren die gericht zijn op het binnenland hadden last van de zwakke vraag,
				zoals de bouw, de detailhandel en de horeca. De werkloosheid liep met bijna 100
				duizend personen fors op tot 628 duizend (7,0%) in december 2013.
 Ondanks de matige economische groei is Nederland nog steeds één van de
				meest welvarende en concurrerende landen ter wereld. Onze economie heeft in
				veel opzichten een goede uitgangspositie. Zo heeft Nederland innovatief
				vermogen en een kwalitatief goede beroepsbevolking met een hoog
				opleidingsniveau. Ook de infrastructuur vormt één van de sterke fundamenten
				onder de Nederlandse economie.
 Het is belangrijk om deze
				uitgangspositie te behouden en te versterken en in te spelen op veranderingen,
				waardoor Nederland optimaal kan profiteren als de wereldeconomie verder
				aantrekt. Daarom voert het kabinet belangrijke hervormingen door op het gebied
				van de woningmarkt, de arbeidsmarkt, de pensioenen en de zorg en zet het in op
				innovatie, onderwijs en vergroening van de economie.
 Inzetten op de top, Nederland
				internationaal sterk positioneren en ruimte bieden aan innovatief
				ondernemerschap
 Het kabinet zorgt er met het
				bedrijfslevenbeleid voor dat ondernemers de ruimte krijgen om te ondernemen,
				innoveren, te investeren en te exporteren. Samenwerking in de gouden driehoek
				van bedrijven, overheid en kennisinstellingen is daarbij van groot belang.
 Het kabinet verbetert de toegang tot financiering en de publieke
				dienstverlening. Daarbij passen geen onnodige regels en bureaucratie. In 2013
				is de regeldruk met € 500 mln verlaagd. Ook wordt de toegang tot
				mobiel internet en het vertrouwen in ICT geborgd. Om aan de top te blijven, heeft
				het kabinet eind 2013 haar visie op telecommunicatie, media en internet aan de
				Tweede Kamer gestuurd. Doel is om houvast te geven voor de strategische
				vraagstukken van de interneteconomie: behoud van concurrentiekracht, vrijheid
				en betrouwbaarheid in deze dynamische, internationale en convergerende
				markt.
 
 Generieke regelingen gericht op ondernemers met
				 ambitie vormen het hart van het bedrijvenbeleid. Het Midden- en Kleinbedrijf
				 (MKB) is van groot belang voor de Nederlandse economie en werkgelegenheid.
				 Daarnaast heeft het kabinet speciale aandacht voor negen topsectoren, waaronder Agro & Food, Tuinbouw en
				 Uitgangsmaterialen en Energie, om deze toekomstbestendig te maken en
				 houden.
 Deze aanpak is versterkt in de regio, onder andere door inzet
				 van de Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)-middelen en in het
				 buitenland, via circa 25 gezamenlijk vormgegeven bedrijvenmissies, waaronder
				 een reis naar Indonesië met meer dan 100 bedrijven. Met Duitsland wordt
				 samengewerkt om belemmeringen voor ondernemers weg te nemen, met nadruk op de
				 grensregio.
 
 Het kabinet zet zich in voor een sterke
				Europese groeiagenda, onder meer door te zorgen dat
				bedrijven en kennisinstellingen optimaal gebruik kunnen maken van de
				EU-innovatiegelden, door de kosten voor een Europees octrooi te verlagen, de
				interne markt te versterken, de regeldruk te verlagen en meer ruimte te
				creëren voor het MKB.
 EZ heeft verschillende generieke en specifieke
				regelingen in het leven geroepen om ervoor te zorgen dat ondernemers toegang
				hebben tot financiering, kunnen innoveren en investeren in Research and
				Development (R&D). Vóór de zomer 2013 is de Visie op
				het toegepast onderzoek aan de Tweede Kamer gestuurd, waarin onder
				andere de positionering wordt aangescherpt om ongewenste concurrentie met
				private partijen te voorkomen. In het kader van het in mei 2013 afgesloten
				Techniekpact (voor goed technisch geschoold
				personeel) heeft de topsector chemie 50 beurzen uitgereikt. EZ heeft de
				noodzakelijke voorbereidingen getroffen voor het in 2014 gelanceerde
				digitale Ondernemersplein, waar alle vragen van
				ondernemers worden beantwoord: Ondernemersplein.nl.
 Bevorderen van duurzame welvaart, met oog
				voor mens en natuur
 
 Welvaart en welzijn in Nederland gaan verder dan een
				 uitmuntend ondernemingsklimaat. Een aantrekkelijke leefomgeving, voldoende
				 bescherming voor consumenten en een duurzame economische ontwikkeling en een
				 brede verantwoordelijkheid voor de wereld om ons heen zijn alle van belang. Het
				 kabinet streeft naar groene groei, om ook de
				 toekomstige welvaart te vergroten.
 Ook heeft het kabinet tot en met
				 2013 159 Green deals gesloten met bedrijven, lagere
				 overheden en maatschappelijke organisaties, om duurzame projecten te
				 stimuleren. Daarvan waren 30 deals gericht op het versterken van de
				 biodiversiteit en het behoud van natuurlijke
				 hulpbronnen.
 
 Een vitale natuur en
				leefomgeving is een belangrijke factor voor de kwaliteit van leven en
				het vestigingsklimaat. In 2013 zijn 87 Natura2000-gebieden aangewezen, waarmee het totaal aantal
				beschermde gebieden op 145 komt. Ook is het wetsvoorstel Programmatische Aanpak
				Stikstof (PAS) aangeboden, die medio 2014 in werking zal treden. De provincies
				worden via de decentralisatie verantwoordelijk voor de realisatie en het beheer
				van het Natuurnetwerk Nederland. In 2013 is de
				decentralisatie ver gevorderd, waarbij afspraken zijn gemaakt over de
				overdracht van budgetten, de overdracht van gronden en de decentralisatie van
				een gedeelte van de Dienst Landelijk Gebied (DLG).
				Met de Natuurtop en 24uurnatuur
				op 22 juni 2013 is de start van het nieuwe gedecentraliseerde
				natuurbeleid gemarkeerd. De nieuwe Natuurvisie is
				voorbereid, die in 2014 aan de Kamer wordt aangeboden.
 Bij duurzame
				welvaart hoort ook bescherming van en vertrouwen door consumenten. De
				fusie-organisatie Autoriteit Consument en Markt,
				met als doelstelling het bevorderen van goed functionerende markten, ordelijke
				en transparante marktprocessen en een zorgvuldige behandeling van consumenten,
				is op 1 april 2013 van start gegaan. De Stroomlijningswet
				ACM, de implementatiewet Richtlijn
				Consumenten en de wet op pandbeleningen zijn in hetzelfde jaar door de
				Tweede Kamer unaniem aanvaard.
 Werken aan duurzame productie en ketens in
				land-, tuinbouw en visserij
 Een duurzame landbouwproductie
				draagt bij aan de welvaart van Nederland. Tijdens de recessie bleef de
				agrarische sector onverminderd groeien. EZ zet zich onder andere samen met de
				topsectoren in voor een duurzame land- en tuinbouwsector, ook in Europees en
				mondiaal verband. Nederland heeft zich bijvoorbeeld actief ingezet voor
				markttoegang op veterinair en fytosanitair terrein. Op basis van de
				onderwijswetgeving werkte EZ ook intensief aan het Groen Onderwijs, op MBO, HBO
				en hoger niveau.
 In 2013 is gestart met de implementatie van het
				nieuwe duurzamere Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
				(GLB). De toeslagen onder directe betalingen (in werking in 2015)
				zullen zo geleidelijk mogelijk overgaan naar een gelijke hectarepremie voor
				alle bedrijven in 2019, zonder gekoppelde steun.
 Met
				klimaatslimme landbouw, waarvoor Nederlandse kennis
				en kunde wereldwijd wordt ingezet, kan de landbouwproductie duurzaam verhoogd
				worden, de weerbaarheid tegen klimaatverandering wordt verhoogd en de uitstoot
				van CO2 verlaagd. In december 2013 heeft Nederland hierover een
				conferentie georganiseerd in Johannesburg, in samenwerking met onder andere de
				Wereldbank, FAO en Zuid-Afrika. Als voorbeeldprojecten heeft EZ bovendien met
				de Clinton Foundation en de Alliance for a Green Revolution in Africa (AGRA)
				overeenkomsten gesloten om klimaatslimme landbouw in samenwerking met
				Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen in de praktijk te brengen.
 In 2020 moet de transitie zijn gemaakt naar een toekomstbestendige, maatschappelijk gewaardeerde
				veehouderij. Hiertoe stimuleert EZ integraal duurzame stallen en ook
				maatregelen om de schaalgrootte in te perken, waar nodig voor bijvoorbeeld de
				volksgezondheid. Daarnaast staan in de Uitvoeringsagenda
				Natuurlijk Kapitaal concrete actiepunten voor biodiversiteit, onder
				andere het aanpakken van plastic in zee en duurzame productie van biomassa. Ook
				is het stelsel van verplichte mestverwerking
				voorbereid, dat sinds 1 januari 2014 van kracht is en onderdeel vormt van het
				Nederlandse vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2014–2017.
 
 De overheid en de voedselproductieketen vlees en
				 zuivel hebben de Taskforce Voedselvertrouwen in het
				 leven geroepen om de fraude in de voedselproductie aan te pakken. Eind 2013 is
				 het verbeterplan NVWA aan de Tweede Kamer
				 gestuurd.
 EZ heeft zich tevens ingezet voor dierenwelzijn, onder andere door meer aandacht te genereren
				 voor het uitfaseren van ingrepen bij landbouwhuisdieren, en de juiste omgang
				 met proefdieren. De vermindering van het
				 antibioticagebruik in de veehouderij is in dit
				 kader van groot belang. De gegevens over 2013 zijn nog niet beschikbaar, maar
				 tussen 2009 en 2012 is al een afname met 49% geconstateerd.
 
 Daarnaast zet het kabinet zich in voor een
				concurrerende visserijketen die de natuur ontziet met gezonde producten. Over
				de herziening van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid
				(GVB) vond in 2013 besluitvorming plaats, waarbij naar een goede
				combinatie is gestreefd tussen duurzaamheid en toekomstperspectief voor de
				visserijsector.
 EZ en VWS hebben de opheffing van de
				product- en bedrijfsschappen en de overgang van
				publieke taken in 2013 voorbereid. EZ zal diverse nieuwe werkzaamheden
				uitvoeren, onder andere bij de invoer van landbouwproducten en taken op het
				gebied van marktordening en dierenwelzijn. Ook heeft EZ de fusie gerealiseerd
				van het voormalige Agentschap NL en Dienst Regelingen tot de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, per 1 januari
				2014.
 Werken aan een toekomstbestendige
				energievoorziening
 De energiesector is een belangrijke
				economische randvoorwaarde die groei, banen en inkomsten oplevert. In het
				SER-Energieakkoord hebben verschillende overheden, werkgevers, werknemers,
				milieu-organisaties, energiebedrijven en andere organisaties de basis gelegd
				voor een breed gedragen, robuust en toekomstbestendig energiebeleid.
 Het kabinet heeft een aandeel duurzame energie van 16% in 2023 ten doel
				gesteld. De tijdelijke subsidieregeling voor de aanschaf van zonnepanelen is
				volledig benut en inmiddels gesloten. In 2013 was veel belangstelling voor de
				Regeling Stimulering Duurzame Energie+ (SDE+). Bij
				de topsector energie is in 2013 de onderzoeks- en
				innovatieagenda verder toegespitst op kostprijsverlaging van technologie die
				nodig is voor het behalen van de doelen voor hernieuwbare energie uit het
				Energieakkoord.
 De rol die gas kan spelen bij het flexibeler maken en
				balanceren van de energievoorziening («systeemfunctie van
				gas») heeft grote aandacht, onder andere gas als tijdelijke opslag
				van overtollige elektriciteit van wind en zon («power2gas»).
 Bij het gebruik van radioactieve
				materialen staat veiligheid vanzelfsprekend voorop. In 2013 is een groot deel
				van de aanbevelingen uit de eerste serie stresstestrapporten geïmplementeerd (de aansluitingstijd
				van de mobiele dieselaggregaat op het terrein van Borssele is bijvoorbeeld
				aanzienlijk verkort).
 
 In 2013 is uitvoering gegeven aan de
				 herziening van de Elektriciteit- en Gaswet. Ook is
				 de Warmtewet per 1 januari 2014 in werking
				 getreden.
 De rijkscoördinatieregeling is
				 van groot belang voor het realiseren van grote energieprojecten, waaronder
				 investeringen in betrouwbare en betaalbare elektriciteit- en gasnetten die
				 cruciaal zijn voor de energievoorziening. In 2013 is de 380kV
				 hoogspanningsverbinding Randstad 380kV Zuidring in gebruik genomen.
 
 Per 1 april 2013 is de nieuwe wet
				Voorraadvorming Aardolieproducten (Wva 2012) in werking getreden, een
				implementatie van een Europese Richtlijn die onder andere gaat over de aanleg
				van strategische olievoorraden.
 Effectief energiebeleid is per
				definitie internationaal beleid. In 2013 heeft EZ
				met name aandacht besteed aan het versterken van de regionale marktintegratie
				en de samenwerking op het gebied van leveringszekerheid, zowel in pentalateraal
				verband als in de bilaterale energiesamenwerking met Duitsland.
 Slottekst
 In 2013 is veel
				bereikt, zoals hierboven uiteengezet. Maar het werk is nog niet afgerond. Het
				Ministerie van Economische Zaken zet zich dan ook in 2014 onverminderd in voor
				een duurzaam, ondernemend Nederland.
 Realisatie
				beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Realisatie
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 
 
 
 
 
 
 12 Een sterk innovatievermogen
 
 
 
 
 
 
 
 
 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 
 
 
 
 
 
 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 
 
 –
 
 
 De beleidsdoorlichting van artikel 14 kent vertraging door
								 de inspanningen rond het energieakkoord. Naar verwachting wordt de
								 beleidsdoorlichting in het voorjaar 2014 naar de Ministerraad verzonden en zal
								 uiterlijk voor het zomerreces helemaal afgerond en naar de Tweede Kamer
								 gestuurd worden.
 
 
 
 
 16 Concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en
							 voedselketens
 
 
 
 
 
 
 
 
 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 
 
 –
 
 
 De beleidsdoorlichting is in een ver gevorderd stadium en
								 zal in het voorjaar van 2014 worden afgerond.
 
 
 
 
 18 Natuur en regio
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht
				garanties
 
 Overzicht verstrekte garanties (bedragen x
				 € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitstaande garanties 2012
 
 
 Verleende garanties 2013
 
 
 Vervallen garanties 2013
 
 
 Uitstaande garanties 2013
 
 
 Garantieplafond 2013
 
 
 Totaal plafond
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 13 Een excellent
						 ondernemersklimaat
 
 
 
 BMKB
 
 
 2.449.442
 
 
 343.816
 
 
 525.291
 
 
 2.267.967
 
 
 1.000.000
 
 
 
 
 
 Garantie Ondernemersfinanciering
 
 
 841.101
 
 
 66.008
 
 
 219.170
 
 
 687.939
 
 
 300.000
 
 
 
 
 
 Groeifinancieringsfaciliteit
 
 
 70.719
 
 
 9.279
 
 
 6.192
 
 
 73.806
 
 
 84.343
 
 
 
 
 
 Microkredieten
 
 
 13.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 13.000
 
 
 
 13.000
 
 
 
 
 Garantie Scheepsnieuwbouw
 
 
 0
 
 
 44.081
 
 
 0
 
 
 44.081
 
 
 999.668
 
 
 
 
 
 
 Artikel 14 Een doelmatige en duurzame
						 energievoorziening
 
 
 
 Geothermie
 
 
 32.164
 
 
 43.342
 
 
 9.214
 
 
 66.292
 
 
 43.865
 
 
 
 
 
 ETS-compensatie
 
 
 0
 
 
 4.000
 
 
 0
 
 
 4.000
 
 
 
 4.000
 
 
 
 
 
 Artikel 16 Concurrerende, duurzame,
						 veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 
 Garanties voor investeringen en werkkapitaal landbouwondernemingen
 
 
 438.977
 
 
 36.315
 
 
 80.770
 
 
 394.522
 
 
 135.000
 
 
 
 
 
 Regeling nieuwe agrarische schadeverzekeringen
 
 
 0
 
 
 1.392
 
 
 732
 
 
 660
 
 
 
 60.750
 
 
 
 
 
 Artikel 18 Natuur en regio
 
 
 
 Garantie voor natuurgebieden en landschappen
 
 
 449.070
 
 
 0
 
 
 15.901
 
 
 433.169
 
 
 
 449.070
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 4.294.473
 
 
 
 
 548.233
 
 
 
 
 857.270
 
 
 
 
 3.985.436
 
 
 
 
 2.563.208
 
 
 
 
 526.820
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht uitgaven en ontvangsten garanties (bedragen x
				 € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitgaven 2012
 
 
 Ontvangsten 2012
 
 
 Saldo 2012
 
 
 Uitgaven 2013
 
 
 Ontvangsten 2013
 
 
 Saldo 2013
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 13 Een excellent
						 ondernemersklimaat
 
 
 
 BMKB
 
 
 96.302
 
 
 23.644
 
 
 – 72.658
 
 
 102.422
 
 
 21.544
 
 
 – 80.878
 
 
 
 
 Garantie Ondernemersfinanciering
 
 
 16.209
 
 
 13.309
 
 
 – 2.900
 
 
 8.176
 
 
 10.160
 
 
 1.984
 
 
 
 
 Groeifinancieringsfaciliteit
 
 
 2.270
 
 
 2.154
 
 
 – 116
 
 
 2.360
 
 
 2.047
 
 
 – 313
 
 
 
 
 Microkredieten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Garantie Scheepsnieuwbouw
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 44
 
 
 44
 
 
 
 
 
 Artikel 14 Een doelmatige en duurzame
						 energievoorziening
 
 
 
 Geothermie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 526
 
 
 526
 
 
 0
 
 
 
 
 ETS-compensatie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Artikel 16 Concurrerende, duurzame,
						 veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 
 Garanties voor investeringen en werkkapitaal landbouwondernemingen
 
 
 8.377
 
 
 1.657
 
 
 – 6.720
 
 
 24.118
 
 
 1.165
 
 
 – 22.953
 
 
 
 
 Regeling nieuwe agrarische schadeverzekeringen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Artikel 18 Natuur en regio
 
 
 
 Garantie voor natuurgebieden en landschappen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 123.158
 
 
 
 
 40.764
 
 
 
 
 – 82.394
 
 
 
 
 137.602
 
 
 
 
 35.486
 
 
 
 
 – 102.116
 
 
 
 
 
 
 Artikel 13 Een excellent
				ondernemersklimaat
 BMKB
 De BMKB is bedoeld
				voor bedrijven die te weinig zekerheden (onderpand) kunnen bieden aan een bank.
				De bank vindt het risico dat het bedrijf zijn lening niet kan terugbetalen dan
				vaak te hoog. Via de BMKB staat de overheid borg voor het deel van de lening
				waar het bedrijf geen onderpand voor heeft. De bank kan voor dat deel dus
				terugvallen op de overheid. Op grond van de Subsidieregeling starten, groeien
				en overdragen van ondernemingen kunnen financiers kredieten die zij verstrekken
				aan MKB-ondernemers onder de werking van de regeling brengen. Hierdoor stelt de
				Staat zich voor 90% borg ten behoeve van de financier voor de terugbetaling van
				deze kredieten (de zogenaamde bedrijfsborgstellingskredieten). Eén van de
				voorwaarden die de regeling hieraan stelt, is dat de financier gelijktijdig met
				het verstrekken van een bedrijfsborgstellingskrediet, aan de MKB-ondernemer een
				ander krediet verstrekt, waarvoor deze borgstelling van de Staat niet geldt.
				Als hoofdregel geldt dat het bedrijfsborgstellingskrediet ten minste even groot
				moet zijn als het daarmee gelijktijdig afgesloten andere krediet. Het
				laatstgenoemde krediet bedraagt daarmee ten minste 100% van het
				bedrijfsborgstellingskrediet (verhouding 1:1). Voor starters en het innovatieve
				MKB gelden andere verhoudingen. Om de kredietverlening te stimuleren is per
				1 november 2013 het maximum van het borgstellingskrediet verhoogd van € 1
				mln naar € 1,5 mln en geldt voor bestaande bedrijven met een
				borgsstellingskrediet tot maximaal € 0,2 mln de ruimere
				startersfaciliteit.
 Garantie Ondernemersfinanciering (GO)
 Met
				het instrument GO kunnen banken een 50% Staatsgarantie krijgen op (middel)grote
				leningen vanaf € 1,5 mln. Door de verstrekking van een Staatsgarantie wordt
				het risico voor de bank op de ondernemingsfinanciering gereduceerd. Dit
				vergroot de mogelijkheden om te voorzien in de financieringsbehoefte bij het
				Nederlandse bedrijfsleven. Ter stimulering van de kredietverlening aan het
				bedrijfsleven zijn de voorwaarden voor de GO-regeling tijdelijk verruimd. In
				2013 is het maximum van de garantie verhoogd van € 25 mln naar € 75 mln
				en is de GO, naast de al bestaande mogelijkheid om bankgaranties onder de GO te
				brengen, ook opengesteld voor alternatieve aanbieders van garanties aan
				bedrijven.
 Groeifinancieringsfaciliteit
 Met de Groeifinancieringsfaciliteit worden bedrijven geholpen bij het
				aantrekken van risicodragend vermogen door een 50% Staatsgarantie te
				verstrekken op achtergestelde leningen van banken (ten hoogste € 5 mln) en
				op aandelen van participatiemaatschappijen (ten hoogste € 25 mln). De
				Groeifinancieringsfaciliteit kan ondernemingen in een groeifase, bij
				bedrijfsovernames en bij herstructureringen helpen bij het aantrekken van
				risicokapitaal.
 Microkredieten
 Dit betreft
				een eenmalige garantie van 80% die is verstrekt aan de Bank Nederlandse
				Gemeenten (BNG) op een lening van € 15 mln ten behoeve van de funding van de
				Stichting Qredits voor het verstrekken van microkredieten.
 Garantie Scheepsnieuwbouw
 Met de Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfinanciering kunnen banken 80%
				Staatsgarantie krijgen op de nieuwbouwfinanciering van een schip. Hierdoor
				wordt het risico voor de bank op de te verstrekken bouwfinanciering of
				voorfinanciering gereduceerd. Dit vergroot de kans voor Nederlandse
				scheepswerven om financiering aan te trekken. De sector kan door deze regeling
				beter concurreren met buitenlandse werven die van soortgelijke
				garantieregelingen gebruik kunnen maken.
 Artikel 14 Een doelmatige en
				duurzame energievoorziening
 Geothermie
 De
				garantieregeling voor het boren naar aardwarmte steunt ondernemers die
				geologische risico’s van het boren naar aardwarmte willen afdekken.
 ETS-compensatie
 De
				subsidieregeling Indirecte emissiekosten ETS (Emissions Trading Scheme)
				compenseert bedrijven die hogere elektriciteitskosten hebben door
				emissiehandel, hieruit is een éénmalige garantie verstrekt voor Aldel.
 Artikel 16 Concurrerende,
				duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 Garanties voor investeringen en
				werkkapitaal landbouwondernemingen
 Op basis van de
				garantstellingsregeling voor investeringen in landbouwondernemingen en
				werkkapitaal worden garantstellingen verleend aan banken waarmee innovatieve en
				duurzame investeringen in de landbouw en visserij worden gefaciliteerd.
 Regeling nieuwe agrarische
				schadeverzekeringen
 De regeling nieuwe agrarische
				schadeverzekeringen bestaat uit een verzekering tegen schade aan gewassen in de
				fruitteeltsector als gevolg van extreme vorst en schade aan gewassen in de
				agrarische sector als gevolg van zware regenval. Verzekeraars die verzekeringen
				aanbieden voor dergelijke schades kunnen een beroep doen op de regeling.
 Artikel 18 Natuur en
				regio
 Garantie voor natuurgebieden en
				landschappen
 Het betreft het garant staan voor de leningen die
				aangetrokken zijn via het Groenfonds voor het realiseren van de EHS-gronden.
				Deze gronden zijn thans opgaan in het Natuur Netwerk Nederland.
 
 
 De Beleidsartikelen
 
 1.3.2
 DE BELEIDSARTIKELEN
 
 
 
 11
 Goed functionerende economie en markten
 
 Algemene doelstelling
 Het scheppen van voorwaarden voor een goed functionerende economie en goed
				 functionerende markten, waaronder de markt voor elektronische
				 communicatie.
 Goed functionerende markten dragen in belangrijke mate
				 bij aan de economische groei en innovatie. In een goed functionerende markt
				 reageren vraag en aanbod effectief op elkaar. Consumenten en bedrijven
				 profiteren daarvan. Op goed functionerende markten ontstaat een optimale prijs-
				 kwaliteit verhouding van goederen en diensten en hebben gebruikers
				 keuzevrijheid.
 Rol en verantwoordelijkheid
 In een vooral regisserende rol bevordert de Minister van EZ het goed
				 functioneren van markten door het scheppen van randvoorwaarden via wet- en
				 regelgeving. EZ gaat mededingingsbeperkende gedragingen tegen met de
				 Mededingingswet en schept de voorwaarden waarbinnen concurrentie kan
				 plaatsvinden met onder meer de Waarborgwet, de Winkeltijdenwet, de
				 Aanbestedingswet 2012 en de Metrologiewet. De Aanbestedingswet 2012, welke op
				 1 april 2013 in werking is getreden, schetst een eenduidig en helder
				 regelgevend kader van de voorwaarden waaronder aanbestedende diensten hun
				 opdrachten voor concurrentie moeten openstellen. Daarnaast bevordert de
				 Minister een goede balans tussen de belangen van bedrijven en consumenten met
				 generiek consumentenbeleid. Ook draagt de Minister bij aan het goed
				 functioneren van markten door het financieren van TenderNed (het elektronisch
				 aanbestedingssysteem) en de markttoezichthouder (ACM). Tot slot levert de
				 Minister in dat kader een financiële bijdrage aan diverse organisaties op het
				 gebied van metrologie, aan het Nederlands Normalisatie-instituut en aan de Raad
				 voor Accreditatie.
 EZ heeft op grond van de Telecommunicatiewet de
				 taak om regels te stellen voor vaste en mobiele communicatienetwerken. Dit
				 onder andere door verkeersregels op te stellen voor het gebruik van de ether,
				 door afspraken te maken in internationaal verband voor harmonisatie en door –
				 in geval van schaarste – te bepalen op welke wijze het spectrum wordt
				 verdeeld. Door verruiming van de gebruiksmogelijkheden van het spectrum en door
				 de uitgifte van beschikbare frequentieruimte worden hoogwaardige en innovatieve
				 breedbandige mobiele communicatie en omroeptoepassingen gerealiseerd. EZ
				 financiert daartoe een deel van de exploitatie van het Agentschap Telecom en
				 verricht uitgaven voor opdrachten inzake beleidsvoorbereiding en evaluaties
				 voor frequentiebeleid en veiligheid.
 Met de Postwet wordt de postmarkt
				 gereguleerd en een toegankelijke en betaalbare basisvoorziening voor de post
				 gewaarborgd (universele postdienst).
 De Minister van EZ heeft een
				 systeemverantwoordelijkheid voor de statistische informatievoorziening van
				 rijkswege. Ingevolge de Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek (Staatsblad 2003, 516), heeft het ZBO CBS tot
				 taak het van overheidswege verrichten van statistisch onderzoek ten behoeve van
				 praktijk, beleid en wetenschap en het openbaar maken van de op grond van
				 zodanig onderzoek samengestelde statistieken en is het CBS op nationaal niveau
				 belast met de productie van communautaire statistieken. EZ financiert het CBS
				 daartoe.
 Beleidsconclusies
 ACM
 Per 1 april 2013
				 is de Autoriteit Consument en Markt (ACM) van start gegaan. Deze nieuwe
				 toezichthouder is ontstaan door samenvoeging van de Nederlandse
				 Mededingingsautoriteit (NMa), de Onafhankelijke Post en Telecommunicatie
				 Autoriteit (OPTA) en de Consumentenautoriteit. Deze stap resulteert in een
				 toename van de efficiëntie van het toezicht. De Stroomlijningswet ACM zal naar
				 verwachting in de loop van 2014 in werking kunnen treden en voor een verdere
				 efficiëntie in het toezicht zorgen.
 Frequenties en Veiligheid
 In 2013 is een aantal belangrijke producten gerealiseerd op het
				 beleidsterrein van telecommunicatie. De visie op telecommunicatie, media en
				 internet en de visie op e – privacy zijn naar de Tweede Kamer gestuurd, er is
				 een brief over consumentenzaken naar de Tweede Kamer gestuurd (w.o. over
				 overstapservice consumenten en transparantie mobiele telefonie), er is een
				 belangrijke bijdrage geleverd aan de Nationale Cybersecurity Strategie 2 en de
				 Nationale Cyber Security Research Agenda en de vergunningen voor de nog
				 braakliggende kavels voor analoge en digitale radio zijn verleend. Ook is een
				 nieuw wetsvoorstel voor wijziging van de cookiebepaling opgesteld. Door deze
				 aanpassing hoeft de internetter geen toestemming meer te verlenen voor cookies
				 die geen of nauwelijks gevolgen hebben voor de privacy.
 Postwet
 Op 1 januari
				 2013 is de wijziging van de Postwet 2009 in werking getreden, daarmee zijn de
				 bevoegdheden van de ACM op het gebied van informatievordering en het opleggen
				 van boetes aangescherpt. Daarnaast heeft de parlementaire behandeling
				 plaatsgevonden van het wetsvoorstel waarmee het toezicht op de postmarkt wordt
				 aangevuld met een aanmerkelijke marktmacht instrumentarium. Dit instrumentarium
				 geeft de ACM vergaande bevoegdheden om aan een postvervoerbedrijf met
				 aanmerkelijke marktmacht specifieke verplichtingen op te leggen, opdat
				 mededingingproblemen zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen. In dit zelfde
				 wetsvoorstel is ook een vermindering van het aantal verplichte bezorg- en
				 ophaaldagen binnen de universele postdienst opgenomen. De maatregel uit het
				 wetsvoorstel is op 1 januari 2014 in werking getreden.
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Oorspronkelijk Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 233.079
 
 
 
 
 231.522
 
 
 
 
 228.384
 
 
 
 
 214.441
 
 
 
 
 218.334
 
 
 
 
 – 3.893
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 231.311
 
 
 
 
 232.766
 
 
 
 
 233.701
 
 
 
 
 216.199
 
 
 
 
 220.068
 
 
 
 
 – 3.869
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 
 
 
 797
 
 
 
 
 1.700
 
 
 
 
 – 903
 
 
 
 
 
 Digitalisering regionale radio
 
 
 
 
 
 797
 
 
 1.700
 
 
 – 903
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 5.485
 
 
 
 
 9.005
 
 
 
 
 14.884
 
 
 
 
 8.071
 
 
 
 
 12.897
 
 
 
 
 – 4.826
 
 
 
 
 
 Onderzoek en Opdrachten
 
 
 2.913
 
 
 2.948
 
 
 2.603
 
 
 2.883
 
 
 2.816
 
 
 67
 
 
 
 
 PIANOo/TenderNed
 
 
 2.572
 
 
 6.057
 
 
 7.022
 
 
 1.572
 
 
 5.851
 
 
 – 4.279
 
 
 
 
 Beleidsvoorbereiding en evaluaties Frequenties en Veiligheid
 
 
 
 
 5.259
 
 
 3.616
 
 
 4.230
 
 
 – 614
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 11.971
 
 
 
 
 11.262
 
 
 
 
 10.984
 
 
 
 
 14.510
 
 
 
 
 11.116
 
 
 
 
 3.394
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 11.732
 
 
 11.000
 
 
 10.984
 
 
 10.921
 
 
 11.116
 
 
 – 195
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 239
 
 
 262
 
 
 
 365
 
 
 
 365
 
 
 
 
 Agentschap DICTU
 
 
 
 
 
 3.224
 
 
 
 3.224
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO’S/RWT’s
 
 
 
 
 210.630
 
 
 
 
 209.926
 
 
 
 
 205.019
 
 
 
 
 190.090
 
 
 
 
 190.463
 
 
 
 
 – 373
 
 
 
 
 
 Metrologie
 
 
 14.112
 
 
 14.923
 
 
 15.171
 
 
 14.969
 
 
 14.337
 
 
 632
 
 
 
 
 Raad voor Accreditatie
 
 
 1.485
 
 
 432
 
 
 93
 
 
 162
 
 
 213
 
 
 – 51
 
 
 
 
 ACM (NMa/OPTA)
 
 
 2.764
 
 
 2.895
 
 
 2.901
 
 
 1.333
 
 
 3.135
 
 
 – 1.802
 
 
 
 
 CBS
 
 
 192.269
 
 
 191.676
 
 
 186.854
 
 
 173.626
 
 
 172.778
 
 
 848
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 3.225
 
 
 
 
 2.573
 
 
 
 
 2.814
 
 
 
 
 2.731
 
 
 
 
 3.892
 
 
 
 
 – 1.161
 
 
 
 
 
 Nederlands Normalisatie Instituut (NEN)
 
 
 868
 
 
 565
 
 
 898
 
 
 790
 
 
 1.136
 
 
 – 346
 
 
 
 
 Internationale organisaties
 
 
 2.293
 
 
 1.982
 
 
 1.916
 
 
 1.941
 
 
 2.696
 
 
 – 755
 
 
 
 
 Raad van deskundige voor de nationale meetstandaarden
 
 
 64
 
 
 26
 
 
 
 
 60
 
 
 – 60
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 60.795
 
 
 
 
 78.464
 
 
 
 
 82.680
 
 
 
 
 3.846.784
 
 
 
 
 52.265
 
 
 
 
 3.794.519
 
 
 
 
 
 Ontvangsten ACM
 
 
 10.069
 
 
 3.345
 
 
 
 1.074
 
 
 
 1.074
 
 
 
 
 High Trust
 
 
 22.369
 
 
 21.443
 
 
 32.060
 
 
 16.655
 
 
 31.300
 
 
 – 14.645
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 28.357
 
 
 53.676
 
 
 50.620
 
 
 3.829.055
 
 
 20.965
 
 
 3.808.090
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 verplichtingen
 De lagere realisatie van de verplichtingen hangt
				 met name samen met de lagere uitgaven. Voor een nadere toelichting wordt
				 verwezen naar het daarover gestelde bij de uitgaven.
 Toelichting op de
				 uitgaven
 Subsidies
 Digitalisering regionale
				 radio
 De voorbereidingen voor de bouw van een netwerk voor
				 regionale digitale etherradio zijn in 2013 voortgezet. De verwachting is dat de
				 regionale radiostations medio 2014 hiervoor een inkoopprocedure zullen starten.
				 Het digitale radionetwerk van de landelijke commerciële radiostations was
				 conform de planning – met een grotere dekking dan volgens de
				 vergunningsvoorwaarden vereist – gereed, waardoor digitale radio op
				 1 september 2013 van start kon gaan. De landelijke publieke omroep (NPO)
				 beschikt reeds over een netwerk en heeft de dekking hiervan eind 2013/begin
				 2014 uitgebreid.
 Een indicatie voor het succes van de introductie van
				 digitale radio is de penetratiegraad van digitale radio ontvangers in
				 huishoudens. Dit wordt gemonitord in de jaarlijkse uitgave De Digitale Economie
				 van het CBS.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie begin 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Penetratiegraad van digitale radio-ontvangers in huishoudens
 
 
 <1%
 
 
 2012
 
 
 >5%
 
 
 3,9 %
 
 
 CBS1Bron: uitgave «ICT, kennis en economie
									 2013» (paragraaf 3.3.2, pagina 76) van het CBS.
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 De lagere
				 uitgaven hangen met name samen met:
 
 
 –
 Het feit dat de opdrachten van Tenderned
						grotendeels door het agentschap DICTU zijn uitgevoerd (€ 2,4 mln). De
						realisatie is daarom verantwoord onder de categorie bijdragen aan
						agentschappen.
 
 
 –
 Uitgaven aan werkzaamheden
						PIANOo/Tenderned voor het programma aanbestedingen voor
						overheidsopdrachtgevers, die geraamd zijn op dit artikel, zijn verantwoord bij
						de apparaatskosten op artikel 40 (€ 1,3 mln).
 
 
 PIANOo en TenderNed
				 (aanbestedingsbeleid)
 Na het in werking treden van de
				 Aanbestedingswet op 1 april 2013 zijn alle openbare (overheids) opdrachten op
				 TenderNed te vinden. De inschrijfmodule en het bedrijfsregister van TenderNed
				 zullen resulteren in een vermindering van de lastendruk voor ondernemers. In
				 2015 zal, in het kader van de evaluatie van de Aanbestedingswet 2012, onderzoek
				 worden gedaan naar onder andere de lastendruk van de effecten van de
				 maatregelen genomen in de Aanbestedingswet 2012, één van die maatregelen is
				 TenderNed. Bij de behandeling van de EZ – begroting voor 2014 heeft de Tweede
				 Kamer de regering bij motie verzocht onderzoek te doen naar de kosten die door
				 TenderNed worden gemaakt, het budget van TenderNed te verlagen tot het bedrag
				 dat strikt nodig is voor de uitvoering van de wettelijke taken en de daarmee
				 samenhangende onderdelen van het basissysteem en met het vrijkomende bedrag
				 initiatieven te ondersteunen die het aanbestedingsproces voor ondernemers
				 vereenvoudigen met voorlichting. De Minister van EZ zal de Tweede Kamer voor de
				 zomer informeren over de uitkomsten van het onderzoek.
 Beleidsvoorbereiding en evaluaties
				 Frequenties en Veiligheid
 
 
 •
 De huidige UMTS (2.1 GHz) vergunningen
						lopen in 2017 af. De Minister heeft in antwoord op Kamervragen over de planning
						van de komende veiling van de 2.1 GHz vergunningen gezegd dat hij de resultaten
						van de evaluatie van de multibandveiling afwacht voordat hij het verdeelbeleid
						van de 2.1 GHz vergunningen bekend maakt. In 2013 zijn de voorbereidingen op de
						evaluatie van de multibandveiling gestart.
 
 
 •
 Ter voorbereiding op een besluit over de
						omroepbanden is in 2013 is in het kader van de visie op telecom, media en
						internet gekeken naar de technische ontwikkelingen en ontwikkelingen binnen de
						omroepmarkt ook internationaal.
 
 
 •
 In 2013 is het platform Digital Radio+
						van start gegaan. Digital Radio+ is een gezamenlijk initiatief van de
						Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en de landelijke commerciële radiostations.
						Het platform zal ondermeer de publieksvoorlichting van digitale etherradio gaan
						coördineren. In 2014 zal een publiekscampagne gelanceerd worden (zie
						www.digitalradio.nl). Het Ministerie van EZ is betrokken
						bij het platform via een financiële bijdrage.
 
 
 •
 Naar aanleiding van de marktconsultatie
						werd in 2013 een wijziging van het Nationaal Frequentieplan voorbereid die
						uitgifte van het spectrum in de 3,5 GHz – frequentieband mogelijk maakt. Deze
						uitgifte start in 2014. Gelet op de geringe belangstelling voor dit deel van
						het spectrum is er geen schaarste te verwachten en zullen frequentierechten op
						volgorde van binnenkomst worden verleend voor een periode van vijf jaar.
 
 
 •
 De behandeling van de richtlijn voor
						radio- en randapparatuur (R&TTE) in Raad en Europees Parlement (EP) is in
						2013 later aangevangen dan oorspronkelijk verwacht. De richtlijn beschrijft de
						essentiële (veiligheids)eisen waaraan genoemde apparatuur moet voldoen om op
						de Europese markt gebracht te mogen worden. Een besluit van Raad en EP wordt in
						de eerste helft van 2014 verwacht. Daarna kan implementatie in nationale
						regelgeving plaatsvinden.
 
 
 •
 Voor het behoefte – onderbouwingsplan
						(BOP) van het Ministerie van Defensie is meer tijd nodig geweest. De integrale
						aanpassing van het Nationaal Frequentieplan (NFP) heeft hierdoor circa een half
						jaar vertraging opgelopen.
 
 
 •
 De juridische procedures naar aanleiding
						van genomen besluiten ten aanzien van uitgifte van vergunningen (waaronder de
						multibandveiling van de 800/900/1800 MHz – frequenties) worden in 2014
						voortgezet.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 Ambitie 2020
 
 
 
 
 
 
 Concurrentie markt mobiele telefonie (HHI-index)
 
 
 3.874
 
 
 3.802
 
 
 3.721
 
 
 3.740
 
 
 3.6501betreft de waarde tot en met het 2e kwartaal
									 2013
 
 
 dalend
 
 
 
 
 
 Bron: TNO
 
 
 
 De Herfindahl-Hirschman Index (HHI) geeft een
					 indicatie van de marktconcentratie, die afhankelijk is van enerzijds het aantal
					 partijen in de markt (hoe meer partijen, des te lager de HHI) en anderzijds de
					 marktaandelen van deze partijen (hoe groter het marktaandeel van de
					 marktleiders, des te hoger de HHI).
 Het kengetal uit de Begroting 2014
					 voor 2012 had betrekking op het derde kwartaal 2012. Het gewijzigde kengetal
					 betreft de definitieve waarde.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Het aantal vergunningscategorieën ten behoeve van het gebruik van
								frequentiebanden
 
 
 47
 
 
 1 januari 2009
 
 
 Dalend 2012 was 42
 
 
 42
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 
 
 
 De doelstelling is om het aantal
				 vergunningscategorieën voor het gebruik van frequentiebanden met 10% terug te
				 brengen (van 47 naar 42) in een periode van vijf jaar. Hierdoor worden de
				 gebruiksmogelijkheden van frequenties verruimd en wordt aangesloten bij
				 veranderende marktomstandigheden en technologische ontwikkelingen. De
				 doelstelling om het aantal vergunningcategorieën met 10% terug te brengen tot
				 42 categorieën in 2013 is gerealiseerd per 1 januari 2013.
 Met
				 ingang van 1 oktober 2013 is sprake van betaalbare en gelijkwaardige toegang
				 tot openbare telefonie voor doven en slechthorenden. Door het via KPN leveren
				 van tekst- en bemiddelingsdiensten is voldaan aan de vereisten uit de Europese
				 Richtlijnen inzake de universele dienst en eindgebruikerrechten.
 Cybersecurity
 De
				 (internationale) ontwikkelingen in het cyberdomein gaan snel. Afgelopen jaren
				 is de (potentiële) impact van cyberdreigingen door uiteenlopende incidenten
				 steeds duidelijker geworden. Het gaat hierbij niet alleen om dreigingen die
				 onze cyberinfrastructuur kunnen verstoren, maar ook om dreigingen ten aanzien
				 van de integriteit, beschikbaarheid en vertrouwelijkheid van de informatie die
				 wij digitaal vastleggen, analyseren en uitwisselen. De Nationale Cybersecurity
				 Strategie 2 (NCSS2), die het kabinet op 28 oktober 2013 aan de Tweede Kamer
				 heeft aangeboden, zet de bredere kabinetsvisie op cybersecurity uiteen en
				 benoemt verantwoordelijkheden en concrete acties. Om adequaat te kunnen blijven
				 reageren, zal Nederland de komende jaren inzetten op het verder versterken en
				 bundelen van de krachten van betrokken publieke en private partijen, zowel
				 nationaal als internationaal.
 Daarnaast is de 2e Nationale
				 Cybersecurity Research Agenda in november 2013 afgerond, gevolgd door het
				 openstellen van een tweede onderzoekstender.
 Bijdragen aan
				 agentschappen
 Agentschap Telecom
 
 In 2013 hebben de voorbereidingen van het
					 wetsvoorstel Verzamelwet Telecommunicatiewet plaatsgevonden. Het wetsvoorstel
					 dat diverse inhoudelijke wijzigingen van deze wet bevat en dat de effectiviteit
					 van het bestaande beleid zal versterken, zal in het eerste kwartaal van 2014 in
					 consultatie gaan.
 In februari 2013 hebben T-Mobile, Vodafone en KPN
					 afspraken gemaakt om bij een grootschalige uitval bij één van deze partijen,
					 het telefonie- en SMS – verkeer tijdelijk via de beide overige netwerken af
					 te wikkelen. Door deze afspraken is de continuïteit van het mobiele
					 telefonieverkeer bij eindgebruikers beter geborgd. De uitrol van de
					 verbindingen voor het kunnen omleiden van het verkeer wordt in het eerste
					 kwartaal van 2014 afgerond.
 
 DICTU
 De hogere
				 uitgaven zijn het gevolg van werkzaamheden die in opdracht van TenderNed door
				 het agentschap DICTU zijn uitgevoerd maar waren geraamd bij de opdrachten
				 PIANOo/TenderNed.
 Bijdragen aan
				 ZBO’s/RWT’s
 Metrologie
 De
				 onderhandelingen over de herziening van de Europese metrologische richtlijnen
				 tussen de Europese Commissie, de lidstaten en het Europees parlement hebben
				 meer tijd in beslag genomen dan van te voren ingeschat. De implementatie in de
				 Metrologiewet start na de definitieve goedkeuring en publicatie van de herziene
				 richtlijnen in het voorjaar van 2014 en dient te worden afgerond in een periode
				 van twee jaar na de datum van publicatie.
 Het consultatieproject voor
				 de gemoderniseerde IJkwet Bonaire, St. Eustatius en Saba (BES) is in 2013
				 afgerond. Het wetsontwerp ligt inmiddels voor advies bij de Raad van State. Het
				 wetsvoorstel zal in de eerste helft van 2014 bij de Tweede Kamer worden
				 ingediend.
 De Minister van EZ heeft aan het einde van 2013 aan de EU
				 € 16,5 mln aan cofinanciering, zijnde 50% van de begrote kosten van EU
				 metrologieprojecten toegezegd, die worden uitgevoerd in de periode 2014 –
				 2024. Financiering hiervan zal plaatsvinden uit de meerjarige Metrologie
				 budgetten.
 ACM
 
 De Autoriteit Consument en Markt (ACM) is per
					 1 april 2013 van start gegaan. Per dezelfde datum zijn de NMa, OPTA en
					 Consumentenautoriteit opgeheven. De taken en bevoegdheden van deze drie
					 autoriteiten zijn ongewijzigd overgegaan naar de ACM.
 De parlementaire
					 behandeling van het wetsvoorstel ter implementatie van de richtlijn
					 consumentenrechten is in 2013 nog niet afgerond.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Percentage consumenten dat stappen heeft ondernomen na bezoek
								ConsuWijzer
 
 
 46%
 
 
 2011
 
 
 47%
 
 
 46%
 
 
 ACM
 
 
 
 
 Klanttevredenheid ConsuWijzer
 
 
 7,4
 
 
 2011
 
 
 7,2
 
 
 7,3
 
 
 ACM
 
 
 
 
 
 In de EZ begroting 2013 waren de indicatoren het
				 «Aantal bezoeken website» en «Percentage hulpmiddelen geraadpleegd door
				 consumenten» nog opgenomen. Door de invoering van de cookiewet zijn deze
				 gegevens niet langer beschikbaar.
 Het percentage consumenten dat
				 stappen heeft ondernomen na een bezoek aan ConsuWijzer is gelijk aan het
				 percentage van 2011. De streefwaarde is derhalve net niet gehaald. Niet
				 onderzocht is wat hiervan eventueel de reden is. Wel is bekend dat maar liefst
				 73% van de ondervraagde consumenten aangeeft dat de informatie op de website
				 van ConsuWijzer (zeer) sterk heeft bijgedragen aan de ondernomen stappen.
 In de internationale vergelijking op een aantal onderwerpen die raken aan
				 het vertrouwen van consumenten, scoort Nederland relatief hoog. De
				 Omgevingsindex geeft een samengesteld beeld op verschillende indicatoren die te
				 maken hebben met het consumentenvertrouwen. De score van Nederland in deze
				 index bedraagt 69 voor het jaar 2011, daar waar de vergelijkbare EU27 index 62
				 is. Voor een uitgebreide benchmark van de Nederlandse score op gebied van
				 consumentenvertrouwen wordt verwezen naar de jaarlijkse Country Consumer
				 Statistics rapportage:
				 http://ec.europa.eu/consumers/consumer_research/editions/cms7_en.htm.
 CBS
 Het
				 outputprogramma van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zoals
				 opgenomen in het Jaarplan voor 2013 van het CBS is gerealiseerd binnen het
				 toegekende budgettaire kader. Het voorgenomen beleid van het CBS is daarmee
				 gerealiseerd.
 De budgettaire gevolgen van nieuwe Europese wettelijke
				 rapportageverplichtingen van statistische informatie over »public
				 corporations» voor de procedure bij buitensporige tekorten (EDP – procedure)
				 zijn nog niet afgedekt. Hierdoor zijn de werkzaamheden nog niet gestart.
 Bijdragen aan
				 (Inter)nationale organisaties
 Nederlands Normalisatie Instituut
				 (NEN)
 Het Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) ontvangt een
				 bijdrage van EZ voor het uitvoeren van bepaalde werkzaamheden die voortvloeien
				 uit Verordening (EU) Nr. 1025/2012 van het Europees Parlement en de Raad van
				 25 oktober 2012. Deze betreffen Europese normalisatie en de Overeenkomst
				 inzake technische handelsbelemmeringen die het verstrekken van informatie over
				 normen betreffen. Tevens is de bijdrage bedoeld voor het informeren van
				 Nederlandse belanghebbenden over de initiatieven van de Europese en mondiale
				 normalisatie-instellingen. Daarnaast gebruikt het NEN de bijdrage voor de
				 contributies die het NEN is verschuldigd aan de Europese en mondiale
				 normalisatie-instellingen en voor de controle van de juistheid van verwijzingen
				 in regelgeving naar normen en kennisgeving aan ministeries van het vervallen en
				 vervangen van normen.
 Toelichting op de
				 ontvangsten
 High Trust
 De lagere
				 ontvangsten zijn veroorzaakt doordat het College van Beroep voor het
				 bedrijfsleven in een aantal gevallen de in het verleden opgelegde en reeds
				 ontvangen boetes heeft verlaagd, zodat in 2013 terugbetalingen (€ 6,1 mln)
				 hebben plaatsgevonden. Daarnaast verlopen de (hoger) beroepsprocedures en
				 overeengekomen betalingsregelingen trager dan verwacht.
 Diverse ontvangsten
 De veiling van frequenties voor mobiele communicatie (multibandveiling) is
				 in 2012 begonnen en in 2013 afgerond. De veiling heeft een technisch
				 efficiëntere verdeling tot stand gebracht. Tele2 heeft zich als nieuwkomer
				 geschaard naast de bestaande partijen KPN, Vodafone en T-Mobile om de vierde
				 aanbieder van mobiele communicatie in Nederland te worden. Met de veiling is
				 het aantal beschikbare frequenties voor mobiele communicatie met 40%
				 toegenomen. De opbrengst van deze veiling was € 3,8 mld.
 
 
 
 12
 Een sterk innovatievermogen
 
 Algemene doelstelling
 Een sterker innovatievermogen van de Nederlandse economie.
 
 
 •
 De ambitie is dat Nederland in 2020
						mondiaal tot de top vijf van de kenniseconomieën behoort. Nederland neemt in
						2013 de achtste plaats in op de ranglijst van het World Economic Forum. In 2012
						had Nederland de vijfde positie bereikt. De belangrijkste factor achter de
						daling op de ranglijst naar de achtste plaats is een verzwakking van de positie
						van Nederland op het terrein van financiële markten. Op de subranglijst voor
						innovatie daalde Nederland van de negende naar de tiende plaats, wat met name
						is toe te schrijven aan een verslechtering van de score van Nederland bij de
						beschikbaarheid van wetenschappelijk-technologisch personeel.
 
 
 •
 In het kader van de Europa
						2020-strategie stelt Nederland zich daarnaast ten doel dat in 2020 2,5% van het
						bruto binnenlands product (bbp) aan onderzoek en ontwikkeling (R&D) wordt
						uitgegeven. Volgens de meest recente CBS-cijfers bedragen de R&D-uitgaven
						2,16% van het bbp. Dit is een voorlopig cijfer over 2012. Ten opzichte van een
						jaar eerder is sprake van een forse stijging. In 2011 bedroegen de
						R&D-uitgaven nog 2,03% van het bbp.
 
 
 •
 Bovendien is het een ambitie van het
						bedrijfslevenbeleid dat publieke en private partijen in 2015 voor meer dan
						€ 500 mln participeren in Topconsortia voor Kennis en Innovatie, waarvan ten
						minste 40% wordt gefinancierd door het bedrijfsleven. Hierover zijn nog geen
						cijfers beschikbaar.
 
 
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van EZ is – vanuit zijn Rijksbrede verantwoordelijkheid voor
				 innovatiebeleid – verantwoordelijk voor:
 Stimuleren
 
 
 •
 Het stimuleren van R&D en innovatie
						door alle bedrijven, inclusief het MKB.
 
 
 •
 Het stimuleren van privaatpublieke
						samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijven, zoals in de
 
 
 •
 Topconsortia voor kennis en innovatie
						(TKI).
 
 
 •
 Het stimuleren van de toegang tot
						(risico)kapitaal voor bedrijven, middels het Innovatiefonds MKB+.
 
 
 •
 Het stimuleren van Europese en
						internationale samenwerking op het gebied van R&D en innovatie.
 
 
 Regisseren
 
 
 •
 De kabinetsbrede regie van het
						topsectorenbeleid en de invulling van de kennis- en innovatiecontracten.
 
 
 •
 Het regisseren van een effectief stelsel
						voor kennisbescherming en benutting.
 
 
 •
 De Minister van EZ en de bewindslieden
						van OCW coördineren en borgen de publieke kennisinfrastructuur voor toegepast
						en fundamenteel onderzoek.
 
 
 •
 Het regisseren van het Nederlandse
						lucht- en ruimtevaartbeleid.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 R&D-uitgaven als % van het BBP
 
 
 1,85%
 
 
 2010
 
 
 1,9%
 
 
 2,16
 
 
 CBS
 
 
 
 
 – waarvan private sector
 
 
 0,89%
 
 
 2010
 
 
 1,0%
 
 
 1,22
 
 
 CBS
 
 
 
 
 – waarvan publieke sector
 
 
 0,96%
 
 
 2010
 
 
 0,9%
 
 
 0,94
 
 
 CBS
 
 
 
 
 
 
 De sterke stijging van de R&D-uitgaven in de
					 private sector in 2012 ten opzichte van het referentiejaar 2010 is voor het
					 overgrote deel het gevolg van een revisie in de R&D-statistiek van het CBS.
					 Door een verbreding van het R&D-begrip en het toevoegen van bedrijven met
					 minder dan tien werkzame personen aan de bedrijvenpopulatie in de
					 R&D-statistiek wordt onderzoek van een groter aantal bedrijven dan voorheen
					 geteld als R&D.
 De meest recente R&D cijfers hebben betrekking
					 op 2012. Het betreft voorlopige cijfers van het CBS. Cijfers over 2013 komen
					 beschikbaar in het najaar van 2014.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 Ambitie
 
 
 
 
 
 
 Innovation Union Scoreboard
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Positie Nederland in EU
 
 
 8e
 
 
 8e
 
 
 7e
 
 
 5e
 
 
 6e
 
 
 Positie verbeteren
 
 
 
 
 Aantal bij PCT aangevraagde octrooien
 
 
 
 
 
 
 
 Positie verbeteren1Evenwel binnen het geheel aan
												 mogelijkheden om een octrooi respectievelijk merk aan te vragen (nationaal,
												 Benelux, Europees en/of internationaal)
 
 
 
 
 – Per mld euro BBP (in purchasing power standards (PPS)
								€)2Betreft het aantal octrooiaanvragen (onder
									 PCT, internationale fase met EPO-bestemming) naar land van uitvinder, gedeeld
									 door het BBP in mld euro’s gecorrigeerd voor koopkrachtverschillen.Tussen haken is het jaar opgenomen waarop de
									 data betrekking hebben. Dit betekent dat de positie van Nederland in 2013 op de
									 Innovation Union Scoreboard dus mede is bepaald op basis van octrooidata uit
									 2010.
 
 
 7,03
 (2006)
 
 
 6,59
 (2007)
 
 
 6,46
 (2008)
 
 
 6,32
 (2009)
 
 
 5,45
 (2010)
 
 
 
 
 
 – Positie Nederland in EU
 
 
 5e
 
 
 5e
 
 
 5e
 
 
 5e
 
 
 5e
 
 
 
 
 
 – Aantal bij OHIM aangevraagde handelsmerken3Tussen haken zijn de jaren aangegeven waarop
									 de data betrekking hebben.
 
 
 
 
 
 
 
 Positie verbeteren
 
 
 
 
 – Per mld euro BBP (in PPS €)
 
 
 5,90 (2008)
 
 
 6,76 (2009)
 
 
 7,38 (2010)
 
 
 7,12 (2011)
 
 
 7,19 (2012)
 
 
 
 
 
 – Positie Nederland in EU
 
 
 9e
 
 
 6e
 
 
 6e
 
 
 9e
 
 
 9e
 
 
 
 
 
 
 Bron: Europese Commissie (Innovation Union Scoreboard
						2014)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2006
 
 
 2008
 
 
 2010
 
 
 2012
 
 
 Ambitie
 
 
 
 
 
 
 Aandeel Innoverende bedrijven:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Industrie (EU27-gemiddelde)
 
 
 42%
 
 
 42% (44%)
 
 
 53% (44%)
 
 
 n.n.b
 
 
 Aandeel handhaven
 
 
 
 
 Diensten (EU27-gemiddelde)
 
 
 32%
 
 
 31% (35%)
 
 
 44% (35%)
 
 
 n.n.b
 
 
 Aandeel handhaven
 
 
 
 
 Aandeel innoverende bedrijven dat (de laatste drie jaar)
								technologisch heeft samengewerkt met publieke partijen:
 
 
 
 
 
 n.n.b
 
 
 
 
 
 Researchinstellingen (EU27-gemiddelde)
 
 
 8%
 
 
 10% (6%)
 
 
 6%
 (6%)
 
 
 n.n.b
 
 
 Aandeel verhogen
 
 
 
 
 Universiteiten (EU27-gemiddelde)
 
 
 11%
 
 
 14% (10%)
 
 
 8% (11%)
 
 
 n.n.b
 
 
 Aandeel verhogen
 
 
 
 
 
 Bron: CBS
 
 
 De gegevens in bovenstaande tabel zijn afkomstig uit
				 de tweejaarlijkse Europese Community Innovation Survey, die het CBS in
				 Nederland uitvoert. Volledige cijfers over 2012 komen volgens planning
				 beschikbaar in juni 2014 en konden daarom nog niet in het jaarverslag worden
				 opgenomen.»
 Beleidsconclusies
 Nederland heeft in 2013 een zesde positie in het Innovation Union
				 Scoreboard bereikt (IUS 2014). Daarmee behoort Nederland tot de groep landen
				 die tot de «innovatievolgers» worden gerekend, achter de «innovatieleiders»
				 Zweden, Duitsland, Denemarken en Finland. Binnen de kengetalgroepen waar de
				 positie in het Innovation Union Scoreboard door wordt bepaald, scoort Nederland
				 bovengemiddeld bij onder meer onderzoekssysteem, publieke onderzoek- en
				 innovatie-uitgaven, netwerk & ondernemerschap en intellectueel eigendom. Op
				 de indicatorgroep bedrijfsinvesteringen scoort Nederland nu gemiddeld (dat was
				 voorheen benedengemiddeld), terwijl de indicatorgroep economische effecten nu
				 een benedengemiddeld resultaat tonen, hetgeen een belangrijke verklaring voor
				 de gedaalde positie van Nederland op de ranglijst vormt. Over een langere
				 periode bezien, groeit de totaalscore van Nederland richting de koplopers.
 Generiek
 Het
				 generieke spoor staat open voor alle ondernemers, grote bedrijven, MKB,
				 starters en uitdagers. Instrumenten hierbij zijn het fiscale pakket, dat
				 bestaat uit de WBSO, RDA en Innovatiebox en het Innovatiefonds MKB+. Voorts
				 wordt internationale innovatiesamenwerking gestimuleerd.
 Fiscale
				 innovatie-instrumenten
 
 Fiscale instrumenten vormden in 2013 de generieke
					 basis van het beleidsinstrumentarium voor innovatie. Naast de WBSO, die
					 ondernemers kunnen inzetten om de loonkosten van R&D te verlagen, was er de
					 RDA (Research & Development Aftrek), die betrekking heeft op overige
					 R&D-kosten en -investeringen.1De WBSO is de verzamelnaam voor de faciliteit
						 afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk (S&O) in de Wet
						 vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen en de
						 aftrek speur- enontwikkelingswerk in de Wet
						 inkomstenbelasting. De RDA kende in 2013 een percentage van 54% extra
					 aftrek (resulterend in een nettovoordeel van 13,5% bij een Vpb-tarief van 25%).
					 Dat ondernemers beter bekend raken met dit in 2012 geïntroduceerde instrument
					 bleek uit de groei van het aantal aanvragers met een RDA-beschikking (van
					 13.860 naar 16.160).
 De eerste schijf van de WBSO is in 2013 verlengd
					 van € 110.000 naar € 200.000. Daarmee geeft de WBSO een extra stimulans
					 aan doorgroei van het innovatief MKB. Tegelijkertijd is met het oog op
					 effectiviteit op basis van de WBSO-evaluatie het percentage van de eerste
					 schijf verlaagd van 42% naar 38%. Ook was er in 2013 binnen de WBSO sprake van
					 een groeiend aantal aanvragers met een S&O-verklaring van 22.220 (2012)
					 naar 22.640 en een groei van het aantal S&O-arbeidsjaren waarop de WBSO
					 betrekking heeft van 79.560 (2012) naar 81.660. Het aantal starters binnen de
					 WBSO bedroeg 3.682.
 
 Innovatiefonds MKB+
 
 Door de aanhoudende krapte op de financieringsmarkt,
					 waaronder ook de risicokapitaalmarkt, was het voor innovatieve ondernemingen
					 ook in 2013 lastig om de private bijdrage in de financiering van veelbelovende
					 en risicovolle innovatieprojecten te realiseren. Dit heeft invloed op de
					 benutting van het Innovatiekrediet. Ondanks dit knelpunt is het
					 Innovatiekrediet met € 52 mln op nagenoeg hetzelfde niveau door het
					 innovatieve MKB benut als in 2012. Om dit knelpunt aan te pakken is het
					 Innovatiekrediet per 1 januari 2014 aangepast, zodat de omvang van de
					 financiering vanuit het Innovatiekrediet voor kleine ondernemingen is verhoogd
					 van 35% naar 45%.
 De krapte op de financieringsmarkt heeft in 2013 ook
					 invloed gehad op de benutting van de Seed Capital regeling. Het aantrekken van
					 private funding voor deze innovatiefondsen (minimaal 50%) blijkt lastig
					 waardoor de funding vanuit de Seed Capital regeling op € 12 mln in plaats
					 van € 20 mln is uitgekomen. Deze lagere benutting wordt ook veroorzaakt
					 doordat de «creative industry» niet in staat is gebleken met een goed
					 voorstel te komen. Hiervoor was € 4 mln apart gereserveerd binnen de Seed
					 Capital regeling.
 Om de toegang tot financiering in de
					 risicokapitaalmarkt in de latere fase voor het innovatieve MKB te verbeteren,
					 is het Fund of Funds (ook bekend als Dutch Venture Initiative) van het
					 InnovatiefondsMKB+ in 2013 operationeel geworden. De eerste toezeggingen van
					 ruim € 50 mln vanuit dit fonds hebben eind 2013 plaatsgevonden. Dat heeft
					 geleid tot betalingen in 2013 van in totaal € 17,1 mln. De betaling past
					 binnen het Innovatiefonds in 2013.
 De verwachte benutting van het
					 InnovatiefondsMKB+ voor de periode 2012–2015 was geraamd op € 500 mln. Op
					 dit moment is € 233 mln hiervan verplicht. Dit is in lijn met de verwachte
					 benutting van het fonds.
 In de jaren 2012 en 2013 zijn er in totaal 75
					 nieuwe kredieten toegekend in het kader van het Innovatiekrediet.
 
 Eureka/Eurostars
 Middels deze regelingen ondersteunt Nederland bedrijven en
				 kennisinstellingen om door internationale kennis- en technologiesamenwerking
				 het concurrentievermogen en de productiviteit te verbeteren. In 2013 hebben de
				 belangrijkste participerende landen in het EUREKA-cluster CATRENE, Frankrijk,
				 Duitsland en Nederland, een interim assessment laten uitvoeren. Deze assessment
				 diende als basis voor het besluit om het programma te verlengen tot eind 2015.
				 Daarnaast is in 2013 de Nederlandse evaluatie van onder andere de
				 Eurekaclusters, Eurostars en de JTI’s opgestart (af te ronden eerste helft
				 2014). Bovendien werd er in internationaal verband in het kader van
				 Horizon-2020 gewerkt aan vernieuwde afspraken over de programma’s Eurostars
				 en JTI’s.
 Ruimtevaart (ESA)
 
 Het ruimtevaartbeleid verloopt op schema. De
					 gerealiseerde kasbetalingen betreffen vooral de jaarlijkse verplichte bijdragen
					 aan de algemene ESA-begroting plus bijdragen aan een beperkt aantal optionele
					 ESA-ruimtevaartprogramma’s. Die laatste gelden vloeien weer terug naar
					 lidstaten via orders aan bedrijven en kennisinstellingen voor levering van
					 (onderdelen van) raketten en satellieten of aanverwante goederen en
					 diensten.
 De programma’s die zijn vastgesteld tijdens de
					 ESA-Ministersconferentie te Napels (It) van 20/21 november 2012 hebben geleid
					 tot diverse orders voor Nederlandse bedrijven, onder andere voor de levering
					 van zonnepanelen voor ruimtevoertuigen. In 2013 is ook aanzienlijke vordering
					 gemaakt met de ontwikkeling en bouw van het TROPOMI-instrument voor het
					 nauwkeurig meten van de luchtkwaliteit. Dit satellietinstrument zal in 2015 in
					 een baan om de aarde worden gebracht. Daarnaast heeft ESA in 2013 veel
					 interessante missies afgerond (onder andere van de Herschel-satelliet) en
					 nieuwe gestart, waaronder de Gaia-missie met Nederlandse inbreng.
 Bij
					 alle activiteiten wordt terdege rekening gehouden met de belangen van
					 Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en onderzoekers, zoals weergegeven in
					 de roadmap Space van het Innovatiecontract High Tech Systemen en Materialen
					 (HTSM). Tevens wordt verder gewerkt aan versterking van de positie van European
					 Space Research and Technology Centre (ESTEC) te Noordwijk, de belangrijkste
					 vestiging van de ESA, in lijn met de aanbevelingen van het «white paper
					 ESTEC» van het topteam HTSM.
 
 Topsectoren
 In het
				 topsectorenbeleid werken kennisinstellingen, bedrijven en overheid samen, onder
				 meer om innovatie in deze sectoren te stimuleren. Gezamenlijke agendering en
				 programmering van KNAW, NWO en toegepaste kennisinstellingen van onderzoek door
				 ondernemers en onderzoekers (Gouden Driehoek) staan centraal in het beleid. De
				 samenwerking in Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKIs) wordt gestimuleerd
				 via de TKI-toeslag en de regeling MKB-Innovatiestimulering Topsectoren
				 (MIT).
 TKI-Toeslag
 
 2013 was het eerst jaar waarin over de verwachte
					 private bijdrage aan onderzoeksorganisaties in privaatpublieke
					 samenwerkingsprojecten toeslag werd aangevraagd. Met een totale omvang van
					 verwachte private bijdragen van circa € 300 mln werd een toeslag van € 75
					 mln toegekend. De omvang van de verwachte private bijdrage in 2013 is in lijn
					 met de geformuleerde doelstelling om in 2015 € 500 mln aan privaatpubliek
					 onderzoek binnen de TKI's te bundelen. Daarmee is in 2013 een goede start
					 gemaakt met de TKI's. Voor 1 maart 2014 dienen de TKI's aan te geven wat de
					 definitieve private bijdragen in 2013 zijn.
 De inzet van de toeslag
					 die is gegeneerd in 2013 verliep langzamer dan was voorzien door de TKI's bij
					 de aanvraag van de toeslag. Dit betekent dat de kasuitgaven in 2013 zijn
					 achtergebleven bij de verwachtingen. Het is niet ongebruikelijk dat een goede
					 kasraming bij een nieuwe regeling pas na enige ervaring kan worden
					 gemaakt.
 Op basis van de eerste ervaringen van de stakeholders van de
					 TKI's is de regeling voor 2014 aangepast. Met de aanpassingen is een grotere
					 flexibiliteit in de aanvragen van de TKI-toeslag. Daarmee ontstaat ook meer
					 zekerheid over het kunnen inzetten van de toeslag. Ook is er verbreding van de
					 TKI-toeslag in werking getreden, zo wordt bijvoorbeeld een extra stimulans
					 gegeven aan het MKB.
 
 MKB Innovatiestimulering Topsectoren
				 (MIT)
 
 2013 was het eerste jaar waarin de regeling MKB
					 innovatiestimulering Topsectoren (MIT) van kracht was. In totaal was er € 20
					 mln beschikbaar voor acht topsectoren. De sector Agri&Food had een apart
					 budget voor een eigen valorisatiepilot MKB.
 Het aantal bedrijven dat
					 naar schatting deelnam aan MIT 2013 bedraagt ruim 1.500. Hierin zijn ook
					 opgenomen de circa 1.000 ondernemers die via de netwerkbijeenkomsten van de
					 TKI’s bij de topsectoren werden betrokken. De omvang van de geschatte private
					 R&D uitgaven ondersteund met MIT bedroeg € 30 mln. Het gaat hier om de
					 investering in R&D door de deelnemende bedrijven (exclusief
					 overheidssubsidie).
 Het eerste uitvoeringsjaar MIT is heel goed
					 verlopen. De belangstelling vanuit het MKB voor het instrument was groot.
					 Overall was de vraag naar MIT subsidie twee keer zo hoog als er budget
					 beschikbaar was. De budgetten zijn dan ook op een fractie na uitgeput.
 Op basis van de eerste ervaringen wordt de regeling voor 2014 aangepast. De
					 belangrijkste aanpassing is dat het meest robuuste onderdeel uit MIT, de
					 R&D samenwerkingsprojecten, wordt gewijzigd van first come first served in
					 een tender. Verder doet in 2014 ook Agri&Food mee in MIT. Budget voor 2014
					 bedraagt € 30 mln.
 
 Budgettaire gevolgen van
				 beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Oorspronkelijk Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 755.923
 
 
 
 
 976.140
 
 
 
 
 655.501
 
 
 
 
 768.402
 
 
 
 
 607.730
 
 
 
 
 160.672
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 723.869
 
 
 
 
 883.706
 
 
 
 
 745.806
 
 
 
 
 775.292
 
 
 
 
 795.764
 
 
 
 
 – 20.472
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 33.183
 
 
 
 
 46.293
 
 
 
 
 39.646
 
 
 
 
 99.538
 
 
 
 
 88.996
 
 
 
 
 10.542
 
 
 
 
 
 Innovatiefonds: Innovatiekrediet
 
 
 19.102
 
 
 35.786
 
 
 27.296
 
 
 48.965
 
 
 65.335
 
 
 – 16.370
 
 
 
 
 Innovatiefonds: Seed
 
 
 14.081
 
 
 10.507
 
 
 12.350
 
 
 16.500
 
 
 23.661
 
 
 – 7.161
 
 
 
 
 Innovatiefonds: Fund to fund
 
 
 
 
 
 17.073
 
 
 
 17.073
 
 
 
 
 Innovatiefonds:Vroege fase/informal investors/ROM’s
 
 
 
 
 
 17.000
 
 
 
 17.000
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 165.616
 
 
 
 
 155.641
 
 
 
 
 124.365
 
 
 
 
 73.576
 
 
 
 
 81.343
 
 
 
 
 – 7.767
 
 
 
 
 
 Innovatie Prestatie Contracten
 
 
 32.067
 
 
 30.207
 
 
 44.019
 
 
 16.622
 
 
 31.498
 
 
 – 14.876
 
 
 
 
 Eurostars
 
 
 2.243
 
 
 4.165
 
 
 5.680
 
 
 6.949
 
 
 8.638
 
 
 – 1.689
 
 
 
 
 Lucht en Ruimtevaart
 
 
 30.380
 
 
 22.061
 
 
 22.434
 
 
 7.812
 
 
 17.789
 
 
 – 9.977
 
 
 
 
 Overig
 
 
 100.926
 
 
 99.208
 
 
 52.232
 
 
 42.193
 
 
 23.418
 
 
 18.775
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 3.362
 
 
 
 
 3.326
 
 
 
 
 2.366
 
 
 
 
 1.436
 
 
 
 
 2.856
 
 
 
 
 – 1.420
 
 
 
 
 
 Onderzoek en opdrachten
 
 
 3.362
 
 
 3.326
 
 
 2.366
 
 
 1.436
 
 
 2.856
 
 
 – 1.420
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 76.107
 
 
 
 
 77.006
 
 
 
 
 75.197
 
 
 
 
 68.895
 
 
 
 
 72.653
 
 
 
 
 – 3.758
 
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 76.107
 
 
 77.006
 
 
 75.130
 
 
 68.602
 
 
 72.512
 
 
 – 3.910
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 
 
 67
 
 
 293
 
 
 141
 
 
 152
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 29.190
 
 
 
 
 147.180
 
 
 
 
 150.833
 
 
 
 
 154.840
 
 
 
 
 136.287
 
 
 
 
 18.553
 
 
 
 
 
 TNO
 
 
 29.190
 
 
 147.180
 
 
 150.833
 
 
 154.840
 
 
 136.287
 
 
 18.553
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties 
 
 
 
 
 416.411
 
 
 
 
 454.260
 
 
 
 
 353.399
 
 
 
 
 377.007
 
 
 
 
 413.629
 
 
 
 
 – 36.622
 
 
 
 
 
 Toeslag Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI-toeslag)
 
 
 
 
 
 25.434
 
 
 77.100
 
 
 – 51.666
 
 
 
 
 Grote Technologische Instituten (GTI’s)
 
 
 14.259
 
 
 46.670
 
 
 49.047
 
 
 54.802
 
 
 40.009
 
 
 14.793
 
 
 
 
 Topsectoren overig
 
 
 307.727
 
 
 263.289
 
 
 223.355
 
 
 183.625
 
 
 218.331
 
 
 – 34.706
 
 
 
 
 Syntens
 
 
 33.038
 
 
 32.506
 
 
 31.453
 
 
 19.797
 
 
 19.884
 
 
 – 87
 
 
 
 
 Ruimtevaart (ESA)
 
 
 58.348
 
 
 111.011
 
 
 48.805
 
 
 92.895
 
 
 57.058
 
 
 35.837
 
 
 
 
 Overig (inclusief onderzoeksprojecten)
 
 
 3.039
 
 
 784
 
 
 739
 
 
 454
 
 
 1.247
 
 
 – 793
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 180.311
 
 
 
 
 44.462
 
 
 
 
 70.496
 
 
 
 
 96.098
 
 
 
 
 45.782
 
 
 
 
 50.316
 
 
 
 
 
 Luchtvaartkredietregeling
 
 
 278
 
 
 1.861
 
 
 1.519
 
 
 2.515
 
 
 382
 
 
 2.133
 
 
 
 
 Technische Ontwikkelingsprojecten (TOP)
 
 
 7.575
 
 
 5.412
 
 
 3.939
 
 
 2.128
 
 
 5.000
 
 
 – 2.872
 
 
 
 
 Rijksoctrooiwet
 
 
 31.287
 
 
 31.596
 
 
 36.787
 
 
 35.287
 
 
 31.212
 
 
 4.075
 
 
 
 
 Innovatiekredieten
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 5.980
 
 
 16.733
 
 
 5.544
 
 
 11.189
 
 
 
 
 Seed
 
 
 65
 
 
 143
 
 
 585
 
 
 2.188
 
 
 
 2.188
 
 
 
 
 Ontvangsten ROM’s
 
 
 
 
 
 16.995
 
 
 
 16.995
 
 
 
 
 Eurostars
 
 
 443
 
 
 1.060
 
 
 1.143
 
 
 104
 
 
 2.056
 
 
 – 1.952
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 140.663
 
 
 4.390
 
 
 20.543
 
 
 20.150
 
 
 1.588
 
 
 18.562
 
 
 
 
 
 Toelichting financiële
				 instrumenten
 Toelichting op de
				 verplichtingen
 Het verschil in de verplichtingen van € 161
				 mln wordt met name veroorzaakt door:
 
 
 •
 Lagere verplichtingen (– € 24,2
						mln) op het onderdeel leningen/innovatiefonds. Dit betreft een onderbenutting
						van het budget voor Innovatiekredieten van € 34,7 mln en een lagere
						benutting van € 9,5 mln op het budget voor Seed capital. Dit is een gevolg
						van de aanhoudende krapte op de financieringsmarkt, waaronder ook de
						risicokapitaalmarkt, waardoor het voor innovatieve ondernemingen lastig is om
						de private bijdrage in de financiering van innovatieprojecten te realiseren.
						Dit heeft invloed op de benutting van het Innovatiekrediet. Tegenover deze
						onderbenutting staan € 20 mln hoger dan oorspronkelijk aangegane
						verplichtingen ten behoeve van de kapitaalverstrekking aan de ROM Zuidvleugel
						en ROM Oost, waarvoor in de 2e suppletoire begroting via een herbeschikking van
						kapitaal budget aan de EZ-begroting is toegevoegd.
 
 
 •
 Hogere verplichting voor Ruimtevaart
						(ESA) (€ 140,9 mln). Ten behoeve van de Ministersconferentie in Napels
						november 2012 is € 68 mln extra beschikbaar gesteld, door herallocatie van
						middelen van EZ, I&M en OCW. In de 1e suppletoire begroting 2013 zijn deze
						middelen aan het budget voor ruimtevaart toegevoegd. Daarnaast is een
						verplichtingenschuif doorgevoerd ten behoeve van het aangaan van de
						verplichtingen in 2013 als gevolg van de ministersconferentie.
 
 
 •
 Hogere verplichtingen voor de MKB
						Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) € 21,1 mln. MIT is een nieuw
						instrument, in 2013 voor het eerst opengesteld. Middelen hiervoor zijn in de
						loop van 2013 beschikbaar gekomen.
 
 
 •
 Hogere verplichtingen voor Stichting
						Technische Wetenschappen (€ 5,8 mln). Een deel van de subsidietaakstelling
						Rutte I (€ 8 mln structureel) werd tijdelijk ingevuld op de Stichting
						Technische Wetenschappen. Deze taakstelling is in de 2e suppletoire begroting
						definitief ingevuld op het budget voor de Innovatie Prestatie Contracten
						(€ 8 mln). Daarnaast is een deel van de Rutte II subsidietaakstelling
						ingevuld op het STW-budget (– € 2,1 mln).
 
 
 •
 Hogere verplichtingen voor Holst Centre
						(€ 10 mln). Bij 1e suppletoire begroting is € 10 mln verplichtingenbudget
						beschikbaar gesteld ten behoeve van het Holst Centre.
 
 
 Toelichting op de uitgaven
 Het budgettaire verschil van – € 20,5 mln wordt met name veroorzaakt
				 door:
 Leningen
 De hogere
				 uitgaven op het onderdeel leningen/innovatiefonds (€ 10,5 mln) wordt als
				 volgt verklaard:
 
 
 •
 Er is sprake van € 16,4 mln lagere
						uitgaven op het Innovatiekrediet en € 7,2 mln lagere uitgaven op de Seed
						Capital regeling. Als gevolg van de genoemde onderuitputting van het
						verplichtingenbudget is het beroep op de hiervoor geraamde kasmiddelen in 2013
						ook lager. Aangezien sprake is van een fondsconstructie zullen deze middelen
						beschikbaar blijven voor het InnovatiefondsMKB+.
 
 
 •
 Daarnaast is sprake van hoger dan
						geraamde uitgaven van € 17,1 mln bij het Fund of Funds en van € 17 mln
						bij de kapitaalverstrekking aan de ROM Zuidvleugel en Oost. De middelen voor
						Fund of Funds respectievelijk voor de kapitaalverstrekking aan de ROM’s zijn
						pas bij Voorjaarsnota 2013 respectievelijk Najaarsnota 2013 beschikbaar
						gekomen.
 
 
 Subsidies
 De lagere
				 uitgaven op het onderdeel subsidies (– € 7,8 mln) betreft het saldo
				 van:
 
 
 •
 Luchtvaartkredietregeling Niet Relevant
						(– € 8 mln). Voor een krediet dat verstrekt is aan Rekkof Aircraft N.V.
						bestaat nog onduidelijkheid wanneer dit project van start gaat. Het betreft een
						krediet voor de bouw van de Fokker 100 waar nog een medefinancier voor gevonden
						dient te worden. Als gevolg hiervan zijn de in 2013 geraamde kasuitgaven niet
						gerealiseerd.
 
 
 •
 Innovatie Prestatie Contracten
						(– € 14,9 mln). Doordat het budget van de IPC regeling voor een groot
						deel is overgeheveld naar de MIT regeling, is op dit instrument sprake van een
						substantieel lagere benutting dan oorspronkelijk geraamd.
 
 
 •
 MKB Innovatiestimulering Topsectoren
						(MIT) (€ 10,4 mln). De regeling MIT is een nieuw instrument, in 2013 voor
						het eerst opengesteld, waarvoor in de ontwerpbegroting nog geen middelen waren
						opgenomen. Middelen hiervoor zijn in de loop van 2013 beschikbaar gesteld.
 
 
 •
 Innovatieprogramma Veiligheid (€ 4,9
						mln). Het betreft betalingen op eerder aangegane verplichtingen.
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 De lagere bijdrage aan Agentschap NL betreft voor een belangrijk deel
				 (€ 2,4 mln) een herschikking van het opdrachtbudget voor Agentschap NL van
				 artikel 12 naar artikel 13.
 Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
 De hogere bijdrage aan TNO van € 18,6 mln wordt als volgt
				 verklaard:
 
 
 •
 In de 2e suppletoire begroting is
						€ 11 mln toegevoegd aan het TNO-budget om het eerste voorschot aan TNO voor
						2014 eind december 2013 ter beschikking te stellen.
 
 
 •
 Daarnaast betreft het een bijdrage in
						verband met de onderzoekslijnen zoals de TKI's deze hebben afgesproken
						(€ 2,6 mln).
 
 
 •
 Tot slot is bij de suppletoire
						begrotingen € 4,9 mln toegevoegd aan het TNO-budget. Het betreft de bijdrage
						van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan TNO voor het thema
						Arbeid & Gezondheid en loon- en prijsbijstelling van tranche 2012 en
						2013.
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale
				 organisaties
 De belangrijkste oorzaken van de lagere uitgaven
				 (– € 36,6 mln) zijn:
 
 
 •
 TKI Toeslag (– € 51,7 mln). Dit
						wordt veroorzaakt door een vertraagde kasuitgave. Achtergrond daarvan was dat
						de TKI’s in 2013 in opbouw waren en dat tevens de spelregels voor publiek
						private samenwerking nog niet nader waren uitgewerkt. Hierdoor kon de toeslag
						in 2013 nog niet worden ingezet in nieuwe projecten. Deze vertraging leidt niet
						tot afstel van de projecten, noch van de budgettaire omvang daarvan. Wel tot
						een latere kasbetaling op deze projecten.
 
 
 •
 De bijdrage aan Nationaal Lucht- en
						Ruimtevaartlaboratorium (NLR) van € 14,3 mln betreft nagenoeg geheel de
						middelen die aan NLR zijn uitbetaald voor de herhuisvesting. Deze middelen zijn
						in de 2e suppletoire begroting aan het NLR budget toegevoegd.
 
 
 •
 De hogere uitgaven voor ruimtevaart
						(ESA) van € 35,9 mln zijn een gevolg van de intensivering als gevolg van de
						ministersconferentie 2012, zoals beschreven in de toelichting bij de
						verplichtingen.
 
 
 •
 Verder is sprake van een vertraging in
						kasuitfinanciering op diverse instrumenten, waaronder de oud-FES programma’s
						COMMIT (– € 5 mln), CTMM (– € 5,5 mln), BEBASIC (– € 6,5
						mln), TI Food and Nutrition (– € 3,6 mln). Daarnaast heeft een
						herschikking van budget plaatsgevonden ten aanzien van het kasbudget Holst
						Centre (– € 4,7) en TTI Water (– € 4,3).
 
 
 Toelichting op de
				 ontvangsten
 Er is € 50,3 mln meer ontvangen dan
				 oorspronkelijk begroot. Oorzaken hiervan zijn:
 
 
 •
 Ontvangsten luchtvaartkredietregeling
						(€ 2,1 mln): het verschil is voornamelijk te verklaren door de in 2013
						gerealiseerde maar niet geraamde terugontvangsten in het kader van de oude
						luchtvaartkredietregelingen Korte Termijn Programma en Civiele
						Vliegtuigontwikkeling 1.
 
 
 •
 De ontvangsten Technische
						Ontwikkelingsprojecten zijn € 2,9 mln lager dan begroot. Deze ontvangsten
						zijn afhankelijk van het commerciële succes van in het verleden gegeven
						bijdragen aan Technische Ontwikkelings Projecten en daardoor moeilijk in te
						schatten.
 
 
 •
 De ontvangsten Rijksoctrooiwet zijn
						€ 4 mln hoger dan begroot. Een belangrijk deel van de toename ligt aan het
						aandeel Europese en Nederlandse octrooien. Er zijn meer Europese en Nederlandse
						octrooien verleend die rechtsgeldig zijn geworden in Nederland. Er is hiervoor
						in 2013 ruim € 3,3 mln meer gerealiseerd dan geraamd. Daarbij komt dat de
						Nederlandse jaartaksen ook € 0,3 mln hoger zijn geëindigd.
 
 
 •
 Innovatiekrediet (€ 11,2 mln): de in
						2013 gerealiseerde terugontvangsten in het kader van het Innovatiekrediet zijn
						hoger dan geraamd. Dat heeft met name te maken met de terugontvangsten in 2013
						uit de portfolio Life Sciences en Profibrix. Volgens de afspraken worden deze
						terugontvangsten ingezet voor het Innovatiefonds MKB+.
 
 
 •
 Voor de Seed-regeling is € 2,2 mln
						aan ontvangsten gerealiseerd. De Seed-ontvangsten waren niet geraamd in de
						begroting.
 
 
 •
 Van de Noordelijke
						Ontwikkelingsmaatschappij (NOM) is in 2013 na aftrek van € 3 mln
						dividendbelasting € 17 mln aan dividend ontvangen.
 
 
 •
 Van AgentschapNL werd € 12,6 mln
						terugontvangen over de jaren 2011 en 2012, vanwege lager dan oorspronkelijk
						geraamde uitvoeringskosten voor het opdrachtenpakket 2011 en 2012.
 
 
 •
 Op de oude regeling Uitdagersfaciliteit
						werd nog € 2 mln ontvangen en daarnaast werd nog voor € 4 mln aan diverse
						ontvangsten gerealiseerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal bedrijven dat Innovatiekrediet gebruikt
 
 
 27
 
 
 2011
 
 
 39
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 Omvang private R&D-uitgaven ondersteund met een Innovatiekrediet (x
								€ 1 mln)
 
 
 144
 
 
 2011
 
 
 156
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 Aantal participaties via SEED en Fund of Funds
 
 
 29
 
 
 2010
 
 
 44
 
 
 AgNL/EIF
 
 
 
 
 Omvang gestimuleerd risicokapitaal voor innovatieve bedrijven door SEED en
								Fund of Funds (x € 1 mln)
 
 
 43
 
 
 2010
 
 
 390
 
 
 AgNL/EIF
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde1In de begroting 2013 was bij de
									 referentiewaarde uitgegaan van de gemiddelde realisatie over de jaren 2011 en
									 2012. Omdat de realisatiewaarden van 2012 nog niet beschikbaar waren, was
									 hierbij uitgegaan van een inschatting. De hier weergegeven referentiewaarden
									 zijn gebaseerd op de daadwerkelijke realisatie 2011 en 2012.
 
 
 Peil- datum
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal bedrijven dat jaarlijks deelneemt aan IPC
 
 
 823
 
 
 2011/2012
 
 
 262
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 Door IPC ondersteunde private R&D-uitgaven (x € 1 mln)
 
 
 36,8
 
 
 2011/2012
 
 
 16
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peil-datum
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal Nederlandse deelnemers aan Eurostars
 
 
 72
 
 
 2011
 
 
 49
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 – waarvan bedrijven
 
 
 61
 
 
 
 37
 
 
 
 
 
 – waarvan high-tech MKB (%)
 
 
 82%
 
 
 
 81%
 
 
 
 
 
 Door Eurostars ondersteunde private R&D-uitgaven van Nederlandse
								deelnemers (x € 1 mln)
 
 
 19,8
 
 
 2011
 
 
 13
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 
 In de begroting 2013 was een indicator opgenomen
				 «Omvang private middelen PPS-projecten TKI». De realisatiewaarden voor deze
				 indicator komen pas medio 2014 beschikbaar en konden daarom niet in het
				 jaarverslag 2013 worden opgenomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peil-datum
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid Deltares
 
 
 7,9
 
 
 2011
 
 
 8,0
 
 
 Deltares
 
 
 
 
 Klanttevredenheid MARIN
 
 
 8,6
 
 
 2011
 
 
 8,8
 
 
 MARIN
 
 
 
 
 Klanttevredenheid NLR
 
 
 8,7
 
 
 2011
 
 
 8,5
 
 
 NLR
 
 
 
 
 Klanttevredenheid cofinanciers TNO
 
 
 7,2
 
 
 2011
 
 
 8,2
 
 
 TNO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal Nederlandse bedrijven dat deelneemt aan ruimtevaartprogramma's
								ESA
 
 
 488
 
 
 2011
 
 
 162
 
 
 4991Dit betreft het realisatieciifer over 2012
									 omdat het cijfer over 2013 tijdens het opmaken van het jaarverslag nog niet van
									 ESA is ontvangen. De referentiewaarde is veranderd ten opzichte van de
									 begroting (het was 155). In het hier weergegeven getal zijn alle contracten van
									 Nederlandse bedrijven met ESA opgenomen, ook de contracten die niet direct aan
									 ruimtevaartprogramma’s zijn gekoppeld, maar gerelateerd zijn aan de vestiging
									 van ESTEC in Nederland. Verschillende divisies van een bedrijf worden als
									 afzonderlijke contractanten meegeteld. Het betreft een cumulatief getal op
									 basis van databestanden van ESA sinds 2000. In 2015 start ESA met een nieuwe
									 database waardoor de waarde dan lager zal uitvallen.
 
 
 ESA
 
 
 
 
 Ruimtevaart geo-return/retour (%)
 
 
 1,09
 
 
 2011
 
 
 1,07
 
 
 1,10
 
 
 ESA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peil-datum
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal Nederlandse deelnemers aan KP7 (vanaf 2007)
 
 
 941
 
 
 2012
 
 
 1.506
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 – waarvan bedrijven
 
 
 685
 
 
 
 1.137
 
 
 
 
 
 Omvang KP7-middelen voor Nederlandse deelnemers (retour x € 1 mln, vanaf
								2007)
 
 
 1.899
 
 
 2012
 
 
 3.373
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 – waarvan bedrijven (%)
 
 
 18%
 
 
 
 22%
 
 
 
 
 
 Retourpercentage voor Nederland (%)
 
 
 6,9%
 
 
 2012
 
 
 7,4%
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 
 Voor het eerst zijn in deze cijfers ook de Joint
				 Technology Initiatives (JTI’s) meegeteld.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Aantal bedrijven dat gebruik maakt van WBSO1Hier wordt bedoeld:
									 ondernemingen, kennisinstellingen en zelfstandig ondernemers met een
									 S&O-verklaring
 
 
 13.450
 
 
 16.620
 
 
 19.450
 
 
 20.530
 
 
 22.220
 
 
 22.640
 
 
 
 
 Aantal S&O-arbeidsjaren
 
 
 62.390
 
 
 67.600
 
 
 73.660
 
 
 75.330
 
 
 79.560
 
 
 81.660
 
 
 
 
 Door WBSO ondersteunde private R&D-uitgaven (S&O-loon, x € 1
								mln)
 
 
 2.552
 
 
 3.011
 
 
 3.377
 
 
 3.571
 
 
 3.850
 
 
 3.917
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Aantal bedrijven dat gebruik maakt van RDA1Hier wordt bedoeld: ondernemingen en
									 zelfstandig ondernemers met een RDA-beschikking.
 
 
 13.860
 
 
 16.160
 
 
 
 
 Door RDA ondersteunde private R&D-uitgaven (x € 1 mln,
								inhoudingsplichtigen)
 
 
 2.035
 
 
 2.530
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 
 Dit kengetal was in de Ontwerpbegroting 2013 nog niet
				 opgenomen (met ingang van de begroting 2014 is dit wel het geval), maar voor
				 het inzicht in de benutting van RDA worden de realisatiegegevens wel
				 gepresenteerd.
 
 
 
 13
 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 Algemene doelstelling
 Randvoorwaarden scheppen voor een excellent ondernemingsklimaat.
 Om deze doelstelling te bereiken heeft het Ministerie van Economische Zaken
				 financiële instrumenten ingezet, zoals borgstellingen en garanties. De
				 financiële instrumenten verbeteren de toegang tot financiering voor het
				 Nederlandse bedrijfsleven, wat nodig is om te kunnen investeren en groeien.
				 Juist ondernemingen die investeren en groeien, hebben een positief effect op
				 economische groei en werkgelegenheid. Onder deze doelstelling valt ook het
				 stimuleren van de juiste voorwaarden voor het goede benutting van ICT.
				 Innovatie met ICT wordt gerealiseerd door de acties uit de Digitale
				 Implementatie Agenda.nl (TK,
				 26 643 nr. 217) die in 2013 aangevuld is
				 met de beleidsbrief «Doorbraken met ICT» waarin de Midterm rapportage
				 Digitale Agenda.nl is opgenomen. Een aanvulling op de Roadmap ICT (TK,
				 32 637 nr. 22) voor de jaren 2014 en 2015
				 is meegenomen in de Bedrijfslevenbrief die in 8 oktober 2013 naar de Tweede
				 Kamer is gezonden. De resultaten op het terrein van Regeldrukvermindering zijn
				 genoemd in de Kamerbrief Goed geregeld, een verantwoorde vermindering van
				 regeldruk 2012–2017 (TK,
				 29 362, nr.
				 212) die in april 2013 naar de Tweede Kamer is gestuurd. Eind 2013 is
				 wat betreft de administratieve lasten met de kwantitatieve doelstelling van
				 € 2,5 mld een reductie van € 527,4 mln gerealiseerd.
 Rol en verantwoordelijkheid
 Stimuleren
 
 
 •
 Het stimuleren van de juiste
						randvoorwaarden en grootschalige implementatie van digitale voorzieningen die
						de overheidsdienstverlening aan ondernemers verbeteren zoals het
						Ondernemingsdossier.
 
 
 •
 Het realiseren van tien publiek-private
						ICT-doorbraakprojecten, ondermeer gericht op het vergroten van het gebruik en
						de kennis van ICT door het midden- en kleinbedrijf, in de topsectoren en in
						sectoren als logistiek, agro, onderwijs en zorg.
 
 
 •
 De stimulering, coördinatie en
						facilitering van de transitie naar een biobased economy.
 
 
 •
 Het stimuleren van een ambitieuze en
						duurzame ondernemerschapscultuur.
 
 
 •
 Het bevorderen van Maatschappelijk
						Verantwoord Ondernemen.
 
 
 •
 Het bevorderen van het innovatiegericht
						inkopen.
 
 
 Regisseren/faciliteren
 
 
 •
 De kabinetsbrede coördinatie van het
						topsectorenbeleid.
 
 
 •
 De coördinatie en het faciliteren van
						het kabinetsprogramma »vermindering regeldruk voor bedrijven, opdat
						ondernemers niet worden belemmerd om te ondernemen» door invulling te geven
						aan de programmabrief «Goed Geregeld, een verantwoorde vermindering van
						regeldruk 2012–2017».
 
 
 •
 Faciliteren van het Nederlandse
						bedrijfsleven in hun duurzame grondstoffenvoorzieningszekerheid zoals in de
						grondstoffennotitie.
 
 
 •
 De coördinatie van het Groene
						Groei-traject en de Green Deal aanpak.
 
 
 •
 Het verbeteren van de dienstverlening
						aan de ondernemers door middel van Ondernemerspleinen.
 
 
 •
 Het ondersteunen van de toegang tot
						(risico)kapitaal voor bedrijven.
 
 
 •
 Het waarborgen van een internationaal
						level playing field.
 
 
 •
 Een betere aansluiting van het onderwijs
						op de arbeidsmarkt.
 
 
 •
 Het verbeteren van de match tussen vraag
						en aanbod op de arbeidsmarkt voor technisch personeel (Techniekpact).
 
 
 Uitgangspunt is de juiste randvoorwaarden te creëren
				 en ondernemers de ruimte te geven voor vernieuwing en groei. In dialoog met
				 bedrijven, maatschappelijke organisaties en medeoverheden worden kansen benut
				 en knelpunten opgelost. De Minister van EZ is gesprekspartner en aanspreekpunt
				 voor het bedrijfsleven, sectoren, branches en individuele bedrijven. De
				 overheid is terughoudend met ingrijpen, maar er kan een rol zijn in geval van
				 externe effecten, informatie-asymmetrie of verstorend gedrag van
				 (internationale) overheden. Hiervoor zet de Minister zowel financiële
				 instrumenten in, zoals garanties en subsidies aan bedrijven en instellingen,
				 als niet financiële instrumenten.
 Kengetallen; Ondernemingsklimaat
				 van Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 Ambitie
 
 
 
 
 
 
 1 – Global Competitiveness Index
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Positie van Nederland
 
 
 9e
 
 
 8e
 
 
 7e
 
 
 5e
 
 
 8e
 
 
 Top-5 in 2020
 
 
 
 
 
 Bron: World Economic Forum (Global
								Competitiveness Report, 2013–2014)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2 – Ondernemersquote
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 Nederland
 
 
 11,7%
 
 
 11,9%
 
 
 12,2%
 
 
 12,6%
 
 
 13,2%
 
 
 
 
 
 EU15-gemiddelde
 
 
 11,8%
 
 
 11,9%
 
 
 11,9%
 
 
 11,9%
 
 
 11,8%
 
 
 
 
 
 
 Bron: PanteiaEIM (2011 is een voorlopig
								cijfes, 2012 en 2013 zijn voorlopige inschattingen) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3 – Investeringsquote van bedrijven
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 Nederland
 
 
 13,4%
 
 
 12,4%
 
 
 13,3%
 
 
 13,0%
 
 
 13,0%
 
 
 
 
 
 
 Bron: CPB (CEP,
 2013)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4 – Aandeel snelle groeiers1De cijfers vanaf 2006/2009 zijn niet goed
									 vergelijkbaar met de perioden hiervoor. In het verleden (tot en met 2005/2008)
									 werd altijd als definitie gehanteerd een totale groei van 60% in drie jaar voor
									 de groep 50–1.000 werkzame personen, een definitie die als sinds 1997 werd
									 gehanteerd. Vanaf de periode 2006/2009 is nu aansluiting gezocht bij de
									 internationaal gangbare definitie van 20% groei per jaar voor de groep
									 bedrijven vanaf tien werkzame personen. De quote valt hierdoor lager uit. De
									 belangrijkste oorzaak is evenwel de zwakke conjunctuur als gevolg van de
									 financiële crisis. Voor Nederland (bron CBS) is momenteel het meest recente
									 cijfer 2007/2010. De nieuwe afbakening is in 2013 doorgevoerd.
 
 
 2004/2007
 
 
 2005/20082Definitie snelle groeiers: 50–1.000
									 werkzame personen en minimaal 60% werkgelegenheidsgroei in drie jaar
									 tijd.
 
 
 2006/20093Definitie snelle groeiers: Vanaf 10 werkzame
									 personen en minimaal 72,8% werkgelegenheidsgroei in drie jaar tijd.
 
 
 2007/2010
 
 
 2008/2011
 
 
 
 
 
 Nederland
 
 
 11%
 
 
 13%
 
 
 8%
 
 
 7%
 
 
 4%
 
 
 Top-5
 
 
 
 
 
 Bron: EIM (Internationale benchmark
								ondernemerschap, 2012)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5 – Ranglijst van digitale economieën
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 Ambitie
 
 
 
 
 Positie van Nederland
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 11
 
 
 6
 
 
 4
 
 
 Top-5
 
 
 
 
 
 Bron: Global Information Technology
								Report (World Economic Forum)
								4Wat betreft het kengetal digitale
									 economieën in de Rijksbegroting: hier werd tot en met 2010 gebruik gemaakt van
									 de jaarlijkse ranking van de Economist/ E readiness monitor. Sinds 2010 is er
									 echter geen update meer verschenen. Vanwege de behoefte aan een jaarlijks
									 cijfer is gekozen voor het Global Information Technology Report van het World
									 Economic Forum die wel jaarlijks rapporteert.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 Het Nederlandse ondernemingsklimaat
						behoort sinds 2007 tot de top-10 volgens de Global Competitiveness Index van
						het World Economic Forum. Tussen 2009 en 2012 is Nederland gestegen van de
						tiende naar de vijfde plek. In 2013 heeft Nederland een achtste plaats op de
						ranglijst behaald. Dit onderschrijft de noodzaak van verbeterde
						financieringsmogelijkheden voor ondernemers, blijvende investeringen in
						onderwijs en onderzoek, vermindering van administratieve lasten en stimulering
						van innovatie.
 
 
 2
 Het percentage ondernemers binnen de
						beroepsbevolkling neemt al enige jaren toe in Nederland. Waarin 2009 nog
						benedengemiddeld werd gescoord, ligt de Nederlandse score inmiddels ruim boven
						het gemiddelde van de EU-15. De stijging van ondernemersquote is voor het
						belangrijkste deel toe te schrijven aan de toename van het aantal ZZP'ers in
						Nederland.
 
 
 3
 De investeringsquote en het aandeel snelle
						groeiers geven een indicatie van de kwaliteit van ondernemerschap. Juist
						ondernemingen die investeren en groeien, hebben een positief effect op
						economische groei en werkgelegenheid. De investeringsquote bereikte in 2010 een
						dieptepunt en leefde daarna weer iets op. Naar verwachting blijven de
						investeringen in 2013 op het niveau van 2012. Verder herstel wordt verwacht
						vanaf 2014. Nederland is niet het enige land waarin de investeringsquote het
						afgelopen decennium terugliep; andere landen laten een vergelijkbaar beeld
						zien. Een mogelijke verklaring voor de daling van de investeringsquote is de
						moeilijke economische situatie en het feit dat de investeringsprijzen zijn
						gedaald.
 
 
 4
 Onderzoek heeft aangetoond dat
						snelgroeiende bedrijven een grote impact hebben op de economie. Het aandeel
						snelle groeiers is de afgelopen jaren afgenomen. Dat geldt voor Nederland, maar
						ook voor andere landen. De daling van 2010 op 2011 is te verklaren door een
						wijziging in de defintie van snelle groei. Gezien het belang van de indicator
						om meer te zeggen over de kwaliteit van het ondernemerschap – in aanvulling
						op de omvang/kwantiteit – loopt een onderzoek bij het CBS om Nederlandse
						snelle groeicijfers binnen OESO verband bij te gaan houden.
 
 
 5
 Nederland ambieert voor 2014 een top vijf
						positie op de wereldwijde ranglijst voor digitale economieën. In het meest
						recente rapport van het World Economic Forum (WEF) over «Information
						Technology» uit 2013 staat Nederland, na Finland, Singapore en Zweden, op de
						vierde plek als het gaat om het gebruik van ICT. Hiermee is Nederland twee
						plaatsen gestegen ten opzichte van 2012. Nederland scoort goed als het gaat
						over de ICT-infrastructuur en de beschikbaarheid van en toegang tot digitale
						content en ICT-toepassingen. Bovendien scoort Nederland goed op het gebruik van
						ICT door zowel burgers als bedrijven en zijn de digitale vaardigheden om dit
						gebruik mogelijk te maken goed op orde
 
 
 Beleidsconclusies
 Bedrijfsfinanciering
 De financiering van het bedrijfsleven, en met name van het MKB, blijft
				 onder druk staan. Uit de Financieringsmonitor van december 2013 blijkt dat
				 bedrijven, in vergelijking met de monitor van juni 2013, de gezochte
				 financiering weer iets vaker niet hebben aan kunnen trekken. Dat geldt voor
				 zowel vreemd vermogen als voor eigen vermogen. De meest genoemde reden van
				 afwijzing blijft het risico voor de beoogde financier. Zowel banken als eigen
				 vermogen-verstrekkers (bijvoorbeeld participatiemaatschappijen) zijn
				 voorzichtiger geworden. Dat zij minder financieren, zien we ook terug in de
				 mate van benutting van het garantie-instrumentarium. De regelingen ondersteunen
				 echter ook in deze tijden daar waar noodzakelijk en mogelijk de toegang tot
				 financiering. Het risico van de financier wordt verminderd, wat in deze tijden
				 dus van groot belang is om het bedrijfsleven aan de benodigde financiering te
				 helpen.
 BMKB
 De daling van de
				 benutting van de BMKB in 2012 ten opzichte van de recordbenutting in 2011 heeft
				 zich ook in de tweede helft van 2013 voortgezet. In het gehele jaar is € 344
				 mln van het beschikbare budget van € 705 mln benut, waar de benutting in
				 2012 nog € 486 mln was. De benutting in de tweede helft van 2013 was met
				 € 169 mln iets lager dan de € 175 mln benutting in de eerste jaarhelft.
				 In termen van aantal verstrekte borgstellingskredieten is de daling minder
				 groot: er zijn in 2013 1.983 nieuwe borgstellingskredieten verstrekt, tegen
				 2.640 in 2012. De verstrekte borgstellingskredieten zijn dus relatief kleiner
				 van omvang, wat erop kan duiden dat meer kleinere bedrijven worden
				 bereikt.
 
 Zoals in de brief «Stimulering
					 Ondernemingsfinanciering» aangekondigd, is de BMKB per begin november 2013
					 tijdelijk uitgebreid. Hierdoor is het maximale borgstellingskrediet verhoogd
					 van € 1 mln naar
 € 1,5 mln, en kan voor borgstellingskredieten
					 tot € 0,2 mln aan bestaande bedrijven (de «kleine kredieten») het hogere
					 borgstellingspercentage van per saldo 67,5% worden gebruikt, wat standaard voor
					 starters geldt.
 
 Groeifinancieringsfaciliteit
 Met de
				 Groeifinancieringsfaciliteit worden bedrijven geholpen bij het aantrekken van
				 risicodragend vermogen door een 50% staatsgarantie te verstrekken op
				 achtergestelde leningen van banken en op aandelen van
				 participatiemaatschappijen. De Groeifinancieringsfaciliteit kan ondernemingen
				 in een groeifase, bij bedrijfsovernames en bij herstructureringen helpen bij
				 het aantrekken van risicokapitaal. Voor de Groeifinancieringsfaciliteit was in
				 2013 sprake van een realisatie van ruim € 8 mln verstrekte garanties. Het
				 lagere gebruik ligt in het feit dat de financiering van het bedrijfsleven, en
				 met name van het MKB, onder druk blijft staan. Financiers zijn voorzichtiger
				 geworden.
 Garantie Ondernemingsfinanciering
				 (GO)
 
 Met het instrument GO kunnen banken een 50%
					 staatsgarantie krijgen op (middel)grote leningen vanaf € 1,5 mln. Door de
					 verstrekking van een staatsgarantie wordt het risico voor de bank op de
					 ondernemingsfinanciering gereduceerd. Dit vergroot de mogelijkheden om te
					 voorzien in de financieringsbehoefte bij het Nederlandse bedrijfsleven. De
					 benutting van de GO is in 2013 gedaald (€ 62 mln gefiatteerd) ten opzichte
					 van 2012 (€ 117 mln gefiatteerd). De GO heeft in 2013 te maken gehad met een
					 lager gebruik vanwege de lagere activiteit op de financieringsmarkt voor het
					 bedrijfsleven. Vooral factoren als verminderde investerings- en
					 risicobereidheid van bedrijven en banken spelen een rol in de lagere benutting.
					 De verwachting is dat in 2014 bij een aantrekkende economie de benutting op een
					 hoger niveau zal komen te liggen.
 Ter stimulering van de
					 kredietverlening aan het bedrijfsleven zijn de voorwaarden voor de GO-regeling
					 tijdelijk verruimd. In 2013 is het maximum van de garantie verhoogd van € 25
					 mln naar € 75 mln en is de GO, naast de al bestaande mogelijkheid om
					 bankgaranties onder de GO te brengen, ook opengesteld voor alternatieve
					 aanbieders van garanties aan bedrijven. Eveneens in 2013 is een start gemaakt
					 met de evaluatie van de regeling waarvan de resultaten april 2014 worden
					 verwacht.
 
 Garantieregeling
				 Scheepsnieuwbouwfinanciering
 In 2013 is de gewijzigde
				 Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfinanciering (GSF) gepubliceerd (totaal
				 garantiebudget € 1 mld) en zijn de eerste garanties verstrekt. Met de GSF
				 kunnen banken 80% staatsgarantie krijgen op de nieuwbouwfinanciering van een
				 schip. Hierdoor wordt het risico voor de bank op de te verstrekken
				 bouwfinanciering of voorfinanciering gereduceerd. Dit vergroot de kans voor
				 Nederlandse scheepswerven om financiering aan te trekken. De sector kan door
				 deze regeling beter concurreren met buitenlandse werven die van soortgelijke
				 garantieregelingen gebruik kunnen maken. In 2013 is voor € 44 mln aan
				 garanties aan banken verstrekt, verdeeld over zes scheepsbouwprojecten die
				 worden uitgevoerd door twee werven. Bij een werf gaat het om vier schepen die
				 worden geëxporteerd en bij de andere werf om een binnenlandse leverantie. De
				 regeling kende in 2013 derhalve een beperkte benutting. Het is echter te vroeg
				 om hieraan conclusies te verbinden, gelet op de recente openstelling van de
				 aangepaste regeling.
 Flankerend beleid
				 stimuleringspakket
 Bij de Miljoenennota 2014 is in het kader
				 van het stimuleringspakket € 5 mln toegevoegd aan de EZ-begroting voor het
				 stimuleren van nieuwe aanbieders van MKB financiering en verbeteren van kennis
				 van het MKB over financiering. In 2013 is voor circa € 4,5 mln aan aanvragen
				 ingediend, daarvan konden in 2013 voor een bedrag van € 0,4 mln aan
				 toezeggingen gedaan worden. De resterende toezeggingen zullen in 2014
				 plaatsvinden.
 Techniekpact
 De
				 beschikbaarheid van voldoende goed (technisch) opgeleid personeel is van groot
				 belang voor een goed ondernemersklimaat en groeivermogen van Nederland. Daarom
				 heeft EZ samen met de Ministeries van OCW en SZW en met een brede coalitie van
				 werkgevers, werknemers, regio’s, het onderwijs en studenten op 13 mei 2013
				 het Nationaal Techniekpact 2020 gelanceerd. De 22 concrete acties uit het Pact
				 en de implementatie van de regionale agenda's moeten resulteren in meer
				 technische specialisten en vakmensen met competenties waar de markt om vraagt.
				 Met de uitvoering van het Techniekpact is een voortvarende start gemaakt. Zo is
				 bijvoorbeeld door de sociale partners in de techniek eind 2013 een digitaal
				 loket geopend waar scholen terecht kunnen voor lesmaterialen en activiteiten
				 voor wetenschap- en techniekonderwijs én MBO techniek stages.
 Kamer’s van
				 Koophandel/Ondernemerspleinen
 
 In 2013 is intensief gewerkt aan de modernisering
					 van KvK’s en samenvoeging ervan met Syntens tot één zelfstandig
					 bestuursorgaan. Om dit te kunnen verwezenlijken is het traject van de
					 wetswijziging van de Wet op de KvK’s en Fabrieken doorlopen en in 2013
					 afgerond. Inwerkingtreding van de nieuwe Wet op de KvK is zoals beoogd
					 1 januari 2014. De nieuwe landelijke KvK krijgt naast de bestaande taken twee
					 nieuwe taken er bij: innovatiestimulering (Syntens) en (door)ontwikkelen en
					 beheren van Ondernemerspleinen. Het digitale ondernemersplein is reeds
					 operationeel en wordt doorontwikkeld. Op ondernemersplein.nl vinden ondernemers
					 al voor hen relevante informatie van publieke partners en kunnen ze daar ook
					 direct zaken doen. In 2013 zijn de Belastingdienst, CBS en RDW aangesloten als
					 partners. Doorontwikkeling en aansluiting van nieuwe partners wordt in 2014
					 voortgezet. Fysieke ondernemerspleinen zullen in 2014 van start gaan. Daarnaast
					 zijn in het kader van lastenverlichting voor ondernemers de heffingen van de
					 KvK per 1 januari 2013 afgeschaft.
 Hiermee is in 2013 de nieuwe Kamer
					 van Koophandel op de kaart gezet en van een solide basis voorzien. Op dit
					 fundament kan in de komende jaren verder worden gebouwd in het belang van
					 ondernemend Nederland.
 
 Biobased Economy
 
 In 2013 is op het beleidsterrein van Biobased
					 Economy verder gewerkt aan het wegnemen van belemmeringen in wet- en
					 regelgeving. Basis is de inventarisatie van ongeveer 80 belemmeringen die
					 ondernemers ondervinden. De Tweede Kamer is op 18 april 2013 geïnformeerd
					 over voortgang van dit programma.
 In 2012 heeft het TKI BBE een
					 innovatiebudget afkomstig uit de Topsector Energie van € 42 mln toegekend
					 aan 11 projecten die in 2013 van start zijn gaan. Het budget wordt aangevuld
					 met circa € 110 mln aan eigen bijdragen vanuit de sectoren. Voor 2013 had
					 het TKI BBE een budget van circa € 20 mln. In juni 2013 zijn de tenders
					 geopend voor projecten op het gebied van onderzoek, ontwikkeling en
					 demonstratie. Daarnaast is een gezamenlijke tender geopend met het TKI Gas voor
					 projecten die bioraffinage en groen gas opwekking combineren. In topsector
					 Agri&Food (A&F) zijn in 2012 onder het thema valorisatie groene
					 grondstoffen 13 projecten ingediend. Hiervan zijn in 2013 vier projecten
					 toegekend met een budget van € 1,6 mln.
 Via de MKB
					 Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)-regeling (zie ook beleidsartikel 12)
					 werd voor Chemie, Energie en Biobased economy € 6 mln ter beschikking
					 gesteld aan het MKB. Voor biobased
 haalbaarheidsstudies (budget
					 € 0,5 mln) werden 18 aanvragen ingediend waarvan 11 gehonoreerd.
 De
					 meeste aanvragen waren op de thema’s bioraffinage en chemische en
					 biotechnologische conversietechnologie.
 Voor projecten op
					 R&D-samenwerking (beschikbaar budget € 1 mln) werden 11 aanvragen
					 ingediend waarvan acht toegewezen, de meeste op het thema biomaterialen.
 
 ICT beleid
 Diverse
				 digitale voorzieningen, waarmee het voor bedrijven makkelijker wordt om 24 uur
				 per dag, op een zelfgekozen plek de zaken met de overheid te regelen, zijn
				 doorontwikkeld en geïmplementeerd. Het aantal bezoekers van Antwoord voor
				 bedrijven en het aantal gebruikers van de NieuweWetten app is in 2013 verder
				 gestegen. Ook is het digitaal Ondernemersplein verder doorontwikkeld, waar
				 ondernemers alle informatie over producten en diensten van de overheid op één
				 plek kunnen vinden. Voor Standard Business Reporting (geautomatiseerde
				 gegevensaanlevering), eHerkenning (authenticatie), de berichtenbox bedrijven en
				 het Ondernemingsdossier is grootschalige aansluiting door overheidsorganisaties
				 en verbreding van het gebruik in gang gezet. Ook is «simple invoicing»
				 gelanceerd, waardoor digitaal rekeningen versturen en verwerken eenvoudiger en
				 goedkoper wordt. In 2013 is gestart met het wetgevingstraject om het recht op
				 elektronisch zakendoen voor bedrijven te regelen, zoals aangekondigd in de
				 Digitale Agenda.nl.
 Het kabinet is in 2013 negen
				 ICT-doorbraakprojecten gestart om in publiekprivate samenwerking (PPS) het
				 gebruik van ICT-toepassingen door bedrijven te vergroten. Dat doet het kabinet
				 in die sectoren waar grote economische en maatschappelijke baten kunnen worden
				 gerealiseerd. In 2013 is veel aandacht besteed aan het organiseren van het
				 pps-proces en het toewerken naar de oplevering van de eerste routekaarten.
				 Bovendien zijn de eerste resultaten behaald, zoals een
				 samenwerkingsovereenkomst voor het openstellen van de High Performance
				 Computing Infrastructuur van Surf (doorbraakproject MKB), het houden van de
				 eerste estafettebijeenkomsten voor het matchen van vraag en aanbod voor open
				 data (doorbraakproject Open Data) en het selecteren van het eerste
				 opschalingsproject voor het logistiek informatieplatform (doorbraakproject
				 Informatieplatformen in Topsectoren). Het tiende doorbraakproject zal in 2014,
				 op basis van vraagsturing, worden geselecteerd.
 Het beleid van ICT en
				 MKB is gericht op het stimuleren van ICT-toepassingen in het MKB ter verhoging
				 van de arbeidsproductiviteit en het concurrentievermogen. In dit kader hebben
				 EZ, MKBNL en ECP.NL samen een handreiking Cloudcomputing in de vorm van een app
				 en website (zie
				 www.cloudbewust.nl) gemaakt.
 Met het programma
				 Digitale Vaardigheden Beroepsbevolking heeft het kabinet samen met private
				 partners gewerkt aan de beschikbaarheid van voldoende digitaal vaardige
				 werknemers, in het bijzonder in het MKB, de topsectoren en de Rijksoverheid.
				 Via de in de topsectorenaanpak aangekondigde Human Capital Agenda’s worden
				 tekorten aan digitaal vaardige werknemers in topsectoren aangepakt. Belangrijke
				 resultaten zijn onder andere de online cursus slimmerondernemenin1minuut.nl en
				 de realisatie en overdracht van de Nederlandse vertaling van het e-Competence
				 Framework.
 ICT Onderzoeksinfrastructuur: het gebruik van High
				 Performance Computing in de Nederlandse Topsectoren is van vitaal belang om de
				 Nederlandse economie competitiever te maken. Modelvorming, simulatie en
				 grootschalige dataverwerking met behulp van krachtige supercomputers en
				 geavanceerde netwerkdiensten zijn onontbeerlijk voor competitief onderzoek en
				 productontwikkeling in alle Nederlandse Topsectoren. Om de vooraanstaande
				 positie van Nederland op dit gebied te behouden, is aan de Stichting Surf een
				 subsidie toegekend voor de periode 2011 tot en met 2013. In 2013 is heeft de
				 Minister een aanvullende subsidie verleend van € 7 mln voor de periode 2014
				 tot en met 2015. De subsidie is bestemd voor specifieke investeringen in
				 onderdelen van de e-infrastructuur voor onderzoek.
 Op grond van de
				 bovenstaande resultaten kan worden geconcludeerd dat in 2013 verdere stappen
				 zijn gezet op weg naar de implementatie van electronische overheidsdiensrten
				 voor het bedrijfsleven. Daarnaast is met het concept wetsontwerp voor de Wet
				 Electronisch Zaken doen een generieke wettelijke basis opgezet voor de
				 eletronische dienstverlening aan bedrijven en burgers. Met de uitrol van de ICT
				 Doorbraakprojecten uit het regeerakkoord Rutte II is een structurele
				 publiekprivate samenwerking gestart op negen thema's met een economisch en
				 maatschappelijke belang.
 Regeldrukbeleid
 In de
				 Programmabrief «Goed Geregeld, een verantwoorde vermindering van regeldruk
				 2012–2017» heeft het kabinet een nieuwe aanpak geschetst waarin naast de
				 kwantitatieve reductie van regeldruk gewerkt wordt aan een merkbare
				 vermindering van regeldruk voor het bedrijfsleven via de maatwerkaanpak
				 regeldichte domeinen
 
 Wat betreft de kwantitatieve doelstelling van
					 € 2,5 mld is eind 2013 een reductie van € 527,4 mln gerealiseerd.
 Op het gebied van toezicht is een onderzoek afgerond naar domeinen waar
					 stapeling van rijks- en lokaal toezicht speelt. Op basis van dit onderzoek is
					 in drie domeinen (horeca, recreatie en ziekenhuizen) gestart met pilots voor
					 beter samenwerking en informatie-uitwisseling tussen toezichthouders van
					 gemeenten en rijk.
 
 
 Wat betreft de bestuurlijke samenwerking zijn ter
					 ondersteuning van gemeenten instrumenten uitgewerkt om regeldruk te meten en
					 dienstverlening te verbeteren, zoals het Bewijs van Goede Dienst en de Lokale
					 Effecttoets. In tien regionale bestuurlijke bijeenkomsten hebben rijk en
					 gemeenten praktische voorbeelden van regeldrukvermindering uitgewisseld. Op
					 aangeven van gemeenten is op een aantal punten aanpassing van rijksregelgeving
					 in gang gezet.
 De eerste tranche van de maatwerkaanpak is medio 2013
					 gestart in zeven sectoren, waaronder vier topsectoren (Chemie, Lifesciences en
					 Health, Agrifood en Logistiek). In 2013 lag het accent in de werkzaamheden op
					 het ontwikkelen van een beleidskader voor de maatwerkaanpak en het (per sector)
					 inventariseren en analyseren van knelpunten door overheid en bedrijfsleven en
					 het opstellen van een groslijst van mogelijke oplossingen op het gebied van
					 (uitvoering van) wet- en regelgeving, inclusief toezicht en (digitale)
					 dienstverlening bij rijk en medeoverheden.
 In het kader van de
					 actielijn Hervorming Rijksdienst zijn een aantal trajecten nader
					 geïdentificeerd en eind 2013 is een onderzoek gestart naar de mogelijke
					 regeldrukeffecten van deze trajecten. Concreet gaat het om Basisregistraties,
					 digitalisering Rijk en Inspecties en Toezicht.
 
 
 Budgettaire gevolgen van
				 beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Oorspronkelijk Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 1.683.410
 
 
 
 
 1.370.342
 
 
 
 
 977.386
 
 
 
 
 725.485
 
 
 
 
 2.591.009
 
 
 
 
 – 1.865.524
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 
 
 1.459.543
 
 
 1.192.913
 
 
 709.448
 
 
 463.183
 
 
 2.384.011
 
 
 – 1.920.828
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 260.947
 
 
 
 
 271.467
 
 
 
 
 312.203
 
 
 
 
 436.722
 
 
 
 
 379.101
 
 
 
 
 57.621
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 73.284
 
 
 
 
 87.913
 
 
 
 
 144.946
 
 
 
 
 114.100
 
 
 
 
 129.211
 
 
 
 
 – 15.111
 
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 64.534
 
 
 73.605
 
 
 126.302
 
 
 102.422
 
 
 65.541
 
 
 36.881
 
 
 
 
 Groeifinancieringsfacilitieit
 
 
 514
 
 
 2.447
 
 
 2.270
 
 
 2.360
 
 
 9.281
 
 
 – 6.921
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
 
 
 8.236
 
 
 11.861
 
 
 16.374
 
 
 9.274
 
 
 44.752
 
 
 – 35.478
 
 
 
 
 Borgstelling Scheepsnieuwbouw
 
 
 
 
 
 44
 
 
 9.637
 
 
 – 9.593
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 77.261
 
 
 
 
 68.792
 
 
 
 
 71.136
 
 
 
 
 77.685
 
 
 
 
 29.755
 
 
 
 
 47.930
 
 
 
 
 
 Bevorderen ondernemerschap
 
 
 10.810
 
 
 6.636
 
 
 7.928
 
 
 7.383
 
 
 1.139
 
 
 6.244
 
 
 
 
 Biobased Economy
 
 
 2.839
 
 
 5.598
 
 
 12.521
 
 
 7.829
 
 
 5.710
 
 
 2.119
 
 
 
 
 Microkrediet
 
 
 5.088
 
 
 851
 
 
 750
 
 
 30.989
 
 
 
 30.989
 
 
 
 
 Uitfinanciering subsidies
 
 
 58.524
 
 
 55.707
 
 
 49.937
 
 
 31.484
 
 
 22.906
 
 
 8.578
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 62.473
 
 
 
 
 67.163
 
 
 
 
 34.353
 
 
 
 
 24.660
 
 
 
 
 25.969
 
 
 
 
 – 1.309
 
 
 
 
 
 Onderzoek & ontwikkeling
 
 
 5.743
 
 
 8.901
 
 
 3.942
 
 
 4.706
 
 
 351
 
 
 4.355
 
 
 
 
 ICT-beleid
 
 
 42.625
 
 
 35.516
 
 
 28.974
 
 
 18.118
 
 
 20.852
 
 
 – 2.734
 
 
 
 
 Beleidsvoorbereiding en evaluaties
 
 
 13.481
 
 
 17.870
 
 
 283
 
 
 831
 
 
 2.436
 
 
 – 1.605
 
 
 
 
 Regiegroep Regeldruk/ACTAL
 
 
 624
 
 
 4.876
 
 
 1.154
 
 
 1.005
 
 
 2.330
 
 
 – 1.325
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 23.850
 
 
 
 
 24.588
 
 
 
 
 22.195
 
 
 
 
 21.701
 
 
 
 
 18.922
 
 
 
 
 2.779
 
 
 
 
 
 NBTC
 
 
 17.279
 
 
 18.421
 
 
 15.213
 
 
 13.536
 
 
 13.329
 
 
 207
 
 
 
 
 UNWTO
 
 
 218
 
 
 
 252
 
 
 271
 
 
 233
 
 
 38
 
 
 
 
 Bijdragen aan instituten
 
 
 6.353
 
 
 6.167
 
 
 6.730
 
 
 7.894
 
 
 5.360
 
 
 2.534
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 
 
 18.496
 
 
 
 
 153.144
 
 
 
 
 150.577
 
 
 
 
 2.567
 
 
 
 
 
 Kamers van Koophandel / Ondernemerspleinen
 
 
 
 
 18.496
 
 
 153.144
 
 
 150.577
 
 
 2.567
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 24.079
 
 
 
 
 23.011
 
 
 
 
 21.077
 
 
 
 
 45.430
 
 
 
 
 24.667
 
 
 
 
 20.763
 
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 12.930
 
 
 12.279
 
 
 8.368
 
 
 28.032
 
 
 22.467
 
 
 5.565
 
 
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 
 
 
 550
 
 
 
 550
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 
 
 
 8.149
 
 
 
 8.149
 
 
 
 
 Logius
 
 
 11.149
 
 
 10.732
 
 
 12.709
 
 
 8.699
 
 
 2.200
 
 
 6.499
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 108.406
 
 
 
 
 77.797
 
 
 
 
 41.763
 
 
 
 
 37.435
 
 
 
 
 92.599
 
 
 
 
 – 55.164
 
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 26.519
 
 
 32.674
 
 
 23.645
 
 
 21.544
 
 
 25.230
 
 
 – 3.686
 
 
 
 
 Groeifinancieringsfaciliteit
 
 
 1.426
 
 
 1.930
 
 
 2.154
 
 
 2.047
 
 
 8.000
 
 
 – 5.953
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 8.236
 
 
 13.226
 
 
 13.391
 
 
 10.160
 
 
 46.000
 
 
 – 35.840
 
 
 
 
 Borgstelling Scheepsnieuwbouw
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 44
 
 
 10.000
 
 
 – 9.956
 
 
 
 
 Joint Strike Fighter
 
 
 484
 
 
 617
 
 
 879
 
 
 1.418
 
 
 1.847
 
 
 – 429
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 71.741
 
 
 29.350
 
 
 1.694
 
 
 2.223
 
 
 1.522
 
 
 701
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 verplichtingen
 Er is voor € 1,9 mld minder aan
				 verplichtingen aangegaan dan begroot. Dit wordt met name veroorzaakt door de
				 garantieverplichtingen.
 Voor de Groeifinancieringsfaciliteit was er in
				 2013 sprake van € 75 mln lagere benutting dan geraamd (een realisatie van
				 € 9,3 mln garantieverplichtingen bij een budget van € 84,3 mln). Reden
				 ligt met name in het feit dat de financiering van het bedrijfsleven, en met
				 name van het MKB, onder druk blijft staan. Financiers zijn voorzichtiger
				 geworden. Dat zij minder financieren, is ook terug te zien in de mate van
				 benutting van het garantie-instrumentarium.
 Voor de BMKB zijn € 656
				 mln minder aan garantieverplichtingen aangegaan dan geraamd (een realisatie van
				 € 344 mln bij een oorspronkelijk geraamd budget van € 1 mld). Bij de
				 Garantie Ondernemingsfinanciering is voor € 234 mln minder aan
				 garantieverplichtingen aangegaan dan begroot (een realisatie van € 66 mln
				 bij een budget van € 300 mln). Voor de in 2013 voor het eerst in gewijzigde
				 vorm opengestelde Garantiefaciliteit Scheepsnieuwbouwfinanciering is € 956
				 mln minder aan garantieverplichtingen aangegaan dan geraamd (een realisatie van
				 € 44 mln bij een budget van € 1 mld). De lage benuttingscijfers van het
				 garantie-instrumentarium zijn een gevolg van een beperktere vraag naar
				 financiering als gevolg van de economische crisis en behoedzaamheid aan de
				 zijde van de kredietverstrekkers.
 Met betrekking tot de
				 niet-garantieverplichtingen is voor € 53 mln meer verplichtingen aangegaan
				 dan begroot. Oorzaak hiervan is onder andere dat bij Miljoenennota € 30 mln
				 aan de EZ begroting is toegevoegd voor een extra lening aan de stichting
				 Qredits voor kredieten tot € 150.000. Daarnaast is voor € 23 mln extra
				 verplichtingenruimte beschikbaar gesteld voor Agentschap NL en DICTU. Dit
				 betreft met name: de herverdeling van het budget met artikel 12 voor de
				 bijdrage aan Agentschap NL (€ 2,4 mln) en de bijdrage ten behoeve van de
				 omstelkosten voor het financieel systeem Oracle EBS (E-Business Suite) ad
				 € 2 mln; het aandeel van Agentschap NL in de algemene kosten van DICTU
				 (€ 5 mln) en de infrastructuur kosten van Dienst Regelingen (€ 3 mln);
				 ook is in de 1e suppletoire begroting € 11 mln verplichtingenruimte
				 toegevoegd aan het AgentschapNL-budget om het verplichtingenbudget op hetzelfde
				 niveau te brengen als het beschikbare kasbudget.
 Toelichting op de
				 uitgaven
 Garanties
 Voor de
				 garanties is voor € 15 mln minder aan uitgaven verricht. De oorzaken hiervan
				 zijn als volgt:
 
 
 •
 De uitgaven voor de BMKB zijn € 36,8
						mln hoger dan aanvankelijk begroot. Als gevolg van de aanhoudende
						laagconjunctuur en het daarbij optredende hoge aantal faillissementen is de
						omvang van de schades op de BMKB wederom fors hoger dan begroot.
 
 
 •
 Als gevolg van de lager dan geraamde
						benutting van de Groeifinancieringsfaciliteit in de afgelopen jaren van
						economische crisis en door een actief beheer, zijn er in 2013 ook minder
						schades gedeclareerd dan oorspronkelijk geraamd. De schadebedragen vallen in
						2013 € 6,9 mln lager uit dan geraamd.
 
 
 •
 De gerealiseerde schadebetalingen op de
						Garantie Ondernemingsfinanciering waren € 35,8 mln lager dan oorspronkelijk
						begroot. De oorzaak hiervan is enerzijds dat de oorspronkelijke raming op een
						te hoog niveau was vastgesteld, waarvoor in de 1e suppletoire
						begroting een correctie is toegepast (– € 31,8). Daarnaast is een aantal
						verwachte verliesdeclaraties in 2013 niet gerealiseerd.
 
 
 •
 De Garantiefaciliteit
						Scheepsnieuwbouwfinanciering is in gewijzigde vorm sinds maart 2013 van kracht.
						Op de verstrekte garanties in 2013 hebben geen schadebetalingen plaatsgevonden
						(– € 9,6 mln). De realisatie van de uitgaven is derhalve nihil. Wel is
						€ 44.000 aan premieontvangsten in de interne begrotingsreserve Scheepsbouw
						gestort.
 
 
 Subsidies
 Er is
				 € 47,9 mln meer uitgegeven voor subsidies dan oorspronkelijk begroot. Dit
				 wordt in het bijzonder veroorzaakt door de volgende componenten:
 
 
 •
 De uitgaven voor Bevorderen
						Ondernemerschap waren € 6,2 mln hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit is
						onder andere veroorzaakt door de uitfinanciering van lopende verplichtingen en
						de financiering van nieuwe initiatieven, zoals het flankerend beleid voor
						alternatieve financieringsvormen (onderdeel van het stimuleringspakket). Bij de
						2e suppletoire begroting 2013 is hiertoe het budget verhoogd.
 
 
 •
 De uitgaven aan de Stichting Qredits
						zijn in 2013 € 30,9 mln hoger dan begroot. In het stimuleringspakket dat bij
						de Miljoenennota werd gepresenteerd werd voor 2013 € 30 mln aan de
						EZ-begroting toegevoegd voor een aanvullende lening aan de Stichting Qredits
						ten behoeve van kredieten tot een bovengrens van € 150.000. Dit budget is in
						2013 in de vorm van een lening aan de stichting Qredits beschikbaar
						gesteld.
 
 
 •
 Bij de uitfinanciering van subsidies is
						€ 8,6 meer uitgegeven dan begroot. Voor de Valorisatie regeling (€ 8,9
						mln) en de Subsidieregeling Innovatieve Scheepsbouw (SIS) regeling (€ 6,3
						mln) was meer budget nodig voor de uitfinanciering van lopende verplichtingen
						uit voorgaande jaren. Het budget ad € 5,3 mln dat naar aanleiding van het
						aangenomen amendement voor SIS (TK,
						33 805 XIII nr.
						4) bij de 2e suppletoire begroting 2013 beschikbaar was gekomen, kon
						niet meer in 2013 worden uitgegeven (zie Slotwet).
 
 
 •
 Daar tegenover staat dat voor diverse
						regelingen, waaronder het Besluit Subsidies Regionale Investeringsprojecten,
						Actieplan Veilig ondernemen en Beroepsonderwijs in bedrijf minder budget nodig
						was voor de uitfinanciering op oude verplichtingen (in totaal – € 6,6
						mln).
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 De bijdrage aan agentschappen is € 20,8 mln hoger dan begroot. Dit wordt
				 veroorzaakt door:
 
 
 •
 Een verhoging van het opdrachtenbudget
						van Agentschap NL (€ 5,6 mln). Dit betreft met name de herverdeling van het
						budget met artikel 12 voor de bijdrage aan Agentschap NL (€ 2,4 mln) en een
						bijdrage van € 2 mln voor de kosten van invoering van een nieuw financieel
						systeem.
 
 
 •
 De bijdrage aan DICTU is verhoogd met
						€ 8 mln, zoals verwerkt in de tweede suppletoire begroting 2013. Het betreft
						het aandeel van Agentschap NL in de algemene kosten van DICTU (€ 5 mln) en
						infrastructuur kosten van Dienst Regelingen (€ 3 mln).
 
 
 •
 De kosten van Logius zijn € 6,5 mln
						hoger dan begroot. Dit betreft met name de hogere uitfinanciering op lopende
						verplichtingen uit voorgaande jaren.
 
 
 Toelichting op de
				 ontvangsten
 Als gevolg van de lager dan geraamde benutting van
				 de BMKB in 2013 is er voor € 3,7 mln minder aan premie-ontvangsten
				 gerealiseerd dan oorspronkelijk begroot.
 De benutting van de
				 Groeifinancieringsfaciliteit was in de afgelopen jaren van economische crisis
				 lager dan begroot. De premie-inkomsten zijn als gevolg van de kleinere
				 beheersportefeuille € 6 mln lager dan begroot.
 De ontvangsten van
				 de GO zijn € 35,8 mln lager dan oorspronkelijk begroot. Dit is onder andere
				 te wijten aan het feit dat de ontvangsten in de oorspronkelijke begroting te
				 hoog waren geraamd. De ontvangsten zijn daarom in de 1e suppletoire begroting
				 2013 met € 31,8 mln naar beneden bijgesteld. Daarnaast zijn minder
				 premie-ontvangsten gerealiseerd als gevolg van de lagere benutting van de
				 GO.
 Als gevolg van de lagere benutting van Garantieregeling
				 Scheepsnieuwbouwfinanciering zijn de premieontvangsten slechts € 44.000 en
				 daarmee ruim € 9,9 mln lager dan begroot.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Verstrekte garanties BMKB, x € 1 mln
 
 
 601
 
 
 556
 
 
 742
 
 
 909
 
 
 486
 
 
 344
 
 
 
 
 Totaal aantal verstrekte garanties
 
 
 2.915
 
 
 2.442
 
 
 3.701
 
 
 4.325
 
 
 2.640
 
 
 1.983
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 
 
 Voor de BMKB zijn € 656 mln minder aan
					 garantieverplichtingen aangegaan dan geraamd (een realisatie van
 € 344 mln bij een oorspronkelijk geraamd budget van € 1 mld). De
					 lagere benutting van de BMKB is een gevolg van een beperktere vraag naar
					 financiering als gevolg van de economische crisis en behoedzaamheid aan de
					 zijde van de kredietverstrekkers.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Verstrekte garanties Groeifinancieringsfaciliteit, x € 1 mln
 
 
 23
 
 
 10
 
 
 25
 
 
 12
 
 
 13
 
 
 8
 
 
 
 
 Totaal aantal verstrekte garanties
 
 
 33
 
 
 22
 
 
 32
 
 
 17
 
 
 21
 
 
 16
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 
 Voor de Groeifinancieringsfaciliteit was er in 2013
				 sprake van een realisatie van ruim 8 mln verstrekte garanties. Het lagere
				 gebruik ligt in het feit dat de financiering van het bedrijfsleven, en met name
				 van het MKB, onder druk blijft staan. Financiers zijn voorzichtiger
				 geworden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Verstrekte garanties GO, x € 1 mln
 
 
 –
 
 
 58
 
 
 413
 
 
 261
 
 
 103
 
 
 103
 
 
 
 
 Totaal aantal verstrekte garanties
 
 
 –
 
 
 20
 
 
 104
 
 
 62
 
 
 53
 
 
 51
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 
 De benutting van de Garantie Ondernemingsfinanciering
				 (GO) is in 2013 (verstrekking € 103 mln) gelijk gebleven ten opzichte van de
				 benutting van 2012 (verstrekking € 103 mln).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie- waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal verstrekte microkredieten
 
 
 610
 
 
 2009
 
 
 1.500
 
 
 1.020
 
 
 Qredits
 
 
 
 
 
 
 Stichting Qredits heeft in 2013 1.020 microkredieten
					 verstrekt. Dat zijn er minder dan verwacht (prognose was 1.500). Het aantal
					 kredietaanvragen is ongeveer met 20% gestegen ten opzichte van 2012 als gevolg
					 van de groeiende naamsbekendheid van Qredits.
 De belangrijkste reden
					 dat er toch minder kredieten zijn verstrekt, is dat de kwaliteit van de
					 aanvrager minder was en onvoldoende kredietwaardig. Van de behandelde aanvragen
					 kon in 2013 netto 21% worden gehonoreerd (in tegenstelling tot 24% in 2012).
					 Dit betekent overigens nog steeds dat een significant aantal aanvragen, die bij
					 banken zijn afgewezen, alsnog via Qredits een zakelijk krediet kunnen krijgen.
					 Een nog soepeler goedkeuringsbeleid zal vooralsnog een te negatief effect
					 hebben op de gezonde business-case van Qredits.
 
 De geïntroduceerde coachingsproducten zullen
				 steeds meer bijdragen aan een kwaliteitsverbetering van de aanvragen, waardoor
				 een groter percentage van de ingediende aanvragen ook gehonoreerd kan worden.
				 Qredits is in 2013 gestart met het aanbieden van e-learnings. De bekendheid en
				 het gebruik van deze e-learnings neemt geleidelijk aan toe. Qredits biedt
				 daarnaast coachingsprogramma’s aan die worden ingevuld door de 500
				 vrijwilligers die bij Qredits actief betrokken zijn. Voorheen werden
				 ondernemers met een krediet gecoacht. Sinds 2013 worden ook ondernemers
				 gecoacht bij het schrijven van een ondernemingsplan en ondernemers zonder
				 krediet.
 Het belangrijkste issue van Qredits is de nog steeds te
				 beperkte naamsbekendheid. Er zijn nog onvoldoende ondernemers die gebruik maken
				 van de mogelijkheden. Qredits tracht haar naamsbekendheid te verbeteren door
				 onder andere landelijke campagne, deelname aan landelijke- en regionale
				 evenementen, free publicity, online marketing en een blijvende focus op
				 naamsbekendheid bij doorverwijzers zoals banken en accountants.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie- waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Netto verlaging regeldruk (cumulatief).
 
 
 0% (nulmeting)
 
 
 2011
 
 
 20%
 
 
 € 527,4 mln van de 2,5 mld
 
 
 EZ
 
 
 
 
 
 In de oorspronkelijke begroting 2013 was de indicator
				 opgenomen van het vorige kabinet. Het kabinet Rutte II heeft in het
				 Regeerakkoord een nieuwe doelstelling op het vlak van reductie van
				 administratieve lasten afgesproken. Daarom is ervoor gekozen in het jaarverslag
				 een nieuwe indicator op te nemen die aan deze nieuwe doelstelling is gekoppeld.
				 Wat betreft de kwantitatieve doelstelling van € 2,5 mld is eind 2013 een
				 reductie van € 527,4 mln gerealiseerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie- waarde
 
 
 Peil- datum
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde invulling compensatieverplichting (vijf-jaars
								gemiddelde)
 
 
 € 541 mln
 
 
 2011
 
 
 € 417 mln
 
 
 EZ
 
 
 
 
 
 Met het compensatiebeleid werd verzekerd dat de
				 aanschaf door het Ministerie van Defensie van buitenlands defensiematerieel
				 voor 100% werd gecompenseerd met orders voor de Nederlandse industrie. Hierbij
				 streefde EZ naar een zo hoog mogelijk percentage opdrachten voor het defensie
				 gerelateerde bedrijfsleven, maar invulling met opdrachten voor civiele
				 toepassingen was ook mogelijk.
 Medio 2012 is het compensatiebeleid
				 vanwege gewijzigde regelgeving in Europa gewijzigd in industrieel
				 participatiebeleid. De automatische eis van 100% is losgelaten en de invulling
				 beperkt tot het defensie- en veiligheidsdomein, waarmee wordt bijgedragen aan
				 de wezenlijke veiligheidsbelangen van Nederland. Op basis van de ambities,
				 kennis en kunde van de Nederlandse industrie en gerealiseerde projecten in het
				 verleden wordt ernaar gestreefd tenminste 60% van de opdrachtwaarde als
				 industriële participatie in te vullen. Als gevolg van deze wijzigingen moet de
				 streefwaarde naar beneden worden bijgesteld. Voor 2013 is dat al gebeurd. De
				 dalende trend is ook al zichtbaar in de realisatie voor 2013. Er is voor
				 € 238 mln aan verplichtingen ingevuld, waarmee het vijf-jaars
				 voortschrijdende gemiddelde komt op € 417 mln. Naast de gewijzigde
				 omstandigheden zijn ook de hoge realisatiecijfers van de voorgaande jaren in
				 combinatie met de inmiddels gedaalde investeringen door het Ministerie van
				 Defensie van invloed.
 Interne begrotingsreserves
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Interne Begrotingsreserve BMKB
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2013
 
 
 € 30.000
 
 
 
 
 Stand 31/12/2013
 
 
 € 30.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Interne Begrotingsreserve Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2013
 
 
 € 63.523
 
 
 
 
 Storting saldo inkomsten en uitgaven 2013
 
 
 € 1.098
 
 
 
 
 Stand 31/12/2013
 
 
 € 64.621
 
 
 
 
 
 
 
 
 Interne Begrotingsreserve Garantiefaciliteit
							 Scheepsnieuwbouwfinanciering
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2013
 
 
 € 25.000
 
 
 
 
 Storting saldo inkomsten en uitgaven 2013
 
 
 € 44
 
 
 
 
 Stand 31/12/2013
 
 
 € 25.044
 
 
 
 
 
 
 
 
 14
 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 Algemene doelstelling
 Een internationaal concurrerende energievoorziening die betrouwbaar, veilig
				 en duurzaam is.
 Binnen de Noordwest-Europese context creëert de
				 overheid (met name EZ) de randvoorwaarden voor een concurrerende energiemarkt
				 om ervoor te zorgen dat energiebedrijven efficiënt produceren, afnemers een
				 efficiënte prijs betalen en vraag en aanbod zo goed mogelijk op elkaar worden
				 afgestemd. Daarnaast zorgt EZ voor een doeltreffend reguleringskader voor het
				 netbeheer om te bereiken dat de netten de markt tegen redelijke tarieven en
				 voorwaarden faciliteren. Participatie van EZ in Europese en Noordwest-Europese
				 fora, waaronder het Pentalaterale energieforum, heeft de verdere ontwikkeling
				 van de Noordwest-Europese elektriciteits- en gasmarkt als doel. De
				 Elektriciteitswet en de Gaswet dienen op nationaal niveau voor het realiseren
				 van een goed functionerende elektriciteits- en gasmarkt. Zie artikelonderdeel
				 14.1 Optimale ordening en werking van de energiemarkten in de
				 Noordwest-Europese context voor het financiële instrument dat hierop
				 betrekking heeft.
 Voorzieningszekerheid gaat om de korte en langere
				 termijn beschikbaarheid van energie. Niet alleen om olie en gas, maar steeds
				 meer ook om duurzame energie. Voorzieningszekerheid vereist internationale
				 samenwerking: regionaal, met de directe buurlanden, binnen de EU en mondiaal.
				 De Gasrotondestrategie levert een bijdrage aan de voorzieningszekerheid van
				 Nederland. De afgelopen jaren is kwantitatief gebleken dat de Nederlandse
				 gasmarkt forse stappen vooruit heeft gezet (zie de Voortgangsrapportage
				 Gasrotonde 2011; bijlage bij TK, 2011–2012,
				 29 023, nr. 112). Mede hierdoor is niet
				 alleen de voorzieningszekerheid van Nederland verbeterd, ook zijn er veel
				 nieuwe economische activiteiten gegenereerd en wordt de concurrentiekracht van
				 de gassector versterkt, ook in Noordwest-Europees verband. Gebaseerd op deze
				 positieve ontwikkelingen zal de Gasrotondestrategie verder worden voortgezet
				 ondanks het kritische onderzoek van de Algemene Rekenkamer in juni 2012 over
				 nut, noodzaak en risico’s van de Gasrotonde (TK, 2011–2012,
				 33 292, nr.
				 2). In de reactie heeft de Minister van EZ aangegeven van mening te
				 zijn dat de Gasrotondestrategie van begin af aan is onderbouwd en dat de Tweede
				 Kamer zowel daarover als over de voortgang frequent is geïnformeerd. Conform
				 de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer wordt in de reguliere
				 voortgangsrapportage wel nadrukkelijker inzicht gegeven in de mate waarin de
				 Staat betrokken is bij de realisatie van de Gasrotonde. Zie artikelonderdeel
				 14.2 Bevorderen van de voorzieningszekerheid voor het financieel
				 instrumentarium dat hierop betrekking heeft.
 Nederland is gehouden aan
				 een verplichte Europese doelstelling van 20% CO2-emissiereductie en
				 14% duurzame energie in 2020. Om deze doelen te bereiken wordt ingezet op
				 meerdere sporen: bevorderen van energie-innovatie, stimuleren van duurzame
				 energieproductie, bevorderen van energiebesparing en bevorderen van
				 CO2-emissiereductiemaatregelen.
 Het energie –
				 innovatiebeleid richt zich op het ontwikkelen van technologie, producten en
				 diensten voor energiebesparing en productie van duurzame energie die de
				 kostprijs verlagen en het aanbod vergroten. De topsectorenaanpak staat hierbij
				 centraal, waarbij de doelstelling voor een koolstofarme energievoorziening in
				 2050 wordt gecombineerd met het vergroten van het economisch profijt door te
				 focusseren op de meest veelbelovende technologieën. De groei van het aandeel
				 duurzame energie moet worden bereikt met de meest kostenefficiënte opties, met
				 name via de SDE+ regeling. In het Energieakkoord is vastgelegd dat wordt
				 gestreefd naar 14% duurzame energie in 2020 en 16% in 2023. Wind op land, wind
				 op zee en biomassa (meestook) gaan hieraan naar verwachting de grootste
				 bijdrage leveren.
 Daarnaast wordt energie-efficiëntie in samenwerking
				 met het bedrijfsleven gestimuleerd vanwege de voordelen die een efficiëntere
				 omgang met energie ook voor het bedrijfsleven heeft.
 De
				 Meerjarenafspraken Energie-efficiëntie (MJA's) zijn voor de industrie het
				 instrument om op een efficiënte wijze energiebesparing te realiseren. De kern
				 is dat bedrijven rendabele energie-efficiencymaatregelen nemen en het kabinet
				 als tegenprestatie zich inspant om knelpunten op te lossen en ondersteuning te
				 verlenen bij kennisontwikkeling en kennisdeling. De belangrijkste instrumenten
				 om CO2-emissiereductie te behalen zijn ETS en CCS. Op het gebied van
				 kernenergie is de stralingsbescherming zeer belangrijk evenals het beoordelen
				 en begeleiden van de vergunningaanvraag voor een nieuwe Hoge Flux Reactor. Zie
				 artikelonderdeel 14.3 Bevorderen van een duurzame en veilige energievoorziening
				 voor het financieel instrumentarium dat hierop betrekking heeft.
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van EZ is op grond van de Elektriciteitswet, de Gaswet en de
				 Mijnbouwwet verantwoordelijk voor het energiebeleid. Daarnaast is de Minister
				 van EZ op grond van de Kernenergiewet eerstverantwoordelijk voor nucleaire
				 veiligheid en stralingsbescherming. Hieruit vloeien de volgende
				 verantwoordelijkheden voort:
 
 
 •
 het stimuleren van een goed werkende
						Europese energiemarkt met een adequate infrastructuur;
 
 
 •
 het creëren van randvoorwaarden
						waardoor de energievoorziening internationaal kan concurreren en het
						verdienpotentieel van de energiesector ten volle wordt benut;
 
 
 •
 het creëren van randvoorwaarden voor
						een doelmatige winning van onze bodemschatten;
 
 
 •
 het coördineren van
						energie-infrastructuur van nationaal belang middels de
						Rijkscoördinatieregeling;
 
 
 •
 het stimuleren van een evenwichtige
						brandstofmix gericht op transitie naar een duurzame en betrouwbare
						energievoorziening;
 
 
 •
 het stimuleren van energiebesparing en
						(de)centrale duurzame energieopwekking;
 
 
 •
 het stimuleren van de ontwikkeling en
						gebruik van innovatieve energietechnologieën ten behoeve van de verduurzaming
						van de energievoorziening;
 
 
 •
 het stimuleren van energie-efficiëntie
						in de industrie en energie sectoren;
 
 
 •
 het stimuleren van de verdergaande
						reductie van CO2-uitstoot van energiebedrijven en industrie;
 
 
 •
 het reguleren van veilige toepassingen
						van kernenergie.
 
 
 Beleidsconclusies
 De
				 Elektriciteit- en gasregelgeving borgt de publieke belangen van
				 voorzieningszekerheid en betaalbaarheid en heeft bijgedragen aan efficiënt
				 beheer van de energienetten en daarmee aan concurrerende tarieven. Veelvuldige
				 wijzigingen aan de Elektriciteits- en Gaswet hebben geleid tot complexe
				 wetgeving. In 2014 zal het wetsvoorstel Stroom worden ingediend bij de Tweede
				 Kamer. Naast veiligheid en voorzieningzekerheid zal betaalbaarheid een
				 belangrijk element zijn in deze wet. De algehele herziening van de Gaswet en de
				 Elektriciteitswet 1998 is er op gericht de wetgeving beter aan te laten sluiten
				 op vormgeving van de EU regels, de transitie naar duurzame energie te
				 ondersteunen en regeldruk, investeringsrisico’s en uitvoeringslasten te
				 verminderen. In dit kader zal EZ onder meer een algemene maatregel van bestuur
				 vormgeven die het mogelijk maakt experimenten met lokale duurzame initiatieven
				 te doen in afwijking van de reguliere wettelijke kaders.
 
 In het Energieakkoord, dat onder leiding van de
					 voorzitter van de Sociaal Economische Raad (SER) tot stand is gekomen, hebben
					 kabinet, werkgevers, werknemers, milieuorganisaties, energiebedrijven,
					 provincies, gemeenten en vele andere organisaties de basis gelegd voor een
					 breed gedragen, robuust en toekomstbestendig energiebeleid. Partijen zetten
					 zich in om de volgende doelen te realiseren:
 
 
 •
 Een besparing van het finale
						 energieverbruik met gemiddeld 1,5% per jaar;
 
 
 •
 100 Petajoule aan energiebesparing in
						 het finale energieverbruik van Nederland per 2020;
 
 
 •
 Een toename van het aandeel van
						 hernieuwbare energieopwekking 4,5% naar 14% in 2020;
 
 
 •
 Een verdere stijging van dit aandeel
						 naar 16% in 2023;
 
 
 •
 Ten minste 15.000 voltijdsbanen, voor
						 een belangrijk deel in de eerstkomende jaren te creëren.
 
 
 Met het Energieakkoord worden belangrijke stappen
					 gezet op weg naar een duurzame energievoorziening en krijgt de economie op
					 korte termijn een stevige impuls. Met het Energieakkoord nemen alle betrokken
					 partijen gezamenlijk de verantwoordelijkheid op zich om te komen tot grote
					 investeringen die leiden tot energiebesparing, meer duurzame energie en extra
					 werkgelegenheid. Tegelijkertijd zal de energierekening voor burgers en
					 bedrijven lager zijn dan voorzien in het regeerakkoord.
 
 Topsector Energie
 
 In 2013 is met circa 400 deelnemende partijen,
					 waaronder bijna de helft uit het MKB, goede voortgang geboekt in het onderzoeks
					 – en innovatieportfolio van de Topsector energie.
 Nederland heeft
					 met het afsluiten van het Energieakkoord ook op het gebied van energiebesparing
					 in de industrie een ambitieus en concreet maatregelenpakket afgesproken als
					 onderdeel van een grote besparingsdoelstelling:
 
 
 •
 Een besparing van het finale
						 energieverbruik met gemiddeld 1,5% per jaar;
 
 
 •
 100 PJ aan besparing in het finale
						 energieverbruik van Nederland per 2020;
 
 
 •
 Het maatregelenpakket voor de
						 bedrijven die deelnemen aan de Meerjarenafspraak
						 Energie-efficiëntieverbetering (MEE) kan leiden tot een aanvullend potentieel
						 van circa negen PJ in 2020.
 
 
 
 Het pakket aan maatregelen in de industrie bestaat
				 daarbij uit:
 
 
 •
 Het inrichten van een Energie Prestatie
						Keuring (EPK) pilot om bij te dragen aan de realisatie en handhaving van alle
						maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder, conform de wet
						Milieubeheer.
 
 
 •
 Het inrichten van een publiek/privaat
						expertisecentrum om het kennisniveau over energie efficiëntie bij het bevoegd
						gezag en bedrijven te verbeteren.
 
 
 •
 Onderzoeken of de GO faciliteit kan
						worden ingericht voor investeringen in energie efficiëntie met een
						terugverdientijd van meer dan acht jaar.
 
 
 •
 Een inspanningsverplichting om samen met
						de branche vertegenwoordigers van MEE bedrijven en eventueel nader uit te
						nodigen partijen een raamwerk in te richten voor bedrijfsspecifieke (een – op
						-een) afspraken. Wat betreft de energie-efficiëntie zijn deze afspraken erop
						gericht om naast het rendabel potentieel, met een terugverdientijd van kleiner
						dan of gelijk aan vijf jaar, ook het potentieel met een langere
						terugverdientijd te realiseren. In de een – op – een gesprekken kan ook
						aandacht worden besteed aan bestaande warmtekrachtkoppeling (WKK)
						installaties.
 
 
 De financiële instrumenteninzet van artikel 14 is
				 gekoppeld aan de volgende artikelonderdelen:
 
 
 14.1
 Optimale ordening en werking van de
						energiemarkten in de Noordwest-Europese context;
 
 
 14.2
 Bevorderen van de
						voorzieningszekerheid;
 
 
 14.3
 Bevorderen van een duurzame en veilige
						energievoorziening.
 
 
 Achter ieder instrument staat het betreffende
				 artikelonderdeel.
 
 Budgettaire gevolgen van
				 beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Oorspronkelijk Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 8.177.479
 
 
 
 
 3.155.526
 
 
 
 
 2.289.462
 
 
 
 
 3.397.213
 
 
 
 
 2.014.164
 
 
 
 
 1.383.049
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 
 
 324.000
 
 
 
 147.225
 
 
 47.342
 
 
 
 47.342
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 1.065.905
 
 
 
 
 1.027.671
 
 
 
 
 1.085.460
 
 
 
 
 1.251.807
 
 
 
 
 1.330.815
 
 
 
 
 – 79.008
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 858.527
 
 
 
 
 834.077
 
 
 
 
 857.264
 
 
 
 
 1.030.692
 
 
 
 
 1.086.731
 
 
 
 
 – 56.039
 
 
 
 
 
 Stadsverwarming (14.1)
 
 
 8.812
 
 
 4.487
 
 
 
 
 
 
 
 
 Topsectoren Energie (14.3)
 
 
 47.553
 
 
 34.867
 
 
 29.792
 
 
 30.282
 
 
 23.848
 
 
 6.434
 
 
 
 
 Energie-innovatie (IA) (14.3)
 
 
 20.868
 
 
 22.317
 
 
 56.868
 
 
 36.766
 
 
 31.658
 
 
 5.108
 
 
 
 
 Green Deal (14.3)
 
 
 
 
 225
 
 
 1.889
 
 
 25.000
 
 
 – 23.111
 
 
 
 
 MEP (14.3)
 
 
 668.063
 
 
 658.895
 
 
 619.608
 
 
 505.321
 
 
 555.000
 
 
 – 49.679
 
 
 
 
 SDE (14.3)
 
 
 29.529
 
 
 57.472
 
 
 100.954
 
 
 141.935
 
 
 244.858
 
 
 – 102.923
 
 
 
 
 SDE+ (14.3)
 
 
 
 
 
 27.198
 
 
 100.000
 
 
 – 72.802
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve duurzame energie
 
 
 
 
 
 225.007
 
 
 
 225.007
 
 
 
 
 CCS (14.3)
 
 
 21.047
 
 
 12.352
 
 
 5.531
 
 
 5.015
 
 
 49.400
 
 
 – 44.385
 
 
 
 
 Hoge Flux Reactor (14.3)
 
 
 8.223
 
 
 8.223
 
 
 7.250
 
 
 7.250
 
 
 7.250
 
 
 
 
 
 Aanschafsubsidie zonnepanelen (14.3)
 
 
 
 
 21.339
 
 
 29.632
 
 
 30.000
 
 
 – 368
 
 
 
 
 Elektrisch rijden (14.3)
 
 
 
 3.993
 
 
 2.154
 
 
 2.535
 
 
 4.123
 
 
 – 1.588
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 
 
 1.304
 
 
 3.161
 
 
 
 3.161
 
 
 
 
 Overige subsidies (14.3)
 
 
 54.432
 
 
 31.471
 
 
 12.239
 
 
 14.701
 
 
 15.594
 
 
 – 893
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 5.268
 
 
 
 
 6.094
 
 
 
 
 
 526
 
 
 
 
 
 526
 
 
 
 
 
 Geothermie
 
 
 5.268
 
 
 6.094
 
 
 
 526
 
 
 
 526
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 18.821
 
 
 
 
 23.545
 
 
 
 
 24.654
 
 
 
 
 33.861
 
 
 
 
 57.980
 
 
 
 
 – 24.119
 
 
 
 
 
 O&O bodembeheer (14.2)
 
 
 2.354
 
 
 3.997
 
 
 2.897
 
 
 2.497
 
 
 296
 
 
 2.201
 
 
 
 
 Joint implementation (14.3)
 
 
 12.399
 
 
 13.079
 
 
 14.787
 
 
 12.148
 
 
 33.651
 
 
 – 21.503
 
 
 
 
 Straling (14.3)
 
 
 
 3.196
 
 
 5.006
 
 
 9.726
 
 
 9.517
 
 
 209
 
 
 
 
 Pallas (14.3)
 
 
 
 
 154
 
 
 1.001
 
 
 10.100
 
 
 – 9.099
 
 
 
 
 Onderzoek en opdrachten (14.3)
 
 
 4.068
 
 
 3.273
 
 
 1.810
 
 
 8.489
 
 
 4.416
 
 
 4.073
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 38.246
 
 
 
 
 37.057
 
 
 
 
 43.095
 
 
 
 
 45.589
 
 
 
 
 37.018
 
 
 
 
 8.571
 
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 38.246
 
 
 36.668
 
 
 42.342
 
 
 38.680
 
 
 36.326
 
 
 2.354
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 
 389
 
 
 753
 
 
 698
 
 
 692
 
 
 6
 
 
 
 
 Kern Fysische Dienst
 
 
 
 
 
 6.211
 
 
 
 6.211
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 88.646
 
 
 
 
 89.292
 
 
 
 
 86.418
 
 
 
 
 103.039
 
 
 
 
 113.100
 
 
 
 
 – 10.061
 
 
 
 
 
 Doorsluis COVA heffing (14.2)
 
 
 88.646
 
 
 89.292
 
 
 86.418
 
 
 100.947
 
 
 111.000
 
 
 – 10.053
 
 
 
 
 TNO bodembeheer (14.2)
 
 
 
 
 
 2.092
 
 
 2.100
 
 
 – 8
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 56.397
 
 
 
 
 37.606
 
 
 
 
 74.029
 
 
 
 
 38.100
 
 
 
 
 35.986
 
 
 
 
 2.114
 
 
 
 
 
 ECN/NRG (14.3)
 
 
 55.956
 
 
 37.232
 
 
 73.557
 
 
 37.757
 
 
 34.981
 
 
 2.776
 
 
 
 
 Diverse instituten (14.2)
 
 
 441
 
 
 374
 
 
 472
 
 
 343
 
 
 1.005
 
 
 – 662
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 7.866.462
 
 
 
 
 11.299.393
 
 
 
 
 11.960.294
 
 
 
 
 13.547.739
 
 
 
 
 12.212.911
 
 
 
 
 1.334.828
 
 
 
 
 
 COVA
 
 
 88.646
 
 
 89.292
 
 
 86.436
 
 
 100.947
 
 
 111.000
 
 
 – 10.053
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 
 
 
 97.363
 
 
 100.000
 
 
 – 2.637
 
 
 
 
 Aardgasbaten
 
 
 7.657.541
 
 
 11.165.588
 
 
 11.839.743
 
 
 13.342.665
 
 
 12.000.000
 
 
 1.342.665
 
 
 
 
 Ontvangsten zoutwinning
 
 
 2.443
 
 
 2.379
 
 
 2.350
 
 
 2.373
 
 
 1.761
 
 
 612
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 117.832
 
 
 42.135
 
 
 31.765
 
 
 4.391
 
 
 150
 
 
 4.241
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 verplichtingen
 De hogere verplichtingenrealisatie houdt met
				 name verband met:
 
 
 •
 De openstelling van de SDE+ regeling in
						april 2013. De hoogte van het budgetplafond van de SDE+ voor 2013 is pas na
						vaststelling van de oorspronkelijke begroting bepaald, binnen de kaders zoals
						vastgelegd in het Regeerakkoord.
 
 
 •
 De derde openstelling van de
						garantieregeling Geothermie (€ 43,4 mln).
 
 
 •
 Aangegane garantieverplichtingen voor
						Emission Trading Scheme (ETS)-compensatie (€ 4,0 mln).
 
 
 Toelichting op de
				 uitgaven
 Artikelonderdeel 14.1
				 Optimale ordening en werking van de energiemarkten in de Noordwest – Europese
				 context
 Algemeen
 In 2013 is de
				 parlementaire behandeling van de herziening van de Warmtewet afgerond. De wet
				 is op 1 januari 2014 in werking getreden.
 
 Een politieke verklaring heeft in juni 2013 een
					 nieuwe impuls gegeven aan het werk binnen het Pentalaterale Forum. Penta-landen
					 werken op basis van dit mandaat van Ministers aan een gezamenlijke
 Leveringszekerheidsanalyse voor de pentalaterale regio. Daarnaast is een
					 dialoog gestart over de grensoverschrijdende effecten van geplande nationale
					 capaciteitsmechanismen en de mogelijkheden tot grensoverschrijdende deelname
					 daaraan. Daarnaast wordt in pentalateraal verband gewerkt aan verbetering van
					 de samenwerking tussen TSO (landelijke netbeheerders) in de regio.
 
 Rijkscoördinatieregeling
				 (RCR)
 
 In 2013 is het volgende vanuit de
					 verantwoordelijkheid voor energie- infrastructuur gerealiseerd:
 In
					 2013 is de 380kV hoogspanningsverbinding Randstad 380kV Zuidring in gebruik
					 genomen. Voorts is de ruimtelijke besluitvorming van de 380kV
					 hoogspanningsverbinding Randstad 380kV Noordring alsmede het
					 transformatorstation Vijfhuizen succesvol afgerond. In 2014 wordt gestart met
					 de bouw. Ook de ruimtelijke besluitvorming van de gasleiding Beverwijk –
					 Wijngaarden is in 2013 succesvol afgerond, deze wordt momenteel aangelegd.
 
 Schaliegas
 In augustus
				 2013 is het rapport van Witteveen+Bos over de mogelijkheden en de effecten van
				 schaliegas gepubliceerd. Om te komen tot een zorgvuldige afweging over
				 mogelijke locaties in Nederland voor schaliegaswinning heeft de
				 Minister een traject van een planMER en een daaraan gekoppelde structuurvisie
				 ingezet.
 Slimme energiemeters
 In
				 2013 is de Tweede Kamer tussentijds geïnformeerd over de voortgang van de
				 kleinschalige uitrol van de slimme meter. Het besluit over de grootschalige
				 uitrol van slimme meters is uitgesteld tot 2014. In het eerste kwartaal van
				 2014 zal de eindrapportage over de kleinschalige uitrol aan de Tweede Kamer
				 worden aangeboden. De verwachting is dat de grootschalige uitrol start per
				 1 januari 2015. Dit heeft geen consequenties voor de verplichtingen die
				 voortvloeien uit de derde elektriciteitsrichtlijn (2009/72).
 In 2013
				 is uitvoering gegeven aan de wetgevingsagenda STROOM. Per 1 januari 2014 zijn
				 twee wetten in werking getreden:
 
 
 •
 Een wet waarmee uitvoering is gegeven
						aan toezeggingen in het Energierapport 2011 plus een aantal andere
						wijzigingen.
 
 
 •
 Een wet correctie nettarieven van de
						energie-intensieve industrie.
 
 
 De andere onderdelen van de wetgevingsagenda
				 betreffen:
 
 
 •
 De herziening van de Elektriciteitswet
						1998 en de Gaswet. Mede naar aanleiding van de totstandkoming van het
						Energieakkoord is de herziening van deze wetten doorgeschoven naar 2014 zodat
						afspraken uit het Energieakkoord bij de herziening kunnen worden
						meegenomen.
 
 
 •
 De experimenteer – AMvB is onderdeel
						van het Energieakkoord en de visie lokale duurzame energie die in 2013 aan de
						Tweede Kamer is aangeboden. In het eerste kwartaal van 2014 wordt het
						conceptbesluit voorgelegd aan de Tweede Kamer.
 
 
 Subsidies
 In 2013 is een
				 aantal subsidies voorbereid om de op 1 januari 2014 verzelfstandigde energie
				 – bedrijven op Saba en Sint Eustatius qua financiële ondersteuning en
				 energiemix een goede start te geven. Deze subsidies krijgen in de periode
				 2014–2016 hun beslag. Er is in intensief overleg met de betrokken eilanden
				 gewerkt aan het regulerend kader voor de elektriciteitsvoorziening. Een
				 wetsvoorstel dat ook de drinkwatervoorziening betreft is geconsulteerd. Door de
				 uitgebreide afweging van verschillende belangen en de tijd die een goede
				 samenwerking tussen de vele betrokkenen vergt is de implementatie van de wet
				 thans voorzien op 1 januari 2015. Op Bonaire is overigens de
				 elektriciteitsvoorziening al vergaand genormaliseerd doordat reeds in de geest
				 van het regulerend kader gehandeld wordt.
 Kengetal HHI en C3
 De
				 C3 is het gezamenlijk marktaandeel van de drie grootste leveranciers. De mate
				 van concentratie op de kleinverbruikersmarkt voor elektriciteit en gas vormt
				 een indicatie voor de concurrentie op die markten. Een indicator hiervoor is de
				 Herfindahl – Hirschman Index (HHI). Een markt met een HHI onder de 1.800
				 punten wordt gezien als een competitieve markt en een markt met een index
				 tussen de 1.800 en 8.000 punten wordt gezien als een geconcentreerde
				 markt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 Realisatie 20131dit betreft de waarden over het eerste
									 halfjaar 2013. Definitieve uitkomsten zullen in april 2014 worden
									 gepubliceerd
 
 
 Ambitie 2013
 
 
 
 
 
 
 1. Concentratiegraad in de retailsector
								elektriciteit
 
 
 
 
 
 – HHI
 
 
 2.285
 
 
 2.263
 
 
 2.465
 
 
 2.338
 
 
 2.276
 
 
 Stabiliseren tussen 1.800–2.500
 
 
 
 
 – C3
 
 
 81%
 
 
 81%
 
 
 85%
 
 
 83%
 
 
 82%
 
 
 Daling/lager
 
 
 
 
 2. Concentratiegraad in de retailsector
								gas
 
 
 
 
 
 – HHI
 
 
 2 187
 
 
 2 158
 
 
 2.344
 
 
 2.258
 
 
 2.204
 
 
 Stabiliseren tussen 1.800–2.500
 
 
 
 
 – C3
 
 
 79%
 
 
 79%
 
 
 83%
 
 
 81%
 
 
 80%
 
 
 Daling/lager
 
 
 
 
 
 Bron: ACM
 
 
 Artikelonderdeel 14.2
				 Bevorderen van de voorzieningszekerheid
 Bijdragen aan
				 ZBO’s/RWT’s
 Doorsluis COVA heffing
 Met ingang van de Wet Voorraadvorming Aardolieproducten 2012 per 1 april
				 2013 is de voorraadheffing verhoogd van € 5,90 naar € 8,00 per 1.000
				 liter voor de volgende categorieën: lichte olie (benzines), halfzware olie en
				 gasolie/diesel. De voorraadheffing van vloeibaar gemaakt petroleumgas (LPG) is
				 verhoogd van € 5,90 naar € 8,00 per 1.000 liter.
 De nieuwe wet
				 was nodig om de Europese Richtlijn 2009/119/EG te implementeren in de
				 Nederlandse wetgeving. De verhoging van de voorraadheffing die daarbij is
				 doorgevoerd was nodig om meerdere redenen:
 
 
 a.
 Centraal Orgaan Voorraadvorming
						Aardolieproducten (COVA) had al een paar jaar een negatief
						exploitatieresultaat, en het egalisatiefonds was inmiddels op het beoogde
						niveau gekomen. Een deel van de verhoging was dus nodig om weer zicht te
						krijgen op een sluitende exploitatierekening bij COVA.
 
 
 b.
 Daarnaast resulteerde de implementatie
						van de nieuwe Richtlijn in een relatieve kostenstijging bij COVA. Omdat COVA
						meer voorraad gereed producten moest gaan aanhouden, namelijk benzine en
						kerosine, en het aanhouden van gereed product in het algemeen duurder is dan
						het aanhouden van ruwe aardolie, zijn de kosten van COVA gestegen.
 
 
 Bijdragen aan
				 (Inter)nationale organisaties
 Diverse instituten
 In
				 2013 is met succes gewerkt aan de energiesamenwerking met Duitsland. Begin 2013
				 hebben Duitsland en Nederland op ministersniveau concrete afspraken gemaakt
				 over verdergaande energiesamenwerking. Die afspraken zijn bevestigd bij de
				 regeringstop in Kleef op 23 mei 2013. Diverse gesprekken hebben plaatsgevonden
				 over de integratie van de energiemarkten, het voorkomen van
				 subsidieconcurrentie voor duurzame energie, integratie van duurzame energie in
				 de markt, effectieve inpassing van de infrastructuur, borging van de
				 leveringszekerheid in de regio, en over samenwerking op het gebied van
				 energie-innovatie (met name wind op zee, smart grids en «power to gas»). In
				 2014 zal de samenwerking met Duitsland worden voortgezet.
 Op 13 juni
				 2013 is het Implementing Agreement Gas&Oil Technologies (IA GOT) op
				 initiatief van Noorwegen en Nederland van start gegaan. De IA GOT heeft tot
				 doel om kennis over innovatieve Gas en Olie technologieën te delen en om deze
				 in internationaal verband verder te ontwikkelen. Er zijn vijf taakgebieden
				 gedefinieerd: Subsurface, Drilling & Wells, Production, Safe and Clean en
				 Gas Value Chain. Deze taakgebieden sluiten goed aan op de hoofdlijn Upstream en
				 Small Scale LNG van het TKI GAS, onderdeel van de Topsector Energie. General
				 Electric Oil&Gas voert het secretariaat van IA GOT. In september 2013 is in
				 New York een workshop gehouden om de IA GOT onder de aandacht te brengen bij
				 relevante Olie en Gas landen. Zwitserland en Spanje zijn direct lid geworden.
				 Australië, VS, Canada, Italië en VK zijn lidmaatschap aan het overwegen.
				 Vanuit Nederland zal TNO deelnemen. Op dit moment werkt TNO aan de
				 voorbereiding van een internationale workshop over small scale LNG. De workshop
				 zal in april 2014 worden gehouden in Nederland.
 Binnen het
				 Pentalaterale Energy platform is in 2013 gewerkt aan de vervolgstap voor
				 marktkoppeling. Het is de verwachting dat het zogenaamde «flow based
				 marktkoppelingssysteem» beter rekening zal houden met de onderlinge
				 afhankelijkheden tussen landen en met dit systeem zal meer capaciteit aan de
				 markt beschikbaar kunnen worden gesteld. De invoering van dit systeem heeft
				 vertraging ondervonden vanwege problemen met de aanlevering van IT systemen
				 waardoor een voldoende lange testperiode voor marktpartijen in de knel kan
				 komen. Invoering is nu voorzien rond de zomer van 2014.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 
 
 
 
 Elektriciteitsstoring in minuten per jaar
 
 
 26,5 min
 
 
 34 min
 
 
 23 min
 
 
 27 min
 
 
 23 min
 
 
 
 
 
 Bron: Netbeheer Nederland
 
 
 Het aantal storingsminuten per huishouden per jaar
				 geeft een indicatie van de leveringszekerheid van elektriciteit.
 Artikelonderdeel 14.3
				 Bevorderen van een duurzame en veilige energievoorziening
 Subsidies
 Topsectoren Energie
 
 In 2013 was het TKI Gas samen met het Ministerie van
					 EZ succesvol in het laten opnemen van onderzoek en innovatie op gebied van gas
					 in het werkprogramma energie van Horizon 2020.
 Het TKI GAS kent
					 duidelijke ambities, de productie van 3 miljard m3 groen gas in
					 2030, ca. 2 Mton CO2-emissiereductie, het genereren van een omzet
					 van ruim € 50 mld per jaar en behoud van werkgelegenheid in de gassector
					 (meer dan 70.000 fte). In 2012 en 2013 zijn 135 innovatieve projecten
					 ondersteund met in totaal een bedrag van € 28 mln.
 Behalve op
					 gebied van gas is in 2013 ook voortgang geboekt in het innovatieportfolio van
					 de andere thema’s uit de Topsector Energie. Van de bijna 400 partijen die
					 begin 2013 aan de Topsector Energie deelnamen is ongeveer de helft MKB –
					 bedrijf.
 
 Energie – Innovatie (Innovatie
				 Agenda Energie)
 
 In de periode 2008–2011 is een groot aantal
					 specifieke innovatieprogramma's die deel uitmaken van de Innovatie Agenda
					 Energie (IA) uitgewerkt en opgestart. Dit betrof een eenmalige impuls vanuit
					 het Fonds Economische Structuurversterking (FES). Deze is in 2012 vervangen
					 door de Topsector Energie. De vermelde budgetten betreffen de uitfinanciering
					 van lopende projecten.
 Hogere uitgaven op het onderdeel
					 Energie-innovatie (IA) zijn het gevolg van vertraagde energie
					 innovatieprojecten uit het verleden die in het kader van de Innovatie Agenda
					 Energie (IA) in 2013 tot uitbetaling zijn gekomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Ambitie
 2013
 
 
 
 
 
 
 Private R&D-investeringen1Onderzoek naar private R&D investeringen
									 vindt elke twee jaar plaats. Voor 2009, 2011 en 2013 zijn daardoor geen cijfers
									 beschikbaar. Daarom is er ook geen ambitie opgenomen voor 2013. De cijfers over
									 2012 komen in de zomer van 2014 beschikbaar. (uitgedrukt in % van omzet)
 
 Bron: CBS
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 2.4%
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.n.b
 
 
 n.v.t
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Aantal deelnemende bedrijven bij TKI2In september 2012 zijn de TKI’s van de
									 Topsector Energie opgericht. Elk jaar op 1 maart levert AgNL (vanaf 2014
									 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) de cijfers over het afgelopen
									 jaar.
 
 Bron:
								AgNL
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 3013De oorspronkelijke waarde van 333 is
									 bijgesteld naar 301. Oorzaken hiervoor waren: het terugtrekken van bedrijven
									 uit samenwerkingsprojecten en goedgekeurde projecten die uiteindelijk niet zijn
									 doorgegaan of waarvan de aanvraag is ingetrokken.
 
 
 486
 
 
 10% groei t.o.v. 2012
 
 
 
 
 Kwaliteit van het Nederlandse energieonderzoek gemeten als retourpercentage
								van het zevende EU kaderprogramma thema energie4De cijfers betreffen cumulatieve cijfers
									 vanaf de start van het zevende kaderprogramma in 2007. De realisatie 2013 heeft
									 betrekking op de periode 2008 tot en met oktober 2013. Het retourpercentage in
									 KP7 energie voor Nederland is 6,6%. Dit is nog steeds ruim boven de Nederlandse
									 bijdrage aan het kaderprogramma thema energie van circa 5%.
 
 Bron:
								AgNL
 
 
 
 7,5%
 
 
 6,8%
 
 
 7,4%
 
 
 7,0%
 
 
 6,6%5Dit betreft de stand per 25-10-2013. Hierna
									 zijn nog KP7 energieprojecten gecommitteerd met Nederlandse inbreng. De
									 gestelde ambitie is, bij nader inzien, niet realistisch gebleken, gezien de
									 prestaties van de afgelopen jaren en ook de toenemende concurrentie om de
									 EU-middelen door toetreding van nieuwe lidstaten (die ook steeds beter worden
									 wat betreft kwaliteit van energie – onderzoek). Een realistisch streefcijfer
									 lijkt op dit moment 7,0%.
 
 
 7,5%
 
 
 
 
 
 Green Deal
 
 2013 heeft vooral in het teken gestaan van de
					 uitvoering van de bestaande deals. De gemaakte afspraken in de deals tussen de
					 externe partijen en het Rijk beginnen vorm te krijgen en de (eerste) resultaten
					 worden zichtbaar. Mede vanwege het wegnemen van knelpunten door green deals
					 zijn nu energie besparingsprojecten uitgevoerd of in aanleg waarmee forse
					 besparingen bereikt kunnen worden tot mogelijk 2 PJ. Dit wordt onder meer
					 bereikt door investeringen in twee procesindustrieprojecten, projecten in het
					 MKB en een aantal restwarmteprojecten. In het kader van het Energieakkoord zijn
					 er inmiddels twee nieuwe green deals afgesloten. Eén met de groenbanken en
					 groenfondsen met als doel de financiering van duurzame energieprojecten te
					 bevorderen. De tweede is de Green Deal Smart Energy Cities. Deze deal moet een
					 extra impuls geven aan energiebesparing en de verduurzaming van de (lokale)
					 energievoorziening. Het doel is om van 2014 tot 2020 slimme energieconcepten
					 toe te passen in 100.000 gebouwen.
 Er zijn minder uitgaven
					 gerealiseerd dan begroot vanwege overheveling van begrotingsmiddelen naar het
					 Gemeente- en Provinciefonds en vanwege lagere dan begrote kasuitgaven voor (in
					 het verleden) aangegane verplichtingen.
 
 Milieukwaliteit van de
				 Elektriciteitsproductie (MEP) / Stimulering Duurzame Energieproductie
				 (SDE)
 
 Kasuitgaven Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie
					 (MEP) zijn in 2013 bijna € 50 mln lager uitgevallen dan het begrote bedrag
					 (€ 555 mln). De lagere uitgaven zijn het gevolg van lagere subsidiabele
					 producties dan waarmee in de begroting is gerekend. Dit bedrag kan in de jaren
					 na 2012 alsnog tot uitbetaling komen.
 Op het Stimulering Duurzame
					 Energieproductie (SDE) instrument lagen de uitgaven over 2013 in totaal bijna
					 € 103 mln lager dan begroot. Dit is vooral veroorzaakt door het niet tot
					 betaling komen van subsidieprojecten omdat deze vertraging in de oplevering
					 hebben opgelopen. De subsidie zal aan het einde van de subsidieperiode van deze
					 projecten alsnog tot uitbetaling komen.
 
 Duurzame
				 energieproductie/SDE+
 In april is de SDE+ regeling 2013 in zes
				 fasen opengesteld met een verplichtingenbudget van € 3,0 mld. Om de
				 kosteneffectiviteit van de regeling te vergroten is een extra fase toegevoegd
				 van € 0,08/kWh. Ook is winddifferentiatie ingevoerd, waardoor bij
				 windenergieprojecten meer vollasturen gesubsidieerd kunnen worden bij aanvragen
				 voor een laag basisbedrag in de vrije categorie.
 In 2013 is een
				 interne begrotingsreserve ingesteld voor duurzame energie. De reserve is
				 bestemd voor onbesteed gebleven middelen als gevolg van vertraging bij
				 projecten waaraan reeds subsidie is toegekend en reeds verplichte projecten die
				 niet tot uitvoering komen en door andere projecten moeten worden vervangen met
				 het oog op het bereiken van de doelstelling. Via de reserve blijven de middelen
				 beschikbaar tot het moment dat ze alsnog zullen worden uitbetaald. In 2013 is
				 € 225 mln in de reserve gestort, waarvan € 59 mln afkomstig is uit de
				 opslag duurzame energie.
 Interne begrotingsreserve
				 duurzame energie (14.3)
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve duurzame
							 energie
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2013
 
 
 0
 
 
 
 
 + storting 2013
 
 
 + 225.007
 
 
 
 
 – onttrekking 2013
 
 
 – 0
 
 
 
 
 Stand 31/12/2013
 
 
 225.007
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Duurzame energieproductie
 
 
 4,2%
 
 
 2011
 
 
 4,5%
 
 
 CBS
 
 
 
 
 
 Het beleid van het kabinet is om het aandeel
				 hernieuwbare energie te doen toenemen tot 14% in 2020 en 16% in 2023. In 2005
				 bedroeg dit aandeel 2,4% en dit liep mede door het beleid van het Ministerie
				 van EZ op tot 4,5% in 2012. De productie uit windenergie is in 2012 met 5%
				 toegenomen, het aantal zonnepanelen op daken is fors toegenomen en de productie
				 van hernieuwbare warmte is gestegen, alsmede de productie door
				 afvalverbrandingsinstallaties. De beperkte toename van het aandeel hernieuwbare
				 energie is echter het gevolg van een hoger totaal verbruik door het koude
				 winterweer. Daarbij moet worden aangemerkt dat er op dit moment veel nieuwe
				 duurzame projecten aankomen (sommige zijn iets vertraagd) die zullen leiden tot
				 productie van hernieuwbare energie.
 CCS
 Er is door E.ON
				 en GDF-SUEZ nog geen definitief investeringsbesluit voor het Rotterdamse CCS-
				 project ROAD genomen. Belangrijkste oorzaak is dat door de veel lagere
				 CO2-prijs dan verwacht er een fors budget tekort is. In overleg met
				 alle partijen wordt geprobeerd hier een oplossing voor te vinden en de
				 verwachting is dat er in de eerste helft van 2014 duidelijkheid is over de
				 toekomst van ROAD.
 Er zijn minder dan begrote uitgaven gerealiseerd.
				 Voor een toelichting wordt verwezen naar het daarover gestelde in de Voorjaars-
				 en Najaarsnota 2013.
 Aanschafsubsidie
				 Zonnepanelen
 Naar aanleiding van het Begrotingsakkoord voor
				 2013 is in het voorjaar van 2012 budget toegevoegd aan de EZ begroting voor een
				 tijdelijke subsidieregeling voor de aanschaf van zonnepanelen door
				 kleinverbruikers. Dit is een subsidie van 15% van de aanschafprijs tot een
				 maximum van € 650. Voor dit instrument was in 2013 een budget beschikbaar
				 gesteld van € 30 mln, inclusief uitvoeringskosten. Het budget is uitgeput en
				 de subsidieregeling is gesloten. Samen wekken alle met deze regeling
				 aangeschafte zonnepanelen zo’n 315 gigawattuur duurzame energie per jaar
				 op.
 Elektrisch rijden
 
 2013 heeft een grote groei laten zien in het aantal
					 elektrische voertuigen: van iets meer van 7.400 naar 30.200. Ruim driekwart
					 daarvan zijn zogenoemde stekker hybrides, die kunnen laden aan een laadpunt en
					 bovendien een conventionele brandstofmotor aan boord hebben. Ook de aantallen
					 laadpunten zijn gegroeid van ruim 3.600 naar ruim 5.700 (semi)publiek
					 toegankelijke laadpunten en van ruim 60 naar ruim 100 snel laadpunten. Het
					 aantal private laadpunten wordt geschat op ongeveer 10.000. De ontwikkeling van
					 publiek toegankelijke laadpunten blijft achter bij de groei in voertuigen.
					 Daarom was in het Regeerakkoord en het Energieakkoord opgenomen dat er een
					 afspraak komt tussen partijen om de uitrol van laadinfrastructuur in de
					 publieke ruimte te bevorderen. Eind 2013 naderde deze afspraak het afrondende
					 stadium. Elektrisch vervoer heeft een duidelijke plek in het
					 Energieakkoord.
 Het Nederlandse verdienpotentieel is in absolute
					 termen nog (erg) klein, maar vertoont duidelijke groei. Zowel de aantallen fte,
					 als de omzet en export zijn toegenomen. De betreffende ondernemers hebben
					 positieve groeiverwachtingen. Een icoonbedrijf als Tesla heeft besloten het
					 Europese hoofdkantoor (van Londen naar Amsterdam) en het Europese assemblage-
					 en distributiecentrum (Tilburg) in Nederland te vestigen.
 
 Garanties
 Geothermie
 De derde
				 openstelling van de regeling heeft in 2013 plaatsgevonden. Alle aanvragen in de
				 hernieuwde garantieregeling (openstelling 2013) zijn afgehandeld en beschikt.
				 De openstelling was overtekend. In totaal zijn zeven garanties afgegeven ter
				 hoogte van in totaal € 43,3 mln waarmee het budget van deze openstelling
				 nagenoeg is uitgeput. Het totaal aan afgegeven garanties komt daarmee op ruim
				 € 75 mln.
 Interne begrotingsreserve
				 Geothermie (14.3)
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve Geothermie
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2013
 
 
 11.357
 
 
 
 
 + storting 2013
 
 
 + 0
 
 
 
 
 – onttrekkingen 2013
 
 
 – 526
 
 
 
 
 Stand 31/12/2013
 
 
 10.831
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 Joint Implementation
 
 De Kyoto periode loopt tot en met 2012. Tot en met
					 eind 2013 konden emissierechten die in 2012 gegenereerd zijn door de JI
					 projecten nog overgemaakt worden naar de Nederlandse Kyoto rekening.
 In 2013 zijn nog 415.092 rechten uit JI projecten geleverd (ERUPT+Banken)
					 en nog 159.315 uit PCF.
 De per saldo lagere uitgaven hangen met name
					 samen met vrijval van middelen op het onderdeel Joint Implementation.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 20131Geen raming voor 2013; de Kyotoperiode loopt
									 tot en met 2012 en rechten kunnen t/m 2013 worden overgemaakt (officieel tot en
									 met 2015)
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 1. CO2-uitstoot sectoren industrie/energie
 
 
 94 Mton
 
 
 1990
 
 
 0
 
 
 nvt
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 – waarvan: absoluut plafond sector industrie/energie voor bedrijven die
								vallen onder het emissiehandelssysteem
 
 
 
 
 
 nvt
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 2. Vermeden CO2-uitstoot voor 2012 via Joint Implementation (JI)
								en gegroende Assigned Amount Units (AAU’s)
 
 
 nvt
 
 
 
 0
 
 
 0,57 Mton
 
 
 AgNL
 
 
 
 
 
 Straling
 Op verzoek
				 heeft het Internationale Atoom Energie Agentschap (IAEA) de
				 conceptveiligheidsregels voor nieuwe nucleaire reactoren beoordeeld. Het IAEA
				 – team concludeert dat de nieuwe regels de meest recente internationale
				 veiligheidsregels omvatten inclusief de eerste lessen uit de Fukushimaramp. Met
				 de nieuwe regels worden volgens het IAEA in Nederland hoge
				 veiligheidsstandaards geïmplementeerd.
 Stresstest
 Naar
				 aanleiding van het ongeval in Fukushima Daiichi is in Europees kader besloten
				 de bestaande nucleaire kerncentrales te onderwerpen aan een zogenaamde
				 stresstestanalyse. De stresstest is een aanvulling op de bestaande nationale
				 veiligheidsstudies en het reguliere toezicht op de nucleaire veiligheid door de
				 Kernfysische Dienst.
 In Nederland zijn de Europese afspraken over de
				 stresstest op twee punten aangevuld. Ten eerste worden niet alleen de
				 kerncentrales, maar alle nucleaire installaties (reactoren en laboratoria in
				 Petten en Delft, de verrijkingsinstallatie van Urenco en de afvalopslag bij
				 COVRA) aan een stresstest onderworpen. Ten tweede wordt in Nederland ook
				 specifiek gekeken naar gebeurtenissen met een menselijke oorzaak (bijvoorbeeld
				 explosies en brand).
 De stresstestanalyses zijn in 2013 alle afgerond.
				 Voor alle installaties in Nederland geldt dat ze veilig zijn, maar er zijn ook
				 verbetermaatregelen geïdentificeerd om de robuustheid verder te vergroten. De
				 uitvoering van deze verbetermaatregelen gebeurt onder toezicht door de
				 Kernfysische Dienst conform een door de overheid goedgekeurd plan van aanpak,
				 de geldende normen en de laatste stand der techniek.
 Autoriteit Nucleaire Veiligheid en
				 Stralingsbescherming (ANVS)
 De Tweede Kamer heeft het belang
				 van de vorming van de ANVS onderstreept in een breed aangenomen motie – Jan
				 Vos/Leegte van 6 maart 2013. Op 24 januari 2014 is het besluit genomen over
				 de contouren van de ANVS. Het wordt een ZBO onder de verantwoordelijkheid van
				 de Minister van I&M. De Minister van EZ zal de daarvoor benodigde wetgeving
				 voorbereiden.
 Integrated Regulatory Review System
				 (IRRS)
 Het IAEA is uitgenodigd om in 2014 een IRRS missie te
				 doen in Nederland naar de wijze waarop en beleid, regelgeving, toezicht en
				 organisatie zijn opgezet en de mate waarin zij functioneren in vergelijking met
				 de richtlijnen die het IAEA hanteert. Het IAEA heeft aangegeven tijdens de
				 missie te willen adviseren over de manier waarop Nederland het advies van het
				 IAEA over de inrichting van de bevoegde autoriteit vormgeeft.
 Vergunning Ontwerpbedrijfsduur
				 verlenging Kerncentrale Borssele
 Aan NV EPZ is op 18 maart
				 2013 vergunning verleend voor verlenging van de ontwerpbedrijfsduur van de
				 kerncentrale Borssele tot 31 december 2033. Met het verlenen van de vergunning
				 is de veiligheidstechnische onderbouwing gegeven van een ontwerpbedrijfsduur
				 voor kerncentrale van 60 jaar.
 Kernfysische Dienst (KFD)
				 -beleidsgeld
 De laatste fase in de uitvoering van het
				 Koninklijk Besluit van 14 oktober 2010, waarmee de verantwoordelijkheid voor
				 de aansturing van de Kernfysische dienst inclusief crisismanagement (CM) bij de
				 Minister van EZ werd belegd zal in 2014 worden afgerond. Het Ministerie van
				 I&M heeft het grootste deel van de beleidsgelden voor de KFD en CM in 2013
				 bij Voor- en Najaarsnota 2013 overgeheveld naar de EZ- begroting.
 Besluit
				 stralingsbescherming
 
 Op 20 november 2013 is de Ministeriële Regeling
					 stralingsbescherming EZ gepubliceerd waardoor de wijziging van het Besluit
					 stralingsbescherming op 1 januari 2014 in werking kan treden. Belangrijke
					 verandering is de nieuwe wettelijke registratieplicht voor
					 stralingsbeschermingdeskundigen. Tegelijk met de versoepeling van de
					 vergunningplicht is een aantal van de vergunningvoorschriften als algemene
					 regel opgenomen in de Ministeriele Regeling. Daarnaast moet de risicoanalyse
					 voortaan worden uitgevoerd door een geregistreerd stralingsdeskundige.
 Tot slot is een aantal veranderingen in de regelgeving doorgevoerd,
					 waardoor het voor de overheid eenvoudiger wordt om wijzigingen door te voeren.
					 Dit pakket aan maatregelen zorgt voor een vermindering van de administratieve
					 lasten met € 1,7 mln.
 
 Bijdragebesluit
 In
				 2013 is gewerkt aan de actualisering van het Bijdragebesluit bij de
				 Kernenergiewet. Het Bijdragebesluit regelt de bijdrage van de sector aan de
				 kosten van de overheid voor vergunningverlening, toezicht en handhaving. Met de
				 bijstelling van de bijdragen is een stap gezet richting een hogere
				 kostendekkendheid. Het nieuwe Besluit vergoedingen Kernenergiewet is per
				 1 januari 2014 in werking getreden.
 Pallas
 Voor de
				 realisatie van de nieuwe onderzoeksreactor is eind 2013 in opdracht van de
				 Minister van EZ en de Commissaris van de Koning voor de provincie Noord-Holland
				 een onafhankelijke «Stichting Voorbereiding Pallas – reactor» opgericht. De
				 stichting zal zich gaan bezighouden met het vastleggen van een reactorontwerp
				 en het verkrijgen van de nodige vergunningen en een Europese aanbesteding. Dit
				 neemt naar verwachting circa vier jaar in beslag. Voor deze fase hebben de
				 provincie Noord-Holland en het rijk elk € 40 mln ter beschikking gesteld. De
				 daaropvolgende fase, de bouw en exploitatie van de Pallas – reactor, moet
				 daarna volledig privaat met risicodragend kapitaal worden gefinancierd, waarbij
				 de gemaakte kosten voor ontwerp, aanbesteding en vergunningprocedure door de
				 private investeerders moeten worden terugbetaald.
 Bijdragen aan agentschappen
 De hogere uitgaven betreffen met name de bijdrage aan de Kernfysische
				 Dienst (KFD) voor de uitvoering van nucleaire activiteiten en crisismanagement
				 waarvoor bij Voor- en Najaarsnota 2013 budget is overgeheveld door het
				 Ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M) naar het Ministerie van
				 EZ.
 Bijdragen aan
				 ZBO’s/RWT’s
 De lagere uitgaven betreffen met name het
				 onderdeel doorsluis COVA-heffing als gevolg van een latere dan verwachte
				 verhoging van de voorraadheffing op basis van de Wet voorraadvorming
				 aardolieproducten 2012.
 Bijdragen aan (inter)nationale
				 organisaties
 
 Energie Onderzoekcentrum Nederland (ECN) / Nucleair
					 Research Group (NRG)
 ECN heeft in 2013 deelgenomen aan vijf van de
					 zeven thema’s van de Topsector Energie en voert daarin middels PPS-
					 constructies samen met het bedrijfsleven onderzoeks- en demonstratieprojecten
					 uit.
 
 Toelichting op de
				 ontvangsten
 COVA
 De lagere
				 ontvangsten zijn het gevolg van een latere dan verwachte verhoging van de
				 voorraadheffing op basis van de Wet voorraadvorming aardolieproducten
				 2012.
 Aardgasbaten
 De
				 meevaller in de aardgasbaten is veroorzaakt door een hogere verkoopprijs van
				 het gas en een hoger productievolume dan was begroot.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwachting 2012–2013
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Productie aardgas totaal (mld m3)
 
 Bron: TNO
 
 
 
 77
 
 
 72
 
 
 
 
 Euro/dollarkoers
 
 Bron: CBS/CPB
 
 
 
 1,27
 
 
 1,25
 
 
 
 
 Olieprijs (dollar/vat)
 
 Bron: CBS/CPB
 
 
 
 104
 
 
 95
 
 
 
 
 Beursprijs van TTF-gas (eurocent/m3)
 
 Bron: ICE Endex
 
 
 
 23,7
 
 
 23,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 
 
 
 
 Gewonnen volume aardgas kleine velden (mld m3)
 
 Bron: TNO
 
 
 
 34
 
 
 32
 
 
 29
 
 
 28
 
 
 27
 
 
 
 
 Aantal boringen exploratie onshore en offshore
 
 Bron: TNO
 
 
 
 15
 
 
 12
 
 
 18
 
 
 16
 
 
 11
 
 
 
 
 Aantal boringen productie onshore en offshore
 
 Bron: TNO
 
 
 
 28
 
 
 35
 
 
 39
 
 
 19
 
 
 22
 
 
 
 
 Productie aardgas totaal (mld m3)
 
 Bron: TNO
 
 
 
 74
 
 
 86
 
 
 79
 
 
 78
 
 
 85 mld m3
 
 
 
 
 Euro/dollarkoers
 
 Bron: CBS/CPB
 
 
 
 1,39
 
 
 1,33
 
 
 1,39
 
 
 1,28
 
 
 1,33
 
 
 
 
 Olieprijs (dollar/vat)
 
 Bron:CBS/CPB
 
 
 
 61,5
 
 
 79,5
 
 
 111,3
 
 
 111,67
 
 
 108,7
 
 
 
 
 Beursprijs van TTF-gas (eurocent/m3)1waarden wijken af van eerder gepubliceerde
									 waarden door het in het verleden toepassen van een onjuiste
									 correctiefactor
 
 Bron: ICE
								Endex
 
 
 
 13,0
 
 
 15,8
 
 
 22,9
 
 
 24,0
 
 
 26,0
 
 
 
 
 
 
 
 1 t/m 4
 In het kader van
						voorzieningszekerheid is het van belang dat het aardgas dat zich bevindt in de
						Nederlandse kleine velden ook wordt gewonnen. Dit omvat zowel het produceren
						van reeds ontdekte velden (kengetal 1, 3 en 4) als het exploreren van nieuwe
						velden (kengetal 2). EZ stelt de randvoorwaarden middels een concurrerend
						mijnbouwklimaat, marktpartijen nemen de productie en exploratie voor hun
						rekening. Kengetal 1 geeft de totale hoeveelheid gewonnen gas uit kleine velden
						(onshore en offshore). Kengetal 4 geeft de totale aardgasproductie in Nederland
						weer, dus aardgas gewonnen uit kleine velden en het Groningerveld.
 
 
 5 t/m 7
 De bepalende factoren voor de
						geraamde aardgasbaten zijn de aardgasprijs en het volume van de verkopen. De
						aardgasprijs is gerelateerd aan enerzijds de prijs van olie in dollars in
						combinatie met de euro/dollarkoers en anderzijds aan de prijs van gas die
						onafhankelijk van de olieprijs op de markt tot stand komt op onder andere
						gasbeurzen.
 
 
 Diverse ontvangsten
 De hogere ontvangsten komen voort uit een afrekening van het Agentschap NL
				 uit hoofde van uitvoeringskosten 2012.
 
 
 
 16
 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
					 voedselketens
 
 Algemene doelstelling
 EZ
				 streeft naar internationaal toonaangevende concurrerende, sociaal verantwoorde,
				 veilige en dier- en milieuvriendelijke agro-, visserij- en voedselketens.
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Staatssecretaris van EZ is vanuit een bewakende en stimulerende rol
				 verantwoordelijk voor:
 
 
 •
 Het versterken van de positie van de
						Nederlandse agrarische en visserijketen (artikelonderdeel 16.1).
 
 
 •
 Het borgen van voedselveiligheid en
						voedselkwaliteit (artikelonderdeel 16.2). Producenten en partijen uit de
						voedselketen zijn primair verantwoordelijk voor hun producten en
						productiewijze. Zij opereren op basis van normen en kaders die de overheid
						stelt en die goeddeels hun grondslag vinden in internationale, vooral Europese
						regelgeving. De Minister van VWS is verantwoordelijk voor de gehele Europese
						wetgeving voor voedselveiligheid, met uitzondering van de slacht van dieren en
						het keuren en uitsnijden van vlees, daarvoor is de Staatssecretaris van EZ
						verantwoordelijk is, evenals voor de wetgeving voor diervoeders, dierlijke
						bijproducten en diergeneesmiddelen. De Staatssecretaris van EZ is voorts samen
						met de Minister van VWS verantwoordelijk voor de controle en handhaving op de
						regels voor de veiligheid van voedsel.
 
 
 •
 Het voeren van adequaat fytosanitair
						beleid, waaronder markttoegang en het zeker stellen van goede gewasbescherming,
						evenals het borgen van diergezondheid en dierenwelzijn (artikelonderdeel
						16.3).
 
 
 •
 Kennisontwikkeling en innovatie ten
						behoeve van het groene domein (artikelonderdeel 16.4).
 
 
 •
 Het bijdragen aan een adequate en
						duurzame voedselvoorziening/voedselzekerheid op Europees en mondiaal niveau
						evenals het bijdragen aan het Europese en internationale landbouwbeleid
						(artikelonderdeel 16.5).
 
 
 Bij het vaststellen van het Europees Landbouwbeleid
				 voor de periode 2014–2020 heeft de Staatssecretaris van EZ de rol om te
				 zorgen dat de Nederlandse inbreng met betrekking tot versterking
				 concurrentiekracht, vergroening en verduurzaming goed tot hun recht komen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 
 
 
 
 1. Maatschappelijke appreciatiescore
 
 Bron:TNS/NIPO
 
 
 
 
 
 7,7
 
 
 7,7
 
 
 7,5
 
 
 7,5
 
 
 7,6
 
 
 
 
 2. Mate van vertrouwen consumenten in voedsel
 
 Bron:NVWA monitor
 
 
 
 
 3,3
 
 
 3,4
 
 
 3,4
 
 
 3,4
 
 
 Geen meting
 
 
 3,2
 
 
 
 
 3. Plant Breeders Index
 
 Bron: CPVO
 
 
 
 34%
 
 
 35%
 
 
 32%
 
 
 32%
 
 
 33%
 
 
 31%
 
 
 Publicatie in 2014
 
 
 
 
 4. Aantal octrooiaanvragen in de agrarische sector en verwerkende
								industrie
 
 Bron: NLOctrooicentrum
 
 
 
 8,2%
 
 
 7,3%
 
 
 6,8%
 
 
 7,4%
 
 
 5,9%
 
 
 Publicatie in 2015
 
 
 Publicatie in 2016
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Ambitie 2013
 
 
 
 
 
 
 5. Nederland op ranglijst landen met het hoogste netto
								handelsoverschot in agrarische producten (x € 1 mld)
 
 
 
 
 
 
 
 Positie handhaven
 
 
 
 
 Brazilië
 
 
 34,5
 
 
 34,4
 
 
 41,3
 
 
 49,9
 
 
 55,8
 
 
 
 
 
 Argentinië
 
 
 23,5
 
 
 19
 
 
 24,7
 
 
 31
 
 
 32,0
 
 
 
 
 
 Nederland
 
 Bron: United Nations
								Commodity Trade Statistics Database (Comtrade)
 
 
 
 20,0
 
 
 20,8
 
 
 22,7
 
 
 23,6
 
 
 24,1
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 Net als bij de voorgaande metingen heeft
						het merendeel van de respondenten een neutraal tot zeer positief beeld van
						zowel de agrarische als de visserijsector.
 
 
 2.
 Het kengetal «mate van vertrouwen
						consumenten in voedsel» is gebaseerd op de antwoorden op de vraag «Ik maak me
						zorgen over de veiligheid van voedingsmiddelen». De gemeten waarde op een
						schaal van vijf. Het kengetal over 2013 is lager dan in 2011 en de jaren
						daarvoor. Zonder dat de oorzaken zijn onderzocht, is het aannemelijk dat de
						daling gerelateerd is aan de voedselincidenten in het voorjaar 2013. Vanaf 2011
						vindt de meting tweejaarlijks plaats, daarom geen meting over 2012.
 
 
 3.
 Het percentage Nederlandse aanvragen
						Kwekersrecht van het Totaal aantal aanvragen voor de EU bron Community Plant
						Variety Office (CPVO), Annual reports 2007 tot en met 2012. Het percentage
						Nederlandse aanvragen handhaaft zich op het hoge niveau van de voorgaande
						jaren. De resultaten over 2013 komen in het jaarverslag 2014 beschikbaar.
 
 
 4.
 Betreft het percentage Nederlandse
						octrooiaanvragen van het totaal aantal internationale aanvragen (bij de World
						Intellectual Property Organization en bij het Europees Octrooibureau) ingediend
						voor de agrarische sector en verwerkende industrie. Het totaal aantal aanvragen
						blijkt in 2011 met 9% te zijn gestegen, terwijl het aantal Nederlandse
						aanvragen met 13% is gedaald. Overnames en afstoten van bedrijfsonderdelen bij
						de grote concerns (Unilever en Nutricia) zijn hiervan waarschijnlijk de
						oorzaak. De daling zit op de onderwerpen Dierhouderij, Landbewerking,
						Voedselverwerking en Voedselverrijking. Bij primaire voedselverwerking en
						Tuinbouw en plantveredeling is sprake van absolute en relatieve stijging. In
						verband met de bescherming van octrooi-informatie stelt NL-Octrooicentrum deze
						informatie met vertraging beschikbaar. De gegevens over 2012 worden in het
						Jaarverslag 2015 gepubliceerd, die over 2013 in het Jaarverslag 2016.
 
 
 5.
 Hoogste netto handelsoverschot: Nederland
						is met € 24,1 mld in 2012 weer van de vierde naar de derde plaats van de
						wereld gestegen met het hoogste handelsoverschot in agrarische producten.
						Alleen Brazilië en Argentinië hebben een hoger netto handelsoverschot in
						agrarische producten.
 
 
 Beleidsconclusies
 
 Het afgelopen jaar is voor met name de volgende
					 beleidsvelden de uitvoering volgens plan verlopen. De beoogde doelen zijn
					 bereikt en resultaten gerealiseerd voor: Agrarisch ondernemerschap, Energie en
					 klimaat, Plantaardige productie, Risicomanagement voedselproductie, Verminderen
					 milieulast gewasbeschermingsmiddelen, Monitoring, early warning en bewaking
					 fytosanitaire en veterinaire veiligheid.
 Hieronder een toelichting op
					 de belangrijkste afwijkingen van de resultaten ten opzichte van de planning
					 voor de betreffende beleidsvelden.
 
 
 
 16.1
 Versterking concurrentiekracht en verduurzaming
						agroketens en visserij;
 
 Agrarische innovatie
 De effectevaluatie van de regeling Samenwerking bij Innovatie geeft aan dat
					 dit een effectief instrument is om innovatie te stimuleren. De aanbevelingen
					 worden opgepakt voor een soortgelijke regeling in het
					 Plattelandsontwikkelingsprogramma 2014–2020 onder provinciale regie.
 Mestbeleid
 
 De gesprekken met de Europese Commissie over het
						Nederlandse vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2014–2017 zijn in de
						afrondende fase. Er is vertrouwen dat het overleg op korte termijn en met
						positief resultaat wordt afgerond en dat Nederland zo spoedig mogelijk daarna
						derogatie van de Nitraatrichtlijn wordt verleend.
 In december 2013 is
						aan de Tweede Kamer gemeld dat uit de ex ante evaluatie mestbeleid door het
						Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en de Wageningen Universiteit
						Researchcentrum (WUR) blijkt dat het risico bestaat dat de uitbreiding van de
						mestverwerking onvoldoende is voor de vanaf 2015 verwachte hoeveelheid
						jaarlijks te verwerken mest. Omdat aanvullende waarborgen noodzakelijk zijn
						wordt het bestaande stelsel van dierrechten voor varkens- en pluimveehouderij
						na 1 januari 2015 gehandhaafd en worden, om groei van de melkveehouderij
						mogelijk te maken, nadere vooraarden gesteld. Hierdoor wordt voorkomen dat de
						fosfaatproductie ongewenst toeneemt als gevolg van economische ontwikkeling en
						uitbreiding van productiecapaciteit.
 
 Duurzame veehouderij
 In de Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij en het «Kabinetsstandpunt
					 over omvang intensieve veehouderij en schaalgrootte» (Tweede Kamer,
					 28 973 nr.
					 134) staan de uitdagingen beschreven. De transitie naar een
					 toekomstbestendige en duurzame veehouderij is ingezet via twee sporen. Het
					 eerste spoor betreft ketengestuurde verduurzaming (stimuleren van samenwerking
					 tussen ketenpartners). Op dit onderwerp zijn in 2013 zeven
					 versnellingsprojecten gestart. De ontwikkeling op de diverse sporen inclusief
					 een vooruitblik van de Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij (UDV) is aan de
					 Tweede Kamer gezonden in oktober 2013 (Vierde voortgangsrapportage
					 Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij
					 28 973 nr.
					 35). Het tweede spoor betreft de zorgvuldige veehouderij, waarbij in
					 de UDV 15 doelen voor een duurzame veehouderij zijn vastgesteld (zie
					 voortgangsrapportage) en afspraken zijn voorbereid over de gezamenlijke aanpak
					 van de ambitie «vanaf 2015 alle nieuw te bouwen stallen integraal duurzaam».
					 Kernthema’s zijn dierenwelzijn, dier- en humane gezondheid, milieu en
					 maatschappelijke inpassing.
 Visserij
 In 2013
					 zijn, vergelijkbaar met de afgelopen jaren, verschillende subsidieregelingen
					 opengesteld en gefinancierd uit het Europees Visserijfonds (EVF) met als
					 doelstelling de verdere verduurzaming en economische rendementen van de
					 visserij, de visketen en de aquacultuur te bevorderen. Via regelingen zoals
					 «Innovatie in de visketen» en »Collectieve actie in de visketen» is in
					 totaal aan 17 projecten steun verleend, voor in totaal € 3,25 mln. Eind 2013
					 zijn twee EVF regelingen opengesteld te weten de regeling collectieve actie
					 aanlandplicht € 3 mln en voor de duurzame ontwikkeling van visserijgebieden
					 € 4,92 mln. De projecten worden naar verwachting in 2014 toegekend.
 
 
 
 16.2
 Borgen voedselveiligheid en -kwaliteit
 
 Voedselkwaliteit en transparantie
					 in de keten
 EZ heeft de beleidsbrief «duurzame
					 voedselproductie» opgesteld die in juli 2013 naar de Tweede Kamer is gestuurd.
					 Deze vormt de kaders van het beleid van voedsel van EZ. EZ heeft in 2013
					 bijgedragen aan nieuw EU-beleid op het gebied van voedselkwaliteit. EZ heeft
					 samen met het Ministerie van I&M gereageerd op de Consultatie van de
					 Europese Commissie over verduurzaming voedselsystemen. Daarbij heeft Nederland
					 aangegeven wat zij van de Europese Commissie verwacht van de in 2014 te
					 verschijnen Mededeling over duurzaam Voedsel.
 Risicomanagement
					 voedselproductie
 Door de Staatssecretaris van EZ en de Minister
					 van VWS is in 2013 samen met het bedrijfsleven (de voedselproductieketen vlees
					 en zuivel) de Taskforce Voedselvertrouwen in het leven geroepen om de fraude in
					 de voedselproductie aan te pakken. De Taskforce heeft een actieplan opgesteld
					 dat doorloopt tot eind 2014. Ook hebben deze bewindspersonen in december 2013
					 een plan van aanpak voor de NVWA naar de Tweede Kamer gestuurd om de controle
					 en het toezicht te verbeteren evenals het risicogebaseerd werken. De Europese
					 Commissie heeft vijf-punten actieplan opgesteld, waarvan onder andere de nieuw
					 ingestelde Working Group Food Fraud, onderdeel uitmaakt. EZ neemt, naast VWS en
					 de NVWA, deel in deze Working Group. Nederland is voor de periode 2013–2015
					 voorzitter geworden van het Comité voor de Europese Codex Regio.
 
 
 
 16.3
 Plant- en diergezondheid
 
 Borgen plantgezondheid
 In 2013 heeft de Europese Commissie vijf verordeningen op het gebied van de
					 stroomlijning van regelgeving betreffende plant- en diergezondheid,
					 teeltmateriaal en controles daarop gepresenteerd. Deze voorstellen zijn van
					 wezenlijk belang voor Nederland. Daarnaast zijn in 2013 de voorbereidingen
					 getroffen om samen met het bedrijfsleven een intentieverklaring te tekenen, die
					 geldt als startpunt voor nadere afspraken op het gebied van fytosanitaire
					 preventie en risicoafdekking.
 Dierenwelzijn
 
 De positieflijst voor zoogdieren is in 2013 niet
						in werking getreden. De behandeling in de Tweede Kamer van de conceptbesluiten
						Diergeneeskundigen en Houders van Dieren (waarvan de positieflijst onderdeel
						uitmaakt) heeft geleid tot wijzigingen waardoor beide besluiten pas 1 juli
						2014 in werking treden.
 Op 4 oktober 2013 is de beleidsbrief
						Dierenwelzijn aan de Tweede Kamer aangeboden. Met een aanscherping van het
						beleid waaronder het uitfaseren van ingrepen bij landbouwhuisdieren en het
						tegengaan van impulsaankopen. Met ingang van januari 2013 is het borgen van
						welzijn van proefdieren door wet- en regelgeving en het stimuleren van
						alternatieven voor dierproeven, overgegaan van het Ministerie van VWS naar
						EZ.
 De Algemene Rekenkamer (AR) heeft een rapport «Vervolgonderzoek
						Duurzaamheid Intensieve Veehouderij» uitgebracht. De AR beveelt aan ervoor te
						zorgen dat de sector de dierenwelzijnsregels voldoende naleeft bij horizontaal
						toezicht. Dit zou moeten door duidelijke afspraken te maken over minimale
						kwaliteitseisen voor het toezicht met private organisaties die horizontaal
						toezicht uitvoeren en met de NVWA over de consequente controle hierop.
 
 Preventieve
					 diergezondheid
 Een uitbraak van een bestrijdingsplichtige
					 dierziekte heeft grote maatschappelijke en economische gevolgen. EZ heeft
					 geïnvesteerd in het voorkomen ervan (preventie) en in het tijdig opsporen
					 ervan via gerichte monitoringsonderzoeken. Deze inspanningen bewezen onder
					 andere hun waarde bij de detectie en opvolging van uitbraken van laagpathogene
					 aviaire influenza (AI, vogelgriep) in 2013. Voorts is geïnvesteerd in het
					 opstellen/updaten van beleidsdraaiboeken op het gebied van diverse
					 bestrijdingsplichtige dierziekten en het afronden en implementeren van het
					 Handboek Crisisbesluitvorming.
 
 
 
 16.4
 Kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van het
						groene domein
 
 
 
 •
 De agenda’s van de topsectoren
						 Agrofood (AF) en Tuinbouw/uitgangsmaterialen (TU) zijn gezamenlijk met
						 bedrijfsleven en de kennisinstellingen verder doorvertaald in Publieke- private
						 samenwerking (PPS)-constructies. De PPS-en in AF en TU kennen een goede
						 verbinding met de maatschappelijke beleidsagenda. Een groot aantal
						 maatschappelijke kwesties is opgepakt (bijvoorbeeld mest, gezondheid,
						 voedselzekerheid, energie).
 
 
 •
 Met NWO zijn afspraken gemaakt voor
						 het opstarten van een aantal nieuwe AF- en TU onderzoeksprogramma’s, die
						 fundamentele vraagstukken oppakken en op zoek gaan naar robuuste innovaties
						 voor verdere verduurzaming in het groene domein.
 
 
 •
 Duidelijkheid is verkregen over de
						 gevolgen voor kennis en innovatie van de opheffing van de Publiekrechtelijke
						 Bedrijfs Organisaties (PBO’s). Na de opheffing van de PBO 's blijft kennis en
						 innovatie in principe een taak voor het bedrijfsleven.
 
 
 •
 Ten behoeve van de kennisbehoefte bij
						 de Topsectoren AF en TU werd actief het Europese Kaderprogramma voor Onderzoek
						 en Innovatie (Horizon 2020) beïnvloed. Dit vond plaats binnen en buiten het
						 desbetreffende Programmacomité van de Europese Commissie, en samen met
						 gelijkgezinde andere Lidstaten.
 
 
 •
 InnovatieNetwerk heeft gewerkt aan
						 baanbrekende innovaties. Voorbeelden hiervan zijn: een koeientuin, een nieuw
						 stalontwerp waarin de behoeftes van het dier centraal staan en een
						 greenfertilizer: het produceren van kunstmest met zonne-energie op het
						 boerenbedrijf.
 
 
 
 
 
 16.5
 Borgen voedselzekerheid en internationaal en Europees
						landbouwbeleid.
 
 De uitvoering van het beleid is volgens planning in
					 2013 volop op gang gekomen. Met onze expertise en publiekprivate samenwerking
					 levert Nederland internationaal een belangrijke bijdrage aan een duurzame
					 wereldvoedselvoorziening. Specifieke en strategische
					 internationaliseringsinitiatieven van de topsectoren zijn vanuit EZ actief
					 ondersteund. Dit heeft geleid tot versterking van handelsrelaties en een
					 groeiende belangstelling van het Nederlands bedrijfsleven om te investeren in
					 het ontwikkelen van duurzame landbouw en agroketens in en met het buitenland.
					 In december 2013 is er met de derde Global Conference on Agriculture, Food and
					 Nutrition Security and Climate Change de basis gelegd voor een Climate Smart
					 Agriculture Alliance, die verder vorm zal geven aan klimaat slimme landbouw.
					 Ook concrete samenwerkingsovereenkomsten met de Clinton Foundation en AGRA
					 dragen daaraan bij. Er is internationaal verder gewekt aan de relaties tussen
					 voedselzekerheid en oceanen, die in 2014 via de in Nederland te organiseren
					 «Oceans Action Summit» een vervolg zal krijgen.
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting 2013
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 804.727
 
 
 
 
 885.441
 
 
 
 
 696.112
 
 
 
 
 676.537
 
 
 
 
 650.762
 
 
 
 
 25.776
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 
 
 
 
 
 58.700
 
 
 43.374
 
 
 37.707
 
 
 
 138.000
 
 
 
 – 100.293
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 690.478
 
 
 
 
 867.196
 
 
 
 
 613.752
 
 
 
 
 666.001
 
 
 
 
 529.610
 
 
 
 
 136.391
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 81.721
 
 
 
 
 300.756
 
 
 
 
 99.065
 
 
 
 
 71.753
 
 
 
 
 59.579
 
 
 
 
 12.174
 
 
 
 
 
 Agrarisch ondernemerschap (16.1)
 
 
 27.353
 
 
 9.220
 
 
 9.953
 
 
 9.785
 
 
 5.088
 
 
 4.697
 
 
 
 
 Duurzame veehouderij (16.1)
 
 
 6.719
 
 
 26.767
 
 
 26.203
 
 
 16.241
 
 
 5.584
 
 
 10.657
 
 
 
 
 Mestbeleid (16.1)
 
 
 150
 
 
 364
 
 
 1.596
 
 
 1.931
 
 
 2.050
 
 
 – 119
 
 
 
 
 Plantaardige productie (16.1)
 
 
 7.752
 
 
 14.768
 
 
 19.327
 
 
 15.396
 
 
 16.866
 
 
 – 1.470
 
 
 
 
 Agrarische innovatie en overig (16.1)
 
 
 4.521
 
 
 17.537
 
 
 10.373
 
 
 4.340
 
 
 9.601
 
 
 – 5.261
 
 
 
 
 Visserij (16.1)
 
 
 6.299
 
 
 6.365
 
 
 8.549
 
 
 8.774
 
 
 5.991
 
 
 2.783
 
 
 
 
 Dierenwelzijn productiedieren en gezelschapsdieren (16.3)
 
 
 1.902
 
 
 3.702
 
 
 2.518
 
 
 3.017
 
 
 2.130
 
 
 887
 
 
 
 
 Apurement (16.5)
 
 
 27.025
 
 
 52.033
 
 
 20.546
 
 
 12.269
 
 
 12.269
 
 
 0
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve (16.5)
 
 
 
 170.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties 
 
 
 
 
 8.426
 
 
 
 
 12.862
 
 
 
 
 10.500
 
 
 
 
 27.119
 
 
 
 
 12.000
 
 
 
 
 15.119
 
 
 
 
 
 Bijdrage begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit (16.1)
 
 
 2.000
 
 
 1.450
 
 
 2.000
 
 
 3.000
 
 
 2.000
 
 
 1.000
 
 
 
 
 Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit (16.1)
 
 
 6.426
 
 
 11.412
 
 
 8.500
 
 
 24.119
 
 
 10.000
 
 
 14.119
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 184.651
 
 
 
 
 186.690
 
 
 
 
 151.569
 
 
 
 
 145.478
 
 
 
 
 147.909
 
 
 
 
 – 2.431
 
 
 
 
 
 Versterken concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en visserij
								(16.1)
 
 
 26.197
 
 
 36.733
 
 
 25.723
 
 
 26.348
 
 
 24.020
 
 
 2.328
 
 
 
 
 Borgen voedselveiligheid- en kwaliteit(16.2)
 
 
 16.765
 
 
 15.371
 
 
 12.799
 
 
 7.137
 
 
 8.437
 
 
 – 1.300
 
 
 
 
 Plant- en diergezondheid (16.3)
 
 
 17.547
 
 
 18.363
 
 
 14.930
 
 
 12.511
 
 
 19.492
 
 
 – 6.981
 
 
 
 
 Kennisontwikkeling en innovatie (16.4)
 
 
 121.564
 
 
 114.736
 
 
 92.364
 
 
 95.739
 
 
 93.887
 
 
 1.852
 
 
 
 
 Borgen voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid
								(16.5)
 
 
 2.578
 
 
 1.487
 
 
 5.753
 
 
 3.743
 
 
 2.073
 
 
 1.670
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 128.066
 
 
 
 
 118.087
 
 
 
 
 117.704
 
 
 
 
 120.616
 
 
 
 
 106.470
 
 
 
 
 14.146
 
 
 
 
 
 Medebewind productschappen (16.5)
 
 
 24.188
 
 
 23.749
 
 
 20.354
 
 
 23.750
 
 
 13.501
 
 
 10.249
 
 
 
 
 Dienst Landbouwkundig Onderzoek (16.4)
 
 
 103.878
 
 
 94.338
 
 
 95.027
 
 
 94.819
 
 
 91.119
 
 
 3.700
 
 
 
 
 ZonMW/dierproeven
 
 
 
 
 
 
 1.850
 
 
 – 1.850
 
 
 
 
 College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (16.3)
 
 
 
 
 2.323
 
 
 2.047
 
 
 
 2.047
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
 
 
 
 
 52.971
 
 
 
 
 3.500
 
 
 
 
 4.200
 
 
 
 
 5.577
 
 
 
 
 4.200
 
 
 
 
 1.377
 
 
 
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 52.971
 
 
 3.500
 
 
 4.200
 
 
 5.577
 
 
 4.200
 
 
 1.377
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 12.615
 
 
 
 
 7.915
 
 
 
 
 4.700
 
 
 
 
 
 UNEP, FAO en overige contributies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 12.615
 
 
 7.915
 
 
 4.700
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 234.643
 
 
 
 
 245.301
 
 
 
 
 230.714
 
 
 
 
 282.843
 
 
 
 
 191.537
 
 
 
 
 91.306
 
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 118.180
 
 
 136.926
 
 
 125.039
 
 
 144.817
 
 
 94.007
 
 
 50.810
 
 
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 104.516
 
 
 96.595
 
 
 93.182
 
 
 112.193
 
 
 84.281
 
 
 27.912
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.810
 
 
 17.004
 
 
 4.010
 
 
 12.994
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 3.188
 
 
 365
 
 
 255
 
 
 221
 
 
 221
 
 
 0
 
 
 
 
 Rijksrederij
 
 
 8.759
 
 
 11.415
 
 
 6.428
 
 
 8.608
 
 
 9.018
 
 
 – 410
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 317.842
 
 
 
 
 306.938
 
 
 
 
 302.615
 
 
 
 
 329.393
 
 
 
 
 291.579
 
 
 
 
 37.814
 
 
 
 
 
 Versterken concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en visserij
								(16.1)
 
 
 48.404
 
 
 29.145
 
 
 28.891
 
 
 27.573
 
 
 21.081
 
 
 6.492
 
 
 
 
 Borgen voedselveiligheid- en kwaliteit(16.2)
 
 
 364
 
 
 788
 
 
 253
 
 
 288
 
 
 430
 
 
 – 142
 
 
 
 
 Plant- en diergezondheid (16.3)
 
 
 4.771
 
 
 2.258
 
 
 2.812
 
 
 3.452
 
 
 500
 
 
 2.952
 
 
 
 
 Kennisontwikkeling en innovatie (16.4)
 
 
 10.353
 
 
 13.274
 
 
 14.760
 
 
 15.902
 
 
 10.884
 
 
 5.018
 
 
 
 
 Borgen voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid
								(16.5)
 
 
 252.644
 
 
 261.473
 
 
 255.414
 
 
 281.695
 
 
 258.684
 
 
 23.011
 
 
 
 
 Ontvangsten agentschappen (16.9)
 
 
 1.306
 
 
 0
 
 
 485
 
 
 483
 
 
 
 
 
 483
 
 
 
 
 
 Realisatie meetbare gegevens bij het
					 artikelonderdeel
 Versterken concurrentiekracht en
					 verduurzaming agroketens en visserij (16.1)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2011
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Verhouding duurzame – totale investeringen
 
 
 0,36
 
 
 2010
 
 
 0,36
 
 
 0,20
 
 
 0,27
 
 
 LEI
 
 
 
 
 
 De gegevens hebben betrekking op de realisatie 2012
					 en zijn voorlopig. De «verhouding totale – duurzame investeringen» is
					 gestegen van 20% in 2011 naar 27% in 2012. In 2012 zijn de totale investeringen
					 in productiemiddelen gedaald van € 3,7 mld in 2011 tot € 3,3 mld. De
					 totale duurzame investeringen zijn gestegen tot € 886 mln in 2012. Vooral
					 werd geïnvesteerd in duurzame (pluimvee)stallen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2011
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Percentage integraal duurzame stallen
 
 
 0%
 
 
 2008
 
 
 8%
 
 
 4,5%
 
 
 5,7%
 
 
 Publicatie in 2014
 
 
 WUR
 
 
 
 
 
 
 De streefwaarde is een indicatie van het
						percentage integraal duurzame stallen in Nederland ten opzichte van het totaal
						aantal in gebruik zijnde stallen.
 Als streefwaarde voor het percentage
						duurzame stallen is voor eind 2012 het percentage 6% vastgesteld. Deze
						streefwaarde is nagenoeg gehaald. De gegevens over 2013 worden in mei 2014 naar
						de Tweede Kamer verstuurd en in het Jaarverslag 2014 gepubliceerd. In het kader
						van de Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij (UDV) hebben de betrokken
						partijen (veehouderijorganisaties, ketenpartijen, maatschappelijke organisaties
						en overheden) afgesproken dat vanaf 2015 elke nieuw te bouwen stal integraal
						duurzaam moet zijn. Hierdoor zal er sprake zijn van een versnelde toename van
						het aantal duurzame stallen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 1. Realisatie normen fosfaat
 
 
 78 mln kg
 
 
 2002
 
 
 20 mln kg
 
 
 27 mln kg
 
 
 Publicatie in 2014
 
 
 CBS
 
 
 
 
 2. Realisatie normen stikstof
 
 
 420 mln kg
 
 
 2002
 
 
 345 mln kg
 
 
 328 mln kg
 
 
 Publicatie in 2014
 
 
 CBS
 
 
 
 
 
 De indicatoren «realisatie normen fosfaat» en
					 «realisatie normen stikstof» geven de bodemoverschotten voor beide stoffen op
					 Nederlandse landbouwgronden weer. Zij zijn een maat voor het berekende verlies
					 aan mineralen naar landbouwgrond, na aftrek van de opname door landbouwgewassen
					 en vervluchtiging van stikstof. De raming 2012 voor fosfaat (15 mln kg) is een
					 streefwaarde die gebaseerd is op de dan geldende fosfaatgebruiksnormen voor
					 bouwland en grasland. De realisatie is sterk afhankelijk van (vooral)
					 natuurlijke omstandigheden in het groeiseizoen, met name het weer. Door minder
					 groeizaam weer kan de opname van fosfaat door het gewas achterblijven waardoor
					 er meer verliezen naar het milieu optreden (hier uitgedrukt in een
					 bodemoverschot voor fosfaat). Dit is mogelijk het geval geweest in 2012 met een
					 realisatie van 27 mln kg. De realisatie stikstof in 2012 is 328 mln kg stikstof
					 volgens voorlopige CBS-cijfers. De raming voor stikstof uit de begroting 2012
					 (345 mln kg) is, op basis van de voorlopige cijfers voor 2012, ruim gehaald. De
					 realisatiecijfers voor 2013 worden omstreeks juli 2014 gepubliceerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aandeel duurzame energie in glastuinbouw
 
 
 0,5%
 
 
 2003
 
 
 1,8%
 
 
 2,3%
 
 
 Publicatie in 2014
 
 
 LEI
 
 
 
 
 Energie-efficiency index glastuinbouw
 
 
 100%
 
 
 1990
 
 
 45%
 
 
 44%
 
 
 Publicatie in 2014
 
 
 LEI
 
 
 
 
 Energie-efficiency index voedings- en
								 genotmiddelen-industrie (VGI)
 
 
 100%
 
 
 2005
 
 
 88%
 
 
 88,6%
 
 
 Publicatie in 2014
 
 
 Agentschap NL
 
 
 
 
 
 
 Het aandeel Duurzame Energie in glastuinbouw ligt
						voor op schema. De groei zat in 2012 bij aardwarmte, biobrandstoffen en inkoop
						van duurzame warmte.
 De energie-efficiency index in de glastuinbouw
						ligt op schema. Er kan mede dankzij het Energieakkoord en de uitwerking daarvan
						in de Beleidsbrief Tuinbouw, de komende jaren een verdere versnelling verwacht
						worden.
 Energie index Voedings- en Genotmiddelen-Industrie ligt iets
						achter op de raming. Verminderde investeringsruimte voor bedrijven is daarvan
						een belangrijke oorzaak. Met de in werkingtreding van het Energieakkoord zullen
						de doelen binnen bereik blijven. De realisatiegegevens over 2013 worden in het
						Jaarverslag 2014 gepubliceerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2011
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Percentage innoverende agrarische bedrijven
 
 
 11,6%
 
 
 2006
 
 
 15%
 
 
 12%
 
 
 14%
 
 
 Publicatie in 2014
 
 
 LEI
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van 2011 is het percentage innovatoren
					 in de land- en tuinbouw in 2012 licht toegenomen. Ook het aandeel vernieuwers
					 (innovatoren en volgers) liet een kleine stijging zien. De realisatiecijfers
					 over 2013 van innoverende agrarische bedrijven (innovatoren, vroege- en late
					 volgers) zijn in de tweede helft van 2014 bekend.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 1. Voorzorgsniveau Schol
 
 
 205.000 ton
 
 
 2005
 
 
 587.000 ton
 
 
 589.341 ton
 
 
 663.200 ton
 
 
 ACOM
 
 
 
 
 2. Voorzorgsniveau Tong
 
 
 41.000 ton
 
 
 2005
 
 
 45.600 ton
 
 
 46.700 ton
 
 
 50.546 ton
 
 
 ACOM
 
 
 
 
 
 
 De realisatie van de voorzorgsniveaus voor tong en
						vooral schol vertonen nog steeds een gunstige ontwikkeling. De positieve
						werking van de meerjarige beheerplannen wordt in deze cijfers zichtbaar. De
						cijfers voor 2013 betreffen voorlopige cijfers. Definitieve cijfers van de
						International Council for the Exploration of the Sea (ICES) komen medio 2014
						beschikbaar.
 Deze indicatoren raken gedateerd. Het visserijbeheer is
						niet meer gestoeld op de voorzorgsniveaus maar gericht op Maximaal Duurzaam
						Beheer. In de toekomst zullen deze indicatoren hieraan worden aangepast.
 
 Borgen voedselveiligheid en -kwaliteit
					 (16.2)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 1. Mate van afname van antibiotica-gebruik in de
								 dierhouderij
 
 
 Antibiotica-gebruik in 2009
 
 
 2009
 
 
 50% reductie (t.o.v. 2009)
 
 
 49% reductie (t.o.v. 2009)
 
 
 Publicatie in juni 2014
 
 
 SDa
 
 
 
 
 2. Nalevingsniveau HACCP-verplichting
 
 
 80%
 
 
 April 2009
 
 
 83%
 
 
 81%
 
 
 83% (prognose)
 
 
 NVWA
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 De verkoop en het gebruik van
						 antibiotica in 2012 (TK,
						 29 683, nr.
						 168, van 29 augustus 2013) is in 2012 met 49% is afgenomen. De
						 reductiedoelstelling voor 2013 (gemiddeld over alle sectoren) is hiermee al
						 bijna gehaald. De verkoop van antibiotica die voor de humane gezondheid van
						 kritisch belang zijn, fluoroquinolonen en derde en vierde generatie
						 cefalosporinen is in 2012 met respectievelijk 45% en 94% afgenomen ten opzichte
						 van 2011. De gegevens over het antibioticagebruik in de veehouderij over 2013
						 komen in mei/juni 2014 beschikbaar en worden in het Jaarverslag 2014
						 gepubliceerd.
 
 
 2.
 Er is weinig verandering opgetreden in
						 de realisatie van het nalevingspercentage HACCP in vergelijking met voorgaande
						 jaren. De realisatie 2013 wordt in mei 2014 vastgesteld.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal basisscholen met smaaklessen
 
 
 Beperkt aantal
 
 
 2005
 
 
 3.000
 
 
 3.708
 
 
 Steunpunt smaaklessen en schoolgruiten WUR
 
 
 
 
 
 De streefwaarde voor het schooljaar 2012–2013,
					 3.000 Smaaklesscholen, is ruimschoots gehaald.
 Plant- en diergezondheid
					 (16.3)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Naleving regelgeving
 
 
 55% – 89% (sector afhankelijk)
 
 
 2009
 
 
 65% – 90%
 
 
 35%-90%
 
 
 NVWA
 
 
 
 
 
 
 De systematiek bij de totstandkoming van deze
						cijfers is dat een bedrijf als niet-akkoord wordt beschouwd zodra één
						onderdeel van de inspectie op dat bedrijf niet akkoord bevonden wordt. Dat kan
						gaan om een administratieve overtreding of om een fysieke overtreding op
						dierenwelzijnsgebied.
 Voor de doelgroepen kalveren en varkens was het
						nalevingsniveau tussen de 60% en 80%. Voor de legpluimvee sector zijn er over
						2013 geen representatieve cijfers beschikbaar, doordat de handhaving zich
						selectief op een groep overtredende bedrijven heeft gericht. Bij vleeskuikens
						lag het niveau onder 60%, met de kanttekening dat dit op basis van een mix van
						aselecte en risicogebaseerde inspecties was. Dit geeft een vertekend beeld.
						Voor de doelgroepen varkens lag het naleefpercentage tussen de 60% en 80% (74
						%), voor kalveren boven de 80% (90%).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 EU-OIE vrije status
 
 
 7
 
 
 2009
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 EU en OIE
 
 
 
 
 
 Deze indicator geeft het aantal ziekten weer,
					 waarvoor Nederland een officiële EU en/of OIE dierziektevrije status heeft.
					 Formele bevestiging van de vrijstatus van de betreffende ziekten volgt uit
					 monitorings-onderzoeken en daadwerkelijke uitbraken. De raming voor 2013 is
					 gerealiseerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Hand- en beleidsdraaiboeken voor crisisorganisatie,
								 bestrijdingsplichtige dierziekten (inclusief zoönosen) en
								 voedselkwaliteit
 
 
 5
 
 
 2005
 
 
 13
 
 
 15
 
 
 EZ
 
 
 
 
 
 Deze indicator betreft het aantal goedgekeurde
					 draaiboeken. In de oorspronkelijke raming zaten niet de 2 draaiboeken voor de
					 ondersteunende processen Communicatie en Financieel Management in crises
					 situaties. Hiermee rekening houdend is de raming gerealiseerd.
 Kennisontwikkeling en
					 innovatie voor het groene domein (16.4)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 1. Vraagsturing van groen onderzoek door maatschappelijke
								 actoren (beleid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties)
 
 
 77%
 
 
 2010
 
 
 >75%
 
 
 80%
 
 
 PROSU
 
 
 
 
 2. Kennisbenutting door beleid, bedrijfsleven en
								 maatschappelijke organisaties
 
 
 86%
 
 
 2010
 
 
 >85%
 
 
 85%
 
 
 PROSU
 
 
 
 
 3. Aantal innovatienetwerken en bedrijfsprojecten groene
								 sector gestart met bijdrage uit publieke middelen
 
 
 115
 
 
 2010
 
 
 120
 
 
 131
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 De realisatie 2013 betreft de uitkomst
						 van de meting over onderzoeksprojecten in het jaar 2012. Realisatiegegevens
						 over onderzoeksprojecten in 2013 komen in het najaar van 2014 beschikbaar. De
						 realisatie is hoger dan de raming en de referentiewaarde.
 
 
 2.
 De realisatie 2013 betreft de uitkomst
						 van de meting over onderzoeksprojecten in het jaar 2012. Realisatiegegevens
						 over onderzoeksprojecten in 2013 komen in het najaar van 2014 beschikbaar.
 
 
 3.
 Het betreft het totaal van de
						 regelingen Samenwerking bij innovatie, Nieuwe uitdagingen. Gemeenschappelijk
						 Landbouwbeleid en Innovatienetwerken. De realisatie is hoger dan de raming en
						 de referentiewaarde.
 
 
 Toelichting op de
					 verplichtingen
 De hogere verplichtingen hangen samen met de
					 hogere uitgaven op artikel 16, zoals de hogere bijdrage aan de agentschappen
					 van € 91,3 mln, de verliesdeclaraties borgstellingsfaciliteit van € 18,5
					 mln, de onttrekking uit de reserve visserij van € 1,6 mln en de storting van
					 de vanuit artikel 18 overgehevelde PAS-middelen van € 14 mln in de reserve
					 landbouw. Hiertegenover staan lagere verplichtingen van € 101,7 mln
					 aangezien van het geraamde garantieplafond in het kader van de
					 garantiefaciliteit landbouw van € 138 mln slechts een bedrag van € 37,7
					 mln aan garantieverplichtingen zijn aangegaan waardoor de
					 garantieverplichtingen lager uitkomen.
 Toelichting op de
					 uitgaven
 Subsidies
 Agrarisch ondernemerschap
					 (16.1)
 De hogere realisatie (€ 4,7 mln) hangt onder meer
					 samen met hogere uitgaven voor de demoregeling proefprojecten Gemeenschappelijk
					 Landbouwbeleid als onderdeel van het tweede Plattelands Ontwikkelings Plan,
					 POP-2 (€ 2,0 mln) en meeruitgaven aan de investeringsregeling jonge
					 agrariërs (€ 2,1 mln).
 Duurzame veehouderij
					 (16.1)
 De hogere uitgaven (€ 10,7 mln) houden onder meer
					 verband met de overheveling in 2013 van de Programmatische Aanpak Stikstof
					 (PAS) van begrotingsartikel 18 Natuur en Regio naar artikel 16. De uitgaven van
					 € 8,4 mln staan nu op artikel 16 verantwoord terwijl het oorspronkelijk
					 budget (vastgestelde begroting 2013) stond op artikel 18. Hiervan heeft
					 € 7,4 mln betrekking op de uitvoering van de subsidieregeling en het
					 meetprogramma Duurzame Stallen en € 1,0 mln op de
					 beroepsopleiding/voorlichting en praktijknetwerken. Verder houden de
					 meeruitgaven voor € 2,2 mln verband met uitfinanciering van de SBIR duurzame
					 stallen, de investeringssregeling luchtwassers en de praktijknetwerken
					 veehouderij.
 Agrarische innovatie en overig
					 (16.1)
 De lagere realisatie (€ 5,3 mln) houdt voornamelijk
					 verband met lagere uitgaven aan de VAMIL-compensatieregeling (€ 4,2 mln).
					 Het overige heeft betrekking op lagere uitgaven voor de innovatieregeling.
 Visserij (16.1)
 De
					 meeruitgaven (€ 2,8 mln) houden verband met de uitfinanciering van projecten
					 in het kader van het Europees Visserijfonds (EVF).
 Interne begrotingsreserve Landbouw
					 (16.1)
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve Landbouw
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2013
 
 
 46.279
 
 
 
 
 + bijschrijving van rente
 
 
 + 43
 
 
 
 
 + storting Investeringsregeling duurzame stallen
 
 
 + 441
 
 
 
 
 + storting regeling Marktintroductie Energie Innovaties
 
 
 + 1.638
 
 
 
 
 + storting Investeringsregeling duurzame stallen (PAS)
 
 
 + 6.400
 
 
 
 
 + storting Meetprogramma duurzame stallen (PAS)
 
 
 + 1.000
 
 
 
 
 + storting Beroepsopleiding/voorlichting (PAS)
 
 
 + 200
 
 
 
 
 + storting Praktijknetwerken (PAS)
 
 
 + 800
 
 
 
 
 + storting Emissiearm Veevoer (PAS)
 
 
 + 4.620
 
 
 
 
 + storting Kennis en innovatie (PAS)
 
 
 + 1.058
 
 
 
 
 – onttrekking Subsidieregeling Jonge Agrariërs
 
 
 – 1.792
 
 
 
 
 – onttrekking Investeringsregeling gecombineerde luchtwassers
 
 
 – 895
 
 
 
 
 – onttrekking VAMIL-compensatieregeling
 
 
 – 234
 
 
 
 
 – onttrekking precisielandbouw
 
 
 – 186
 
 
 
 
 – onttrekking SBIR biobased/agrologistiek
 
 
 – 672
 
 
 
 
 – onttrekking schadevergoedingen
 
 
 – 1.190
 
 
 
 
 – onttrekking bijdrage Ctgb
 
 
 – 253
 
 
 
 
 Stand 31/12/2013
 
 
 57.257
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
					 stortingen
 Investeringsregeling Duurzame
					 stallen/ Regeling Marktintroductie Energie Innovaties
 De
					 middelen voor de regelingen Duurzame stallen en Marktintroductie Energie
					 Innovaties (MEI) zijn grotendeels vóór 2011 beschikbaar gesteld, terwijl de
					 uitfinanciering van de openstellingen van deze regelingen door loopt naar 2017.
					 Om kasbudget beschikbaar te houden voor de betalingen op deze openstellingen in
					 2014 en verder is in 2013 het niet gebruikte kasbudget van deze regelingen in
					 de reserve landbouw gestort.
 Regelingen gefinancierd met
					 PAS-middelen
 In 2013 is een omvangrijk budget (€ 14,9 mln)
					 aan PAS-middelen (Programmatische Aanpak Stikstof) overgeheveld van artikel 18
					 naar artikel 16 ter financiering van respectievelijk vier regelingen, twee
					 SBIR’s en kennis- en innovatieprojecten. Omdat het overgrote deel van de
					 uitgaven die hiermee samenhangen pas in 2014 en verder tot betaling komen,
					 wordt van het overgehevelde budget € 14,1 mln in de reserve gestort.
 Toelichting op de
					 onttrekkingen
 Regelingen Jonge
					 agrariërs/gecombineerde luchtwassers/VAMIL-compensatieregeling
 In het verleden zijn bedragen in de reserve gestort om de uitfinanciering
					 op de regelingen Jonge agrariërs, gecombineerde luchtwassers en
					 VAMIL-compensatie te kunnen financieren. In 2013 zijn daarvoor bedragen aan de
					 reserve onttrokken.
 Precisielandbouw/ SBIR
					 Biobased/Agrologistiek
 In 2013 zijn voor de uitfinanciering van
					 projecten die onder het programma Precisielandbouw en de SBIR
					 Biobased/Agrologistiek bekostigd werden een budget aan de reserve
					 onttrokken.
 Schadevergoedingen
 Voor de uitbetaling van enkele omvangrijke schadevergoedingen die in 2013
					 zijn uitgekeerd (onder andere in verband met de varkenspest uit 1997, de
					 bestrijding van de pepper weevil en het EU-verbod op diermeel in diervoeders)
					 is in 2013 in totaal € 1,2 mln aan de reserve onttrokken, omdat hiervoor
					 geen budget gereserveerd stond op de begroting 2013.
 College voor de toelating van
					 gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb)
 Op het budget voor
					 de bijdrage aan het Ctgb is een tekort (na aftrek van de bijdragen van de
					 Ministeries van I&M, VWS en SZW) van € 0,25 mln. De onttrekking uit de
					 reserve had tot doel dit tekort voor 2013 te dekken. Voor 2014 en 2015 wordt
					 onttrekking voorzien van in totaal € 0,7 mln, waarmee het Ctgb-aandeel in de
					 reserve is uitgeput. EZ zal met voorstellen komen om het tekort voor 2014 en
					 verder structureel terug te dringen.
 Interne begrotingsreserve Visserij
					 (16.1)
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve Visserij
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2013
 
 
 21.891
 
 
 
 
 + bijschrijving van rente
 
 
 + 20
 
 
 
 
 + storting EVF as 1
 
 
 + 31
 
 
 
 
 – onttrekking EVF as 2
 
 
 – 80
 
 
 
 
 – onttrekking EVF as 3
 
 
 – 1.403
 
 
 
 
 Stand 31/12/2013
 
 
 20.459
 
 
 
 
 
 Er is per saldo € 1,45 mln onttrokken aan de
					 interne begrotingsreserve Visserij om de nationale cofinanciering van het
					 Europees Visserijfonds (EVF) aan te vullen. Hiervoor is de reserve ook
					 bedoeld.
 Interne begrotingsreserve apurement
					 (16.5)
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve apurement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2013
 
 
 166.805
 
 
 
 
 Storting
 
 
 + 10.987
 
 
 
 
 Stand 31/12/2013
 
 
 177.792
 
 
 
 
 
 De reserve is bestemd voor door de Europese
					 commissie opgelegde correctievoorstellen op ingediende declaraties. In 2013 is
					 door de Europese commissie voor een bedrag van € 1,3 mln aan
					 correctievoorstellen opgelegd. Het beschikbare budget voor 2013 was € 12,3
					 mln. Conform afspraken met het Ministerie van Financiën is het verschil ad.
					 € 11,0 mln gestort in de begrotingsreserve.
 Garanties
 Verliesdeclaraties
					 Borgstellingsfaciliteit (16.1)
 De overschrijding heeft met name
					 (voor € 14,1 mln) betrekking op de Verliesdeclaraties
					 Borgstellingsfaciliteit. Als gevolg van de economische crisis is een groter
					 beroep gedaan op de garantieregeling dan bij ontwerpbegroting 2013 was
					 voorzien.
 Interne begrotingsreserve
					 Borgstellingsfaciliteit
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve
								Borgstellingsfaciliteit
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2013
 
 
 53.524
 
 
 
 
 + bijschrijving rente
 
 
 + 49
 
 
 
 
 + storting Flankerend beleid pelsdierhouders
 
 
 + 2.000
 
 
 
 
 + reguliere storting
 
 
 + 2.491
 
 
 
 
 Stand 31/12/2013
 
 
 58.064
 
 
 
 
 
 Deze reserve is bedoeld om de verliesdeclaraties te
					 betalen voor afgegeven garantiestellingen aan banken waarmee innovatieve en
					 duurzame investeringen in de landbouw en visserij worden gefaciliteerd.
					 Hiervoor is een reguliere storting gedaan van € 2,5 mln. Daarnaast is de
					 jaarlijkse storting van € 2 mln gedaan die benodigd is voor het flankerend
					 beleid bij het eventuele verbod op de pelsdierhouderij (amendement van
					 Gerven/Dijsselbloem, TK, 2010–2011,
					 32 609 XIII, nr 4).
 Opdrachten
 Plant- en diergezondheid
					 (16.3)
 
 De lagere uitgaven (€ 7 mln) houden onder meer
						verband met een overheveling van € 1 mln naar het Ministerie van Financiën
						voor van grenscontroles door de Douane op dierziekten. Tevens was de bijdrage
						aan het College Toelating Bestrijdingsmiddelen en Biociden van € 0,9 mln in
						de vastgestelde begroting op deze categorie geraamd in plaats van op de
						categorie «Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s».
 Verder is voor circa
						€ 2 mln geherprioriteerd op de uitgaven voor dierenwelzijn, dierproeven,
						monitoring dierziekten, plantgezondheid en gewasbescherming om dekking te
						vinden voor het tekort op de uitvoeringskosten bij de Dienst Regelingen. Het
						restant van de onderuitputting is toe te schrijven aan lagere uitgaven op met
						name crisisorganisatie en -management en monitoring dierziekten.
 
 Bijdragen aan
					 ZBO’s/RWT’s
 Medebewind productschappen
					 (16.5)
 Productschappen voeren taken op gebied van marktordening
					 in medebewind uit. Het hiervoor beschikbare uitvoeringsbudget is vanaf 2013
					 sterk afgebouwd als gevolg van de uitkomsten van de tussentijdse evaluatie van
					 het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) in 2009 (Health Check). De uitkomst
					 was om het systeem van marktordening vanaf 2013 af te bouwen. In latere
					 besluiten van de Europese Commissie is de eerder geplande afbouw deels
					 teruggedraaid waardoor de uitvoeringskosten hoger (€ 10,2 mln) zijn
					 uitvallen dan eerder geraamd op basis van de Health Check.
 Kennisontwikkeling en innovatie
					 (16.4)
 
 De € 3,7 mln hogere uitgaven Dienst
						Landbouwkundig Onderzoek betreffen Kennisbasisuitgaven (€ 1,7 mln) en
						Wettelijke taken (€ 2,0 mln). Deze uitgaven zijn gedekt uit de categorie
						opdrachten binnen het artikelonderdeel 16.4.
 Het budget voor
						ZonMW/dierproeven is budgettair overgeboekt naar VWS om mee te nemen in de
						programmering ZonMW en derhalve wel besteed.
 
 College Toelating
					 Bestrijdingsmiddelen en Biociden (16.3)
 De bijdrage aan het
					 College Toelating Bestrijdingsmiddelen en Biociden van € 2 mln is in de
					 vastgestelde begroting abusievelijk op de categorie «Opdrachten» geraamd in
					 plaats van op de categorie «Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s».
 Bijdragen aan andere
					 begrotingshoofdstukken
 Diergezondheidsfonds
 Er is in 2013 € 1,4 mln meer gestort in het Diergezondheidsfonds. Deze
					 hogere bijdrage heeft betrekking op hogere uitgaven voor MKZ-vaccins, de
					 calamiteitenreserve Rendac, TSE-monitoring en monitoring brucella
					 melitensis.
 Bijdragen aan
					 agentschappen
 NVWA
 De realisatie
					 is € 50,8 mln hoger dan de oorspronkelijke begroting. Dit houdt met name
					 verband met de volgende posten:
 
 
 –
 Een verhoging met € 17,7 mln van
						 het opdrachtenbudget van de NVWA om de kwaliteit van uitvoering, handhaving en
						 toezicht te waarborgen. Deze bijstellingen zijn verwerkt en toegelicht in de
						 suppletoire begrotingen (€ 10,1 mln bij 1e suppletoire begroting,
						 € 6,9 mln bij de 2e suppletoire begroting en € 0,7 mln bij de
						 Slotwet).
 
 
 –
 Tevens is bij de 1e
						 suppletoire begroting 2013 de bijdrage verhoogd met € 14,1 mln voor
						 investeringen die het mogelijk maken de beoogde fusiebesparingen op het gebied
						 van huisvesting, ICT en arbeidsvoorwaarden te realiseren. Deze investeringen
						 zijn nodig om uitvoering te geven aan de motie Jacobi c.s. (TK,
						 33 240 XIII, nr
						 18).
 
 
 –
 Voor de afkoop van huurcontracten van
						 niet langer benodigde huisvesting heeft NVWA een voorziening op de balans
						 getroffen. Deze voorziening is bij de 2e suppletoire begroting 2013
						 door EZ aangevuld met € 8 mln en door VWS met € 10 mln.
 
 
 Dienst Regelingen
 De realisatie is € 27,9 mln hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit houdt
					 verband met hogere uitvoeringskosten voor:
 
 
 •
 De uitvoering van EU-regelingen
						 (Bedrijfstoeslagregeling en nationale co-financiering EU-programma’s) die
						 volgens EU-voorschriften moeten worden uitgevoerd. Bij 1e suppletoire begroting
						 2013 is hiervoor de bijdrage verhoogd met € 15,9 mln.
 
 
 •
 De overgehevelde PAS-middelen (zie
						 toelichting subsidies). Bij 1e suppletoire begroting 2013 is hiervoor de
						 bijdrage verhoogd met € 1,9 mln.
 
 
 •
 De uitvoering- en transitiekosten in
						 het kader van de nationale cofinanciering van het nieuwe Gemeenschappelijk
						 Landbouwbeleid en Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GLB/GVB 2014–2020). Bij
						 2e suppletoire begroting 2013 is hiervoor de bijdrage verhoogd met € 11,8
						 mln.
 
 
 Agentschap NL
 De
					 hogere bijdrage van € 13 mln houdt verband met het feit dat vanaf 1 april
					 2013 de uitvoeringskosten van de Agrarische Vertegenwoordiging Buitenland (AVB)
					 via het Agentschap NL zijn gaan lopen. Dit betreft HGIS- budget dat
					 oorspronkelijk onder begrotingsartikel 40 was begroot.
 Toelichting op de
					 ontvangsten
 Versterken concurrentiekracht en
					 verduurzaming agroketens en visserij (16.1)
 De hogere
					 ontvangsten hebben onder meer betrekking op Investeringsheffing I&R
					 Schapen&Geiten voorgaande jaren (Artikel 68) en aflossing sectoraandeel in
					 het nieuwbouwsysteem I&R Rund (totaal € 4,7 mln). Verder
					 provisie-inkomsten in kader garantieregelingen (€ 2,2 mln).
 Plant- en diergezondheid
					 (16.3)
 De hogere ontvangsten (circa € 1,4 mln) hebben
					 betrekking op ontvangsten in het kader van de Gezondheids- en Welzijnswet
					 Dieren en de Regeling Bedrijfsbeëindiging Veehouderijtakken. Verder is er
					 sprake van een EU- bijdrage in Q-koorts onderzoeksprojecten en hogere
					 boete-inkomsten in het kader van dierenwelzijn en gewasbescherming.
 Kennisontwikkeling en innovatie
					 (16.4)
 Het bedrag aan rente en aflossing Dienst Landbouwkundig
					 Onderzoek is € 1,5 mln hoger dan oorspronkelijk geraamd. Voorts is van het
					 Ministerie van Buitenlandse Zaken € 3,5 mln ontvangen voor een
					 onderzoeksproject in Afghanistan. Dit onderzoek heeft als doel
					 landbouwontwikkeling in Afghanistan te bevorderen en voor de uitvoering van het
					 «Food Security Embassy Support Programme». Dit programma is erop gericht om
					 Nederlandse ambassades hulp te bieden voor de implementatie van projecten op
					 het gebied van voedselzekerheid.
 Borgen voedselzekerheid en
					 internationaal en Europees landbouwbeleid (16.5)
 De hogere
					 ontvangsten betreffen vooral hogere landbouwheffingen (circa € 20 mln) door
					 een hogere invoer van landbouwproducten uit derde landen dan voorzien en
					 ontvangsten apurement € 2,5 mln, uit (oude) openstaande vorderingen op EU
					 subsidieaanvragers. Tenslotte zijn hogere ontvangsten gerealiseerd omdat eerder
					 uitbetaalde subsidievoorschotten uiteindelijk lager zijn vastgesteld.
 
 
 
 
 17
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 Algemene doelstelling
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit. Hierbij streeft het Ministerie van
				 Economische Zaken naar:
 
 
 •
 Voldoende gekwalificeerde
						beroepsbeoefenaren voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte.
 
 
 •
 Vergroten van de kennisverspreiding en
						-benutting voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte.
 
 
 Rol en
				 verantwoordelijkheid
 Voldoende gekwalificeerde
				 beroepsbeoefenaren voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte
 
 
 •
 Financieren (bekostiging) van op actuele
						beroepssituaties gerichte voorzieningen voor onderwijs aan (toekomstige)
						beroepsbeoefenaren in de groene sector (stelselverantwoordelijkheid). De groene
						instellingen functioneren binnen het wettelijk stelsel dat voor het gehele
						onderwijs geldt;
 
 
 •
 Stimuleren van een hoog kwaliteitsniveau
						van onderwijs en wetenschappelijk onderzoek;
 
 
 •
 Stimuleren van voorwaarden om te voldoen
						aan de forse vervangingsvraag en de transitie naar een groene economie. In 2013
						is dit vooral gebeurd door de vaststelling, in overleg met bedrijfsleven en
						instellingen, van een landelijke agenda, en het beschikbaar stellen van
						investeringsruimte;
 
 
 •
 Regisseren van het versterken van
						kwalificerende functies binnen het domein voedsel, natuur en leefomgeving van
						het groen (voorbereidend) beroepsonderwijs;
 
 
 •
 Stimuleren, in overleg met de
						instellingen, van ondernemerschap waardoor leerlingen na afronding van hun
						opleiding een basis hebben voor de start van een eigen bedrijf in het groene
						domein.
 
 
 Kennisverspreiding en -benutting voor
				 het agrofoodcomplex en de groene ruimte, ondermeer door actieve inzet van het
				 groen onderwijs
 
 
 •
 Stimuleren van kennisuitwisseling tussen
						bedrijven, maatschappelijke organisaties, overheden, onderzoek en onderwijs
						(stimuleren van de gouden driehoek in de groene sector);
 
 
 •
 Stimuleren van kennisverspreiding en
						-benutting ter ondersteuning van topsectoren Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en
						Agri&Food bijvoorbeeld via centers gericht op Agrodier, Biobased economy,
						Greenports, Food Valley en thema’s zoals Duurzame Veehouderij,
						Precisielandbouw en vanwege de maatschappelijke opgaven op horizontale
						doorsnijdende thema’s zoals duurzaamheid en biodiversiteit;
 
 
 •
 Regisseren in overleg met andere
						overheden, onderwijsinstellingen en educatieve organsaties van Natuur- en
						milieueducatie en het ontwikkelen van nieuw (sociaal) instrumentarium en
						kennisarrangementen in het programma «Duurzaam Door, sociale innovatie voor
						een groene economie».
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie waarde 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Adequaat aanbod aan de vraag op de arbeidsmarkt (tot 2018)
 
 
 1%
 
 
 2011
 
 
 10%
 
 
 52%
 
 
 ROA
 
 
 
 
 
 De indicator is gebaseerd op het ROA-rapport De
				 arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2018 (december 2013). In het algemeen
				 laat de prognose voor 2018 minder knelpunten in de personeelsvoorziening zien
				 dan de vorige prognose (uit 2011 voor 2016), door het gecombineerd effect van
				 verminderde economische activiteit en verminderde uitstroom van ouderen uit de
				 arbeidsmarkt (pensioenmaatregelen). Alleen op het niveau van MBO-groen worden
				 grote knelpunten voorzien, als gevolg van een grote vervangingsvraag. Op het
				 niveau van HBO-groen en WO-groen worden enkele knelpunten voorzien. Omgekeerd
				 geredeneerd zijn de arbeidsmarktperspectieven voor gediplomeerden van groen
				 MBO, HBO en WO dus respectievelijk goed, redelijk, en matig. Het bevorderen van
				 de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt (door opstellen Human Capital Agenda’s,
				 instellen Centra voor Innovatief Vakmanschap, inzet op loopbaanoriëntatie),
				 het interesseren van nieuwe potentiële leerlinggroepen (aanboren culturele
				 diversiteit), het tegengaan van voortijdig schoolverlaten en het vergroten van
				 doorstroom naar hogere opleidingsniveaus zijn ingezet als middelen om het
				 eerder verwachte tekort te beperken.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Ambitie 2013
 
 
 
 
 
 
 Aantal wetenschapsvelden Wageningen Universiteit in top 5 op basis
								internationale citatie-impactscore
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 Nog niet bekend
 
 
 Nog niet bekend
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Bron: ISI Web of Knowledge The Thomson
						Corporation
 
 
 Het laatst beschikbare realisatiecijfer betreft het
				 jaar 2011.
 Beleidsconclusies
 Algemeen onderwijsbeleid
 Het algemeen onder wijsbeleid is in overeenstemming met de vigerende wet-
				 en regelgeving uitgevoerd. De totale instroom van leerlingen VMBO bij
				 Agrarische Opleidings Centra (AOC) laat ook in 2013 weer een stijging zien. De
				 instroom bij het MBO loopt in alle sectoren terug, maar de daling is het
				 kleinst in het groen onderwijs. In het groen hoger onderwijs was bij alle
				 instellingen sprake van een (veelal zeer sterke) stijging van de instroom. De
				 Agrarische Opleidingscentra (AOC) zijn gestart met de voorbereiding van
				 experimenten doorlopende leerlijnen Voorbereidend Middelbaar Beroepsonderwijs
				 (VMBO)/Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO).
 Onderwijs en
				 beroepspraktijk
 Er zijn voorwaarden geschapen voor adequate
				 invulling van de vraag naar gekwalificeerde beroepsbeoefenaren.
 
 
 •
 De meerjarenafspraken 2011–2015 met
						het Groen onderwijs zijn in 2013 opgevolgd door de landelijke agenda, die in
						overleg met bedrijfsleven en instellingen door de Staatssecretaris is
						vastgesteld. Deze agenda sluit aan op de beleidsagenda EZ, de
						Techniekpactagenda en de agenda’s van de groene topsectoren. De landelijke
						agenda bepaalt de thema’s en acties waarop de instellingen in 2014 en 2015
						hun investeringen richten, vastgelegd in de MeerjarenInvesteringsProgramma’s
						(MIP) die iedere onderwijsinstelling heeft opgesteld.
 
 
 •
 In 2013 is EZ gestart met een vernieuwde
						aanpak van kennisdoorstroming vanuit DLO-onderzoek naar onderwijs. Hierbij
						staat de behoefte van docenten en studenten in samenwerking met bedrijfsleven,
						maatschappelijke organisaties en overheid aan up-to-date kennis centraal. De
						rol van de onderwijsinstellingen als kennisverspreiders is eveneens benut.
 
 
 •
 Binnen het Agro-opleidingshuis,
						versterkt met de Hortibedrijfsschool om de scholing voor de tuinbouwsectoren te
						verbeteren en verbreed naar de voedingsindustrie, zijn de doorlopende leer- en
						ontwikkellijnen vastgesteld die benut kunnen worden om inzetbaarheid en
						mobliteit van personeel binnen de gehele Agrofood sector te optimaliseren.
 
 
 •
 Als concretisering van het Sectorplan
						Hoger Agrarisch Onderwijs 2011–2015 zijn nieuwe landelijke
						opleidingsprofielen opgeleverd en Centers of Expertise voor Biobased Economy,
						Greenports, Food en Agrodier gestart. Invulling is gegeven aan
						zwaartepuntvorming binnen het groene domein. Deze zwaartepuntvorming is
						verankerd in de prestatieafspraken met de individuele instellingen.
 
 
 •
 Het Ministerie van EZ heeft mede
						geïnvesteerd in Centra voor Innovatief Vakmanschap (CIV’s) voor Tuinbouw en
						uitgangsmaterialen en Agri&food in het groene MBO. Deze CIV’s fungeren
						als landelijke netwerken en innovatieplatforms met regionale meetingpoints
						tussen onderwijs en bedrijfsleven waar via een structuur van publiek private
						samenwerking wordt gewerkt aan de vernieuwing van opleidingen.
 
 
 •
 In het kader van de transitie groen
						onderwijs zijn binnen de Groene Kennis Coöperatie, het samenwerkingsverband
						van groen onderwijs, onderzoek en praktijkwereld, programma’s afgebouwd
						respectievelijk gebundeld, waardoor meer focus is ontstaan. Met de resterende
						vier kennisverspreidingsprogramma’s Plant, Dier, Voedsel en Natuur is de
						aansluiting bij de kennisvraag en de arbeidsbehoefte uit de sector verbeterd,
						evenals de doorwerking van kennis binnen de relevante opleidingen. De
						opgebouwde expertise en producten uit de afgebouwde programma’s zijn geborgd
						respectievelijk ontsloten. Daarnaast zijn stappen gezet om in 2014 te komen tot
						een integrale vraaggestuurde programmering van de collectieve ondersteuning.
						Hiermee wordt afscheid genomen van de aanbod gestuurde programmering en
						financiering van de collectieve ondersteuning. Deze ontwikkeling past in de
						herijking van het vakdepartementaal groen onderwijsbeleid in aanloop naar de
						periode na 2015.
 
 
 Ontwikkeling en Beheer
				 Natuurkwaliteit
 De afgelopen vier jaren heeft het Bosschap de
				 verantwoordelijkheid gehad voor het kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer
				 Natuurkwaliteit (OBN), waarbij jaarlijks € 2,3 mln aan EZ middelen werden
				 aangewend voor het kennisnetwerk (waarvan € 1,6 mln voor
				 onderzoekopdrachten). Per 1 januari 2014 is de OBN-overeenkomst tussen EZ en
				 het Bosschap beëindigd (einde contractperiode en tevens ook opheffing van het
				 Bosschap) en zal de verantwoordelijkheid voor het kennisnetwerk worden
				 overgenomen door de VBNE (Vereniging van bos- en natuurterreineigenaren).
 Natuur- en
				 milieu-educatie
 Het beleidsprogramma Duurzaam Door ten aanzien
				 van Natuur- en Milieu-Educatie is uitgevoerd in samenwerking met provincies,
				 waterschappen en gemeenten en met bijdragen vanuit andere ministeries
				 (Infrastructuur en Milieu, Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen). Het programma
				 heeft gefaciliteerd in het proces van leren en innoveren voor een duurzame
				 samenleving, onder meer door onderwijsnetwerken, samenwerkingprojecten met
				 bedrijfsleven (bijvoorbeeld De Groene Zaak, het Groene Brein, Maatschappelijk
				 Verantwoord Ondernemen Nederland), uitvoeringsprojecten op regionaal niveau
				 samen met provincies en het organiseren van een adequate kennisinfrastructuur
				 (bijvoorbeeld Groen Gelinkt en communities of practice).
 Budgettaire gevolgen van
				 beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Oorspronkelijk Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 798.681
 
 
 
 
 792.820
 
 
 
 
 805.094
 
 
 
 
 840.206
 
 
 
 
 777.779
 
 
 
 
 62.427
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 774.120
 
 
 
 
 775.377
 
 
 
 
 788.384
 
 
 
 
 817.433
 
 
 
 
 776.575
 
 
 
 
 40.858
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 
 
 
 83
 
 
 
 
 
 83
 
 
 
 
 
 Schatkistbankieren
 
 
 
 
 
 83
 
 
 
 83
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 684.453
 
 
 
 
 685.539
 
 
 
 
 704.293
 
 
 
 
 733.507
 
 
 
 
 700.561
 
 
 
 
 32.946
 
 
 
 
 
 Wageningen Universiteit
 
 
 157.396
 
 
 162.177
 
 
 165.535
 
 
 168.174
 
 
 161.521
 
 
 6.653
 
 
 
 
 HBO-groen
 
 
 64.654
 
 
 67.472
 
 
 78.137
 
 
 79.472
 
 
 74.074
 
 
 5.398
 
 
 
 
 MBO-groen
 
 
 144.677
 
 
 146.364
 
 
 152.130
 
 
 158.744
 
 
 154.706
 
 
 4.038
 
 
 
 
 Voorbereidende en Ondersteunende Activiteiten (VOA)
 
 
 9.275
 
 
 11.364
 
 
 11.813
 
 
 13.933
 
 
 11.575
 
 
 2.358
 
 
 
 
 Wachtgelden
 
 
 12.514
 
 
 12.333
 
 
 13.152
 
 
 13.545
 
 
 12.987
 
 
 558
 
 
 
 
 VMBO-groen
 
 
 287.927
 
 
 278.649
 
 
 276.313
 
 
 291.009
 
 
 278.538
 
 
 12.471
 
 
 
 
 Aequor
 
 
 8.010
 
 
 7.180
 
 
 7.213
 
 
 8.630
 
 
 7.160
 
 
 1.470
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 84.424
 
 
 
 
 83.889
 
 
 
 
 79.481
 
 
 
 
 82.205
 
 
 
 
 73.303
 
 
 
 
 8.902
 
 
 
 
 
 Groene Kennis Coöperatie
 
 
 4.950
 
 
 5.545
 
 
 5.074
 
 
 5.404
 
 
 4.008
 
 
 1.396
 
 
 
 
 School als Kenniscentrum
 
 
 31.435
 
 
 30.522
 
 
 26.755
 
 
 27.872
 
 
 30.538
 
 
 – 2.666
 
 
 
 
 Kennisverspreiding en innovatie groen onderwijs
 
 
 3.762
 
 
 5.567
 
 
 5.665
 
 
 1.991
 
 
 7.834
 
 
 – 5.843
 
 
 
 
 Aanvullende onderwijssubsidies
 
 
 36.089
 
 
 34.634
 
 
 32.809
 
 
 41.150
 
 
 25.641
 
 
 15.509
 
 
 
 
 Ontwikkeling en beheer natuurkwaliteit
 
 
 2.688
 
 
 2.671
 
 
 1.655
 
 
 2.857
 
 
 2.382
 
 
 475
 
 
 
 
 Educatie
 
 
 5.500
 
 
 4.950
 
 
 7.523
 
 
 2.931
 
 
 2.900
 
 
 31
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 5.242
 
 
 
 
 5.949
 
 
 
 
 4.610
 
 
 
 
 1.638
 
 
 
 
 2.711
 
 
 
 
 – 1.073
 
 
 
 
 
 Kennisverspreidingsprojecten
 
 
 5.242
 
 
 5.949
 
 
 4.610
 
 
 1.638
 
 
 2.711
 
 
 – 1.073
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 317
 
 
 
 
 368
 
 
 
 
 5.154
 
 
 
 
 3.910
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 3.835
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 verplichtingen
 Er werden in 2013 € 32,9 mln hogere
				 verplichtingen ten behoeve van de bekostiging vastgelegd. Het betrof deels
				 verplichtingen die in 2012 (ten behoeve van 2013) nog niet vastgelegd konden
				 worden en verplichtingen ten behoeve van de bekostiging 2014. De bekostiging
				 van het groen onderwijs viel hoger uit als gevolg van gestegen aantallen
				 bekostigde onderwijsdeelnemers. Er werden voor € 23,1 mln verplichtingen
				 voor groene onderwijsinstellingen vastgelegd in het kader van het
				 schatkistbankieren; hiervoor was in de begroting 2013 nog geen budgetruimte
				 opgenomen. De resterende € 6,4 mln aan hoger dan oorspronkelijk geraamde
				 verplichtingen zijn een gevolg van uitgaven voor OCW-volgende subsidies op het
				 onderdeel aanvullende onderwijssubsidies.
 Toelichting op de
				 uitgaven
 Bekostiging
 De
				 € 6,7 mln hogere uitgavenrealisatie op de bekostiging van Wageningen
				 Universiteit heeft de volgende oorzaken:
 
 
 •
 € 1,7 mln is toegevoegd naar
						aanleiding van Begrotingsakkoord 2014.
 
 
 •
 € 3,1 mln door het terugdraaien van
						de langstudeerderskorting hoger onderwijs.
 
 
 •
 € 0,5 mln toegevoegd vanwege
						prestatiebekostiging.
 
 
 •
 € 0,2 mln door toekennen van de
						loonbijstelling.
 
 
 •
 € 0,2 mln vanwege uitvoering Regeling
						praktijkleren en groene plus. De middelen zijn toegevoegd uit het onderdeel
						subsidies.
 
 
 •
 € 1 mln door stijgende
						deelnemersaantallen die nog niet meerjarig in de budgetten waren verwerkt. De
						middelen zijn toegevoegd uit andere begrotingsonderdelen van EZ.
 
 
 De € 5,4 mln hogere uitgavenrealisatie op de
				 bekostiging HBO-groen heeft de volgende oorzaken:
 
 
 •
 € 0,8 mln is toegevoegd naar
						aanleiding van Begrotingsakkoord 2014.
 
 
 •
 € 2,4 mln door het terugdraaien van
						de langstudeerderskorting hoger onderwijs.
 
 
 •
 € 0,1 mln door toekennen van de
						loonbijstelling.
 
 
 •
 € 1,2 mln vanwege uitvoering Regeling
						praktijkleren en groene plus. De middelen zijn toegevoegd uit het onderdeel
						subsidies.
 
 
 •
 € 0,9 mln door stijgende
						deelnemersaantallen die nog niet meerjarig in de budgetten waren verwerkt. De
						middelen zijn toegevoegd uit andere begrotingsonderdelen van EZ.
 
 
 De € 4,0 mln hogere uitgavenrealisatie op de
				 bekostiging van MBO-groen heeft de volgende oorzaken:
 
 
 •
 € 2,8 mln is toegevoegd naar
						aanleiding van Begrotingsakkoord 2014.
 
 
 •
 € 0,2 mln door toekennen van de
						loonbijstelling.
 
 
 •
 € 1 mln vanwege OCW-volgende
						maatregelen waaronder stagebox en centrale en uniforme toetsing.
 
 
 De € 12,5 mln hogere uitgavenrealisatie op de
				 bekostiging van VMBO-groen heeft de volgende oorzaken:
 
 
 •
 € 7,2 mln is toegevoegd naar
						aanleiding van Begrotingsakkoord 2014.
 
 
 •
 € 0,4 mln door toekennen van de
						loonbijstelling.
 
 
 •
 € 4,9 mln door stijgende
						deelnemersaantallen die nog niet meerjarig in de budgetten waren verwerkt. De
						middelen zijn toegevoegd uit andere begrotingsonderdelen van EZ.
 
 
 
 Bekostigde aantallen
				 binnen het groene onderwijs
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instrument
 
 
 Type studenten/ getuigschriften/ promoties
 
 
 Aantallen
 
 
 Prijs
 
 
 Bedrag x
 € 1.000
 
 
 Realisatie 2013 x
 € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging Wageningen Universiteit (WU)
 
 
 Inschrijvingen
 
 
 4.429
 
 
 5.517
 
 
 24.435
 
 
 
 
 
 
 Graden Bachelor
 
 
 585
 
 
 8.756
 
 
 5.122
 
 
 
 
 
 
 Graden Master
 
 
 646
 
 
 11.994
 
 
 7.748
 
 
 
 
 
 
 Promoties
 
 
 196
 
 
 94.541
 
 
 18.530
 
 
 
 
 
 
 Vaste componenten
 
 
 
 
 112.339
 
 
 168.174
 
 
 
 
 Bekostiging HBO- groen
 
 
 Inschrijvingen hoog
 
 
 7.012
 
 
 6.303
 
 
 44.197
 
 
 
 
 
 
 Graden hoog
 
 
 1.301
 
 
 6.303
 
 
 8.200
 
 
 
 
 
 
 Vaste componenten
 
 
 
 
 27.075
 
 
 79.472
 
 
 
 
 Bekostiging MBO- groen
 
 
 Studenten beroeps-opleidende leerweg
 
 
 18.598
 
 
 6.256
 
 
 116.348
 
 
 
 
 
 
 studenten beroeps-begeleidende leerweg
 
 
 11.657
 
 
 3.637
 
 
 42.396
 
 
 158.744
 
 
 
 
 Bekostiging VOA
 
 
 Leerlingen niveau 1
 
 
 3.793
 
 
 2.183
 
 
 8.280
 
 
 
 
 
 
 Leerlingen niveau 2
 
 
 6.474
 
 
 873
 
 
 5.653
 
 
 13.933
 
 
 
 
 Wachtgelden
 
 
 Vaste component
 
 
 
 
 
 13.545
 
 
 
 
 Bekostiging VMBO- groen
 
 
 Leerlingen VMBO/VBO
 
 
 18.500
 
 
 7.064
 
 
 130.684
 
 
 
 
 
 
 Leerlingen VMBO/LWOO
 
 
 13.900
 
 
 10.698
 
 
 148.702
 
 
 
 
 
 
 Vaste componenten
 
 
 
 
 11.623
 
 
 291.009
 
 
 
 
 Aequor
 
 
 Vaste component
 
 
 
 
 
 8.630
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 733.507
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 De € 5,8 mln lagere uitgavenrealisatie op
					 Kennisverspreiding en innovatie groen onderwijs is een gevolg van het niet meer
					 openstellen van deze regeling in 2013. De subsidies zijn ingaande 2013
					 verstrekt via de Regeling praktijkleren en groene plus binnen het
					 begrotingsonderdeel Aanvullende onderwijssubsidies.
 De € 15,5 mln
					 hogere uitgavenrealisatie op aanvullende onderwijssubsidies heeft de volgende
					 oorzaken:
 
 
 •
 € 0,6 mln is toegevoegd door OCW
						 voor de OCW-conforme regeling professionalisering schoolleiders.
 
 
 •
 € 0,8 mln is toegevoegd door OCW
						 voor de OCW-conforme regeling professionaliteit bestuur.
 
 
 •
 € 0,8 mln is toegevoegd door OCW
						 voor de subsidie Skills Nederland.
 
 
 •
 € 2,2 mln is toegevoegd door OCW
						 voor de OCW-conforme aanvullende bekostiging jonge leerkrachten.
 
 
 •
 € 5,8 mln door het verstrekken van
						 subsidies Kennisverspreiding en innovatie groen onderwijs via de regeling
						 Praktijkleren en Groene plus.
 
 
 •
 € 2,7 mln door het verstrekken van
						 subsidies School als Kenniscentrum via het begrotingsonderdeel Aanvullende
						 onderwijssubsidies.
 
 
 •
 € 0,1 mln door het toekennen van de
						 loonbijstelling.
 
 
 •
 € 2,5 mln vanwege een sneller dan
						 geraamd verloop van projecten. De middelen zijn toegevoegd uit andere
						 begrotingsonderdelen van EZ.
 
 
 
 Toelichting op de
				 ontvangsten
 Hogere ontvangsten betreffen in 2013
				 teruggevorderde bedragen die in eerdere jaren aan onderwijsinstellingen werden
				 uitbetaald.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 % afgestudeerden dat minimaal werkt op niveau van opleiding
 
 
 71%
 
 
 2011
 
 
 76 à 80%
 
 
 72%
 
 
 ROA
 
 
 
 
 
 Het realisatiecijfer is van 2012. Gegevens over 2013
				 komen in augustus 2014 beschikbaar. De waarde is een gemiddelde van het cijfer
				 voor niveau 4 van de beroepsopleidende leerweg (bol 4) en HBO in het groen
				 onderwijs. De gerealiseerde waarde 2012 ligt iets hoger dan de
				 referentiewaarde.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteitsniveau groen onderwijs
 
 
 82%
 
 
 2011
 
 
 84%
 
 
 88%
 
 
 Inspectie voor het onderwijs
 
 
 
 
 
 De inspectie voor het onderwijs bepaalt periodiek op
				 basis van meerdere gestandaardiseerde criteria welk percentage groene scholen
				 voldoende kwaliteit heeft. Hoe hoger het percentage, hoe meer groene scholen
				 voor Middelbaar Beroepsonderwijs en Voorbereidend Middelbaar Beroepsonderwijs
				 (VMBO) gemiddeld genomen een voldoende scoren op kwaliteit. De opgenomen
				 waarden zijn het gemiddelden van VMBO, in 2013 79,7% en MBO, 96,7%. De
				 realisatie 2013 ligt hoger dan de referentiewaarde en de raming 2013.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Voortijdig schoolverlaten
 
 
 4,6%
 
 
 2011
 
 
 4,5%
 
 
 3,0%
 
 
 DUO
 
 
 
 
 
 Het betreft het percentage leerlingen voorbereidend
				 middelbaar beroepsonderwijs leerjaar 3 en 4 plus MBO leerlingen dat zonder
				 startkwalificatie (minimaal MBO-2 niveau) het onderwijs verlaat. Dit gemeten
				 als percentage van het totaalaantal VMBO 3–4 plus MBO leerlingen. Er was in
				 2013 zowel een verbetering ten opzichte van de referentiewaarde als ten
				 opzichte van de raming 2013.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Doorstroom MBO-BOL-4 naar hoger onderwijs
 
 
 45%
 
 
 2011
 
 
 47%
 
 
 38%
 
 
 ROA
 
 
 
 
 
 Het cijfer heeft betrekking op doorstroom in 2012.
				 Gegevens over doorstroom 2013 komen in augustus 2014 beschikbaar. De doorstroom
				 2012 was lager dan de referentiewaarde en de raming voor 2013. De geringere
				 doorstroom hangt samen met een relatief grote vraag naar afgestudeerden van het
				 MBO-groen en dit hoeft daarom niet als een probleem beschouwd te worden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2011
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Mate van spreiding en beschikbaarheid NME
 
 
 51%
 
 
 2011
 
 
 52%
 
 
 51%
 
 
 NME programmabureau
 
 
 
 
 
 Het realisatiecijfer heeft betrekking op 2011. Het is
				 het gemiddelde van de percentages locaties met beperkte Natuur en
				 Milieueducatie (NME)-faciliteiten (78% met smalle thematiek en doelgroep) en
				 anderzijds locaties met een brede invulling (24% met meerdere thema’s en
				 doelgroepen). Gegevens over locaties 2012 en 2013 zijn nog niet
				 beschikbaar.
 
 
 
 18
 Natuur en regio
 
 Algemene doelstelling
 Een concurrerende ruimtelijke economische structuur, een veelzijdige natuur
				 en een wederzijdse versterking van ecologie en economie.
 De
				 rijksoverheid werkt aan een versterking van de ruimtelijk-economische condities
				 voor bedrijven. Het Rijk wil samen met bedrijfsleven, kennisinstellingen en
				 andere stakeholders sterke punten van Nederland uitbouwen gericht op een goede
				 concurrentiepositie. Daarbij richt het beleid zich in het bijzonder op
				 mainports, brainports en greenports en valleys. Het gaat daarbij om het gericht
				 versterken van zowel fysieke aspecten als niet fysieke aspecten, zoals
				 (grensoverschrijdende) samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen
				 (bijvoorbeeld met betrekking tot innovatie, valorisatie en voldoende
				 gekwalificeerd personeel), alsmede campussen en onderzoeksinfrastructuur.
				 Verder wordt het regionale beleid geconcentreerd op andere ruimtelijke clusters
				 gerelateerd aan Topsectoren, alsmede de samenwerking daartussen.
 Natuur, de biodiversiteit in het bijzonder, heeft een grote economische
				 waarde; het levert grondstoffen en ecosysteemdiensten en is een van de aspecten
				 van het vestigingsklimaat voor (internationale) bedrijven. Voor het behoud van
				 de biodiversiteit zijn hiertoe door het Rijk gemaakte Europese (N2000) en
				 internationale afspraken leidend. Een duurzame verbinding tussen economie en
				 ecologie is essentieel om het niveau van welvaart en welzijn ook in de toekomst
				 veilig te stellen. Ook bij bedrijven groeit het besef dat een echt duurzame
				 ontwikkeling de enige weg vooruit is die perspectief biedt op voortbestaan op
				 de langere termijn. Het Rijk wil in zijn beleid voor natuur en groen meer
				 ruimte en ondersteuning bieden aan ondernemerschap en initiatieven van burgers
				 en andere private partijen.
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van EZ is systeemverantwoordelijk voor het nakomen van
				 internationale (Europese) afspraken voor het behoud en duurzaam gebruik van de
				 (inter)nationale biodiversiteit, mede als natuurlijke hulpbron – nationaal en
				 internationaal – en voor de zekerstelling van de aanwezigheid van natuur op
				 lange termijn. Op grond daarvan is de Minister verantwoordelijk voor het
				 stellen van kaders voor de natuurkwaliteit van gebieden, voor
				 soortenbescherming zowel op het land, in de zee, als ook overzees in Caribisch
				 Nederland.
 In 2013 hebben Rijk en provincies het Natuurpact gesloten,
				 in nauw overleg met een groot aantal maatschappelijke organisaties (TK, nr.
				 33 576, nr.
				 6). Daarin zijn de ambities voor de ontwikkeling en het beheer van
				 natuur in Nederland vastgelegd voor de periode tot en met 2027. De realisatie
				 van de ambities is gedecentraliseerd naar de provincies. Met de realisatie van
				 de ambities in het Natuurpact wordt uitvoering gegeven aan de Europese
				 verplichtingen. Het Rijk is voor het realiseren van deze verplichtingen dus
				 afhankelijk van de doelrealisatie door de provincies. Rijk en provincies hebben
				 afspraken gemaakt over periodieke bespreking van de voortgang van de realisatie
				 van de ambities uit het Natuurpact en evaluatie van het gevoerde beleid.
 De afspraken over decentralisatie van het natuurbeleid zijn in 2013
				 verankerd in een wijziging van de Wet Inrichting Landelijk Gebied (WILG). De
				 Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn, die de kaders stellen voor het
				 behoud van de (inter)nationale biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen, zijn
				 geïmplementeerd in de Nederlandse Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en
				 faunawet. Deze worden momenteel herzien en samen met de Boswet geïntegreerd
				 tot één Wet natuurbescherming. In die wet wordt ook de bevoegdheidsverdeling
				 tussen Rijk en provincies verankerd.
 
 De Minister van EZ is lidstaatverantwoordelijk voor
					 het Europees Fonds Regionale Ontwikkeling (EFRO). Binnen EFRO bestaan nog vier
					 grensoverschrijdende programma’s (INTERREG A – ETS) waar de Minister
					 medeverantwoordelijk voor is. Dit zijn: Euregio Maas-Rijn, Duitsland-Nederland,
					 Vlaanderen-Nederland en Twee Zeeën.
 De Minister van EZ is tevens
					 systeemverantwoordelijk voor een gezonde ruimtelijke economische structuur en
					 stimuleert en financiert daarbinnen de versterking van «ports», «valleys»
					 en clusters gerelateerd aan topsectoren. Daarvoor is het tevens van belang om
					 agenda’s van verschillende overheden te verbinden ten einde schaalvoordelen
					 te benutten, overheidsinspanningen te versterken en versnippering tegen te
					 gaan.
 De stappen die in het Regeerakkoord uit 2010 zijn aangekondigd
					 voor de decentralisatie van het regionaal-economisch beleid worden in 2013
					 verder doorgevoerd. In het verlengde van de kerntaak voor regionaal economisch
					 beleid op decentraal niveau worden hieraan gerelateerde lopende projecten in
					 het kader van Nota Ruimte en Sterke regio’s daar waar mogelijk
					 gedecentraliseerd.
 
 Prestatiemeting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 20131Het hier gepresenteerde cijfer heeft
									 feitelijk betrekking op de realisatie 2012. Een realisatiegetal voor 2013 komt
									 in de loop van 2014 beschikbaar.
 
 
 Streef waarde
 
 
 Planning
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Stand van duurzame condities van alle in 1982 voorkomende soorten
 
 
 106
 
 
 2002
 
 
 105
 
 
 104
 
 
 100
 
 
 2020
 
 
 Basisrapporten rode lijsten (EZ, CBS)
 
 
 
 
 
 De indicator geeft via een indexcijfer het verloop aan
				 van het aantal bedreigde soorten in ons land. Hoe hoger het getal, hoe meer
				 soorten zijn bedreigd. De streefwaarde van 100 in 2020 betekent een verbetering
				 ten opzichte van de periode 1994–2002 (referentiejaar 2002). De indicator is
				 vooralsnog gebaseerd op rodelijst gegevens van broedvogels, zoogdieren en
				 dagvlinders.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2009/2010
 
 
 2012/2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Ambitie 2015
 
 
 
 
 
 
 Niveau Clusterontwikkeling
 
 
 4.7
 
 
 4.9
 
 
 5.2
 
 
 5
 
 
 
 
 NL positie
 
 
 19
 
 
 15
 
 
 9
 
 
 15
 
 
 
 
 
 Bron: The Global Competitiveness Report 2012–2013
						van het World Economic Forum
 
 
 Beleidsconclusies
 Hieronder wordt toegelicht wat de bereikte resultaten voor de belangrijkste
				 doelen in 2013 zijn geweest, waarbij tevens wordt ingegaan op belangrijke
				 afwijkingen.
 Structuurfondsen
 
 Samen met de landsdelige managementautoriteiten is
					 in 2013 een proces in gang gezet, en zijn voorbereidingen getroffen, om de
					 Europese Structuurfondsen in de periode 2014–2020 optimaal te benutten voor
					 de ontwikkeling van de topsectoren via de inzet van het Europees Fonds voor
					 Regionale Ontwikkeling (EFRO). Het gaat om programma’s voor
					 grensoverschrijdende samenwerking (Interreg) en vier landsdelige programma’s.
					 Gezamenlijke hoofddoelen van Rijk en regio voor de landsdelige programma’s
					 zijn innovatie en koolstofarme economie. Het MKB is een belangrijke doelgroep.
					 Belangrijke thema’s binnen Interreg zijn grensoverschrijdende
					 innovatiesamenwerking en arbeidsmobiliteit. Besloten is decentrale uitvoering
					 van de landsdelige programma’s te continueren, maar de landsdelige
					 beheersautoriteiten gaan nauwer samenwerken en een uniforme werkwijze hanteren.
					 Het Rijk stelt in totaal € 91 mln aan Rijkscofinanciering beschikbaar voor
					 de landsdelige en € 49 mln voor de grensoverschrijdende programma’s. De
					 verordeningen zijn in december 2013 in werking getreden. In het overkoepelende
					 strategische document, de Partnerschapsovereenkomst, wordt ingegaan op de
					 punten waarop Nederland zich verder moet ontwikkelen in het licht van de
					 Europa2020 strategie en de bijdrage die de Europese Structuur- en
					 Investeringsfondsen, waaronder EFRO, hier aan leveren.
 Het
					 eindresultaat van de onderhandelingen over het cohesiebeleid 2014–2020 komt
					 grotendeels overeen met de Nederlandse inzet (TK,
					 21 501-08,
					 nr. 493).
 
 Regionale functie en
				 ROM’s
 Ter versterking van de ruimtelijk-economische condities
				 voor bedrijven en de concurrentiepositie van Nederland is de regio (overheden,
				 bedrijfsleven, kennisinstellingen en andere stakeholders) – mede dankzij de
				 inzet van de regionale functie van Economische Zaken – sterker aangehaakt. De
				 economische agenda’s van de regio’s in het algemeen en de inzet van de
				 Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's) in het bijzonder zijn verbonden
				 met het economisch beleid van EZ, zodat zij bijvoorbeeld bijdragen aan het
				 beleid ten aanzien van Techniekpact en MKB-innovatie. Daartoe is onder meer het
				 aantal ROM's uitgebreid in het streven te komen tot een landsdekkende presentie
				 van ROM's. De koppeling landelijk-regionaal beleid zorgt onder andere voor een
				 transparante en toegankelijke dienstverleningsstructuur en een toegankelijk
				 innovatie-instrumentarium voor het MKB.
 Natura 2000/Programmatische Aanpak
				 Stikstof
 In 2013 zijn 87 Natura 2000-gebieden aangewezen. In
				 totaal zijn nu 148 gebieden aangewezen, en daarmee adequaat beschermd. De
				 beheerplannen voor deze gebieden staan in de startblokken. Hiermee is de basis
				 gelegd voor de te verwachten oogst over enkele jaren van een verbeterde
				 toestand in de biodiversiteit. De meest recente gegevens over broedvogels,
				 zoogdieren en dagvlinders (2012) laten zien dat vanaf 2006 het aantal bedreigde
				 soorten van die groepen licht is afgenomen, vooral bij zoogdieren, maar ook bij
				 dagvlinders.
 In 2013 is verder gewerkt aan de realisatie van de
				 Programmatische Aanpak Stikstof (PAS). De gebiedsanalyses zijn grotendeels
				 gereed en geven een positief beeld ten aanzien van het behalen van de doelen.
				 De PAS creëert voor 128 Natura 2000-gebieden die volgens de laatste inzichten
				 voor stikstof gevoelig zijn, ontwikkelingsruimte. Met het rekeninstrument
				 AERIUS wordt op dit moment het definitieve beeld bepaald over de beschikbare
				 ontwikkelingsruimte per gebied. Verwacht wordt dat in het voorjaar van 2014 de
				 PAS ter inzage kan worden gelegd, waarbij na verwerking van de zienswijzen het
				 definitieve programma aanpak stikstof kan worden vastgesteld. Met ook
				 vaststelling van de wijziging van de Natuurbeschermingswet1998 (programmatische
				 aanpak stikstof) kan de PAS dan in werking treden. Met de PAS wordt de
				 natuurkwaliteit versterkt, economische ontwikkeling gefaciliteerd en
				 vergunningverlening vereenvoudigd.
 Natuur verbinden met andere terreinen
				 (onder andere Groene tafels, Green deals en TEEB)
 Bij bedrijven
				 groeit het besef dat een echt duurzame ontwikkeling de enige weg vooruit is,
				 die perspectief biedt op voortbestaan op de lange termijn. De aandacht voor
				 duurzaamheid en ons natuurlijk kapitaal blijkt uit de vele initiatieven vanuit
				 de samenleving, de belangstelling voor de subsidieregeling biodiversiteit voor
				 innovatieve bedrijven en het groeiend aantal zogenaamde groene tafels die zijn
				 ontstaan naar aanleiding van de Natuurtop op 22 juni 2013. Op initiatief van
				 participanten uit diverse hoeken van de samenleving (bedrijfsleven, financiële
				 instellingen, maatschappelijke organisaties, de gezondheidssector, burgers;
				 jong en oud, etc.) worden aan deze groene tafels (19 tafels in 2013) samen met
				 de overheid natuurgerelateerde thema’s opgepakt. Die variëren van
				 natuurinclusief bouwen en het transparant maken van jaarverslagen en Nationale
				 Rekeningen tot het benutten van natuur voor recreatie en gezondheid. De
				 thema’s leiden tot natuurcombinaties die een bijdrage leveren aan
				 verschillende maatschappelijke opgaven en goed zijn voor welzijn en welvaart.
				 De natuurtop was een belangrijk markeerpunt als start van de nieuwe
				 natuurvisie, die de Staatssecretaris in het voorjaar 2014 zal presenteren.
 Het natuurbeleid is volop in beweging, zowel in rol en taakverdeling als de
				 voortgang die geboekt wordt aan de inhoudelijke kant. In maart 2013 is met de
				 implementatie van de Europese Houtverordening in de Nederlandse regelgeving
				 uitvoering gegeven aan de verdere verduurzaming van het bosbeheer. Daarnaast is
				 de Uitvoeringsagenda Natuurlijk Kapitaal naar de Tweede Kamer verzonden, waarin
				 16 prioritaire activiteiten staan die bijdragen aan de internationale
				 biodiversiteitsdoelen en de relatie tussen economie en ecologie versterken,
				 zowel in nationale als internationale context. Ook zijn twee Green Deals
				 afgesloten en er zijn drie Green Deals afgerond. De Groene Tafels en de Green
				 Deal aanpak leverde onverwachte coalities op van partijen die uitvoering willen
				 geven aan de verbinding tussen economie en ecologie. Afgelopen jaar is vooral
				 gestuurd op kwalitatief hoogwaardige Green Deals die opschaalbaar zijn. Bij al
				 deze activiteiten was veel aandacht voor combinaties met natuur, zoals
				 recreatie, energie, water, ondernemerschap, voedsel, etc. Op deze manier zijn
				 nieuwe samenwerkingsverbanden ontstaan, waarin innovatieve ideeën worden
				 uitgewerkt of knelpunten aangepakt, die kunnen leiden tot nieuwe Green Deals of
				 al hebben geleid tot Green Deals. Uit de externe audit, waarover de Tweede
				 Kamer bij brief van 15 november 2013 is geïnformeerd, blijkt onder meer dat
				 de dealpartijen positief zijn over de Green deal-aanpak. Het merendeel geeft
				 aan zich hierdoor geholpen te voelen. Ook geven zij aan dat de toegankelijkheid
				 van de overheid is verbeterd.
 
 Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is in 2013
					 gestart met een tweejarig programma als vervolgstap in de concretisering van de
					 in 2012 verschenen TEEB-deelstudies (The Economics of Ecosystems and
					 Biodiversity) over de waardering van natuur en biodiversiteit voor de
					 samenleving en de economie. De TEEB-deelstudies laten zien dat
					 ecosysteemdiensten en biodiversiteit een meerwaarde hebben. De opgedane kennis
					 wordt in het vervolgprogramma betrokken bij de implementatie van het
					 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het Deltaprogramma.
 Hier
					 liggen kansen om met de TEEB-benadering waarde te creëren voor zowel natuur en
					 economie en deze meerwaarde te betrekken bij investeringsbeslissingen,
					 besluitvormingsprocessen en beleidsontwikkelingen van overheden en
					 bedrijfsleven. De uitdaging is om handelingsopties concreet en bruikbaar te
					 maken. Daarbij kan TEEB Stad als inspiratiebron dienen. In opdracht van
					 verschillende gemeenten (met de gemeente Apeldoorn als voortrekker) en het
					 Ministerie van EZ, (met medefinanciering van het Productschap Tuinbouw) is een
					 webtool voor TEEB Stad ontwikkeld. Deze rekenmethode geeft direct inzicht in de
					 waarde van groene en blauwe maatregelen van een project en kan worden gebruikt
					 bij de ruimtelijke planvorming.
 
 Uitvoering
 Het jaar
				 2013 was voor de uitvoering van het natuurbeleid een jaar van verandering. In
				 het bestuursakkoord Natuur is opgenomen dat de taken van het Faunafonds worden
				 gedecentraliseerd naar de provincies. Tot de inwerkingtreding van de Wet
				 Natuurbescherming blijven zowel de Gedeputeerden van provincies als de
				 Staatssecretaris van EZ verantwoordelijk voor het Faunafonds. Waar mogelijk,
				 passend binnen de Flora- en Faunawet, is de verantwoordelijkheid reeds naar de
				 provincies verschoven. Zo zijn de provincies in 2013 verantwoordelijk geworden
				 voor de financiering van de taken die het Faunafonds uitvoert.
 Eveneens als uitvloeisel van de bestuurlijke afspraken met provincies over
				 de decentralisatie van het natuurbeleid is gekozen voor het opsplitsen van
				 Dienst Landelijk Gebied vanaf 1 januari 2015. Het provinciale deel van DLG
				 (400 FTE) zal worden overgeheveld naar de provincies. Eind 2013 heeft het
				 Ministerie van EZ een traject opgestart om de rijkstaken te borgen.
 De
				 Stichting Gegevensautoriteit Natuur (GAN) is in de loop van 2013 beëindigd.
				 Het verdienmodel, waarbij de gebruikers van natuurinformatie voor de
				 financiering van de GAN zorgen, bleek onvoldoende levensvatbaar. Onder regie
				 van de provincies is er een consortium gevormd met het Ministerie van EZ,
				 Rijkswaterstaat, terreinbeherende organisaties en particuliere
				 gegevensbeherende organisaties om de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF)
				 in afgeslankte vorm voort te zetten, waardoor de gegevensvoorziening voor
				 natuur is gewaarborgd.
 Budgettaire gevolgen van
				 beleid
 De financiële instrumenteninzet van artikel 18 is
				 gekoppeld aan de volgende artikelonderdelen:
 
 
 18.1
 Versterken mainports, brainports,
						greenports en andere clusters gerelateerd aan topsectoren;
 
 
 18.2
 Wederzijds versterken van ecologie en
						economie;
 
 
 18.3
 Behouden van de inter-/nationale
						biodiversiteit en versterken van onze natuur;
 
 
 18.4
 Te decentraliseren.
 
 
 Achter ieder instrument staat het betreffende
				 artikelonderdeel.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 Realisatie
 
 
 Vastge-stelde begroting 2013
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 704.769
 
 
 
 
 372.197
 
 
 
 
 397.322
 
 
 
 
 342.143
 
 
 
 
 452.969
 
 
 
 
 – 110.826
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 50.509
 
 
 – 50.509
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 1.028.623
 
 
 
 
 1.222.652
 
 
 
 
 480.042
 
 
 
 
 440.797
 
 
 
 
 690.625
 
 
 
 
 – 249.828
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 153.006
 
 
 
 
 144.503
 
 
 
 
 97.991
 
 
 
 
 108.999
 
 
 
 
 99.283
 
 
 
 
 9.716
 
 
 
 
 
 Zuiderzeelijn (18.1)
 
 
 1.424
 
 
 8.642
 
 
 6.862
 
 
 7.281
 
 
 7.281
 
 
 
 
 
 Cofinanciering EFRO, incl.ETS (18.1)
 
 
 33.328
 
 
 59.437
 
 
 40.884
 
 
 46.461
 
 
 36.305
 
 
 10.156
 
 
 
 
 Bijdrage aan ROM’s (18.1)
 
 
 7.751
 
 
 8.034
 
 
 5.460
 
 
 3.985
 
 
 3.724
 
 
 261
 
 
 
 
 Pieken in de Delta (18.1)
 
 
 68.905
 
 
 44.858
 
 
 31.294
 
 
 22.377
 
 
 39.963
 
 
 – 17.586
 
 
 
 
 Regelingen Natuur w.o. regeling VNBL en Groen en Doen (18.2)
 
 
 10.679
 
 
 7.574
 
 
 1.910
 
 
 1.850
 
 
 3.817
 
 
 – 1.967
 
 
 
 
 Programma Natuurlijk Ondernemen en Green Deals (18.2)
 
 
 
 
 
 
 
 1.064
 
 
 2.000
 
 
 – 936
 
 
 
 
 Burgereducatie (18.3)
 
 
 1.948
 
 
 1.872
 
 
 1.876
 
 
 1.782
 
 
 353
 
 
 1.429
 
 
 
 
 Grensmaas (18.2)
 
 
 
 
 
 17.200
 
 
 
 17.200
 
 
 
 
 Regelingen Natuur w.o. EGM/OBN, RDN, SBL en beheer Kroondomeinen
								(18.3)
 
 
 28.971
 
 
 14.086
 
 
 9.705
 
 
 6.999
 
 
 5.840
 
 
 1.159
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 29.316
 
 
 
 
 31.904
 
 
 
 
 31.163
 
 
 
 
 31.369
 
 
 
 
 36.400
 
 
 
 
 – 5.031
 
 
 
 
 
 Rente en aflossingen voor bestaande leningen (EHS & PNB) (18.3)
 
 
 29.316
 
 
 31.904
 
 
 31.163
 
 
 31.369
 
 
 36.400
 
 
 – 5.031
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 44.822
 
 
 
 
 49.704
 
 
 
 
 34.744
 
 
 
 
 32.598
 
 
 
 
 40.576
 
 
 
 
 – 7.978
 
 
 
 
 
 Onderzoeksmiddelen (18.1)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 54
 
 
 80
 
 
 750
 
 
 – 670
 
 
 
 
 NURG/Maaswerken (18.2)
 
 
 5.184
 
 
 6.880
 
 
 3.655
 
 
 4.218
 
 
 7.019
 
 
 – 2.801
 
 
 
 
 Mainport Rotterdam (18.2)
 
 
 6.561
 
 
 6.693
 
 
 6.826
 
 
 6.963
 
 
 7.008
 
 
 – 45
 
 
 
 
 Programma Rijke Waddenzee (18.2)
 
 
 
 1.124
 
 
 1.287
 
 
 1.215
 
 
 1.000
 
 
 215
 
 
 
 
 Deltaprogramma (18.2)
 
 
 
 661
 
 
 867
 
 
 349
 
 
 845
 
 
 – 496
 
 
 
 
 Programma Natuurlijk Ondernemen en Green Deals (18.2)
 
 
 
 
 1.028
 
 
 2.446
 
 
 6.469
 
 
 – 4.023
 
 
 
 
 Regiekosten regionale functie (18.2)
 
 
 
 1.500
 
 
 617
 
 
 1.257
 
 
 1.456
 
 
 – 199
 
 
 
 
 Overig (18.2)
 
 
 15.921
 
 
 8.842
 
 
 
 133
 
 
 5.197
 
 
 – 5.064
 
 
 
 
 Invasieve soorten (18.3)
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 600
 
 
 – 600
 
 
 
 
 Kaderrichtlijn Marine Strategie/Noordzee (18.3)
 
 
 
 477
 
 
 346
 
 
 1.081
 
 
 1.500
 
 
 – 419
 
 
 
 
 Natura 2000 (18.3)
 
 
 6.700
 
 
 7.123
 
 
 2.026
 
 
 919
 
 
 1.743
 
 
 – 824
 
 
 
 
 Monitoring (18.3)
 
 
 
 2.269
 
 
 3.571
 
 
 4.189
 
 
 4.263
 
 
 – 74
 
 
 
 
 Internationale biodiversiteit (18.3)
 
 
 215
 
 
 2.163
 
 
 1.154
 
 
 687
 
 
 639
 
 
 48
 
 
 
 
 Caribisch Nederland (18.3)
 
 
 
 444
 
 
 495
 
 
 1.113
 
 
 334
 
 
 779
 
 
 
 
 Overig (18.3)
 
 
 10.241
 
 
 11.528
 
 
 12.817
 
 
 7.948
 
 
 1.753
 
 
 6.195
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan mede-overheden
 
 
 
 
 597.885
 
 
 
 
 793.634
 
 
 
 
 123.552
 
 
 
 
 74.404
 
 
 
 
 363.459
 
 
 
 
 – 289.055
 
 
 
 
 
 Bedrijventerreinen (18.1)
 
 
 24.331
 
 
 2.784
 
 
 3.709
 
 
 
 
 
 1.114
 
 
 – 1.114
 
 
 
 
 Sterke regio’s (18.1)
 
 
 10.000
 
 
 21.810
 
 
 12.719
 
 
 6.200
 
 
 7.199
 
 
 – 999
 
 
 
 
 Nota Ruimte (18.1)
 
 
 21.625
 
 
 43.887
 
 
 
 
 
 
 3.836
 
 
 – 3.836
 
 
 
 
 Andere gebiedsgerichte bijdragen (18.1)
 
 
 1.642
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MER (18.2)
 
 
 
 
 
 
 24
 
 
 
 2.263
 
 
 – 2.263
 
 
 
 
 Programmatische Aanpak Stikstof (18.2)
 
 
 
 1.799
 
 
 5.359
 
 
 8.204
 
 
 38.834
 
 
 – 30.630
 
 
 
 
 Westerschelde (18.2)
 
 
 
 
 
 60.000
 
 
 
 60.000
 
 
 
 
 Decentralisatie uitkering ILG (18.4)
 
 
 399.080
 
 
 563.124
 
 
 101.741
 
 
 
 164.799
 
 
 – 164.799
 
 
 
 
 Decentralisatie uitkering overig (18.4)
 
 
 69.826
 
 
 79.781
 
 
 
 
 46.429
 
 
 – 46.429
 
 
 
 
 Voormalig FES-projecten ILG (18.4)
 
 
 71.381
 
 
 80.449
 
 
 
 
 98.985
 
 
 – 98.985
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 36.785
 
 
 
 
 37.035
 
 
 
 
 37.575
 
 
 
 
 40.659
 
 
 
 
 36.681
 
 
 
 
 3.978
 
 
 
 
 
 SBB, opdrachten beheer buiten EHS (18.3)
 
 
 12.149
 
 
 12.338
 
 
 12.201
 
 
 12.139
 
 
 12.007
 
 
 132
 
 
 
 
 SBB, publieksvoorlichting en organisatiekosten (18.3)
 
 
 24.636
 
 
 24.697
 
 
 25.374
 
 
 28.520
 
 
 24.674
 
 
 3.846
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale
 
 
 organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 468
 
 
 
 
 888
 
 
 
 
 – 420
 
 
 
 
 
 Diverse contributies (18.3)
 
 
 
 
 
 468
 
 
 888
 
 
 – 420
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 166.809
 
 
 
 
 165.872
 
 
 
 
 155.017
 
 
 
 
 152.300
 
 
 
 
 113.338
 
 
 
 
 38.962
 
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 106.583
 
 
 105.740
 
 
 91.568
 
 
 93.126
 
 
 71.207
 
 
 21.919
 
 
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 53.941
 
 
 52.199
 
 
 53.704
 
 
 49.135
 
 
 33.250
 
 
 15.885
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 
 
 2.100
 
 
 1.601
 
 
 1.036
 
 
 565
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 6.285
 
 
 7.933
 
 
 7.645
 
 
 8.438
 
 
 7.845
 
 
 593
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 139.971
 
 
 
 
 104.435
 
 
 
 
 53.712
 
 
 
 
 87.438
 
 
 
 
 113.714
 
 
 
 
 – 26.276
 
 
 
 
 
 Landinrichtingsrente
 
 
 40.259
 
 
 40.364
 
 
 40.645
 
 
 38.580
 
 
 42.161
 
 
 – 3.581
 
 
 
 
 Bijdragen van derden
 
 
 50.328
 
 
 28.307
 
 
 3.149
 
 
 23.355
 
 
 19.773
 
 
 3.582
 
 
 
 
 EU-bijdragen
 
 
 461
 
 
 4
 
 
 486
 
 
 
 2.096
 
 
 – 2.096
 
 
 
 
 Jachtakten
 
 
 1.403
 
 
 893
 
 
 1.420
 
 
 1.322
 
 
 1.031
 
 
 291
 
 
 
 
 Synergiegelden
 
 
 16.780
 
 
 17.765
 
 
 
 
 12.659
 
 
 – 12.659
 
 
 
 
 Verkoop gronden
 
 
 16.935
 
 
 15.000
 
 
 
 16.820
 
 
 35.000
 
 
 – 18.180
 
 
 
 
 Overige
 
 
 13.805
 
 
 2.102
 
 
 8.012
 
 
 7.361
 
 
 994
 
 
 6.367
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 verplichtingen
 De lagere verplichtingen houden onder meer
				 verband met het afboeken van onbenutte verplichtingenruimte van € 50 mln
				 voornamelijk in het kader van het Investeringsbudget Landelijk Gebied en het
				 project Zuiderzeelijn. Voorts zijn in 2013 geen garantieverplichtingen
				 aangegaan (€ 50 mln). De Regeling subsidies particuliere terreinbeherende
				 natuurbeschermingsorganisaties (PNB-regeling) is per 1 januari 2014
				 ingetrokken. Het resterende verschil hangt grotendeels samen met lagere
				 uitgaven.
 Toelichting op de
				 uitgaven
 Subsidies
 Cofinanciering EFRO, inclusief ETS
				 (18.1)
 De hogere uitgavenrealisatie is deels verklaarbaar
				 vanuit een versnelling van € 3 mln die heeft plaatsgevonden op de bijdrage
				 aan het grensoverschrijdende Interreg-programma NL-Duitsland. Er dreigde een
				 kastekort te ontstaan binnen het programma, mede doordat Brussel de betalingen
				 tot januari/februari 2014 heeft opgeschort. EZ had zich reeds voor dit bedrag
				 gecommitteerd aan diverse projecten en heeft haar bijdrage nu versneld
				 beschikbaar gesteld. Ditzelfde is van toepassing op een versnelling van
				 € 1,2 mln die heeft plaatsgevonden op de bijdrage aan het
				 grensoverschrijdende Interreg-programma NL-Vlaanderen. Tot slot heeft een
				 inhaalslag plaatsgevonden in de afwikkeling van openstaande verplichtingen van
				 de EFRO-periode 2000–2006.
 Pieken in de Delta (18.1)
 De lagere uitgaven hebben onder meer betrekking op de in 2013
				 gedecentraliseerde middelen voor het project Westelijke Dordtse Oever. Tevens
				 heeft een budgettair neutrale herziening plaatsgevonden van de
				 meerjarenbegroting van Pieken in de Delta als gevolg van vertraging in de
				 uitfinanciering van projecten.
 Grensmaas (18.2)
 EZ
				 heeft de Regeling subsidies particuliere terreinbeherende
				 natuurbeschermingsorganisaties (de PNB-regeling) ingetrokken. EZ heeft ter
				 alternatieve financiering van haar verplichtingen in het project Grensmaas een
				 overeenkomst met Natuurmonumenten gesloten. Met deze overeenkomst is de
				 betrokkenheid van EZ in dit project definitief beëindigd.
 Leningen (18.3)
 De
				 lagere uitgavenrealisatie van het onderdeel «rente en aflossingen» van de
				 (voormalige) EHS-leningen is voornamelijk het gevolg van de huidige lage
				 rentestand.
 Opdrachten
 NURG/Maaswerken (18.2)
 De lagere uitgaven komen onder meer voort uit het feit dat voor NURG in
				 2013 er naast programmamiddelen ook ruilgronden zijn ingezet om de verwervings-
				 en inrichtingsopgave te realiseren. Dit leidt dan niet tot een beroep op de
				 begrotingsgelden.
 Programma Natuurlijk Ondernemen en
				 Green Deals (18.2)
 De onderuitputting van het budget voor
				 Natuurlijk Ondernemen is te verklaren door de nieuwe manier van beleid maken,
				 waarbij veel meer wordt samengewerkt met partijen uit de samenleving
				 (ondernemers, maatschappelijke organisaties, etc.). Dat brengt met zich mee dat
				 het moment waarop tot uitkering wordt overgegaan veel meer afhankelijk wordt
				 van die andere partijen.
 Overig (18.2)
 De
				 lagere uitgavenrealisatie komt onder meer doordat met het regeerakkoord (Rutte
				 I) de taken op het gebied van «participatie beheersgebieden» niet langer als
				 rijksverantwoordelijkheid worden gezien en met de decentralisatie van het
				 natuurbeleid naar de Provincies zijn komen te vervallen. Daarnaast is door de
				 voorspoedige afbouw van het Kenniscentrum Recreatie minder uitgegeven dan
				 begroot.
 Overig (18.3)
 De
				 hogere uitgaven houden voornamelijk verband met het versneld afwikkelen van
				 oude lopende landinrichtingsprojecten. Hierbij doen zich op jaarbasis
				 fluctuaties voor in de uitgaven/ontvangsten van deze projecten. In 2013 is
				 uiteindelijk € 5 mln uitgegeven aan de afwikkeling van oude
				 landinrichtingsprojecten. Deze kosten waren in de ontwerpbegroting 2013 niet
				 geraamd. Voorts zijn de beschikbare middelen voor de programma’s IBG en Cites
				 in de oorspronkelijke begroting ten onrechte geraamd onder de uitgavencategorie
				 «subsidies», terwijl de realisatie (á € 0,9 mln) ten laste is gebracht
				 van de juiste uitgavencategorie «opdrachten».
 Bijdragen aan
				 mede-overheden
 Nota Ruimte (18.1)
 Op
				 dit onderdeel hebben geen uitgaven plaatsgevonden in 2013. Dit houdt onder meer
				 verband met het feit dat de financiering van het Holst Centre op artikel 12 is
				 verantwoord. Tevens heeft decentralisatie naar de provincie Noord-Holland
				 plaatsgevonden van het project «Verbetering interne ontsluiting De
				 Pijp».
 MER (18.2)
 De
				 middelen ten behoeve van de Commissie Milieu Effect Rapportage (MER) zijn in
				 2013 overgeheveld naar de begroting van het Ministerie van I&M.
 Programmatische Aanpak Stikstof
				 (18.2)
 Van de beschikbare middelen voor de PAS is € 18 mln
				 verantwoord op het beleidsartikel 16 voor generieke maatregelen (duurzame
				 stallen, meetprogramma duurzame stallen, voorlichting/opleiding). Een bedrag
				 van € 6 mln is verantwoord op het programmabudget voor Natura 2000, onder
				 meer voor het opstellen van beheersplannen. Deze middelen vloeien in de jaren
				 2014 tot en met 2019 terug naar het budget voor de PAS. Verder komt de lagere
				 uitgavenrealisatie voort uit een vertraging in de uitvoering van het opstellen
				 van de gebiedsanalyses, waardoor mitigerende maatregelen pas later uitgevoerd
				 gaan worden.
 Westerschelde (18.2)
 Bij het opmaken van de ontwerpbegroting 2013 stonden de middelen voor
				 Westerschelde nog geboekt onder het instrument «voormalige FES-projecten
				 ILG». Het programma Westerschelde is uiteindelijk echter niet meegelopen in de
				 algemene decentralisatie van het natuurbeleid naar de Provincies. Met de eerste
				 suppletoire begroting zijn de middelen bestemd voor het natuurherstelprogramma
				 Westerschelde dus aangehouden en apart zichtbaar gemaakt. Kort daarna zijn de
				 middelen in het Groenfonds gestort conform afspraak met de Provincie Zeeland
				 die de uitvoering van het programma ter hand heeft genomen.
 Decentralisatie uitkering
				 ILG/Decentralisatie uitkering overig (18.4)
 Deze middelen waren
				 gereserveerd voor de afronding van het Investeringsbudget Landelijk Gebied
				 (door provincies aangegane verplichtingen en beheer van natuur), waarover in
				 het Bestuursakkoord natuur is afgesproken, dat deze met een
				 decentralisatie-uitkering in de provinciefonds beschikbaar worden gesteld. De
				 middelen zijn met de eerste suppletoire begroting 2013 overgeheveld naar het
				 provinciefonds.
 Voormalig FES-projecten ILG
				 (18.4)
 Deze middelen waren gereserveerd voor de afronding van
				 de via het Investeringsbudget Landelijk Gebied verstrekte middelen voor
				 voormalige FES-projecten. Hierover is in het Bestuursakkoord natuur
				 afgesproken, dat deze met een decentralisatie-uitkering in de provinciefonds
				 beschikbaar worden gesteld. De middelen zijn met de 1e suppletoire
				 begroting 2013 overgeheveld naar het Provinciefonds.
 Bijdragen aan
				 ZBO’s/RWT’s
 SBB, publieksvoorlichting en
				 organisatiekosten (18.3)
 De hogere uitgavenrealisatie betreft
				 voor het grootste deel een incidentele bijdrage van ruim € 3 mln aan
				 Staatsbosbeheer voor het realiseren van natuurherstel als gevolg van een grote
				 natuurbrand in de Schoorlse duinen. Bij de verzelfstandiging van SBB is
				 afgesproken dat zij haar doelstellinggerichte objecten (waaronder de
				 natuurterreinen) niet voor dergelijke calamiteiten verzekert en dat SBB, bij
				 calamiteiten waarvan in redelijkheid niet mag worden verwacht dat zij dit
				 binnen de eigen bedrijfsvoering kan oplossen, een beroep kan doen op het
				 departement.
 Bijdragen aan
				 agentschappen
 Dienst Landelijk Gebied
 De realisatie is € 21,9 mln hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit houdt
				 verband met het volgende:
 
 
 •
 Bij de 1e suppletoire
						begroting 2013 is € 3,9 mln toegevoegd aan het opdrachtenbudget voor DLG ten
						behoeve van de jaarlijkse opdracht op het beleidsterrein van Natura 2000. Het
						betreft hier de opdracht tot het opstellen van de beheerplannen voor de diverse
						N2000-gebieden.
 
 
 •
 In verband met de opsplitsing van DLG is
						bij de 2e suppletoire begroting 2013 een bijdrage van € 15 mln
						toegevoegd ten behoeve van de reorganisatievoorziening.
 
 
 •
 De overige € 3 mln betreft meerdere
						kleinere aanvullende opdrachten onder meer op het terrein van
						Energie/gaswinning, Noordzee/Waddenzee en de Programmatische Aanpak Stikstof
						die gedurende 2013 door EZ gegeven zijn en nog niet bekend waren bij de
						jaarlijkse opdrachtverlening. Deze zijn budgettair verwerkt in de 2e
						suppletoire begroting.
 
 
 Dienst Regelingen
 De
				 realisatie is € 15,9 mln hoger dan de oorspronkelijke begroting. Dit wordt
				 als volgt verklaard:
 
 
 •
 Voor de uitvoering van het
						Subsidiestelsel Natuur- en Landschapsbeheer, onderdeel agrarisch natuurbeheer
						is conform bestuurlijke afspraken met de Provincies de bijdrage verhoogd met
						€ 11,7 mln, zoals verwerkt in de 1e suppletoire begroting 2013.
 
 
 •
 Uitvoeringskosten ten behoeve van het
						amendement Koopmans; «Groen en Doen» á € 2,5 mln (verwerkt bij 1e
						suppletoire begroting 2013).
 
 
 •
 Een stijging van de uitvoeringskosten
						voor «beroep en bezwaar» van circa € 0,6 mln.
 
 
 •
 Een benodigd bedrag van € 0,8 mln
						voor de uitvoeringskosten ten behoeve van het EFRO.
 
 
 Toelichting op de
				 ontvangsten
 Landinrichtingsrente
 De lagere realisatie houdt verband met het feit dat een deel van de te
				 ontvangen landinrichtingsrente pas in december 2013 door DLG gedeclareerd is
				 bij de Belastingdienst die de uiteindelijke invordering regelt/verzorgt. De
				 geraamde ontvangsten zullen alsnog in 2014 worden gerealiseerd.
 Bijdragen van derden
 De hogere ontvangstenrealisatie komt voort uit bijstelling van de
				 ontvangstentaakstellingen voor de bijdragen van het Ministerie van I&M aan
				 het voormalig ILG, een verrekeningsafspraak met provincies Noord-Holland en
				 Zeeland in het kader van decentralisatie natuurbeleid en een verrekening met
				 het Ministerie van Buitenlandse zaken, met name voor de uitvoering van het
				 programma BBI/MATRA.
 Synergiegelden
 De
				 synergiegelden water zijn middelen die beschikbaar waren op de begroting van
				 het Ministerie van I&M en die tot 2012 door EZ aan de provincies
				 beschikbaar werden gesteld via het Investeringsbudget Landelijk Gebied en met
				 I&M werden verrekend (zogenaamde bijdrageconstructie). De
				 bijdrageconstructie is vervallen en I&M heeft de middelen voor 2013 vanuit
				 de eigen begroting overgeheveld naar het Provinciefonds. De middelen op de EZ
				 begroting (zowel aan de uitgaven- als aan de ontvangstenkant) zijn derhalve
				 afgeboekt.
 Verkoop gronden
 Bij
				 2e suppletoire begroting zijn de geraamde opbrengsten op het onderdeel
				 «Verkoop (natuur)gronden» van € 35 mln verlaagd naar € 15 mln. De
				 realisatie in 2013 is € 16,8 mln. In de met de provincies in 2013 afgesloten
				 Bestuurovereenkomst grond is overeengekomen dat het in 2013 niet ontvangen deel
				 van de taakstelling verkoop gronden door de provincies in 2014 zal worden
				 betaald. De ontvangstentaakstelling zal bij 1e suppletoire begroting 2014
				 worden verhoogd met het niet ontvangen bedrag van € 18,2 mln.
 Overige
 De hogere
				 overige ontvangsten bestaan voornamelijk uit hogere ontvangsten dan geraamd
				 voor de «landelijke vereveningspot inrichting» en een aantal niet geraamde,
				 incidentele ontvangsten onder andere vanuit het ruimtelijke economisch beleid,
				 het Deltaprogramma en het programma «naar een Rijke Waddenzee» en een aantal
				 terug ontvangen subsidievoorschotten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe samenwerkingsverbanden tussen bedrijven en kennisinstellingen
 
 
 310 (cumulatief)
 
 
 2010
 
 
 400 (cumulatief)
 
 
 522
 
 
 Jaarverslagen MA’s D2-programma’s
 
 
 
 
 Grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden
 
 
 207 (cumulatief)
 
 
 2010
 
 
 352 (cumulatief)
 
 
 320
 
 
 Projectenlijst D3 programma’s
 
 
 
 
 
 
 De indicator «Nieuwe samenwerkingsverbanden tussen
					 bedrijven en kennisinstellingen» heeft betrekking op de landsdelige
					 structuurfondsprogramma’s Noord, Oost, Zuid en West. Gemeten wordt het aantal
					 committeringen voor samenwerkingsverbanden, gericht op valorisatie en
					 kennisontwikkeling van de vier programma’s samen.
 De
					 grensoverschrijdende programma’s Duitsland-Nederland, Euregio Maas-Rijn,
					 Vlaanderen-Nederland en Twee Zeeën zijn gericht op initiatieven om over de
					 landsgrens samen te werken. Hier is de indicator «grensoverschrijdende
					 samenwerkingsverbanden» opgebouwd uit de optelsom van het aantal
					 grensoverschrijdende projecten van de vier programma’s. Deze indicator valt
					 lager uit in vergelijking met vorig jaar vanwege het feit dat bij de berekening
					 van deze indicator kleine deelprojecten die onderdeel uitmaken van een
					 kaderproject niet meer apart zijn meegeteld. Dit verklaart de lagere score van
					 deze indicator ten opzichte van vorig jaar. Wanneer we deze deelprojecten wel
					 apart zouden tellen, komt de indicator uit op 737 in plaats van 320.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 % stikstofgevoelige N2000 gebieden waar PAS ontwikkelingsruimte
								creëert
 
 
 0
 
 
 2012
 
 
 nvt
 
 
 Aerius (PBL)
 
 
 
 
 
 De PAS creëert voor 128 Natura 2000-gebieden die
				 volgens de laatste inzichten voor stikstof gevoelig zijn ontwikkelingsruimte.
				 Een definitief beeld over de beschikbare ontwikkelingsruimte per gebied is nog
				 niet beschikbaar. Voor een zorgvuldige afronding van de PAS is meer tijd nodig
				 is. Het verzamelen van de gegevens om tot berekeningen voor ontwikkelingsruimte
				 te komen kost meer tijd. Met het rekeninstrument AERIUS worden deze
				 berekeningen momenteel uitgevoerd. In het vroege voorjaar zal dit beeld
				 beschikbaar zijn.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Vermindering Administratieve lasten (in %) door vereenvoudiging
								natuurwetgeving
 
 
 100
 
 
 2010
 
 
 95
 
 
 nvt
 
 
 Conform de systematiek van Actal
 
 
 
 
 
 Het wetsvoorstel natuurbescherming is in augustus 2012
				 ter behandeling bij de Tweede Kamer ingediend. De vermindering van de
				 administratieve lasten waarin dit wetsvoorstel voorziet zal pas worden
				 verwezenlijkt wanneer het wetsvoorstel door het parlement is aangenomen en,
				 eenmaal wet, in werking treedt. Volgens de huidige planning is dit eind
				 2014.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal definitief aangewezen Natura 2000 gebieden
 
 
 34
 
 
 2010
 
 
 162
 
 
 145
 
 
 EZ
 
 
 
 
 Aantal definitief vastgestelde EZ- beheerplannen
 
 
 0
 
 
 2010
 
 
 30
 
 
 6
 
 
 EZ
 
 
 
 
 Monitoringsrapportages voor EU en internationale verdragsorganisaties
 
 
 100
 
 
 2010
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 EZ
 
 
 
 
 
 
 
 
 De Niet-beleidsartikelen
 
 1.3.3
 DE NIET-BELEIDSARTIKELEN
 
 
 
 40
 Apparaat
 
 Op dit artikel staan alle personele en materiële
				 uitgaven en ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken.
 Budgettaire gevolgen: verplichtingen,
				 uitgaven en ontvangsten
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 40 Apparaat
 
 
 Realisatie
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde Begroting 2013
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 484.442
 
 
 
 
 443.891
 
 
 
 
 485.269
 
 
 
 
 406.130
 
 
 
 
 398.788
 
 
 
 
 7.342
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 484.442
 
 
 
 
 450.891
 
 
 
 
 485.050
 
 
 
 
 410.616
 
 
 
 
 398.870
 
 
 
 
 11.746
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven kerndepartement
 
 
 
 
 244.876
 
 
 
 
 231.030
 
 
 
 
 267.280
 
 
 
 
 213.356
 
 
 
 
 226.153
 
 
 
 
 – 12.797
 
 
 
 
 
 waarvan eigen personeel
 
 
 217.902
 
 
 207.200
 
 
 202.700
 
 
 171.759
 
 
 173.678
 
 
 – 1.919
 
 
 
 
 waarvan externe inhuur
 
 
 23.803
 
 
 16.152
 
 
 6.663
 
 
 4.434
 
 
 16.500
 
 
 – 12.066
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven kerndepartement
 
 
 
 
 157.385
 
 
 
 
 145.283
 
 
 
 
 147.459
 
 
 
 
 121.495
 
 
 
 
 105.869
 
 
 
 
 15.626
 
 
 
 
 
 waarvan ICT
 
 
 26.252
 
 
 30.123
 
 
 7.685
 
 
 14.404
 
 
 5.600
 
 
 8.804
 
 
 
 
 waarvan bijdrage aan SSO’s (exclusief DICTU)
 
 
 49.574
 
 
 57.240
 
 
 41.957
 
 
 34.927
 
 
 40.225
 
 
 – 5.298
 
 
 
 
 waarvan SSO DICTU
 
 
 32.877
 
 
 47.151
 
 
 29.612
 
 
 43.812
 
 
 34.572
 
 
 9.240
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven buitendiensten
 
 
 
 
 57.566
 
 
 
 
 51.454
 
 
 
 
 51.295
 
 
 
 
 57.513
 
 
 
 
 47.743
 
 
 
 
 9.770
 
 
 
 
 
 waarvan eigen personeel
 
 
 52.831
 
 
 49.028
 
 
 48.583
 
 
 52.414
 
 
 44.000
 
 
 8.414
 
 
 
 
 waarvan externe inhuur
 
 
 2.426
 
 
 2.426
 
 
 2.712
 
 
 2.112
 
 
 2.690
 
 
 – 578
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven buitendiensten
 
 
 
 
 24.615
 
 
 
 
 23.124
 
 
 
 
 19.016
 
 
 
 
 18.252
 
 
 
 
 19.105
 
 
 
 
 – 853
 
 
 
 
 
 waarvan ICT
 
 
 3.400
 
 
 3.400
 
 
 3.434
 
 
 3.979
 
 
 3.315
 
 
 664
 
 
 
 
 waarvan bijdrage aan SSO’s
 
 
 3.900
 
 
 3.900
 
 
 3.891
 
 
 2.019
 
 
 4.147
 
 
 – 2.128
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 27.724
 
 
 
 
 16.862
 
 
 
 
 22.016
 
 
 
 
 25.776
 
 
 
 
 15.027
 
 
 
 
 10.749
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 verplichtingen en uitgaven
 Personeel Kerndepartement
 
 Het verschil tussen de vastgestelde begroting en de
					 realisatie wordt met name veroorzaakt door de lagere uitgaven dan geraamd voor
					 het begeleiden van werk naar werk (vWnW), de vertraagde uitvoering van
					 maatregelen in het kader van het sociaal flankerend beleid (– € 13,1 mln)
					 en de sneller afnemen van oude wachtgeldverplichtingen (– € 3,6 mln) dan
					 oorspronkelijk geraamd. De post personeelsgerelateerde zaken is
 € 3
					 mln hoger uitgevallen dan geraamd. Het totaal volume van de ambtelijk personeel
					 kerndepartement is in 2013 eveneens afgenomen door de overgang van het
					 Directoraat Generaal voor de Internationale Betrekkingen naar het Ministerie
					 van Buitenlandse Zaken (verwerkt bij Nota van wijziging 2013).
 
 Materieel kerndepartement
 Op dit onderdeel zijn zowel de materiële uitgaven voor het kerndepartement
				 als de bijdrage van artikel 40 aan het uitvoerende agentschap DICTU opgenomen.
				 Het verschil tussen de vastgestelde begroting en de realisatie (totaal
				 € 15,3 mln) wordt met name veroorzaakt door de bijdrage voor reparatie
				 incompliancy software, informatiebeveiliging, ICT infrastructuur, bouw
				 ondernemingsdossier en de bijdrage voor het afstoten van kasteel
				 Groeneveld.
 Personeel buitendiensten
 Het verschil tussen de vastgestelde begroting en de realisatie (€ 9,8
				 mln) heeft een administratieve achtergrond. Deze wordt veroorzaakt door de
				 overgang per 1 april 2013 van het ZBO OPTA naar de dienst Autoriteit Consument
				 en Markt (ACM), de uitgaven van het onderdeel OPTA worden grotendeels door de
				 markt gefinancierd. Deze organisatieaanpassing van ZBO naar dienst leidt tot
				 een desaldering voor de uitgaven en ontvangsten van het onderdeel OPTA in de
				 realisatie van 2013.
 Materieel buitendiensten
 De geraamde uitgaven voor gezamenlijke huisvesting, flexplekken en ICT
				 standaardisatie bij de samenvoeging van de diensten CA, NMa en ZBO OPTA tot de
				 nieuwe dienst ACM zijn in 2013 niet volledig doorgevoerd en uitgegeven
				 (2 € 1,0 mln).
 Toelichting op de
				 ontvangsten
 De meerontvangsten (€ 10,4 mln) houden ondermeer
				 verband met de overgang van het ZBO OTPA naar de buitendienst ACM, de uitgaven
				 van het onderdeel OPTA worden grotendeels door de markt gefinancierd. Deze
				 organisatieaanpassing leidt tot het opnemen van een desaldering voor de
				 uitgaven en ontvangsten van het onderdeel OPTA in de realisatie van 2013.
 
 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven en -kosten van
					 EZ-organisatie (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie 2010
 
 
 Realisatie 2011
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Begroting 2013
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 Totaal apparaat EZ
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Departement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement (beleid + staf)
 
 
 402.261
 
 
 372.279
 
 
 412.217
 
 
 332.696
 
 
 327.074
 
 
 5.622
 
 
 
 
 Buitendiensten:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Centraal Planbureau (CPB)
 
 
 14.931
 
 
 13.963
 
 
 13.751
 
 
 13.559
 
 
 13.545
 
 
 14
 
 
 
 
 Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa)
 
 
 49.725
 
 
 48.605
 
 
 44.365
 
 
 
 
 
 
 
 Consumentenautoriteit (CA)
 
 
 6.708
 
 
 6.025
 
 
 5.101
 
 
 
 
 
 
 
 Autoriteit Consument en Markten (ACM)
 
 
 
 
 
 55.295
 
 
 49.147
 
 
 6.148
 
 
 
 
 Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)
 
 
 6.082
 
 
 5.985
 
 
 7.094
 
 
 6.911
 
 
 7.175
 
 
 – 264
 
 
 
 
 PIANOo (exclusief Programma)
 
 
 4.735
 
 
 4.034
 
 
 2.522
 
 
 2.155
 
 
 1.929
 
 
 226
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 275.841
 
 
 249.051
 
 
 234.243
 
 
 229.303
 
 
 212.930
 
 
 16.373
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 28.377
 
 
 28.439
 
 
 28.480
 
 
 30.223
 
 
 30.657
 
 
 – 434
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 279.643
 
 
 270.500
 
 
 253.696
 
 
 265.192
 
 
 215.693
 
 
 49.499
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 127.239
 
 
 116.428
 
 
 102.206
 
 
 95.821
 
 
 91.060
 
 
 4.761
 
 
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 159.655
 
 
 157.043
 
 
 148.276
 
 
 146.011
 
 
 131.116
 
 
 14.895
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 113.790
 
 
 110.104
 
 
 121.289
 
 
 147.173
 
 
 121.025
 
 
 26.148
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3. ZBO’s en RWT’s
 
 1
 In de tabel zijn de personele en materiële
								 apparaatskosten van de agentschappen, ZBO's en RWT's vermeld. Echter, deze
								 apparaatskosten worden niet alleen door EZ gefinancierd, maar ook door andere
								 opdrachtgevende Ministeries en derden. Bij het opstellen van het Jaarverslag
								 was de jaarrekening 2013 nog niet voor alle genoemde ZBO's en RWT's
								 bekend.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 194.743
 
 
 185.578
 
 
 184.653
 
 
 183.930
 
 
 183.796
 
 
 134
 
 
 
 
 Stichting COVA
 
 
 1.518
 
 
 2.136
 
 
 1.256
 
 
 1.203
 
 
 1.261
 
 
 – 58
 
 
 
 
 VSL incl. Verispect
 
 
 12.122
 
 
 13.710
 
 
 13.713
 
 
 
 14.185
 
 
 
 
 
 Raad voor de Accreditatie
 
 
 9.923
 
 
 10.080
 
 
 11.196
 
 
 11.779
 
 
 11.676
 
 
 103
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Raad van Bestuur Autoriteit Consument en Markt (ACM)
 
 
 594
 
 
 970
 
 
 505
 
 
 669
 
 
 779
 
 
 – 110
 
 
 
 
 TNO
 
 
 546.699
 
 
 567.466
 
 
 580.096
 
 
 566.240
 
 
 501.858
 
 
 64.382
 
 
 
 
 SBB (Staatsbosbeheer)
 
 
 67.350
 
 
 66.733
 
 
 63.766
 
 
 60.733
 
 
 61.300
 
 
 – 567
 
 
 
 
 Raad voor de Plantenrassen
 
 
 900
 
 
 1.056
 
 
 918
 
 
 894
 
 
 942
 
 
 – 48
 
 
 
 
 CTGB (College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen)
 
 
 9.004
 
 
 8.708
 
 
 9.749
 
 
 12.920
 
 
 11.879
 
 
 1.041
 
 
 
 
 Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek
 
 
 242.342
 
 
 245.878
 
 
 236.600
 
 
 
 235.700
 
 
 
 
 
 Kamer van Koophandel
 
 
 
 
 
 
 218.727
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41
 Nominaal en Onvoorzien
 
 Dit niet-beleidsartikel bevat de posten
				 prijsbijstelling, loonbijstelling en onvoorzien.
 Budgettaire gevolgen
 
 (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41 Nominaal en Onvoorzien
 
 
 Realisatie
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde Begroting 2013
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 29.773
 
 
 
 
 – 29.773
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 29.773
 
 
 
 
 – 29.773
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41.10 Prijsbijstelling
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 29.523
 
 
 – 29.523
 
 
 
 
 41.20 Loonbijstelling
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 41.30 Onvoorzien
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 250
 
 
 – 250
 
 
 
 
 41.40 In te vullen posten
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Op dit
				 artikel is geen sprake van realisatie. De bij Nota van Wijziging 2012
				 toegekende structurele reeks voor de prijsbijstelling is bij de 1e suppletoire
				 begroting en Nota van Wijziging van 2013 structureel verdeeld over de relevante
				 artikelen. Bij 1e suppletoire begroting 2013 is een technische loonbijstelling
				 toegekend voor de stijging van de sociale lasten, deze technische
				 loonbijstelling is bij Nota van Wijziging 2013 toegedeeld naar de relevante
				 artikelen.
 
 
 
 De Bedrijfsvoeringsparagraaf
 
 1.3.4
 DE BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
 
 In de bedrijfsvoeringparagraaf (BVP) wordt verslag gedaan
				van relevante aandachtspunten in de bedrijfsvoering van het Ministerie van
				Economische Zaken (EZ) en van het Diergezondheidsfonds (DGF). De BVP heeft
				conform de Comptabiliteitswet 2001 het karakter van een
				uitzonderingsrapportage. De informatie opgenomen in de BVP is tot stand gekomen
				vanuit het departementale management controlsysteem en informatie uit audits
				van de Auditdienst Rijk (ADR).
 
 
 I
 Rechtmatigheid
 
 Vanuit de mij bekende informatie zijn er geen fouten en
				 geen onzekerheden met betrekking tot de comptabele rechtmatigheid of
				 getrouwheid geconstateerd die de tolerantiegrenzen op het niveau van het
				 begrotingsartikel, van het totaal van de saldibalans, van het totaal van de
				 agentschappen gezamenlijk of van de gehele departementale verantwoordingsstaat
				 overschrijden.
 Bij DICTU, AgNL, DR en NVWA zijn fouten gemaakt op het
				 gebied van (Europese) aanbesteding. Het management heeft hierover in de eigen
				 bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag van het agentschap
				 gerapporteerd.
 
 
 
 II
 Totstandkoming van beleidsinformatie
 
 Vanuit de mij bekende informatie zijn er geen
				 belangrijke tekortkomingen in de totstandkoming van beleidsinformatie.
 
 
 
 III
 Financieel en materieel beheer
 
 Opvolging aanbevelingen Algemene
				 Rekenkamer (AR)
 In 2013 is voortvarend gewerkt aan de
				 aanbevelingen en zijn adequate maatregelen doorgevoerd.
 
 
 •
 Zo zijn alle vertrouwensfuncties
						vastgesteld en in een centrale administratie vastgelegd. Voor een aantal
						functies is het aanvraagformulier voor screening door de AIVD nog in
						behandeling bij het departement of loopt het AIVD onderzoek nog.
 
 
 •
 Ten aanzien van het inkoop- en
						contractbeheer heeft EZ verbeteracties uitgevoerd met betrekking tot
						contractregisters, inkoopanalyses en – kalenders en concurrentiestelling.
						Medio 2013 is het Inkoop Uitvoeringscentrum (IUC) gestart waarbij alle
						inkoopexpertise binnen EZ gebundeld is.
 
 
 Nationale verklaring (NV)
 Met de NV verklaart de Minister van Financiën aan de Tweede Kamer en de
				 Europese Commissie of het financieel beheer van Europese geldstromen binnen
				 Nederland op orde is. In maart 2014 heeft de Staatssecretaris van EZ de
				 deelverklaringen voor de gezamenlijke Europese Landbouwfondsen, het Europees
				 Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en het Europees Visserijfonds (EVF)
				 over voorgaande jaren afgegeven. In de deelverklaringen EFRO en EVF is
				 opgenomen dat de managementverificaties die de rechtmatigheid van de betalingen
				 borgen onvoldoende hebben gefunctioneerd en dat de toegestane foutfractie (2%)
				 is overschreden. De managementautoriteiten West (EFRO) en directie Dierlijke
				 Agroketens en Dierenwelzijn (EVF) nemen acties om dergelijke tekortkomingen in
				 de toekomst terug te brengen.
 Frauderisico’s
 EZ
				 kent een veelvoud aan regelingen en hanteert een departementale kaderstelling
				 ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van subsidieregelingen.
				 Dienstonderdelen besteden per ontwerpregeling expliciet aandacht aan het
				 minimaliseren van risico’s waaronder fraude. De uitvoerende diensten
				 handhaven de naleving van de subsidieregelingen en registeren de vermoedens van
				 fraude en onderzoeken deze en ondernemen indien nodig gepaste actie. Op dit
				 moment is er geen aanleiding te veronderstellen dat (risico’s van) fraude,
				 misbruik- of oneigenlijk gebruik niet door de getroffen beheers- en
				 handhavingmaatregelen ontdekt worden. Tot slot heeft de Directie
				 Bedrijfsvoering (DB) de regeling integriteitsbeleid EZ opgesteld. Tevens is een
				 gedragscode integriteit verspreid en zijn handreikingen voor het omgaan met
				 financiële belangen en integriteitsbeleid opgesteld en hoofden van dienst
				 hierover bevraagd.
 DICTU
 Bij DICTU
				 hebben in 2013 de bedrijfsvoeringsprocessen onder druk gestaan. De
				 belangrijkste oorzaak hield verband met het herinrichten van de financiële
				 processen. De ADR heeft voor de DICTU een controleverklaring met een beperking
				 afgegeven.
 
 
 
 IV
 Overige aspecten in de bedrijfsvoering
 
 Audit Committee
 Het
				 Audit Committee (AC) is voor het departementaal management een belangrijk
				 instrument voor advisering over de bedrijfsvoering waaronder het auditbeleid.
				 Het AC bestaat uit de voorzitter (de SG), drie DG’s, de directeur FEZ, de
				 directeur ADR en twee externe leden. In 2013 was onder andere geagendeerd het
				 auditplan van de ADR, de aandachtspunten in het financieel en materieel beheer
				 en de voortgang in het beheer van risico’s in de EU-conformiteit van beleid
				 en uitvoering (waaronder de Nationale Verklaring).
 Krimptaakstelling
 In
				 de ramingen voor personele en materiële uitgaven voor EZ (inclusief
				 agentschappen en ZBO's) is meerjarig de apparaatstaakstelling verwerkt uit
				 hoofde van het Regeerakkoord 2012–2015, zoals toegelicht in de begroting 2012
				 (TK, 33 000
				 XIII, nr. 2, blz. 152–153: «De omvang van de apparaatstaakstelling
				 bedraagt voor 2012 € 44 mln en loopt op naar € 288 mln in 2015 en
				 € 332 mln in 2018»). De implementatie heeft ook in 2013 zijn beslag
				 gekregen.
 Grote ICT projecten
 Sinds enkele jaren informeert het Ministerie van BZK de Tweede Kamer over
				 departementale grote ICT-projecten waarvan de kosten tenminste € 20 mln
				 bedragen. In 2013 is binnen EZ gewerkt aan twee grote ICT-projecten. Het
				 betreft de projecten AERIUS-II (Programmatische Aanpak Stikstof) en
				 implementatie van het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (nGLB). Het
				 betreft vernieuwing van geografische informatiesystemen en
				 uitvoeringsprocessen. De risico’s verbonden aan bovengenoemde projecten zijn
				 mede geborgd door het toepassen van de rijksbreed aanvaarde en beproefde Prince
				 II methodiek. Hierdoor worden in een vroegtijdig stadium risico’s (ook voor
				 privacy en uitvoering) gedetecteerd en gedurende het proces voortdurend
				 geactualiseerd. Er is geen reden te veronderstellen dat risico’s onvoldoende
				 in beeld zijn.
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 JAARREKENING
 
 
 
 Departementale verantwoordingsstaat
 
 1.4.1
 DEPARTEMENTALE VERANTWOORDINGSSTAAT
 
 Departementale verantwoordingsstaat 2013
				van het Ministerie van Economische Zaken (XIII)
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3) = (2) – (1)
 
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijke vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil realisatie en
								oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 5.151.201
 
 
 
 
 12.823.952
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.014.867
 
 
 
 
 17.974.573
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – 136.334
 
 
 
 
 5.150.621
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 4.722.558
 
 
 
 
 12.808.925
 
 
 
 
 
 4.604.251
 
 
 
 
 17.948.797
 
 
 
 
 
 – 118.307
 
 
 
 
 5.139.872
 
 
 
 
 
 11
 
 
 Goed functionerende economie en markten
 
 
 218.334
 
 
 220.068
 
 
 52.265
 
 
 214.441
 
 
 216.199
 
 
 3.846.784
 
 
 – 3.893
 
 
 – 3.869
 
 
 3.794.519
 
 
 
 
 12
 
 
 Een sterk innovatievermogen
 
 
 607.730
 
 
 795.764
 
 
 45.782
 
 
 768.402
 
 
 775.292
 
 
 96.098
 
 
 160.672
 
 
 – 20.472
 
 
 50.316
 
 
 
 
 13
 
 
 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 2.591.009
 
 
 379.101
 
 
 92.599
 
 
 725.485
 
 
 436.722
 
 
 37.435
 
 
 – 1.865.524
 
 
 57.621
 
 
 – 55.164
 
 
 
 
 14
 
 
 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 2.014.164
 
 
 1.330.815
 
 
 12.212.911
 
 
 3.397.213
 
 
 1.251.807
 
 
 13.547.739
 
 
 1.383.049
 
 
 – 79.008
 
 
 1.334.828
 
 
 
 
 16
 
 
 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
						 voedselketens
 
 
 650.762
 
 
 529.610
 
 
 291.579
 
 
 676.538
 
 
 666.001
 
 
 329.393
 
 
 25.776
 
 
 136.391
 
 
 37.814
 
 
 
 
 17
 
 
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 777.779
 
 
 776.575
 
 
 75
 
 
 840.206
 
 
 817.433
 
 
 3.910
 
 
 62.427
 
 
 40.858
 
 
 3.835
 
 
 
 
 18
 
 
 Natuur en Regio
 
 
 452.969
 
 
 690.625
 
 
 113.714
 
 
 342.143
 
 
 440.797
 
 
 87.438
 
 
 – 110.826
 
 
 – 249.828
 
 
 – 26.276
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 428.643
 
 
 
 
 15.027
 
 
 
 
 
 410.616
 
 
 
 
 25.776
 
 
 
 
 
 – 18.027
 
 
 
 
 10.749
 
 
 
 
 
 40
 
 
 Apparaat
 
 
 398.788
 
 
 398.870
 
 
 15.027
 
 
 406.130
 
 
 410.616
 
 
 25.776
 
 
 7.342
 
 
 11.746
 
 
 10.749
 
 
 
 
 41
 
 
 Nominaal en Onvoorzien
 
 
 29.773
 
 
 29.773
 
 
 
 
 
 
 – 29.773
 
 
 – 29.773
 
 
 
 
 
 
 
 
 Samenvattende verantwoordingsstaat inzake
				agentschappen
 
 1.4.2
 SAMENVATTENDE VERANTWOORDINGSSTAAT INZAKE
				 AGENTSCHAPPEN
 
 
 Bijdragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 (1) 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 (2) 
 Realisatie
 
 
 (3)=(2)-(1) 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
						 begroting
 
 
 (4) 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 215.960
 
 
 238.341
 
 
 22.381
 
 
 247.303
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 215.960
 
 
 237.081
 
 
 21.121
 
 
 243.632
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 1.260
 
 
 1.260
 
 
 3.671
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 
 71
 
 
 71
 
 
 5.044
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 2.440
 
 
 570
 
 
 – 1.870
 
 
 3.079
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 32.807
 
 
 33.101
 
 
 294
 
 
 33.455
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 32.753
 
 
 32.298
 
 
 – 455
 
 
 30.901
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 54
 
 
 803
 
 
 749
 
 
 2.554
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 469
 
 
 
 – 469
 
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 3.686
 
 
 1.492
 
 
 – 2.194
 
 
 1.836
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 135.984
 
 
 164.561
 
 
 28.577
 
 
 137.684
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 135.984
 
 
 164.001
 
 
 28.017
 
 
 139.541
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 560
 
 
 560
 
 
 – 1.857
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 10.387
 
 
 
 – 10.387
 
 
 18.200
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 20.774
 
 
 17.951
 
 
 – 2.823
 
 
 26.238
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 95.230
 
 
 103.287
 
 
 8.057
 
 
 110.660
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 92.730
 
 
 102.811
 
 
 10.081
 
 
 110.104
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 2.500
 
 
 476
 
 
 – 2.024
 
 
 556
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 2.140
 
 
 15.234
 
 
 13.094
 
 
 130
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 3.645
 
 
 2.803
 
 
 – 842
 
 
 5.531
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 144.641
 
 
 162.220
 
 
 17.579
 
 
 161.328
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 144.641
 
 
 159.610
 
 
 14.969
 
 
 161.338
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 2.610
 
 
 2.610
 
 
 – 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 8.500
 
 
 6
 
 
 – 8.494
 
 
 8.159
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 21.734
 
 
 14.896
 
 
 – 6.838
 
 
 24.528
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 227.943
 
 
 278.092
 
 
 50.149
 
 
 290.643
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 227.943
 
 
 277.427
 
 
 49.484
 
 
 290.704
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 665
 
 
 665
 
 
 – 61
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 11.010
 
 
 32.465
 
 
 21.455
 
 
 18.199
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 22.140
 
 
 20.946
 
 
 – 1.194
 
 
 27.803
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting bij de samenvattende
				verantwoordingsstaat inzake agentschappen
 
 1.4.3
 TOELICHTING BIJ DE SAMENVATTENDE VERANTWOORDINGSSTAAT INZAKE
				 AGENTSCHAPPEN
 
 
 
 Aansluiting realisatie agentschappen met financiering door
					 moederdepartement
 
 Door een vergelijking van de «bijdrage
				 moederdepartement (EZ)» uit tabel A met de bijdragen die vermeld zijn in de
				 tabel B is de aansluiting te maken tussen de realisaties in de
				 agentschapsparagraaf en de bijdragen die op de beleidsartikelen zijn
				 geraamd.
 A – Realisatie agentschappen
				 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Bijdrage moeder-
 
 
 Bijdrage overige
 
 
 Bijdrage
 
 
 Overige
 
 
 Totale
 
 
 
 
 
 departement (EZ)
 
 
 departementen
 
 
 derden
 
 
 baten
 
 
 baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 153.970
 
 
 76.640
 
 
 3.474
 
 
 4.257
 
 
 238.341
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 11.622
 
 
 42
 
 
 20.971
 
 
 466
 
 
 33.101
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 156.079
 
 
 4.240
 
 
 1.518
 
 
 2.706
 
 
 164.561
 
 
 
 
 DLG
 
 
 78.926
 
 
 8.487
 
 
 15.372
 
 
 502
 
 
 103.287
 
 
 
 
 DR
 
 
 147.995
 
 
 768
 
 
 13.414
 
 
 43
 
 
 162.220
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 129.522
 
 
 73.614
 
 
 57.905
 
 
 17.051
 
 
 278.092
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 678.132
 
 
 
 
 163.791
 
 
 
 
 112.654
 
 
 
 
 25.025
 
 
 
 
 979.602
 
 
 
 
 
 
 B – Bijdragen aan agentschappen per
				 beleidsartikel (realisatie 2013)
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 
 
 154.283
 
 
 
 
 
 art. 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 365
 
 
 
 
 art. 12 Sterk innovatievermogen
 
 
 68.602
 
 
 
 
 art. 13 Excellent ondernemingsklimaat
 
 
 28.032
 
 
 
 
 art. 14 Doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 38.680
 
 
 
 
 art. 16 Agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 17.004
 
 
 
 
 art. 18 Natuur en Regio
 
 
 1.600
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 
 
 11.214
 
 
 
 
 
 art. 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 10.921
 
 
 
 
 art. 12 Sterk innovatievermogen
 
 
 293
 
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 
 
 156.097
 
 
 
 
 
 art. 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 3.224
 
 
 
 
 art. 13 Excellent ondernemingsklimaat
 
 
 8.149
 
 
 
 
 art. 40 Apparaat
 
 
 43.812
 
 
 
 
 Bijdrage agentschappen en diensten
 
 
 100.912
 
 
 
 
 
 DLG
 
 
 
 
 93.347
 
 
 
 
 
 art. 16 Agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 221
 
 
 
 
 art. 18 Natuur en Regio
 
 
 93.126
 
 
 
 
 
 DR
 
 
 
 
 161.878
 
 
 
 
 
 art. 13 Excellent ondernemingsklimaat
 
 
 550
 
 
 
 
 art. 16 Agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 112.193
 
 
 
 
 art. 18 Natuur en Regio
 
 
 49.135
 
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 
 
 147.246
 
 
 
 
 
 art. 14 Doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 697
 
 
 
 
 art. 16 Agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 144.817
 
 
 
 
 art. 18 Natuur en Regio
 
 
 8.438
 
 
 
 
 BTW-compensatie
 
 
 – 6.706
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 724.065
 
 
 
 
 
 
 Opmerkingen bij
				 verschillen tussen realisatiestanden in tabel A en tabel B
 Agentschap NL
 In de
				 agentschapsparagraaf van AgNL is in de staat van baten en lasten bij de «omzet
				 moederdepartement» een realisatie opgenomen van € 149.833. De «bijzondere
				 baten» ad € 4.137 betreft echter ook een bijdrage van het moederdepartement
				 en deze post is in tabel A opgeteld bij de omzet moederdepartement.
 Dienst Landelijk Gebied
				 (DLG)
 Het verschil tussen de «bijdrage moederdepartement EZ»
				 in tabel A en de bijdrage aan DLG in tabel B hangt samen met een storting van
				 € 15 mln door EZ in verband met een voorziening voor reorganisatiekosten die
				 tot uitdrukking komt op de balans bij de post «eigen vermogen». Het restant
				 betreft verschillen tussen gerealiseerde omzet en ontvangsten in verschillende
				 jaren.
 Dienst Regelingen (DR)
 Een deel van de uitvoering van het opdrachtenpakket is vanwege de late
				 invulling van wet en regelgeving doorgeschoven naar 2014. Het betreft hier de
				 opdrachten met betrekking tot het nieuwe GLB, nieuw Mestbeleid en BGT (Beheer
				 Grootschalige Topografie).
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
				 (NVWA)
 Het verschil van € 17 mln tussen de «bijdrage
				 moederdepartement EZ» in tabel A en de bijdrage aan NVWA in tabel B houdt
				 hoofdzakelijk verband met de bijdrage aan de voorziening huisvesting (van EZ en
				 VWS).
 
 
 
 Agentschap NL (AgNL)
 
 Staat van baten en lasten
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 (4)
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 174.379
 
 
 149.833
 
 
 – 24.546
 
 
 177.455
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 37.988
 
 
 76.640
 
 
 38.652
 
 
 60.715
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 3.593
 
 
 3.474
 
 
 – 119
 
 
 5.770
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 15
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 
 4.182
 
 
 4.182
 
 
 1.370
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 4.137
 
 
 4.137
 
 
 1.978
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 215.960
 
 
 
 
 238.341
 
 
 
 
 22.381
 
 
 
 
 247.303
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele kosten
 
 
 132.217
 
 
 131.154
 
 
 – 1.063
 
 
 154.011
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 100.512
 
 
 93.951
 
 
 – 6.561
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 26.669
 
 
 33.451
 
 
 6.782
 
 
 
 
 
 Materiële kosten
 
 
 80.713
 
 
 98.149
 
 
 17.436
 
 
 80.232
 
 
 
 
 – waarvan apparaat ICT
 
 
 
 13.676
 
 
 13.676
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO’s
 
 
 18.671
 
 
 29.492
 
 
 10.821
 
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Materieel
 
 
 3.030
 
 
 2.179
 
 
 – 851
 
 
 2.549
 
 
 
 
 – waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 
 
 
 
 Immaterieel
 
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 218
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – dotaties voorzieningen
 
 
 
 3.904
 
 
 3.904
 
 
 3.455
 
 
 
 
 – bijzondere lasten
 
 
 
 1.688
 
 
 1.688
 
 
 3.167
 
 
 
 
 – rentelasten
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 215.960
 
 
 
 
 237.081
 
 
 
 
 21.121
 
 
 
 
 243.632
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.260
 
 
 
 
 1.260
 
 
 
 
 3.671
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 baten
 Omzet moederdepartement
 De omzet van het moederdepartement ten opzichte van de oorspronkelijke
				 begroting met € 24,5 mln gedaald. De daling is het gevolg van overdracht van
				 opdrachten van het Ministerie van Economische Zaken naar het Ministerie van
				 Buitenlandse Zaken (– € 37,0 mln). Daar staat tegenover een nieuwe
				 opdracht voor het beheer van het landbouwradennetwerk (€ 12,0 mln, waarvan
				 11,8 mln aan directe uitvoeringskosten). Dit betreft wijzigingen die eerder in
				 de 1e suppletoire begroting 2013 zijn verwerkt.
 
 Omzet overige departementen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (Bedragen in € 1.000)
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 OCW
 
 
 513
 
 
 1.013
 
 
 500
 
 
 871
 
 
 
 
 I&M
 
 
 9.845
 
 
 9.042
 
 
 – 803
 
 
 32.385
 
 
 
 
 VWS
 
 
 1.102
 
 
 371
 
 
 – 731
 
 
 376
 
 
 
 
 BUZA
 
 
 15.988
 
 
 55.366
 
 
 39.378
 
 
 15.879
 
 
 
 
 BZK
 
 
 10.272
 
 
 10.343
 
 
 71
 
 
 10.901
 
 
 
 
 SZW
 
 
 136
 
 
 70
 
 
 – 66
 
 
 143
 
 
 
 
 Financiën
 
 
 34
 
 
 
 – 34
 
 
 
 
 
 V&J
 
 
 98
 
 
 435
 
 
 337
 
 
 134
 
 
 
 
 Defensie
 
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 
 TOTAAL
 
 
 
 
 37.988
 
 
 
 
 76.640
 
 
 
 
 38.652
 
 
 
 
 60.715
 
 
 
 
 
 
 De omzet van overige departementen is ten opzichte van
				 de oorspronkelijke begroting met € 38,6 mln gestegen. Deze toename is het
				 gevolg van herverkaveling van het opdrachtenpakket van het Ministerie van
				 Economische Zaken naar het Ministerie van Buitenlandse zaken en uitbreiding bij
				 opdrachten van DGIS (Private Sector Investment, Modulaire Aanpak, Fonds
				 Duurzaam Water en Faciliteit Duurzaam Ondernemen en Voedselkwaliteit). Het
				 aandeel in de totale omzet van de overige departementen stijgt hierdoor van
				 24,9% in 2012 naar 33,3% in 2013.
 
 Omzet derden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (Bedragen in € 1.000)
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 Provincie
 
 
 306
 
 
 50
 
 
 – 256
 
 
 138
 
 
 
 
 EU
 
 
 1.286
 
 
 1.921
 
 
 635
 
 
 1.627
 
 
 
 
 Overig
 
 
 2.001
 
 
 1.503
 
 
 – 498
 
 
 4.005
 
 
 
 
 
 TOTAAL
 
 
 
 
 3.593
 
 
 
 
 3.474
 
 
 
 
 – 119
 
 
 
 
 5.770
 
 
 
 
 
 
 De opbrengst derden heeft betrekking op opdrachten
				 voor de Europese Unie en diverse overige opdrachtgevers. De omzet overige
				 opdrachtgevers is ten opzichte van de oorspronkelijke begroting nagenoeg gelijk
				 gebleven. Het aandeel in de totale omzet bedraagt 1,5%.
 Rentebaten
 In 2013 is
				 dagrentevergoeding op de rekening-courant ontvangen.
 Vrijval voorzieningen
 De vrijval voorzieningen bedraagt € 4,2 mln en heeft betrekking op
				 voorzieningen verlieslatende contracten personeel (– € 2,8 mln),
				 reorganisatie (– € 0,2 mln), debiteuren (– € 0,7 mln) en te
				 verrekenen met opdrachtgevers (– € 0,5 mln).
 Bijzondere baten
 De
				 bijzondere baten betreft met name de bijdrage van het moederdepartement aan de
				 kosten van herhuisvestingsproject divisie NL Octrooien en aan de kosten voor de
				 vorming van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. In de aansluitingstabel
				 (aansluiting realisatie agentschappen met financiering door moederdepartement)
				 zijn de «bijzondere baten» meegenomen in de «bijdrage moederdepartement
				 (EZ)» van tabel A.
 Toelichting op de
				 lasten
 Algemeen
 De lasten
				 zijn ten opzichte van de begroting met 10,5% gestegen. Hieronder worden ze
				 toegelicht.
 Personele kosten
 De
				 totale personeelskosten liggen in de lijn met de oorspronkelijke begroting. Ten
				 opzichte van 2012 is er sprake van een daling van 14,8%. Dit wordt vooral
				 veroorzaakt door de lagere omvang van het personeelsbestand als gevolg van de
				 afname van het opdrachtenpakket.
 Het gemiddelde aantal fte’s
				 bedraagt 1.672,4 fte (inclusief personeel in buitenland, if’ers. HPK’ers en
				 ouderschaps- en pasverlof).
 De gemiddelde loonkosten per fte bedragen
				 in 2013 € 80.890.
 Materiële kosten
 
 De materiële kosten liggen hoger dan de begroting.
					 De toename wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere directe uitvoeringskosten
					 en hogere kosten voor het uitvoeren van projecten.
 De toename van
					 directe uitvoeringskosten is gerelateerd aan nieuwe opdrachten zoals een
					 opdracht voor beheer van landbouwradennetwerk van het Ministerie van
					 Economische Zaken (€ 11,8 mln).
 De toename van kosten voor het
					 uitvoeren van projecten heeft betrekking op kosten voor vorming van Rijksdienst
					 voor Ondernemend Nederland waarvoor een bijdrage van het moederdepartement is
					 ontvangen. De bijdrage is verantwoord onder bijzondere baten.
 
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten zijn lager dan begroot. In 2013 is minder
				 geïnvesteerd dan werd verwacht en zijn de investeringen later in het jaar
				 gedaan.
 Dotatie voorzieningen
 De dotatie aan de voorzieningen bedraagt € 3,9 mln en betreft de
				 noodzakelijke dotatie aan de voorzieningen personeel in verband met de
				 afvloeiing van het personeel (€ 2,2 mln), voorziening debiteuren in verband
				 met mogelijke oninbaarheid (€ 0,6 mln) en voorziening onderhanden werk
				 (€ 0,6 mln), voorziening ambtsjubilea (€ 0,3 mln) en voorziening
				 wachtgelden (€ 0,2 mln).
 Rente lasten
 In 2013
				 is geen rente betaald. Agentschap NL heeft geen uitstaande leningen bij het
				 Ministerie van Financiën.
 Bijzondere lasten
 Van
				 de bijzondere lasten heeft € 0,9 mln betrekking op afwikkeling van een
				 juridische claim naar aanleiding van een gerechtelijke uitspraak en € 0,5
				 mln op naheffing BTW over buitenlandse beleidsuitgaven.
 Saldo van baten en lasten
 Het Agentschap NL sluit het jaar met een positief resultaat van € 1,26
				 mln. In dit resultaat zijn de volgende bijzondere posten verwerkt: éénmalige
				 uitgaven (€ 1,7 mln aan bijzondere baten en lasten), lagere
				 afschrijvingskosten (– € 0,9 mln), een positief saldo mutatie
				 voorzieningen (– € 0,2 mln) en gerealiseerde rentebaten (– € 0,1
				 mln).
 
 Balans per 31 december 2013
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 Balans 2013
 
 
 Balans 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 12
 
 
 75
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 
 
 
 – grond en gebouwen
 
 
 
 
 
 
 – installaties en inventarissen
 
 
 11.494
 
 
 13.594
 
 
 
 
 – overige materiële vaste activa
 
 
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 2.430
 
 
 8.417
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 37.007
 
 
 28.593
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 89.874
 
 
 91.013
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 140.817
 
 
 
 
 141.692
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 
 
 – exploitatiereserve
 
 
 12.998
 
 
 14.245
 
 
 
 
 – onverdeeld resultaat
 
 
 1.260
 
 
 3.671
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 11.813
 
 
 13.046
 
 
 
 
 Leningen bij het MvF
 
 
 
 
 
 
 Egalisatierekening
 
 
 
 117
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 21.176
 
 
 15.085
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 93.570
 
 
 95.529
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 140.817
 
 
 
 
 141.692
 
 
 
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (Bedragen in € 1.000)
 
 
 Boekwaarde
 1 januari 2013
 
 
 Dotaties
 
 
 Onttrekkingen
 
 
 Vrijval
 
 
 Boekwaarde
 31 december 2013
 
 
 
 
 
 
 Voorziening Ambtsjubilea
 
 
 2.754
 
 
 323
 
 
 – 309
 
 
 
 2.768
 
 
 
 
 Voorziening Verlieslatende contracten/personeel
 
 
 10.030
 
 
 2.252
 
 
 – 549
 
 
 – 2.773
 
 
 8.960
 
 
 
 
 Voorziening Verlieslatende contracten/projecten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorziening reorganisatie
 
 
 155
 
 
 
 – 13
 
 
 – 142
 
 
 
 
 
 Voorziening Wachtgelden
 
 
 80
 
 
 159
 
 
 – 154
 
 
 
 85
 
 
 
 
 Voorziening NIVR postactieven
 
 
 27
 
 
 
 – 27
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 13.046
 
 
 2.734
 
 
 – 1.052
 
 
 – 2.915
 
 
 11.813
 
 
 
 
 
 De totale dotatie aan de voorzieningen bedraagt
				 € 3.904 (inclusief dotatie aan voorziening debiteuren van € 564 en
				 voorziening te verrekenen met opdrachtgevers van € 606) en de vrijval
				 € 4.182 (inclusief vrijval voorziening debiteuren van € 738 en
				 voorziening te verrekenen met opdrachtgevers van € 529).
 Toelichting eigen vermogen
 De exploitatiereserve is gemaximeerd tot 5% van de gemiddelde omzet in de
				 afgelopen drie jaar. Dit houdt in dat de maximaal toegestane omvang van de
				 exploitatiereserve € 12,2 mln bedraagt. Inclusief het resultaat over 2013
				 bedraagt het saldo van de exploitatiereserve € 14,3 mln en ligt daarmee
				 boven het toegestane maximum. Bij eerstvolgende suppletoire wet zal worden
				 aangegeven hoe dit zal worden hersteld.
 Onder de crediteuren en de nog
				 te betalen bedragen/ontvangen facturen zijn de volgende bedragen begrepen voor
				 schulden aan het Ministerie van EZ en overige departementen (exclusief te
				 verrekenen omzet):
 
 (Bedragen in € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 1.996
 
 
 4.657
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 15.458
 
 
 560
 
 
 
 
 Dienst regelingen
 
 
 2.956
 
 
 
 
 
 Ministerie Buitenlandse Zaken
 
 
 907
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 21.317
 
 
 
 
 5.217
 
 
 
 
 
 
 Onder de debiteuren en de nog te ontvangen bedragen
				 zijn de volgende bedragen begrepen voor vorderingen op het Ministerie van EZ en
				 overige departementen (exclusief te verrekenen omzet):
 
 (Bedragen in € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 1.863
 
 
 300
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 3
 
 
 
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 2.779
 
 
 299
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 1.515
 
 
 978
 
 
 
 
 Ministerie van Binnenlandse zaken
 
 
 10
 
 
 
 
 
 Ministerie van Buitenlandse zaken
 
 
 588
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 6.758
 
 
 
 
 1.577
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel Vermogensontwikkeling 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 (Bedragen in € 1.000)
 
 
 2013
 
 
 2012
 
 
 2011
 
 
 
 
 
 
 1 Eigen vermogen per 1/11inclusief onverdeeld resultaat
 
 
 17.916
 
 
 14.245
 
 
 11.226
 
 
 
 
 2 Saldo van baten en lasten
 
 
 1.260
 
 
 3.671
 
 
 656
 
 
 
 
 3 Directe mutaties in het eigen vermogen:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – 3a uitkering aan moederdepartement
 
 
 – 4.918
 
 
 
 
 
 
 – 3b bijdrage moederdepartement ter versterking EV
 
 
 
 
 
 
 
 – 3c overige mutaties:
 
 
 
 
 
 
 
 – herberekening voorziening ambtsjubileum
 
 
 
 
 2.363
 
 
 
 
 4 Eigen vermogen per 31/12
 
 
 14.258
 
 
 17.916
 
 
 14.245
 
 
 
 
 
 De uitkering aan het moederdepartement betreft de
				 afroming van het eigen vermogen, inclusief het resultaat van 2012, als gevolg
				 van overschrijding van het toegestane maximum.
 
 Kasstroomoverzicht over 2013
 
 (Bedragen in € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
								 begroting
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening courant RHB en overige
							 liquide middelen per 1 januari 2013
 
 
 
 
 60.134
 
 
 
 
 91.013
 
 
 
 
 30.879
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele
							 kasstroom
 
 
 
 
 2.835
 
 
 
 
 – 640
 
 
 
 
 – 3.475
 
 
 
 
 
 3a.
 
 
 –/– totaal investeringen
 
 
 – 2.440
 
 
 – 570
 
 
 1.870
 
 
 
 
 3b.
 
 
 + totaal boekwaarde desinvesteringen
 
 
 
 71
 
 
 71
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal
							 investeringskasstroom
 
 
 
 
 – 2.440
 
 
 
 
 499
 
 
 
 
 1.941
 
 
 
 
 
 4a.
 
 
 –/– eenmalige uitkering aan moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 4b.
 
 
 + eenmalige storting door moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 4c.
 
 
 –/– aflossingen op leningen
 
 
 
 
 
 
 
 4d.
 
 
 + mogelijk beroep op leenfaciliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal
							 financieringskasstroom
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening courant RHB en overige
							 liquide middelen per 31 december 2013
 
 
 
 
 60.529
 
 
 
 
 89.874
 
 
 
 
 29.345
 
 
 
 
 
 
 *maximale roodstand € 0,5 mln
 
 
 De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde
				 saldo van de baten en lasten, gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in
				 de voorzieningen en het werkkapitaal. De gerealiseerde operationele kasstroom
				 is € 3,5 mln lager dan begroot door afname van hoogte van voorzieningen en
				 lagere afschrijvingskosten. Daarnaast is het saldo van baten en lasten lager
				 dan begroot.
 De gerealiseerde investeringskasstroom is € 1,9 mln
				 lager dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door lagere investeringen voor
				 huisvesting.
 
 Doelmatigheidsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie 2010
 
 
 Realisatie 2011
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Begroting 2013
 
 
 
 
 
 
 Inputindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verhouding direct/indirect personeel in fte’s1vanaf 2012 Exclusief personeel in buitenland,
								 if’er, HPK’ers en ouderschaps- en pasverlof
 
 
 2.018
 409
 
 
 1.825,3
 343,9
 
 
 1.594,7
 283,3
 
 
 1.295,3
 279,7
 
 
 1.332
 235
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verklarende variabelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Loonkosten per fte
 
 
 € 78.149
 
 
 € 78.275
 
 
 € 79.337
 
 
 € 80.890
 
 
 € 81.141
 
 
 
 
 Totaal aantal fte’s **
 
 
 2.451,5
 
 
 2.169,2
 
 
 1.948,2
 
 
 1.672,4
 
 
 1.567
 
 
 
 
 Kosten inhuur externen
 (x 1.000)
 
 
 € 76.887
 
 
 € 54.697
 
 
 € 40.148
 
 
 € 33.451
 
 
 € 26.669
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Outputindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tariefindex in reële termen t.o.v. 2012 (2012 = 100)
 
 
 
 
 
 102,9
 
 
 102,7
 
 
 
 
 Aantal declarabele uren per fte en totaal
 
 
 1.468/
 2,96mln
 
 
 1.441 / 2,6 mln
 
 
 1.436/
 2,3 mln
 
 
 1.446/
 1,87 mln
 
 
 1.448 /
 1,9 mln
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal werkbare en bruto/netto beschikbare uren
 
 
 2.040W
 1.671B
 1.579N
 
 
 2.040 W
 1.671 B
 1.579 N
 
 
 2.040 W
 1.671 B
 1.579 N
 
 
 2.040 W
 1.671 B
 1.579 N
 
 
 2.040 W
 1.671 B
 1.579 N
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verklarende variabelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsresultaat /
 omzet (x 1.000)
 
 
 € – 1.595/
 € 280.749
 
 
 € 656
 / € 255.181
 
 
 € 3.671/
 € 243.940
 
 
 € 1.260/
 € 229.947
 
 
 € 0
 / € 216.584
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteitsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid
 
 
 7,3
 
 
 7,5
 
 
 7,5
 
 
 7,5
 
 
 ≥7,5
 
 
 
 
 Doorlooptijd processen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Handelstransacties
 
 
 92%
 
 
 92%
 
 
 92%
 
 
 90%
 
 
 90%
 
 
 
 
 Verleningen
 
 
 81%
 
 
 88%
 
 
 81%
 
 
 96%
 
 
 95%
 
 
 
 
 Octrooien
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 
 
 Gehonoreerde bezwaarschriften
 
 
 954 (36,3% van het totaal)
 
 
 773 (30,3% van het totaal)
 
 
 475 (26,3% van het totaal)
 
 
 Divisie NL OC 0 bezwaarschriften
 Overige divisies
							 336 (23,9% van het totaal)
 
 
 Divisie NL OC ≤0,1%
 Overige divisies ≤25%
 
 
 
 
 Aantal klachten
 
 
 53
 
 
 24
 
 
 15
 
 
 25
 
 
 <25
 
 
 
 
 Medewerkertevredenheid op basis van 5-puntschaal
 
 
 Tevredenheid met baan 4,0
 Tevredenheid met
							 dienstonderdeel 3,8
 
 
 Geen meting
 
 
 Tevredenheid met baan 3,9 Tevredenheid met dienstonderdeel
							 3,5
 
 
 Geen meting
 
 
 7,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verklarende variabelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ziekteverzuim %
 
 
 4,1%
 
 
 5,1%
 
 
 4,4%
 
 
 3,9%
 
 
 4,5%
 
 
 
 
 
 Inputindicatoren
 
 In 2013 heeft de afname van het opdrachtenpakket
					 geleid tot een sterke daling van de omvang van het personeelbestand. De kosten
					 inhuur externen (inclusief de structurele inhuur) zijn hierdoor gedaald
					 naar
 € 33,5 mln.
 
 Outputindicatoren
 In
				 2013 is de declarabiliteit marginaal lager dan begroot (gemiddeld 1.446
				 declarabele uren per fte) door de krimp van de organisatie en doordat er meer
				 indirecte activiteiten zijn verricht voor de vorming van de Rijksdienst voor
				 Ondernemend Nederland.
 Kwaliteitsindicatoren
 Het Agentschap NL streeft naar een zo efficiënt mogelijke afhandeling van
				 aanvragen, betalingen en bezwaarschriften. De doorlooptijd van de verleningen
				 is in 2013 96%, dit is een stuk hoger dan de afgelopen jaren. Op afzonderlijk
				 opdrachtniveau wordt continue gewerkt aan het verbeteren van de
				 doorlooptijd.
 De doorlooptijd van de betalingen van de
				 handelstransacties in 2013 is 90% en ligt hiermee op de EZ-norm van 90%
				 betalingen binnen 30 dagen, maar is lager dan de voorgaande jaren. Dit
				 percentage is gebaseerd op de factuurdatum.
 
 In 2013 zijn 1457 bezwaarschriften ontvangen en 1406
					 bezwaarschriften zijn afgehandeld. Daarmee wordt de dalende lijn van de
					 afgelopen jaren qua aantallen voortgezet. Deels komt dat door een kleiner AgNL
					 opdrachtpakket en deels doordat een aantal bulkregelingen is beëindigd
					 (Veiligheid Kleine Bedrijven en Vouchers).
 Een aantal regelingen liet
					 een fors hogere instroom zien dan verwacht (Bevordering Eigenwoningbezit+,
					 Energie Investeringsaftrek, Innovatie Prestatie Contracten en met name regeling
					 ZON PV). Daarnaast waren er regelingen waarbij de instroom minder was dan
					 verwacht. In dat kader viel de Research en Development aftrek regeling op. Per
					 saldo zijn uiteindelijk zo’n 360 bezwaren meer afgehandeld dan oorspronkelijk
					 gepland.
 Het aantal volledig gehonoreerd bezwaarschriften ligt met
					 23,9% iets lager dan vorig jaar (26,3%). Bij de volgende grotere regelingen
					 werd meer dan gemiddeld volledig gehonoreerd: WBSO (30,8%), Stimulering
					 Duurzame Energieproductie (33,9%) en Topsectoren (40,9%).
 
 In 2013 zijn er 25 klachten ontvangen en 26
				 afgehandeld (één klacht was al in 2012 ontvangen, maar in 2013 afgehandeld).
				 Van deze 26 klachten zijn er 19 op informele wijze afgehandeld. Eén klacht is
				 doorgestuurd naar het Ministerie van EZ nadat bleek dat deze niet zag op een
				 gedraging van Agentschap NL, maar van het Ministerie van EZ. De overige 6
				 klachten zijn formeel doorgezet, 4 klachten zijn ongegrond verklaard, 1
				 gedeeltelijk gegrond en 1 geheel gegrond. Van de 26 klachten zijn er 20 binnen
				 zes weken afgehandeld en 6 binnen de verdaagde termijn van 10 weken.
 
 De klanttevredenheid is met 7,5 gelijk aan de
					 voorgaande jaren. In 2013 is voor de WBSO/Research en Development Aftrek,
					 Energie Investeringsaftrek, Octrooicentrum en een aantal programma’s binnen
					 de opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken Directoraat Generaal
					 Buitenlandse Economische Betrekkingen een klanttevredenheidsonderzoek
					 uitgevoerd.
 In 2013 is er geen medewerkertevredenheidsonderzoek
					 uitgevoerd.
 
 
 
 
 Agentschap Telecom (AT)
 
 Staat van baten en lasten
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 (4)
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 13.593
 
 
 11.622
 
 
 – 1.971
 
 
 13.006
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 11
 
 
 42
 
 
 31
 
 
 105
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 19.052
 
 
 20.971
 
 
 1.919
 
 
 19.727
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 16
 
 
 56
 
 
 40
 
 
 51
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 135
 
 
 410
 
 
 275
 
 
 566
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 32.807
 
 
 
 
 33.101
 
 
 
 
 294
 
 
 
 
 33.455
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele kosten
 
 
 18.936
 
 
 19.392
 
 
 456
 
 
 18.263
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 18.485
 
 
 18.445
 
 
 – 40
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 451
 
 
 947
 
 
 496
 
 
 
 
 
 Materiële kosten
 
 
 11.721
 
 
 10.831
 
 
 – 890
 
 
 10.217
 
 
 
 
 – waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO's
 
 
 2.074
 
 
 4.970
 
 
 2.896
 
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Immaterieel
 
 
 
 150
 
 
 150
 
 
 152
 
 
 
 
 – materieel
 
 
 1.979
 
 
 1.589
 
 
 – 390
 
 
 2.062
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – dotaties voorzieningen
 
 
 75
 
 
 291
 
 
 216
 
 
 147
 
 
 
 
 – rentelasten
 
 
 42
 
 
 45
 
 
 3
 
 
 60
 
 
 
 
 – bijzondere lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 32.753
 
 
 
 
 32.298
 
 
 
 
 – 455
 
 
 
 
 30.901
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 54
 
 
 
 
 803
 
 
 
 
 749
 
 
 
 
 2.554
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de baten
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (Bedragen x 1.000)
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Structurele bijdragen moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DGETM: Juridische procedures
 
 
 926
 
 
 1.031
 
 
 105
 
 
 926
 
 
 
 
 DGETM: Antennebeleid
 
 
 829
 
 
 690
 
 
 – 139
 
 
 829
 
 
 
 
 DGETM: Geokaart antenneregister
 
 
 0
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 
 DGETM: Beleidsvoorbereiding en -evluatie
 
 
 1.088
 
 
 610
 
 
 – 478
 
 
 1.165
 
 
 
 
 DGETM: Compensatie vergunningvrij
 
 
 2.388
 
 
 2.592
 
 
 204
 
 
 1.954
 
 
 
 
 DGETM: UHT
 
 
 
 48
 
 
 48
 
 
 
 
 
 DGETM: Aanpak Interferentie
 
 
 39
 
 
 64
 
 
 25
 
 
 39
 
 
 
 
 DGB&I: Uitvoering wet Ruimtevaart
 
 
 141
 
 
 137
 
 
 – 4
 
 
 67
 
 
 
 
 subtotaal
 
 
 5.411
 
 
 5.204
 
 
 – 207
 
 
 4.980
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 SG: Repressieve handhaving
 
 
 1.253
 
 
 1.371
 
 
 118
 
 
 1.253
 
 
 
 
 SG: Bevoegd aftappen
 
 
 580
 
 
 594
 
 
 14
 
 
 537
 
 
 
 
 SG: Compensatie vergunningvrij
 
 
 1.272
 
 
 728
 
 
 – 544
 
 
 1.079
 
 
 
 
 SG: Dataretentie
 
 
 871
 
 
 837
 
 
 – 34
 
 
 837
 
 
 
 
 SG: Grondroerdersregeling (WION)
 
 
 1.347
 
 
 1.355
 
 
 8
 
 
 1.370
 
 
 
 
 SG: Ruimtevaart toezicht
 
 
 227
 
 
 112
 
 
 – 115
 
 
 298
 
 
 
 
 SG: New Regulatory Framework
 
 
 766
 
 
 838
 
 
 72
 
 
 494
 
 
 
 
 SG: KPN Waalhaven
 
 
 
 
 
 81
 
 
 
 
 subtotaal
 
 
 6.316
 
 
 5.835
 
 
 – 481
 
 
 5.949
 
 
 
 
 
 Subtotaal structurele bijdragen
 
 
 
 
 11.727
 
 
 
 
 11.039
 
 
 
 
 – 688
 
 
 
 
 10.929
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Incidentele bijdragen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DGETM: Projecten
 
 
 2.438
 
 
 647
 
 
 – 1.791
 
 
 2.678
 
 
 
 
 
 Subtotaal projecten DGETM
 
 
 
 
 2.438
 
 
 
 
 647
 
 
 
 
 – 1.791
 
 
 
 
 2.678
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verrekeningen op bijdragen
 
 
 
 – 64
 
 
 – 64
 
 
 – 601
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Taakstelling Rutte
 
 
 – 572
 
 
 
 572
 
 
 
 
 
 
 Totaal omzet moederdepartement
 
 
 
 
 13.593
 
 
 
 
 11.622
 
 
 
 
 – 1.971
 
 
 
 
 13.006
 
 
 
 
 
 
 
 De omzet moederdepartement bestaat uit de
					 vergoedingen die worden ontvangen van EZ voor de uitvoering van opdrachten. De
					 lagere omzet wordt veroorzaakt door onderuitputting op de offertes en de
					 projecten 2,6 GHZ en de Multibandveiling. De verrekeningen betreft de som van
					 de verschillen tussen ontvangen voorschotten en nacalculaties.
 De
					 taakstelling Rutte was in de ontwerpbegroting 2013 nog niet verdeeld over de
					 verschillende bijdrages en was daarom als aparte post opgenomen. In overleg met
					 de opdrachtgever is bepaald op welke taken de taakstelling te realiseren. Dit
					 is verwerkt in de realisatiecijfers 2013.
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (Bedragen x 1.000)
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 I&M: Kennisplatform Elektromagnetische Velden & Gezondheid
 
 
 11
 
 
 10
 
 
 – 1
 
 
 11
 
 
 
 
 I&M: Onderzoek upgrade GSM-Railway
 
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 
 
 
 RIVM: Exposure metingen/E-monument
 
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 
 
 
 V&J: Onderzoek Noodnet Communicatievoorzieningen
 
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 94
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal omzet overige departementen
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 42
 
 
 
 
 31
 
 
 
 
 105
 
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom heeft in 2013 een aantal opdrachten
				 ontvangen van overige departementen die ten tijde van het opstellen van de
				 begroting nog niet bekend waren. In totaal heeft dit gezorgd voor een toename
				 van de omzet met € 0,03 mln in 2013.
 
 Omzet derden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (Bedragen x 1.000)
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 Vergunninghouders en overige:
 
 
 17.112
 
 
 16.823
 
 
 – 289
 
 
 16.290
 
 
 
 
 – vaste verbindingen
 
 
 3.260
 
 
 3.020
 
 
 – 240
 
 
 2.849
 
 
 
 
 – mobiele communicatie
 
 
 4.718
 
 
 4.548
 
 
 – 170
 
 
 4.697
 
 
 
 
 – (openbare) (mobiele) elektronische communicatie
 
 
 1.912
 
 
 2.132
 
 
 220
 
 
 1.503
 
 
 
 
 – radiodeterminatie
 
 
 60
 
 
 57
 
 
 – 3
 
 
 56
 
 
 
 
 – radiozendamateurs
 
 
 5
 
 
 8
 
 
 3
 
 
 6
 
 
 
 
 – omroep
 
 
 5.152
 
 
 5.228
 
 
 76
 
 
 5.093
 
 
 
 
 – overige/verlengingen
 
 
 151
 
 
 34
 
 
 – 117
 
 
 62
 
 
 
 
 – examens
 
 
 149
 
 
 137
 
 
 – 12
 
 
 134
 
 
 
 
 – verklaringen, keuringen en erkenningen
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 
 4
 
 
 
 
 – randapparatuur
 
 
 1.701
 
 
 1.655
 
 
 – 46
 
 
 1.886
 
 
 
 
 Satellietoperators
 
 
 471
 
 
 979
 
 
 508
 
 
 376
 
 
 
 
 BZK (C2000)
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 
 46
 
 
 
 
 Defensie
 
 
 1.284
 
 
 1.284
 
 
 
 1.284
 
 
 
 
 Korps Landelijke Politiediensten
 
 
 139
 
 
 139
 
 
 
 139
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 
 1.666
 
 
 1.666
 
 
 1.501
 
 
 
 
 Verenigd Koninkrijk / OFCOM
 
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 91
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal omzet derden
 
 
 
 
 19.052
 
 
 
 
 20.971
 
 
 
 
 1.919
 
 
 
 
 19.727
 
 
 
 
 
 
 De begrote omzet derden is exclusief de inkomsten voor
				 Caribisch Nederland (CN). In de realisatie zijn de inkomsten wel meegenomen.
				 Het verschil van € 1,9 mln wordt hiermee voor € 1,7 mln verklaard. De
				 inkomsten van de satellietoperators zijn door extra werkzaamheden € 0,5 mln
				 hoger. Op de omzet van vergunninghouders is sprake van een kleine omzetderving
				 ad € 0,3 mln.
 Bijzondere baten
 De
				 post bijzondere baten is met name hoger door de verkoop van activa aan DICTU,
				 in het kader van de overdracht van de ICT werkzaamheden, en door de verkoop van
				 dienstauto’s.
 Toelichting op de
				 lasten
 Apparaatskosten
 Personele kosten
 
 De personele kosten zijn in totaal € 0,5 mln
					 hoger ten opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde begroting. De gemiddelde
					 bezetting was met 237,3 fte lager dan begroot (251,5 fte). Daardoor zijn de
					 loonkosten aanmerkelijk lager uitgevallen. Dat verschil wordt teniet gedaan
					 doordat de reis- en verblijfkosten met ingang van 2013 in het kader van de
					 werkkostenregeling zijn verplaats van materiële naar personele kosten. Per
					 saldo zijn de kosten eigen personeel daardoor vrijwel gelijk aan de
					 begroting.
 Omdat het moeilijk is gebleken vacatures te vervullen is
					 meer gebruik gemaakt van externe inhuur dan was begroot, met als gevolg
					 € 0,5 mln meerkosten.
 
 Materiële kosten
 
 De bijdragen aan SSO’s betreft met name DICTU. De
					 kosten zijn aanmerkelijk hoger uitgevallen omdat ten tijde van het opstellen
					 van de begroting nog onvoldoende zicht was op welke taken zouden worden
					 overgedragen aan de SSO’s en welke kosten daarmee gemoeid zouden zijn.
 Dat de materiële kosten per saldo toch lager zijn uitgevallen wordt
					 overwegend veroorzaakt door de verschuiving van de reis- en verblijfkosten naar
					 personele kosten.
 
 Dotaties voorzieningen
 Naar aanleiding van een stelselwijziging, waardoor de benodigde voorziening
				 voor ambtsjubilea per medewerker nauwkeuriger wordt berekend, is ruim € 0,2
				 mln extra gedoteerd.
 Saldo van baten en lasten
 De werkzaamheden Caribisch Nederland zijn door het agentschap niet
				 meegenomen in de begroting 2013 omdat ten tijde van het opstellen te veel
				 onduidelijkheid bestond over de te verwachten baten en lasten Caribisch
				 Nederland. Het resultaat exclusief Caribisch Nederland is € 0,08 mln en dus
				 in lijn met het begrote resultaat ad € 0,05 mln.
 Balans per 31 december 2013
 
 (Bedragen in € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans 2013
 
 
 Balans 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële activa
 
 
 299
 
 
 449
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 
 
 
 – grond en gebouwen
 
 
 
 
 
 
 – installaties en inventarissen
 
 
 886
 
 
 1.185
 
 
 
 
 – overige materiële vaste activa
 
 
 4.078
 
 
 4.657
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 2.776
 
 
 2.612
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 355
 
 
 9.078
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 10.378
 
 
 10.389
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 18.772
 
 
 
 
 28.370
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 
 
 – exploitatiereserve
 
 
 1.620
 
 
 1.625
 
 
 
 
 – onverdeeld resultaat
 
 
 803
 
 
 2.554
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 510
 
 
 324
 
 
 
 
 Leningen bij het MvF
 
 
 704
 
 
 975
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 381
 
 
 1.012
 
 
 
 
 Te verrekenen met vergunninghouders c.a.
 
 
 7.162
 
 
 6.618
 
 
 
 
 Te verrekenen met Caribisch Nederland
 
 
 1.669
 
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 5.923
 
 
 15.262
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 18.772
 
 
 
 
 28.370
 
 
 
 
 
 
 Nog te ontvangen/Nog te
				 betalen
 Deze posten zijn aanmerkelijk lager doordat in 2013 een
				 substantieel bedrag aan openstaande boetes en dwangsommen is ontvangen en
				 afgedragen aan het moederdepartement.
 
 Eigen vermogen (inclusief onverdeeld resultaat)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Omzet, excl. rente- en bijzondere baten
 
 
 31.745
 
 
 32.839
 
 
 32.623
 
 
 
 
 Gemiddelde omzet over 3 jaar
 
 
 32.501
 
 
 32.900
 
 
 32.403
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toegestane exploitatiereserve
 
 
 1.550
 
 
 1.625
 
 
 1.620
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 1.255
 
 
 2.554
 
 
 803
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 2.805
 
 
 4.179
 
 
 2.423
 
 
 
 
 
 Inclusief het resultaat over 2013 bedraagt het saldo
				 van de exploitatiereserve € 2,4 mln en ligt daarmee boven het toegestane
				 maximum. Bij eerstvolgende suppletoire wet zal worden aangegeven hoe dit wordt
				 hersteld.
 
 Voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Boekwaarde
 
 
 Dotaties
 
 
 Dotatie ivm
 
 
 Onttrekkingen
 
 
 Vrijval
 
 
 Boekwaarde
 
 
 
 
 
 1/1/2013
 
 
 
 correctie 2012
 
 
 
 
 31/12/2013
 
 
 
 
 
 
 Wachtgeld en FLO
 
 
 103
 
 
 27
 
 
 
 53
 
 
 
 77
 
 
 
 
 Ambtsjubilea
 
 
 221
 
 
 31
 
 
 233
 
 
 52
 
 
 
 433
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 324
 
 
 
 
 58
 
 
 
 
 233
 
 
 
 
 105
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 510
 
 
 
 
 
 
 Naar aanleiding van een stelselwijziging, waardoor de
				 benodigde voorziening per medewerker nauwkeuriger wordt berekend, heeft een
				 extra dotatie op de voorziening ambtsjubilea plaatsgevonden.
 Te verrekenen met vergunninghouders
				 c.a.
 
 De post «te verrekenen met vergunninghouders»
					 geeft de schuld aan de vergunninghouders c.a. van Agentschap Telecom weer. De
					 schuld is opgebouwd uit overdekkingen in voorgaande jaren.
 Met het oog
					 op een stabiel tarievenbeleid kunnen niet alle onder- en overdekkingen in één
					 keer in de tarieven verwerkt worden. Daarom kent deze post ook een langlopende
					 component. Deze post zal de komende jaren substantieel worden afgebouwd door de
					 middelen aan te wenden voor de ontwikkeling en bouw van een nieuw
					 vergunningverleningssysteem (GAMMA).
 
 Te verrekenen met Caribisch
				 Nederland
 Deze post is vergelijkbaar met de post «te
				 verrekenen met vergunninghouders c.a.», maar dan specifiek voor de
				 vergunninghouders in Caribisch Nederland. Het komende jaar worden de tarieven
				 kritisch tegen het licht gehouden om deze post af te bouwen.
 
 Aandeel moederdepartement en overige departementen in
					 vorderingen en schulden
 
 
 
 
 
 
 
 (Bedragen x € 1.000)
 
 
 moederdepartement
 
 
 overige departementen
 
 
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 11
 
 
 39
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 23
 
 
 42
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 
 10.378
 
 
 
 
 totaal vorderingen
 
 
 34
 
 
 10.459
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 60
 
 
 5
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 1.138
 
 
 484
 
 
 
 
 totaal schulden
 
 
 1.198
 
 
 489
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht over 2013
 
 (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
								begroting
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 1 januari
							 2013
 
 
 + stand
							 depositorekeningen
 
 
 
 
 6.523
 
 
 
 
 10.389
 
 
 
 
 3.866
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele
							 kasstroom
 
 
 
 
 2.108
 
 
 
 
 1.481
 
 
 
 
 – 627
 
 
 
 
 
 3a.
 
 
 totaal investeringen (–/–)
 
 
 – 3.250
 
 
 – 711
 
 
 2.539
 
 
 
 
 3b.
 
 
 totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
							 
 
 
 
 
 – 3.250
 
 
 
 
 – 711
 
 
 
 
 2.539
 
 
 
 
 
 4a.
 
 
 eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
 
 
 
 – 345
 
 
 – 345
 
 
 
 
 4b.
 
 
 eenmalige storting door moederdepartement (+)
 
 
 469
 
 
 
 – 469
 
 
 
 
 4c.
 
 
 aflossingen op leningen (–/–)
 
 
 – 436
 
 
 – 436
 
 
 
 
 
 4d.
 
 
 beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal
							 financieringskasstroom
 
 
 
 
 33
 
 
 
 
 – 781
 
 
 
 
 – 814
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 31 december
							 2013
 
 
 + stand
							 depositorekeningen
 
 
 
 
 5.414
 
 
 
 
 10.378
 
 
 
 
 4.964
 
 
 
 
 
 
 *noot: maximale roodstand € 0,5 mln
 
 
 
 De operationele kasstroom is vooral lager doordat de
					 afname van de kortlopende schulden aanmerkelijk groter is dan de toename van de
					 kortlopende vorderingen.
 De investeringen zijn € 2,6 mln lager dan
					 begroot. Dit heeft twee oorzaken. Ten eerste is het project Gamma vertraagd,
					 waardoor er in 2013 geen sprake is geweest van investeringen. Verder zijn de
					 geplande investering in auto’s voor de inspecteurs niet meer in 2013
					 gerealiseerd. In 2013 is voornamelijk geïnvesteerd in meetapparatuur en in het
					 vast meetnet.
 Het verschil op de financieringskasstroom is ontstaan
					 doordat het resultaat over 2012 hoger is uitgevallen dan oorspronkelijk
					 begroot, met als gevolg een uitkering aan het moederdepartement.
 
 
 Doelmatigheidsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2013
 
 
 
 Realisatie 2010
 
 
 Realisatie 2011
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Begroting 2013
 
 
 
 
 
 
 Inputindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verhouding direct/indirect (in fte)
 
 
 
 183,0/93,6
 
 
 175,5 / 94,5
 
 
 186,6 / 70,0
 
 
 174,9 / 74,9
 
 
 184 / 72
 
 
 
 
 Verklarende/achtterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personeelskosten per fte
 
 
 
 € 71.323
 
 
 € 71.111
 
 
 € 69.853
 
 
 € 70.395
 
 
 € 70.422
 
 
 
 
 Totaal aantal fte's (excl. externe inhuur)
 
 
 
 276,6
 
 
 246,0
 
 
 256,6
 
 
 237,3
 
 
 251,5
 
 
 
 
 Kosten inhuur externen (PAO-definitie; x € 1.000)
 
 
 
 € 1.867
 
 
 € 1.570
 
 
 € 1.113
 
 
 € 947
 
 
 € 451
 
 
 
 
 Outputindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uurtarief (wijziging in reële termen)
 
 
 
 2,90%
 
 
 0,00%
 
 
 – 0,45%
 
 
 – 1,47%
 
 
 
 
 
 Aantal declarabele uren (per fte en totaal)
 
 
 
 1.429/1.667
 
 
 1.453/1.667
 
 
 1.453 / 1.667
 
 
 1.450/ 1.660
 
 
 
 
 
 Aantal werkbare /beschikbare uren:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – werkbare uren
 
 
 
 1.836
 
 
 1.836
 
 
 1.836
 
 
 1.829
 
 
 1.836
 
 
 
 
 – bruto beschikbare uren
 
 
 
 1.667
 
 
 1.667
 
 
 1.667
 
 
 1.660
 
 
 1.660
 
 
 
 
 – netto beschikbare uren
 
 
 
 1.588
 
 
 1.588
 
 
 1.588
 
 
 1.585
 
 
 1.581
 
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsresultaat (x € 1.000)
 
 
 
 1.875
 
 
 1.255
 
 
 2.554
 
 
 803
 
 
 54
 
 
 
 
 Omzet
 
 
 
 34.368
 
 
 32.294
 
 
 33.455
 
 
 33.036
 
 
 32.807
 
 
 
 
 Kwaliteitsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid:
 
 
 
 (schaal 5,0)
 
 
 
 
 
 
 3,9
 
 
 
 
 
 • doelgroep hoog belang
 
 
 
 3,8
 
 
 niet in 2011
 
 
 niet in 2012
 
 
 
 ≥ 7
 
 
 
 
 • doelgroep midden belang
 
 
 
 4,0
 
 
 niet in 2011
 
 
 niet in 2012
 
 
 
 ≥ 7
 
 
 
 
 • doelgroep laag belang
 
 
 
 4,0
 
 
 niet in 2011
 
 
 niet in 2012
 
 
 
 ≥ 7
 
 
 
 
 Doorlooptijd primaire processen:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vergunningaanvragen 95% binnen
 
 
 8 weken
 
 
 93%
 
 
 96%
 
 
 98%
 
 
 99%
 
 
 95%
 
 
 
 
 
 6 weken
 
 
 89%
 
 
 
 
 
 85%
 
 
 
 
 
 4 weken
 
 
 83%
 
 
 
 
 
 60%
 
 
 
 
 
 2 weken
 
 
 63%
 
 
 
 
 
 35%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Reactietijd storingsklachten
 
 
 norm
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klachten van levensbelang ≤ 4 uur
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 98%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 
 
 Klachten van maatschappelijk belang ≤ 12 uur
 
 
 98%
 
 
 98%
 
 
 95%
 
 
 91%
 
 
 97%
 
 
 98%
 
 
 
 
 Klachten van individueel belang ≤ 3 werkdagen
 
 
 80%
 
 
 92%
 
 
 99%
 
 
 80%
 
 
 95%
 
 
 90%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gegrond verklaarde bezwaarschriften aantal
 
 
 norm
 
 
 25
 
 
 21
 
 
 19
 
 
 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 ≤ 5%
 
 
 
 11,3%
 
 
 9,0%
 
 
 2,4%
 
 
 ≤ 5%
 
 
 
 
 Aantal klachten
 
 
 
 14
 
 
 7
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 ≤ 7
 
 
 
 
 Medewerkertevredenheid
 
 
 
 7,6
 
 
 niet in 2011
 
 
 niet in 2012
 
 
 7,0
 
 
 ≥ 7,0
 
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ziekteverzuim
 
 
 ≤ 4,3%
 
 
 4,0%
 
 
 4,6%
 
 
 5,4%
 
 
 4,2%
 
 
 ≤ 4,1%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
 
 Staat van baten en lasten
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 (4)
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 135.608
 
 
 156.097
 
 
 20.489
 
 
 127.907
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 376
 
 
 4.240
 
 
 3.864
 
 
 85
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 
 1.518
 
 
 1.518
 
 
 1.583
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 2.706
 
 
 2.706
 
 
 8.093
 
 
 
 
 
 Totaal baten 
 
 
 
 
 135.984
 
 
 
 
 164.561
 
 
 
 
 28.577
 
 
 
 
 137.684 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten:
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele kosten
 
 
 54.948
 
 
 83.004
 
 
 28.056
 
 
 66.392
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 19.899
 
 
 28.935
 
 
 9.036
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 1.800
 
 
 6.505
 
 
 4.705
 
 
 
 
 
 Materiële kosten
 
 
 66.077
 
 
 64.169
 
 
 – 1.908
 
 
 54.897
 
 
 
 
 – waarvan apparaat ICT
 
 
 35.600
 
 
 31.441
 
 
 – 4.159
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO’s
 
 
 3.650
 
 
 3.837
 
 
 187
 
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 materieel
 
 
 8.518
 
 
 4.328
 
 
 – 4.190
 
 
 3.705
 
 
 
 
 – waarvan apparaat ICT
 
 
 8.518
 
 
 4.328
 
 
 – 4.190
 
 
 3.705
 
 
 
 
 Immaterieel
 
 
 5.442
 
 
 4.983
 
 
 – 459
 
 
 6.933
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – dotaties voorzieningen
 
 
 
 689
 
 
 689
 
 
 125
 
 
 
 
 – bijzondere lasten
 
 
 
 6.302
 
 
 6.302
 
 
 6.687
 
 
 
 
 – rentelasten
 
 
 1.000
 
 
 526
 
 
 – 474
 
 
 802
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 135.984
 
 
 
 
 164.001
 
 
 
 
 28.017
 
 
 
 
 139.541
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 560
 
 
 
 
 560
 
 
 
 
 – 1.857
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 baten
 Omzet moederdepartement
 In 2013 is de ICT van Agentschap NL (AgNL) en Agentschap Telecom (AT) bij
				 DICTU ondergebracht. Dit is de voornaamste oorzaak van de stijging van de omzet
				 moederdepartement.
 De verdeling per productgroep wordt in onderstaande
				 tabel weergegeven.
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Oorspronkelijke vastgestelde begroting
 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijke begroting
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 Werkplekservices
 
 
 29.700
 
 
 35.887
 
 
 6.187
 
 
 31.302
 
 
 
 
 Infrabeheer
 
 
 23.600
 
 
 25.462
 
 
 1.862
 
 
 18.770
 
 
 
 
 Applicatieservices
 
 
 50.150
 
 
 59.838
 
 
 9.688
 
 
 45.007
 
 
 
 
 Overige omzet
 
 
 32.158
 
 
 34.9101De post gerealiseerde overige omzet 2013
								 bestaat voornamelijk uit algemene kosten (€ 22,8 mln). Dit zijn kosten voor
								 de DICTU-organisatie die worden omgeslagen over alle opdrachtgevers.Daarnaast bevat de post directe
								 doorbelastingen (€ 3,7 mln) en overige posten (€ 8,4 mln). Directe
								 doorbelastingen zijn inkopen die DICTU meteen geheel doorbelast aan
								 opdrachtgevers, bijvoorbeeld op het gebied van telecommunicatie.Overige posten omvat voornamelijk kosten die
								 niet worden gedekt vanuit DICTU-tarieven maar waarvoor alternatieve
								 financiering ter beschikking wordt gesteld bijvoorbeeld door het
								 moederdepartement voor onderhoud licenties en informatiebeveiliging.
 
 
 2.752
 
 
 32.828
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 135.608
 
 
 
 
 156.097
 
 
 
 
 20.489
 
 
 
 
 127.907
 
 
 
 
 
 
 Omzet overige
				 departementen
 
 Het opdrachtenpakket van DICTU voor opdrachtgevers
					 van andere departementen is toegenomen, zoals in de eerste suppletoire
					 begroting toegelicht. De realisatie van het geraamde pakket omzet overige
					 departementen in 2013 is als volgt:
 € 0,097 mln Binnenlandse Zaken
					 en Koninkrijksrelaties;
 € 0,411 mln Sociale Zaken en Welzijn;
 € 0,259 mln Infrastructuur en Milieu;
 € 3,464 mln
					 Volksgezondheid Welzijn en Sport;
 € 0,005 mln Ministerie van
					 OC&W;
 € 0,001 mln Ministerie van Financiën.
 
 Omzet derden
 
 De realisatie van het geraamde pakket omzet derden
					 in 2013 is als volgt:
 € 0,676 mln CIBG;
 € 0,789 mln
					 Staatsbosbeheer;
 € 0,052 mln Stichting Ictu;
 € 0,001
					 mln Spir-IT.
 
 Bijzondere baten
 DICTU heeft in 2013 bijzondere baten ontvangen voor extra kosten van
				 softwarelicenties, intensivering informatiebeveiliging, het terugbrengen van
				 het aantal werkplekken dat DICTU ondersteunt en de concentratie van
				 datacentra.
 Toelichting op de lasten
 Personele kosten
 De
				 stijging van de personele kosten wordt veroorzaakt door een hogere omzet en
				 daardoor een hogere inzet van personeel.
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten zijn lager dan begroot omdat er in het voorgaande
				 jaren inhaalafschrijvingen zijn doorgevoerd die nu tot lagere kosten
				 leiden.
 Saldo van baten en lasten
 Door het positieve resultaat in 2013 wordt het negatieve eigen vermogen,
				 dat was ontstaan door het negatieve resultaat van 2012, gerepareerd.
 
 Voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Boekwaarde
 
 
 Dotaties
 
 
 Onttrekkingen
 
 
 Vrijval
 
 
 Boekwaarde
 
 
 
 
 
 1/1/2013
 
 
 
 
 
 31/12/2013
 
 
 
 
 
 
 Reorganisatievoorziening
 
 
 248
 
 
 186
 
 
 217
 
 
 
 217
 
 
 
 
 
 Per 1 januari 2014 heeft DICTU nog vier medewerkers
				 die ten laste komen van de reorganisatievoorziening. Drie medewerkers vallen
				 onder het regime van «werk naar werk». Bij één medewerker is sprake van een
				 aflopende suppletie regeling.
 Balans per 31 december 2013
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans 31-12-2013
 
 
 Balans 31-12-2012
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 17.716
 
 
 18.687
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 11.963
 
 
 
 
 
 – grond en gebouwen
 
 
 
 
 
 
 – installaties en inventarissen
 
 
 9.011
 
 
 12.603
 
 
 
 
 – overige materiële vaste activa
 
 
 2.952
 
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 32.638
 
 
 24.132
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 8.422
 
 
 10.101
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 478
 
 
 
 
 
 
 Totaal activa
 
 
 
 
 71.217
 
 
 
 
 65.523
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen Vermogen
 
 
 
 
 
 
 – exploitatiereserve
 
 
 – 479
 
 
 1.378
 
 
 
 
 – onverdeeld resultaat
 
 
 562
 
 
 – 1.857
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 217
 
 
 248
 
 
 
 
 Leningen bij het MvF
 
 
 16.777
 
 
 26.027
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 10.400
 
 
 627
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 43.741
 
 
 38.629
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 
 471
 
 
 
 
 
 Totaal passiva
 
 
 
 
 71.217
 
 
 
 
 65.523 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 Tabel Vermogensontwikkeling 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 1 Eigen Vermogen per 1 Januari *
 
 
 1.044
 
 
 1.378
 
 
 – 479
 
 
 
 
 2 Saldo Baten en Lasten
 
 
 334
 
 
 – 1.857
 
 
 562
 
 
 
 
 3 Directe mutaties in het Eigen Vermogen
 
 
 
 
 
 
 
 3a. Uitkering aan moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3b. Bijdrage door moederderpartement ter versterking Eigen Vermogen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3c. Overige Mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 31 december
 
 
 
 
 1.378
 
 
 
 
 – 479
 
 
 
 
 82
 
 
 
 
 
 Omzet
 
 
 124.838
 
 
 137.684
 
 
 164.561
 
 
 
 
 Vermogensplafond (5%)
 
 
 
 
 7.118
 
 
 
 
 
 De exploitatiereserve is gebonden aan een
				 maximumomvang van 5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie
				 jaar. De maximaal toegestane omvang van de exploitatiereserve bedraagt voor
				 DICTU € 7,1 mln. Het eigen vermogen van DICTU bedraagt nu € 0,082
				 mln.
 
 Uitsplitsing van de debiteuren (In € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 7.155
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 244
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 18.469
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 312
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 3.572
 
 
 
 
 Totaal agentschappen
 
 
 29.752
 
 
 
 
 Moederdepartement
 
 
 1.389
 
 
 
 
 
 Totaal debiteuren intern EZ
 
 
 
 
 31.141
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitsplitsing van de crediteuren
 
 
 (In € 1.000)
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 62
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 273
 
 
 
 
 Ministerie van EZ, directie Bedrijfsvoering
 
 
 123
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 762
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 0,2
 
 
 
 
 Onafhankelijke Post en Telecom Autoriteit
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Totaal crediteuren intern EZ
 
 
 
 
 1.224
 
 
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht over 2013
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 1 januari 2013 + stand
							 depositorekeningen 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 471
 
 
 
 
 – 471
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom 
 
 
 
 
 10.387
 
 
 
 
 18.900
 
 
 
 
 8.513
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (–/–)
 
 
 – 10.387
 
 
 – 7.700
 
 
 2.687
 
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 – 10.387
 
 
 
 
 – 7.700
 
 
 
 
 2.687
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (–/–)
 
 
 – 10.387
 
 
 – 10.251
 
 
 136
 
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 10.387
 
 
 0
 
 
 – 10.387
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 10.251
 
 
 
 
 – 10.251
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 31 december 2013 + stand
							 depositorekeningen (=1+2+3+4) 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 478
 
 
 
 
 478
 
 
 
 
 
 
 (*noot: maximale roodstand € 0,5 mln)
 
 
 Bij de toelichting op de staat van baten en lasten is
				 reeds gewezen op het verschil tussen begroting en realisatie van de
				 afschrijvingskosten. Logische component van dit verschil is dat de
				 investeringskasstroom in 2013 aanzienlijk bescheidener is geweest dan in de
				 begroting voorzien.
 Doelmatigheidsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Realisatie 2010
 
 
 Realisatie 2011
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Begroting 2013
 
 
 
 
 
 
 
 1. Kostprijzen per
 
 
 product (groep)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 a. Basistarief werkplek (gemiddeld per stuk x €)
 
 
 2.225
 
 
 2.420
 
 
 2.423
 
 
 2.410
 
 
 1.610
 
 
 
 
 b. Aantal Werkplekken
 
 
 10.000
 
 
 8.900
 
 
 13.000
 
 
 12.241
 
 
 13.509
 
 
 
 
 c. Infrastructuur
 (x € 1.000)
 
 
 23.844
 
 
 21.214
 
 
 13.993
 
 
 21.541
 
 
 23.600
 
 
 
 
 d. Productieve uren (norm 85% 2013 e.v.)
 
 
 694.000
 (80%)
 
 
 640.000 (82%)
 
 
 879.000 (89%)
 
 
 1.156.000 (87%)
 
 
 793.367
 (85%)
 
 
 
 
 
 2. Tarieven/uur 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 a. Senior medew. (ontwikkeling)
 
 
 132
 
 
 133
 
 
 90
 
 
 87
 
 
 105
 
 
 
 
 b. Medior medew. (bouw)
 
 
 107
 
 
 108
 
 
 80
 
 
 78
 
 
 90
 
 
 
 
 c. Junior medew. (test en beheer)
 
 
 97
 
 
 98
 
 
 80
 
 
 78
 
 
 80
 
 
 
 
 
 3. Omzet per prod.groep (pxq)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Werkplekservices
 
 
 21.793
 
 
 23.286
 
 
 31.710
 
 
 35.887
 
 
 29.700
 
 
 
 
 B. Infrastructuur
 
 
 24.696
 
 
 22.313
 
 
 26.000
 
 
 25.462
 
 
 23.600
 
 
 
 
 C. Applicatieservices incl. outsourcing
 
 
 17.396
 
 
 18.352
 
 
 18.216
 
 
 19.200
 
 
 12.350
 
 
 
 
 D. Ontwikkeling incl. detachering
 
 
 36.742
 
 
 30.548
 
 
 30.684
 
 
 40.638
 
 
 36.800
 
 
 
 
 E. Overige omzet
 
 
 26.843
 
 
 17.332
 
 
 21.297
 
 
 34.910
 
 
 33.534
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 127.470
 
 
 
 
 111.831
 
 
 
 
 127.907
 
 
 
 
 156.097
 
 
 
 
 135.984
 
 
 
 
 
 
 4. gem. bezetting FTE-totaal (excl. externe
								inhuur)
 
 
 
 284
 
 
 275
 
 
 323
 
 
 371
 
 
 314
 
 
 
 
 
 5. Saldo baten en lasten
 
 
 
 – 0,1%
 
 
 0,3%
 
 
 – 1,3%
 
 
 0,4%
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied (DLG)
 
 Staat van baten en lasten
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 (4)
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 71.428
 
 
 78.926
 
 
 7.498
 
 
 91.378
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 11.876
 
 
 8.487
 
 
 – 3.389
 
 
 7.498
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 11.876
 
 
 15.372
 
 
 3.496
 
 
 10.902
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 50
 
 
 57
 
 
 7
 
 
 28
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 
 370
 
 
 370
 
 
 854
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 95.230
 
 
 
 
 103.287
 
 
 
 
 8.057
 
 
 
 
 110.660
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele kosten
 
 
 61.700
 
 
 64.927
 
 
 3.227
 
 
 70.983
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 61.200
 
 
 63.165
 
 
 1.965
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 500
 
 
 1.762
 
 
 1.262
 
 
 
 
 
 Materiële kosten
 
 
 29.360
 
 
 30.894
 
 
 1.534
 
 
 31.223
 
 
 
 
 – waarvan apparaat ICT
 
 
 50
 
 
 59
 
 
 9
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO’s
 
 
 8.330
 
 
 9.524
 
 
 1.194
 
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – immaterieel
 
 
 500
 
 
 419
 
 
 – 81
 
 
 610
 
 
 
 
 – materieel
 
 
 1.000
 
 
 908
 
 
 – 92
 
 
 1.222
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – dotaties aan voorzieningen
 
 
 
 5.499
 
 
 5.499
 
 
 5.821
 
 
 
 
 – rentelasten
 
 
 170
 
 
 164
 
 
 – 6
 
 
 245
 
 
 
 
 – bijzondere lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 92.730
 
 
 
 
 102.811
 
 
 
 
 10.081
 
 
 
 
 110.104
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 476
 
 
 
 
 – 2.024
 
 
 
 
 556
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 baten
 Omzet moederdepartement
 De omzet moederdepartement is € 7,5 mln hoger dan begroot. De omzet van
				 door het moederdepartement gefinancierde uren ten behoeve van provincies
				 bedroeg in 2013 € 58,4 mln. De uiteindelijke opdracht 2013 die DLG voor het
				 Ministerie van EZ heeft gerealiseerd bedroeg € 20,5 mln, waarvan € 0,5
				 mln gefinancierd is uit het nog niet gebruikte deel van de ontvangen
				 moederbijdrage 2012. Gedurende 2013 is de opdracht vanuit het Ministerie van EZ
				 uitgebreid met € 3,8 mln aan werk op het beleidsterrein van Natura 2000 en
				 de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS), waaronder het opstellen van de
				 beheerplannen voor de diverse N2000-gebieden. Daarnaast heeft het ministerie
				 meerdere kleinere aanvullende opdrachten verstrekt, onder meer op het terrein
				 van Energie/gaswinning en Noordzee/Waddenzee. In oktober is het Betaal Orgaan
				 ELFPO in het kader van één betaalorgaan Europese landbouwsubsidies,
				 overgegaan naar Dienst Regelingen. De bijdrage van EZ aan DLG is hierdoor met
				 € 0,7 mln naar beneden bijgesteld.
 Omzet overige
				 departementen
 De omzet voor overige departementen is € 3,4
				 mln lager dan begroot. Dit is met name het gevolg van een € 3,0 mln lagere
				 omzet bij het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. In totaal heeft DLG ten
				 opzichte van 2012 € 1,0 mln meer omzet voor deze opdrachtgevers
				 gerealiseerd.
 Omzet derden
 DLG
				 heeft € 3,5 mln meer omzet voor derden gerealiseerd dan begroot. De omzet
				 derden is ten opzichte van 2012 met € 4,5 mln toegenomen, dit is voor een
				 belangrijk deel toe te schrijven aan € 2,5 mln aan extra opdrachten van de
				 provincies en het Inter Provinciaal Overleg (IPO).
 Bijzondere baten
 De
				 bijzondere bate van € 0,1 mln heeft betrekking op de verkoopopbrengst van
				 afgestoten auto’s.
 Personele kosten
 De
				 personele kosten zijn € 3,2 mln hoger dan begroot. De oorzaak is dat het
				 gemiddeld aantal fte in 2013 (959 fte exclusief herplaatsingskandidaten en het
				 transitiebureau) hoger lag dan de begrote 900 fte door een lagere uitstroom dan
				 gepland in het organisatiebesluit van 2012. Ten opzichte van 2012 zijn de
				 personele kosten met € 6,1 mln afgenomen door de daling van het
				 personeelsbestand in 2013 met 79 fte. Daarnaast heeft DLG gedurende 2013 een
				 aantal medewerkers gedetacheerd. Deze detachering heeft € 2,7 mln
				 opgeleverd. Tegenover deze opbrengsten staan hogere kosten. De inhuur over 2013
				 bedraagt € 1,3 mln meer dan begroot. Als gevolg van de reorganisatie is er
				 op sommige plaatsen binnen DLG tijdelijke inhuur noodzakelijk gebleken (onder
				 andere communicatie, huisvesting en interne audit). Daarnaast werkte DLG aan de
				 uitvoering van een investeringsprogramma dat beoogde de
				 programmageld-administratie te integreren in de reeds bestaande
				 projectadministratie. In verband met het besluit tot opsplitsing is dit
				 programma eind 2013 stilgelegd. De reeds gemaakte kosten (ad € 0,5 mln) zijn
				 als inhuurkosten meegenomen.
 Materiële kosten
 
 De materiële kosten waren in 2013 € 1,5 mln
					 hoger dan begroot. Naast besparingen op huisvestingskosten (€ 1,7 mln lager
					 dan begroting) en de lagere kosten voor beheer van het financiële systeem
					 (€ 0,6 mln lager dan begroot) zijn er hogere additionele kosten gemaakt in
					 opdrachten, deze kosten worden in overleg met opdrachtgevers gemaakt en bij hen
					 in rekening gebracht.
 De huisvestingskosten blijven dalen door het
					 afstoten of verhuren van overtollige kantoorruimte. De daling ten opzichte van
					 2012 is € 1,5 mln. De huisvestingskosten zijn met € 0,8 mln verlaagd door
					 een onttrekking uit de hiervoor in 2012 getroffen leegstandvoorziening.
 De bijdrage aan SSO’s betreft de beheerkosten betaald aan de Dienst ICT
					 Uitvoering en de bijdrage aan het Personeel Service Centrum. Deze kosten zijn
					 door de lagere uitstroom van personeel hoger dan begroot.
 
 Dotaties voorzieningen
 
 De huidige reorganisatievoorziening blijkt op basis
					 van de huidige inzichten en ervaringscijfers onvoldoende om de financiële
					 verplichtingen tot en met 2016 af te dekken. DLG heeft in 2013 een dotatie van
					 € 4,6 mln aan de reorganisatievoorziening gedaan om aan de verwachte
					 financiële verplichtingen tot en met 2016 te kunnen voldoen.
 Aan de
					 voorziening verlieslatende huurcontracten is een dotatie van € 0,9 mln
					 gedaan. Er is een inschatting gemaakt van de kosten van leegstand en eventuele
					 huuropbrengsten in 2014. Als gevolg hiervan is een dotatie gedaan voor de
					 panden in Tilburg, Leeuwarden en Zwolle.
 
 Saldo van baten en lasten
 
 DLG heeft in 2013 een positief saldo van baten en
					 lasten gerealiseerd van € 0,5 mln. Het saldo van baten en lasten over 2013
					 is € 2,0 mln lager dan begroot. Enerzijds zijn de baten € 8,1 mln hoger
					 dan begroot, vooral door een hogere omzet (€ 7,6 mln hoger dan begroot).
					 Anderzijds zijn de lasten € 10,1 mln hoger dan begroot, vooral door hogere
					 personele kosten (€ 3,2 mln hoger dan begroot) en hogere dotaties aan
					 voorzieningen
 (€ 5,5 mln hoger dan begroot).
 
 Balans per 31 december 2013
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans 2013
 
 
 Balans 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 279
 
 
 892
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 
 
 
 – grond en gebouwen
 
 
 2.483
 
 
 2.908
 
 
 
 
 – installaties en inventarissen
 
 
 724
 
 
 1.016
 
 
 
 
 – overige materiële vaste activa
 
 
 478
 
 
 602
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 6.536
 
 
 5.153
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 6.782
 
 
 5.828
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 41.139
 
 
 24.793
 
 
 
 
 
 Totaal activa
 
 
 
 
 58.421
 
 
 
 
 41.192
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen Vermogen
 
 
 
 
 
 
 – exploitatiereserve
 
 
 4.059
 
 
 3.503
 
 
 
 
 – bestemmingsreserve
 
 
 15.000
 
 
 
 
 
 – onverdeeld resultaat
 
 
 476
 
 
 556
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 18.771
 
 
 18.304
 
 
 
 
 Leningen bij het MvF
 
 
 1.985
 
 
 4.117
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 691
 
 
 178
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 17.439
 
 
 14.534
 
 
 
 
 
 Totaal passiva
 
 
 
 
 58.421
 
 
 
 
 41.192
 
 
 
 
 
 
 Debiteuren/Nog te
				 ontvangen
 
 In de post Debiteuren is een vordering op het
					 Ministerie van EZ van € 0,5 mln opgenomen. De vordering op andere
					 ministeries in deze post bedraagt € 1,2 mln.
 In de post Nog te
					 ontvangen zijn geen bedragen opgenomen die betrekking hebben op het Ministerie
					 van EZ of op andere ministeries.
 
 
 Eigen vermogen
 
 Tabel Vermogensontwikkeling 2009–2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (Bedragen in € 1.000)
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 Eigen vermogen per 1 januari
 
 
 
 
 6.068
 
 
 
 
 6.140
 
 
 
 
 3.045
 
 
 
 
 3.503
 
 
 
 
 4.059
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 72
 
 
 
 
 (3.095)
 
 
 
 
 458
 
 
 
 
 556
 
 
 
 
 476
 
 
 
 
 
 3
 
 
 Directe mutaties in het Eigen vermogen:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3a. uitkering aan moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3b. bijdrage door moederdepartement ter versterking EV
 
 
 
 
 
 
 15.000
 
 
 
 
 
 3c. overige mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen per 31 december
 
 
 
 
 6.140
 
 
 
 
 3.045
 
 
 
 
 3.503
 
 
 
 
 4.059
 
 
 
 
 19.535
 
 
 
 
 
 
 Het eigen vermogen, exclusief bestemmingsreserve,
				 bedraagt € 4,5 mln. Dit is 4,0% van de gemiddelde jaaromzet van € 113,9
				 mln, berekend over de laatste drie jaar, en valt daarmee binnen de in de
				 Regeling Agentschappen gestelde maximumnorm van 5%.
 Bestemmingsreserve
 De
				 bestemmingsreserve van € 15,0 mln komt voort uit een kapitaalstorting van
				 het Ministerie van EZ met een specifieke bestemming. Dit betreft een bijzondere
				 bijdrage van het moederdepartement ter dekking van de transitiekosten als
				 gevolg van het besluit tot opsplitsing van DLG. De bestemmingsreserve mag
				 alleen ten behoeve van de transitiekosten die worden gemaakt als gevolg van de
				 opsplitsing worden aangewend, een eventueel surplus valt vrij. Voor het vormen
				 van de bestemmingsreserve is toestemming verleend door het Ministerie van
				 Financiën.
 Voorzieningen
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Boekwaarde
 
 
 1/1/2013
 
 
 
 
 Dotaties
 
 
 
 
 Onttrekkingen
 
 
 
 
 Vrijval
 
 
 
 
 Boekwaarde
 
 
 31/12/2013
 
 
 
 
 
 
 
 Reorganisatie
 
 
 17.464
 
 
 4.647
 
 
 3.900
 
 
 370
 
 
 17.841
 
 
 
 
 Huurcontracten
 
 
 707
 
 
 852
 
 
 752
 
 
 0
 
 
 807
 
 
 
 
 Aansprakelijkheid
 
 
 133
 
 
 0
 
 
 10
 
 
 
 123
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 18.304
 
 
 5.499
 
 
 4.662
 
 
 370
 
 
 18.771
 
 
 
 
 
 Voorziening
				 reorganisatiekosten
 
 In 2011 is het besluit genomen om in 2012 te gaan
					 reorganiseren. Op 10 september 2012 is de reorganisatie gestart.
 Voor
					 de salariskosten en fte-gerelateerde materiële kosten van de
					 herplaatsingkandidaten is in 2013 € 3,1 mln onttrokken aan de voorziening.
					 Voor kosten van de organisatie en begeleiding van het transitieproces en
					 bevorderen van de mobiliteit is in 2013 € 0,8 mln onttrokken aan de
					 voorziening.
 In oktober 2013 heeft de Staatssecretaris – na overleg
					 met de provincies over de uitwerking van het Onderhandelingsakkoord
					 decentralisatie natuur – besloten tot opsplitsing van DLG in een provinciaal
					 deel en een rijksdeel. In de reorganisatievoorziening is nog geen rekening
					 gehouden met een verdere krimp van het personeelsbestand naar aanleiding van
					 dit besluit, dat een overgang van 400 fte naar de provincies tot gevolg heeft.
					 Er is nog geen organisatiebesluit vastgesteld om de huidige omvang van de
					 voorziening te kunnen herberekenen.
 
 Voorziening verlieslatende
				 huurcontracten
 In 2013 is er voor de huurkosten van
				 kantoorlocaties in Tilburg, Leeuwarden en Arnhem € 0,8 mln ten laste van de
				 voorziening gebracht.
 Crediteuren/Nog te
				 betalen
 In de post Crediteuren zijn geen bedragen opgenomen die
				 betrekking hebben op het Ministerie van EZ of op andere ministeries. Dit geldt
				 ook voor de post Nog te betalen.
 Kasstroomoverzicht over 2013
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 1 januari 2013 + stand
							 depositorekeningen 
 
 
 
 
 10.383
 
 
 
 
 24.793
 
 
 
 
 14.410
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom 
 
 
 
 
 1.500
 
 
 
 
 3.915
 
 
 
 
 2.415
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (–/–)
 
 
 2.140
 
 
 108
 
 
 – 2.032
 
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 
 234
 
 
 234
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 – 2.140
 
 
 
 
 126
 
 
 
 
 2.266
 
 
 
 
 
 4a.
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
 
 
 
 
 
 
 
 4b.
 
 
 Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
 
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 
 
 4c.
 
 
 Aflossingen op leningen (–/–)
 
 
 1.505
 
 
 2.695
 
 
 1.190
 
 
 
 
 4d.
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 2.140
 
 
 
 – 2.140
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 635
 
 
 
 
 12.305
 
 
 
 
 11.670
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 31 december 2013 + stand
							 depositorekeningen (=1+2+3+4) 
 
 
 
 
 10.378
 
 
 
 
 41.139
 
 
 
 
 30.761
 
 
 
 
 
 
 Operationele kasstroom
 De gerealiseerde operationele kasstroom bedraagt € 2,4 mln meer dan
				 begroot. De voornaamste oorzaak van de hogere operationele kasstroom is een
				 € 4,0 mln hoger openstaand bedrag aan kortlopende schulden ten opzichte van
				 eind 2012 en de verhoging van de voorzieningen met € 0,5 mln. Daar tegenover
				 staat een € 2,3 mln hoger openstaand bedrag aan vorderingen en nog te
				 ontvangen bedragen.
 Investeringen en
				 desinvesteringen
 De investeringen in 2013 zijn € 2,3 mln
				 lager dan begroot. De oorzaak hiervan is dat er geen nieuwe gebouwen zijn
				 betrokken en dat, mede naar aanleiding van het besluit tot opsplitsing, de
				 investering in systeemontwikkeling is stopgezet en niet meer geactiveerd. In
				 2013 is er per saldo € 0,1 mln geïnvesteerd in activa, dit betreft auto’s
				 en inventaris.
 
 Doelmatigheidsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie 2010
 
 
 Realisatie 2011
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Begroting 2013
 
 
 
 
 
 
 Kostprijzen per product (groep)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tarieven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tarieven/uur
 
 
 € 105,33
 
 
 € 103,39
 
 
 € 109,40
 
 
 € 110,31
 
 
 € 108,50
 
 
 
 
 Index in reële termen t.o.v. 2013 (2013= 100)
 
 
 
 95
 
 
 101
 
 
 
 100
 
 
 
 
 
 Omzet per productgroep (€ x mln)
								exclusief additionele opbrengsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving en vervreemding grond
 
 
 20.084
 
 
 15.914
 
 
 12.910
 
 
 13.014
 
 
 12.400
 
 
 
 
 Exploitatie grond
 
 
 1.722
 
 
 1.137
 
 
 1.266
 
 
 1.902
 
 
 900
 
 
 
 
 Planvorming
 
 
 21.759
 
 
 17.945
 
 
 14.910
 
 
 10.613
 
 
 14.000
 
 
 
 
 Planuitvoering
 
 
 43.577
 
 
 40.908
 
 
 36.077
 
 
 33.903
 
 
 32.000
 
 
 
 
 Adviezen aanvragen
 
 
 3.856
 
 
 3.334
 
 
 940
 
 
 4.426
 
 
 2.600
 
 
 
 
 Uitvoeren subsidie regelingen
 
 
 11.019
 
 
 12.046
 
 
 13.268
 
 
 10.923
 
 
 9.400
 
 
 
 
 Adviezen algemeen en beleid
 
 
 26.214
 
 
 29.689
 
 
 25.061
 
 
 22.263
 
 
 23.200
 
 
 
 
 Informatieverstrekking
 
 
 988
 
 
 809
 
 
 396
 
 
 1.595
 
 
 600
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 129.219
 
 
 
 
 121.782
 
 
 
 
 104.828
 
 
 
 
 98.639
 
 
 
 
 95.200
 
 
 
 
 
 
 Fte
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Fte-totaal (excl. Externe inhuur)
 
 
 1.278
 
 
 1.117
 
 
 1.042
 
 
 963
 
 
 900
 
 
 
 
 Personeelskosten per fte
 
 
 
 66.000
 
 
 
 68.600
 
 
 68.000
 
 
 
 
 Verhoudingen direct/ indirect (excl. externe inhuur)
 
 
 
 69,5/30,5
 
 
 
 
 76/24
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten (% van totale baten)
 
 
 – 2,27%
 
 
 0,3%
 
 
 0,5%
 
 
 0,5%
 
 
 2,6%
 
 
 
 
 
 Kwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 7,0
 
 
 –
 
 
 7,3
 
 
 
 
 
 Toelichting op
				 doelmatigheidsindicatoren
 De omzet per productgroep is met
				 € 6,2 mln afgenomen ten opzichte van 2012.
 Het aantal fte dat DLG
				 ultimo 2013 in dienst had, bedraagt 963 fte (inclusief
				 herplaatsingskandidaten). Ten opzichte van 2012 is er sprake van een afname van
				 79 fte. DLG staat de komende jaren voor een krimpopgave. Vooralsnog gaat het
				 vigerende organisatiebesluit uit van een afname tot ca. 750 fte eind 2014. In
				 2014 wordt in een organisatiebesluit verder uitgewerkt wat de consequenties
				 zijn van de overgang van 400 fte naar provincies en de daaruit volgende
				 opsplitsing van DLG.
 
 Het gerealiseerde saldo van baten en lasten bedraagt
					 0,5% van de totale baten ten opzichte van een begroot percentage van 2,6%. De
					 verklaring is dat de gerealiseerde baten en de gerealiseerde lasten beide
					 weliswaar hoger zijn dan begroot, maar dat dit bij de baten minder het geval is
					 dan bij de lasten. Hierdoor is het gerealiseerde saldo van baten en lasten in
					 euro’s lager dan begroot, en daardoor ook als percentage van de totale
					 baten.
 DLG laat tweejaarlijks een onafhankelijke instantie de
					 klanttevredenheid bij opdrachtgevers en derden onderzoeken. De resultaten van
					 het laatste klanttevredenheidsonderzoek zijn medio 2012 beschikbaar gekomen.
					 DLG heeft bij dit onderzoek een 7,0 gescoord.
 
 
 
 
 Dienst Regelingen (DR)
 
 Staat van Baten en Lasten
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
								begroting 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 127.531
 
 
 147.995
 
 
 20.464
 
 
 146.208
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 2.100
 
 
 768
 
 
 – 1.332
 
 
 1.293
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 15.000
 
 
 13.414
 
 
 – 1.586
 
 
 13.816
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 10
 
 
 43
 
 
 33
 
 
 11
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 144.641
 
 
 
 
 162.220
 
 
 
 
 17.579
 
 
 
 
 161.328
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele kosten
 
 
 71.012
 
 
 86.346
 
 
 15.334
 
 
 87.894
 
 
 
 
 – Waarvan eigen personeel
 
 
 63.590
 
 
 63.796
 
 
 206
 
 
 59.174
 
 
 
 
 – Waarvan externe inhuur
 
 
 7.422
 
 
 22.550
 
 
 15.128
 
 
 28.720
 
 
 
 
 Materiële kosten
 
 
 60.104
 
 
 59.665
 
 
 – 439
 
 
 60.382
 
 
 
 
 – Waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Waarvan bijdrage aan SSO’s
 
 
 39.631
 
 
 36.654
 
 
 – 2.977
 
 
 41.316
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Immaterieel
 
 
 12.490
 
 
 12.765
 
 
 275
 
 
 11.784
 
 
 
 
 Materieel
 
 
 446
 
 
 485
 
 
 39
 
 
 490
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – dotaties voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – rentelasten
 
 
 589
 
 
 349
 
 
 – 240
 
 
 788
 
 
 
 
 – bijzondere lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 144.641
 
 
 
 
 159.610
 
 
 
 
 14.969
 
 
 
 
 161.338
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.610
 
 
 
 
 2.610
 
 
 
 
 – 10
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 baten
 Omzet moederdepartement
 
 De stand van de omzet moederdepartement, zoals
					 opgenomen in de oorspronkelijk vastgestelde begroting, was inclusief een nog
					 niet gefinancierde bijdrage voor het Subsidiestelsel Natuur- en
					 Landschapsbeheer (SNL) van € 10 mln. In het voorjaar van 2013 is vanuit het
					 moederdepartement aan DR een opdracht verleend op basis van een ingediende
					 offerte, waarbij een bedrag is overeengekomen van bruto € 150,5 mln. Bij
					 eerste en tweede suppletoire begroting 2013 heeft bijstelling van de
					 oorspronkelijk vastgestelde bijdrage (inclusief de reeds begrote middelen voor
					 SNL) plaatsgevonden, ten behoeve van de financiering van het
					 opdrachtenpakket.
 De Directoraten-generaal Natuur & Regio
					 (N&R) en AGRO zijn de belangrijkste opdrachtgevers voor DR. De opgenomen
					 omzet vertegenwoordigt de opdracht die DR in 2013 voor beide opdrachtgevers
					 heeft uitgevoerd. Een deel van dit pakket is vanwege de late invulling van wet-
					 en regelgeving doorgeschoven naar 2014. Het gaat om delen van de opdrachten
					 Nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), Nieuw Mestbeleid (NMB) en Beheer
					 Grootschalige Topografie (BGT). Naast de voorbereiding van de fusie met AgNL
					 heeft DR ook te maken gehad met extra werkzaamheden dit boekjaar. Te weten de
					 voorbereiding en overkomst (per oktober 2013) van betaalorgaantaken DLG,
					 meerwerk betreffende vergunningverlening en het voorbereiden van de overgang in
					 2014 van de medebewindstaken van de productschappen naar RVO.nl. Op de vermelde
					 omzet moederdepartement is een bijdrage in de uitvoeringskosten door derden in
					 mindering gebracht. Deze vergoedingen zijn verantwoord bij Omzet derden.
 Voor een uitsplitsing van de omzet naar de belangrijkste opdrachten wordt
					 verwezen naar de tabel bij de Doelmatigheidsindicatoren.
 
 Omzet overige
				 departementen
 Bij de omzet overige departementen is er een
				 aflopende activiteit te zien. De meeste opdrachten bevinden zich in een
				 afrondende fase.
 Omzet Derden
 Deze
				 omzet betreft enerzijds een bijdrage door derden in de uitvoeringskosten die in
				 opdracht van het moederdepartement plaatsvinden (bijvoorbeeld heffingen en
				 retributies). Deze bijdragen zijn op de omzet moederdepartement in mindering
				 gebracht. Anderzijds is sprake van omzet vanuit opdrachten van derden. Op het
				 totaal is een lichte afname te zien van de omzet. Dit geldt met name voor leges
				 Mest, Grondkamers en Identificatie en Registratie (I&R) Runderen en
				 Varkens. Deels is dit het gevolg van een afname van de uitvoeringskosten van
				 bestaande opdrachten. Daarnaast is bij diverse opdrachten sprake van minder
				 volume.
 Rentebaten
 Over 2013
				 is op de Rekening-courant verhouding met het Ministerie van Financiën een
				 beperkte rente ontvangen. Dit is het gevolg van de lage rentestand. Daarnaast
				 is een viertal deposito’s uitgezet, allen met een looptijd binnen 2013.
 Toelichting op de lasten
 Personele kosten en materiële
				 kosten
 
 De personele kosten vallen circa € 15,3 mln hoger
					 uit dan wat in de begroting was opgenomen. Het verschil zit nagenoeg volledig
					 op de externe inhuur.
 De materiële kosten vallen circa € 0,4 mln
					 lager uit, dit is met name veroorzaakt door lager dan begrote ICT-kosten.
					 Daarentegen was sprake van hogere bureaukosten. In de bijdrage aan SSO’s zijn
					 de kosten opgenomen voor DICTU, de huurkosten van de gebouwen (via de
					 Rijksgebouwendienst) en de doorbelasting van P-direkt.
 
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten op immateriële vaste activa vallen per saldo circa
				 € 0,3 mln hoger uit. Dit is enerzijds het gevolg van een lager dan begroot
				 investeringsniveau op immateriële vaste activa in zowel 2013 als in voorgaande
				 boekjaren, waardoor er sprake was van lagere afschrijvingskosten. Anderzijds is
				 versneld afgeschreven op immateriële vaste activa waarvan is gebleken dat er
				 sprake is van een kortere levensduur.
 Rentelasten
 De
				 rentelasten vielen circa € 0,2 mln lager uit dan begroot. Dit is nagenoeg
				 veroorzaakt door een lagere rentestand van de afgeroepen lening in een
				 voorgaand boekjaar. Daarnaast is er in 2013 in het geheel geen lening
				 afgeroepen.
 Saldo van baten en lasten
 
 De resultaatbestemming is de verantwoordelijkheid
					 van de Secretaris-generaal van het Ministerie van Economische Zaken als
					 eigenaar van DR. De financiële verantwoording, de controleverklaring en het
					 voorstel voor resultaatbestemming worden aan hem voorgelegd. Vooruitlopend op
					 de besluitvorming hieromtrent is het saldo van baten en lasten over het
					 boekjaar 2013, ad € 2,6 mln positief, gerubriceerd onder het eigen
					 vermogen.
 Het positieve saldo van baten en lasten heeft als
					 hoofdoorzaak dat door een uiteindelijk groter werkpakket en daarmee een groter
					 aantal declarabele uren meer dekking is gegenereerd voor de overheadkosten.
					 Daarnaast vielen de ICT-kosten lager uit. De realisatie van de
					 afschrijvingskosten en rentekosten was circa € 0,1 mln hoger dan
					 begroot.
 
 Balans per 31 december 2013
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 31-12-2013
 
 
 31-12-2012
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 21.319
 
 
 27.440
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 
 
 
 – grond en gebouwen
 
 
 441
 
 
 618
 
 
 
 
 – installaties en inventarissen
 
 
 826
 
 
 963
 
 
 
 
 – overige materiële vaste activa
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 1.565
 
 
 2.972
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 8.567
 
 
 9.957
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 21.391
 
 
 16.414
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 54.109
 
 
 
 
 58.364
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen Vermogen
 
 
 
 
 
 
 – exploitatiereserve
 
 
 5.152
 
 
 5.162
 
 
 
 
 – onverdeeld resultaat
 
 
 2.610
 
 
 – 10
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Leningen bij het Ministerie van Financiën
 
 
 5.057
 
 
 8.023
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 1.818
 
 
 9.426
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 39.472
 
 
 35.763
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 54.109
 
 
 
 
 58.364
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 De exploitatiereserve is gebonden aan een
					 maximumomvang van 5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie
					 jaar. De maximaal toegestane omvang van de exploitatiereserve bedraagt
 € 8,278 mln (2012: € 8,567 mln). Inclusief het onverdeeld resultaat
					 2013 is sprake van een Eigen Vermogen van € 7,762 mln. Zodoende blijft het
					 Eigen Vermogen ultimo 2013 binnen het plafond.
 
 Onder de Debiteuren en de Nog te ontvangen bedragen
				 / Vooruitbetaalde bedragen zijn de volgende bedragen begrepen voor vorderingen
				 op het Ministerie van EZ:
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 23
 
 
 904
 
 
 
 
 AgentschapNL
 
 
 220
 
 
 60
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 61
 
 
 0
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 0
 
 
 72
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 0
 
 
 7
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 304
 
 
 
 
 1.043
 
 
 
 
 
 
 Onder de Crediteuren en Nog te betalen bedragen /
				 Vooruitontvangen bedragen zijn de volgende bedragen begrepen voor schulden aan
				 het Ministerie van EZ:
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 14.420
 
 
 7.973
 
 
 
 
 AgentschapNL
 
 
 42
 
 
 0
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 363
 
 
 4
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 7.386
 
 
 7.607
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 22.211
 
 
 
 
 15.584
 
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht over 2013
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 2013
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
								begroting 2013
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 1 januari 2013
 
 
 
 
 6.263
 
 
 
 
 16.414
 
 
 
 
 10.151
 
 
 
 
 
 
 
 + stand depositorekeningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom
 
 
 
 
 12.936
 
 
 
 
 19.867
 
 
 
 
 6.931
 
 
 
 
 
 3a.
 
 
 –/– Totaal investeringen
 
 
 – 11.500
 
 
 – 6.821
 
 
 4.679
 
 
 
 
 3b.
 
 
 + Totaal boekwaarde desinvesteringen
 
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 – 11.500
 
 
 
 
 – 6.815
 
 
 
 
 4.685
 
 
 
 
 
 4a.
 
 
 –/– Eenmalige uitkering aan
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 4b.
 
 
 + Eenmalige storting door
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 het moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 4c.
 
 
 –/– Aflossingen op leningen
 
 
 – 10.234
 
 
 – 8.075
 
 
 2.159
 
 
 
 
 4d.
 
 
 + Beroep op leenfaciliteit
 
 
 8.500
 
 
 0
 
 
 – 8.500
 
 
 
 
 
 4. 
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 – 1.734
 
 
 
 
 – 8.075
 
 
 
 
 – 6.341
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 31 december 2013 +
 
 
 stand depositorekeningen
 
 
 (=1+2+3+4)1maximale roodstand € 0,5 mln
 
 
 
 
 5.965
 
 
 
 
 21.391
 
 
 
 
 15.426
 
 
 
 
 
 
 De stand liquide middelen (inclusief deposito’s) was
				 per 1 januari 2013 € 10,2 mln hoger dan begroot, per saldo veroorzaakt door
				 een hogere operationele kasstroom en een lagere financieringskasstroom over
				 2012.
 In de begroting 2013 is rekening gehouden met een saldo van
				 baten en lasten van € 0 en een bedrag aan afschrijvingskosten van € 12,9
				 mln. Voor de balansposten (exclusief de (im)materiële vaste activa) zijn geen
				 mutaties voorzien. Zodoende is rekening gehouden met een operationele kasstroom
				 van € 12,9 mln. In de realisatie is sprake van een positief saldo van baten
				 en lasten van € 2,6 mln. De afschrijvingskosten bedroegen € 13,3 mln. Dit
				 wordt enerzijds veroorzaakt door een lagere activering van immateriële vaste
				 activa in 2012 dan waar vanuit is gegaan bij de begroting, anderzijds is sprake
				 van een versnelde afschrijving van activa in verband met een te verwachten
				 kortere levensduur. Tenslotte is er een afname van de kortlopende vorderingen
				 met € 2,8 mln en een toename van de kortlopende schulden met € 1,2 mln.
				 Deze mutaties leiden tot een operationele kasstroom van € 19,9 mln, € 7
				 mln hoger dan begroot.
 De investeringen in 2013 bedroegen € 6,8 mln
				 en zijn daarmee circa € 4,7 mln lager dan begroot. De investeringen zijn
				 voor € 0,2 mln in materiële vaste activa gedaan (vernieuwing keuken en
				 inventaris restauratieve voorziening) en voor € 6,6 mln in immateriële
				 vaste activa. Dit betreft maatwerk (web)applicaties voor Georegister (eGEO) en
				 Omvorming Programma Beheer (SNL). Er zijn enkele desinvesteringen gedaan in
				 2013. Per saldo is de investeringskasstroom € 4,7 mln lager dan
				 begroot.
 Er is in 2013 voor € 8,1 mln afgelost op de leningen bij
				 het Ministerie van Financiën, circa € 2,2 mln lager dan begroot. Dit wordt
				 veroorzaakt omdat in eerdere jaren een lager dan begrote afroep van de
				 leenfaciliteit is gedaan. In 2013 heeft geen afroep plaatsgevonden van de
				 leenfaciliteit. Dit resulteert in een financieringskasstroom die € 6,3 mln
				 lager is dan begroot.
 Met deze mutaties bedraagt de rekening-courant
				 verhouding met het Ministerie van Financiën ultimo 2013 € 21,4 mln en is
				 daarmee € 5,0 mln hoger dan ultimo 2012.
 
 Doelmatigheidsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 2010
 
 
 Realisatie
 2011
 
 
 Realisatie
 2012
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Begroting
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 Tarieven per uur
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorcalculatorisch integraal uurtarief
 
 
 € 90,50
 
 
 € 96,00
 
 
 € 99,90
 
 
 € 103,80
 
 
 € 99,90
 
 
 
 
 Index ten opzichte van 2012 (2012 = 100)
 
 
 89,6
 
 
 95,9
 
 
 100
 
 
 103,9
 
 
 100
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet per productgroep
 
 
 (x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet GLB
 
 
 45.520
 
 
 42.229
 
 
 42.137
 
 
 40.507
 
 
 36.000
 
 
 
 
 Omzet SNL
 
 
 30.265
 
 
 38.245
 
 
 40.478
 
 
 32.617
 
 
 30.031
 
 
 
 
 Omzet NMB
 
 
 17.138
 
 
 16.801
 
 
 16.699
 
 
 15.998
 
 
 16.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 FTE-totaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 FTE-totaal (excl. Externe inhuur)
 
 
 1.064,5
 
 
 976,2
 
 
 972,1
 
 
 972
 
 
 960
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten (x € 1.000)
 
 
 813
 
 
 608
 
 
 – 10
 
 
 2.610
 
 
 0
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten als % van de totale baten
 
 
 0,5%
 
 
 0,4%
 
 
 0,0%
 
 
 1,6%
 
 
 0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Productiviteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Facturabele / productieve uren
 
 
 76,8%
 
 
 76,1%
 
 
 75,0%
 
 
 74,0%
 
 
 78,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht
								kwaliteitsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gegrond verklaarde bezwaarschriften
 
 
 22%
 
 
 51%
 
 
 40%
 
 
 32%
 
 
 25%
 
 
 
 
 Aandeel digitaal verwerkte aanvragen DR
 
 
 85%
 
 
 90%
 
 
 94%
 
 
 95%
 
 
 95%
 
 
 
 
 Betaalschema BTR
 
 
 43%
 
 
 81%
 
 
 86%
 
 
 95%
 
 
 85%
 
 
 
 
 Klanttevredenheid begunstigden DR
 
 
 6,8
 
 
 6,3
 
 
 6,3
 
 
 6,9
 
 
 7,0
 
 
 
 
 Betaaltermijn
 
 
 79%
 
 
 90%
 
 
 94%
 
 
 98%
 
 
 – 
 
 
 
 
 
 Uurtarief
 Ten tijde
				 van het opstellen van de begroting 2013 was het tarief nog niet definitief
				 vastgesteld. In de begroting 2013 was alleen het concepttarief opgenomen. Dat
				 ging uit van een gelijkblijvende tarief voor 2013 ten opzichte van 2012. De
				 uiteindelijke stijging tussen 2012 en 2013 komt uit op 3,9%.
 Omzet per productgroep
 Bij deze indicator is de jaaromzet van de drie grootste opdrachten van DR
				 weergegeven. Bij de omzetbepaling is bij zowel GLB als NMB ook de gerealiseerde
				 omzet in het kader van de vernieuwing meegenomen. De omzet SNL betreft zowel
				 het gedeelte in opdracht van de provincie als voor het Rijk. Eventuele leges is
				 in mindering gebracht op de omzet.
 Gerealiseerde
				 productiviteit
 De productiviteit van de ambtelijke medewerkers
				 zegt iets over de doelmatigheid van de bedrijfsvoering: hoe efficiënt is de
				 dienst geweest, gegeven de inzet van ambtelijk personeel, in het realiseren van
				 haar doelstellingen en de uitvoering van haar productenpakket? Directe uren
				 buiten jaarplan en indirect (productieve) uren worden meegenomen. Uren voor
				 ziekte en verlof worden buiten beschouwing gelaten. Hoe hoger het percentage,
				 hoe efficiënter het omzettingsproces beschikbare uren naar productieve uren.
				 Dit heeft een kostverlagend effect. Voor 2013 was een percentage van 78% aan
				 facturabele/productieve uren begroot. De realisatie is uitgekomen op 74%. Ten
				 opzichte van 2012 is de productiviteit afgenomen, met name als gevolg van inzet
				 van medewerkers op nieuwe ontwikkelingen zoals de vorming van RVO.nl. Deze
				 activiteiten worden niet als niet-facturabel aangemerkt.
 Kwaliteitsindicatoren
 Gegrond verklaarde
				 bezwaren
 Deze indicator betreft het aantal (1.586) gegrond
				 verklaarde bezwaarschriften afgezet tegen het totaal aantal afgehandelde
				 bezwaarschriften in 2013. Het percentage bedraagt 32% en is verbeterd ten
				 opzichte van 2012.
 Aandeel digitaal verwerkte
				 aanvragen
 De indicator heeft betrekking op de aanvragen die
				 binnen de Gecombineerde Data Inwinning (GDI) worden ingewonnen. De ontwikkeling
				 om maximaal digitaal te werken heeft dit jaar doorgezet.
 Betaalschema BTR
 Met
				 de effectuering van 48.114 aanvragen ultimo 2013 op een totaal van 50.556
				 aanvragen is de doelstelling voor december 2013 ruimschoots gehaald. Het
				 percentage uitbetaling ultimo jaar is, met 95% nog nooit zo hoog geweest. Eind
				 juni 2014 dient 100% gerealiseerd te zijn.
 Klanttevredenheid begunstigden
				 DR
 Het klanttevredenheidsonderzoek vindt ieder kwartaal plaats.
				 De score van DR bedroeg de laatste keer een 6,9, nagenoeg conform
				 begroting.
 Betaaltermijnen
 Met
				 een realisatie van bijna 98% tijdig betaalde facturen is de rijksbrede norm van
				 90% van de facturen betalen binnen 30 dagen, ruimschoots gehaald.
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
 
 Staat van baten en lasten
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 (4)
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 2013
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 95.106
 
 
 129.522
 
 
 34.416
 
 
 121.439
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 66.837
 
 
 73.614
 
 
 6.777
 
 
 72.141
 
 
 
 
 Omzet DGF
 
 
 500
 
 
 410
 
 
 – 90
 
 
 1.015
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 61.500
 
 
 57.905
 
 
 – 3.595
 
 
 58.769
 
 
 
 
 Bijzondere bijdrage moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 
 37
 
 
 37
 
 
 89
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 
 10.420
 
 
 10.420
 
 
 8.321
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 
 
 26.753
 
 
 
 
 Overige baten
 
 
 4.000
 
 
 6.184
 
 
 2.184
 
 
 2.116
 
 
 
 
 
 Totaal baten 
 
 
 
 
 227.943
 
 
 
 
 278.092
 
 
 
 
 50.149
 
 
 
 
 290.643
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele kosten
 
 
 149.674
 
 
 180.631
 
 
 30.957
 
 
 179.651
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 140.814
 
 
 163.923
 
 
 23.109
 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 8.860
 
 
 16.708
 
 
 7.848
 
 
 
 
 
 
 
 Materiële kosten
 
 
 66.019
 
 
 84.561
 
 
 18.542
 
 
 74.045
 
 
 
 
 – waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO’s
 
 
 31.787
 
 
 35.015
 
 
 3.228
 
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Immaterieel
 
 
 5.786
 
 
 4.796
 
 
 – 990
 
 
 4.719
 
 
 
 
 Materieel
 
 
 5.214
 
 
 4.949
 
 
 – 265
 
 
 4.626
 
 
 
 
 – waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – dotaties voorzieningen
 
 
 500
 
 
 2.004
 
 
 1.504
 
 
 26.921
 
 
 
 
 – rentelasten
 
 
 750
 
 
 486
 
 
 – 264
 
 
 742
 
 
 
 
 – bijzondere lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 227.943
 
 
 
 
 277.427
 
 
 
 
 49.484
 
 
 
 
 290.704
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 665
 
 
 
 
 665
 
 
 
 
 – 61
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de
				 baten
 Omzet moederdepartement
 In 2013 is de omzet moederdepartement € 34,4 mln hoger dan begroot als
				 gevolg van:
 
 
 –
 het bij 1e suppletoire begroting in
						overeenstemming brengen van de beschikbare budgetten en de voor de uitvoering
						benodigde middelen conform de reactie op de motie Jacobi c.s. (TK,
						33 400, nr.
						66) van de Staatssecretaris EZ van 21 januari 2013 met € 24,2
						mln;
 
 
 –
 een aanvulling op het opdrachtenpakket
						met in totaal € 6,6 mln voor onder andere:
 
 
 •
 opsporingswerkzaamheden in het kader
							 van «misdaad loont niet»;
 
 
 •
 overheveling van budgetten voor
							 dierproeven van VWS;
 
 
 •
 implementatie en uitvoering
							 bestuurlijke boetes in het kader van de wet dieren;
 
 
 •
 uitbreiding van het toezicht op
							 levend vee transporten – Quality system Livestock Logistics – (QLL);
 
 
 •
 aanvullend budget voor bestrijding
							 invasieve exoten;
 
 
 •
 aanvullend budget
							 afschrijvingslasten elektronisch systeem visketen;
 
 
 
 
 –
 uitstel van de invoering van de
						herziening van het retributiestelsel € 2 mln;
 
 
 –
 balansmutaties ad € 1,6 mln in
						verband met realisatie onderhanden werk 2012 en reservering afschrijvingslasten
						voor het elektronische export certificeringsysteem (Client).
 
 
 
 Omzet meoderdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Oorspronkelijke vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijke begroting
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 Toezicht
 
 
 57.698
 
 
 61.977
 
 
 4.279
 
 
 57.402
 
 
 
 
 Inlichtingen & opsporing
 
 
 10.536
 
 
 11.135
 
 
 599
 
 
 11.334
 
 
 
 
 Klantinteractie & dienstverlening
 
 
 6.512
 
 
 7.355
 
 
 843
 
 
 8.211
 
 
 
 
 Advies & vertegenwoordiging
 
 
 6.935
 
 
 5.920
 
 
 – 1.015
 
 
 7.110
 
 
 
 
 Incident- & crisismanagement
 
 
 4.082
 
 
 3.757
 
 
 – 325
 
 
 4.871
 
 
 
 
 Laboratoriumonderzoek
 
 
 2.851
 
 
 3.133
 
 
 282
 
 
 2.852
 
 
 
 
 Kennis & Expertise
 
 
 3.408
 
 
 3.211
 
 
 – 197
 
 
 3.762
 
 
 
 
 Communicatie
 
 
 1.086
 
 
 827
 
 
 – 259
 
 
 976
 
 
 
 
 Overig
 
 
 1.997
 
 
 32.207
 
 
 30.208
 
 
 24.921
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 95.106
 
 
 
 
 129.522
 
 
 
 
 34.416
 
 
 
 
 121.439
 
 
 
 
 
 
 omzet overige
				 departementen
 De omzet overige departementen bestaat volledig
				 uit de bijdrage van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
				 De gerealiseerde omzet is € 6,8 mln hoger dan begroot als gevolg van:
 
 
 –
 een bij 1e suppletoire begroting
						structurele ophoging met € 4,9 mln om de beschikbare budgetten in
						overeenstemming te brengen met de voor de uitvoering benodigde middelen conform
						de reactie op de motie Jacobi c.s. (TK,
						33 400, nr.
						66) van de Staatssecretaris EZ van 21 januari 2013;
 
 
 –
 budgetoverheveling EZ per saldo € 0,1
						mln;
 
 
 –
 bij 2e suppletoire begroting aanvullende
						opdrachten van € 0,8 mln, in verband met de bestrijding van de tijgermug en
						de paardenvleesaffaire;
 
 
 –
 loon- en prijsbijstelling € 0,9
						mln.
 
 
 –
 onderhanden werk 2012 € 0,1 mln;
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Oorspronkelijke vastgestelde begroting 2013
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijke begroting 2013
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 
 
 
 
 Toezicht
 
 
 34.870
 
 
 40.743
 
 
 5.873
 
 
 38.726
 
 
 
 
 Inlichtingen & opsporing
 
 
 609
 
 
 646
 
 
 37
 
 
 656
 
 
 
 
 Klantinteractie & dienstverlening
 
 
 5.431
 
 
 6.652
 
 
 1.221
 
 
 6.750
 
 
 
 
 Advies & vertegenwoordiging
 
 
 1.486
 
 
 1.441
 
 
 – 45
 
 
 1.463
 
 
 
 
 Incident- & crisismanagement
 
 
 1.026
 
 
 1.070
 
 
 44
 
 
 1.086
 
 
 
 
 Laboratoriumonderzoek
 
 
 10.696
 
 
 7.945
 
 
 – 2.751
 
 
 8.062
 
 
 
 
 Kennis & Expertise
 
 
 5.083
 
 
 4.613
 
 
 – 470
 
 
 4.681
 
 
 
 
 Communicatie
 
 
 573
 
 
 436
 
 
 – 137
 
 
 442
 
 
 
 
 Overig
 
 
 7.064
 
 
 10.068
 
 
 3.004
 
 
 10.275
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 66.837
 
 
 
 
 73.614
 
 
 
 
 6.777
 
 
 
 
 72.141
 
 
 
 
 
 
 Omzet derden
 De omzet
				 derden is € 3,6 mln lager dan begroot als gevolg van de uitgestelde
				 invoering van het nieuwe retributiestelsel (€ 2 mln) en een dalende vraag
				 vanuit de markt. Deze daling doet zich voornamelijk voor bij
				 roodvleesslachterijen en de laboratoriumonderzoeken. De afname van het toezicht
				 door de effecten van het programma Vereenvoudiging Regeldruk Vleesketen is door
				 vertraging vooralsnog gering.
 Vrijval voorzieningen
 De vrijval van € 10,4 mln is het gevolg van € 9,7 vrijval
				 leegstand/afkoop gebouwen onder andere door voortzetting huurverplichting
				 laboratorium Groningen en een later tijdstip afkoop laboratoria Zwijndrecht en
				 Eindhoven. Van de vrijval leegstand/afkoop gebouwen is, in overleg met de
				 eigenaar, € 5,7 mln aan het eigen vermogen toegevoegd. De
				 reorganisatievoorziening heeft een vrijval van € 0,5 mln als gevolg van
				 uitstroom medewerkers naar ander werk. De voorziening claimrisico heeft een
				 vrijval van € 0,2 mln door lager dan begrote uitkeringen van claims.
 Overige baten
 De
				 hogere overige baten ad € 2,1 mln zijn voornamelijk het gevolg van
				 opbrengsten EU projecten.
 Toelichting op de
				 lasten
 Personele kosten
 
 De begroting voor personele lasten stijgt met
					 € 31 mln. Hiervan is € 20,6 mln het gevolg van het in lijn brengen van de
					 begroting met de werkelijke eigen personele kosten benodigd voor het realiseren
					 van het afgesproken werkpakket 2013.
 De stijging van de opbrengsten
					 door toename van het opdrachtenpakket is gepaard gegaan met een grotere
					 benodigde inzet. Daarnaast laten de sociale lasten een stijging zien. De
					 harmonisatie van de arbeidsvoorwaarden heeft geleid tot een grotere additionele
					 kostenpost dan verwacht. Door deze drie factoren stijgen de ambtelijke
					 personeelskosten met € 2,5 mln.
 
 De personele lasten zijn voorts € 7,8 mln hoger
				 door extra inhuur, noodzakelijk voor:
 
 
 –
 de hier boven geschetste extra
						opdrachten en meer werk voor derden in het primaire proces;
 
 
 –
 extra inzet nodig in het kader van
						bestuurlijke boetes wet dieren (opleiding en uitvoering) van eigen
 
 
 dierenartsen en practitioners;
 
 
 –
 juridische inhuur ter afhandeling van
						een stijgend aantal WOB verzoeken;
 
 
 –
 tijdelijke specialistische ondersteuning
						bij verbetering van de bedrijfsvoering.
 
 
 Materiële kosten
 Doordat de werkelijke materiële kosten hoger zijn dan was voorzien in het
				 werkpakket 2013 is een ophoging van het budget voor materiële kosten met
				 € 18,5 mln noodzakelijk gebleken.
 Bijdragen SSO’s
 De
				 bijdragen aan SSO’s zijn met € 3,2 mln hoger dan begroot. Enerzijds is de
				 bijdrage aan DICTU € 4,4 mln hoger terwijl de bijdrage aan de
				 Rijksgebouwendienst (RGD) € 1,2 mln lager uitvalt.
 Afschrijvingskosten
				 immaterieel
 Door behoudend te investeren en op een later moment
				 te activeren zijn de afschrijvingskosten lager dan begroot.
 Dotatie voorziening
 De dotatie voorziening is € 1,5 mln hoger dan begroot door een hogere
				 dotatie van € 0,6 mln aan claims, geschillen en rechtsgedingen. Voor
				 compensatie van ten onrechte afgetopte meeruren van medewerkers in het
				 verantwoordingssysteem is € 0,9 mln gedoteerd.
 Rentelasten
 Lagere
				 rentepercentages op de leningen bij het Ministerie van Financiën heeft lagere
				 rentelasten tot gevolg.
 Toelichting Slotwetmutaties
 
 In de suppletoire begrotingen zijn de
					 begrotingsmutaties gedurende 2013 toegelicht. Ten opzichte van de stand
					 2e suppletoire begroting 2013 zijn de realisatiestanden voor de
					 baten en lasten gestegen met circa € 11,5 mln. Dit is opgenomen in de
					 Suppletoire begrotingsstaat inzake de agentschappen van de Slotwet. Hieronder
					 treft u een toelichting aan.
 De Slotwetmutatie op de baten bedraagt
					 € 11,5 mln. Dit is enerzijds het gevolg van een € 10,4 mln hogere vrijval
					 voorzieningen, € 3,2 mln hogere overige baten en € 0,5 mln omzet derden
					 en anderzijds € 2 mln lagere omzet moederdepartement (nog niet geheel
					 gerealiseerde projecten die in 2014 worden afgerond) en € 0,6 mln lagere
					 omzet overige departementen en Diergezondheidsfonds.
 
 De Slotwetmutatie op de lasten bedraagt € 11,7
				 mln. Dit is onder andere het gevolg van hogere materiële kosten door de
				 terugbetaalverplichting op de vrijval voorziening leegstand van € 9,7 mln en
				 een hogere dotatie van € 1,5 mln aan de voorziening Claims en personele
				 kosten.
 Bovengenoemde Slotwetmutaties waren bij de 2e
				 suppletoire begroting 2013 nog niet voorzien en vloeien voort uit het opstellen
				 van de jaarrekening 2013.
 Balans per 31 december 2013
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans 2013
 
 
 Balans 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 10.122
 
 
 12.976
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 – grond en gebouwen
 
 
 4.107
 
 
 4.004
 
 
 
 
 – installaties en Inventarissen
 
 
 6.698
 
 
 5.848
 
 
 
 
 – overige materiële vaste activa
 
 
 17.671
 
 
 17.570
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 756
 
 
 1.096
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 9.473
 
 
 9.807
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 9.262
 
 
 34.246
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 58.414
 
 
 39.097
 
 
 
 
 
 Totaal activa
 
 
 
 
 116.503
 
 
 
 
 124.644
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 
 
 – exploitatiereserve
 
 
 9.583
 
 
 3.920
 
 
 
 
 – onverdeeld resultaat
 
 
 665
 
 
 – 61
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 29.949
 
 
 42.444
 
 
 
 
 Leningen bij Ministerie van Fin.
 
 
 26.634
 
 
 24.496
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 5.383
 
 
 7.643
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 44.289
 
 
 46.202
 
 
 
 
 
 Totaal passiva
 
 
 
 
 116.503
 
 
 
 
 124.644
 
 
 
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Boekwaarde
 1-1-2013
 
 
 Dotaties
 
 
 Onttrekking
 
 
 Vrijval
 
 
 Boekwaarde
 31-12-2013
 
 
 
 
 
 
 Claims, geschillen en rechtsgedingen
 
 
 494
 
 
 1.135
 
 
 – 120
 
 
 – 226
 
 
 1.283
 
 
 
 
 Leegstand / afkoop gebouwen
 
 
 31.941
 
 
 
 – 35
 
 
 – 9.698
 
 
 22.208
 
 
 
 
 Reorganisatiekosten
 
 
 9.766
 
 
 
 – 3.913
 
 
 – 448
 
 
 5.405
 
 
 
 
 Personele kosten (regulier)
 
 
 243
 
 
 869
 
 
 – 11
 
 
 – 48
 
 
 1.053
 
 
 
 
 
 
 
 
 42.444
 
 
 
 
 2.004
 
 
 
 
 – 4.079
 
 
 
 
 – 10.420
 
 
 
 
 29.949
 
 
 
 
 
 
 Claims
 In het
				 afgelopen jaar is de voorziening claims en geschillen € 1,1 mln gedoteerd.
				 De vrijval en onttrekkingen bedragen € 0,4 mln.
 Leegstand/afkoop gebouwen
 Het afgelopen jaar zijn de wederopleveringskosten van het pand in Zutphen
				 onttrokken aan de voorziening leegstand. Het beleid omtrent de afkoop van het
				 laboratorium te Groningen is als gevolg van voortschrijdend inzicht gewijzigd,
				 de huurverplichting wordt uitgediend. Hierdoor is ultimo 2013 € 22,2 mln
				 voorzien voor wederopleveringskosten voor het kantoorpand te Amsterdam en de
				 afkoop van de laboratoria in Zwijndrecht en Eindhoven. Het gewijzigde beleid
				 heeft een vrijval van € 9,7 mln tot gevolg. Van dit bedrag is, in overleg
				 met de eigenaar, € 5,7 mln aan het eigen vermogen toegevoegd.
 Reorganisatie- en personele
				 kosten
 Aan de hand van het ontwikkelde organisatieplan zijn
				 herplaatsingskandidaten begeleid in het vinden van een andere functie. Kosten
				 voor salaris-/WW- en materiële kosten zijn ten laste van de voorziening
				 geboekt. Door de uitstroom is ruim € 0,4 mln vrijgevallen. Voor compensatie
				 van ten onrechte afgetopte meeruren in het verantwoordingssysteem is € 0,9
				 mln gedoteerd.
 
 Tabel Vermogensontwikkeling 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Eigen vermogen per 01/01
 
 
 3.661
 
 
 3.920
 
 
 3.859
 
 
 
 
 2
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 259
 
 
 – 61
 
 
 665
 
 
 
 
 3
 
 
 Directe mutaties in het EV:
 
 
 
 
 
 
 
 
 3a uitkering aan moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 3b bijdrage moederdepartement ter versterking eigen vermogen
 
 
 
 
 
 
 
 
 3c overige mutaties
 
 
 
 
 5.724
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen per 31/12
 
 
 
 
 3.920
 
 
 
 
 3.859
 
 
 
 
 10.248
 
 
 
 
 
 
 Omzet
 
 
 304.205
 
 
 290.643
 
 
 278.092
 
 
 
 
 
 Vermogensplafond (5%)
 
 
 
 
 14.549
 
 
 
 
 
 Onder de crediteuren en de nog te betalen bedragen /
				 ontvangen facturen zijn de volgende bedragen begrepen voor schulden aan het
				 Ministerie van EZ:
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 Moederdepartement
 
 
 6.019
 
 
 10.947
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 1.385
 
 
 289
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 7.408
 
 
 
 
 11.236
 
 
 
 
 
 
 Onder de debiteuren en de nog te ontvangen bedragen
				 zijn de volgende bedragen begrepen voor vorderingen op het Ministerie van
				 EZ:
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 Moederdepartement
 
 
 345
 
 
 23.343
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 18
 
 
 88
 
 
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 706
 
 
 18
 
 
 
 
 Agentschap NL
 
 
 61
 
 
 
 
 
 Nederlandse Mededingings Autoriteit
 
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 1.130
 
 
 
 
 23.454
 
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht over 2013
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 2013
 
 
 Realisatie
 2013
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
								 begroting 2013
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 1 januari 2013 + stand
							 depositorekeningen 
 
 
 
 
 24.331
 
 
 
 
 39.097
 
 
 
 
 14.766
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom 
 
 
 
 
 – 3.492
 
 
 
 
 7.798
 
 
 
 
 11.290
 
 
 
 
 
 3a.
 
 
 Totaal investeringen (–/–)
 
 
 – 11.010
 
 
 – 10.334
 
 
 676
 
 
 
 
 3b.
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 
 2.387
 
 
 2.387
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 – 11.010
 
 
 
 
 – 7.947
 
 
 
 
 3.063
 
 
 
 
 
 4a.
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
 
 
 
 
 
 
 
 4b.
 
 
 Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
 
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 
 
 4c.
 
 
 Aflossingen op leningen (–/–)
 
 
 – 11.130
 
 
 – 10.612
 
 
 518
 
 
 
 
 4d.
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 11.010
 
 
 12.078
 
 
 1.068
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 – 120
 
 
 
 
 19.466
 
 
 
 
 19.586
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 31 december 2013 + stand
							 depositorekeningen (=1+2+3+4) 
 
 
 
 
 9.709
 
 
 
 
 58.414
 
 
 
 
 48.705
 
 
 
 
 
 
 (*noot: maximale roodstand € 0,5 mln)
 
 
 Toelichting
 Rekening-courant RHB
 
 Het saldo rekening-courant op 1 januari is
					 € 14,8 mln hoger onder andere als gevolg van:
 
 
 •
 een betaling in 2012 van € 10 mln
						 door de eigenaar als onderdeel van een bijdrage van € 33 mln voor de
						 voorziening afkoop laboratoria met als doel de huisvestingskosten structureel
						 te verlagen;
 
 
 •
 een resultaat 2012 dat € 3,9 mln
						 hoger uitvalt dan de prognose bij de 2de suppletoire 2012;
 
 
 •
 aanvullende balansmutaties ad € 0,9
						 mln.
 
 
 
 Operationele kasstroom
 De verhoging van de operationele kasstroom met € 11,3 mln wordt mede
				 veroorzaakt door aanvullende opdrachten/financiering ad € 8,6 mln verstrekt
				 door EZ en € 1,7 mln verstrekt door VWS. Daarnaast heeft (gesaldeerd) voor
				 € 1 mln aan overige balansmutaties plaatsgevonden.
 Investeringskasstroom
 
 De € 10,3 mln aan investeringen is als volgt
					 opgebouwd: € 2,2 mln systeemontwikkeling, € 1,1 mln
					 laboratoriumapparatuur, € 5,3 mln dienstauto’s en € 1,8 mln inventaris,
					 verbouwingen en overig.
 De investeringskasstroom is € 3,1 mln lager
					 als gevolg van € 0,7 mln lagere investeringen en € 2,4 mln aan
					 desinvesteringen. De desinvestering betreft naast € 0,3 mln
					 systeemontwikkeling voor € 2,1 mln aan dienstauto’s. Tegenover de laatste
					 desinvestering staat € 1,8 mln aan verkoopopbrengsten dienstauto’s.
 
 Financieringskasstroom
 De financieringskasstroom van € 19,6 mln komt tot stand door de betaling
				 van € 18 mln door EZ voor een openstaande vordering 2012 in verband met de
				 bijdrage van € 33 mln voor de dotatie voorziening afkoop laboratoria.
				 Daarnaast is enerzijds voor € 0,5 mln versneld in 2012 aan leningen afgelost
				 waardoor de aflossing in 2013 lager uitvalt en anderzijds is het leenplafond in
				 2013 verhoogd en voor € 1,1 mln meer aan leningen afgeroepen.
 Doelmatigheidsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie 2010
 
 
 Realisatie 2011
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Begroting 2013
 
 
 
 
 
 
 Gemiddelde Kostprijs (€/uur)
 
 
 
 
 
 94,13
 
 
 95,95
 
 
 
 
 Tarieven
 
 
 Nvt
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Index in reële termen t.o.v. 2012 (2012 = 100)
 
 
 
 100
 
 
 100,5
 
 
 100,06
 
 
 100
 
 
 
 
 Omzet per productgroep (x € mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toezicht
 
 
 
 159
 
 
 153,5
 
 
 149,4
 
 
 141
 
 
 
 
 Advies en Vertegenwoordiging
 
 
 
 8
 
 
 8,5
 
 
 7,6
 
 
 9
 
 
 
 
 Klantinteractie en dienstverlening
 
 
 
 19,4
 
 
 23,5
 
 
 20,9
 
 
 18
 
 
 
 
 Inlichtingen en opsporing
 
 
 
 11,9
 
 
 12
 
 
 11,8
 
 
 11
 
 
 
 
 Incident en crisismanagement
 
 
 
 4
 
 
 6
 
 
 5,2
 
 
 6
 
 
 
 
 Laboratoriumonderzoek
 
 
 
 20,4
 
 
 19
 
 
 16,5
 
 
 19
 
 
 
 
 Kennis en expertise
 
 
 
 11,3
 
 
 10,5
 
 
 9,2
 
 
 10
 
 
 
 
 Communicatie
 
 
 
 2
 
 
 1,5
 
 
 1,3
 
 
 2
 
 
 
 
 FTE
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal FTE (excl. externe inhuur)
 
 
 
 2.347
 
 
 2.168
 
 
 2.163
 
 
 2.140
 
 
 
 
 Verhouding FTE direct/indirect (excl externe inhuur)
 
 
 
 1.802/545
 
 
 1.741/427
 
 
 1.733/430
 
 
 1.727/413
 
 
 
 
 Personeelskosten per fte
 
 
 
 64.869
 
 
 71.004
 
 
 70.143
 
 
 70.000
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten als % van de totale baten
 
 
 
 0,08%
 
 
 – 0,02%
 
 
 0,24%
 
 
 0,00%
 
 
 
 
 Kwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afhandelsnelheid informatieverzoeken, klachten en
								meldingen
 
 
 
 96,8%
 
 
 52%
 
 
 64%
 
 
 95%
 
 
 
 
 Naamsbekendheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – spontaan
 
 
 
 17%
 
 
 20%
 
 
 41,8%
 
 
 20%
 
 
 
 
 – geholpen
 
 
 
 75%
 
 
 73%
 
 
 90,4%
 
 
 80%
 
 
 
 
 
 Gemiddelde kostprijs
 De kostprijs is nagenoeg gelijk aan 2012. De geringe stijging van € 0,06
				 wordt veroorzaakt door wijzigingen in de formatie. Index in reële termen ten
				 opzichte van 2012: € 94,07 (2012 = 100)
 Afhandelsnelheid informatieverzoeken,
				 klachten en meldingen
 Van de 9.181 informatieverzoeken en
				 15.221 meldingen die de NVWA bereikte in 2013 is 64% binnen 6 weken volledig
				 afgehandeld. Als de afhandeling van een informatieverzoek of melding langer dan
				 6 weken in beslag neemt, is na 6 weken aan de melder een brief verzonden dat de
				 afhandeling meer tijd in beslag neemt, waarmee 89% binnen 6 weken een
				 terugkoppeling ontvangt. Als er een inspectie of monsteronderzoek uitgevoerd
				 moet worden kost de afhandeling veelal onvermijdbaar meer tijd. In het komend
				 jaar gaat de NVWA extra aandacht besteden aan een tijdige terugkoppeling.
 Naamsbekendheid
 De
				 hogere score totale naamsbekendheid 90,4%, is het gevolg van het gebruik van
				 een internetpanel in plaats van het telefonisch onderzoek zoals in voorgaande
				 jaren. Vooraf was bekend dat de nieuwe meetmethode een trendbreuk zou
				 opleveren. Deze nieuwe meting moet om deze reden worden gezien als een
				 «0-meting».
 
 
 
 Saldibalsn EZ per 31 december 2013
 
 1.4.4
 SALDIBALANS EZ PER 31 DECEMBER 2013
 
 
 Saldibalans per 31 december 2013 van het Ministerie van
				 Economische Zaken (Hoofdstuk XIII)
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Debet
 
 
 31-12-2013
 
 
 31-12-2012
 
 
 
 Credit
 
 
 31-12-2013
 
 
 31-12-2012
 
 
 
 
 
 
 1)
 
 
 Uitgaven ten laste van de begroting
 
 
 5.014.864
 
 
 4.853.752
 
 
 2)
 
 
 Ontvangsten ten gunste van de begroting
 
 
 17.974.573
 
 
 12.543.580
 
 
 
 
 3)
 
 
 Liquide middelen
 
 
 96.711
 
 
 92.890
 
 
 
 
 
 
 
 
 4)
 
 
 Rekening-courant RHB
 
 
 13.018.044
 
 
 7 538 587
 
 
 5)
 
 
 Begrotingsreserve
 
 
 669.155
 
 
 451.378
 
 
 
 
 6)
 
 
 Uitgaven buiten begrotings-verband (=intracomptabele vorderingen)
 
 
 810.574
 
 
 720.068
 
 
 7)
 
 
 Ontvangsten buiten begrotingsverband (=intra-comptabele schulden)
 
 
 296.465
 
 
 210.339
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 18.940.193
 
 
 13.205.297
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 18.940.193
 
 
 13.205.297
 
 
 
 
 9)
 
 
 Openstaande rechten
 
 
 
 
 9a)
 
 
 Tegenrekening openstaande rechten
 
 
 
 
 
 
 10)
 
 
 Extra-comptabele vorderingen
 
 
 3.784.568
 
 
 2.762.005
 
 
 10a)
 
 
 Tegenrekening extra-comptabele vorderingen
 
 
 3.784.568
 
 
 2.762.005
 
 
 
 
 11a)
 
 
 Tegenrekening extra-comptabele schulden
 
 
 
 
 11)
 
 
 Extra-comptabele schulden
 
 
 
 
 
 
 12)
 
 
 Voorschotten
 
 
 12.056.297
 
 
 11.868.158
 
 
 12a)
 
 
 Tegenrekening voorschotten
 
 
 12.056.297
 
 
 11.868.158
 
 
 
 
 13a)
 
 
 Tegenrekening garantieverplichtingen
 
 
 5.054.337
 
 
 5.873.545
 
 
 13)
 
 
 Garantieverplichtingen
 
 
 5.054.337
 
 
 5.873.545
 
 
 
 
 14a)
 
 
 Tegenrekening openstaande verplichtingen
 
 
 21.281.928
 
 
 20.570.981
 
 
 14)
 
 
 Openstaande verplichtingen
 
 
 21.281.928
 
 
 20.570.981
 
 
 
 
 15)
 
 
 Deelnemingen
 
 
 1.435.000
 
 
 1.420.566
 
 
 15a)
 
 
 Tegenrekening deelnemingen
 
 
 1.435.000
 
 
 1.420.566
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 62.552.323
 
 
 
 
 55.700.552
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 62.552.323
 
 
 
 
 55.700.552
 
 
 
 
 
 
 2.2 Toelichting op de
				saldibalans
 Algemeen
 
 De balansposten zijn bepaald en gewaardeerd
				 overeenkomstig de geldende voorschriften van de Comptabiliteitswet. Indien van
				 de geldende voorschriften wordt afgeweken is dit nader toegelicht.
 Alle bedragen zijn opgenomen in duizenden euro’s tenzij anders vermeld.
				 Door afronding van bedragen op duizenden euro’s kunnen totaaltellingen niet
				 aansluiten bij de som der delen.
 
 Toelichting per
				balanspost
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 1 Uitgaven ten laste van de begroting
							 2013
 
 
 
 
 5.014.864
 
 
 
 
 
 De uitgaven over 2013 zijn gespecificeerd in
							 het jaarverslag van EZ (hoofdstuk XIII), onderdeel uitgaven, artikelen 11 t/m
							 14, 16 t/m 18 en 40.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 2 Ontvangsten ten gunste van de
							 begroting 2013
 
 
 
 
 17.974.573
 
 
 
 
 
 De ontvangsten over 2013 zijn gespecificeerd
							 in het jaarverslag van EZ (hoofdstuk XIII), onderdeel ontvangsten, artikelen 11
							 t/m 14, 16 t/m 18 en 40.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 3 Liquide middelen
 
 
 
 
 96.711
 
 
 
 
 
 De post liquide middelen bestaat uit de
							 aanwezige banksaldi bij kasbeheerders inzake contante waarborgen en enkele
							 kleine kassen. Tevens is hierin opgenomen het saldo van de bankrekening van EZ
							 bij het Groenfonds per 31 december 2013 ad. € 90,4 mln.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 4 Rekening-Courant
							 Rijkshoofdboekhouding
 
 
 
 
 13.018.044
 
 
 
 
 
 Op de rekening-courant Rijkshoofdboekhouding
							 is de financiële verhouding tussen EZ en de Rijksschatkist van het Ministerie
							 van Financiën per 31 december 2013 geadministreerd. Het bedrag op de
							 saldibalans is overeenkomstig de saldo opgave per 31 december 2013 van het
							 Ministerie van Financiën.
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 Het saldo rekening-courant met het Ministerie
							 van Financiën is als volgt samengesteld:
 
 
 
 
 
 Vordering
 
 
 Schuld
 
 
 
 
 
 
 R/C RHB: Ministerie van Economische Zaken
 
 
 12.348.889
 
 
 
 
 
 R/C RHB: Begrotingsreserves Ministerie van Economische Zaken
 
 
 669.155
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 13.018.044
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 5 Begrotingsreserves
 
 
 
 
 669.155
 
 
 
 
 
 De begrotingsreserves zijn een meerjarige
							 budgettaire voorziening die EZ aanhoudt op afzonderlijke rekening-couranten bij
							 het Ministerie van Financiën.
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 EZ maakt
				gebruik van tien interne begrotingsreserves. De toevoegingen aan en
				onttrekkingen van deze reserves die respectievelijk ten laste of ten gunste van
				de begroting plaatsvinden zijn in het jaarverslag toegelicht bij de aangegeven
				artikelen.
 
 
 
 
 
 
 
 De post begrotingsreserve is per 31 december
							 2013 als volgt opgebouwd:
 
 
 
 
 
 
 Reserves artikel 13
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve scheepsbouwgarantie
 
 
 25.044
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Garantie Ondernemersfinanciering
 
 
 64.621
 
 
 
 
 Begrotingsreserve BMKB
 
 
 30.000
 
 
 
 
 Reserves artikel 14
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve garantieregeling geothermie
 
 
 10.830
 
 
 
 
 Begrotingsreserve duurzame energie
 
 
 225.007
 
 
 
 
 Reserves artikel 16
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Landbouw
 
 
 57.257
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Visserij
 
 
 20.459
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
 
 
 58.064
 
 
 
 
 Begrotingsreserve apurement
 
 
 177.792
 
 
 
 
 Reserve artikel 17
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve groen onderwijs
 
 
 83
 
 
 
 
 Totaal begrotingsreserves
 
 
 
 669.155
 
 
 
 
 
 
 Van de Begrotingsreserve Landbouw zal in 2014 bij
				Voorjaarsnota € 14 mln worden onttrokken om dit bedrag in te zetten voor de
				regelingen Programma Aanpak Stikstof.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 6 Uitgaven buiten
							 begrotingsverband
 
 
 
 
 810.574
 
 
 
 
 
 Onder de uitgaven buiten begrotingsverband
							 zijn bedragen opgenomen die niet ten laste van de begroting behoeven te worden
							 gebracht. Dit omdat deze uitgaven met derden zullen worden verrekend.
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 De uitgaven buiten begrotingsverband zijn als
							 volgt te specificeren:
 
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 EU uitgaven ELGF
 
 
 747.978
 
 
 
 
 EU uitgaven ELFPO
 
 
 24.574
 
 
 
 
 Opdrachten derden
 
 
 24.874
 
 
 
 
 Vordering EU inzake dierziektebestrijding
 
 
 6.564
 
 
 
 
 Vordering POP 2
 
 
 2.977
 
 
 
 
 Salarisvoorschotten
 
 
 1.485
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 2.122
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 810.574
 
 
 
 
 
 
 EU uitgaven ELGF en ELFPO
 De gelden die EZ voor de Europese fondsen ELGF en ELFPO voorfinanciert
				betreffen de declaraties van de maanden november (16/10 – 30/11) en december.
				De gedeclareerde bedragen van deze maanden zijn in 2014 ontvangen
				respectievelijk in de maanden januari en februari. De navolgende tabellen geven
				inzicht in de totaalbedragen van uitgaven en ontvangsten met betrekking tot het
				ELGF en ELFPO van de jaren waarvan de declaraties nog niet door de Europese
				Commissie zijn vastgesteld.
 EU uitgaven ELGF
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 Restant ELGF schuld voorgaand
							 dienstjaar
 
 
 – 1.792
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2013, in 2012 gerealiseerde uitgaven1Het boekjaar voor het ELGF loopt van
									 16 oktober tot en met 15 oktober van het volgende jaar. (+)
 
 
 664.173
 
 
 
 
 Vordering 31 december 2012
 
 
 662.381
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2013, in 2013 gerealiseerde uitgaven (+)
 
 
 220.500
 
 
 
 
 
 Ontvangsten uit ELGF boekjaar 2013 (–/–)
 
 
 883.450
 
 
 
 
 
 Afrekening 2012 (–/–)
 
 
 1.792
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Te weinig ontvangen boekjaar 20132De jaardeclaratie is lager vastgesteld dan de
								 maandelijkse gedeclareerde bedragen. Naar verwachting zal de Europese Commissie
								 de jaaraangifte 2013 in 2014 definitief vaststellen en het te weinig ontvangen
								 bedrag verrekenen.
 
 
 
 1.223
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2014, in 2013 gerealiseerde uitgaven (+)
 
 
 746.755
 
 
 
 
 Vordering 31 december 201
 
 
 
 747.978
 
 
 
 
 
 
 EU uitgaven ELFPO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 Restant ELFPO schuld voorgaand
							 dienstjaar
 
 
 – 241
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2013, in 2012 gerealiseerde uitgaven1Het boekjaar voor het ELFPO loopt van
									 16 oktober tot en met 15 oktober van het volgende jaar(+)
 
 
 26.105
 
 
 
 
 Vordering 31 december 2012
 
 
 
 25.864
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2013, in 2013 gerealiseerde uitgaven (+)
 
 
 73.367
 
 
 
 
 
 Ontvangsten uit ELFPO boekjaar 2013 (–/–)
 
 
 100.624
 
 
 
 
 
 Afrekening 2012 (–/–)
 
 
 1.139
 
 
 
 
 Te veel ontvangen boekjaar 20132De jaardeclaratie is lager vastgesteld dan de
								 per kwartaal gedeclareerde bedragen. Naar verwachting zal de Europese Commissie
								 de jaaraangifte 2013 in 2014 definitief vaststellen en het teveel ontvangen
								 bedrag verrekenen.
 
 
 – 254
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2014, in 2013 gerealiseerde uitgaven (+)
 
 
 24.828
 
 
 
 
 Vordering 31 december 2013
 
 
 
 24.574
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten derden
 AgNL,
				Dienst Regelingen en Dienst Landelijk Gebied voeren opdrachten uit voor derden.
				Het betreft publieke, particuliere als Europese organisaties.
 Vordering EU inzake
				dierziektebestrijding
 Vordering op EU inzake uitvoering
				dierziektebestrijding (salmonella, bse).
 Vordering POP 2
 Vorderingen op derden in het kader van de uitvoering van de regeling
				plattelandsontwikkeling.
 Salarisvoorschotten
 Dit
				betreft vooruitbetalingen aan personeel inzake salarissen en diverse
				vergoedingen in afwachting van definitieve verrekening.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 7 Ontvangsten buiten
							 begrotingsverband
 
 
 
 
 296.465
 
 
 
 
 
 Onder de ontvangsten buiten begrotingsverband
							 zijn de bedragen opgenomen die niet ten gunste van de begroting behoeven te
							 worden gebracht. Dit omdat deze ontvangsten zullen worden verrekend.
 
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 De ontvangsten buiten begrotingsverband zijn
							 als volgt te specificeren:
 
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten derden
 
 
 108.580
 
 
 
 
 Stortingen provincies voor ILG en andere regelingen DLG
 
 
 34.896
 
 
 
 
 ELFPO werkkapitaal
 
 
 34 056
 
 
 
 
 Bureau Beheer Landbouwgronden
 
 
 29.446
 
 
 
 
 Te verrekenen met provincies pop-gelden
 
 
 23.540
 
 
 
 
 Verschuldigde sociale premies en loonheffing
 
 
 16.837
 
 
 
 
 Octrooitaxen
 
 
 13.982
 
 
 
 
 Stortingen voor bommenregeling
 
 
 9.849
 
 
 
 
 Contante waarborgen productschappen
 
 
 5.069
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 20.210
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 296.465
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten derden
 Agentschap NL, Dienst Regelingen en Dienst Landelijk Gebied voeren
				opdrachten uit voor derden. Het betreft publieke, particuliere als Europese
				organisaties.
 Stortingen provincies voor ILG en
				andere regelingen DLG
 Dienst Landelijk Gebied draagt zorg voor
				de uitvoering van de ILG. De provincies stellen gelden beschikbaar voor deze
				uitvoering. Deze post betreft ook door DLG ontvangen bedragen van I&M en
				RWS voor de sanering van asbestwegen in Oost-Nederland en voor het project
				Millenwaard.
 ELFPO werkkapitaal
 In
				verordening (EG) nr. 1290/2005 (artikel 25 lid 1) is bepaald dat na
				vaststelling door de commissie van het programma voor plattelandsontwikkeling
				(2007–2013) een voorfinanciering van 7% zal plaatsvinden van de bijdrage uit
				het ELFPO voor het betreffende programma. In 2007 heeft de commissie het
				programma voor plattelandsontwikkeling van Nederland goedgekeurd en de
				voorfinanciering aan EZ betaald. Bij de afsluiting van het programma zal het
				werkkapitaal worden verrekend.
 Bureau Beheer Landbouw
				Gronden
 DLG heeft gelden ontvangen voor de uitvoering van
				regelingen. Het bedrag is in januari 2014 aan Bureau Beheer Landbouw Gronden
				betaald.
 Te verrekenen met provincies
				pop-gelden
 In 2013 heeft DR POP-regelingen uitgevoerd die
				vanwege overschrijding van bestedingslimieten nog niet bij de EC declarabel
				waren. De provincies hebben destijds de financiering van het EC-deel voor hun
				rekening genomen. Na goedkeuring van de wijziging van de bestedingslimieten
				heeft DR in 2013 de betreffende uitgaven alsnog gedeclareerd bij de EC. Met de
				provincies is overeengekomen dat de van de EC ontvangen bedragen in een later
				stadium worden ingezet op pop-projecten.
 Verschuldigde sociale premies en
				loonheffing
 Het gaat hier om uit de salarisadministratie
				voortkomende verschuldigde bedragen op het gebied van loonheffing, premies en
				andere afdrachten.
 Octrooitaxen
 AgNL zorgt
				voor inning van deze taxen en stort vervolgens deze bedragen door naar het
				Europese Octrooibureau.
 Stortingen voor
				bommenregeling
 Dienst Regelingen voert in opdracht van het
				Ministerie van Binnenlandse Zaken de bommenregeling uit. Voor de uitgaven van
				deze regeling stelt het Ministerie van Binnenlandse Zaken vooraf gelden
				beschikbaar aan Dienst Regelingen.
 Contante waarborgen
				productschappen
 De productschappen ontvangen per bank gelden
				van het bedrijfsleven als zekerheidsstelling voor in- en uitvoercertificaten en
				uitvoerrestituties. Als aan de voorwaarden voor de certificaten en restituties
				is voldaan dan betalen de productschappen op verzoek van de belanghebbende de
				bedragen terug.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 10 Extra Comptabele Vorderingen
 
 
 
 
 3.784.568
 
 
 
 
 
 De extra comptabele vorderingen hebben
							 betrekking op nog te ontvangen middelen die voortkomen uit uitgaven die ten
							 laste van de begroting zijn gebracht en nog met derden zullen worden
							 verrekend.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Direct opeisbare vorderingen
 
 
 512.972
 
 
 
 
 Op termijn opeisbare vorderingen
 
 
 1.267.571
 
 
 
 
 Geconditioneerde vorderingen
 
 
 2.004.025
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 3.784.568
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 Direct opeisbare vorderingen per 31 december
							 2013:
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 Vorderingen inzake uitvoering regelingen
 
 
 271.553
 
 
 
 
 Opgelegde boetes ACM
 
 
 206.773
 
 
 
 
 Vorderingen in faillissement
 
 
 9.131
 
 
 
 
 Diverse vorderingen
 
 
 25.515
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 512.972
 
 
 
 
 
 Vorderingen inzake uitvoering
				regelingen
 DR en AgNL hebben vorderingen opgelegd voorkomend
				uit de provisies van agrarische schadeverzekeringen, de uitvoering van het
				mestbeleid, diverse heffingen uitgevoerd door het Productschap Zuivel en
				overige regelingen.
 Opgelegde boetes ACM
 Voor de uitvoering van de mededingingswet heeft ACM boetes opgelegd die tot
				ontvangst zullen leiden.
 Vorderingen in
				faillissement
 Vorderingen ontstaan als gevolg van verstrekte
				voorschotten op subsidie, waarna het betreffende bedrijf in staat van
				faillissement is geraakt.
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 Op termijn opeisbare vorderingen per
							 31 december 2013:
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 Beheer Landbouw Gronden
 
 
 829.493
 
 
 
 
 Kredieten en projecten AgNL
 
 
 234.678
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 203.401
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 1.267.571
 
 
 
 
 
 Beheer Landbouwgronden
 Het saldo van de landbouwgronden bestaat voornamelijk uit een langlopend
				renteloos voorschot van EZ aan het Bureau Beheer Landbouwgronden van € 385
				mln waarvoor door het Bureau Beheer Landbouwgronden gronden zijn verworven die
				na doorlevering aan eindbeheerders leiden tot doelrealisatie. Daarnaast is er
				een bedrag van € 377 mln nog te vorderen uit hoofde van landinrichtingsrente
				door grondeigenaren te betalen in afgesloten landinrichtingsprojecten, welke in
				het algemeen in 26 jaar worden geïnd. Voorts heeft Dienst Landelijk Gebied nog
				€ 67 mln te vorderen uit hoofde van nog niet afgesloten
				landinrichtingsprojecten.
 Kredieten en projecten AgNL
 AgNL voert regelingen uit waarbij kredieten beschikbaar worden gesteld voor
				ontwikkelingen en innovatie op het gebied van technologie, nieuwe producten
				etc. Naast deze vorderingen zijn er ook nog te ontvangen gelden geboekt naar
				aanleiding van eindafrekeningen van subsidies.
 Leningen
 De leningen
				kunnen als volgt geworden gespecificeerd:
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 WUR (Stichting DLO)
 
 
 72.562
 
 
 
 
 Microkrediet Nederland
 
 
 46.966
 
 
 
 
 LIOF
 
 
 20.882
 
 
 
 
 WUR Praktijkonderzoek
 
 
 16.025
 
 
 
 
 Biopartner
 
 
 13.524
 
 
 
 
 Nedermaas
 
 
 8.542
 
 
 
 
 Eindhoven
 
 
 7.000
 
 
 
 
 Marin
 
 
 6.807
 
 
 
 
 BOM
 
 
 4.880
 
 
 
 
 WUR IAC/ILRI
 
 
 3.329
 
 
 
 
 NESEC
 
 
 1.628
 
 
 
 
 Panteia
 
 
 797
 
 
 
 
 NOM
 
 
 373
 
 
 
 
 SBU
 
 
 85
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 203.401
 
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 De geconditioneerde vorderingen per
							 31 december 2013:
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 Gestelde zekerheden
 
 
 1.166.182
 
 
 
 
 Geconditioneerde vorderingen
 
 
 837.843
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 2.004.025
 
 
 
 
 
 
 Gestelde zekerheden
 Dit
				betreffen zekerheden die bij de uitvoering van het Gemeenschappelijk
				Landbouwbeleid worden gevraagd. De uitvoering hiervan vindt plaats bij Dienst
				Regelingen.
 Geconditioneerde
				vorderingen
 De geconditioneerde vorderingen kunnen als volgt
				worden gespecificeerd:
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 AgNL MKB faciliteit
 
 
 347.497
 
 
 
 
 Nederlandse Defensie Industrie
 
 
 279.025
 
 
 
 
 Faillissementen AgNL en niet gerealiseerde omzetten
 
 
 184.390
 
 
 
 
 Ontwikkelingsmaatschappij Oost Nederland NV
 
 
 17.073
 
 
 
 
 United Nations Univesity
 
 
 6.807
 
 
 
 
 TRN Toerisme Recreatie Nederland
 
 
 1.500
 
 
 
 
 Diverse kredieten
 
 
 1.551
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 837.843
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 11 Extra comptabele schulden
 
 
 
 
 Nihil
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 12 Voorschotten
 
 
 
 
 12.056.297
 
 
 
 
 
 Onder voorschotten wordt verstaan de vooruit
							 verstrekte gelden, welke op 31 december 2013 nog niet waren verrekend.
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 2009 en eerder
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 188.328
 
 
 188.821
 
 
 188.851
 
 
 193.863
 
 
 193.765
 
 
 953.627
 
 
 
 
 12 Een sterk innovatievermogen
 
 
 102.149
 
 
 118.393
 
 
 373.444
 
 
 449.327
 
 
 561.776
 
 
 1.605.090
 
 
 
 
 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 31.984
 
 
 11.722
 
 
 24.175
 
 
 83.230
 
 
 257.421
 
 
 408.532
 
 
 
 
 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 2.023.896
 
 
 652.172
 
 
 673.485
 
 
 765.320
 
 
 773.418
 
 
 4.888.291
 
 
 
 
 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 38.754
 
 
 28.846
 
 
 34.125
 
 
 229.537
 
 
 262.949
 
 
 594.211
 
 
 
 
 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 14.617
 
 
 15.275
 
 
 19.152
 
 
 25.904
 
 
 102.156
 
 
 177.104
 
 
 
 
 18 Natuur en regio
 
 
 1.528.952
 
 
 574.018
 
 
 811.973
 
 
 121.485
 
 
 239.377
 
 
 3.275.805
 
 
 
 
 40 Apparaat
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Buiten begrotingsverband
 
 
 11.768
 
 
 7.690
 
 
 51.176
 
 
 42.865
 
 
 40.139
 
 
 153.637
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 3.940.448
 
 
 1.596.936
 
 
 2.176.381
 
 
 1.911.531
 
 
 2.431.000
 
 
 
 12.056.297
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verloop van de voorschotten gedurende het dienstjaar 2013
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 Beginstand 1 januari 2013
 
 
 11.868.158
 
 
 
 
 Verstrekte voorschotten
 
 
 2.681.127
 
 
 
 
 Eindafgerekende voorschotten
 
 
 2.492.988
 
 
 
 
 Eindstand 31 december 2013
 
 
 
 12.056.297
 
 
 
 
 
 
 
 Vanaf 2013 is artikel 15 «een sterke internationale
				 concurrentiepositie» nagenoeg volledig overdragen aan het Ministerie van
				 Buitenlandse Zaken. De technische correctie van deze overdracht is voor wat
				 betreft de openstaande voorschotten verwerkt in de post eindafgerekende
				 voorschotten.
 De overige mutaties buiten begrotingsverband hebben
				 betrekking op voorschotten die namens EZ zijn verstrekt maar waarvan
				 financiering door derden plaatsvindt. De voorschotten die verstrekt zijn door
				 EZ namens de volgende opdrachtgevers zijn niet in de openstaande voorschotten
				 buiten begrotingsverband meegenomen:
 
 
 •
 Ministerie van Binnenlandse Zaken;
 
 
 •
 Ministerie van Infrastructuur en
						Milieu;
 
 
 •
 Ministerie van Sociale Zaken en
						Werkgelegenheid;
 
 
 •
 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
						en Sport;
 
 
 •
 Ministerie van Buitenlandse Zaken;
 
 
 •
 Ministerie van Onderwijs Cultuur en
						Wetenschap;
 
 
 •
 De provincies;
 
 
 •
 De Europese Commissie, voor zover DR
						deze opdrachten uitvoert.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 13 Garantieverplichtingen
 
 
 
 
 5.054.337
 
 
 
 
 
 De garantieverplichtingen per 31 december
							 2013 zijn voorwaardelijke financiële verplichtingen aan derden die pas tot
							 uitbetaling als bij de wederpartij zich bepaalde omstandigheden voordoen.
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 Stand per 01-01-2013
 
 
 In 2013 aangegaan +
 
 
 Bijstellingen –/–
 
 
 Uitgaven
 –/–
 
 
 Stand per 31-12-2013
 
 
 
 
 
 
 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 87.000
 
 
 
 27.000
 
 
 
 60.000
 
 
 
 
 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 3.374.261
 
 
 463.183
 
 
 750.654
 
 
 112.958
 
 
 2.973.832
 
 
 
 
 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 1.497.164
 
 
 47.342
 
 
 400.214
 
 
 526
 
 
 1.143.766
 
 
 
 
 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 438.977
 
 
 37.707
 
 
 81.502
 
 
 
 395.183
 
 
 
 
 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 27.073
 
 
 23.056
 
 
 1.741
 
 
 
 48.388
 
 
 
 
 18 Natuur en regio
 
 
 449.070
 
 
 
 15.901
 
 
 
 433.168
 
 
 
 
 40 Apparaat
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 5.873.545
 
 
 571.288
 
 
 1.277.012
 
 
 113.484
 
 
 
 5.054.337
 
 
 
 
 
 
 
 Onder de post garantieverplichtingen zijn ook
				 opgenomen de garantieverplichtingen die vallen onder het domein van het
				 schatkistbankieren van het Ministerie van Financien. Dit is aan de orde bij de
				 artikelen 11, 14 (COVA) en 17.
 Vanwege administratief technische
				 redenen zijn de uitgaven van de garantieverplichtingen van artikel 16
				 verantwoord onder de saldibalanspost openstaande verplichtingen voor een bedrag
				 van € 24,1 mln.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 14 Openstaande verplichtingen
 
 
 
 
 21.281.928
 
 
 
 
 
 De openstaande verplichtingen per 31 december
							 2013 kunnen vanaf 2014 tot betaling leiden.
 
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 Stand per 01-01-2013
 
 
 In 2013 aangegaan
 
 
 Negatieve bijstelling –/–
 
 
 Uitgaven –/–
 
 
 Stand per 31-12-2013
 
 
 
 
 
 
 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 23.543
 
 
 214.441
 
 
 3.035
 
 
 216.199
 
 
 18.750
 
 
 
 
 12 Een sterk innovatievermogen
 
 
 1.161.443
 
 
 768.401
 
 
 45.654
 
 
 775.292
 
 
 1.108.899
 
 
 
 
 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 296.954
 
 
 262.301
 
 
 9.830
 
 
 323.764
 
 
 225.662
 
 
 
 
 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 16.590.440
 
 
 3.349.871
 
 
 627.985
 
 
 1.251.280
 
 
 18.061.046
 
 
 
 
 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 415.623
 
 
 638.831
 
 
 55.131
 
 
 666.001
 
 
 333.322
 
 
 
 
 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 749.042
 
 
 817.149
 
 
 2.656
 
 
 817.433
 
 
 746.103
 
 
 
 
 18 Natuur en regio
 
 
 472.830
 
 
 342.142
 
 
 59.600
 
 
 440.796
 
 
 314.577
 
 
 
 
 40 Apparaat
 
 
 4.984
 
 
 406.130
 
 
 498
 
 
 410.615
 
 
 0
 
 
 
 
 Buiten begrotingsverband
 
 
 856.120
 
 
 272.574
 
 
 578.815
 
 
 76.309
 
 
 473.570
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 20.570.981
 
 
 7.071.840
 
 
 1.383.204
 
 
 4.977.689
 
 
 
 21.281.928
 
 
 
 
 
 
 Vanaf 2013 is artikel 15 «een sterke internationale
				concurrentiepositie» nagenoeg volledig overgedragen aan het Ministerie van
				Buitenlandse Zaken. De technische correctie van deze overdracht is voor wat
				betreft de openstaande verplichtingen verwerkt in bovenstaande post buiten
				begrotingsverband in de kolom negatieve bijstellingen. De overige mutaties
				buiten begrotingsverband hebben betrekking op verplichtingen die namens EZ
				worden afgegeven maar waarvan financiering door derden plaatsvindt. De
				verplichtingen van de opdrachtgevers Ministerie van Binnenlandse Zaken,
				Infrastructuur en Milieu, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Volksgezondheid,
				Welzijn en Sport, Buitenlandse Zaken, Onderwijs Cultuur en Wetenschap en de
				provincies zijn niet in de stand openstaande verplichtingen buiten
				begrotingsverband verwerkt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 15 Deelnemingen
 
 
 
 
 1.435.000
 
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 De
				specificatie van de deelnemingen van EZ is als volgt:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam
 
 
 Nominaal
 
 
 Betaald
 
 
 
 
 
 
 Ultimo 2012
 
 
 Ultimo 2013
 
 
 Ultimo 2012
 
 
 Ultimo 2013
 
 
 Deeln.%
 
 
 
 
 
 
 N.V. NOM
 
 
 51.880
 
 
 51.880
 
 
 51.880
 
 
 51.880
 
 
 99,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.V. BOM
 
 
 19.154
 
 
 16.587
 
 
 21.090
 
 
 18.524
 
 
 49,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.V. Zuidvleugel
 
 
 
 7.000
 
 
 
 7.000
 
 
 36,1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.V. LIOF
 
 
 50.373
 
 
 50.373
 
 
 50.373
 
 
 50.373
 
 
 94,4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 GasTerra B.V.
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.151
 
 
 18.151
 
 
 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EBN NV
 
 
 128.138
 
 
 128.138
 
 
 1.243.358
 
 
 1.243.358
 
 
 100
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oost N.V.
 
 
 26.264
 
 
 32.751
 
 
 35.714
 
 
 45.714
 
 
 65,2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 293.808
 
 
 293.808
 
 
 1.420.566
 
 
 
 1 435.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Op de NOM deelneming is in 2013 € 17 mln dividend
				 ontvangen.
 De oude BOM deelneming van € 21,1 mln is in 2013 omgezet
				 in een deelneming in BOM Capita en BOM BDFI van € 18,5 mln. Het verschil is
				 gecompenseerd met een lening van € 2,6 mln.
 
 
 De deelneming in ROM Zuidvleugel ad € 7 mln is in
				 2013 verworven. Hierop rust nog een stortingsverplichting van € 3 mln.
 De deelneming in Oost NV is met € 10 mln verhoogd.
 
 
 
 Topinkomens
 
 
 1.4.5
 TOPINKOMENS
 
 Voor het Ministerie van Economische Zaken heeft de
				publicatieplicht die voorkomt uit artikel 4.1 van de Wet normering bezoldiging
				topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (Wnt) betrekking op de
				onderstaande topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen, ongeacht of er
				sprake is van een hoger dan wettelijke bezoldigingsmaximum. Voor leden van de
				Top Management Groep (TMG) wordt verwezen naar het jaarverslag van het
				Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Functie(s)1
 
 
 Naam
 
 
 Beloning
 
 
 Belastbare vaste en variabele onkosten-vergoeding
 
 
 Werkgeversdeel van voorzieningen
								ten behoeve van beloningen betaalbaar op termijn
 
 
 Datum aanvang dienstverband in het boekjaar
								(indien van toepassing)
 
 
 Datum einde dienstverband in het boekjaar
								(indien van toepassing)
 
 
 Omvang dienstverband (in FTE)
 
 
 Interim2
 
 
 Motiveringoverschrijding norm
 
 
 
 
 
 
 ZBO ACM
 
 
 Bestuursvoorzitter
 
 
 C.A. Fonteijn
 
 
 180.299
 
 
 6.610
 
 
 33.329
 
 
 
 
 1,00
 
 
 
 
 
 
 ZBO ACM
 
 
 Bestuurslid
 
 
 F.J.H. Don
 
 
 121.066
 
 
 6.557
 
 
 20.861
 
 
 
 
 0,84
 
 
 
 
 
 
 ZBO ACM
 
 
 Bestuurslid
 
 
 J.G. Vegter
 
 
 130.527
 
 
 6.610
 
 
 24.769
 
 
 
 
 1,00
 
 
 
 
 
 
 Raad voor de Plantenrassen
 
 
 Secretaris
 
 
 C.J.A. Groenewoud
 
 
 57.288
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 0,8
 
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord
 
 
 Voorzitter
 
 
 T.K. Hoogslag
 
 
 24.989
 
 
 –
 
 
 4.290
 
 
 
 
 0,29
 
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Voorzitter
 
 
 J.H. Huijzer
 
 
 24.989
 
 
 –
 
 
 3.893
 
 
 
 
 0,29
 
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuid
 
 
 Voorzitter
 
 
 J.P.M. van der Ham
 
 
 24.989
 
 
 –
 
 
 4.290
 
 
 
 
 0,29
 
 
 
 
 
 
 Grondkamer Oost
 
 
 Voorzitter
 
 
 J.K.B. van Daalen
 
 
 24.989
 
 
 –
 
 
 4.290
 
 
 
 
 0,29
 
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuidwest
 
 
 Voorzitter
 
 
 H.A. Witsiers
 
 
 24.989
 
 
 –
 
 
 4.290
 
 
 
 
 0,29
 
 
 
 
 
 
 Kamer voor de binnenvisserij
 
 
 Voorzitter
 
 
 L. W. Bartelse
 
 
 24.415
 
 
 –
 
 
 4.290
 
 
 
 
 0,29
 
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest, Oost en Kamer vd Binnenvisserij
 
 
 Secretaris
 
 
 G.J.M. Krekel
 
 
 77.503
 
 
 1.620
 
 
 13.099
 
 
 
 
 1,0
 
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord, Zuid, Zuidwest
 
 
 Secretaris
 
 
 C. M. Lubbers
 
 
 81.483
 
 
 3.980
 
 
 14.192
 
 
 
 
 1,0
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Het Ministerie
				van Economische Zaken heeft zowel bij het kerndepartement als bij de vier
				Zelfstandige Bestuursorganen zonder rechtspersoonlijkheid geen topinkomens die
				boven de norm uitkomen.
 
 De Minister van BZK heeft
				bij brief van 27 februari 2014 aan de Tweede Kamer laten weten dat hij een
				ministeriële regeling over de WNT (inclusief beleidsregels toepassing WNT)
				heeft opgesteld. In de begeleidende brief is aangegeven dat het niet mogelijk
				is gebleken een sluitende oplossing te vinden voor de uitvoeringsproblematiek
				ten aanzien van de vermelding van de gegevens over personen die anders dan op
				grond van een dienstbetrekking een functie vervullen als niet-topfunctionaris
				(externe niet-topfunctionarissen). De Minister van BZK heeft daarom voor het
				verslagjaar 2013 als gedragslijn bepaald dat niet volledig aan de verplichting
				tot openbaarmaking kan en hoeft te worden voldaan. Het Ministerie van EZ heeft
				overeenkomstig deze gedragslijn uitvoering gegeven aan de WNT. Dit leidt tot
				een onzekerheid in de verantwoording vanwege het ontbreken van een praktisch
				toepasbare normstelling voor dit onderdeel van het WNT-overzicht. De
				onzekerheid betreft uitsluitend het achterwege laten van de vermelding van de
				gegevens over externe niet-topfunctionarissen.
 
 
 
 
 
 Bijlag Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) en Rechtspersonen
		 met een Wettelijke Taak (RWT’s)
 
 
 D.
 BIJLAGEN
 
 
 
 
 1.
 Bijlage Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO's) en
				 Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam organisatie
 
 
 RWT
 
 
 ZBO
 
 
 Functie
 
 
 Begrotings artikel
 
 
 Financiering (realisatiecijfers)
 
 
 Verwijzing (URL-link) naar websiteRWT/ZBO
 
 
 Verwijzing (URL-link) naar toezichtvisies/-arrangementen
 
 
 Het bestuur en/of accountantverklaart dat de rechtmatigheid op orde is
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 begroting
 
 
 premies
 
 
 tarieven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Agrarische Opleidingscentra (13)
 
 
 X
 
 
 X1De onderwijsinstellingen zijn partieel ZBO,
								 namelijk voor het deel waarin zij examens afnemen en beoordelen.
 
 
 De AOC’s zijn de kennisinstellingen / opleidingsinstituten voor voeding,
							 natuur en milieu op MBO/VMBO-niveau.
 
 
 17
 
 
 526.369
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bureau Beheer Landbouwgronden/
 Commissie Beheer
							 Landbouwgronden
 
 
 X
 
 
 X2Valt niet onder de Kaderwet ZBO. /X
 
 
 BBl is belast met de verwerving van onroerend goed voor het realiseren van
							 overheidsdoelen in het landelijk gebied met betrekking tot de thema’s natuur,
							 landbouw, recreatie, landschap, water en milieu
 
 
 18
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 www.dlg.nl
 
 
 
 
 
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het verzamelen, bewerken en publiceren van statistieken ten behoeve van
							 praktijk, beleid en wetenschap. Naast de verantwoordelijkheid voor de nationale
							 (officiële) statistieken is het CBS ook belast met de productie van Europese
							 (communautaire) statistieken. De wettelijke grondslag voor het CBS is de
							 «Wet op het Centraal Bureau voor de
							 Statistiek».
 
 
 11
 
 
 173.626
 
 
 
 
 
 www.cbs.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 Centrale Commissie voor de Statistiek
 
 
 
 X
 
 
 Het, als onafhankelijke commissie, bewaken van de onafhankelijkheid,
								onpartijdigheid, relevantie, kwaliteit en continuïteit van het statistische
								programma van het CBS.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 www.cbs.nl
 
 
 
 
 
 
 
 College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (vh. CTB)
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het Ctgb oordeelt over de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
							 biociden.
 
 
 16
 
 
 2.047
 
 
 
 6.854
 
 
 
 www.ctgb.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 AOC Raad (Bureau Erkenningen)
 
 
 X
 
 
 
 Bureau Erkenningen (BE) van de AOC Raad is in de Regeling
								gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Rgb), aangewezen als instantie voor het
								verstrekken van vakbekwaamheidsbewijzen gewasbescherming.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 http://www.ewnederland.nl/
 
 
 
 
 
 
 
 Edelmetaal Waarborg Nederland
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Zie functiebeschrijving Waarborg Holland.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Examinerende instanties als bedoeld in artikel 19 van de Examenregeling
							 frequentiegebruik 2008
 
 
 X
 
 
 
 Het afnemen van examens ter verkrijging van vergunningen voor het gebruik
								van frequentieruimte.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Faunafonds
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het Faunafonds is belast met het toekennen van tegemoetkomingen in door
							 beschermde diersoorten aangerichte schade, het bevorderen van maatregelen ter
							 voorkoming en bestrijding van dergelijke schade en advisering aan gedeputeerde
							 staten van provincies en de Minister van Economische zaken, Landbouw en
							 Innovatie.
 
 
 18
 
 
 )3Bijdrage loopt via de provincies die de
								 financiële verantwoordelijkheid voor het Faunafonds hebben overgenomen van het
								 Rijk (zie Besluit Faunafonds). Met het van kracht worden van de Wet
								 natuurbescherming zullen de taken van het Faunafonds formeel bij de provincies
								 zijn belegd.
 
 
 
 
 
 http://www.faunafonds.nl/
 
 
 
 
 
 
 
 Herinrichtingscommissie Oost-Groningen & Drents-Groningse Veenkoloniën4Opheffing voorgenomen. Commissie verricht
								 alleen nog afrondende werkzaamheden.
 
 
 
 X
 
 
 
 18
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hogere Agrarische Onderwijsinstellingen (6)
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 De HAS’en zijn de kennisinstellingen / opleidingsinstituten voor voeding,
							 natuur en milieu op HBO-niveau.
 
 
 17
 
 
 86.110
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kamer voor de Binnenvisserij
 
 
 
 X
 
 
 Toetsen van overeenkomsten van huur en verhuur van visrechten en het
								goedkeuren van toestemmingen om te vissen, uitgegeven door visrechthebbenden;
								beide met het oog op een doelmatige bevissing van binnenwateren.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kamers van Koophandel en fabrieken
 
 
 
 X
 
 
 Het bevorderen van de economische belangen van handel, industrie, ambacht
								en dienstverlening. Taken volgens de Wet op de Kamers van Koophandel en de
								Handelsregisterwet: voeren van het Handelsregister, het loket voor ondernemers,
								voorlichting en het stimuleren van de regionale ontwikkeling.
 
 
 13
 
 
 148.462
 
 
 
 
 
 www.kvk.nl
 
 
 
 
 
 
 
 Keuringsinstanties als bedoeld in artikel 10.3 Telecommunicatiewet5Het gaat hierbij om het volgende cluster aan
								 ZBO’s: Telefication BV, TÜV Rheinland EPS BV, Kiwa Nederland BV, DEKRA
								 Certification BV, D.A.R.E.!! Consultancy en Thales Nederland BV.
 
 
 
 
 
 X
 
 
 Het afgeven van advies in het kader van rapporten, certificaten of
							 EG-typeverklaringen voor radiozendapparaten en randapparaten. Het doen van
							 onafhankelijke onderzoeken naar de overeenstemming van producten of diensten
							 met de geldende regelgeving.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Raad voor de Accreditatie
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Verifiëren dat instellingen die actief zijn op het gebied van
							 laboratoriumtesten, inspecteren, kalibreren en certificeren aan
							 accreditatienormen voldoen. De taken van de Raad voor Accreditatie zijn
							 vastgelegd in de Wet aanwijzing nationale accreditatie-instantie.
 
 
 11
 
 
 162
 
 
 
 12.273
 
 
 
 www.rva.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 Raad van Bestuur Autoriteit Consument en Markt (ACM)
 
 
 
 X
 
 
 Doel van de ACM is vergroting van de effectiviteit en de efficiëntie van
								het markttoezicht op de niet-financiële markten in Nederland.
 Het
								betreft drie typen van markttoezicht die tot doel hebben om markten goed te
								laten werken: mededingingstoezicht, sectorspecifiek markttoezicht en
								consumentenbescherming.
 
 
 11
 
 
 669
 
 
 
 
 
 www.acm.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 Raad voor de Plantenrassen
 
 
 
 X
 
 
 De Raad voor plantenrassen geeft uitvoering aan de Zaaizaad- en
								Plantgoedwet 2005 op het gebied van toelating van plantenrassen en verlening
								van intellectuele eigendomsbescherming met betrekking tot plantenrassen
								(kwekersrecht).
 
 
 16
 
 
 894
 
 
 
 
 
 www.plantenrassen.nl
 
 
 
 
 
 
 
 Reconstructiecommissie Midden Delfland6De reconstructiecommissie Midden Delfland is
								 eind 2012 ontbonden.
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regionale Grondkamers (5)
 
 
 
 X
 
 
 Bevorderen van goede pachtverhoudingen in Nederland, toetsen van de inhoud
								van pachtovereenkomsten aan de dwingend rechtelijke bepalingen van de Pachtwet,
								uitvoeren van een prijstoetsing en toetsen van overeenkomsten van korte duur,
								bepalen van verpachte waarde.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 www.grondkamers.nl
 
 
 
 
 
 
 
 Rendac BV
 
 
 X
 
 
 
 Ophalen, verwerken en (laten) vernietigen van dierlijke restmaterialen en
								kadavers (categorie 1- en 2-materiaal, niet bestemd voor consumptie).
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 www.rendac.nl
 
 
 
 
 
 
 
 Staatsbosbeheer
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Staatsbosbeheer richt zich op de volgende hoofddoelstellingen:
 het
							 instandhouden, herstellen en ontwikkelen van natuur-, landschaps- en
							 cultuurhistorische waarden in de gebieden van Staatsbosbeheer;
 het
							 bevorderen van recreatie in zo veel mogelijk gebieden van Staatsbosbeheer;
 het leveren van een bijdrage aan de productie van milieuvriendelijke en
							 vernieuwbare grondstoffen zoals hout.
 
 
 18
 
 
 40.659
 
 
 
 
 
 www.staatsbosbeheer.nl/
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 Stichting Bloembollenkeuringsdienst
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting BKD geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet
							 (Plantenziektenwet) in de sector bloembollen.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 7.112
 
 
 
 www.bloembollenkeuringsdienst.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 Stichting Centraal Orgaan Kwaliteitsaangelegenheden Zuivel
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting COKZ geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet in de
							 zuivelsector en in de sector pluimvee en eieren (COKZ/NCAE).
 
 
 16
 
 
 143
 
 
 
 7.871
 
 
 
 www.cokz.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 Stichting COVA
 
 
 X
 
 
 
 Er voor zorgen dat Nederland te allen tijde een minimum voorraad
								aardolieproducten heeft, om in tijden van crises te kunnen voldoen aan de
								aardolievraag.
 
 
 14
 
 
 101.000
 
 
 
 
 
 www.cova.nl
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek
 
 
 X
 
 
 
 In het algemeen belang bijdragen aan strategisch en toepassingsgericht
								onderzoek op het gebied van productie, verwerking, afzet en handel van
								agrarische producten, van de visserij, van het natuur- en milieubeheer, van de
								openluchtrecreatie en van het beheer en de inrichting van het landelijk
								gebied.
 
 
 16
 
 
 167.720
 
 
 
 
 
 www.wur.nl/
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Kwaliteitscontrole Alternatieve Landbouwproductiemethoden
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting Skal geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet met betrekking
							 tot biologische productiemethoden.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 2.624
 
 
 
 www.skal.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 Stichting Kwaliteitscontrolebureau Groente en Fruit
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting KCB geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet, (en de
							 Plantenziektenwet) in de Groenten en Fruit.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 11.073
 
 
 
 www.kcb.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 Stichting Nederlandse Algemene Kwaliteitsdienst Tuinbouw
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting Naktuinbouw geeft uitvoering aan de Zaaizaad- en Plantgoedwet
							 2005 (en de Plantenziektenwet) met betrekking tot teeltmateriaal in de sectoren
							 tuinbouw- en de bosbouwgewassen.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 12.738
 
 
 
 www.naktuinbouw.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdiensten (Zaaizaad en Pootgoed
							 Landbouwgewassen)
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting NAK geeft uitvoering aan de Zaaizaad- en Plantgoedwet 2005 (en de
							 Plantenziektenwet) met betrekking tot zaaizaad en pootgoed in de sector
							 landbouwgewassen.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 19.233
 
 
 
 www.nak.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 TNO
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 TNO is een onafhankelijke onderzoeksorganisatie die op basis van haar
							 expertise en onderzoek een belangrijke bijdrage levert aan de
							 concurrentiekracht van bedrijven en organisaties, aan de economie en aan de
							 kwaliteit van de samenleving als geheel.
 
 
 12
 
 
 154.840
 
 
 
 
 
 www.tno.nl
 
 
 
 
 √
 
 
 
 
 VSL
 
 
 X
 
 
 
 Het onderhouden en verwezenlijken van nationale meetstandaarden zoals
								vastgelegd in de Metrologiewet. Op grond van artikel 3 van deze wet is VSL door
								de Minister van EZ hiervoor aangewezen.
 
 
 11
 
 
 14.969)7Dit bedrag betreft niet alleen het instituut
									 VSL, maar omvat ook de bijdrage aan Verispect en de verplichte bijdrage aan de
									 internationale organisaties BIPM, OIML en Welmec.
 
 
 
 
 
 www.vsl.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verispect
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het uitoefenen van het toezicht op de naleving van de Metrologiewet. Op
							 grond van artikel 27 van deze wet is Verispect door de Minister van EZ hiervoor
							 aangewezen. Daarnaast de uitvoering van het toezicht op de Waarborgwet zoals
							 vastgelegd in de Waarborgwet.
 
 
 11
 
 
 Zie VSL
 
 
 
 
 
 www.verispect.nl
 
 
 
 
 
 
 
 Aangewezen instanties als bedoeld in art. 12 Metrologiewet8Het gaat hierbij om het volgende cluster aan
								 deeltijd-ZBO’s: Kalibra International BV, Kema Nederland BV, Kiwa NV
								 Certificatie en Keuringen, Nmi Certin BV en SGS Nederland BV.
 
 
 
 X
 
 
 Het optreden als onafhankelijke toetsende instantie bij
								overeenstemmingbeoordelingen van meetinstrumenten. De werkzaamheden die zij
								verrichten kunnen per overeenstemmingbeoordeling verschillen maar omvat onder
								andere het beoordelen van kwaliteitssystemen, het afgeven van certificaten van
								typeonderzoek of ontwerponderzoek en het keuren van meetinstrumenten.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 WaarborgHolland
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het keuren van alle gouden, zilveren en platina voorwerpen boven een
							 bepaalde gewichtsdrempel en alvorens zij op de Nederlandse markt worden
							 gebracht, te voorzien van één of meerdere stempelmerken (het
							 waarborgen).
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 www.waarborgholland.nl
 
 
 
 
 
 
 
 Wageningen Universiteit
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Wageningen Universiteit is de belangrijkste Europese Universiteit op het
							 gebied van de Life Sciences. Onderzoekers en studenten van Wageningen
							 Universiteit richten zich op onderwerpen op het terrein van de voeding,
							 gezondheid, natuur en leefomgeving.
 
 
 17
 
 
 171.664
 
 
 
 
 
 
								www.wur.nl/
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage afgerond evaluatie- en overig
				onderzoek 2013
 
 2.
 Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 11 Goed functionerende economie en
							 markten
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Artikel
 
 
 Start
 
 
 Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Onderzoek naar
							 doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a
							 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 1b Ander onderzoek
							 naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 2 Overig
							 onderzoek
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Postwet
 
 
 11
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 De Evaluatie van de Postwet is in 2013 gestart maar is nog
								niet afgerond. Medio 2014 zullen uitkomsten naar de Tweede Kamer worden
								gestuurd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 12 Een sterk innovatievermogen
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Artikel
 
 
 Start
 
 
 Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Onderzoek naar
							 doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a
							 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 1b Ander onderzoek
							 naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 Innovatiekrediet
 
 
 12
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 Evaluatie Innovatiekrediet &
								Uitdagerskrediet 2006–2011
 (TK,
								32 637, nr.
								73).
 
 
 
 
 
 Eurostars, Eureka, Opkomende markten, Geïndustrialiseerde landen
 Deze vier instrumenten worden samen geëvalueerd.
 
 
 12
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 Het prepareren van bestanden voor de koppeling (met CBS) levert onvoorziene
								vertraging op. Naar verwachting zal de evaluatie uiterlijk medio 2014 naar de
								Kamer verzonden worden.
 
 
 
 
 
 Syntens
 
 
 12
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 Bedrijfslevenbeleid,
 
 
 (TK,32 637, nr. 58
								).
 
 
 
 
 
 Netherlands Space Office
 
 
 12
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 
 Evaluatierapport Netherlands Space Office
								(NSO)
 
 
 (TK, 24 446, nr. 54).
 
 
 
 
 
 Innovatiebox
 
 
 12
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 In de
								brief van 26 juni 2013 is opgenomen dat op
								dat moment onvoldoende gegevens beschikbaar waren om een kwantitatieve
								uitspraak te doen over de effectiviteit van de regeling. Toegezegd werd om in
								2014 rapportage te sturen over het gebruik en gebruikers van de innovatiebox in
								de periode 2010–2012.
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde
				evaluaties 2013 artikel 12
 Hoofdconclusies
				Innovatiekrediet
 Op basis van de uitkomsten van de evaluatie
				concluderen de onderzoekers dat het Innovatiekrediet doeltreffend en doelmatig
				is. De toekenning van een Innovatiekrediet zorgt ervoor dat de R&D-loonsom
				gemiddeld 68% hoger is dan deze zou zijn geweest zonder een Innovatiekrediet.
				Hieruit volgt dat één euro aan Innovatiekredietbetaling 1,82 euro extra
				R&D-uitgaven oplevert. Bedrijven die een Innovatiekrediet hebben gekregen
				in vergelijking met afgewezen bedrijven starten vaker met het innovatieproject
				dat ze voor ogen hadden. Ze hebben vaker succes en groeien vaker. Verder vallen
				de berekende administratieve lasten mee (circa 1% van het gemiddeld
				kredietbedrag) en zijn de uitvoeringskosten laag (1,5% per jaar als percentage
				van de kredietportefeuille). Op basis van deze bevindingen wordt aanbevolen het
				Innovatiekrediet te continueren en voldoende capaciteit voor de uitvoering te
				behouden. Voorts worden een aantal verbeterpunten voor de uitvoering
				gedaan.
 De positieve conclusies van deze evaluatie sterken het Kabinet
				in haar voornemen om het Innovatiekrediet te continueren. Voor beleidsmatige
				wijzigingen geeft deze evaluatie geen aanleiding.
 Hoofdconclusies Netherlands Space
				Office
 Het overall beeld is dat het NSO op een voldoende niveau
				functioneert, met wel een aantal verbeterpunten. Een van de conclusies van de
				evaluatie is dat NSO goed geslaagd is in de missie: bundelen van
				uitvoeringsactiviteiten in een ruimtevaart uitvoeringsorganisatie met
				verstrekkende bevoegdheden en het adviseren bij de beleidsvoorbereiding ervan.
				In de eerste helft van 2014 wordt een interdepartementaal afgestemde
				beleidsreactie op het evaluatierapport aangeboden aan de Tweede Kamer, samen
				met een nieuwe beleidsvisie op het ruimtevaartbeleid.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 13 Een excellent
							 ondernemingsklimaat
 
 
 
 
 
 
 
 1 Onderzoek naar
							 doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a
							 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 1b Ander onderzoek
							 naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 Valorisatie
 
 
 13
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Evaluatie samen met OCW in maart/april wordt gestart in verband met het
								vrijkomen van de meest recent jaarcijfers op dat moment.
 
 
 
 
 
 Microfinanciering
 
 
 13
 
 
 2013
 
 
 2015
 
 
 De evaluatie is in de begroting 2014 verplaatst naar 2015. Er is een
								wijziging geweest t.a.v. coaching en er is een langere periode nodig om
								effecten van coaching te kunnen meten.
 
 
 
 
 
 Programma Biobased Economy
 
 
 13
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 De evaluatie loopt en wordt, zoals gepland, afgerond in 2014.
 
 
 
 
 
 Green Deal aanpak
 
 
 13
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 
 Rapport groene
								economische groei in Nederland (TK,
								33 043, nr.
								26).
 
 
 
 
 
 Evaluatie Beroepsonderwijs in bedrijf
 
 
 13
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 Aan de eindrapportage van de BiB wordt nog gewerkt.
 
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 13
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 De evaluatie is gestart in 2013 en zal in het voorjaar in 2014 worden
								afgerond.
 
 
 
 
 
 Evaluatie groeiversneller
 
 
 13
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Groeiversneller wordt in 2014 geëvalueerd. Opzet wordt besproken in de
								Beleidskwaliteit en Evaluatie Commissie in maart/april 2014.
 
 
 
 
 
 Evaluatie EIM
 
 
 13
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 Afgerond november 2013. Richting kamer gecommuniceerd dat er voor zomer
								2014 een plan komt voor programmaonderzoek 2.0.
 
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek plus diverse overige maatregelen
 
 
 13
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 Evaluatie zal worden bezien in relatie tot beleid rond winstbox.
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde
				evaluaties 2013 artikel 13
 Hoofdconclusies Evaluatie
				Beroepsonderwijs in bedrijf (BiB)
 Aan de eindrapportage van de
				BiB wordt nog gewerkt. Naar verwachting wordt dit begin maart afgerond.
 Hoofdconclusies Evaluatie
				EIM
 Op basis van het evaluatierapport wordt vastgesteld dat
				Panteia in de periode 2010–2013 een doelmatige en doeltreffende uitvoering
				heeft geleverd. Het rapport constateert tegelijkertijd echter ook een aantal
				nadelen van de huidige vormgeving van het Programmaonderzoek. Een belangrijk
				punt in dit kader is dat Panteia, als commercieel onderzoeksbureau,
				concurrentievoordelen ontleent aan de verkregen subsidie. Het rapport laat zien
				dat andere manieren om het Programmaonderzoek vorm te geven denkbaar zijn. Deze
				vragen wel om een zorgvuldige afweging.
 Hoofdconclusies Green Deal
				aanpak
 Gezien de fase waarin de aanpak zich afgelopen jaar
				bevond – vrijwel alle Green Deals waren nog volop in uitvoering – is er
				mede op suggestie van de Green Deal Board voor gekozen om een extern
				auditonderzoek op het proces en de aanpak te laten uitvoeren. Of de Green Deal
				aanpak daadwerkelijk leidt tot groene groei zal op een later moment nog moeten
				worden onderzocht, eventueel in een bredere beleidscontext naast andere
				instrumenten, bijvoorbeeld in het kader van het Nationaal Energieakkoord of
				Groene Groei.
 In het auditrapport wordt geconcludeerd dat de Green
				Deal-aanpak een bijdrage levert aan het stimuleren van dynamiek in de
				samenleving en een toegevoegde waarde heeft als instrument in het Groene Groei
				beleid. De dealpartijen uit het veld zijn positief over de Green Deal-aanpak.
				Het merendeel van de initiatiefnemers geeft expliciet aan zich hierdoor
				geholpen te voelen. Doordat alle Green Deals een direct aanspreekpunt krijgen
				bij de departementen, krijgt de Rijksoverheid een gezicht en wordt de
				toegankelijkheid van de overheid verbeterd. Een belangrijk neveneffect is dat
				de Green Deal-aanpak heeft geleid tot een vernieuwende werkwijze bij
				betrokkenen van de verschillende departementen.
 De Minister van EZ
				heeft toegezegd de meeste aanbevelingen uit het auditrapport over te nemen.
				Voorbeelden van aanbevelingen die overgenomen worden zijn de focus op
				kwalitatief goede deals of een efficiënte inzet van de ambtelijke capaciteit
				door te focussen op perspectiefrijke deals en de inzet van communicatie te
				richten op succesvolle deals en daarbij resultaten en opschalingskansen uit te
				dragen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 14 Een doelmatige en duurzame
							 energievoorziening
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Artikel
 
 
 Start
 
 
 Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Onderzoek naar
							 doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a
							 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 14
 
 
 2012
 
 
 2014
 
 
 De beleidsdoorlichting is nog niet afgerond. De streefdatum voor afronding
								is het voorjaar 2014.
 
 
 
 
 
 1b Ander onderzoek
							 naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 Energie Investeringsaftrek (EIA)
 
 
 14
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 Evaluatie Energie Investeringsaftrek
 
 
 (TK, 33 752 nr. 5).
 
 
 
 
 
 Onderzoek en ontwikkeling bodembeheer
 
 
 14
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 De evaluatie is nog niet afgerond. De streefdatum voor afronding is maart
								2014.
 
 
 
 
 
 Meerjarenafspraak Energie-efficiëntie ETS-ondernemingen (MEE)
 
 
 14
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 
 Evaluatie Meerjaren afspraken energie efficiëntie
								MEE, (TK, 30 196 nr. 221).
 
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde
				evaluaties 2013 artikel 14
 Hoofdconclusies Energie
				Investeringsaftrek (EIA)
 
 
 •
 Voor een ruime groep gebruikers is het
					 kostenvoordeel van de EIA een effectieve prikkel voor (extra) investeringen in
					 energiebesparende bedrijfsmiddelen. Het effect hiervan is echter lang niet voor
					 alle investeerders hoog. Het additionele financiële voordeel van de EIA is
					 vaak niet van belang om de investering te laten renderen. Het percentage «free
					 riders» is ruim 44% (ondergrens) en mogelijk 64%.
 
 
 •
 De relatieve onbekendheid onder gebruikers
					 en onder niet-gebruikers van de EIA zorgt ervoor dat veel bedrijven pas bij
					 concrete investeringsplannen van de EIA op de hoogte raken;
 
 
 •
 De doeltreffendheid en kostenefficiëntie
					 van de regeling kan worden verhoogd door het bodembedrag voor
					 investeringen.
 
 
 Hoofdconclusies Meerjarenafspraak
				Energie-efficiëntie ETS-ondernemingen (MEE)
 
 
 •
 Deelnemers vinden de MEE veruit het
					 belangrijkst voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen in vergelijking
					 met andere maatregelen;
 
 
 •
 Op tal van punten is sprake van een grote
					 spreiding tussen en binnen de sectoren;
 
 
 •
 Op diverse punten is een versterking van
					 de MEE mogelijk.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 16 Concurrende, duurzame en veilige
							 agro-, visserij en voedselketens
 
 
 
 
 
 
 
 1 Onderzoek naar
							 doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a
							 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 Concurrerende, duurzame en veilige agro, visserij en voedselketens
 
 
 16
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Het concept eindrapport van het IBO onderzoek Agro-, Visserij- en
								Voedselketens, waar de beleidsdoorlichting een onderdeel van is,wordt naar
								verwachting medio mei 2014 geleverd.
 
 
 
 
 
 1b Ander onderzoek
							 naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 Beëindigings- en saneringsregeling
 
 
 16.1
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 Regeling wordt beëindigd, wordt niet geëvalueerd.
 
 
 
 
 
 Regeling Garantstellingen (Landbouw, aquacultuur, zeevisserij)
 
 
 16.1
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 De Staatssecretaris heeft in 2011 aan de Tweede Kamer toegezegd om de
								Regeling Garantstellingen te evalueren op de bijdrage aan
								duurzaamheidsdoelstellingen en eventueel de regeling hierop aan te passen. Deze
								interne evaluatie is eind 2012 door de Auditdienst opgeleverd.
 
 
 
 
 
 Koopmansgelden melkveehouderij
 
 
 16.1
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 Evaluatie is doorgeschoven naar 2014.
 
 
 
 
 
 Subsidie gecombineerde luchtwassystemen
 
 
 16.1
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Deze subsidieregeling wordt samen met de «investeringsregeling
								fijnstofmaatregelen» geëvalueerd. De evaluatie is gestart en wordt in 2014
								afgerond.
 
 
 
 
 
 Investeringsregeling energiebesparing
 
 
 16.1
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Zie Regeling duurzaamheidsinvesteringen POP NU.
 
 
 
 
 
 Regeling stidug
 
 
 16.1
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 De Stidug is nog niet afgerond in verband met een nog lopende
								beroepsprocedure. De uitslag van deze beroepsprocedure wordt in 2014 verwacht,
								hierna kan de regeling worden geëvalueerd.
 
 
 
 
 
 Regeling duurzaamheids-investeringen POP NU
 
 
 16.1
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 De evaluatie is gestart en verwachte einddatum medio 2014. De
								Investeringsregeling Energiebesparing is onderdeel hiervan.
 
 
 
 
 
 Ondersteuning biologische sector
 
 
 16.1
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 Dit onderzoek wordt opgepakt in 2014 in verband met koppeling aan traject
								herziening Europese verordening voor de biologische productie en
								etikettering.
 
 
 
 
 
 Platform Verduurzaming voedsel
 
 
 16.2
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 
 Aanbieding evaluatie van het Platform Verduurzaming
								Voedsel
 
 
 (TK, 31
								532-120).
 
 
 
 
 
 Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH)
 
 
 16.3
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 Deze evaluatie wordt in 2014 opgepakt.
 
 
 
 
 
 Nederlands-Duitse grensoverschrijdende dierziekteoefening
 
 
 16.3
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 In 2013 heeft een grensoverschrijdende MKZ oefening met Duitsland
								plaatsgevonden. De resultaten van deze oefeningen worden naast gewijzigde
								beleidsinzichten, voortschrijdende kennis en nieuwe technieken benut om
								draaiboeken te herzien. Actuele draaiboeken kunt u vinden op
								www.rijksoverheid.nl.
 
 
 
 
 
 Preventieregeling
 
 
 16.3
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 Een evaluatie heeft in 2013 niet plaatsgevonden. Wel heeft de NVWA diverse
								audits uitgevoerd, naar aanleiding waarvan de aan het kwaliteitssysteem QLL
								verleende toezichtmodaliteiten per 1 maart 2014 zijn ingetrokken.
 
 
 
 
 
 Verlaagd tarief glastuinbouw
 
 
 16.1
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Evaluatie is gestart, afronding in 2014.
 
 
 
 
 2 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 Evaluatie binnenvisserij
 
 
 16.1
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 De evaluatie is als onderdeel van de
								Toekomstvisie voor de binnenvisserij
								(Commissie Remkens) op 14/12/2012 aan de Tweede Kamer aangeboden.
								Binnenvisserij
								Evaluatie (TK, 29 664, nr. 106).Kabinetsreactie
								(TK 29 664 nr.
								107).
 
 
 
 
 
 WOT Voedselveiligheid
 
 
 16.4
 
 
 2014
 
 
 2014
 
 
 De looptijd van deze WOT loopt in 2014 af. Daarom wordt de WOT dit jaar
								geëvalueerd. Op basis van de evaluatie wordt een nieuwe WOT-overeenkomst
								gesloten.
 
 
 
 
 
 WOT Genetische bronnen
 
 
 16.4
 
 
 2014
 
 
 2013
 
 
 Idem
 
 
 
 
 
 WOT Diergezondheid
 
 
 16.4
 
 
 2013
 
 
 2013
 
 
 De evaluatie van deze WOT loopt achter vanwege financiële problemen met de
								High Containment Unit (HCU). Ook deze evaluatie wordt in 2014 afgerond.
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde
				evaluaties 2013 artikel 16
 Hoofdconclusies Regeling Garantstelling
				(Landbouw, aquacultuur, zeevisserij)
 In een debat met de Tweede
				Kamer over de selectiviteit van de landbouwgarantstelling op het aspect
				duurzaamheid heeft de Staatssecretaris in 2011 toegezegd deze regeling te
				evalueren en op basis hiervan te «bezien of nadere selectiviteit ten aanzien
				van duurzaamheid geboden is». De Auditdienst Rijk heeft deze (interne)
				evaluatie eind 2012 opgeleverd. Deze evaluatie heeft geen aanleiding gegeven om
				de Regeling Garantstelling op selectiviteit ten aanzien van duurzaamheid bij te
				stellen.
 Hoofdconclusies Platform verduurzaming
				voedsel
 De evaluatie van het Platform verduurzaming voedsel
				geeft aan dat de samenwerking tussen vijf private partijen en de overheid per
				saldo positief was. De opvolger van het platform, de Alliantie Verduurzaming
				Voedsel, wordt getrokken door bedrijfsleven.
 Hoofdconclusies Evaluatie
				binnenvisserij
 De situatie in de binnenvisserij is geëvalueerd
				als onderdeel van het traject om te komen tot een toekomstvisie voor de
				binnenvisserij. Voornaamste oordeel is dat de binnenvisserij op de Nederlandse
				wateren onder druk staat. Er is wel toekomst voor de sector maar in een andere
				vorm en in een kleinere omvang dan op dit moment. Op basis van de evaluatie
				zijn in de Kamerbrief van 25/03/2013 een 7-tal beleidspunten benoemd waar
				overheid en sector in de komende periode op willen inzetten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 17 Groen onderwijs van hoge
							 kwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 1 Onderzoek naar
							 doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a
							 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 17
 
 
 2012
 
 
 2014
 
 
 Gereed, rapport wordt begin 2014 naar de Kamer verzonden.
 
 
 
 
 
 1b Ander onderzoek
							 naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 IBO bekostiging funderend onderwijs bij dalende leerlingaantallen
 
 
 17
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 Rapport IBO Bekostiging funderend onderwijs bij
								dalende leerlingaantallen, Ministerie van Financiën, maart 2013.
 
 
 
 
 
 2 Overig
							 onderzoek
 
 
 
 
 
 
 Regeling praktijkleren en groene plus
 
 
 17
 
 
 
 
 Dit is meegenomen in de beleidsdoorlichting, er komt dus
									 geen aparte evaluatie.
 
 
 
 
 
 Regeling groene plus lectoraten
 
 
 17
 
 
 
 
 Dit is meegenomen in de beleidsdoorlichting, er komt dus
									 geen aparte evaluatie.
 
 
 
 
 
 Kennisnetwerk Ontwikkeling en beheer Natuurkwaliteit
 
 
 17
 
 
 2012
 
 
 2012
 
 
 
 Evaluatie en toekomstverkenning Kennisnetwerk
								OBN.
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie NME en Leren voor Duurzame ontwikkeling
 
 
 17
 
 
 2012
 
 
 2012
 
 
 
 Duurzaam doen!,
								(TK 20487 nr.
								41) 2013 opgeleverd. Leren in vitale coalities. Monitoring en
								evaluatie van de programma’s Leren voor Duurzame Ontwikkeling en Natuur- en
								Milieueducatie.
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde
				evaluaties 2013 artikel 17
 Hoofdconclusies Kennisnetwerk
				Ontwikkeling en beheer Natuurkwaliteit
 Het Kennisnetwerk
				Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN) levert een belangrijke bijdrage
				aan de kwaliteit van de natuur in Nederland in het algemeen, de Ecologische
				Hoofdstructuur (EHS), en aan de instandhouding van soorten en habitats die
				beschermd worden onder Natura 2000 wetgeving in het bijzonder. Deze bijdrage
				wordt geleverd door de praktijkgestuurde ontwikkeling van kennis met een hoge
				wetenschappelijke kwaliteit die – na vertaalslagen – verspreid wordt naar
				en benut wordt in de beheerpraktijk. Nederland heeft zich daarmee in de
				afgelopen decennia een internationale koppositie op het gebied van
				herstelecologie verworven.
 Hoofdconclusies Evaluatie NME en Leren
				voor Duurzame ontwikkeling
 De programma's Leren voor Duurzame
				Ontwikkeling (LvDO) en Natuur- en Milieueducatie (NME) hebben in de periode
				2008–2011 een groot aantal activiteiten, projecten en netwerken in gang
				gezet. Bij LvDO lag hierbij de nadruk op het verankeren van duurzaamheid in de
				dagelijkse praktijken. Bij NME lag de nadruk op het realiseren van een omslag
				van een cultuur van aanbodgericht werken naar een cultuur van vraaggericht
				werken en het positioneren van NME als beleidsinstrument. Op Rijksniveau is,
				zeker de laatste jaren, door de politieke context de agendabepalende invloed
				van het programma LvDO beperkt geweest. Na een krachtige start met de
				Kabinetsbrede Aanpak Duurzame Ontwikkeling (KADO) heeft het programma de tweede
				helft van de programmaperiode voornamelijk gewerkt aan het creëren van
				voorwaarden voor duurzame ontwikkeling binnen de Rijksoverheid, onder andere op
				het gebied van HR. Op decentraal niveau is het programma LvDO erin geslaagd om
				het provinciale niveau meer te betrekken bij LvDO-trajecten binnen de
				provincie. Binnen het programma NME heeft het instrument «arrangementenmodel»
				een centrale plaats ingenomen. Hiermee heeft het programma NME een beweging in
				de NME-sector in gang gezet richting vraaggericht werken.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 18 Natuur en regio
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Artikel
 
 
 Start
 
 
 Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Onderzoek naar doeltreffendheid
							 en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en
							 doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans van de leefomgeving
 
 
 18.2/3
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 
 Doorwerking ruimtelijk economisch beleid in de regio
 
 
 18.1
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 
 Natuurlijk ondernemen
 
 
 18.2
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Voortgangsrapportage Green Deals 2013 TK, 2013–2014,
								33 043, nr.
								26.
 
 
 
 
 
 2 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 EHS Groot project 2012
 
 
 18.3
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 Zesde voortgangsrapportage Groot Project Ecologische
								Hoofdstructuur
 TK, 2013–2014,
								30 825, nr.
								206.
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde
				evaluaties 2013 artikel 18
 EHS Groot project2Met het Natuurpact is de aanduiding Ecologische
					 Hoofdstructuur veranderd in Natuurnetwerk Nederland. 2012
 De belangrijkste bevindingen zijn
				hieronder opgenomen.
 
 
 •
 Uit de voortgangscijfers blijkt dat in
					 2012, evenals in 2011, een aanzienlijke oppervlakte voor natuur, namelijk bijna
					 5.200 ha is ingericht binnen de grenzen van de huidige EHS. Dit is positief in
					 het licht van de in het Natuurpact opgenomen ambitie om in de periode
					 2011–2027 80.000 ha in te richten.
 
 
 •
 De oppervlakte natuur in beheer (binnen en
					 buiten de EHS) is in 2012 met 3.445 ha toegenomen.
 
 
 •
 In 2012 zijn 9 knelpunten tussen
					 natuurgebieden en infrastructuur opgelost. Van de 215 in totaal op te lossen
					 knelpunten zijn daarmee op 1 januari 2013 68 knelpunten geheel opgelost en 56
					 gedeeltelijk opgelost.
 
 
 •
 Sinds de introductie van de EHS in 1990 is
					 de Nederlandse natuur er gemiddeld genomen op vooruit gegaan. Dat geldt zowel
					 voor het areaal, de milieudruk en de kwaliteit als voor de onderlinge samenhang
					 van de natuurgebieden. Dat is echter in veel gevallen nog niet voldoende om de
					 natuur duurzaam in stand te houden en om de internationale biodiversiteitdoelen
					 te bereiken. Blijvende en gerichte aandacht om de biodiversiteit te verbeteren
					 blijft daarom nodig. De ambitie van dit kabinet om te komen tot een robuust
					 netwerk van natuurgebieden, het Natuurnetwerk Nederland, draagt wezenlijk aan
					 bij.
 
 
 Hoofdconclusies Natuurlijk
				ondernemen
 In 2013 is een onderdeel van Natuurlijk ondernemen
				geëvalueerd, namelijk de green deal-aanpak, die inmiddels ook gepositioneerd
				is als een instrument in het Groene Groei beleid dat een breed scala aan
				thema’s omvat. Gezien de fase waarin de aanpak zich afgelopen jaar bevond –
				vrijwel alle Green Deals waren nog volop in uitvoering – is er mede op
				suggestie van de Green Deal Board voor gekozen om een extern auditonderzoek op
				het proces en de aanpak te laten uitvoeren. Of de Green Deal aanpak
				daadwerkelijk leidt tot groene groei zal op een later moment nog moeten worden
				onderzocht, eventueel in een bredere beleidscontext naast andere instrumenten,
				bijvoorbeeld in het kader van het Nationaal Energieakkoord of Groene
				Groei.
 In het Auditrapport wordt geconcludeerd dat de Green
				Deal-aanpak een bijdrage levert aan het stimuleren van dynamiek in de
				samenleving en een toegevoegde waarde heeft als instrument in het Groene Groei
				beleid. Het merendeel van de dealpartijen geeft expliciet aan zich door de
				aanpak geholpen te voelen. Doordat alle Green Deals een direct aanspreekpunt
				krijgen bij de departementen, krijgt de Rijksoverheid een gezicht en wordt de
				toegankelijkheid van de overheid verbeterd.
 De Minister van EZ heeft
				toegezegd de meeste aanbevelingen uit het auditrapport over te nemen.
				Voorbeelden van aanbevelingen die overgenomen worden zijn de focus op
				kwalitatief goede deals of een efficiënte inzet van de ambtelijke capaciteit
				door te focussen op perspectiefrijke deals en de inzet van communicatie te
				richten op succesvolle deals en daarbij resultaten en opschalingskansen uit te
				dragen.
 
 
 Bijlage Europese geldstromen
 
 3
 Europese geldstromen
 
 Inleiding
 Deze bijlage
				biedt inzicht in de Europese geldstromen voor zover relevant voor de
				beleidsterreinen van EZ. Er wordt ingegaan op de Europese begroting, op het
				Meerjarig Financieel Kader en op een aantal EU-fondsen en EU-programma’s voor
				de periode 2007–2013 en voor de periode 2014–2020. Deze bijlage bevat een
				samenhangend overzicht van de EU- geldstromen, de cofinanciering met
				EZ-middelen en middelen van andere overheden en private partijen.
 De Europese begroting
 De
				Europese begroting is een belangrijk instrument voor het realiseren van de met
				de lidstaten gedeelde meerjarige beleidsdoelen. Met gemiddeld € 155 mld per
				jaar (vastleggingen, lopende prijzen) vormt de Europese begroting een
				aanzienlijke geldstroom.
 Meerjarig Financieel kader
				2014–2020
 In het Meerjarig Financieel Kader (MFK) worden
				zowel de maximale omvang van de jaarbegrotingen als de verdeling van de
				middelen over de hoofdthema’s van het beleid vastgelegd. Het MFK wordt
				vastgesteld in een verordening. Parallel hieraan wordt in het Eigen Middelen
				Besluit de financiering van het EU-beleid geregeld. Deze afspraken worden
				aangevuld met een Interinstitutioneel Akkoord over begrotingsaangelegenheden
				tussen Europese Commissie, Europees Parlement en Raad.
 
 De Europese Raad bereikte op 8 februari 2013 een
				 akkoord over het Meerjarig Financieel Kader (MFK) voor de periode 2014–2020.
				 Op 27 juni 2013 bereikten de Raad en het Europees Parlement een politiek
				 akkoord over de MFK-verordening en het Interinstitutioneel Akkoord. Op
				 19 november 2013 is het MFK 2014–2020 formeel door het Europees Parlement
				 goedgekeurd en op 2 december 2013 door de Raad.
 De uitgavencategorie
				 met daarin het onderzoeks- en innovatieprogramma Horizon 2020 stijgt ten
				 opzichte van de huidige periode. Het budget Horizon 2020 stijgt naar € 70,2
				 mld voor 2014 – 2020 (in prijzen 2011). Het budget voor het landbouw- en
				 visserijbeleid daalt met 11% ten opzichte van de huidige periode. Het
				 structuurfondsenbudget is met 8% teruggebracht ten opzichte van de huidige
				 periode. Het budget voor de (Connecting Europe Facility) voor infrastructuur
				 stijgt met 75% ten opzichte van de huidige periode.
 
 Met name door de verlaging van de budgetten voor het
				landbouw- en cohesiebeleid zullen de Nederlandse ontvangsten uit deze
				categorieën in de komende periode afnemen. Op het gebied van onderzoek en
				innovatie streeft het kabinet ernaar om het huidige hoge niveau van deelname
				door Nederland te continueren in Horizon 2020.
 Eigen Middelen EU
 De Eigen
				Middelen van de EU bestaan uit de volgende onderdelen:
 
 
 1.
 Traditionele eigen middelen (vooral
					 invoerrechten);
 
 
 2.
 BTW-afdracht;
 
 
 3.
 Afdracht op basis van het Bruto Nationaal
					 Inkomen (BNI).
 
 
 De voor EZ relevante afdrachten zijn de zogenaamde
				douanerechten op landbouwproducten en productieheffingen (categorie 1:
				Traditionele eigen middelen). Deze ontvangsten worden op de EZ begroting
				verantwoord (artikel 16) en worden na inhouding van een
				perceptiekostenvergoeding (25%) via de begroting van Buitenlandse Zaken
				afgedragen aan de EU. De ontvangsten voor douanerechten op landbouwproducten en
				productieheffingen voor 2013 bedragen € 272,9 mln.
 De verschillende EU-programma’s en
				EU-fondsen
 
 De Europese Commissie stelt voor de realisatie van het
				 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, het Gemeenschappelijk Visserijbeleid en het
				 Europees structuurbeleid middelen uit EU-fondsen aan de lidstaten
				 beschikbaar.
 Voor EZ zijn de volgende EU-programma’s en EU-fondsen
				 relevant:
 
 
 1.
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 1e
						pijler (GLB): het Europees Lanbouwgarantiefonds (ELGF);
 
 
 2.
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 2e
						pijler (POP): het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling
						(ELFPO);
 
 
 3.
 Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB):
						het Europees Visserijfonds (EVF);
 
 
 4.
 Europees Structuurbeleid: Europees Fonds
						voor Regionale Ontwikkeling (EFRO);
 
 
 5.
 Zevende Kaderprogramma voor onderzoek en
						technologishe ontwikkeling (KP7);
 
 
 6.
 Programma’s Eurostars en Joint
						Technology Initiatives (JTI);
 
 
 7.
 Horizon 2020 (periode 2014–2020,
						opvolger van KP7 (7e Kaderprogramma voor onderzoek en technologische
						ontwikkeling)).
 
 
 
 
 
 1.
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 1e pijler (GLB): Europees
					 Landbouwgarantiefonds (ELGF)
 
 De EU-steun voor het GLB pijler 1 bedraagt in 2013 circa
				 € 885 mln voor inkomenssteun en markt- en prijsmaatregelen. De steun voor
				 markt- en prijsmaatregelen fluctueert afhankelijk van de marktomstandigheden.
				 Ten aanzien van het GLB is EZ verantwoordelijk voor een recht- en doelmatige
				 uitvoering van het op EU-niveau vastgestelde beleid binnen Nederland. De
				 uitvoering van het GLB is aan stringente Europese voorwaarden gebonden die met
				 name de rechtmatigheid van de uitvoering moeten waarborgen. Nederland beschikt
				 vanaf 16 oktober 2013 over één erkend betaalorgaan voor de uitvoering van
				 het GLB. De ADR is belast met de controle van de door het betaalorgaan
				 ingediende rekeningen bij de Europese landbouwfondsen.
 Het
				 Gemeenschappelijk landbouwbeleid pijler 1 maatregelen is onder te verdelen
				 in:
 
 
 1.
 bedrijfstoeslag;
 
 
 2.
 artikel 68 maatregelen;
 
 
 3.
 markt- en prijsbeleid;
 
 
 4.
 melkquotering.
 
 
 
 
 
 1.
 Bedrijfstoeslagsteun
 
 
 Voor de periode 2006–2013 ontvangen boeren
					 jaarlijks een bedrijfstoeslag. Aan de berekening van de bedrijfstoeslag ligt
					 het «historisch model» ten grondslag. Dit betekent dat de toeslag is berekend
					 op basis van de subsidies die de ondernemer tussen – voor de meeste producten
					 – 2000 en 2002 ontving.
 Om de bedrijfstoeslag te krijgen moet
					 voldaan worden aan een flink aantal wettelijke voorschriften. De verbinding van
					 de bedrijfstoeslag aan deze wettelijke voorschriften wordt «cross-compliance»
					 genoemd.
 Voor de bedrijfstoeslagen over 2013 is € 806 mln
					 gedeclareerd bij de Europese Commissie.
 
 
 
 
 2.
 Artikel 68 maatregelen
 
 
 Op basis van artikel 68 mag Nederland een deel van
					 de nationale enveloppe voor inkomenssteun herbestemmen voor het stimuleren van
					 bijvoorbeeld milieuvriendelijke landbouw, kwaliteitslandbouw en
					 risicoverzekeringen. Hiermee kunnen de betreffende middelen behouden blijven in
					 de eerste pijler.
 In 2011 is besloten het bestaande pakket artikel 68
					 maatregelen te continueren en in 2012 en 2013 verder uit te bouwen.
 Aan het pakket is voor het jaar 2013 de maatregel Instandhouding van
					 vezelgewassen toegevoegd en is het onderdeel risicoverzekering plant/dier
					 geschrapt. Met dit onderdeel werd de invoering van een risicoverzekering voor
					 broedeieren voorzien. Omdat echter binnen de sector geen overeenstemming kon
					 worden bereikt is deze maatregel stopgezet.
 In onderstaande tabel 1a
					 is een overzicht gegeven van de lopende artikel 68 maatregelen in 2012 en
					 2013.
 
 
 Tabel 1a. Overzicht van de artikel 68 maatregelen in 2012
					 en 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 (Begrote bedragen x € 1 mln)
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 
 
 
 
 Dierenwelzijn
 
 
 
 
 
 
 
 • Investeringsregeling duurzame stallen (alle dierlijke sectoren)
 
 
 15,2
 
 
 14,2
 
 
 8,2
 
 
 
 
 • Subsidieregeling diervriendelijk produceren (leghennen, vleesrunderen,
							 vleeskalveren, varkens en vleeskuikens; elk € 300.000)
 
 
 1,5
 
 
 1,5
 
 
 0,4
 
 
 
 
 • Diervriendelijke kalvervloeren
 
 
 0,8
 
 
 0,8
 
 
 0,3
 
 
 
 
 • Stimulering precisielandbouw en milieuvriendelijke bewaarplaatsen
 
 
 10,0
 
 
 11,4
 
 
 5,8
 
 
 
 
 Vaarvergoeding
 
 
 1,1
 
 
 1,1
 
 
 0,6
 
 
 
 
 Elektronische identificatie en registratie schapen/geiten
 
 
 
 
 
 
 
 • Investering identificatie en registratie
 
 
 1,5
 
 
 1,5
 
 
 1,3
 
 
 
 
 Verzekeringen
 
 
 
 
 
 
 
 • brede weersverzekering
 
 
 5,6
 
 
 7,6
 
 
 3,5
 
 
 
 
 • risicoverzekeringen dier/plant
 
 
 2,2
 
 
 2,2
 
 
 
 
 
 • instandhouding vezelgewassen
 
 
 
 0,9
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 37,9
 
 
 
 
 41,2
 
 
 
 
 20,1
 
 
 
 
 
 
 Aanvankelijk was het gebruik van artikel 68 voorzien
				 voor de jaren 2010–2013. Met het uitstel van de inwerkingtreding van het
				 onderdeel Directe Betalingen van het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
				 per 1 januari 2015, is op basis van artikel 6, lid 5 van de
				 Transitieverordening ((EU) nr. 1310/2013), de mogelijkheid geboden om ook in
				 2014 van artikel 68 gebruik te maken. Van deze mogelijkheid wordt in 2014
				 gebruik gemaakt. Tabel 1b geeft het aangepaste pakket voor 2014 weer.
 
 Tabel 1b. Overzicht van de artikel 68 maatregelen in
					 2014
 
 
 
 
 
 
 Begrote bedragen x (1 mln)
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 
 Dierenwelzijn
 
 
 
 
 
 Investeringsregeling duurzame stallen
 
 
 9,5
 
 
 
 
 Stimulering precisielandbouw en milieuvriendelijke bewaarplaatsen
 
 
 12,3
 
 
 
 
 Vaarvergoeding
 
 
 1,1
 
 
 
 
 Brede Weersverzekering
 
 
 6,5
 
 
 
 
 Instandhouding van vezelgewassen
 
 
 0,9
 
 
 
 
 Investeringen in mestbewerkingsinstallaties
 
 
 5,0
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 35,3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.
 Markt- en prijsbeleid
 
 Het markt- en prijsbeleid is afgebouwd met als doel de
				 landbouw marktgerichter te maken. In 2013 bedroeg de steun voor de
				 Gemeenschappelijke Marktordening Groenten en Fruit € 76,0 mln, exportsteun
				 € 5,5 mln en afzetbevordering € 3,0 mln.
 
 
 
 4.
 Melkquotering
 
 Sinds het quotumjaar 2009/2010 is het melkquotum ieder
				 jaar met 1% verruimd. Voor het laatste quotumjaar 2014/2015 is geen verruiming
				 voorzien. Het besluit om de melkquotering per 2015 te beëindigen staat nog
				 steeds. In het quotumjaar 2013/2014 is er sprake van toename van de
				 melkproductie, dit mede als gevolg van de gunstige weersomstandigheden en een
				 goede melkopbrengstprijs. Hierdoor lijken meer lidstaten dan gebruikelijk af te
				 stevenen op quotumoverschrijding. De Commissie is echter tot nog toe van
				 oordeel dat de bestaande maatregelen voldoende zijn om de 'zachte landing» in
				 het kader van de melkquotering te kunnen waarborgen.Vooruitlopend op het einde
				 van de melkquotering heeft de Raad in 2012 het «zuivelpakket» aangenomen. In
				 het zuivelpakket is vastgelegd dat de Commissie eind juni 2014 (en in 2018) een
				 evaluatierapport zal opleveren over implementatie en de werking van dit
				 zuivelpakket. In september 2013 heeft de Europese Commissaris voor Landbouw
				 (dhr. Ciolos) in Brussel een grote conferentie over de toekomst van de
				 zuivelsector «post 2015» georganiseerd. Op basis van de conclusies van deze
				 conferentie gaat de Commissaris bezien of er verdere stappen gezet zouden
				 moeten gaan worden voor de zuivelsector post 2015.
 
 
 
 2.
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 2e pijler (POP): Europees
					 Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO)
 
 
 Met het Nederlandse
					 Plattelandsontwikkelingsprogramma voor de periode 2007–2013 (POP2) streeft
					 Nederland vier doelen na, in lijn met de doelen van verordening 1698/2005. Deze
					 doelen komen terug in vier assen:
 As 1: het versterken van de
					 landbouwsector;
 As 2: het verbeteren van de natuur en het milieu;
 As 3: het verhogen van de leefbaarheid op het platteland en de
					 diversificatie van de plattelandseconomie;
 As 4: bevorderen van lokale
					 plattelandsontwikkeling via de LEADER-aanpak.
 
 POP2 is in 2013 het laatste jaar in gegaan. In
				 verband met de (N+2)-regel die de Europese Commissie hanteert voor de tweede
				 pijler, kunnen lidstaten tot 2 jaar na afloop van het betreffende
				 EU-begrotingsjaar een declaratie indienen over de projecten. De uitgaven voor
				 de programmaperiode 2007–2013 kunnen dus tot uiterlijk 2015 worden
				 gedaan.
 In de tabellen 2 en 3 zijn de beschikbare GLB pijler 2
				 middelen opgenomen en de realisatie tot en met 2013. In tabel 2 gaat het om het
				 totale POP-2 budget en in tabel 3 om het additionele budget op basis van het
				 Health Check akkoord van 2008.
 
 Tabel 2. Middelen GLB, pijler 2 ten gunste van Nederland
					 voor de periode 2007–2013 en 2013 ten opzichte van realisatie per 16 oktober
					 2013 (EU jaar) inclusief Health Check en Economisch Herstel Plan (bedragen x
					 € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beschikbaar totale periode 2007–2013
 
 
 Waarvan beschikbaar in 2013
 
 
 Waarvan realisatie in 2013
 
 
 Realisatie tot en met 2013
 
 
 Restant beschikbaar voor de periode (N+2) 2014 en 2015
 
 
 
 
 
 
 GLB/pijler 2 (POP2) inc. Health Check en Economisch
							 Herstelplan
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 As 1: Versterking concurrentiekracht landbouw en
							 bosbouw
 
 
 188
 
 
 25
 
 
 28
 
 
 91
 
 
 97
 
 
 
 
 As 2: Verbetering van het milieu en het platteland
 
 
 197
 
 
 44
 
 
 38
 
 
 169
 
 
 28
 
 
 
 
 As 3: Leefkwaliteit op het platteland en diversificatie
							 plattelandseconomie
 
 
 147
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 104
 
 
 43
 
 
 
 
 As 4: Uitvoering LEADER-aanpak
 
 
 58
 
 
 9
 
 
 10
 
 
 41
 
 
 17
 
 
 
 
 Kosten technische bijstand
 
 
 3
 
 
 0,7
 
 
 0,3
 
 
 2,3
 
 
 0,7
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 593
 
 
 102,7
 
 
 100,3
 
 
 407,3
 
 
 185,7
 
 
 
 
 
 Toelichting
 De kolommen
				 over het beschikbare budget 2013 en de realisatie in 2013 zijn gebaseerd op het
				 EU-jaar 2013. Deze periode loopt van 16 oktober 2012 tot en met 15 oktober
				 2013. De realisatie is per 15 oktober 2013 (einde EU-jaar 2013). Het resterend
				 beschikbaar bedrag heeft betrekking op de periode 16 oktober 2013 tot en met
				 31 december 2015.
 
 Tabel 3. Additionele EU-bijdrage 2009–2013 op basis van
					 Health Check en Economisch Herstel Plan (POP-NU) (x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting tot en met 2013
 
 
 Realisatie tot en met 2013
 
 
 
 
 As
 
 
 Overheids bijdragen totaal
 
 
 Procentuele ELFPO-bijdrage (%)
 
 
 Bedrag ELFPO-bijdrage
 
 
 Overheids bijdragen totaal
 
 
 Procentuele ELFPO-bijdrage (%)
 
 
 Bedrag ELFPO-bijdrage
 
 
 
 
 
 
 1. Versterking concurrentiekracht landbouw en bosbouw
 
 
 74,1
 
 
 75%
 
 
 55,6
 
 
 22,7
 
 
 75%
 
 
 17
 
 
 
 
 2. Verbetering van het milieu en het platteland
 
 
 40,9
 
 
 75%
 
 
 30,7
 
 
 20
 
 
 75%
 
 
 15
 
 
 
 
 3. Leefkwaliteit op het platteland en diversificatie
							 plattelandseconomie
 
 
 15,1
 
 
 75%
 
 
 11,3
 
 
 2,6
 
 
 75%
 
 
 2
 
 
 
 
 4. Uitvoering LEADER-aanpak
 
 
 0
 
 
 n.v.t.
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 n.v.t.
 
 
 0
 
 
 
 
 Kosten technische bijstand
 
 
 0
 
 
 n.v.t.
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 n.v.t.
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 130,1
 
 
 
 97,6
 
 
 45,3
 
 
 
 34
 
 
 
 
 
 Ook voor deze tabel geldt dat de lidstaten tot 2 jaar
				 na afloop van het betreffende EU-begrotingsjaar een declaratie kunnen indienen
				 over de projecten.
 
 
 
 3.
 Gemeenschappelijk Visserij Beleid (GVB): Europees
					 Visserijfonds (EVF)
 
 De Europese Commissie heeft, in het kader van het
				 Europees Visserijfonds (EVF), een communautaire bijdrage van € 48,6 mln
				 toegekend aan Nederland voor de periode 2007–2013. Daarnaast levert Nederland
				 een nationale bijdrage van € 72 mln. Voor het totale EVF-programma is dus
				 € 120,6 mln beschikbaar. Onderstaande tabel bevat een overzicht van de
				 uitgaven in 2013.
 
 Tabel 4. Programma-uitgaven voor het jaar 2013 (bedragen x
					 € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting 2013
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 
 
 
 EU
 
 
 EZ
 
 
 Totaal
 
 
 EU
 
 
 EZ
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 Europees Visserijfonds (EVF)
 
 
 4,1
 
 
 6,0
 
 
 10.1
 
 
 3,9
 
 
 7,3
 
 
 11,2
 
 
 
 
 • EVF as 1 Maatregelen visvangst
 
 
 0,1
 
 
 1,0
 
 
 1,1
 
 
 
 1,4
 
 
 1,4
 
 
 
 
 • EVF as 2 Aquacultuur binnenvisserij
 
 
 0,4
 
 
 0,6
 
 
 1,0
 
 
 0,2
 
 
 0,3
 
 
 0,5
 
 
 
 
 • EVF as 3 Gemeenschappelijk Visserijbeleid
 
 
 3,6
 
 
 4,4
 
 
 8,0
 
 
 3,7
 
 
 5,6
 
 
 9,3
 
 
 
 
 
 
 Per ultimo 2013 is een bedrag van € 117 mln
					 toegekend aan projecten. De realisatie bedraagt circa € 90 mln. In de jaren
					 2014 en 2015 vindt de uitfinanciering plaats van het resterend budget.
 Het jaar 2013 stond naast de uitvoering van de huidige programma ook in het
					 teken van voorbereiding op het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij
					 (EFMZV), de nieuwe programmaperiode 2014–2020.
 
 
 
 
 4.
 Europese Structuur en Investeringsfondsen (EFRO)
 
 De uitvoering van de EFRO programma’s 2007–2013
				 wordt in de komende jaren afgerond en in 2017 definitief afgesloten. Met EFRO
				 worden vier landsdelige programma’s gefinancierd, te weten Noord Nederland,
				 Oost-Nederland, West-Nederland en Zuid-Nederland. Daarnaast worden vier
				 grensoverschrijdende programma’s ondersteund. Dit zijn de programma’s
				 Duitsland-Nederland, Euregio Maas-Rijn, Vlaanderen-Nederland en Twee
				 Zeeen.
 
 Voor de programmaperiode 2007–2013 is in totaal
					 € 1,1 mld Europees budget beschikbaar gesteld. Inmiddels is de huidige
					 programmaperiode in de eindfase en zijn in grote mate de middelen toegekend aan
					 projecten.
 Voor de vier landsdelige programma’s is een bedrag
					 € 255 mln aan Rijkscofinanciering beschikbaar gesteld. Hiervan is tot en met
					 2013 € 176,1 mln gerealiseerd. Voor de jaren 2014–2016 is derhalve nog een
					 budget van € 78,9 mln beschikbaar voor uitfinanciering van aangegane
					 verplichtingen.
 Voor de vier grensoverschrijdende programma’s is een
					 bedrag van € 169,2 mln aan Rijkscofinanciering beschikbaar gesteld. Hiervan
					 is tot en met 2013 € 160,7 mln gerealiseerd. Voor de jaren 2014–2016 is
					 derhalve nog een budget van € 8,5 mln beschikbaar voor uitfinanciering van
					 aangegane verplichtingen.
 De resultaten van de EFRO programma’s zijn
					 positief. Conform de ambitie wordt ruim 60% van de middelen besteed aan
					 innovatieve projecten. Door middel van EFRO is de innovatie van ruim 18.000
					 bedrijven gestimuleerd en is steun verleend aan 5.000 startende bedrijven. Deze
					 resultaten overtreffen de verwachting die bij de start van de programma’s
					 werden ingeschat.
 
 
 Het jaar 2013 stond naast de uitvoering van de
					 huidige programma’s vooral in het teken van voorbereiding op de nieuwe
					 programmaperiode 2014–2020. Gezamenlijke hoofddoelen van Rijk en regio voor
					 de landsdelige programma’s zijn innovatie en koolstofarme economie. Het MKB
					 is een belangrijke doelgroep. Belangrijke thema’s binnen Interreg zijn
					 grensoverschrijdende innovatiesamenwerking, koolstofarme economie en
					 arbeidsmobiliteit.
 Besloten is om de decentrale uitvoering van de
					 landsdelige programma’s te continueren. Ook is afgesproken dat de landsdelige
					 beheersautoriteiten nauwer gaan samenwerken en een uniforme werkwijze
					 hanteren.
 Nederland ontvangt aan EFRO voor de nieuwe programmaperiode
					 2014–2020 € 507.318.228,00 (in lopende prijzen) voor de landsdelige
					 programma’s en € 389.675.917,00 (in lopende prijzen) voor de
					 grensoverschrijdende samenwerking. EZ stelt voor de uitvoering van de nieuwe
					 programmaperiode 2014–2020 in totaal € 91 mln aan Rijkscofinanciering
					 beschikbaar voor de vier landsdelige programma’s en € 49 mln voor de
					 grensoverschrijdende programma’s.
 De Europese
					 Structuurfondsverordeningen zijn in december 2013 in werking getreden na
					 besluitvorming hierover in het Europese parlement en de Europese Raad. Het
					 eindresultaat van de onderhandelingen over het cohesiebeleid 2014–2020 komt
					 grotendeels overeen met de Nederlandse inzet (TK,
					 21 501-08, nr.
					 493).
 In 2013 is door het Ministerie van EZ gewerkt aan het
					 opstellen van de Partnerschapsovereenkomst. Dit is het overkoepelende
					 strategische document dat samen met het landsdelige EFRO programma en de andere
					 Structuurfondsprogramma’s in 2014 ter goedkeuring bij de Europese Commissie
					 zal worden ingediend. De Partnerschapsovereenkomst gaat in op de punten waarop
					 Nederland zich verder moet ontwikkelen in het licht van de Europa2020 strategie
					 en de bijdrage die de Europese Structuur- en Investeringsfondsen, waaronder
					 EFRO, hieraan leveren.
 
 
 
 
 5.
 Zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische
					 ontwikkeling (KP7) periode 2007-2013
 
 In 2013 heeft in Europees verband de afronding van de
				 activiteiten van het zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische
				 ontwikkeling (KP7, 2007–2013) plaatsgevonden. De laatste «calls for
				 proposals» voor KP7 zijn in 2013 gepubliceerd.
 In 2013 lag de nadruk
				 bij de voorbereiding van het nieuwe programma voor onderzoek en innovatie
				 Horizon 2020 en de voortzetting van het Europees instituut voor Innovatie en
				 Technologie (EIT). Het budget van Horizon 2020 (inclusief EIT) is in het
				 meerjarig financieel kader vastgesteld op € 70,2 mld voor de periode 2014
				 tot en met 2020. Na een succesvolle onderhandeling hebben de Raad en het
				 Europees Parlement eind 2013 zowel Horizon 2020 als het EIT goedgekeurd.
				 Nederland kan tevreden zijn met het behaalde resultaat. Het EIT krijgt € 2,7
				 mld uit het Horizon 2020 budget voor de periode 2014–2020. Daarmee wordt de
				 bijdrage aan de drie al lopende Europese «Knowledge and Innovation
				 Communities» (KICs) op het gebied van informatie- en communicatietechnologie,
				 duurzame energie en klimaatverandering voortgezet. Ook worden in de komende
				 jaren vijf nieuwe KICs opgezet voor de thema’s gezond leven en actief ouder
				 worden, grondstoffen, een industrie met toegevoegde waarde, duurzame voeding en
				 de mobiliteit in steden.
 In juli 2013 heeft de Europese Commissie, als
				 onderdeel van Horizon 2020, een investeringspakket gepubliceerd bestaande uit
				 vier publieke programma’s op basis van artikel 185 van het Verdrag
				 betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU) (zie paragraaf over
				 Eurostars en JTI’s) en 6 publiekprivate programma’s op basis van artikel
				 187 VWEU. Het pakket heeft een omvang van € 8 mld uit Horizon 2020 en
				 minimaal datzelfde budget uit nationaal publieke en private bijdragen. Dit
				 pakket is tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van 3 december 2013
				 goedgekeurd en zal begin 2014 in triloog met het Europees Parlement worden
				 besproken (BNC fiche
				 22 112 nr.
				 1692 fiche 1).
 
 
 
 6.
 Programma’s Eurostars en Joint Technology Initiatives
					 (JTI’s)
 
 De Europese Commissie draagt vanuit Horizon 2020 bij aan
				 publiekpublieke en publiekprivate programma's. Publiekpublieke programma’s op
				 basis van artikel 185 VWEU zijn programma’s waarin lidstaten een afgestemd
				 beleid willen voeren op het gebied van onderzoek en innovatie om zo een groter
				 effect te bereiken dan alleen nationaal mogelijk is. Dit betreft onder andere
				 het programma Eurostars-2, met financiering van het Ministerie van EZ.
				 Eurostars-2 is een Europees innovatieprogramma voor het onderzoek uitvoerende
				 MKB, maar ook andere organisaties kunnen (onder voorwaarden) meedoen aan
				 Eurostars-projecten. Het programma, een samenwerking van het Eureka-netwerk en
				 de Europese Unie, is in de afgelopen jaren zeer succesvol gebleken. Eurostars-2
				 zal van start gaan met een budget van naar verwachting € 1 mld voor een
				 periode van 7 jaar, bijna driemaal zo hoog als in de voorgaande periode.
 De publiekprivate programma's, zogenaamde Joint Technology Initiatives
				 (JTI’s), zijn gebaseerd op artikel 187 van VWEU en krijgen in een aantal
				 gevallen eveneens nationale cofinanciering. Het Ministerie van EZ is tot 2014
				 betrokken geweest bij de cofinanciering van de JTI's ARTEMIS en ENIAC gericht
				 op respectievelijk embedded computing systems en nano-electronica. De JTI ECSEL
				 (Electronics Components and Systems for European Leadership) komt in 2014 in de
				 plaats van de huidige ENIAC en ARTEMIS, waarin het Ministerie van EZ de
				 betrokkenheid bij de thema’s zal voortzetten als belangrijk onderdeel van de
				 internationalisering van de topsector Hoge Tech Tystemen & Materialen
				 (HTSM). ECSEL is een door de industrie aangestuurd publiekprivaat
				 onderzoeksprogramma dat zich richt op projecten van pan-Europees belang, die
				 maatschappelijke kwesties (veiligheid, energie e.d.) adresseren. De omvang van
				 ECSEL zal naar verwachting meer dan € 5 mld bedragen, hiervan komt € 1,2
				 mld voor rekening van de Europese Commissie en € 1,2 mld voor rekening van
				 de betrokken lidstaten. Het overige budget komt voor rekening van bedrijven en
				 kennisinstellingen.
 
 
 
 7.
 Horizon 2020 (kaderprogramma voor onderzoek en innovatie)
					 periode 2014- 2020
 
 Voor het merendeel blijft de ondersteuning in Horizon
				 2020 vergelijkbaar met het Zevende Kaderprogramma, namelijk de ondersteuning
				 van de mobiliteit van onderzoekers en het verstrekken van toegang tot
				 onderzoeksinfrastructuur, financiering van individuele onderzoekers op grond
				 van excellente onderzoeksvoorstellen en de ondersteuning van
				 onderzoekssamenwerking met als doel versterking van de industrie en het vinden
				 van oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Met het samenbrengen van
				 onderzoek en innovatie in één strategisch kader is wel een aantal nieuwe
				 instrumenten toegevoegd, zoals prijsvragen en ondersteuning van precommercieel
				 en innovatiegericht aanbesteden. Ook is er nadrukkelijk meer aandacht voor de
				 rol van het MKB en voor multidisciplinaire en interdisciplinaire projecten om
				 te komen tot innovatieve oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen.
 Nationaal is de ondersteuningsstructuur bij de ministeries en bij de
				 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland omgevormd van KP7 naar Horizon 2020. Op
				 12 november 2013 is het startcongres Horizon 2020 georganiseerd. In
				 samenwerking met de Innovatie-estafette is een groot publiek bereikt zodat het
				 evenement heeft bijgedragen aan de voorbereiding van de Nederlandse partijen op
				 de start van het programma.
 
 
 
 Bijlage externe inhuur
 
 4
 Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van
				 externe adviseurs en tijdelijk personeel (bijlage externe inhuur)
 
 Ministerie van Economische
				Zaken (XIII) Verslagjaar 2013
 
 (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Programma- en apparaatskosten
 
 
 
 
 
 1. Interim-management
 
 
 1.534
 
 
 
 
 2. Organisatie- en Formatieadvies
 
 
 393
 
 
 
 
 3. Beleidsadvies
 
 
 1.461
 
 
 
 
 4. Communicatieadvisering
 
 
 982
 
 
 
 
 
 Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)
 
 
 
 
 4.370
 
 
 
 
 
 5. Juridisch Advies
 
 
 977
 
 
 
 
 6. Advisering opdrachtgevers automatisering
 
 
 10.026
 
 
 
 
 7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
 
 
 3.137
 
 
 
 
 
 (Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)
 
 
 
 
 14.140
 
 
 
 
 
 8. Uitzendkrachten (formatie & piek)
 
 
 61.025
 
 
 
 
 
 Ondersteuning bedrijfsvoering
 
 
 
 
 61.025
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven inhuur externen 
 
 
 
 
 79.535
 
 
 
 
 
 
 Noot: De kosten voor inhuur uit hoofde van de flexibele
				 schil bij de agentschappen, zijn opgenomen onder 8 (uitzendkrachten). De
				 flexibele schil bij deze diensten is onderdeel van de aanpak ten behoeve van
				 adequate en flexibele uitvoering van opdrachten EZ en andere
				 ministeries/overheden. De bepaling van de externe inhuur door EZ is conform de
				 gedragslijn/interpretatie van voorgaande jaren.
 
 
 
 Toelichting op het inhuurpercentage
				 2013
 De inhuuruitgaven 2013 zijn ten opzichte van 2012 met
				 € 7,2 mln gedaald. Het inhuurpercentage (inclusief de reguliere
				 inhuuruitgaven en exclusief de flexibele schil inhuuruitgaven bij AgNL en DR)
				 over geheel 2013 is uitgekomen op 6,1% en valt daarmee onder de norm van 10%
				 van de motie Roemer. De flexibele schil betreft het gebruik van in tijd,
				 samenstelling en omvang wisselende inzet van externe inhuur waarvan AgNL en DR
				 structureel gebruik maken om het aantal medewerkers en de benodigde kennis en
				 expertise snel en flexibel aan te passen aan veranderingen in de omvang en
				 samenstelling van het opdrachtenpakket. Het inhuurpercentage van EZ inclusief
				 flexibele schil over 2013 komt uit op 10,2%, en komt daarmee nagenoeg overeen
				 met de Roemer norm.
 Het rapporteren van twee inhuurpercentages; met
				 flexibele schil en zonder flexibele schil, heb ik per brief van 28 juni 2012
				 (TK, 2011–2012,33 240 XIII, nr 16) nader toegelicht. Hierover waren
				 tijdens het wetgevingsoverleg op 13 juni 2012 van de vaste Commissie voor
				 Economische Zaken, Landbouw en Innovatie vragen gesteld bij de behandeling van
				 het jaarverslag 2011 EL&I.
 De flexibele schil betreft het gebruik
				 van in tijd, samenstelling en omvang wisselende inzet van externe inhuur
				 waarvan AgNL en DR gebruik maken om het aantal medewerkers en de benodigde
				 kennis en expertise snel en flexibel aan te passen aan veranderingen in de
				 omvang en samenstelling van het opdrachtenpakket.
 Rapportage overschrijding
				 maximumuurtarief externe inhuur buiten mantelcontracten
 In
				 onderstaande tabel wordt weergegeven in hoeveel gevallen in 2013 door het
				 ministerie buiten de mantelcontracten om externe krachten zijn ingehuurd boven
				 het voor de organisaties van het rijk afgesproken maximumtarief van
				 € 225,– (exclusief BTW).
 
 
 
 
 
 
 
 Inhuur externen buiten mantelcontracten
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Aantal overschrijdingen maximumtarief
 
 
 geen
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage Lijst van afkortingen
 
 5
 Lijst van afkortingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 AAU
 
 
 Assigned Amount Units
 
 
 
 
 ACM
 
 
 Autoriteit Consument en Markt
 
 
 
 
 ADR
 
 
 Auditdienst Rijk
 
 
 
 
 AF
 
 
 Agrofood
 
 
 
 
 AgNL
 
 
 Agentschap Nederland
 
 
 
 
 AGRA
 
 
 Alliance for a Green Revolution in Africa
 
 
 
 
 AI
 
 
 Aviaire Influenza
 
 
 
 
 AIVD
 
 
 Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
 
 
 
 
 ANVS
 
 
 Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbeschermin
 
 
 
 
 AOC
 
 
 Agrarisch Opleidingscentrum
 
 
 
 
 AR/ARK
 
 
 Algemene Rekenkamer
 
 
 
 
 AVB
 
 
 Agrarische Vertegenwoordiging Buitenland
 
 
 
 
 BBE
 
 
 Biobased Economy
 
 
 
 
 BBI
 
 
 Bestuurs- en beleidsinstrumentarium
 
 
 
 
 BBI
 
 
 BioBased Industries
 
 
 
 
 BBP
 
 
 Bruto Binnenlands Product
 
 
 
 
 BES
 
 
 Bonaire, St. Eustatius en Saba
 
 
 
 
 BGT
 
 
 Basisregistratie Grootschalige Topografie
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 Borgstellingsregeling Midden- en Kleinbedrijf
 
 
 
 
 BNI
 
 
 Bruto Nationaal Inkomen
 
 
 
 
 BOL
 
 
 Beroepsopleidende leerweg
 
 
 
 
 BOP
 
 
 Behoefte-onderbouwingsplan
 
 
 
 
 BTR
 
 
 Bedrijfstoeslagregeling
 
 
 
 
 BuZA
 
 
 Ministerie van Buitenlandse Zaken
 
 
 
 
 BVP
 
 
 Bedrijfsvoeringsparagraaf
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Ministerie van Binnenlandse Zaken en
							 Koninkrijkrelaties
 
 
 
 
 CBS
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 
 
 CCS
 
 
 Carbon Capture and Storage
 
 
 
 
 CEP
 
 
 Centraal Economisch Plan
 
 
 
 
 CIV
 
 
 Centra voor Innovatief Vakmanschap
 
 
 
 
 CM
 
 
 Crisismanagement
 
 
 
 
 CN
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 
 
 CoE
 
 
 Centers of Expertise
 
 
 
 
 COVA
 
 
 Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten
 
 
 
 
 CPB
 
 
 Centraal Plan Bureau
 
 
 
 
 CPVO
 
 
 Community Plant Variety Office
 
 
 
 
 CTGB
 
 
 College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen
 
 
 
 
 CTMM
 
 
 Center for Translational Molecular Medicine
 
 
 
 
 DGF
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 
 
 DGIS
 
 
 Directoraat-Generaal internationale Samenwerking
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 
 
 DLO
 
 
 Dienst Landbouwkundig Onderzoek
 
 
 
 
 DR
 
 
 Dienst Regelingen
 
 
 
 
 EBS
 
 
 E-Business Suite
 
 
 
 
 ECN
 
 
 Energieonderzoek Centrum Nederland
 
 
 
 
 EFRO
 
 
 Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
 
 
 
 
 EHS
 
 
 Ecologische Hoofd Structuur
 
 
 
 
 EIA
 
 
 Energie- Investeringsaftrek
 
 
 
 
 EIM
 
 
 Economische Instituut voor Midden- en Kleinbedrijf
 
 
 
 
 ELFPO
 
 
 Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling
 
 
 
 
 ELGF
 
 
 Europees Landbouwgarantiefonds
 
 
 
 
 EP
 
 
 Europees Parlement
 
 
 
 
 EPK
 
 
 Energie Prestatie Keuring
 
 
 
 
 EPK
 
 
 Energie Prestatie Keuring
 
 
 
 
 ESA
 
 
 European Space Agency
 
 
 
 
 ESTEC
 
 
 European Space Research and Technology Centre
 
 
 
 
 ETS
 
 
 Emission Trading Scheme
 
 
 
 
 EU
 
 
 Europese Unie
 
 
 
 
 EVF
 
 
 Europees Visserijfonds
 
 
 
 
 EZ
 
 
 Ministerie van Economische Zaken
 
 
 
 
 FES
 
 
 Fonds Economische Structuurversterking
 
 
 
 
 GAN
 
 
 Gegevensautoriteit Natuur
 
 
 
 
 GLB
 
 
 Gemeenschappelijk Landbouw Beleid
 
 
 
 
 GO
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 
 
 GSF
 
 
 Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfinanciering
 
 
 
 
 GTI
 
 
 Grote Technologishe Instituten
 
 
 
 
 GVB
 
 
 Gemeenschappelijke Visserij Beleid
 
 
 
 
 HACCP
 
 
 Hazard Analysis and Critical Control Points
 
 
 
 
 HAO
 
 
 Hoger Agrarisch Onderwijs
 
 
 
 
 HBO
 
 
 Hoger Beroeps Onderwijs
 
 
 
 
 HHI
 
 
 Herfindahl-Hirschman Index
 
 
 
 
 HTSM
 
 
 HighTech Systems & Materials
 
 
 
 
 I&M
 
 
 Ministerie van Infrastructuur en Milieu
 
 
 
 
 I&R
 
 
 Identificatie en Registratie
 
 
 
 
 IA
 
 
 Innovatie Agenda Energie
 
 
 
 
 IA GOT
 
 
 Implementing Agreement Gas&Oil Technologies
 
 
 
 
 IAEA
 
 
 Internationale Atoom Energie Agentschap
 
 
 
 
 IBG
 
 
 Informatie Beheer Groep
 
 
 
 
 ICES
 
 
 Council for the Exploration of the Sea
 
 
 
 
 ICT
 
 
 Informatie Communicatie Technologie
 
 
 
 
 ILG
 
 
 Investeringsbudget Landelijk Gebied
 
 
 
 
 IPC
 
 
 Innovatie Prestatie Contracten
 
 
 
 
 IPO
 
 
 Interprovinciaal overleg
 
 
 
 
 IRRS
 
 
 Integrated Regulatory Review System
 
 
 
 
 IUC
 
 
 Inkoop Uitvoering Centrum
 
 
 
 
 JI
 
 
 Joint Implemanetation
 
 
 
 
 JTI
 
 
 Joint technology Initiatives
 
 
 
 
 KADO
 
 
 Kabinetsbrede Aanpak Duurzame Ontwikkeling
 
 
 
 
 KFD
 
 
 Kernfysische Dienst
 
 
 
 
 KNAW
 
 
 
 Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
 
 
 
 
 KvK
 
 
 Kamer van Koophandel
 
 
 
 
 LEI
 
 
 Landbouw-Economisch Instituut
 
 
 
 
 LPG
 
 
 Liquefied Petroleum Gas
 
 
 
 
 LvDO
 
 
 Leren voor Duurzame Ontwikkeling
 
 
 
 
 LWOO
 
 
 Leerweg Ondersteunende Onderwijs
 
 
 
 
 MBO
 
 
 Middelbaar Beroepsonderwijs
 
 
 
 
 MEE
 
 
 Meerjarenafspraak Energie-efficiëntieverbetering
 
 
 
 
 MEI
 
 
 Marktintroductie Energie Innovaties
 
 
 
 
 MEP
 
 
 Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie
 
 
 
 
 MER
 
 
 Milieu Effect Rapportage
 
 
 
 
 MFK
 
 
 Meerjarig Financieel Kader
 
 
 
 
 MIP
 
 
 Meerjaren Investerings Programma’s
 
 
 
 
 MIT
 
 
 MKB Innovatiestimulering Topsectoren
 
 
 
 
 MJA
 
 
 Meerjarenafspraken Energie-efficiëntie
 
 
 
 
 MKB
 
 
 Midden- en Kleinbedrijf
 
 
 
 
 MKZ
 
 
 Mond- en Klauwzeer
 
 
 
 
 NBTC
 
 
 Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen
 
 
 
 
 NCSS2
 
 
 Nationale Cybersecurity Strategie 2
 
 
 
 
 NDFF
 
 
 Nationale Databank Flora en Fauna
 
 
 
 
 NEN
 
 
 Nederlands Normalisatie Instituut
 
 
 
 
 NFP
 
 
 Nationaal Frequentieplan
 
 
 
 
 NGO
 
 
 Niet overheidsorganisaties
 
 
 
 
 NIPO
 
 
 Nederlands Instituut voor Publieke Opinie
 
 
 
 
 NLR
 
 
 Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratoruim
 
 
 
 
 NM
 
 
 Natuurmonumenten
 
 
 
 
 NMa
 
 
 Nederlandse Mededingingsautoriteit
 
 
 
 
 NME
 
 
 Natuur- en Milieueducatie
 
 
 
 
 NOM
 
 
 Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij
 
 
 
 
 NPO
 
 
 Nederlandse Publieke Omroep
 
 
 
 
 NRG
 
 
 Nucleair Research Group
 
 
 
 
 NURG
 
 
 Nadere uitwerking Rivierengebied
 
 
 
 
 NV
 
 
 Nationale Verklaring
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 
 
 NWO
 
 
 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
							 Onderzoek
 
 
 
 
 O&S
 
 
 Ontwikkeling en Samenwerking
 
 
 
 
 OBN
 
 
 Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer van
							 Natuurkwaliteit
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 OESO
 
 
 Organisatie voor Economische Samenwerking en
							 Ontwikkeling
 
 
 
 
 OIE
 
 
 Office Internationale des Epizoöties
 
 
 
 
 OPTA
 
 
 Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit
 
 
 
 
 PAS
 
 
 Programmatishe Aanpak Stikstof
 
 
 
 
 PBL
 
 
 Planbureau voor de Leefomgeving
 
 
 
 
 PBO
 
 
 Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie
 
 
 
 
 POP
 
 
 Plattelands Ontwikkelings Plan
 
 
 
 
 PPP
 
 
 Purchasing Power Parity
 
 
 
 
 PPS
 
 
 Publiek-private samenwerking
 
 
 
 
 QLL
 
 
 Quality system Livestock Logistics
 
 
 
 
 R&D
 
 
 Research and Development
 
 
 
 
 R&TTE
 
 
 Radio- en randapparatuur
 
 
 
 
 RCR
 
 
 Rijkscoördinatieregeling
 
 
 
 
 RDA
 
 
 Research & Development Aftrek
 
 
 
 
 RGD
 
 
 Rijksgebouwendienst
 
 
 
 
 ROA
 
 
 Rijksoverheid Architectuur
 
 
 
 
 ROAD
 
 
 Rotterdam Opslag en Afvang Demonstratieproject
 
 
 
 
 ROM
 
 
 Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen
 
 
 
 
 RVO
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 
 
 RWT
 
 
 Rechtspersonen met een wettelijke taak
 
 
 
 
 S&O
 
 
 Speur en Ontwikkelingswerk
 
 
 
 
 SBB
 
 
 Staatsbosbeheer
 
 
 
 
 SBIR
 
 
 Small Business Innovation Research
 
 
 
 
 SBL
 
 
 Stimulering Bos en Landbouwgronden
 
 
 
 
 SDE
 
 
 Stimulering Duurzame Energieproductie
 
 
 
 
 SER
 
 
 Sociaal Economische Raad
 
 
 
 
 SER
 
 
 Sociaal Economisch Raad
 
 
 
 
 SIS
 
 
 Subsidieregeling Innovatieve Scheepsbouw
 
 
 
 
 SNL
 
 
 Subsidieregeling Natuur en Landschap
 
 
 
 
 SSO
 
 
 Shared Service Organisatie
 
 
 
 
 STW
 
 
 Stichting Technische Wetenschappen
 
 
 
 
 SZW
 
 
 Ministerie van Sociale Zaken en Wetenschap
 
 
 
 
 TAPAS
 
 
 Thermoplastic Affordable Primary Aircracft Structures
 
 
 
 
 TEEB
 
 
 The Economics of Ecosystems and Biodiversity
 
 
 
 
 TKI
 
 
 Topconsortia voor Kennis en Innovatie
 
 
 
 
 TNO
 
 
 Nederlandse Organisatie voor
							 toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek
 
 
 
 
 TOP
 
 
 Technische Ontwikkelingsprojecten
 
 
 
 
 TSE
 
 
 Transmissible Spongiform Encephalopathies
 
 
 
 
 TU
 
 
 Tuinbouw/uitgangsmaterialen
 
 
 
 
 UNWTO
 
 
 United Nations World Tourism Organization
 
 
 
 
 UVD
 
 
 Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij
 
 
 
 
 VAMIL
 
 
 Regeling Vervroegde Afschrijving Milieu-investeringen
 
 
 
 
 VGI
 
 
 Voedings- en Genotsmiddelen Industrie
 
 
 
 
 VMBO
 
 
 Voortgezet Middelbaar Beroepsonderwijs
 
 
 
 
 VOA
 
 
 Voorbereidende en Ondersteunende Activiteiten
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 
 
 WBSO/S&O
 
 
 Afdrachtsvermindering Speur- en Ontwikkelingswerk
 
 
 
 
 WEF
 
 
 World Economic Forum
 
 
 
 
 WILG
 
 
 Wet Inrichting Landelijk Gebied
 
 
 
 
 WIPO
 
 
 World Intellectual Property Organization
 
 
 
 
 WKK
 
 
 Warmtekrachtkoppeling
 
 
 
 
 WU
 
 
 Wageningen Universiteit
 
 
 
 
 WUR
 
 
 Wageningen Universiteit Researchcentrum
 
 
 
 
 ZBO
 
 
 Zelfstandig Bestuursorgaan
 
 
 
 
 ZZP
 
 
 Zelfstandige Zonder Personeel