Wijziging WEB i.v.m. huisvestings- en bestedingsbeslissingen en vervallen economisch claimrecht; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24666, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

26-06-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24666 nr. 4

18-06-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. INLEIDING 1.1 Algemeen1.2 Het bve-veld2. DE UITVOERING VAN DE OPERATIE 2.1 Decentralisatie huisvesting2.2 Overdracht taken en bevoegdheden2.3 Het vervallen van het economisch claimrecht2.4 Normatieve lump-sum-bekostiging2.4.3 Raming middelenbehoefteRuimtenormenBouwkosten per vierkante meterLeerlingtellingIndexeringBodemverontreiniging3. HET WAARBORGFONDS 3.1 Algemene risicobeperking3.2 Waarborgfonds algemeen3.3 Functies van het fonds3.3.2 Saneringsfunctie3.3.3 Vulling van het waarborgfonds3.3.4 Overige5. FINANCIËLE GEVOLGEN7. ARTIKELEN ARTIKEL I Artikel 2.8.1, lid 3aArtikel 2.8.3ARTIKEL II Lid 2a en slotzin na lid bARTIKEL VARTIKEL VIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24666Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 64 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 666Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met decentralisatie
van huisvestings- en bestedingsbeslissingen en vervallen van het economisch
claimrechtnr. 4VERSLAGVastgesteld 18 juni 1996De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,1 belast met het voorbereidend onderzoek, brengt als volgt verslag uit
van haar bevindingen omtrent dit wetsvoorstel.Onder het voorbehoud dat de regering de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen
afdoende beantwoordt, acht de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
voldoende voorbereid. 1. INLEIDING 1.1 AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling en waardering kennis
genomen van het voorstel van wet tot wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs
(Web) in verband met decentralisatie van huisvestings- en bestedingsbeslissingen
en vervallen van het economisch claimrecht. Bedoelde waardering berust enerzijds
op de realisering van ook door de PvdA-fractie gewenste doelstellingen van
vergroting van zelfstandigheid van instellingen en het bereiken van een grotere
doelmatigheid en anderzijds op het feit dat het voorstel geen bezuiniging
als last met zich draagt. Daarnaast is het verheugend te constateren, dat
op hoofdlijnen het voorstel gedragen wordt door het betrokken onderwijsveld.Niettegenstaande deze algemene waardering leven er bij de leden van de
PvdA-fractie wel een aantal vragen en opmerkingen. Als eerste wensen zij op
te merken dat deze maatregelen op zichzelf goed zijn, maar dat het voor betreffende
instellingen wel een extra bestuurs- en uitvoeringslast betekent en dat juist
in een periode dat velen nog midden in het proces van ROC-vorming zitten of
dat aan het afronden zijn. Hoe kijkt de regering hier tegen aan? Vindt er
voldoende begeleiding en/of voorlichting plaats?In de toelichting op artikel II, derde lid stelt de regering dat er niet
voor gekozen is de algemene maatregel van bestuur inzake de berekeningswijze
te voorzien van een voorhangbepaling. De argumentatie overtuigt de leden van
de PvdA-fractie niet echt. Zonder vooruit te lopen op de uiteindelijke afweging
kan worden gesteld, dat de inhoud van deze algemene maatregel van bestuur
van wezenlijk belang is in het eindre-sultaat van het wetsvoorstel.
Het ligt in de rede dat de Kamer daarbij desgewenst betrokken is.De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
het voorliggende wetsvoorstel dat de overdracht van de gebouwen aan de instellingen
voor beroepsonderwijs en volwasseneneducatie (bve) regelt. In het wetsvoorstel
wordt de autonomie van de bve-instellingen recht gedaan en worden instellingen
in de positie gebracht om de eigen huisvesting te beheren. De afspraken die
hierover gemaakt zijn tussen het Bve-samenwerkingsverband en de minister vinden
hun uitwerking in het wetsvoorstel waarin sprake is van het vervallen van
het economisch claimrecht ten aanzien van onroerende zaken, waardoor de beschikkingsbevoegdheid
ten aanzien van de onroerende zaken geheel komt te rusten bij het bevoegd
gezag van de instelling.De leden van de CDA-fractie verbazen zich over de erkenning die de regering
nu wel geeft aan de vergroting van de zelfstandigheid van de betrokken instellingen
en de erkenning van de grotere doelmatigheid met betrekking tot de inzet van
collectieve middelen als het gaat om de huisvesting in de bve-sector terwijl
deze argumenten helaas niet van doorslaggevende betekenis zijn geweest bij
de territoriale decentralisatie van de huisvesting in het primair en voortgezet
onderwijs.In het voorliggende wetsvoorstel is zoveel mogelijk de vergelijking getrokken
met de situatie in het hoger beroepsonderwijs. Kan nog eens aangegeven worden
in hoeverre de situatie in het hoger beroepsonderwijs vergelijkbaar is met
de bve-sector en waar sprake is van duidelijke verschillen die van invloed
zijn op de overdracht van de huisvesting naar de bve-instellingen? De leden
van de CDA-fractie zouden bij deze vergelijking ook graag de positie van de
basiseducatie betrokken zien waar de gemeente de grootste zeggenschap heeft.
De leden van de CDA-fractie achten de samenhang tussen het wetsvoorstel, de
afspraken met het bve-veld, de overeenkomst met de Bve-raad en de concept-algemene
maatregelen van bestuur van groot belang voor een afgewogen oordeel over het
voorliggende wetsvoorstel. Immers, een afgewogen oordeel kan pas gegeven worden
als blijkt dat ook de systematiek, de financiële middelen èn de
techniek van deze majeure operatie goed geregeld zijn. De aan het woord zijnde
leden verzoeken de regering dan ook te bevorderen dat de concept-algemene
maatregelen van bestuur bekend zijn voordat het wetsvoorstel plenair behandeld
wordt.Meer in het bijzonder vragen de leden van de CDA-fractie zich in gemoede
af waarom met betrekking tot de berekeningswijze is gekozen voor een algemene
maatregel van bestuur zonder voorhangprocedure, terwijl het hier toch gaat
om een substantieel onderdeel van de overheveling. Het is toch alleszins redelijk
dat deze algemene maatregel van bestuur aan de Kamer wordt voorgelegd, zodanig
dat de Kamer in staat is een oordeel te vormen en dit uit te spreken?De leden van de VVD-fractie hebben met gemengde gevoelens kennis genomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Positief staan zij ten opzichte van de
doelstelling van het wetsvoorstel en het feit dat het wetsvoorstel qua systematiek
aansluit bij de regeling die getroffen is ten behoeve van het hoger beroepsonderwijs
(hbo). Hierdoor kon gebruik gemaakt worden van de kennis en ervaring met een
vergelijkbare decentralisatie-operatie. Overigens is deze operatie niet identiek
met die in het hbo. In het hbo zijn de gebouwen om-waarde door de instellingen
overgenomen, terwijl het kabinet bij de decentralisatie van de huisvesting
in de bve-sector voor een overdracht om-niet geopteerd heeft.Minder positief staan de leden van de VVD-fractie tegenover een aantal
open einden in het wetsvoorstel en hebben zij nog een aantal kritische vragen
over de invulling van enkele parameters. De algemene maatregel van
bestuur, genoemd in artikel II, derde lid, is een voorbeeld van een open eind.
De leden van de VVD-fractie willen graag vernemen waarom deze algemene maatregel
van bestuur niet wordt voorgehangen.De leden van de VVD-fractie zullen bij de behandeling van het wetsvoorstel
zowel de startovereenkomst decentralisatie huisvesting bve van 6 juli 1994
betrekken, alsmede de overeenkomst OKF-BVE van 20 februari 1996.De leden van de VVD-fractie betreuren het dat het rapport in opdracht
van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over het onderzoek
naar de financiële positie van bve-instellingen niet beschikbaar is gekomen
voor het uitbrengen van dit verslag. Deze leden dringen er bij de regering
op aan om dit rapport, voorzien van een standpunt bij voorkeur samen met de
nota naar aanleiding van het verslag maar in ieder geval vóór
de plenaire behandeling, aan de Tweede Kamer te zenden. Kan de minister dit
toezeggen?De leden van de VVD-fractie onderschrijven de beide doelstellingen van
dit wetsvoorstel; een vergroting van de zelfstandigheid van de betrokken instellingen
(ROC's, AOC's, LOB's en IPC's) en het realiseren van een grotere doelmatigheid
met betrekking tot de inzet van collectieve middelen.In het memorandum OKF-BVE dat is uitgebracht door de Bve-raad (mei 1996),
dat aan de minister is gezonden en dat door de Tweede Kamer in afschrift is
ontvangen, wordt melding gemaakt van het feit dat de Bve-raad met de minister
volledige overeenstemming heeft bereikt over de wenselijkheid van decentralisatie
van huisvestingsbevoegdheden en -middelen. Bovendien wordt gesteld dat gegeven
de onomstreden doelstelling achter de OKF de besprekingen tussen het ministerie
en de vertegenwoordigers van de instellingen vooral gericht zijn geweest op
de invulling van de randvoorwaarden (gelijkwaardige uitgangspositie en een
toereikende normatieve lump-sum).Kan de regering deze zienswijze van de Bve-raad onderschrijven?De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Alvorens in te gaan op de diverse onderdelen
van het voorliggende wetsvoorstel merken deze leden op dat zij bij de inhoudelijke
beoordeling van het wetsvoorstel ook gebruik zullen maken van de vele nieuwe
gegevens die hen na het ontvangen van het wetsvoorstel en de daarbij behorende
memorie van toelichting nog hebben bereikt. Deze nieuwe gegevens zouden immers,
indien zij juist zijn, effect kunnen hebben op de inhoud van het voorliggende
wetsvoorstel.De leden van de RPF-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
het voorstel om het beheer van de huisvesting in de bve-sector te decentraliseren
naar de instellingen. Zij constateren dat dit wetsvoorstel de autonomie van
de instellingen (verder) vergroot, een ontwikkeling die deze leden in beginsel
steunen. Wel hebben zij enige zorg over de voorwaarden waaronder deze decentralisatie
plaatsvindt, aangezien vanuit het bve-veld zelf is aangegeven dat de instellingen
onder de nu voorgestelde regeling niet in staat zullen zijn om de huisvesting
adequaat te beheren. Deze leden betreuren het dat, hoewel dit wetsvoorstel
is gebaseerd op een startovereenkomst, er uiteindelijk geen overeenstemming
is tussen regering en het bve-veld. De leden van de RPF-fractie constateren
dat er geen eensluidend oordeel is over de exegese van de startovereenkomst.
Zij vragen waarom geen eenduidiger overeenkomst is gesloten en of de indieners
op de korte termijn nog overleg plegen met de daartoe gemachtigde vertegenwoordigers
van het bve-veld.In de memorie van toelichting wordt aangegeven dat er in de lump-sumfinanciering
geen schotten bestaan tussen de componenten personeel, materieel en huisvesting.
De leden van de RPF-fractie vragen derhalve welke mate van vrijheid
de instellingen hebben om, in tijden van financiële moeilijkheden, minder
lessen te geven, danwel leerkrachten te vragen om meer lessen te verzorgen
dan normaal. Hoe reëel is de dreiging, nu de instellingen de middelen
vrij kunnen besteden, dat de kwaliteit van het onderwijs van instelling tot
instelling sterk gaat verschillen? Welke mogelijkheden behoudt de overheid
om toezicht te houden op kwalitatief goed onderwijs in alle sectoren en in
alle leerjaren?De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
het wetsvoorstel inzake dentralisatie van de huisvesting in de bve-sector.
Deze leden zien zich door een samenloop van omstandigheden genoodzaakt, zich
in dit verslag te beperken tot het stellen van enkele korte vragen. Zij doen
dit onder verwijzing naar het commentaar van de Bve Raad d.d. 14 mei 1996.De leden van de GPV-fractie kunnen zich vinden in de doelstelling van
de decentralisatie van de huisvestings- en bestedingsbeslissingen in de bve-sector.
Ook met de wijze waarop daaraan in het wetsvoorstel vorm is gegeven kunnen
deze leden in grote lijnen instemmen. Desondanks leven er bij hen toch de
nodige bedenkingen. Van fundamenteel belang is, betogen de leden van de GPV-fractie,
dat de instellingen, als zij geheel verantwoordelijk worden voor de huisvesting,
deze verantwoordelijkheid ook kunnen waarmaken. Dit veronderstelt niet alleen
een goede en gelijke uitgangspositie voor alle instellingen, maar ook een
dusdanige vergoeding dat het voeren van een adequaat huisvestingsbeleid mogelijk
is, kortom een toereikende normatieve lump-sum. Dat is met name van belang
omdat de vergoeding in de sfeer van de huisvesting onderdeel zal uitmaken
van de lump-sumbekostiging, zodat een integraal beleid kan worden gevoerd.
Voordeel van een integrale lump-sumbekostiging is dat een grotere doelmatigheid
in het algehele beleid kan worden bereikt. De keerzijde is echter dat bij
een te geringe vergoeding in de sfeer van de huisvesting de bereikbaarheid
en de kwaliteit van het onderwijs onder druk komen te staan. 1.2 Het bve-veldDe leden van de CDA-fractie vragen zich af wat de doorslaggevende redenen
geweest zijn om ook de landelijke organen voor het beroepsonderwijs bij de
overdracht van deze huisvesting te betrekken gezien de eigen aard van deze
instellingen ten opzichte van de instellingen in de bve-sector alsmede het
feit dat het hier hoofdzakelijk gaat om huren in plaats van overdracht van
de eigendomsrechten. Welke uitgangspositie hebben de instellingen en zijn
concrete aanwijzingen beschikbaar voor wat betreft een financieel gezond beleid?De leden van de fractie van D66 vragen of er nog een risico bestaat dat
de OKF-operatie en de opname van opleidingen in de gezondheidszorg in de bve-sector
elkaar negatief gaan beïnvloeden. Er gaan dan immers wederom meerdere
processen door elkaar heen lopen. 2. DE UITVOERING VAN DE OPERATIE 2.1 Decentralisatie huisvestingDe leden van de fractie van D66 dringen er bij de regering op aan actief
mee te werken aan de verbetering in kwaliteit en efficiency van de huisvestingssituatie
vóór het tijdstip van invoering van de OKF. Een verandering
van de huisvestingssituatie hangt nu eenmaal samen met het proces van ROC-vorming.
Deze ROC-vorming moet door het Rijk positief ondersteund worden
en mag niet vertraagd worden door – wat betreft de huisvestingssituatie –
eerst de invoering van de OKF af te wachten.De leden van de RPF-fractie vragen de regering of na vermindering van
de overheidsbemoeienis de mogelijkheden tot sponsoring en zelfs «privatisering»
groter zijn geworden. De instellingen mogen nu de kapitaalmarkt op. Betekent
dat ook dat zij zich uitgebreid mogen laten sponsoren door het bedrijfsleven?
Deze leden zijn beducht voor een vermenging van de onderwijssfeer en de economische
sfeer. In het onderwijs gaat het om vorming en de overdracht van kennis en
wijsheid, in de economische sfeer gaat het om geld en goed waarbij vaak wordt
gestreefd naar winstmaximalisatie. Nu mag het niet zo zijn dat «onderwijs-ondernemers»
die slagvaardig opereren bij het genereren van middelen, bijvoorbeeld door
sponsoring, een beter onderwijsaanbod kunnen creëren dan minder handige
instellingen. Zijn er garanties tegen ongewenste vermenging van sferen? 2.2 Overdracht taken en bevoegdhedenHet wetsvoorstel impliceert dat instellingen volledig verantwoordelijk
worden voor het realiseren van huisvestingsprojecten. Is de regering ervan
overtuigd dat de instellingen voldoende toegerust zijn om in de nieuwe constellatie
(dus zonder betrokkenheid van departement of gemeenten) huisvestingsvraagstukken
en daaruit voortvloeiende projecten te managen? De leden van de fractie van
D66 stellen deze vraag met name omdat op dit moment wel erg veel veranderingen
gaande zijn in de bve-sector en deze verantwoordelijkheid daar nog eens bovenop
komt.Is het management van de bij deze operatie betrokken instellingen voldoende
geëquipeerd, zo vragen de leden van de RPF-fractie. Deze decentralisatie
zal veel van het management vragen en daarbij zullen nieuwe mensen aangetrokken
moeten worden. In hoeverre voorziet de regering hierbij problemen en in hoeverre
is het aanbod voor uitbreiding en verbetering van het management toereikend
gezien de voorrang die wachtgelders hebben bij nieuwe benoemingen? Hoe worden
de instellingen bijgestaan tijdens en na de decentralisatie-operatie?Management Consultantbureau Moret, Ernst en Young heeft op verzoek van
de Bve-raad onderzoek gedaan naar de financiële positie van de bve-sector.
De leden van de fractie van D66 gaan ervan uit dat de regering de uitkomsten
van dit onderzoek kent. Zij vragen hoe de regering denkt over de gegevens
die over het vermogen in de bve-sector naar boven zijn gekomen. Het blijkt
namelijk dat bij een vermogensnorm van 20 procent van de totale lasten, eenderde
van de bve-instellingen niet aan deze norm voldoet. Eenderde van de instellingen
heeft dus geen buffer die voldoet om financiële risico's op te vangen.Een contra-expertise van Price Waterhouse wijst uit dat de onderbouwing
van een vermogensnorm van 20% van de totale lasten zelfs nog wel eens aan
de lage kant zou kunnen zijn.Kortom, deze gegevens stellen de leden van de fractie van D66 niet gerust
dat het waarborgfonds ook daadwerkelijk tot stand kan komen. Deelt de regering
hun zorgen, de uitkomsten van deze onderzoeken overziend?De leden van de SGP-fractie vragen een reactie op de overige geschilpunten
tussen de regering en de sector, in elk geval de indexering, de actualisering
van de waarde van de gebouwen en de leerlingtelling. Verder vragen zij de
regering in te gaan op de financiële situatie van de instellingen, mede
met inachtneming van het onderzoek van Moret, Ernst en Young en
de conclusies hierover van de door de Bve-raad gevraagde reactie van Price
Waterhouse.De kern van de gehele OKF-operatie is de overdracht van het economisch
claimrecht, gepaard gaande met het realiseren van een gelijkwaardige uitgangspositie
en het beschikbaar zijn van een toereikende normatieve lump-sum vergoeding.
Deze huisvestingsvergoeding is gebaseerd op een overeengekomen model ter bepaling
van de middelenbehoefte. Deze middelenbehoefte stelt instellingen in staat
duurzaam in hun huisvesting te voorzien. Met het vervallen van het claimrecht
kunnen de aanspraken op de regering, behoudens de aanspraken die voortvloeien
uit de overeenkomst, in overwegende mate vervallen. In enkele gevallen echter
zijn door de regering in het verleden specifieke verplichtingen aangegaan
die vallen buiten de kaders van de in de overeenkomst neergelegde parameters.De leden van de VVD-fractie zijn van oordeel dat de zogenaamde Appelmanconstructie
hieronder begrepen moet worden. Tijdens het debat over de decentralisatie
huisvesting po/vo zijn hierover door de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen, Netelenbos, enige opmerkingen terzake van het voortgezet
onderwijs gemaakt. Deze leden zouden graag willen vernemen hoe vaak de Appelmanconstructie
in het mbo is toegepast. Wat is de omvang van deze problematiek? Verdient
het overweging om eenmalig deze huurcontracten af te kopen? Hoeveel geld zou
voor deze afkoopbenadering nodig zijn?De leden van de fractie van D66 vragen een reactie van de regering op
de enkele jaren geleden ingestelde huurconstructie om te komen tot nieuwe
huisvesting in het onderwijs. Deze huurconstructie was de resultante van afspraken,
overleg en toezeggingen, waarbij ambtenaren van het ministerie van Onderwijs
en Wetenschappen en een belegger, die als verhuurder zou gaan optreden, waren
betrokken. Ook de toenmalige staatssecretaris van Onderwijs en Wetenschappen,
Ginjaar-Maas, heeft haar handtekening onder de huurovereenkomsten gezet. De
rol van de schooldirecties lijkt bij dit overleg verder beperkt gebleven.
Zij kregen slechts toestemming om te bouwen door middel van een huurovereenkomst
met de fabelachtige looptijd van vijftig jaar. Ondanks de indertijd grote
betrokkenheid van het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen lijken de
huidige bewindslieden van mening te zijn dat zij met de verhuurder en de voorliggende
overeenkomsten niets te maken hebben. Op basis daarvan is een vergoeding voor
huisvestingskosten vastgesteld uitgaande van een nul-situatie. Voor de betrokken
instellingen betekent dit grote financiële problemen, wat de hier aan
het woord zijnde leden als uitermate zorgelijk ervaren. Zij zouden dan ook
van de regering willen horen om hoeveel instellingen het hier gaat en of zij
daadwerkelijk van mening is dat het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
hierbij op geen enkele wijze verantwoordelijk is. Zou dit op termijn kunnen
betekenen dat deze instellingen hun deuren moeten sluiten omdat zij of failliet
gaan of in een zo ongunstige onderhandelingspositie komen te zitten dat zij
bij geen enkel ROC aansluiting kunnen vinden? De leden van de fractie van
D66 gaan ervan uit dat dit niet in de bedoeling van de regering ligt en wachten
het antwoord met belangstelling af. 2.3 Het vervallen van het economisch claimrechtDe leden van de CDA-fractie hebben kennis genomen van het verschil van
mening tussen de minister en het Bve-samenwerkingsverband voor wat betreft
de afschrijvingssystematiek. Kan nader worden toegelicht waarom voor waardebepaling
op basis van de gemengde afschrijvingsmethodiek is gekozen? Gaat het hierbij
uitsluitend om gebouwen die bekostigd worden met behulp van een vergoeding
voor rente en aflossing? Welk totaalbedrag is ongeveer gemoeid
met het verschil tussen waardering op basis van de gemengde afschrijvingsmethodiek
en de lineaire afschrijvingsmethodiek? Kan ook nog eens worden ingegaan op
de autonome ontwikkelingen, bijvoorbeeld leerlingenstromen en de invloed die
deze ontwikkelingen hebben op de middelen voor huisvesting waarover instellingen
de beschikking krijgen?Uit het aanbod om jaarlijks tot 2000 het budget met 15 miljoen te verhogen
begrijpen de leden van de CDA-fractie dat ook de regering inziet dat er sprake
is van onvoldoende financiële grondslag om de overheveling van de huisvesting
naar de instellingen zorgvuldig te laten verlopen. Welke waarborgen bestaan
er om de financiële risico's voldoende af te dekken?De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
waardering van het huidige gebouwenbestand een normatieve is; deze wordt bepaald
door de wijze van afschrijving op de gebouwen, met als bekendste vormen lineair
en annuïtair. De Bve-raad stelt in het memorandum het volgende: «Het
is goed te beseffen dat de ene afschrijvingsmethodiek a priori niet beter
is dan de andere. Het betreft immers een normatieve waardering. Essentieel
is wel dat in een organisatie op financieel-economische gronden één
en dezelfde methode gehanteerd wordt. Bezien we de methodiek achter de vaststelling
van de jaarlijkse lump-sum vergoeding, dan wordt uitgegaan van een jaarlijkse
constante afschrijvingsvergoeding (dus lineair). Sedert aanvang van de beraadslagingen
heeft dit deel uitgemaakt van alle voorstellen van elk der betrokken partijen.
Het kan derhalve niet anders zijn dan dat de huidige gebouwen ook lineair
gewaardeerd worden. Hier komt bij dat lineaire afschrijving – behoudens
versnelde afschrijving om fiscale redenen – ook in het bedrijfsleven
de norm is. Het voorstel voor een sterke annuïtaire afschrijving komt
derhalve neer op het meten met twee maten. De restwaarde wordt relatief hoog
vastgesteld via methode-annuïtair, terwijl de vergoeding relatief laag
wordt vastgesteld via methode-lineair. De keuze voor een sterke annuïtaire
wijze van afschrijving is derhalve niet consistent, gegeven de jaarlijkse
constante vergoeding en strookt tevens niet met de gangbare praktijk. Met
een beperkte impuls komt de bve-sector nominaal op 50% restwaarde (annuïtair),
doch over de resterende leeftijd ontvangt de instelling jaarlijks een lineaire
vergoeding, zodat er derhalve na volledige afschrijving van het gebouw onvoldoende
middelen aanwezig zijn om de restwaarde blijvend op 50% te fixeren».
De leden van de VVD-fractie stellen vast dat op dit onderdeel geen overeenstemming
is bereikt tussen de minister en de vertegenwoordigers van de instellingen.
Graag zouden deze leden een nadere toelichting ontvangen waarom voor waardebepaling
op basis van de gemengde afschrijvingsmethodiek is gekozen. Welk totaalbedrag
is ongeveer gemoeid met het verschil tussen waardering op basis van de gemengde
afschrijvingsmethodiek en de lineaire afschrijvingsmethodiek? Kan worden aangegeven
hoe de instellingen met de toegekende vergoeding na de resterende 7 jaar over
de overeengekomen 50% eigen huisvestingsvermogen beschikken, indien uitgegaan
wordt van de door de regering aangegeven systematiek van waardebepaling?Het is de leden van de fractie van D66 duidelijk dat de regering bij de
decentralisatie van de huisvesting in de bve-sector heeft gekozen voor een
overdracht om-niet omdat het Rijk daardoor lagere verplichtingen heeft aan
gegarandeerde rente en aflossing van de door de instellingen aangegane leningen.
Dit biedt het Rijk dus kennelijk voordelen ten opzichte van een overdracht
om-waarde, waarbij elke instelling de gebouwen tegen genormeerde boekwaarde
van het Rijk overneemt. Het verwondert deze leden dan ook dat, ondanks deze
voordelen, zowel bij de decentralisatie van de huisvesting in het hbo als
bij de decentralisatie in het primair en voortgezet onderwijs
is gekozen voor een overdracht om-waarde. Kan de regering duidelijk maken
waarom er een verschil bestaat met de bve-sector? Zitten aan een overdracht
om-waarde soms specifieke voordelen voor de instellingen die de bve-sector
nu misloopt?De leden van de fractie van D66 zijn blij dat volledige overeenstemming
bestaat tussen alle betrokkenen over de wenselijkheid van decentralisatie
van huisvestingsbevoegdheden en -middelen. Zij vinden die decentralisatie
een goede zaak omdat de OKF-operatie in principe zal leiden tot een doelmatiger
inzet van investeringsmiddelen. Bovendien zal het bve-instellingen in staat
stellen een integrale bedrijfsvoering te realiseren. Om dit alles te kunnen
bereiken achten zij het van groot belang dat sprake is van een gelijkwaardige
uitgangspositie voor alle instellingen.De leden van de fractie van D66 kunnen de volgende afspraken die tussen
het Rijk en de bve-sector zijn gemaakt van harte ondersteunen: een overdracht
om-niet en een overnamebedrag voor scholen met een restwaarde boven het sectorgemiddelde
en een eenmalige financiële compensatie voor scholen met kwalititatief
mindere gebouwen. Wel hebben zij over deze afspraken nog een aantal vragen.
Kan worden aangegeven hoeveel geld naar verwachting met de overheveling van
financiële middelen gemoeid zal zijn? Door welke instantie zal de taxatie
plaatsvinden? Op welke uitgangspunten is de waardering gebaseerd? Op welke
wijze wordt rekening gehouden met de onderhoudstoestand? En hoe worden huurpanden
in deze exercitie betrokken (aangezien daarbij een minder sterke relatie aanwezig
kan zijn tussen de huurprijs en de economische waarde)?De leden van de fractie van D66 zouden bovendien willen weten of het door
de bewindslieden voorgestelde overleg over de verevening al heeft plaatsgevonden.
Zo ja, wat zijn de resultaten van dit overleg? Zo nee, kan dit onderdeel dan
nog wel geregeld worden voor het vervallen van het economisch claimrecht per
1 december 1996?De leden van de fractie van D66 vinden het terecht dat de verhouding tussen
de restwaarde van de aanwezige gebouwen en de vervangingswaarde op vijftig
procent is gesteld. Hieruit voortvloeiend vinden zij het logisch dat de regering
bij een verouderd gebouwenbestand suppletie tot vijftig procent heeft toegezegd.
Het door de regering gekozen systeem van afschrijving vinden zij echter minder
logisch. Kan worden uitlegd waarom gekozen is voor een annuïtaire afschrijving
van het gebouwenbestand in plaats van voor een lineaire afschrijving, zoals
ook bij de lump-sum vergoeding gebeurd is? Dit gemengde systeem leidt er in
hun ogen toe dat een hoge restwaarde van de gebouwen tegenover een lage lump-sum
vergoeding komt te staan. Waarom is dan toch voor een gemengd systeem gekozen?
Meer concreet: betekent dit dat de annuïtaire afschrijvingssystematiek
die de regering voorstaat, resulteert in een collectieve last van 700 miljoen
gulden terwijl een lineaire afschrijving een collectieve last van 1170 miljoen
gulden tot gevolg zou hebben? Indien dit inderdaad het geval is, zouden de
leden van de fractie van D66 grote moeite hebben met het door de regering
gekozen gemengde systeem, omdat dit betekent dat de restwaarde niet blijvend
op 50% gefixeerd kan worden. In de ogen van deze leden lost het aanbod om
tussen 1997 en 2000 de middelenreeks jaarlijks met 15 miljoen gulden extra
op te hogen, dit probleem niet op. Zij vragen zich dan ook af of de regering
de afspraken met de bve-sector op deze wijze nog wel nakomt.De leden van de fractie van D66 vragen waarom gekozen is voor een periode
van 30 jaar afschrijving in tegenstelling tot de zestig jaars-afschrijvingstermijn
die in het primair en voortgezet onderwijs wordt gehanteerd. In het algemeen vragen de leden van de RPF-fractie hoe het komt dat de
kwaliteit van de huisvesting in de bve-sector slechter is dan die van andere
onderwijssectoren. Wat is hiervan de oorzaak? In hoeverre speelt het feit
dat de huisvesting in de bve-sector slechter is dan die in de hbo-sector mee
in de toedeling van geld naar de bve-sector? Hoe en in welke mate wordt er
rekening gehouden met de slechtere kwaliteit van de huisvesting? Verder willen
deze leden weten hoe de gebouwen worden getaxeerd, en op welke wijze de eenmalige
financiële correctie wordt vastgesteld. Bestaat er overeenstemming tussen
de ministers en het veld over de waarde van de gebouwen, over de mate waarin
het gebouwenbestand verjongd moet worden en over de hoeveelheid middelen die
daarvoor nodig is? Zo nee, hoe denken de betrokken bewindspersonen daar overeenstemming
over te bereiken met het veld?De leden van de SGP-fractie vragen een reactie op de stelling van de Bve-raad
dat de door de regering voorgestane waarderingsmethode inconsistent is in
het licht van de op lineariteit gebaseerde middelenopbouw en de daarentegen
sterk annuïtaire afschrijvingssystematiek. Deze leden constateren dat
de regering erkent dat hier een probleem ligt, gezien haar aanbod van 60 miljoen
gulden, maar dit bedrag is maar gering ten opzichte van het door de sector
geclaimde bedrag van 470 miljoen. Deze leden vragen of de regering bereid
is om, vanuit de overeenstemming die er is over de systematiek, de consequenties
daarvan te dragen voor wat betreft de bedragen die daaruit voortvloeien.De leden van de GPV-fractie zijn er niet van overtuigd dat de financiële
condities waaronder de OKF-operatie dient plaats te vinden van dien aard zijn
dat deze operatie op verantwoorde wijze kan geschieden. Zij kunnen op zich
instemmen met de systematiek die is gekozen waarbij de normatief vastgestelde
waarde van de bestaande gebouwen de helft is van de vervangingswaarde van
de normatieve behoefte aan eigendomsgebouwen. Van cruciaal belang is daarbij
natuurlijk wel de normatieve waardebepaling. De leden van de GPV-fractie constateren
dat deze normatieve waarde wordt bepaald door de wijze van afschrijving op
de gebouwen. Daarbij wordt enerzijds de annuïtaire afschrijvingsmethodiek
gehanteerd om de restwaarde van de gebouwen te bepalen, terwijl anderzijds
de lineaire omschrijvingsmethode wordt gehanteerd om de jaarlijkse vergoeding
te berekenen. De leden van de GPV-fractie vragen of het hanteren van deze
combinatie, die in dubbel opzicht positief uitwerkt voor de regering, de instellingen
niet in grote problemen brengt. Betekent dit niet dat de vergoeding structureel
onvoldoende is om de restwaarde na 7 jaar op 50% te handhaven? Zullen de instellingen
niet fors moeten afboeken op hun vermogenspositie? En hoe verhoudt zich dit
risico tot het feit dat ruim eenderde van de instellingen over een onvoldoende
vermogenspositie beschikt, terwijl van eenderde het eigen vermogen net voldoende
is?De leden van de GPV-fractie vinden voor wat betreft de afschrijvingsmethodiek
een vergelijking met de gang van zaken bij de OKF-operatie in het hbo niet
erg relevant. Het ging toen om overdracht om waarde, waarbij de regering met
het oog op de effecten voor de staatskas ook een belang had bij het vaststellen
van een hoge waarde van de gebouwen. 2.4 Normatieve lump-sum-bekostigingIn de memorie van toelichting staat onder 2.4 a, dat het ruimtebehoeftemodel
in overleg met het veld is ontwikkeld. De leden van de PvdA-fractie vragen
of het model ook geheel accoord bevonden is. Zij vragen dit met name ook vanwege
de brief van het Cornelis Drebbel College aan de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen, d.d. 15 april 1996, waarin aan de hand van voorbeelden gesteld
wordt, dat de normering in strijd is met de Wet educatie en beroepsonderwijs
en met de startovereenkomst en een negatieve invloed dreigt te hebben op de
ROC-fusieprocessen in regio's. Wil de regering eens helder ingaan op de bezwaren?
En wat zou de consequentie zijn als gekozen wordt voor een andere normering,
bijvoorbeeld zoals aangereikt in de «Oplossingen» vermeld in voornoemde
brief?De regering heeft aangegeven te streven naar een «gelijkwaardige
uitgangspositie voor iedere instelling» bij de overdracht van de gebouwen.
Daartoe zijn een normatieve waardering van het actuele gebouwenbestand en
een normatieve ruimte behoefte berekening belangrijke indicatoren. Het ijkmoment
is vastgesteld op 31 december 1996. De leden van de CDA-fractie hechten eraan
te stellen dat naast een gelijkwaardige uitgangspositie voor iedere instelling
ook een solide positie van de instellingen gewenst is.De leden van de GPV-fractie zijn er niet van overtuigd dat alle instellingen
materieel in een gelijke uitgangspositie worden gebracht. Wordt wel rekening
gehouden met de specifieke omstandigheden waarin instellingen kunnen verkeren?
Deze leden wijzen in dit verband in het bijzonder op de positie van de kleine
ROC's. Zullen deze als thans tot uitbreiding in de sfeer van de huisvesting
moet worden overgegaan, gezien de schaal, wel uit kunnen komen met de standaard
bouwprijs van f 1650,- per m2? Is de regering bereid om als
zich thans zo'n situatie voordoet, een oplossing te bieden, bijvoorbeeld met
behulp van de calamiteitenpot?De leden van de GPV-fractie constateren dat de ontoereikendheid van de
vergoeding wordt versterkt door de berekening van de collectieve last en de
leerlingentelling. Zij wijzen er op dat de berekening van de collectieve last,
als gevolg van een beter inzicht in het basisbestand van het ministerie, veel
hoger ligt dan aanvankelijk werd aangenomen. Zal een en ander consequenties
hebben voor het gegarandeerde rentepercentage van 8 en zo ja, wat zijn dan
de consequenties voor de 50%-norm? 2.4.3 Raming middelenbehoefteDe Bve-raad heeft op 14 mei jl. een brief aan de minister gestuurd, waarvan
afschrift aan de Kamer. In deze brief en het bijbehorende memorandum wordt
gesteld dat het wetsvoorstel niet voldoet aan de beoogde doelstellingen, dat
de geschilpunten over de waarderingsmethode niet zijn opgelost, dat er een
discrepantie zou bestaan tussen startovereenkomst en uiteindelijk voorstel
en dat na ondertekening van de overeenkomst essentiële basisgegevens
niet correct door de minister verstrekt zijn. Wil de regering ingaan op bedoelde
brief en genoemde bezwaren, zo vroegen de leden van de PvdA-fractie.Met name vragen zij de regering in te gaan op de volgende vragen:– Welke conclusies worden getrokken uit: «Een onderzoek naar
de financiële positie van de bve-sector in 1994»? Is het niet zorgwekkend
dat ongeveer een derde van de instellingen een negatief exploitatieresultaat
heeft? En dat de instellingen met het slechtste resultaat zich onderscheiden
door hoge huisvestingslasten, veroorzaakt door onderhoud aan gebouwen? Welk
positief effect mogen met name deze instellingen verwachten van de effecten
van het wetsvoorstel? Kan de regering dit goed toelichten?– Ligt het niet in de rede om de vergoeding lineair te bepalen omdat
ook de waarde lineair bepaald is? Zou dat de systematiek niet consistenter
maken?– Is de verificatie inmiddels geheel bijgewerkt waar het betreft
het gebouwenbestand? En is het waar dat de aanvankelijke 700 miljoen achterstand inmiddels al is opgelopen tot 900 miljoen? Wat betekent
dat voor systematiek en einduitkomst?– Is het leerlingenbestand volledig geverifieerd; en is gebleken
dat er meer leerlingen zijn dan waarvan is uitgegaan bij de startovereenkomst?
Welke invloed hebben deze feiten op de eindovereenkomst?De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre beleidswijzigingen van
de kant van de overheid in de toekomst worden verdisconteerd in de middelenstroom.
Bij nog lopende investeringen die à fonds perdu door het Rijk bekostigd
worden, kan een overgangsprobleem ontstaan tussen de oude bekostiging en de
nieuwe bekostiging. Hoe wordt de overgang geregeld? Welke andere kostenfactoren
worden verwacht bij de overgangssituatie? Is bekend of de gehanteerde methodiek
van budgetberekening en overheveling van financiële middelen tussen instellingen
ergens probleemsituaties voor instellingen oplevert? Kunnen de bewindslieden
in de beantwoording van deze vraag ook de verschillende uitgangsposities betrekken
van bestaande ROC's met licenties, de ROC's in ontwikkeling en de instellingen
waarvan nog niet volstrekt helder is hoe deze instellingen worden ondergebracht?
Tot welke omvang van de schuldpositie van het Rijk aan de scholen leidt de
benadering van de minister en tot hoe is de berekening van de bve-raad? De
aan het woord zijnde leden begrijpen dat er steeds wisselende bedragen worden
genoemd. Welke gevolgen heeft de overname van de opleidingen verpleging en
verzorging in de bve-sector ten aanzien van de OKF-operatie? De leden van
de CDA-fractie hebben de indruk dat nu een nog niet afgewogen overeenkomst
aan de Kamer wordt aangeboden waarbij een behoorlijk aantal financiële
risico's ter beoordeling aan de Kamer worden aangeboden. Is het gehanteerde
model intern consistent zodanig dat vergoedingsbedragen en waardebepalingen
overeenkomen? Zijn alle bestandsgegevens van het vastgoed nu zodanig in kaart
gebracht dat de waarde van het vastgoed zorgvuldig vastgesteld kan worden
en dat dus duidelijkheid bestaat over het bedrag dat de sector moet lenen
om aan de collectieve last te kunnen voldoen?De leden van de fracties van VVD en D66 hebben kennis genomen van de opvatting
van de Bve-raad, dat kort na de ondertekening van de overeenkomst is gebleken
dat essentiële basisgegevens zoals die door de regering waren verstrekt
niet correct zijn. In de overeenkomst van 20 februari 1996 werd de collectieve
last geraamd op 700 miljoen. In de brochure Decentralisatie huisvesting bve
van maart 1996 werd deze last al geraamd op 800 miljoen. In de verificatiebrief
(19 maart 1996) kwam de raming uit op ongeveer 900 miljoen. Gelet op het belang
van deze parameter zouden de leden van de VVD-fractie willen vernemen hoe
het komt dat deze parameter zo slecht te ramen is en welke consequenties dit
heeft voor de afspraken die zijn neergelegd in de overeenkomst van 20 februari
jl.. De leden van de fractie van D66 vragen wanneer de Tweede Kamer inzicht
zal kunnen krijgen in de definitieve cijfers. Is er sprake van een sterke
stijging van de collectieve lasten in zo'n korte tijd? En zo ja, komt dit
door een te lage raming in 1994? De leden van de fractie van D66 zijn van
mening dat als dit inderdaad het geval is de regering zou moeten overwegen
de omvang van de middelenbehoefte opnieuw te bekijken. RuimtenormenTen aanzien van de ruimtenormen die gehanteerd zullen worden, vragen de
leden van de CDA-fractie zich af of aan het deeltijds-mbo en aan het vavo
wel voldoende recht gedaan wordt om te veronderstellen dat er alleen 's avonds
onderwijs wordt gegeven. Dit is toch niet overeenkomstig de werkelijkheid? De leden van de VVD-fractie stellen vast dat voor alle opleidingen door
een onafhankelijke normeringscommissie gedetailleerde ruimtenormen zijn vastgesteld.
Op één onderdeel van de adviezen lijken de normen niet reëel:
voor mbo-dt en vavo (0,5 resp. 1,51). Gaat de minister er niet, in navolging
van de normeringscommissie, ten onrechte vanuit dat deze opleidingen gebruik
kunnen maken van bestaande lokalen met als argument dat lessen hier 's avonds
plaats kunnen vinden? Is het de minister bekend dat veel mbo-dt's en vavo's
dagopleidingen zijn geworden? Is de minister bereid om deze normen aan te
passen?De leden van de fractie van D66 zijn er tevreden over dat de door de normeringscommissie
vastgestelde ruimtenormen door alle betrokkenen worden overgenomen. Zij zetten
echter vraagtekens bij de berekening van de ruimtebehoefte in het vavo en
bij deeltijds-mbo. Op basis van de door de normeringscommissie gebruikte berekening
is vastgesteld dat voor deze onderwijsvormen de ruimtebehoefte 2,30 vierkante
meter bruto vloeroppervlakte per deeltijdequivalent bedraagt. De regering
heeft echter bepaald dat dit niet in het geheel hoeft te worden toegekend.
Haar argument hiervoor is dat vavo en deeltijds-mbo onderdeel gaan worden
van ROC's en als zodanig in de avonduren gebruik kunnen maken van de gebouwen
van de instellingen waarmee zij in een ROC samenwerken. Dit lijkt een plausibele
verklaring, maar is het niet zo dat vavo en deeltijds-mbo allang niet meer
alleen in de avonduren lesgeven? Het deeltijds-mbo vindt toch inmiddels deels
overdag plaats en het vavo zelfs bijna geheel? De leden van de fractie van
D66 kunnen zich dan ook niet aan de indruk onttrekken dat hiermee de positie
van deze onderwijsvormen wel erg bemoeilijkt wordt. Zij verzoeken de regering
dan ook haar beslissing hieromtrent te heroverwegen. Bouwkosten per vierkante meterDe leden van de VVD-fractie vragen op welk niveau de bouwkosten per vierkante
meter ten behoeve van het hbo zijn vastgesteld. Hoe verklaart de minister
het verschil met de bve-sector? LeerlingtellingDe leden van de CDA-fractie verbazen zich nogal over de wijze waarop de
leerlingaantallen zijn geverifieerd. De regering is bij de berekening uitgegaan
van leerlingen voor welke de bekostiging van huisvesting een wettelijke grondslag
heeft en dat daardoor bbo-leerlingen zonder leerovereenkomst niet zijn meegeteld
voor de ruimtebehoefte. Maar eerder is ook in overleg met de Kamer besloten
dat door de aanwezigheid van de zogenaamde loklozen een reparatie van het
toen vigerende bekostigingsmodel nodig was. Daarom zijn de leden van de CDA-fractie
van mening dat de bekostigingsbrieven van de minister uitgangspunt voor de
berekening moeten zijn. Hoe wordt met de bijzondere doelgroepen die in het
kader van de WEB niet direct bekostigd worden doch waarvoor de instellingen
wel een vergoeding ontvangen omgegaan ten aanzien van de vaststelling van
de ruimtebehoefte?De leden van de VVD-fractie vragen of het juist is dat de zogenaamde loklozen
niet worden meegeteld bij de ruimtebehoeftebepaling. Op welke gronden worden
deze leerlingen hiervan uitgesloten?De verificatiebrief die aan de scholen is toegezonden geeft een nogal
afwijkende leerlingtelling te zien. Het is de leden van de fractie van D66
ter ore gekomen dat dit komt omdat bbo-leerlingen zonder leerovereenkomst –
de zogenaamde loklozen – niet zijn meegeteld in de ruimtebehoefte. In
het verleden is echter geconstateerd dat de problematiek van de loklozen om een reparatie van het toenmalige bekostigingsmodel (wcbo) vroeg.
Er is toen van zijde van het Rijk voor bekostiging gezorgd. Hieruit voortvloeiend
lijkt het de leden van de fractie van D66 logisch dat alle wettelijk bekostigde
leerlingen, dus inclusief de loklozen, de basis voor de huisvestingsvergoeding
moeten zijn. Tot hun verbazing moeten zij echter constateren dat het erop
lijkt dat de regering nu weer van de indertijd afgesproken bekostiging afwijkt,
door de loklozen niet mee te tellen. Is de regering niet langer van mening
dat alle door haar bekostigde leerlingen tevens een huisvestingsbehoefte hebben?De leden van de RPF-fractie hebben vanuit het veld begrepen dat de leerlingtelling
op problemen (heeft ge)stuit. In hoeverre is het waar dat er aanvankelijk
geen goed zicht was op het leerlingenbestand, in die zin dat de «bodem-groepen»
niet waren meegeteld? Welke verschillen bestaan er terzake tussen de regering
en de bve-sector en welke financiële consequenties kunnen deze verschillen
hebben?De leden van de GPV-fractie vragen waarom de zogenaamde loklozen buiten
beschouwing worden gelaten bij de bepaling van de bekostiging. Het is toch
zo dat nog niet zo lang geleden de problematiek van de loklozen een reparatie
van het toen vigerende bekostigingsmodel behoefde, waarin ook werd voorzien? IndexeringUit de overeenkomst OKF-BVE blijkt onder 2 Berekening middelenbehoefte,
dat de uitkomst jaarlijks zal worden geïndexeerd. De leden van de VVD-fractie
vragen welke methode van indexering hierbij wordt gehanteerd. Gaat deze uit
van reële kostenstijgingen? Is het een omissie om de rentevergoeding
over de collectieve last niet te indexeren? Wordt hiermee afgeweken van de
overeenkomst?In samenhang met hetgeen de leden van de fractie van D66 over de geraamde
collectieve lasten hebben gevraagd, hebben zij ook nog een opmerking over
de methode van indexering. Hiervoor doen de ministers in hun schrijven van
9 mei jl. aan de Bve-raad een voorstel. In het voorstel wordt een van de onderdelen
van de middelenbehoefte i.c. de rentevergoeding over de collectieve last niet
geïndexeerd daar deze «niet prijsgevoelig» zou zijn. Kan
dit nader worden onderbouwd? De leden van de fractie van D66 zijn namelijk
van mening dat de rente weliswaar een nominaal gegeven is, maar dat dat niet
het geval is met de collectieve last waarover de rente berekend wordt. Deze
is immers een onderdeel van het eigen vermogen, zijnde 50% van de vervangingswaarde.
En volgens hen neemt deze vervangingswaarde jaarlijks toe met de stijging
in de bouwkosten. BodemverontreinigingTen aanzien van de bodemverontreiniging is aan de overlegpartners een
uitwerkingsnotitie toegezegd. De leden van de VVD-fractie vragen waarom niet
wordt aangesloten bij de OKF-HBO-regeling. Of is er met betrekking tot dit
onderwerp destijds niets geregeld? Kan worden aangegeven op welke wijze instellingen
worden gevrijwaard voor de niet te overziene financiële gevolgen van
mogelijke claims op dit gebied?De leden van de fractie van D66 willen weten wanneer de uitwerkingsnotitie
bodemverontreiniging gereed is. Het lijkt hen namelijk uitermate belangrijk
dat instellingen ruim voor de inwerkingtreding van de OKF-operatie weten wat
hen te wachten staat met betrekking tot milieuvraagstukken. 3. HET WAARBORGFONDS 3.1 Algemene risicobeperkingDe minister behoudt een eigen verantwoordelijkheid en heeft tegen de achtergrond
van de lump-sum financiering nieuw beleidsinstrumentarium ontwikkeld om bij
te kunnen sturen als een instelling een onverantwoord financieel beleid voert.
Graag ontvangen de leden van de CDA-fractie een toelichting op dit instrumentarium
mede in relatie tot de garantiefunctie ten aanzien waarvan de rijksoverheid
een duidelijke taak in het onderwijs heeft. Kunnen de bewindslieden in de
beantwoording van deze vraag ook ingaan op de relatie met het waarborgfonds?
Heeft de Inspectie eveneens een taak in dezen? Zo ja, welke?Op blz. 10 van de memorie van toelichting wordt gesteld dat het waarborgfonds
dient als afdekking van een ultiem risico in uitzonderlijke situaties. De
eindverantwoordelijkheid van de bewindspersonen zou daarmee onaangetast blijven.
De leden van de fracties van VVD, D66 en GPV vragen wat met dit laatste precies
wordt bedoeld, bijvoorbeeld in situaties dat instellingen in ernstige financiële
problemen terecht komen. 3.2 Waarborgfonds algemeenDe leden van de CDA-fractie vragen of er concrete gegevens bekend zijn,
bijvoorbeeld als gevolg van evaluatie, waaruit het effectief functioneren
van het waarborgfonds in het hbo blijkt. Zo ja, kan de Kamer over deze gegevens
beschikken? Waarom worden geen concrete taken ten aanzien van het waarborgfonds
beschreven zoals wel het geval is in de WHW waar de situatie in het hbo is
vastgelegd? Wat kunnen instellingen precies van het waarborgfonds verwachten
en waar kunnen instellingen verhaal halen als blijkt dat er sprake is van
verschil van inzicht tussen de instellingen en het waarborgfonds?Om instellingen in staat te stellen tegen redelijke condities geldleningen
te verkrijgen en in geval van financiële problemen niet bij het rijk
te laten aankloppen, wordt bij wet geregeld dat de instellingen een gezamenlijk
waarborgfonds oprichten. Daarbij wordt onder meer verwezen naar de inmiddels
gunstige ervaring met het waarborgfonds van het hbo. De leden van de VVD-fractie
vragen welke gunstige condities en rentevoordelen tot dusverre concreet in
het hbo zijn gebleken.De leden van de fractie van D66 staan positief tegenover een waarborgfonds
omdat hiermee gezorgd kan worden dat instellingen de lasten die op hen afkomen
niet alleen hoeven te dragen. Zij vragen of het redelijk is om te verwachten
dat de instellingen in staat zijn de noodzakelijke buffer in het waarborgfonds
gezamenlijk op te brengen. Tevens zouden zij antwoord willen hebben op de
vragen welk bedrag volgens de bewindslieden nodig is om de borgfunctie adequaat
te kunnen vervullen en voor welk bedrag aan leningen in de eerste jaren borging
zal worden aangevraagd. Zij denken dat de ervaringen met het waarborgfonds
in het hbo hierin enig inzicht kan geven. Daarom zouden zij graag willen weten
waarop de stelling in paragraaf 2.2 van de memorie van toelichting is gebaseerd
dat het waarborgfonds in het hbo «een nuttig en werkbaar orgaan is gebleken».
Zijn er in dit verband evaluaties beschikbaar en zouden deze aan de Kamer
kunnen worden toegezonden? Zijn uit de gunstige ervaringen met het waarborgfonds
in het hbo ook gunstige voorwaarden en rentevoordelen naar voren gekomen?
Bij de leden van de fractie van D66 rijst de vraag of financiers wel bereid
zullen zijn tot een aanbod voor een centraal financieringsarrangement. Zij
zijn van mening dat er daarvoor in ieder geval voldoende zekerheden
in termen van vermogen moeten zijn bij de instellingen.Op bladzijde 13 van de memorie van toelichting wordt gewezen op de mogelijkheid
dat instellingen een gemeentegarantie verwerven bij investeringen. De leden
van de fracties van VVD en D66 vragen of de regering het reëel acht dat
gemeenten meewerken aan garantieverlening als er ook een waarborgfonds voor
dat doel beschikbaar is. Is de regering nagegaan of het achterwege laten van
een eenmalige donatie in het waarborgfonds van invloed is op de stellingname
van financiers? In hoeverre bestaat het risico dat financiers niet bereid
zijn een substantieel deel van de sector te financieren, gegeven de zwakke
vermogenspositie en de normatieve bekostiging?De leden van de RPF-fractie begrijpen dat instellingen, in plaats van
een beroep op het waarborgfonds, er ook voor kunnen kiezen om investeringen
uit eigen middelen te betalen of om een gemeentegarantie te verwerven. In
hoeverre is het dan mogelijk om los te komen te staan van het waarborgfonds,
en hoe verhoudt zich dat met de onderlinge solidariteit waarop het waarborgfonds
is gebaseerd?De regering heeft ervoor gekozen om de landelijke organen voor het beroepsonderwijs
niet te laten deelnemen in het waarborgfonds. Dit omdat de exploitatie voor
een groot deel wordt gedragen door private activiteiten die niet door de overheid
worden bekostigd. De leden van de RPF-fractie vragen hoe dat zit met «publieke»
activiteiten die wel door de overheid worden bekostigd. Kunnen deze landelijke
organen helemaal worden uitgesloten van deelname omdat zij maar ten dele private
activiteiten ontwikkelen?De leden van de CDA-fractie vragen waarom de bepaling over de landelijke
organen, die toch een geheel eigen karakter hebben die in veel opzichten verschilt
van de situatie bij de bve-instellingen, niet wordt geschrapt. 3.3 Functies van het fondsIn de memorie van toelichting wordt uitvoerig ingegaan op de verhouding
tussen waarborgfonds en instellingen. Die zal er nooit toe kunnen leiden,
dat een instelling onder bestuurlijke curatele komt, zo schrijft de minister.
De leden van de PvdA-fractie vragen of er wel sprake kan zijn van financiële
curatele, indien de instelling in haar beleid zodanig faalt, dat een financieel
debâcle dreigt. In aansluiting hierop vragen zij de regering in te gaan
op de vrijheid van instellingen om deel te nemen in het waarborgfonds. Het
is de bedoeling dat één centraal fonds wordt opgericht, maar
dat instellingen op grond van bezwaren van godsdienstige of levensbeschouwelijke
aard kunnen afzien van deelname. De toetsing van de aard der bezwaren is een
marginale, zo schrijft de regering. Dreigt niet – wellicht het theoretische –
gevaar, dat op grond van aangedragen grond wettelijke vrijheid een instelling
zich onttrekt aan de algemene solidariteit als betreffende instelling bijvoorbeeld
een heel gunstige financiële positie heeft? En is het denkbaar dat er
niet één, maar bijvoorbeeld twee waarborgfondsen worden opgericht?
Hoe zal de regering op zo'n situatie reageren? In de toelichting op artikel
2.8.1 meldt de regering dat er geen bestuurlijke banden tussen Rijk en fonds
zullen bestaan. Zullen er wel andere formele banden zijn, zo vragen de leden
van de PvdA-fractie.De leden van de CDA-fractie zijn het eens met de bewindslieden om een
waarborgfonds in te stellen om zodoende te voldoen aan de garantiefunctie
alsmede aan de saneringsfunctie. Wel hebben de aan het woord zijnde leden
nog een aantal vragen over het waarborgfonds mede omdat zij van oordeel zijn
dat het wel of niet slagen van de overdracht vooral afhankelijk is van de
spreiding en afdekking van de financiele risico's die immers groot zijn omdat
huisvestingsmiddelen een substantieel deel van de lump-sum financiering zullen
gaan uitmaken. Waarom, zo vragen de leden van de CDA-fractie in navolging
van de Raad van State, is gekozen voor een minimale uitwerking van de voorwaarden
die in de wet vastgelegd worden in vergelijking met het hoger beroepsonderwijs.
Dat het volgens de regering zo goed gaat met het beheer van de huisvestingsmiddelen
in het hoger beroepsonderwijs is op zich toe te juichen maar de leden van
de CDA-fractie kunnen zich niet aan de indruk onttrekken dat in het voorliggende
voorstel een aantal risico's open blijft dat niet door waarborgen van het
fonds is afgedekt.De leden van de VVD-fractie stellen vast dat de beide functies van het
fonds in elkaars verlengde liggen. De borgstelling van leningen kan er immers
toe leiden dat instellingen die in financiële problemen komen voor hun
rente- en aflossingsverplichtingen voor een bepaalde tijd een beroep moeten
doen op het fonds.Het waarborgfonds krijgt geen publiekrechtelijke taken, die in de plaats
komen van de toezichthoudende taak van het ministerie zelf. Niettemin is het
waarschijnlijk dat het fonds te zijner tijd met grote belangstelling de jaarverslagen
en jaarrekeningen van de aangesloten instellingen zal bestuderen om te bezien
of er wellicht bij bepaalde instellingen financiële problemen dreigen.
De leden van de fracties van VVD, D66 en GPV vragen of hieruit een vorm van
preventief toezicht kan voortvloeien, in die zin dat het fondsbestuur zich
verstaat met de betrokken instelling om eventueel dreigende problemen te bespreken
en aanbevelingen te doen ter vermijding daarvan. Hoe ver reikt de toezichthoudende
taak van het ministerie op dit punt? 3.3.2 SaneringsfunctieIn de memorie van toelichting wordt een toelichting gegeven op de verschillende
verantwoordelijkheden die de regering ziet ten aanzien van openbare instellingen
en ten aanzien van bijzondere instellingen. In deze paragraaf stellen de bewindslieden
tegelijkertijd vast dat een faillissement in de toekomst tot de mogelijkheden
behoort en dat als die situatie dreigt er voor de minister een duidelijker
taak ligt ten aanzien van een openbare instelling dan ten aanzien van een
bijzondere instelling. De leden van de CDA-fractie vragen de bewindslieden
een nadere onderbouwing te geven vanuit de verantwoordelijkheid van de regering
te zorgen voor voldoende spreiding van onderwijsvoorzieningen en daarbij aan
te geven wat van de overheid mag en kan worden verwacht om instellingen bij
te staan een dreigend faillissement te voorkomen.De regering geeft aan dat het in de toekomst mogelijk is dat instellingen
na financieel wanbeheer failliet gaan. De leden van de RPF-fractie willen
weten welke gevolgen dat heeft voor het waarborgfonds. Wie zijn betrokken
bij zo'n financieel debâcle en voor wie heeft dat consequenties? Kan
dat betekenen dat na een faillissement van een ROC een regio het moet stellen
zonder een adequaat aanbod van onderwijs in de bve-sector? Welke mogelijkheden
heeft de overheid om een adequaat onderwijsaanbod te garanderen? 3.3.3 Vulling van het waarborgfondsIn tegenstelling tot de situatie bij het hoger beroepsonderwijs wordt geen aanloopfinanciering aan het waarborgfonds toegekend. De leden
van de CDA-fractie vragen of nog eens onderbouwd kan worden waarom dit niet
nodig is en waarop de veronderstelling is gebaseerd dat de instellingen in
staat zullen zijn de borgfunctie adequaat te kunnen vervullen. Voor welk bedrag
aan leningen zal in de eerste jaren borging worden aangevraagd? Is het redelijk
te verwachten dat de instellingen in staat zijn de noodzakelijke buffer in
het waarborgfonds gezamenlijk op te brengen? In hoeverre bestaat het risico
dat financiers niet bereid zijn een substantieel deel van de sector te financieren,
gegeven de vermogenspositie en de normatieve bekostiging?De leden van de VVD-fractie stellen met de Bve-raad vast dat in afwijking
van de OKF-HBO-operatie, waar elke instelling de gebouwen tegen genormeerde
boekwaarde van het rijk overnam (overdracht om-waarde), de regering bij de
OKF-BVE-operatie heeft gekozen voor een overdracht om-niet. Maar er is nog
een ander opmerkelijk verschil waar de Raad van State in zijn advies op wijst.
Onder punt 2 van dit advies staat vermeld dat een bedrag van 55 miljoen gulden
in het waarborgfonds voor hbo-instellingen is gestort. Kan de regering duidelijk
maken waarom geen substantieel bedrag in het nog in te stellen waarborgfonds
voor bve-instellingen wordt gestort? Het lijkt niet waarschijnlijk dat de
bve-sector er in financiële zin beter voor staat dan de hbo-sector destijds.
Graag ontvangen de leden van de VVD-fractie op dit punt een nadere onderbouwing.
Welke bedrag is volgens de regering nodig om de borgfunctie adequaat te kunnen
vervullen? Voor welk bedrag aan leningen zal in de eerste jaren borging worden
aangevraagd? Is het redelijk te verwachten dat de instellingen de noodzakelijke
buffer in het waarborgfonds gezamenlijk opbrengen?De leden van de RPF-fractie vragen of de vulling van het waarborgfonds
op problemen stuit. Zijn bijvoorbeeld banken voldoende bereid om hieraan bij
te dragen?De leden van de GPV-fractie vragen, in het licht van hun opmerkingen over
de negatieve financiële effecten van deze operatie, of dit geen gevolgen
zal hebben voor het functioneren voor het waarborgfonds. Zal men gezien de
beperkte vermogenspositie om voor leningen in aanmerking te komen het waarborgfonds
niet zeer hoog moeten vullen, terwijl de middelen daarvoor juist ontbreken?
Dreigt met andere woorden niet het gevaar dat men geen leningen voor nieuwbouw
zal kunnen sluiten? Moet niet worden overwogen dat de overheid een bijdrage
stort in het waarborgfonds, analoog aan de OKF-operatie in het hbo? 3.3.4 OverigeIn het wetsvoorstel is de mogelijkheid geboden om instellingen die op
grond van bedenkingen van godsdienstige of levensbeschouwelijke aard een ontheffing
te verlenen voor verplichte aansluiting bij het waarborgfonds. De leden van
de CDA-fractie hechten aan deze ontheffingsbepaling en vragen de regering
wat wordt verstaan onder een afdoende andere voorziening. Ziet de regering
werkelijk mogelijkheden voor instellingen om binnen een eigen instelling de
financiële risico's van de huisvesting geheel te kunnen dragen? Hoe wordt
deze draagkracht getoetst? Wat wordt in dezen verstaan onder marginale toetsing
van het bezwaar?De leden van de CDA-fractie vragen wat de status is van de beslissingen
die door het waarborgfonds worden genomen. En als sprake is van verwijtbaar
gedrag ten aanzien van een niet adequaat beheer van de huisvestingsmiddelen
door een instelling, wie moet dan de instelling tijdig aanspreken? Kan nog
eens worden toegelicht hoe het bestuur van het waarborgfonds wordt samengesteld? 5. FINANCIËLE GEVOLGENMede vanwege de financiële onderbouwing van het voorstel vragen de
leden van de CDA-fractie of alle gegevens van het Cfi, de instellingen, de
betrokken directies van het ministerie bekend en geverifieerd zijn. Zij kunnen
zich niet aan de indruk onttrekken dat er consensus bestaat over de doelstellingen
van de OKF-operatie (omkering kapitaaldienst financiering), maar dat zich
in de uitwerking nogal wat problemen voordoen. Kan de regering hierop ingaan?
Hoe groot is de kans dat instellingen als gevolg van de decentralisatie van
de huisvesting moeten bezuinigen op de directe onderwijstaken, het primaire
proces?Door de leden van de VVD-fractie is tijdens het begrotingsoverleg in 1995
expliciet gevraagd of deze operatie budgettair neutraal zou verlopen. Begrotingstechnisch
is dat het geval en wordt er niet bezuinigd op de huisvesting in de bve-sector.
Toch vindt er een efficiency-korting plaats van 10% op de totale ruimtebehoefte.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af waar deze korting neerslaat, omdat
het totale bedrag voor de huisvesting gelijk blijft. Wat zou het gevolg zijn
van het afzien van deze efficiency-korting op de ruimtebehoefte onder handhaving
van het huidige budget? Kan de minister aangeven in hoeverre actief door hem
wordt meegewerkt aan de verbetering in kwaliteit en efficiency van de huisvestingssituatie
tot het tijdstip van invoering OKF?De leden van de fractie van D66 merken op dat de efficiency-korting van
10% hen niet erg kan bekoren. Zij vragen de regering een onderbouwing te geven
op basis waarvan duidelijk wordt dat deze korting verantwoord doorgevoerd
kan worden. 7. ARTIKELEN ARTIKEL I Artikel 2.8.1, lid 3aDe leden van de CDA-fractie vragen welke betekenis de zinsnede «voor
de vorm» heeft. Artikel 2.8.3In dit artikel wordt het toezichtsinstrumentarium van de minister op het
financiële beleid van de instellingen uitgebreid en toegespitst op de
nieuwe situatie. Het is de leden van de PvdA-fractie niet duidelijk of dit
inhoudt dat er meer preventieve maatregelen mogelijk zijn en, of er ook sanktiemogelijkheden
zijn ingebouwd. Wil de regering deze mogelijkheden ter beschikking hebben,
en hoe zal dat in voorkomende situaties functioneren? ARTIKEL II Lid 2a en slotzin na lid bDe leden van de CDA-fractie vragen waarom de term «gemiddelde»
hier is weggelaten ten opzichte van de tekst in de concept-overeenkomst OKF-BVE
d.d. 4 december 1995. ARTIKEL VUit het nader rapport kan worden opgemaakt dat er een nieuw artikel V
is ingevoegd. Hierin wordt geregeld dat in geval een ROC in een verticale
scholengemeenschap is verenigd met een school voor vwo, havo, mavo of vbo,
voor wat betreft de voorziening in de huisvesting, de regeling voor het ROC
als uitgangspunt wordt genomen. Is de minister van oordeel dat op deze wijze
gegarandeerd wordt dat scholen voor voortgezet onderwijs voor wat betreft
de huisvestingsvoorzieningen net zo behandeld worden als vo-scholen die niet
participeren in een dergelijke scholengemeenschap? Graag ontvangen de leden
van de VVD-fractie een duidelijke uiteenzetting op dit punt. ARTIKEL VIDe leden van de CDA-fractie vragen de regering de datum van inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel in heroverweging te nemen. De overheveling van de huisvesting
vraagt om een zeer zorgvuldige voorbereiding inclusief het informeren van
de instellingen en het proces van het vaststellen van de feitelijke en normatieve
gegevens per instelling. Het tijdspad zoals overeengekomen bij de startovereenkomst
heeft inmiddels een half jaar vertraging opgelopen. Ook de complexiteit van
de ontwikkelingen ten aanzien van de ROC-vorming rechtvaardigen in de visie
van de CDA-fractie een minder strikte inwerkingtreding.De leden van de VVD-fractie vragen zich af welke de voor- en nadelen zijn
van het niet in absolute zin vastleggen van de ingangsdatum van de OKF-BVE-operatie.De leden van de RPF-fractie vragen of de regering nog problemen voorziet
met de invoeringsdatum van de wet. Hebben de indieners en ook de instellingen
reeds zicht op de inhoud van de algemene maatregel van bestuur inzake de bekostiging?De leden van de SGP-fractie merken op dat het invoeringstijdspad krap
is, gelet op de vele onduidelijkheden die er nog zijn en de uitvoeringsmaatregelen
(inclusief één of meer algemene maatregelen van bestuur) die
nog genomen moeten worden. Zij zijn van oordeel dat deze onduidelijkheden
opgelost dienen te zijn voordat het wetsvoorstel door de Kamer kan worden
behandeld.De artikelen II, III, IV, V en VI van deze wetswijziging zijn niet nader
gesitueerd in de Wet educatie en beroepsonderwijs. De leden van de PvdA-fractie
vragen of dit een omissie is. De ondervoorzitter van de commissie,Van GelderDe griffier van de commissie,Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), Van Nieuwenhoven
(PvdA), M.M.H. Kamp (VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van Gelder
(PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks
(HDRK), Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66),
Koekkoek (CDA), J.M. de Vries (VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF),
Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma
(PvdA), Sterk (PvdA), Van Vliet (D66) en Bremmer (CDA).Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Lilipaly (PvdA), Klein Molekamp
(VVD), Valk (PvdA), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen (CDA), Van
der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Bakker
(D66), Van 't Riet (D66), Deetman (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD),
Van der Ploeg (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD),
Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Huys (PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Verhagen
(CDA) en Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24666-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl