Wijziging Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen ter implementatie EG-richtlijn onderzoek met geneesmiddelen; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28804, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

25-08-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28804 nr. 5

15-08-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeenRichtlijn nr. 2001/20/EGHet systeem van het wetsvoorstelDe procedureAdministratieve lasten.ARTIKELSGEWIJSArtikel I, onderdeel C, Artikel 2aOnderdeel DOnderdeel FOnderdeel G, artikel 13b en 13cArtikel 13 e en 13fArtikel 13iArtikel 13pOnderdeel HOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28804Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 63 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 804Wijziging van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen ter
implementatie van richtlijn nr. 2001/20/EG inzake de toepassing van de goede
klinische praktijken bij de uitvoering van klinische proeven met geneesmiddelen
voor menselijk gebruik (Wetenschappelijk onderzoek met mensen)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 15 augustus 2003AlgemeenMet belangstelling hebben wij kennis genomen van de beschouwingen en vragen
van de leden van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over het voorstel van wet tot wijziging van de Wet medisch-wetenschappelijk
onderzoek met mensen. Het verheugt ons dat zowel de leden van de CDA-fractie
als die van de PvdA-fractie zich voorstander betonen van een implementatie
die zoveel mogelijk aansluit bij de in Nederland al bestaande situatie en
dat ook de leden van de VVD-fractie en de fractie van de ChristenUnie hun
instemming betuigen met de wijze van implementatie. Overigens delen wij de
opvatting van de leden van de CDA-fractie dat de vrijheid die de verschillende
lidstaten met betrekking tot de implementatie van de richtlijn hebben, niet
mag leiden tot meer regelgeving hier te lande ten opzichte van andere Europese
landen, terwijl, zoals de leden van de VVD-fractie stellen, de keuzes evenmin
mogen leiden tot onnodig tijdverlies bij de uitvoering van wetenschappelijk
onderzoek. Wij denken hierin goed te zijn geslaagd.Gaarne geven wij in deze nota onze reactie op de beschouwingen en een,
naar wij hopen, afdoend antwoord op de gestelde vragen.Richtlijn nr. 2001/20/EGDe leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te geven hoe de beoordeling
van het Investigational Medicinal Product Dossier (IMPD) in de verschillende
landen van de EU verloopt.De meeste EU-landen hebben ervoor gekozen dit dossier te laten beoordelen
door de bevoegde instantie; er is ook een aantal landen, te weten Oostenrijk,
Italië en Griekenland, waar het IMPD aan de ethische commissie moet worden
toegestuurd.Vervolgens vragen deze leden of een METC voldoende geëquipeerd is
om preklinische en chemisch-farmaceutische gegevens te beoordelen.Momenteel is nog niet elke medisch-ethische toetsingscommissie, (hierna:
METC), in staat om alle preklinische en chemisch-farmaceutische gegevens afdoende
te beoordelen.Wij hebben dit onderkend en zullen dit mogelijke gebrek aan kennis als
volgt het hoofd te bieden. Enerzijds worden in het onderhavige wetsvoorstel, in onderdeel I, extra deskundigheidseisen aan een METC gesteld.
Zo moet deze in geval van het geven van een oordeel over een onderzoeksgeneesmiddel,
tevens bestaan uit personen die deskundig zijn op het gebied van de farmacie
en de klinische farmacologie. Anderzijds wordt, samen met onder meer het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), een bijscholingscursus georganiseerd
en wordt tezamen met deskundigen uit het veld nadere invulling gegeven aan
deze deskundigheidseis. Ook aan de biotechnologische geneesmiddelen zal in
dit verband aandacht worden geschonken.Als gevolg van deze bijscholingscursus verkrijgen de METC's enerzijds
kennis over het beoordelen van preklinische en chemisch-farmaceutische gegevens,
daarnaast weten zij als gevolg van deze cursus ook bij welke beoordeling zij
nader advies moeten inwinnen, met andere woorden: zij weten ook wat zij niet
weten. De METC's kunnen daarnaast voor advies terecht bij het RIVM, dat grote
deskundigheid op dit gebied heeft. Het wettelijk vastleggen van de mogelijkheid
tot het vragen van advies acht de regering een te zwaar instrument om deze
advisering te bewerkstelligen. In dit verband willen wij wijzen op het bestaan
van een door eerste ondergetekende ingestelde werkgroep, die de implementatie
van Richtlijn 2001/20/EG begeleidt. Deze werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers
van alle spelers in het veld van het geneesmiddelenonderzoek en is op dit
moment druk doende voor een aantal praktische zaken een laagdrempelige oplossing
te vinden. De advisering van METC's is een van die zaken.De leden van de CDA-fractie stellen naar aanleiding van de passage over
zelfstandige bestuursorganen op pagina 2 van de Memorie van Toelichting de
vraag wanneer de overige lidstaten aan het duale stelsel moeten voldoen.Het antwoord op die vraag is 1 mei 2004, zijnde de datum waarop de bepalingen
uit de richtlijn in de lidstaten moeten worden toegepast. Wellicht verdient
de passage over zelfstandige bestuursorganen op pagina 2 van de Memorie van
Toelichting nog enige verduidelijking. Met deze passage is bedoeld te zeggen
dat andere lidstaten niet bekend zijn met het verschijnsel zelfstandig bestuursorgaan.
Niet bedoeld is te zeggen dat andere lidstaten niet bekend zijn met (medisch)
ethische commissies of centrale commissies.De leden van de CDA-fractie stellen een aantal vragen over de databank
waarin gegevens van alle in Europa verrichte klinische onderzoeken moeten
worden verzameld.Voordat wij op deze vragen antwoord geven, willen wij op deze databank
graag nader ingaan. In feite betreft het twee aan elkaar gekoppelde databanken.
Eén databank bevat alle informatie over alle geneesmiddelenonderzoeken
binnen de Gemeenschap, over de inhoud van deze onderzoeken, de aanvang en
de beëindiging van deze onderzoeken en over de inspecties die zijn verricht.
De andere databank bevat rapportages over vermoedens van onverwachte ernstige
bijwerkingen van geneesmiddelen voor onderzoek. Naast de bepalingen van de
richtlijn, worden met name in de artikelen 11 en 18 van de richtlijn genoemde
gedetailleerde richtsnoeren nadere eisen gesteld aan de wijze van gegevensuitwisseling
met de databanken. Deze richtsnoeren, genaamd «Gedetailleerd richtsnoer
over de Europese databank klinische proeven (EUDRACT-databank)»en «Gedetailleerd
richtsnoer over de verzameling, verificatie en presentatie van bijwerkingenrapportages
voortkomend uit klinisch onderzoek met geneesmiddelen voor menselijk gebruik»
zijn onlangs, na uitvoerig overleg met de lidstaten, door de Commissie vastgesteld.
De nadere eisen aan gegevensuitwisseling die in deze richtsnoeren worden gesteld,
zullen door middel van een ministeriële regeling in de Nederlandse regelgeving
worden geïmplementeerd, zoals valt te lezen in de nieuwe artikelen 13m,
vierde lid, en 13r van de wet.De antwoorden op de vragen van de leden van de CDA-fractie moeten ook
met name in deze richtsnoeren worden gezocht. De eerste vraag van deze leden
inzake de databank heeft betrekking op de termijn waarbinnen gegevens in de
databank worden opgenomen. Wij hebben deze vraag zo begrepen dat deze geen
betrekking heeft op gegevens over bijwerkingen maar op gegevens over het geneesmiddelenonderzoek
die in de EUDRACT-databank thuishoren. Het betreffende richtsnoer stelt dat
gegevens over het geneesmiddelenonderzoek die in deze EUDRACT-databank thuishoren,
in deze databank moeten worden opgenomen voordat de bevoegde instantie een
besluit neemt over het voorgenomen onderzoek. Op deze wijze blijft de informatie
in de databank actueel en compleet en kan de databank voldoen aan het doel
waarvoor deze is opgericht. De EUDRACT-databank is momenteel nog in ontwikkeling.In de richtlijn staat in artikel 11, eerste lid, een limitatieve opsomming
van instanties die toegang hebben tot de databank, te weten de bevoegde instanties
van de lidstaten, het Europees Bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling en
de Europese Commissie. Voor Nederland betekent dit dat de volgende instanties
toegang hebben tot de databank: de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek,
hierna CCMO/Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, het College ter
beoordeling van geneesmiddelen (CBG) en de Inspectie voor de gezondheidszorg
(IGZ). Zoals hierboven reeds werd aangegeven moeten gegevens over het voorgenomen
onderzoek in de databank worden opgenomen nog voordat de bevoegde instantie
een besluit neemt over dat onderzoek. Wij zijn van mening dat deze bepaling
en de overige bepalingen uit het richtsnoer voldoende waarborgen bieden om
proefpersonen tegen overbodig onderzoek te beschermen. Bescherming van persoonsgegevens
vindt plaats op twee manieren. Allereerst door de restrictieve toegang tot
de databank; alleen in de wet genoemde instanties hebben deze toegang. Daarnaast
worden de persoonsgegevens beschermd door bepalingen in het richtsnoer inzake
de EUDRACT-databank. Dit richtsnoer bepaalt dat de EUDRACT-databank geen individuele
persoonlijke informatie zal bevatten die is gerelateerd aan patiënten
in klinisch onderzoek. Ook bepaalt het richtsnoer dat de lidstaten de vertrouwelijkheid
van de informatie die de EUDRACT-databank bevat, moeten respecteren. Overigens
zal de werkgroep, waarover wij hierboven spraken, ook aandacht besteden aan
het punt van de gegevensuitwisseling tussen de instanties die toegang hebben
tot de databanken.De leden van de CDA-fractie willen weten of het openbaar maken van ongewenste
bijwerkingen direct gebeurt en vragen de regering waarom ernstige ongewenste
voorvallen alleen op verzoek gemeld moeten worden.Deze vragen hebben betrekking op een ander verschijnsel bij geneesmiddelenonderzoek,
te weten de eventuele bijwerkingen en ongewenste voorvallen die zich daarbij
voor kunnen doen. Het verschil tussen een bijwerking en een ongewenst voorval
is dat een ongewenst voorval niet noodzakelijk verband hoeft te houden met
de behandeling van de patiënt met het onderzoeksgeneesmiddel. Bij een
bijwerking is wel sprake van een reactie op het onderzoeksgeneesmiddel. De
term «ongewenst» wordt in de geneesmiddelenwereld alleen gecombineerd
met een voorval, niet met een bijwerking. In het geval van een bijwerking
spreekt men, afhankelijk van de aard van de bijwerking van een ernstige bijwerking,
een onverwachte bijwerking of een onverwachte ernstige bijwerking. Van openbaarmaking
van bijwerkingen of ongewenste voorvallen spreekt het wetsvoorstel niet, wel
bepalen de artikelen 13o tot en met 13q hoe met de rapportage van ongewenste
voorvallen en bijwerkingen moet worden omgegaan.Ongewenste voorvallen worden door de uitvoerder van het onderzoek aan
de opdrachtgever gerapporteerd, en, op verzoek van de in het vierde lidvan artikel 13o genoemde instanties, ook aan deze instanties. De rapportage
van bijwerkingen is geregeld in de artikelen 13p en 13q. Vermoedens van onverwachte
ernstige bijwerkingen moeten zo spoedig mogelijk, maar in ieder geval binnen
zeven dagen nadat de opdrachtgever daarvan kennis heeft genomen, worden gemeld
aan de in artikel 13p, eerste lid genoemde instanties. Vermoedens van andere
bijwerkingen dan onverwachte ernstige bijwerkingen moeten zo spoedig mogelijk,
maar in ieder geval binnen vijftien dagen nadat de opdrachtgever daarvan kennis
heeft genomen, worden gemeld aan deze instanties. Een van de in deze artikelen
genoemde instanties is het CBG, dat zorg draagt voor opname in de databank
voor bijwerkingen (Eudravigilance-Clinical Trial Module).De leden van de CDA-fractie vragen de regering hoe in andere EU-landen
wordt omgegaan met deze richtlijn.De wijze waarop andere lidstaten omgaan met deze richtlijn is afhankelijk
van de nationale situatie; ook daar is meestal gekozen voor een wijze van
implementatie die aansluit bij de bestaande situatie. Dit komt er in de meeste
gevallen op neer dat een ethische commissie slechts een ethische toets doet,
daarnaast fungeert de locale registratieautoriteit vaak als bevoegde instantie.
Deze kan eventueel gemotiveerde bezwaren kenbaar maken na bestudering van
onder meer het IMPD. Met name uit het Verenigd Koninkrijk hebben wij vernomen
van een differentiatie van beoordelingstermijnen. Voor eenvoudig onderzoek
geldt dan een kortere beoordelingstermijn dan voor meer complex onderzoek,
waardoor beoogd onderzoek sneller van start kan gaan. Met het oog op het behoud
van medisch-wetenschappelijk onderzoek in Nederland spreekt deze differentiatie
ons zeer zeker aan. De eerder genoemde werkgroep buigt zich momenteel ook
over de vraag op welke wijze differentiatie van termijnen ook in Nederland
gestalte zou kunnen krijgen. Evenals bij de advisering van METC's heeft het
de voorkeur van de regering om differentiatie van termijnen niet wettelijk
vast te leggen, maar praktisch te regelen, bijvoorbeeld door middel van richtlijnen
van de CCMO.De leden van de CDA-fractie vragen of de regering het met hen eens is
dat een level playing field van groot belang is voor het behoud van medisch-wetenschappelijk
onderzoek in Nederland en vragen de regering haar standpunt op dit punt nog
eens te verduidelijken.Wij achten het van belang dat Nederland zijn positie als land met een
gunstig onderzoeksklimaat weet te behouden en zijn van mening dat het wetsvoorstel
hieraan bijdraagt. De bestaande bekende structuur, waarbij het oordeel over
het voorgenomen geneesmiddelen onderzoek door een METC wordt gegeven, blijft
in stand. Hieraan wordt slechts een lichte toets door de CCMO toegevoegd.
Wat de beoordeling betreft verandert er dus voor het veld feitelijk niet zo
veel. Daarnaast wordt momenteel gewerkt aan een verdere verbetering van de
kwaliteit van METC's zodat deze nog beter voor hun taak zijn toegerust. Allereerst
door de extra deskundigheidseisen uit het wetsvoorstel. Daarnaast raken METC's
die vanaf 1 januari 2001 gemiddeld minder dan 10 beoordelingen per jaar
hebben gedaan, hun erkenning per 1 januari 2004 kwijt. De METC's die hun erkenning
behouden worden, voor zover noodzakelijk, door middel van de hierboven genoemde
bijscholing voorbereid op hun taakuitbreiding. Door deze maatregelen denkt
de regering een goede basis te hebben gecreëerd voor geneesmiddelenonderzoek
in Nederland.De leden van de SP-fractie wijzen op de achterliggende gedachte van het
duale stelstel van toetsing in Richtlijn 2001/20/EG, namelijk dat zowel de
onafhankelijkheid als de overheidsverantwoordelijkheid gewaarborgd is. Zij
vragen of met «overheidsverantwoordelijkheid» ook ministeriële
verantwoordelijkheid is bedoeld en of deze voldoende gegarandeerd is via een
zelfstandig bestuursorgaan.In het Nederlandse systeem heeft de overheidsverantwoordelijkheid voor
de toetsing van geneesmiddelenonderzoek vorm gekregen doordat naast de
toetsing door een onafhankelijke METC, de CCMO de mogelijkheid heeft bezwaar
te maken tegen een onderzoeksvoorstel. De CCMO behoort als zelfstandig bestuursorgaan
tot de overheid, maar is niet hiërarchisch ondergeschikt aan de minister.De Minister van VWS is niet verantwoordelijk voor individuele beslissingen
van de CCMO, evenmin als voor die van de METC's; dit zou ook onwenselijk zijn.
De Minister van VWS is echter wel verantwoordelijk voor de gekozen opzet van
de WMO, de samenstelling, de organisatie en het goed functioneren van de CCMO;
dit wordt ook wel systeemverantwoordelijkheid genoemd. Uit hoofde van die
verantwoordelijkheid heeft de Minister van VWS ook instrumenten om de CCMO
te sturen.De voorzitter en de leden worden op voordracht van de Minister benoemd
en bij algemene maatregel van bestuur kunnen richtlijnen worden vastgesteld
betreffende de uitoefening van de taak van de CCMO. Wij menen dat op deze
wijze de overheidsverantwoordelijkheid in het licht van de Richtlijn 2001/20/EG
voldoende is gewaarborgd. Overigens zal in het kader van de evaluatie van
toezichtarrangementen op rijksniveau, zoals aangekondigd in de Kaderstellende
visie op toezicht (Kamerstukken II, 2000–2001, 27 831, nr. 1) de
verhouding tussen de verantwoordelijke ministers en zelfstandige bestuursorganen
worden bezien. Daarbij zal ook aan de orde komen in hoeverre de WMO aanpassing
behoeft in verband met de huidige inzichten ter zake.De leden van de fractie van de SP veronderstellen dat wetenschappelijk
onderzoek met wilsonbekwamen in beginsel in strijd is met het internationale
recht.De veronderstelling van de leden van de SP-fractie wordt door ons niet
gedeeld. De uitvoerige discussies op dit punt bij de totstandkoming van de
WMO hebben destijds tot de conclusie geleid dat medisch-wetenschappelijk onderzoek
met wilsonbekwamen medisch noodzakelijk kan zijn en onder de in de wet geregelde
strenge voorwaarden ethisch aanvaardbaar en juridisch verdedigbaar is. Belangrijke
toetssteen is artikel 7 van het Internationale Verdrag inzake Burgerlijke
en Politieke Rechten (Bupo-verdrag), dat door Nederland op december 1978 is
geratificeerd (Trb. 1978, 177). Het is nog steeds niet zo dat gezegd kan worden
dat over de reikwijdte en de betekenis van dit artikel 7 eenstemmigheid bestaat.
Enerzijds is verdedigd dat de vormen van niet-therapeutisch medisch-wetenschappelijk
onderzoek die de WMO toelaat, geheel buiten doel en strekking van artikel
7 vallen. De bepaling zou alleen moeten worden gezien in het licht van de
wens herhaling van de gruwelijkheden uit de Tweede Wereldoorlog te voorkomen.
Anderzijds zijn in de verdragsgeschiedenis passages te vinden die een discussie
weergeven over de vraag of bepaalde medische experimenten niet van artikel
7 zouden moeten worden uitgezonderd. Als de betreffende vormen van medisch-wetenschappelijk
onderzoek al buiten artikel 7 zouden vallen, zou een discussie over uitzonderingen
overbodig zijn.Het Comité voor de rechten van de mens van de Verenigde Naties
heeft twee jaar geleden observaties en aanbevelingen gedaan over onder meer
medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen in Nederland. Over deze observaties
heeft een schriftelijke gedachtewisseling plaatsgehad met de Tweede Kamer
(Kamerstukken II, 2001–2002, 26 691 en 22 588, nrs. 42–45).
Hoewel het Comité bezwaren onder woorden brengt bij niet-therapeutisch
onderzoek met wilsonbekwamen, wil zij de volgende rapportage afwachten, waarin
zij gedetailleerde informatie wil ontvangen. Die rapportage moet over drie
jaar plaatsvinden. Tegen die tijd zal de WMO geëvalueerd zijn en zal
er nadere informatie beschikbaar zijn van de CCMO, die verzocht is extra aandacht
te besteden aan de naleving in de praktijk van het algemene afwegingscriterium
in de WMO en van de strenge wettelijke eisen voor niet-therapeutisch onderzoek
met minderjarigen en meerderjarige onbekwamen.Deze leden vragen tenslotte of de regering voorbeelden kan geven waarbij
het belang van een bepaalde groep wilsonbekwamen sterk gebaat zou zijn bij
dit soort onderzoek dat tegelijkertijd niet op enige andere manier kan worden
uitgevoerd.Als voorbeeld voor de eerste categorie kan genoemd worden onderzoek naar
verschillen tussen jongeren met een verhoogd risico op schizofrenie en controles
voor bijvoorbeeld het neurologisch functioneren, functionele hersenactiviteit
en hormoonspiegels. Bij de tweede categorie kan men denken aan het metabolisme
in de hersenen na ernstig schedeltrauma.De leden van de fractie van de Christen Unie vragen of er in de praktijk
naar de indruk van de regering voldoende wordt gecontroleerd of het onderzoek
volgens protocol verloopt en of het gevaar aanwezig is dat de druk om te publiceren
en financiële krapte leiden tot onzorgvuldigheid. Tevens vragen zij hoe
de bevoegde instantie hier toezicht op houdt en of alle mogelijkheden voor
toezicht worden benut. Ook vragen zij of de regering aanleiding ziet hiervoor
aandacht te vragen bij het onderzoeksveld.De toezichthoudende taak ten aanzien van de uitvoering van het onderzoek
is conform artikel 28 van de WMO, neergelegd bij de IGZ. Dit artikel geeft
de IGZ de mogelijkheid om ter plekke van het onderzoek een inspectie uit te
voeren; daarnaast is het toezicht van de IGZ gericht op het functioneren van
de METC's en de CCMO. In dat verband kan de IGZ bij METC's en bij de CCMO
inspecties uitvoeren om een algemeen beeld te krijgen van het functioneren
van deze commissies. Conform de gebruikelijke werkwijze van de IGZ, zullen
naar aanleiding van de inspecties rapportages met een beoordeling worden opgesteld.
Naar aanleiding van de beoordeling zal eventueel een verbeteringsvoorstel
worden gedaan.Daarnaast houdt de CCMO op basis van artikel 24 van de WMO toezicht op
de werkzaamheden van de erkende METC's. De CCMO ontvangt daartoe alle besluiten
van de erkende METC's, evalueert steekproefsgewijs het functioneren en analyseert
de beoordelingen van de METC's. Wij willen de evaluatie van de WMO gebruiken
om te bezien of aan het onderzoeksveld aandacht moet worden gevraagd voor
vermeende onzorgvuldigheid.De leden van de SGP-fractie stellen de vraag of de implementatie van de
richtlijn per saldo een beperking of een uitbreiding van de mogelijkheden
van geneesmiddelenonderzoek tot gevolg heeft.De implementatie heeft niet zozeer gevolgen voor de mogelijkheden van
geneesmiddelenonderzoek, het wetsvoorstel brengt geen wijziging in de soorten
onderzoek die in Nederland zijn toegestaan. Wel zal de implementatie van de
richtlijn tot gevolg hebben dat de wijze waarop geneesmiddelenonderzoek wordt
beoordeeld in alle lidstaten van de Europese Unie op een min of meer gelijke
wijze zal geschieden. Dus aan de hand van hetzelfde soort informatie, binnen
gelijke termijnen en door twee instanties.Deze leden vragen verder in hoeverre er onder de bestaande regels van
de WMO al toezicht is op de kwaliteit van deze vorm van onderzoek.Onder de WMO is zeker sprake van toezicht op de kwaliteit van geneesmiddelenonderzoek.
Alle toetsingscriteria van artikel 3 van de wet zijn in feite gericht op een
beoordeling van de kwaliteit van het onderzoek, maar dit geldt in het bijzonder
voor het criterium dat het onderzoek moet voldoen aan de eisen van een juiste
methodologie van wetenschappelijk onderzoek.Vervolgens vragen deze leden of de regering inzicht kan geven in de gronden
waarop er tot op heden positief dan wel negatief werd geoordeeld over verzoek
om toestemming.Positieve oordelen worden uitgesproken als de METC of de CCMO van oordeel
is dat aan de eisen en criteria van de wet wordt voldaan. Dit wordt in het
oordeel in beperkte mate nader gemotiveerd. Over de meesteprotocollen
wordt niet meteen een positief oordeel gegeven, maar wordt om bijstelling
van het protocol gevraagd. Soms zijn slechts enkele kleine administratieve
wijzingen nodig. Soms dient het protocol grondig aangepast te worden.Negatieve oordelen worden onder meer afgegeven omdat niet wordt voldaan
aan de eis van verwaarloosbaar risico of minimale bezwaren als het gaat om
niet-therapeutisch onderzoek met wilsonbekwamen, of omdat niet wordt voldaan
aan het vereiste van groepsgebondenheid (artikelen 4 en 5 van de wet).Ook zijn er negatieve oordelen uitgebracht als niet vast staat dat het
te testen geneesmiddel op zorgvuldige wijze geproduceerd is zodat het geschikt
is voor medisch-wetenschappelijk onderzoek met proefpersonen.De leden van de SGP-fractie vragen verder hoe met elkaar valt te rijmen
dat de regering in paragraaf 3 enerzijds stelt dat er een aparte paragraaf
is geschreven voor geneesmiddelenonderzoek, terwijl anderzijds de eisen van
de richtlijn goed passen bij het beleid van de regering.In de passage die deze leden aanhalen, staat dat de eisen van de Richtlijn
goed passen in de WMO, waarmee niet alleen is bedoeld te zeggen dat de eisen
in overeenstemming zijn met het algemene beleid maar in het bijzonder ook
met het beleid zoals neergelegd in de WMO. Bij de implementatie is voor een
aantal artikelen van de Richtlijn ervoor gekozen de daarin opgenomen eisen
algemeen geldend te maken omdat er geen reden is ze uitsluitend voor geneesmiddelen
te laten gelden, zoals bijvoorbeeld de eis dat de vergoeding voor degene die
het onderzoek uitvoert, redelijk moet zijn. In de aparte paragraaf voor geneesmiddelenonderzoek
zijn de artikelen geïmplementeerd die specifiek voor geneesmiddelen gelden.
Dit zijn uiteraard niet zozeer de ethische criteria maar vooral meer technische
eisen zoals eisen voor de verzameling en verwerking van gegevens, de beoordeling
van het onderzoeksdossier en van de bereiding van onderzoeksgeneesmiddelen.Tenslotte vragen deze leden of de specifiekere regels ook betekenen dat
de ethische beoordeling zorgvuldiger zal plaatsvinden dan bij ander onderzoek
met mensen.Dat er voor ander onderzoek dan geneesmiddelenonderzoek minder regels
expliciet zijn uitgeschreven, betekent niet dat de ethische beoordeling minder
zorgvuldig zal plaatsvinden. Zo is in artikel 13d, onder c, van het voorstel
bijvoorbeeld expliciet de eis gesteld dat een arts verantwoordelijk is voor
de medische verzorging en de medische beslissingen over de proefpersoon. In
artikel 3, onder e, van de WMO is in meer algemene termen de eis gesteld dat
het onderzoek wordt uitgevoerd door of onder leiding van personen die deskundig
zijn op het gebied van wetenschappelijk onderzoek en dat er daarvan ten minste
één deskundig is op het gebied van de verrichtingen die ter
uitvoering van het onderzoek ten aanzien van de proefpersoon plaatsvinden.
In de praktijk leidt dit tot dezelfde soort toetsing. Bij onderzoek waarbij
sprake is van medische verrichtingen moet het duidelijk zijn dat het onderzoek
wordt uitgevoerd door of onder leiding van een arts.Het systeem van het wetsvoorstelDe leden van de CDA-fractie vragen waarom ervoor gekozen is om de IMPD's
te laten beoordelen door METC's en niet door de CCMO. Tevens vragen deze leden
hoe de uniformiteit van de dossierbeoordeling door METC's is gewaarborgd,
en hoe de regering denkt te voorkomen dat bedrijven de voorkeur geven aan
uitvoering van klinische proeven in landen die één centrale
bevoegde instantie kennen.In de uitvoeringspraktijk kunnen de medisch-ethische beoordeling van het
onderzoeksprotocol enerzijds en de beoordeling van de IMPD anderzijds moeilijk
los van elkaar worden gezien. Alleen al uit dit oogpunt is spreiding
van beide, met elkaar verweven beoordelingen over twee bestuursorganen onwenselijk.
De toedeling van beide beoordelingen aanéén instantie (de METC's)
is efficiënter en doelmatiger. Er dient immers één besluit
te worden genomen waarin toestemming wordt verleend dan wel geweigerd. Richtlijn
2001/20/EG brengt de verplichting mee tot invoering van een duale toetsing.Dit vloeit voort uit het feit dat in veel lidstaten van de EU onafhankelijkheid
en overheidsverantwoordelijkheid niet in één instantie verenigd
(kunnen) zijn, hetgeen in Nederland nu juist wel kan in de vorm van een zelfstandig
bestuursorgaan. Nu de Richtlijn evenwel betrokkenheid van twee instanties
vereist, is de beoordeling van IMPD's door de METC's een logische consequentie
van de systematiek van de WMO en de in deze wet gemaakte keuze om het zwaartepunt
van de inhoudelijke beoordeling bij de METC's te laten berusten. De CCMO kan
eventueel gemotiveerde bezwaren kenbaar maken.Over de uniformiteit van de beoordeling van METC's willen wij het volgende
opmerken. De METC's zijn bij hun beoordeling gebonden aan de criteria die
bij en krachtens de wet zijn gesteld en aan gedetailleerde uitvoeringsvoorschriften
(richtsnoeren) die afkomstig zijn van organen van de Europese Unie en die
zijn geïmplementeerd in de regelgeving. Het dient geen verschil te maken
bij welke METC men een onderzoeksaanvraag indient; de beoordeling dient in
alle gevallen dezelfde te zijn. De METC's zorgen slechts voor een zekere regionale
spreiding van te behandelen onderzoeksdossiers, hetgeen ook een aantal voordelen
meebrengt. De uniformiteit van de beoordeling is dus wettelijk gewaarborgd
en een van de taken van de CCMO is om toe te zien op de werkwijze van de METC's.De leden van de CDA-fractie vragen voorts waarom niet gekozen is voor
een toetsing door de CCMO en controle door de Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ).Hierboven hebben wij reeds aangegeven waarom gekozen is voor de METC's
als toetsende instantie en niet voor de CCMO. Een keuze voor de CCMO en IGZ
als beoordelende instanties zou betekenen dat de METC's gelijktijdig worden
opgeheven. Hieraan kleven grote nadelen, niet in de laatste plaats het nadeel
dat een goed lopende uitvoeringspraktijk ingrijpend zou worden aangepast zonder
dat daarvoor sterke argumenten zijn, terwijl niet duidelijk is welke winst
met een ander systeem wordt geboekt. Daarnaast ligt het niet voor de hand
om de IGZ een (mede)besluitvormende rol te geven in de duale toetsing. De
taak van de IGZ is primair die van overheidstoezichthouder op de naleving
van wetten.Al met al menen wij dat na zorgvuldige afweging en op goede gronden gekozen
is voor de voorgestelde opzet. Er behoeft naar onze mening dan ook geen enkele
vrees te bestaan dat de innovatieve farmaceutische industrie klinische proeven
bij voorkeur in andere lidstaten van de EU zou willen laten uitvoeren. Met
de branche (Nefarma) heeft tijdens de totstandkoming van het wetsvoorstel
overleg plaatsgevonden. Hoewel Nefarma de voorkeur gaf aan beoordeling door
een centrale bevoegde instantie heeft zij ook zitting in de elders in deze
nota gememoreerde werkgroep. Een van de taken van deze werkgroep zal zijn
om eventuele knelpunten op te sporen en oplossingen aan te dragen.De leden van de PvdA-fractie vragen of de wet na de wijziging voldoende
garanties biedt voor een zorgvuldige beoordeling door METC's en de CCMO.Voor de beantwoording van deze vraag willen wij verwijzen naar hetgeen
hierboven reeds is opgemerkt ten aanzien van de kwaliteit en deskundigheid
van METC's op het gebied van geneesmiddelenonderzoek.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe kan worden voorkomen dat de grote
verschillen tussen soepelere en strengere beoordelingen van onderzoeksprotocollen
door onderscheiden METC's zal leiden tot een stroom van onderzoeksprotocollen
richting de soepelere beoordelaar.De vrees van de PvdA-fractie voor een grote toestroom van onderzoeksprotocollen
naar een soepele beoordelaar delen wij niet. De eerder genoemde richtsnoeren,
de bijscholingscursus, de mogelijkheid tot het inwinnen van advies en deskundigheid
van de leden van een METC bieden voldoende garantie voor een juiste beoordeling.Naast de deskundigheid van een bepaalde METC op een zeker gebied zou hooguit
de snelheid waarmee een METC beoordeelt aanleiding kunnen zijn voor een geneesmiddelenfabrikant
om voor een bepaalde METC te kiezen. Daar is niets verkeerds aan.De leden van de PvdA-fractie vragen of de mogelijkheden die in de wet
geboden zijn om, in geval van een te coulante eerste beoordeling door een
medisch-ethische commissie, op een nader moment het onderzoek nog te blokkeren
door het voorstel niet worden verminderd.De mogelijkheden om in geval van een te coulante eerste beoordeling het
onderzoek later te blokkeren worden door het voorstel zeker niet verminderd.
Het voorstel vergroot die mogelijkheid juist door in artikel 3a een bepaling
op te nemen die het voor alle soorten wetenschappelijk onderzoek met mensen
mogelijk maakt om een eerder gegeven oordeel over een protocol op te schorten
of in te trekken indien er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat voortzetting
van het onderzoek zou leiden tot onaanvaardbare risico's voor de proefpersoon.De leden van de VVD-fractie vragen of onder de uitgebreide beoordeling
door een METC ook de beoordeling van preklinische en chemisch-farmaceutische
gegevens moet worden verstaan.Zoals wij hierboven al aangaven wordt in het voorstel expliciet bepaald
dat een METC preklinische en chemisch-farmaceutische gegevens moet beoordelen.
Bevindingen van de werkgroep waarover wij eerder al spraken duiden er overigens
op dat het IMPD slechts op enkele punten afwijkt van de informatie die krachtens
de huidige WMO reeds bij een METC moet worden ingediend.De vraag van de VVD-fractie of het in lijn met de richtlijn is dat de
inhoudelijk toets en de beoordeling van het IMPD door twee verschillende organen
dient te geschieden, begrijpen wij als volgt. Wij lezen de vraag zo dat de
leden van de VVD-fractie zich afvragen of de wijze waarop de richtlijn in
Nederland wordt geïmplementeerd – een inhoudelijke toets, inclusief
het IMPD, door de METC naast een lichte toets door de CCMO – in lijn
is met de richtlijn.De richtlijn stelt slechts als eis dat er een positief oordeel is van
een ethische commissie en er geen bezwaar is kenbaar gemaakt door een bevoegde
instantie. De richtlijn geeft geen uitgewerkte taakverdeling tussen deze twee
instanties. De wijze waarop Nederland de richtlijn heeft geïmplementeerd
past in de kaders die de richtlijn hiervoor heeft geschapen en sluit goed
aan bij de bestaande situatie.De vraag of het wenselijk is dat METC's voor hun taakuitoefening toegang
hebben tot de Europese databank is een academische; de richtlijn staat niet
toe dat METC's toegang krijgen tot de databank. Wel kunnen de METC's de CCMO
om gegevens uit de databank vragen in verband met de beoordeling van een onderzoeksvoorstel.De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze zorg wordt gedragen
voor transparantie en uniformiteit van de beoordeling door de verschillende
METC's.Voor de beantwoording van deze vraag willen wij verwijzen naar de opmerkingen
die wij hierboven reeds hebben gemaakt over de beoordeling door verschillende
METC's.Ook vragen de leden van de VVD-fractie of er ook een nationale databank
komt.Momenteel bestaat al een nationale databank bij de CCMO met gegevens over
al het medisch-wetenschappelijk onderzoek met proefpersonen dat sinds de invoering
van de WMO per 1 december 1999 is beoordeeld door een erkende METC of de CCMO.De leden van de VVD-fractie willen weten op welke wijze degenen, die het
wetenschappelijk onderzoek met geneesmiddelen uitvoeren, kennis kunnen nemen
van voor hen relevante informatie uit ander geneesmiddelenonderzoek.Dit kan op de gebruikelijke wijze, het voorstel verandert hieraan niets.
De belangrijkste informatiebron is het onderzoeksprotocol zelf.De opstellers zijn verplicht alle relevante informatie over het te testen
geneesmiddel op te nemen in het onderzoeksprotocol en de zogenaamde Investigator's
Brochure (IB). Hiertoe wordt met enige regelmaat het IB geactualiseerd en
naar de METC gezonden. Andere belangrijke informatiebronnen zijn de biomedische
wetenschappelijk tijdschriften en databanken die toegankelijk zijn via internet.
Ten slotte werkt de CCMO momenteel aan het beschikbaar maken van onderzoeksgegevens
van beoordeeld onderzoek via haar website.De leden van de SP-fractie vragen of de gedeelde verantwoordelijkheid
geen problemen zal opleveren.Zoals hiervoor is aangegeven is er bij de implementatie voor gekozen om
zoveel mogelijk aan te sluiten bij de bestaande situatie. In zekere zin is
in die bestaande situatie al sprake van gedeelde verantwoordelijkheid, ook
nu zijn de taken verdeeld tussen METC, CCMO en IGZ. Deze taakverdeling levert
geen problemen op.Met betrekking tot het toezicht op de naleving van de wet willen wij erop
wijzen dat op grond van artikel 28 van de WMO en de bijbehorende regeling
de IGZ nu reeds is belast met het toezicht op de naleving van de WMO. Wij
gaven hierboven in een ander verband aan dat het niet voor de hand ligt om
de IGZ een (mede)besluitvormende rol te geven in de duale toetsing.Met betrekking tot de vraag van de leden van de SP-fractie of het mogelijk
is alle geneesmiddelenonderzoek verplicht ter toetsing voor te leggen, willen
wij verwijzen naar de reikwijdte van de WMO. Deze geldt voor medisch-wetenschappelijk
onderzoek waarbij proefpersonen handelingen ondergaan of een gedragswijze
krijgen opgelegd. Bij onderzoek dat plaatsvindt na registratie van het geneesmiddel,
de zogenaamde «seeding trials», is in de regel geen sprake van
wetenschappelijk onderzoek; om deze reden is geen sprake van een verplichting
tot toetsing. Voor geneesmiddelenonderzoek dat niet onder de WMO valt zijn
door de Stichting Code Geneesmiddelen Reclame (CGR) richtlijnen opgesteld
en is in haar reglement bepaald dat de aangesloten leden voor dit soort onderzoek
zelf een toetsingsprocedure moeten opzetten. De CCMO heeft er bij de CGR op
aangedrongen dat elk bedrijf in een gedragscode regelt hoe zij intern niet-WMO-plichtig
onderzoek beoordeelt. Deze gedragscode zou bij de CGR ter goedkeuring ingediend
moeten worden. Het overleg tussen de CCMO en de CGR over dit punt is nog gaande.De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre gegevens over geneesmiddelenonderzoek
nu al bekend zijn bij de CCMO en waarom het doorgeven van deze gegevens aan
de Europese databank niet rechtstreeks via de CCMO kan.Hierboven is aangegeven dat zich bij de CCMO een nationale databank met
onderzoeksgegevens bevindt. De richtlijn verplicht echter tot een Europese
databank, die wordt gesitueerd bij het Europees Bureau voor de Geneesmiddelenbeoordeling.
Gezien het feit dat de contacten met dit Bureau in Nederland meestal via het
CBG verlopen is ervoor gekozen het CBG de gegevens te laten doorgeven. Het
CBG ontvangt de gegevens over geneesmiddelenonderzoek van de
CCMO dat het loket blijft voor de onderzoekers.De leden van de SP-fractie wijzen op het belang van openbaarheid van alle
onderzoeken en resultaten. Zij vragen of het klopt dat bij gesponsord onderzoek
de commissie in 11% van de gevallen toestemming krijgt om daar gegevens over
te publiceren, tegen 50% bij niet-gesponsord onderzoek.Zoals hierboven al geschetst werkt de CCMO thans aan het beschikbaar maken
van enkele onderzoeksgegevens via haar website. Deze openbaarmaking zal geschieden
op basis van vrijwilligheid. Ter voorbereiding van deze openbaarmaking inventariseert
de CCMO hoe groot de bereidheid is om hieraan mee te werken.Uit de eerste analyse blijkt dat ongeveer 50% van de onderzoekers bereid
zijn de CCMO toestemming te geven om enkele kerngegevens openbaar te maken
via de CCMO-website. De bereidheid bij de farmaceutische industrie is vooralsnog
ongeveer 10%. De verwachting is dat de bereidheid van onderzoekers en farmaceutische
industrie zal toenemen wanneer de publicatie via de CCMO-website zal starten
en er meer bekendheid zal ontstaan voor dit initiatief. Het initiatief is
nog jong en de komende maanden zal in samenwerking met het Cochrane Centre
gewerkt worden aan meer bekendheid voor deze actie.De leden van de SP-fractie vragen of de regering erkent dat een te positief
beeld kan ontstaan doordat studies die niet goed uitpakken, op de plank blijven
liggen.Wij delen de opvatting van de leden van de SP-fractie niet. De WMO verplicht
de verrichter van een onderzoek reeds om de voortijdige beëindiging van
een onderzoek mee te delen aan de betrokken ethische commissie en daarbij
aan te geven om welke reden dit gebeurt, terwijl een en ander ook bij de CCMO
moet worden gemeld. Daarnaast moeten bij de aanvraag voor een vergunning om
een geneesmiddel in de handel te brengen alle onderzoeksresultaten worden
overgelegd aan de beoordelingsautoriteit, ook de studies met een minder positief
resultaat. Een bijkomend voordeel van het wetsvoorstel is dat de in dit voorstel
geïntroduceerde databank het voor de beoordelingsautoriteit eenvoudig
maakt om te controleren of alle onderzoeksresultaten ook zijn overgelegd bij
de aanvraag van een handelsvergunning.Vervolgens vragen de leden van de SP-fractie of de regering bereid is
om publicatie van alle patiëntgebonden onderzoek wettelijk te verplichten
en of de regering bekend is met de activiteiten van het Dutch Cochrane Centre.Wij zijn bekend met de activiteiten van het Dutch Cochrane Centre. Zoals
hierboven al werd aangegeven werkt het Dutch Cochrane Center nauw samen met
de CCMO. De gegevens die de CCMO op haar website zal publiceren zullen o.a.
door het Cochrane Centre gebruikt worden voor verdere informatievergaring
en studie. Een wettelijke verplichting tot publicatie van patiëntgebonden
onderzoek in Nederland zou naar onze mening leiden tot een vlucht van patiëntgebonden
onderzoek naar landen waar een dergelijke verplichting niet geldt en is om
die reden niet wenselijk. Een dergelijke verplichting vloeit bovendien niet
voort uit de richtlijn.De leden van de SGP-fractie vragen of de veronderstelling juist is dat
in andere lidstaten van de Europese Unie de beoordeling plaatsvindt door middel
van één instantie.Thans is dit nog het geval. Na de inwerkingtreding van de onderhavige
richtlijn zal dit echter niet meer kunnen aangezien deze duale toetsing voorschrijft.Met betrekking tot de vraag naar het verschil in de wijze van implementeren
tussen Nederland en andere lidstaten gaven wij hierboven al aan dat de wijze
van implementatie in de lidstaten afhangt van de nationale situatie.
Binnen de lidstaten zijn grofweg twee stromingen te onderscheiden. Een aantal
lidstaten heeft ervoor gekozen het IMPD in te dienen bij de bevoegde instantie,
bij sommige lidstaten, waaronder Nederland, Oostenrijk, Italië en Griekenland
wordt het IMPD ook ingediend bij de ethische commissie.Deze leden vragen vervolgens hoe de verhouding zal zijn tussen de twee
beoordelingen. Zij vragen zich af of er geen sprake zal zijn van dubbele beoordeling
op dezelfde aspecten.Om dubbele beoordeling op dezelfde aspecten te voorkomen is ervoor gekozen
het zwaartepunt van de beoordeling bij de METC's te laten en de CCMO slechts
een lichte toets te laten uitvoeren, waarbij in het wetsvoorstel limitatief
is omschreven waarop door de CCMO wordt getoetst.De leden van de SGP-fractie vragen tenslotte welke wijzigingen in de geneesmiddelenwetgeving
nog nodig zijn en waarom dit niet gelijktijdig gebeurt. Een van de wijzigingen
van de geneesmiddelenwetgeving betreft een wijziging van de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening
(WOG). In deze wet wordt alsnog een definitie opgenomen van geneesmiddel voor
onderzoek en worden twee bepalingen opgenomen ten aanzien van de bereiding
en invoer van onderzoeksgeneesmiddelen. Deze wijzigingen zijn opgenomen in
de bij deze nota gevoegde nota van wijziging. De overige wijzigingen betreffen
wijzigingen van bij de WOG behorende algemene maatregelen van bestuur en geschieden
daarom apart.De procedureDe leden van de SP-fractie vragen zich af of het juist is dat de minister,
indien hij de verklaring van geen bezwaar afgeeft, dit altijd uitdrukkelijk
schriftelijk dient te doen, in tegenstelling tot de CCMO.Indien het onderzoek betrekking heeft op geneesmiddelen voor gentherapie,
xenogene celtherapie of geneesmiddelen die genetisch gemodificeerde organismen
bevatten, moet een uitdrukkelijke schriftelijke verklaring van geen bezwaar
worden afgegeven. Dat geldt zowel voor de CCMO als voor de minister.Ook vragen de leden van deze fractie of altijd duidelijk is dat het om
een significante wijziging gaat.In de hierboven genoemde richtsnoeren staat omschreven wat onder een significante
wijziging moet worden verstaan. Daarbij moet onder meer worden gedacht aan
wijzigingen die belangrijke gevolgen hebben voor de veiligheid of de fysieke
of psychische integriteit van de proefpersoon of voor de kwaliteit of veiligheid
van het in het onderzoek gebruikte geneesmiddel.De leden van deze fractie vragen op welke manier de CCMO erachter komt
dat verplichtingen niet worden nagekomen; gebeurt dit bij toeval of ziet bijvoorbeeld
de METC erop toe dat het onderzoek op de juiste manier wordt uitgevoerd?Zoals hierboven is aangegeven, is IGZ verantwoordelijk voor het toezicht
op de uitvoering van het onderzoek. De Inspectie zal dus kunnen nagaan of
verplichtingen niet worden nagekomen.De leden van de SP-fractie vragen of voortijdige beëindiging van
het onderzoek altijd onder opgaaf van redenen aan een METC moet worden gemeld,
ook indien deze beëindiging niet door tussenkomst van de METC of de CCMO
geschiedt.Zoals wij hierboven al aangaven is dit inderdaad het geval, iedere voortijdige
beëindiging dient onder opgaaf van redenen te worden gemeld. In de eerder
genoemde richtsnoeren wordt bepaald welke informatie in dat geval moet worden
overlegd.De leden van de SP-fractie wijzen erop dat onderzoek nog wel eens wordt
stopgezet omdat de resultaten commercieel nadelig kunnen zijn. Zij vragen
onze mening over het opnemen in onderzoekscontracten dat het bedrijf
op elk moment zonder opgaaf van redenen een onderzoek naar een nieuwe geneesmiddel
mag stoppen.Zoals hierboven al werd aangegeven kan een onderzoek alleen onder opgaaf
van redenen voortijdig worden stopgezet. Stopzetting zonder opgave van reden
is in strijd met de WMO. De verrichter zal dus altijd duidelijk moeten aangeven
waarom het onderzoek voortijdig gestopt wordt. De redenen dienen ook in het
onderzoeksprotocol te worden vastgelegd. Wanneer in het onderzoeksprotocol
vermeld wordt dat zonder opgave van reden de verrichter het onderzoek kan
stoppen, dient het onderzoek niet goedgekeurd te worden. Immers, het is moreel
niet verantwoord proefpersonen te onderwerpen aan medisch-wetenschappelijk
onderzoek wanneer om onduidelijke redenen het onderzoek voortijdig kan worden
afgebroken. Bovendien is een dergelijke bepaling in strijd met de WMO.De leden van de SP-fractie vragen wat met ongewenste voorvallen wordt
bedoeld.Voor de beantwoording van deze vraag willen wij verwijzen naar hetgeen
daarover hierboven al is opgemerkt in antwoord op vragen van leden van de
CDA-fractie.De leden van de SGP-fractie vragen waarom ervoor gekozen is de METC een
expliciet oordeel te laten geven, terwijl de CCMO de goedkeuring stilzwijgend
geeft en vraagt of dit geen onduidelijkheid geeft voor de aanvrager.Dit verschil tussen het oordeel van de METC en de CCMO is in overeenstemming
met de richtlijn, die alleen voor bepaalde soorten geneesmiddelenonderzoek
een expliciete verklaring van geen bezwaar eist. De gemaakte keuze hangt samen
met de wens zoveel mogelijk aan te sluiten bij het bestaande systeem van toetsing
en de praktijk zo weinig mogelijk te belasten met nodeloze wettelijk voorgeschreven
procedures. De werkgroep waarover wij eerder al spraken zal zich bezighouden
met een praktische invulling van de procedure, waarbij niet is uitgesloten
dat, waar dat gewenst is, wordt gewerkt met een uitdrukkelijke verklaring
van geen bezwaar.Voor beantwoording van de vraag van deze leden wat moet worden verstaan
onder een significante wijziging willen wij graag verwijzen naar de passage
hierboven over dit onderwerp. De verhouding tussen de significante wijziging
en de gegronde redenen die kunnen leiden tot opschorting of intrekking van
de goedkeuring is als volgt. Een significante wijziging ziet met name op de
onderzoeksopzet, gegronde redenen die kunnen leiden tot opschorting of intrekking
van de goedkeuring hebben in de regel te maken met de veiligheid van proefpersonen.Tenslotte vragen de leden van deze fractie welke mogelijkheden de CCMO
heeft om vast te stellen of er sprake is van een niet nakomen van verplichtingen?Voor het antwoord op deze vraag willen wij verwijzen naar hetgeen daarover
al eerder is opgemerkt in antwoord op vragen van leden van de fractie van
de ChristenUnie.Administratieve lasten.De leden van de CDA-fractie vragen, onder verwijzing naar de MvT, blz.
8, waarom het aanleveren van één pakket informatie aan zowel
METC als aan de CCMO zorgt voor kostbaar tijdverlies.Hier is vermoedelijk sprake van een misverstand. De door de vragenstellers
aangegeven wijze van gelijktijdig aanleveren leidt inderdaad niet tot tijdverlies.
In de MvT hebben wij echter gesteld dat het successievelijk aanleveren bij
METC en CCMO tijdverlies oplevert.Enige verzwaring van administratieve lastendruk als gevolg van het wetsvoorstel
is een onontkoombaar gevolg van de richtlijn. Wij zijn echter van mening
dat in het huidige voorstel de administratieve lastendruk beperkt blijft en
dat geen sprake is van onnodige verzwaring. Het Adviescollege toetsing administratieve
lasten heeft het wetsvoorstel destijds ook getoetst en heeft geen bezwaar
laten blijken tegen indiening van het wetsvoorstel.Het antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie over de jaarlijkse
rapportage van vermoedens van ernstige bijwerkingen en de veiligheid van proefpersonen
is te vinden in artikel 13q van het voorstel. In dit artikel valt te lezen
dat de verrichter van het onderzoek deze rapportages verstrekt aan het CBG,
de CCMO/minister, de METC en de bevoegde instanties van andere lidstaten op
het grondgebied waarvan het onderzoek wordt uitgevoerd.ARTIKELSGEWIJSArtikel I, onderdeel C, Artikel 2aDe leden van de SGP-fractie vragen zich af of de uitvoerder, als na verloop
van tijd bekend is welke commissie een bepaald soort onderzoek gemakkelijk
toestaat, de beoordeling door deze commissie zal laten plaatsvinden en welke
waarborgen er zijn om dit te voorkomen?De METC's beoordelen onderzoeksprotocollen aan de hand van de criteria
zoals vastgelegd in artikel 3 van de WMO. Deze criteria definiëren de
ondergrens waaraan het onderzoek dient te voldoen en bewerkstelligen een zekere
harmonisering van de beoordeling van onderzoek door de erkende METC's. Daarnaast
houdt de CCMO op basis van artikel 24 van de WMO toezicht op de werkzaamheden
van de erkende toetsingscommissies. Door middel van steekproeven analyseert
de CCMO de beoordeling van onderzoeksprotocollen door de METC's. Daarnaast
registreert de CCMO al het onderzoek dat is beoordeeld door iedere individuele
METC. In het openbare jaarverslag van de CCMO worden jaarlijks de aantallen
oordelen per METC gepresenteerd. Opmerkelijke verschuivingen in het aantal
beoordeelde onderzoeksprotocollen kunnen voor de CCMO aanleiding zijn om de
beoordeling van een individuele METC nader te analyseren.De leden van de SGP-fractie vragen of de richtsnoeren bij de richtlijn
zo eenduidig zijn dat de beoordeling in elke lidstaat op dezelfde wijze zal
plaatsvinden.Hierboven zijn de richtsnoeren al diverse malen ter sprake gekomen. De
richtsnoeren vormen, samen met de internationaal erkende beginselen van goede
klinische praktijken waarmee deze richtsnoeren in overeenstemming zijn, een
eenduidig kader voor de beoordeling van geneesmiddelenonderzoek. Mocht er,
ondanks dit eenduidige kader door lidstaten toch verschillend geoordeeld worden
over geneesmiddelenonderzoek, dan zal het onderzoek niet aanvangen in de lidstaat
die het onderzoek verbiedt. Daarnaast biedt de richtlijn de mogelijkheid de
beginselen van goede klinische praktijken en de bijbehorende richtsnoeren
aan te passen indien de stand van wetenschap en techniek hiertoe aanleiding
geeft.De leden van de SGP-fractie vragen of de constatering juist is dat de
eis om in elke lidstaat om een oordeel te vragen niet in de wet is opgenomen.Deze eis is inderdaad niet in de wet opgenomen. De nationale wetgever
is daartoe niet bevoegd. Daartoe bestaat echter ook geen noodzaak omdat alle
lidstaten als gevolg van implementatie van de richtlijn in hun nationale wetgeving
een bepaling opnemen dat voor aanvang van een onderzoek toetsing dient plaats
te vinden.Onderdeel DDe leden van de SP-fractie stellen voor om in artikel 3 een aantal toetsingscriteria
toe te voegen. In de eerste plaats de eis dat er geen rechtstreekse financiële
banden bestaan tussen degene die het wetenschappelijk onderzoek verricht of
uitvoert, en een instelling met winstoogmerk.Een dergelijke eis is niet in overeenstemming te brengen met artikel 1
van de WMO waarin een definitie wordt gegeven van degene die het onderzoek
verricht (artikel A, tweede lid, van het wijzigingsvoorstel) en van degene
die het onderzoek uitvoert (artikel A, derde lid, van het wijzigingsvoorstel).
Degene die het onderzoek verricht kan ook degene zijn die de verantwoordelijkheid
op zich neemt van de financiering van het onderzoek. Met andere woorden de
sponsor is in termen van de wet en van het wetsvoorstel degene die het wetenschappelijk
onderzoek verricht.In veel gevallen is de farmaceutische industrie dan ook de verrichter.
Juist daarom is wettelijke bescherming van de proefpersonen zo belangrijk.Er is voor zorggedragen dat onderzoek pas mag plaats vinden als er door
een onafhankelijke derde, de toetsingscommissie, een positief oordeel is uitgesproken.
Met het wijzigingswetsvoorstel worden nu voor geneesmiddelenonderzoek nog
meer waarborgen in het leven geroepen.In de tweede plaats suggereren deze leden om in artikel 3 op te nemen
dat het onderzoeksprotocol geen stopclausule mag bevatten en dat het geen
beperkingen mag bevatten van de publicatievrijheid.Hierboven werd al aangegeven dat een stopclausule, waarin wordt bepaald
dat de verrichter zonder opgave van redenen het onderzoek voortijdig kan stopzetten,
niet aanvaardbaar is. METC's zullen een dergelijke clausule dan ook niet accepteren.Wij delen de mening van deze leden dat het onderzoekscontract ofprotocol
geen beperkingen van de publicatievrijheid mag bevatten. Zoals aangegeven
in antwoord op een eerdere vraag van deze leden, heeft de CCMO al voor de
nodige waarborgen gezorgd.In de derde plaats geven deze leden als hun mening dat de onderzoeker
(onderzoeksinstelling) eigenaar dient te blijven van de gegevens, en dat de
onderzoeker zelf data-analyse doet of voor onafhankelijke data-analyse zorgt.Deze wens gaat ons te ver. Wel achten wij het van belang dat de onderzoeker
en instelling heldere afspraken maken over het onderzoek, de analyse van de
onderzoeksgegevens en de publicatie of openbaarmaking hiervan. In het CCMO
-statement publicatiebeleid komt ook dit punt aan de orde.De leden van de SP-fractie merken naar aanleiding van het nieuwe onderdeel
i van artikel 3 op dat zij zich zorgen maken over de wervende advertenties
voor proefpersonen. Zij vrezen dat met deze advertenties proefpersonen worden
geworven die geld nodig hebben, zonder dat zij beseffen welke risico's zij
lopen. Immers, zo stellen deze leden, in deze advertenties staat veelal geen
informatie over de schade die het testen van nieuwe medicijnen aanricht, zeker
niet als het om blijvende schade zou gaan.Op het moment dat iemand reageert op een advertentie waarin proefpersonen
worden gevraagd, zal het besef van risico's inderdaad veelal nog niet aanwezig
zijn. De strikte eisen die de WMO stelt aan informatie, toestemming en bedenktijd
waarborgen echter dat zo iemand alsnog een goede afweging zal maken als hij
is ingelicht. Als het gaat om gezonde vrijwilligers is een zekere financiële
drijfveer niet irreëel. Op grond van artikel 3, onder f, moet de toetsingscommissie
beoordelen of het redelijkerwijs aannemelijk is dat aan de proefpersoon te
betalen vergoedingen niet in onevenredige mate van invloed zijn op het geven
van toestemming voor deelneming aan het onderzoek. Hiermee zijn naar onze
mening voor deelneming van gezonde vrijwilligers voldoende waarborgen in het
leven geroepen.Bij het nieuwe onderdeel i gaat het vooral ook om criteria voor de deelneming
van patiënten aan medisch-wetenschappelijk onderzoek. De eis houdt in
dat in het protocol moet worden aangegeven welke patiënten wel en niet
als proefpersoon in de studie moeten worden geïncludeerd, of te wel er
moeten duidelijk in-en exclusiecriteria in het protocol zijn opgenomen.Onderdeel FDe leden van de fractie van de ChristenUnie gaan in op de mogelijkheid
om de toestemming mondeling te geven in aanwezigheid van een getuige, als
de betrokkene niet in staat is te schrijven. Zij vragen aan welke nationale
wettelijke bepalingen moet worden gedacht bij de zinsnede in artikel 2, onderdeel
j, van de Richtlijn, waar staat «in uitzonderlijke gevallen overeenkomstig
de nationale wetgeving».De nationale wettelijke bepaling is de bepaling die nu in het wijzigingsvoorstel
in onderdeel F is opgenomen.Zij vragen of de mogelijkheid van mondelinge toestemming wel wordt beperkt
tot uitzonderlijke gevallen, of dat alle gevallen waarin betrokkenen niet
in staat is om te schrijven als zodanig worden aangemerkt.De omstandigheid dat iemand niet kan schrijven is inderdaad op zich zelf
al een uitzonderlijk geval. Omdat het bovendien gaat om situaties waarin mensen
deelnemen aan wetenschappelijk onderzoek zal het in de praktijk daadwerkelijk
slechts zelden voorkomen dat een potentiële proefpersoon niet kan schrijven.
Als de handicap met zich meebrengt dat deelnemen aan het onderzoek een grotere
belasting met zich brengt dan voor mensen zonder die handicap vormt dat immers
al een reden om die persoon niet in het onderzoek te betrekken. Wij zijn dan
ook van mening dat de suggestie van deze leden om in de betreffende bepaling
expliciet op te nemen dat alleen in uitzonderlijke gevallen mondelinge toestemming
kan worden gegeven, geen meerwaarde heeft.Voorts vragen deze leden welke extra risico's in de praktijk verbonden
zijn aan het geven van mondelinge toestemming.Nu de waarborg van een getuige in het leven wordt geroepen zien wij geen
reden om te veronderstellen dat mondelinge toestemming in de praktijk extra
risico's met zich zou brengen. De informatie moet immers wel schriftelijk
worden verstrekt. Dat er een getuige aanwezig is, zou zelfs de weloverwogenheid
van het besluit tot deelname kunnen bevorderen.Deze leden vragen verder waarom de getuige niet nader wordt gekwalificeerd.In de praktijk zijn diverse oplossingen denkbaar, die alle hun voor- en
nadelen hebben. Wij zien geen toegevoegde waarde aan een lijst van kwalificaties
voor potentiële getuigen. Het zou bovendien leiden tot een mate van detail
van regelgeving die niet past bij het motto van het regeerakkoord en die slechts
leidt tot schijnzekerheid.Voorts vragen de leden van de fractie van de Christen Unie of het voorgestelde
tweede lid in artikel 6 van de wet niet beter in de systematiek van de wet
past door het op te nemen als één van de verbodsbepalingen uit
het eerste lid.Daarvoor is niet voor gekozen om goed tot uitdrukking te laten komen dat
het gaat om een uitzondering op de algemene regel dat toestemming schriftelijk
moet zijn gegeven. Daarnaast speelt mee dat wanneer de betrokken passage opgenomen
zou worden in het eerste lid, deze viermaal in de onderdelen a, b, c en d
zou moeten worden herhaald. Dat is uit oogpunt van wetgevingstechniek niet
fraai. Aan de tekstuele afwijking tussen het voorgestelde derde lid van artikel
6 van de wet en de artikelen 4, onderdeel a, en 5, onderdeel a, van de Richtlijn
moet geen betekenis worden gehecht. De reden waarom voor een afwijkende redactie
is gekozen is aanwijzing nr. 53 van de aanwijzingen voor de wet- en regelgeving.
Op grond van deze aanwijzing worden voorschriften, tenzij dit onvermijdelijk
is, niet met behulp van de werkwoorden «moeten» of«dienen»
geformuleerd.De leden van de fractie van de ChristenUnie geven de regering in overweging
alsnog een expliciete bepaling op te nemen die bepaalt dat vervangende toestemming
te allen tijde ongedaan gemaakt kan worden.Een dergelijke bepaling behoeft niet in dit wetsvoorstel opgenomen te
worden omdat dit al expliciet in het oorspronkelijke zevende lid (nu het negende
lid) is bepaald.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen tenslotte hoe wordt
geregeld dat de mogelijkheid om, alvorens toestemming te verlenen, om een
onderhoud te vragen in de praktijk onder de aandacht van de proefpersoon of
zijn vertegenwoordiger wordt gebracht.In de schriftelijke informatie zal op deze mogelijkheid worden gewezen.
Zo is sinds de inwerkingtreding van de WMO ook standaard een passage in de
patiënteninformatie opgenomen waarin wordt aangegeven wie de in artikel
9 bedoelde arts is. Behalve de naam wordt daarbij aangegeven waar en wanneer
die arts, die niet bij de uitvoering van het onderzoek is betrokken, te bereiken
is.Onderdeel G, artikel 13b en 13cDe leden van de SGP-fractie is niet duidelijk welke regels in artikel
13b van het voorstel worden bedoeld.Artikel 13b van het voorstel heeft betrekking op de beginselen van goede
klinische praktijken die momenteel in Europees verband in een richtlijn (richtlijn
tot vaststelling van beginselen en richtsnoeren inzake goede klinische praktijken
wat geneesmiddelen voor onderzoek voor menselijk gebruik betreft en tot vaststelling
van eisen voor vergunning voor de vervaardiging of invoer van die geneesmiddelen)
worden verwerkt. Hierbij zullen de bekende internationaal aanvaarde beginselen
van goede klinische praktijken als uitgangspunt dienen. Zodra deze richtlijn
is aangenomen zal tot implementatie van de richtlijn in een algemene maatregel
van bestuur worden overgegaan. De verwachting is dat deze richtlijn nog deze
zomer wordt aangenomen.De leden van de SGP-fractie willen met betrekking tot onderzoek met jeugdigen
en wilsonbekwame volwassenen graag vernemen wat de richtsnoeren van het Europees
Bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling inhouden.De richtsnoeren voor onderzoek met betrekking tot jeugdigen en wilsonbekwame
volwassenen van het Europees Bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling ( Note
for guidance on clinical investigation of medicinal products in the paediatric
population, CPMP/ICH/2711/99) zijn een handleiding voor veilig, efficiënt
en ethisch verantwoord onderzoek. In het richtsnoer voor onderzoek met jeugdigen
wordt onder meer aandacht besteed aan het tijdstip waarop met onderzoek bij
kinderen kan worden gestart, de wijze waarop de verschillende soorten studies
bij kinderen moeten worden uitgevoerd, de manier waarop de effectiviteit van
een geneesmiddel bij kinderen moet worden gemeten en aan extra veiligheidsaspecten
bij geneesmiddelenonderzoek met kinderen. Verder kent het richtsnoer een indeling
naar leeftijd van jeugdige onderzoekspopulaties, met de kenmerkende aspecten
van deze leeftijd en besteedt het aandacht aan de wijze van werving van deelnemers.
Het richtsnoer dat betrekking heeft op onderzoek met wilsonbekwame volwassenen
richt zich op een bepaalde groep binnen de wilsonbekwame volwassenen, namelijk
de geriatrische patiënten.Voor deze groep patiënten bepaalt het richtsnoer in welke fase van
het onderzoek zij in het onderzoek moeten worden betrokken, het besteedt aandacht
aan farmaco-kinetische verschillen, het geeft aan wanneer apart onderzoek
voor het vaststellen van de dosering gewenst is en hoe in het onderzoek
moet worden omgegaan met de interactie tussen de verschillende geneesmiddelen
die een geriatrische patiënt vaak gebruikt.De leden van de SGP-fractie vragen in een beschouwing aan te geven wat
de gevolgen zijn met betrekking tot het verbod op kiembaangentherapie van
de verschillen tussen dit wetsvoorstel en de Embryowet.Ook de leden van de PvdA-fractie gaan op dit onderwerp in. Zij willen
graag nadere afstemming van beide wetten.Bij de totstandkoming van de Embryowet is ervoor zorggedragen dat de tekst
van de wet in overeenstemming is met de Richtlijn nr. 2001/20/EG. Artikel
24, onder g, van de Embryowet luidt: «Het is verboden het genetisch
materiaal van de kern van menselijke kiembaancellen waarmee zwangerschap tot
stand zal worden gebracht, opzettelijk te wijzigen.» Het verbod dat
ter implementatie van de Richtlijn in het onderhavige wetsvoorstel is opgenomen
betreft uiteraard wetenschappelijk onderzoek met geneesmiddelen dat gericht
is op modificatie van de kiembaan.Bij genetische modificatie wordt veelal gebruik gemaakt van een vector
om de gewenste wijziging van het DNA te bewerkstelligen. Die vector is soms
een kreupel gemaakt virus, maar kan ook slechts bestaan uit relatief veilig
naakt DNA. Met behulp van de vector kan een stukje DNA dat codeert voor de
eigenschap die gewenst wordt, ingevoegd worden in het DNA van de cel(len)
van de patiënt. De vector valt onder de definitie van geneesmiddel van
de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening en daarmee onder de reikwijdte van
het verbod in artikel 13c van het wijzigingswetsvoorstel. Dit verbod overlapt
het verbod in de Embryowet voor zover het gaat om wetenschappelijk onderzoek
met een geneesmiddel dat gericht is op wijziging van het DNA van de kern van
kiembaancellen. Het verbod van het wijzigingsvoorstel gaat ook verder dan
het verbod in de Embryowet, omdat ook wetenschappelijk onderzoek met een geneesmiddel
dat gericht is op wijziging van het DNA van de mitochondriën er onder
valt. Om aandoeningen te voorkomen die hun oorsprong hebben in een afwijking
van het DNA van de mitochondriën is echter een methode in ontwikkeling
waarbij zonder gebruik van een geneesmiddel toch de kiembaan wordt gemodificeerd.
In de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 25 juni
2001 (Kamerstukken II, 2000–2001, 27 423, nr. 7) is deze methode
ook beschreven. Het komt erop neer dat uit de eicel van een patiënt die
een erfelijke mitochondriale aandoening heeft, de kern wordt verwijderd. Deze
kern wordt in een ontkernde eicel van een donor geplaatst die gezonde mitochondriën
heeft. Vervolgens wordt getracht via IVF een zwangerschap bij de patiënt
tot stand te brengen. Bij deze gerichte verandering van het genoom van een
cel die tot de kiembaan behoort – een verandering die dus onder het
begrip kiembaanmodificatie valt – wordt geen gebruik gemaakt van een
geneesmiddel. Wetenschappelijk onderzoek om deze techniek te ontwikkelen valt
dan ook niet onder verbod van het wijzigingswetsvoorstel. Het onderzoek valt
ook niet onder het verbod van artikel 24, onder g, van de Embryowet omdat
dat verbod zich beperkt tot wijziging van het DNA van de kern en dat blijft
bij deze methode ongemoeid. Wetenschappelijk onderzoek ter ontwikkeling van
deze techniek valt de facto echter wel onder het verbod van artikel 24, onder
a van de Embryowet. Dit artikellid verbiedt een embryo speciaal tot stand
te brengen voor wetenschappelijk onderzoek. Bij de ontwikkeling van de techniek
is het op een gegeven moment nodig embryo's speciaal tot stand te brengen
voor dat onderzoek.De leden van de SGP-fractie vragen waarom met betrekking tot xenogene
celtherapie geen termijn is vastgelegd.De reden hiervoor is dat voor dit soort onderzoek de deskundigheid schaars
is, waardoor een langere beoordelingstijd nodig kan zijn.Artikel 13 e en 13fDe leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat de toelichting aangeeft dat
in de artikelen 13e en 13f geen strengere eisen worden gesteld ten aanzien
van onderzoek met wilsonbekwame personen, en dat onderzoek met wilsonbekwamen
op dezelfde voet als voorheen doorgang kan blijven vinden. Zij stellen dat
de formulering van de artikelen 13e en 13f echter de mogelijkheid van groepsgebonden
therapeutisch onderzoek lijkt te verminderen. De leden van de SP-fractie stellen
een vergelijkbare vraag als zij vragen of de eis dat het onderzoek direct
gerelateerd is aan een klinische toestand die de gezondheid van proefpersonen
ondermijnt of die levensbedreigend is voor die proefpersoon betekent dat niet-therapeutisch
onderzoek dus niet mag.Vóór het beantwoorden van de vraag of de artikelen 13e en
13f al of niet strenger uitwerken dan de huidige WMO lichten we eerst de gefaseerde
wijze waarop geneesmiddelenonderzoek plaatsvindt toe, vervolgens bezien we
voor de opeenvolgende fases de consequenties van de eisen van de huidige WMO
en van de nieuwe eisen die de artikelen 13e en 13f stellen.Geneesmiddelenonderzoek start met een preklinische fase waarin veelal
proefdieronderzoek plaatsvindt. Na het proefdieronderzoek volgen de fase-I-studies.
Bij fase I onderzoek wordt het middel voor het eerst toegediend bij de mens
en wordt gekeken naar de veiligheid van en de tolerantie voor het nieuwe middel.
Dit onderzoek gebeurt meestal bij gezonde vrijwilligers. Bij dit onderzoek
is geen therapeutisch effect te verwachten. Bij fase II wordt het geneesmiddel
in de regel voor eerst toegediend bij een klein aantal patiënten. Dit
onderzoek is meestal niet-therapeutisch omdat er veelal nog onvoldoende aanwijzingen
zijn voor een eventuele effectiviteit van het middel. Als er echter al wel
aanwijzingen zijn dat het middel een effect kan hebben, kan fase II onderzoek
therapeutisch zijn. Als bij het fase II onderzoek voldoende aanwijzingen zijn
gevonden dat het middel een effect kan hebben, gaat men over naar fase III
onderzoek. In fase III wordt bij een grotere groep patiënten het middel
vergeleken met een placebo of met een bestaand middel waarbij bestudeerd wordt
of de effectiviteit van het middel vastgesteld kan worden. Wanneer na afloop
van het fase I, II en III onderzoek is vastgesteld dat het middel veilig en
effectief is, wordt registratie van het geneesmiddel aangevraagd. Het fase
IV onderzoek gebeurt na de registratie van het middel. In dat onderzoek worden
op veel grotere schaal dan in het voorafgaande onderzoek mogelijk is, gegevens
verzameld over de werking, eventueel aanpassing van dosering en mogelijke
bijwerkingen in een grote groep proefpersonen. Het betreft onderzoek dat belangrijk
is voor de verdere optimalisering van het geneesmiddel. Van de toediening
van het geneesmiddel kan dan ook een therapeutisch effect verwacht worden.Niet-therapeutische studies (fase I en veel fase II) mogen op grond van
de huidige WMO niet worden verricht met minderjarige en meerderjarige wilsonbekwame
proefpersonen, omdat «het onderzoek niet mede aan de betrokken proefpersonen
zelf ten goede kan komen» (art 4, eerste lid, eerste deel van de tweede
volzin van de WMO) en meestal niet uitsluitend «met medewerking van
proefpersonen uit de categorie waartoe de proefpersoon behoort kan worden
verricht» (het is niet «groepsgebonden»).Op grond van de artikelen 13e, onder a, en 13f, onder a, mogen deze studies
ook niet omdat het onderzoek geen direct voordeel inhoudt voor de betrokken
groep», respectievelijk «niet direct gerelateerd is aan een klinische
toestand die levensbedreigend is of de gezondheid ondermijnt».Als het echter gaat om een geneesmiddel dat bedoeld is voor de behandeling
van aandoeningen die alleen bij (jonge) kinderen voorkomen, mogen op
grond van de huidige WMO niet-therapeutische (fase II) studies met minderjarige
proefpersonen worden verricht, als zij groepsgebonden zijn. De risico's mogen
dan echter niet meer dan verwaarloosbaar zijn en de bezwaren niet meer dan
minimaal. Omdat dit onderzoek van belang is voor de vooruitgang van de medische
kennis met betrekking tot die groep patiënten, kan gesteld worden dat
het onderzoek aan de betrokken groep patiënten ten goede kan komen. In
die gevallen wordt ook voldaan aan de eis van artikel 13e, onder a, dat het
onderzoek enig direct voordeel inhoudt voor de betrokken groep van patiënten.Ook niet-therapeutisch fase II onderzoek dat gedaan moet worden om een
geneesmiddel te ontwikkelen dat bedoeld is voor aandoeningen die alleen voorkomen
bij mensen die wilsonbekwaam zijn mag, als de risico's verwaarloosbaar zijn
en de bezwaren minimaal, op basis van de huidige WMO worden verricht, omdat
het groepsgebonden is. Het zal dan meestal gaan om een aandoening waarvan
de wilsonbekwaamheid een gevolg is, zoals bijvoorbeeld de ziekte van Alzheimer.
Op grond van artikel 13f, onder a, gaat voor dit onderzoek de eis gelden dat
het direct gerelateerd moet zijn aan een klinische toestand waarin de patiënt
verkeert die levensbedreigend is of de gezondheid ondermijnt. Dit wil dus
zeggen dat in dit onderzoek alleen personen mogen worden betrokken die een
bepaalde ziekte hebben, met andere woorden patiënten die behoren tot
de categorie van patiënten met een bepaalde aandoening. Deze eis werkt
hetzelfde uit als de eis van groepsgebondenheid («niet dan met medewerking
van proefpersonen uit de categorie waartoe de proefpersoon behoort»),
hetgeen betekent dat op grond van artikel 13f, onder a, dit onderzoek ook
geoorloofd is.Op grond van artikel 13f, onder e, zal verder ook de eis gaan gelden dat
«de redelijke verwachting bestaat dat de voordelen van toediening van
het geneesmiddel voor onderzoek voor de patiënt in kwestie opwegen tegen
de risico's of dat aan de toediening in het geheel geen risico verbonden is».
Voor niet-therapeutisch onderzoek houdt dit in dat het geoorloofd zal zijn
als de toediening geen risico is op ernstige bijwerkingen inhoudt. Dit komt
op hetzelfde neer als de eis van verwaarloosbaar risico in de huidige WMO.Kort gezegd: fase II onderzoek met minderjarigen of met wilsonbewame meerderjarigen
zal na inwerkingtreding van de wetswijziging mogen worden verricht als het
therapeutisch is óf als uit het voorafgaande onderzoek is gebleken
dat de toediening van het geneesmiddel veilig is, hetgeen inhoudt dat geen
ernstige bijwerkingen te verwachten zijn en er dus hooguit een verwaarloosbaar
risico is).Fase III onderzoek met een geneesmiddel dat bedoeld is voor de behandeling
van aandoeningen die alleen bij (jonge) kinderen voorkomen, is op grond van
de huidige WMO geoorloofd omdat het «mede aan de betrokken proefpersonen
zelf ten goede kan komen» (artikel 4, eerste lid, tweede deel van de
tweede volzin). Op grond van artikel 13e, onder a, is dit onderzoek ook geoorloofd
omdat «het onderzoek enig direct voordeel inhoudt voor de betrokken
groep van patiënten».Een zelfde redenering geldt voor fase III onderzoek dat specifiek gericht
is op aandoeningen die alleen voorkomen bij mensen die wilsonbekwaam zijn.Op grond van de huidige WMO mag dit soort onderzoek worden verricht omdat
het therapeutisch is en op grond van artikel 13f, onder e, mag het worden
verricht omdat «de redelijke verwachting bestaat dat de voordelen van
toediening van het geneesmiddel voor onderzoek voor de patiënt in kwestie
opwegen tegen de risico's». Dit betekent dat de risico's afgewogen moeten
worden tegen het belang voor de proefpersoon.Fase IV onderzoek is onderzoek na registratie en gerelateerd aan de ziekte
waarvoor het middel geregistreerd is. Het betreft onderzoek dat belangrijk
is voor de verdere optimalisering van het geneesmiddel. Van de toediening
van het geneesmiddel kan dan ook een therapeutisch effect verwacht worden
en kan daarom op grond van dezelfde redering als voor fase III bij minderjarige
en wilsonbekwame proefpersonen worden verricht.Het uitvoeren van geneesmiddelenonderzoek in verschillende opéénvolgende
fasen betekent dat voldaan wordt aan de eis in de artikelen 13e en 13f, onder
a, omdat de volgende fase steeds als doel heeft «de resultaten te bevestigen»
van de fase daarvoor.Bij geneesmiddelenonderzoek bij kinderen of bij meerderjarige wilsonbekwamen
gaat het vaak om middelen die al geregistreerd zijn voor gebruik bij volwassenen.
Kinderen kunnen die geneesmiddelen niet in dezelfde dosering gebruiken; ook
is het niet vanzelfsprekend dat de fysiologie van ernstig geretardeerde mensen
dezelfde is als die van wilsbekwame normale volwassenen. Ook bij ouderen die
zwaar dement zijn kan de fysiologie anders zijn. Dit betekent dat geneesmiddelen
in het lichaam van die mensen zich anders zullen gedragen. Bij dergelijk onderzoek
zijn diverse fasen van het onderzoek dus al bij (wilsbekwame) volwassenen
verricht. De veiligheid en werkzaamheid zijn dan al in onderzoek met wilsbekwame
volwassen bestudeerd.Op een gegeven moment wordt verondersteld dat het middel bij kinderen
ook werkzaam zal zijn, maar in een andere dosering. Het onderzoek naar de
werkzaamheid in een andere dosering bij kinderen van een bepaalde leeftijd)
kan gezien worden als een bevestiging van de resultaten bij volwassenen en
kan zelfs alleen maar door onderzoek met kinderen (eis van groepsgebondenheid
die de WMO in art 4 stelt). Voor onderzoek bij meerderjarige wilsonbekwamen
geldt een zelfde redenering.Concluderend kan worden gesteld dat de artikelen 13e en 13f niet strenger
uitwerken dan de artikelen 3 en 4 van de huidige WMO. De reden waarom de artikelen
13e en 13f desalniettemin zijn opgenomen is gelegen in de keuze om te komen
tot een meer herkenbare implementatie van de Richtlijn.De leden van de SP-fractie vragen waarom niet algemeen geldt dat uit het
onderzoeksprotocol moet blijken dat permanent wordt toegezien op het aan het
onderzoek verbonden risico voor de proefpersoon en de belastingsgraad.Bij de implementatie is de reikwijdte van de Richtlijn uiteraard uitgangspunt
geweest. Dit betekent dat in beginsel geen regels zijn opgenomen of gewijzigd
die betrekking hebben op ander medisch-wetenschappelijk onderzoek dan onderzoek
met geneesmiddelen. Er zijn slechts enkele uitzonderingen gemaakt, zoals het
voorgestelde nieuwe onderdeel g voor artikel 3 en het nieuwe tweede en derde
lid voor artikel 6. Het laatste zinsdeel van artikel 4, onder g, van de Richtlijn
hebben wij geen algemene geldigheid willen geven. Dit zou namelijk een toename
inhouden van de werkdruk van de onderzoekers. Daarvan is de meerwaarde twijfelachtig
nu we ervoor hebben gekozen om artikel 12 van de Richtlijn algemene geldigheid
te geven. In het eerste lid van het nieuwe artikel 3a is daartoe een bepaling
opgenomen.Hiermee is reeds een bodemgarantie in de wet vastgelegd. Het eerste zinsdeel
van artikel 4, onder g, van de Richtlijn behoeft geen expliciete implementatie,
omdat deze eis al in de WMO vastligt.Artikel 13iDe leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het, ter vermijding
van onnodig tijdverlies, niet de voorkeur verdient dat de CCMO een uitdrukkelijke
verklaring van geen bezwaar afgeeft voordat de termijn van zestig dagen is
verlopen. Deze leden bepleiten een praktische oplossing.Zoals wij bij de bespreking van de differentiatie van termijnen ook al
aangaven zijn wij ook voorstander van een praktische oplossing. Om die reden
hebben wij er dan ook voor gekozen een dergelijke bepaling niet wettelijk
vast te leggen, maar de invulling hiervan over te laten aan de CCMO.Wij zijn van mening dat deze invulling van het artikel door de CCMO, tezamen
met de zinsnede in de toelichting voldoende waarborgen biedt voor een snelle
afhandeling.Artikel 13pDe leden van de SP-fractie verbazen zich dat opgemerkt wordt dat meldingen
van bijwerkingen van ongeregistreerde geneesmiddelen enkel noodzakelijk is
vanwege het invoeren hiervan in de Europese databank en vragen de regering
deze opmerking toe te lichten.Met deze opmerking hebben wij geenszins bedoeld om het belang van de melding
van bijwerkingen van ongeregistreerde geneesmiddelen te bagatelliseren. Bedoeld
is aan te geven dat met de inwerkingtreding van het voorstel tot wijziging
van de WMO in Nederland geen aparte nationale registratie plaatsvindt van
de gemelde onverwachte ernstige bijwerkingen. De melding van deze bijwerkingen
bij het CBG leidt tot opname van deze gegevens in de Europese databank, zoals
in de Memorie van Toelichting aansluitend ook wordt opgemerkt.Onderdeel HDe leden van de SP-fractie vragen tenslotte de regering informatie te
geven over de eventuele banden van de centrale commissie met de geneesmiddelenindustrie,
en hoe mogelijke verstrengeling van belangen wordt vermeden.Uit gegevens van enige tijd geleden is niets gebleken van banden van de
centrale commissie met de geneesmiddelenindustrie. Momenteel wordt gewerkt
aan een nieuw overzicht, deze gegevens zijn echter op dit moment nog niet
voorhanden.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,C. I. J. M. Ross-van DorpDe Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28804-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl