Planologische Kernbeslissing Vijfde Nota ruimtelijke ordening; Brief minister met de Beleidslijn Ruimte voor de Rivier
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27578, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

08-01-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27578 nr. 6

20-12-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamBeleidslijn Ruimte voor de rivierPKB NATIONAAL RUIMTELIJK BELEID: ONDERDEEL BELEIDSLIJN
RUIMTE VOOR DE RIVIER1. Doelstelling2. Hoofdlijnen3. Algemene bepalingen4. Beleid voor het winterbed van de onbedijkte MaasToelichting op de tabel4a. Het stroomvoerend winterbed4b. Het bergend winterbed4c. Vereist beschermingsniveau5. Instrumentarium en toetsing6. Implementatie en overgangsbeleidToelichting Beleidslijn Ruimte voor de Rivier1. Noodzaak beleidslijn2. Toepassingsgebied winterbed bedijkte rivieren3. Onbedijkte Maas: toepassingsgebied en uitgangspunten3.1 Toepassingsgebied beleidslijnOnderscheid binnen de onbedijkte MaasBegrenzing van het stroomvoerend winterbedHet bergend winterbed3.2 Uitgangspunten onbedijkte Maas4. De categorie «ja, mits»5. Het «nee, tenzij» afwegingskader5.1 Algemeen5.2 Voorbeeld van toepassing van het afwegingskader6. De voorwaarden6.1 Duurzame compensatieKleine ingrepen6.2 Vereist beschermingsniveau6.3 Specifieke aspecten van het beschermingsniveau langs
de onbedijkte Maas6.4 Restrisico en schadevergoeding7. Instrumentarium en toetsing7.1 Ruimtelijke ordening7.2 Wet beheer rijkswaterstaatswerken (Wbr)7.3 Verhouding Wet op de Ruimtelijke Ordening en Wbr8. Overgangssituaties8.1 Situaties ten tijde van de inwerkingtreding (1996–1997)8.2 Situaties op het vlak van de ruimtelijke ordening1) Een bouwvergunning is verleend2) Het bestemmingsplan bevat een bestemming die bebouwing
toestaat, maar er is nog geen bouwvergunning verleend (drie situaties)a. Het bestemmingsplan bevat een bestemming die bouwen
rechtstreeks toelaatb. Het bestemmingsplan kent een uitwerkingsplicht uit
hoofde waarvan burgemeester en wethouders op termijn verplicht zijn het plan
zodanig uit te werken dat er een bestemming ontstaat op basis waarvan een
bouwvergunning dient te worden afgegeven.c. In het bestemmingsplan is een wijzigingsbevoegdheid
opgenomen met gebruikmaking waarvan er een bestemming kan ontstaan op basis
waarvan een bouwvergunning kan worden afgegeven.3) Een bestemmingsplan is in procedure4) Een artikel 19 vrijstelling/bouwaanvraag is in procedure9. Bestaande bebouwing en bedrijvigheid10. Rivierverruimende maatregelen11. Toepassingsgebied beleidslijnBenedenrivierengebiedOverige wateren
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27578Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 83 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 578Planologische Kernbeslissing Vijfde Nota ruimtelijke ordeningnr. 6BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEERAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 20 december 2001Hierbij zend ik u de Beleidslijn Ruimte voor de Rivier die onderdeel uitmaakt
van het Kabinetsstandpunt (deel 3) inzake de Planologische
Kernbeslissing Nationaal Ruimtelijk Beleid behorende bij de Vijfde Nota over
de Ruimtelijke Ordening, Ruimte maken, ruimte delen,
zoals vastgesteld in de ministerraad van 23 november 2001. De Beleidslijn
heeft hiermee de status van PKB gekregen. Daarmee heeft het kabinet de motie
Van den Berg uitgevoerd (TK 1996–1997: 18 106 nr. 74) waarin
de regering werd verzocht het voorgenomen beleid voor zover mogelijk in PKB
en/of wetgeving vast te leggen.De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,J. P. Pronk Beleidslijn Ruimte voor de rivierDe beleidslijn Ruimte voor de Rivier is vastgesteld in april 1996 en is
destijds onderwerp van algemeen overleg en van een plenair debat geweest tussen
de ministers van VROM en V&W en de Tweede Kamer. Op basis van het Algemeen
Overleg op 18 december 1996 en de brief van de ministers naar aanleiding
van het overleg zijn in de beleidslijn enkele bijstellingen aangebracht. In
deze bijgestelde beleidslijn van april 1997 zijn de aanpassingen opgenomen
conform de lijn van het overleg en het debat met de Tweede Kamer op 22 januari
1997. De beleidslijn Ruimte voor de Rivier van april 1997 is op 12 mei
1997 in werking getreden, de dag van bekendmaking in de Staatscourant. In
het kader van de Vijfde Nota over de Ruimtelijke Ordening is de beleidslijn
wederom aangepast. Aan de lijst van riviergebonden activiteiten zijn waterkrachtcentrales
toegevoegd. Daarnaast is in deze lijst het begrip «overslagbedrijven»
uitgebreid tot «overslagactiviteiten gekoppeld aan bestaande bedrijvigheid».
Voorts wordt op nader door het rijk aan te duiden plaatsen in de vorm van
een limitatieve lijst onder voorwaarden beperkt ruimte geboden aan experimenten
met aangepaste bouwvormen. Deze aangepaste beleidslijn is onderdeel van de
PKB Nationaal Ruimtelijk Beleid behorend bij de Vijfde Nota over de Ruimtelijke
Ordening. Bij de beleidslijn hoort een toelichting. Deze toelichting bevat
een nadere uitwerking van de beleidslijn. De uitspraken in de beleidslijn
moeten in samenhang met de toelichting worden gelezen. De toelichting is onderdeel
van het rijksbeleid, maar heeft geen PKB-status.PKB NATIONAAL RUIMTELIJK BELEID: ONDERDEEL BELEIDSLIJN
RUIMTE VOOR DE RIVIER1. DoelstellingDe hoogwaters van de Maas en de Rijn in 1993 en 1995, de kwetsbaarheid
van ons land en de ongunstige verwachtingen over klimaatverandering en zeespiegelrijzing,
maken duidelijk dat een duurzame bescherming tegen hoogwater, zowel nu als
in de toekomst, hoge prioriteit moet houden.De doelstelling van de beleidslijn is meer ruimte voor de rivier, een
duurzame bescherming van mens en dier tegen overstroming bij hoogwater en
beperking van materiële schade.Voor de korte termijn is via het Deltaplan Grote Rivieren uitvoering gegeven
aan de versnelling van de rivierdijkversterkingen en de aanleg van kaden langs
de onbedijkte Maas. Op wat langere termijn bestaat een duurzame bescherming
niet uit steeds verdergaande dijkverhogingen, maar veel meer uit maatregelen
die erop gericht zijn om de rivier meer ruimte te geven om hogere rivierafvoeren
te verwerken. Waterstandsverhogingen, bij voorbeeld als gevolg van klimaatverslechtering,
zullen dan mogelijk beperkt blijven. In de loop der tijd is de ruimte voor
de rivier steeds verminderd. Bedijkingen zijn natuurlijk een eerste oorzaak
van de inperking van de rivier. De natuurlijke bezinking van grind, zand en
slib in de rivier is een andere oorzaak. Maar ook (andere) menselijke activiteiten
als bouwen in het winterbed betekenen een vermindering van de voor de rivier
beschikbare ruimte en daarmee een verhoging van de extreme waterstanden.Hoewel deze activiteiten in beginsel alleen werden toegestaan als het
waterstands-verhogend effect gecompenseerd werd, moest anno 1996 toch geconstateerd
worden dat de mogelijkheden om hogere rivierafvoeren ook in de toekomst op
te vangen, in de loop der tijd feitelijk verminderd zijn. Met
elke activiteit en bijbehorende compensatie werd een stukje reserveruimte
in de rivier geëlimineerd. Er kan daarom worden gesteld dat de hoogwaterbescherming
tot dan toe geen duurzaam karakter heeft gehad. Ongewijzigde voortzetting
van het beleid tot 1996 betekent dat de hoogwaterproblematiek op termijn alleen
nog maar groter zal worden.Een stringenter beleid voor het gebruik van het winterbed1 van de grote rivieren was daarom noodzakelijk. Anno 1996 leverden
de toepassing van het instrumentarium van de ruimtelijke ordening en de Rivierenwet
onvoldoende garanties om in de toekomst bescherming tegen hoogwater te kunnen
blijven bieden.De beter afgestemde toepassing van het instrumentarium van de ruimtelijke
ordening en de Wet beheer rijkswaterstaatswerken (Wbr) volgens de beleidslijn,
is gericht op duurzame hoogwaterbescherming, waarin zo weinig mogelijk activiteiten
worden toegelaten die een aanslag betekenen op de ruimte voor de rivier. Waar
toch nog activiteiten in het winterbed worden toegelaten moet voorkomen worden
dat deze nieuwe activiteiten bij hoogwater tot nieuwe schadegevallen leiden.2. HoofdlijnenDe doelstelling van de beleidslijn wordt op hoofdlijnen bereikt door:a. Handhaven van de beschikbare ruimte in het winterbed. Deze ruimte blijft
beschikbaar voor het opvangen van toekomstige hogere rivierafvoeren. De ruimte
mag alleen gebruikt te worden voor activiteiten die onlosmakelijk aan de rivier
gebonden zijn.b. Creëren van ruimte: vergroting van de afvoercapaciteit van de
rivier door verbreding en verlaging van het winterbed, in combinatie met natuurontwikkeling.
Er worden geen ontwikkelingen toegestaan die de mogelijkheid tot verbreding
en verlaging nu en in de toekomst feitelijk onmogelijk maken.c. Beperking van schade door voor nieuwe activiteiten die in het winterbed
kunnen worden toegestaan en die bij hoge waterstanden tot schade kunnen leiden,
een minimaal beschermingsniveau van 1:1250 per jaar aan te houden.De beleidslijn is een nadere uitwerking van deze hoofdlijnen en vormt
het toetsingskader om te beoordelen of activiteiten dan wel ingrepen plaats
kunnen vinden in het winterbed, en zo ja, onder welke voorwaarden. Deze toetsing
is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de betrokken overheden. Daarom
heeft het Rijk de beleidslijn opgesteld na overleg met het Interprovinciaal
Overleg (IPO), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Unie van
Waterschappen.Ook in internationaal verband wordt erkend dat anders met de rivieren
moet worden omgegaan. De strekking van deze beleidslijn is in lijn met reeds
in gang gezette ontwikkelingen: de verklaring van Arles, de verklaring van
Straatsburg, de internationale hoogwateractieplannen voor Rijn en Maas en
het IRMA-programma (Interreg Rijn Maas Activiteiten).3. Algemene bepalingenDe beleidslijn is van toepassing op alle nieuwe activiteiten, waaronder
wijziging van bestaande activiteiten in het winterbed van de grote rivieren.
De beleidslijn geldt voor de Rijn en de Maas (inclusief de onbedijkte Maas)
en grote zijrivieren, inclusief de Overijsselse Vecht, maar uitgezonderd enkele
oude zeearmen en getijdenrivieren in het benedenrivierengebied. Het toepassingsgebied
wordt bepaald door de begrenzing van het winterbed. Het toepassingsgebied
is op de bij deze PKB behorende kaart «Toepassinggebied
beleidslijn Ruimte voor de Rivier» aangegeven (zie kaart 21).a) In het winterbed van de grote rivieren worden ingrepen getoetst, die
zouden kunnen leiden tot:– waterstandsverhoging in de huidige situatie, en/of;– feitelijke belemmering voor toekomstige vergroting van de afvoercapaciteit,
en/of;– potentiële schade bij hoogwater.Het zal bij de toepassing van deze beleidslijn doorgaans gaan om ingrepen
die een ophoging, bouwwerk of ander obstakel met zich meebrengen.b) Voor nieuwe ingrepen die wel tot bovengenoemde effect(en) zouden kunnen
leiden, wordt een onderscheid gemaakt in activiteiten die op voorhand onlosmakelijk
gebonden zijn aan het winterbed van de rivier («ja, mits») en
overige activiteiten («nee, tenzij»).c) Er geldt een «ja, mits» voor nieuwe riviergebonden activiteiten
die gebonden zijn aan situering in het winterbed; dat zijn (limitatief):• waterstaatkundige kunstwerken (bruggen, sluizen, waterkeringen
en dergelijke);• voorzieningen voor de beroepsvaart (vaarwegverbetering);• voorzieningen voor een veilige afwikkeling van de beroeps- en recreatievaart;• waterkrachtcentrales;• overslagbedrijven en overslagactiviteiten gekoppeld aan bestaande
bedrijvigheid, voorzover gekoppeld aan vervoer over een hoofdvaarweg;• scheepswerven voor schepen groter dan 25 meter, gemeten langs de
waterlijn;• natuur in de uiterwaarden (of weerden);• uitbreiding van bestaande steenfabrieken onder voorwaarden zoals
vermeld in de toelichting (paragraaf 4).Deze activiteiten zijn toegestaan, mits voldaan wordt aan de voorwaarden
zoals geformuleerd onder e).d) Er geldt een «nee, tenzij» voor de overige nieuwe activiteiten.
Deze ingrepen worden in principe niet worden toegestaan, tenzij op basis van
voorafgaand onderzoek kan worden aangetoond dat:• sprake is van een zwaarwegend maatschappelijk belang, èn;• de activiteit niet redelijkerwijs buiten het winterbed gerealiseerd
kan worden, èn;• de activiteit op de locatie geen feitelijke belemmering vormt om
in de toekomst de afvoercapaciteit te vergroten.Voor nieuwe activiteiten die na deze afweging resteren, gelden de voorwaarden,
genoemd onder e).e) Nieuwe ingrepen in het winterbed zijn alleen mogelijk indien voldaan
kan worden aan de volgende voorwaarden:• de situering en uitvoering van de ingreep zijn zodanig, dat de
waterstandsverhoging en de belemmering voor de toekomstige verlaging, zo gering
mogelijk zijn;• duurzame compensatie van resterende waterstandsverhogende effecten;• een beschermingsniveau van 1:1250 voor potentiële schadegevallen.f) Op nader door het Rijk aan te duiden plaatsen in de vorm van een limitatieve
lijst wordt beperkt ruimte geboden aan experimenten met aangepaste bouwvormen,
binnen de randvoorwaarden dat de ruimte voor de rivier hierdoor
op kosten van de initiatiefnemer toeneemt en dat deze ruimte gemaakt wordt
op plaatsen waar dat uit oogpunt van rivierbeheer het meest gewenst is.In de toelichting wordt een nadere uitwerking gegeven, waarbij ook wordt
ingegaan op de overgang van de oude naar de nieuwe situatie en op kleine ingrepen
in het winterbed.4. Beleid voor het winterbed van de onbedijkte MaasHet beleid voor de onbedijkte Maas sluit aan bij de algemene bepalingen
met waar nodig een nadere uitwerking. Voor het overige is de algemene beleidslijn
van toepassing. De toelichting geeft nadere informatie.Uitgangspunten in aansluiting bij het beleid voor de bedijkte rivieren:a. Ruimte voor de rivier: ruimte om de afvoer en berging van water in
stand te houden en te vergrotenb. Voorkómen van nieuwe schadegevallen bij overstroming. Kaden
zijn géén dijken. Bij extreem hoogwater blijft er een reële
kans op wateroverlast en schade, óók achter de kaden. Ten aanzien
van de bescherming tegen hoogwater geldt een beschermingsniveau van 1:250
voor bestaande bebouwingsconcentraties en 1:1250 voor nieuwbouw (conform Boertien
II). Beleid voor nieuwe activiteiten
(inclusief wijziging van bestaande) in het winterbed van de onbedijkte Maas,
vanuit ruimtelijke ordening en rivierbeheer.Welke ingrepen zijn wel/niet toegestaan
en welk beschermingsniveaugebiedriviergebonden functiesoverige: onder
andere bouwen voor wonen/ recreatiebeschermingWbr stroomvoerend winterbedja, mits duurzame compensatienee11:1250 nuja bergend winterbed binnen strakke contour dorpenja, geen compensatieja, geen
compensatievervangende nieuwbouw en open gaten
1:50 nu met regeling hoogwaterschadenee bergend winterbed binnen strakke contour stedelijk
Venlo en Roermondja, geen compensatieja, geen compensatie1:250
nu met regeling hoogwaterschade2nee bergend winterbed buiten strakke contour ten zuiden
van Maasbrachtja, geen compensatie«nee, tenzij» conform algemene bepalingen; geen compensatie1:1250 nunee bergend winterbed buiten de strakke contour ten noorden
van Maasbrachtja, geen compensatie«nee, tenzij» conform algemene bepalingen; geen compensatie1:1250 nuja1 «nee, tenzij» voor uitbreiding van bestaande
activiteiten, onder voorwaarden, zie toelichting op de tabel.2 bij vervangende nieuwbouw en opvullen gaten (bijv. bij herbouw
van een huis na brand) is 1:50 toegestaan, met regeling hoogwaterschade. Ter
beoordeling van de Provinciale Planologische Commissie.Toelichting op de tabelHet toepassingsgebied van de beleidslijn wordt bepaald door de begrenzing
van het winterbed. Omdat dijken als harde fysieke begrenzing ontbreken, is
langs de onbedijkte Maas een andere afbakening van de fysieke grenzen van
het winterbed nodig. Het winterbed wordt hier bepaald door een rivierafvoer
met een kans van voorkomen van 1:1250 per jaar. Het winterbed wordt onderscheiden
in een stroomvoerend en een bergend winterbed. Een gedeelte van het huidige
winterbed langs de Zandmaas zal de bergende functie verliezen na uitvoering
van de hoogwaterstandsverlagende verruiming volgens het Deltaplan Grote Rivieren
(2015). Voor de besluitvorming hierover worden parallel een Tracéwet/MER-procedure
en een streekplanprocedure gevolgd. Het tracébesluit zal naar verwachting
eind 2001 vastgesteld worden. Het nu aanwijzen van die gebieden, die straks
voor de bergende functie niet meer nodig zijn, is niet mogelijk.
Daarmee zal gewacht worden tot de besluitvorming over het Zandmaas-project,
voorzover het hoogwaterstandsverlagende maatregelen betreft, definitief afgerond
is. De «nee, tenzij»-toetsing zal in de dan aangewezen gebieden
niet meer van toepassing zijn. Omdat er totdat de waterstandsverlagende en
beschermende maatregelen zijn uitgevoerd, wel een kans blijft op«natte
voeten» bij een afvoer van 1:1250 per jaar, blijven de eisen aan het
beschermingsniveau wel van kracht. Vervolgens zal na 2015, als de verbreding
en verdieping van de Maas is uitgevoerd, de ruimtelijke begrenzing van het
winterbed bij een afvoer van 1:1250 per jaar, opnieuw worden vastgesteld4a. Het stroomvoerend winterbedIn het stroomvoerend winterbed mag niet worden gebouwd met uitzondering
van riviergebonden functies en uitbreiding van bestaande niet-riviergebonden
functies onder de volgende voorwaarden:• Uitbreiding van bestaande niet-riviergebonden activiteiten zal
getoetst mogen worden aan het «nee, tenzij»-afwegingskader, mits
de uitbreiding op zichzelf, dat wil zeggen zonder rekening te houden met compenserende
maatregelen, in de actuele situatie niet leidt tot waterstandsverhoging.• De begrenzing volgt de kaden, behalve bij Baarlo en Velden, waar
het winterbed direct achter deze kaden bij het stroomvoerend winterbed hoort.4b. Het bergend winterbedBinnen strakke contouren om bestaande bebouwing in steden en dorpen hoeft
de bergende functie van het winterbed niet bewaakt te worden. Vanuit het rivierbeheer
worden geen eisen gesteld aan het gebruik. Derhalve is toepassing van de Wet
beheer rijkswaterstaatswerken (Wbr) binnen die contouren niet noodzakelijk.Buiten deze contouren hoeft in het bergend winterbed ten zuiden van Maasbracht
(Grensmaas) de bergende functie evenmin bewaakt te worden. Derhalve hoeft
ook daar de Rivierenwet niet toegepast te worden. Maar delen van dit bergend
winterbed kunnen in de toekomst wel nodig zijn voor de vergroting van de afvoercapaciteit
(verruiming van het stroomvoerend winterbed. In het kader van het plan Grensmaas
(MER) worden daar concrete plannen voor ontwikkeld. Het bergend winterbed
ten zuiden van Maasbracht blijft wel onder de toetsing van de beleidslijn
vallen. Dit kan dan alleen via de Wet op de Ruimtelijke Ordening geëffectueerd
worden.Ten noorden van Maasbracht is bewaking van de bergende functie wel nodig,
omdat verlies aan totale berging een waterstandsverhoging van 20 cm geeft
langs de bedijkte Maas (Mook). Toepassing van de Rivierenwet is daar noodzakelijk.Omdat in het gehele winterbed buiten de strakke contour al een restrictief
ruimtelijke ordeningsbeleid van kracht is, wordt hier voor het bouwbeleid
de «nee, tenzij»-benadering met het afwegingskader en de voorwaarden
toegepast, met uitzondering van de voorwaarde ten aanzien van duurzame rivierkundige
compensatie (2e voorwaarde onder punt 3e).4c. Vereist beschermingsniveauIn het gehele winterbed zijn afspraken nodig over het beschermingsniveau
om nieuwe schadegevallen te voorkomen. De hoofdlijn is een beschermingsniveau
van 1:1250 nu. De uitzonderingen staan in de tabel. Bouwen op
een lager beschermingsniveau dan 1:1250 nu, is alleen aanvaardbaar indien
vooraf duidelijk is hoe schade bij hoogwater geregeld zal worden, met garantie
tot een vrijwaring van het verhalen van deze schade op het Rijk. Te realiseren
via bij voorbeeld een verzekeringspolis. Het vereiste beschermingsniveau zal
geregeld worden via voorschiften in het bestemmingsplan (WRO), voorafgegaan
door een voorbereidingsbesluit. Bij de realisatie van de beschermende voorzieningen
moet rekening gehouden worden met een waakhoogte.5. Instrumentarium en toetsingImplementatie en toetsing vinden plaats door toepassing van een twee-sporen-benadering:
het spoor van de ruimtelijke ordening (Wet op de Ruimtelijke Ordening) én
het spoor van het rivierbeheer (Wet beheer rijkswaterstaatswerken). De twee
genoemde sporen zullen (waar mogelijk) via een gecoördineerde behandeling
worden doorlopen.Alle betrokken overheden zullen met deze afstemming te maken krijgen,
ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheden: het rijk vanuit de verantwoordelijkheid
als rivierbeheerder en voorts gemeenten, provincies en rijk vanuit de ruimtelijke
ordening. De beleidslijn vormt een richtlijn voor overheden hoe om te gaan
met het winterbed van de grote rivieren en geeft het afwegingskader op hoofdlijnen.
De doorwerking van het beleid vindt plaats bij de feitelijke afweging en het
besluit over een ingreep in het kader van de ruimtelijke ordening of de Wet
beheer rijkswaterstaatswerken, waarbij mede getoetst zal worden aan deze beleidslijn.
Derden/belanghebbenden kunnen geen rechten ontlenen aan de beleidslijn. Bezwaar
en beroep is pas mogelijk als op basis van het geformuleerde beleid een besluit
(bij voorbeeld een Wbr-vergunning) wordt genomen. De bewijslast voor de «nee,
tenzij»-afwegingen en de plicht voor het realiseren van de duurzame
compensatie en van het vereiste beschermingsniveau berust bij de initiatiefnemer
van de ingreep.6. Implementatie en overgangsbeleidAlle betrokken overheden worden verzocht de beleidslijn te verwerken in
hun diverse plannen en te hanteren als toetsingskader voor het winterbed bij
beoordeling van plannen van derden, bij vergunningverlening en bij handhaving.De beleidslijn heeft betrekking op nieuwe activiteiten en op wijziging
van bestaande activiteiten. Daarnaast verkeerden diverse (bouw)plannen op
de peildatum 1 februari 1995 (Kamerstuk 43–3453) in meer of minder ver
gevorderd stadium van voorbereiding. Deze plannen strekken zich over een aantal
jaren uit. Beoordeling van alle voorgenomen plannen is noodzakelijk, om te
voorkomen dat op basis van het «oude beleid» de komende jaren
onherroepelijk ingeteerd wordt op de nog resterende ruimte in het winterbed.Heroverweging is alleen noodzakelijk voor die plannen die betrekking hebben
op de «niet-riviergebonden» functies (de «nee, tenzij»-categorie).
Het uitgangspunt van de heroverweging is «nee, tenzij», met het
doel alsnog of wederom een besluit te nemen of deze plannen wel of geen doorgang
kunnen vinden en zo ja, onder welke voorwaarden. Per plan zal een kritische
beoordeling inclusief maatschappelijke gevolgen en kosten van alternatieven
plaatsvinden in onderling overleg tussen de overheden. De rivierkundige onderbouwing
vormt de basis voor de herbeoordeling. Ook de voorgeschiedenis en de juridische
mogelijkheden om een voornemen alsnog te kunnen stopzetten, worden bij de
heroverweging betrokken. In de toelichting wordt nader ingegaan op de heroverweging
van overgangssituaties. De herbeoordeling is een zaak van alle betrokken overheden. In situaties waar het overleg over de voorgenomen plannen
nog van start moet gaan, zal het rijk hiertoe het initiatief nemen. De betrokken
provincie zal richting gemeenten een coördinerende rol kunnen vervullen.Toelichting Beleidslijn Ruimte voor de RivierTijdens de perioden van hoge waterstanden op de Maas en de Rijn in 1993
en 1995 is zeer grote materiële en immateriële schade geleden. Dit
betrof schade voor particulieren, ondernemers en voor diverse overheden. Nieuwe
hoogwaters zijn niet te voorkomen, maar nieuwe schadegevallen wél.
Het is noodzakelijk aan toekomstige activiteiten in het winterbed van de grote
rivieren zodanige voorwaarden te verbinden dat een toename van de schade bij
hoogwater wordt voorkomen.1. Noodzaak beleidslijnIn het verleden zijn de rivieren geleidelijk aan tussen de bandijken gedwongen
om de economische ontwikkeling van gebieden achter de dijken mogelijk te maken.
Het gebied tussen de dijken, het winterbed, werd steeds verder opgehoogd omdat
al het rivierslib daar werd afgezet. De economische ontwikkeling achter de
dijken was aanleiding tot een betere bescherming. In de praktijk betekende
dit steeds zwaardere dijken. Deze dijkverzwaringen hebben in toenemende mate
nadelige effecten op natuur, landschap en cultuurhistorie en worden steeds
kostbaarder. In Limburg langs de onbedijkte Maas heeft zich globaal hetzelfde
proces van een steeds intensiever gebruik van het winterbed richting de Maasoever
afgespeeld.Geconstateerd kan worden dat het waterkeringsbeleid altijd calamiteitenbeleid
is geweest. Na een overstroming werden de dijken hersteld en verder versterkt.
Zo zijn we in een spiraal van voortdurende dijkversterking terecht gekomen.
Dijken zijn in het rivierengebied een levensvoorwaarde en de ronde van dijkversterking
in het kader van het Deltaplan Grote Rivieren was zonder meer noodzakelijk
om de veiligheid van de dijkringgebieden achter de bandijken op een acceptabel
niveau te brengen. Ook de aanleg van kaden in Limburg komt voort uit een maatschappelijke
noodzaak om bestaande bebouwingsconcentraties te beschermen. De recente overstromingen
in Limburg en de dreiging in het rivierengebied hebben echter ook geleid tot
het besef dat de bescherming tegen water in de toekomst méér
is dan alleen waterkeren. Water moet weer ruimte krijgen.De samenhang binnen het stroomgebied van de Rijn en de Maas heeft geleid
tot internationale afspraken voor een gezamenlijke en afgestemde aanpak. Deze
aanpak is gericht op beperking van het risico op overstromingen door het water
langer vast te houden in de haarvaten van het systeem en op verlaging van
de hoogwaterstanden op de rivieren. Voor de prioritering en bepaling van een
kosteneffectieve mix van maatregelen en daarmee samenhangende middelen zal
het instrument van de (maatschappelijke) kosten-batenanalyse een belangrijke
rol spelen.Bebouwing van het winterbed of andere obstakels leiden tot waterstandsverhoging.
Bestaande praktijk tot 1996 op grond van de Wet beheer rijkswaterstaatswerken
(Wbr) is dat deze waterstandsverhoging opgeheven moet worden, door het uitvoeren
van compenserende maatregelen. De nog beschikbare compensatiemogelijkheden
zijn echter eindig en slechts éénmaal inzetbaar. Wordt die reserveruimte
eenmaal benut, bij voorbeeld voor de aanleg van een woonwijk, dan kan dat
later niet meer voor bij voorbeeld het opvangen van hogere rivierafvoeren. De mogelijkheden om de afvoercapaciteit in de toekomst te vergroten worden
belemmerd als nu nieuwe obstakels met een onomkeerbaar karakter worden toegelaten.
Het gebied kan dan immers niet meer verlaagd worden om op termijn een bijdrage
te leveren aan verlaging van de maatgevende hoogwaterstanden. Mede met het
oog op de verwachting dat klimaatverandering op termijn zal leiden tot hogere
waterstanden op de grote rivieren, moet voor een duurzame hoogwaterbescherming,
de resterende reserveruimte blijvend gereserveerd worden voor de afvoer van
water, ijs en sediment.2. Toepassingsgebied winterbed bedijkte rivierenBij de bedijkte rivieren is de beleidslijn van toepassing op het gebied
tussen de primaire hoogwaterkeringen (buitenkruinlijn van de hoogwaterkerende
dijk en/of hoge gronden), inclusief de (in maatgevende omstandigheden) hoogwatervrije
terreinen tussen die keringen. In de beleidslijn wordt het gebied tussen de
hoogwaterkerende dijken (of hoge gronden) aangeduid als het winterbed.3. Onbedijkte Maas: toepassingsgebied en uitgangspunten3.1 Toepassingsgebied beleidslijnOmdat dijken als harde fysieke begrenzing ontbreken, is langs de onbedijkte
Maas een andere afbakening van de fysieke grenzen van het winterbed nodig.
Het winterbed wordt hier bepaald door een rivierafvoer met een kans van voorkomen
van 1 : 1250 per jaar. De belijning is wettelijk verankerd in het Besluit
rijksrivieren (Staatsblad 2001, 255). Het winterbed wordt onderscheiden in
een stroomvoerend en een bergend winterbed. Na 2015, als de verbreding en
verdieping van de Maas is uitgevoerd, zal de ruimtelijke begrenzing van het
winterbed bij een afvoer van 1:1250 per jaar, opnieuw worden
vastgesteld.Onderscheid binnen de onbedijkte MaasVan oudsher wordt vanwege het ontbreken van dijken bij de toepassing van
de Rivierenwet en na 1 januari 1997 de Wet beheer rijkswaterstaatswerken
onderscheid gemaakt tussen stroomvoerend en bergend winterbed (in de richting
dwars op de rivier). In het stroomvoerend winterbed veroorzaken stroombelemmeringen
waterstandsverhogingen bovenstrooms. Verlies aan berging leidt tot waterstandsverhogingen
benedenstrooms.De begrenzing was op oude KB-kaarten vastgelegd, die anno 1996 niet meer
actueel waren. De hogere afvoeren van '93 en '95, alsmede de aanleg van de
kaden, maakten een nieuwe begrenzing nodig, met bijbehorend beleid. De nieuwe
situatie is bij koninklijk besluit van 6 maart 1998, Stb. 164, tot wijziging
van het KB van 1916, op kaarten vastgelegd en nadien ongewijzigd opgenomen
in het Besluit rijksrivieren (Stb. 2001, 255). In ieder geval zal na afloop
van de rivierwerken in de Maas een aanpassing van de belijning aan de actualiteit
nodig zijn.Begrenzing van het stroomvoerend winterbedHet stroomvoerend winterbed ligt merendeels buiten de kaden. Zonder aanvullende
maatregelen zullen de meeste kaden bij extreme hoogwaters (1:1250) overstromen.
Het water zal dan achter een aantal kaden over een groot gebied meestromen
met de rivier. Dat gebied achter de kaden zou daardoor bij het stroomvoerend
winterbed horen. In de praktijk zullen gemeenten proberen met tijdelijke voorzieningen
(big bags, pompen) de gebieden achter de kaden droog te houden. Op de volgende
wijze wordt met deze (geslaagde) maatregelen rekening gehouden:• gebied achter de kaden hoort niet bij het stroomvoerend winterbed,
het wordt beschouwd als «onttrokken aan de stroming»;• behalve het gebied achter de kaden bij Baarlo en Velden. Dat gebied
blijft -voorzover het ook feitelijk meestroomt bij maatgevende afvoeren –
ook voor het beleid stroomvoerend winterbed, omdat ophoging van die kaden
maar liefst 10 tot 30 cm waterstandsverhoging zou geven. Deze situatie is
tijdelijk. Na uitvoering van de verdiepings- en verbredingswerken aan de rivier
zal een deel van dit gebied niet meer stroomvoerend zijn. Het bergend winterbedHet bergend winterbed is het gebied tússen de lijnen met een kans
op overstroming van 1:1250 per jaar, dat niet tot het stroomvoerend winterbed
behoort. Dit is inclusief de gebieden achter de kaden, die niet meer tot het
stroomvoerend winterbed horen.Op de Grensmaas bovenstrooms van Maasbracht is het verhang van de rivier
zo groot dat het effect van verlies aan berging op de maatgevende waterstanden
relatief gering is. Op dit gedeelte hoeft verlies aan berging daarom niet
tegengegaan te worden. Het prijsgeven van alle berging benedenstrooms van
Maasbracht leidt tot waterstandsverhogingen van ca. 20 cm benedenstrooms,
langs de bedijkte Maas. Compensatie van berging is fysiek niet gemakkelijk.
Daarom moet op dit riviertraject zeer terughoudend met verlies aan berging
omgegaan worden en is toepassing van de Wbr een vereiste.3.2 Uitgangspunten onbedijkte MaasHet beleid voor de onbedijkte Maas sluit aan bij de algemene beleidslijn
voor het winterbed met een specifieke uitwerking waar nodig.Overeenkomsten:a. De doelstellingb. Dezelfde indeling in riviergebonden en overige ingrepenc. Het afwegingskader bij «nee, tenzij»d. De voorwaarden ten aanzien van «situering en uitvoering (mitigatie)»,
«duurzame compensatie in het stroomvoerend winterbed» en «beschermingsniveau
1:1250 als hoofdlijn».Verschillen:a. Onderscheid in beleid voor stroomvoerend en bergend winterbed;b. Er is sprake van een interim-situatie, waarna de begrenzing van het
winterbed opnieuw bezien zal worden;c. Omdat de stromingskarakteristieken in de rivier verschillen, kunnen
gebieden onderscheiden worden waar de toepassing van de beleidslijn tot andere
uitkomsten leidt: voor de berging zowel onderscheid in de lengterichting van
de Maas ten noorden en ten zuiden van Maasbracht, als onderscheid in gebieden
gelegen buiten dan wel binnen de strakke contour om bestaande steden en dorpen.Ruimte voor de Rivier betekent het waarborgen van een onbelemmerde afvoer
en berging van rivierwater. Net als bij bedijkte rivieren moet ook het winterbed
van de onbedijkte Maas zoveel mogelijk vrij blijven van nieuwe belemmeringen
en moet de waterafvoer en -berging in stand blijven en zelfs vergroot kunnen
worden. De rivier – en met name de hoogte van de hoogste afvoeren –
bepaalt in feite de begrenzing van het winterbed. Toename van de hoogste afvoeren
door bij voorbeeld klimaatinvloeden heeft direct effect op de begrenzing van
het winterbed. Anderzijds zal de komende jaren de Maas ingrijpend veranderen,
door de uitvoering van de maaswerken. Hierdoor zal de rivier beter in staat
zijn hogere rivierafvoeren op te vangen. De ligging van het winterbed zal
daardoor in ieder geval rond 2015 anders zijn dan nu. In zijn algemeenheid
moet geconstateerd worden dat op lange termijn gezien bouwen in het winterbed,
ook achter kaden, altijd ten koste gaat van de ruimte voor het rivierwater.Bescherming tegen hoogwater en voorkómen van nieuwe schadegevallen
bij overstroming is van belang. Het winterbed langs de onbedijkte Maas is
relatief dicht bebouwd. Langs de onbedijkte Maas liggen geen primaire waterkeringen.
Na de hoogwaters van '93 en '95 is 140 km kade aangelegd, om
bestaande kernen te beschermen tegen hoogwater. Deze kaden zijn vergelijkbaar
met zomerkaden en zeker géén dijken. Ze bieden slechts bescherming
bij hoogwaters van beperkte omvang. Bij hoogwater zal naar verwachting getracht
worden de kaden tijdelijk op te hogen. Bij extreem hoge afvoeren (bij voorbeeld
de maatgevende met een kans van 1:1250 per jaar) moet echter terdege rekening
gehouden worden met overstroming van het gebied achter de kade. Bouwen achter
een kade zonder aanvullende maatregelen is dan ook geen afdoende bescherming
tegen schade. Door de verbreding en verdieping van de rivier zal na 2015 sprake
zijn van een verlaging van de hoogwaterstanden, waardoor ook het winterbed
kleiner zal zijn. Het beschermingsniveau van de kaden zal hierbij ruwweg toenemen
van 1:50 tot 1:250 per jaar. Niet tot 1:1250 per jaar, het beschermingsniveau
waaraan volgens het advies van de Commissie Boertien II nieuwbouw moet voldoen.
Ook bij een beschermingsniveau van 1:250 blijft overstroming mogelijk en zullen
aanvullende maatregelen nodig zijn ter voorkoming van schade.4. De categorie «ja, mits»Voor verschillende functies is op voorhand duidelijk dat deze niet buiten
het winterbed van de grote rivieren kunnen worden gerealiseerd. Het ligt in
de rede daarvoor niet het «nee, tenzij» regime toe te passen,
maar een «ja, mits» benadering. Het «mits» heeft betrekking
op voorwaarden ten aanzien van mitigatie, duurzame compensatie van eventuele
waterstandverhogende effecten en op het realiseren van een beschermingsniveau
van 1:1250 voor potentiële schadegevallen (zie 6). Onder de «ja,
mits» categorie vallen de volgende activiteiten (limitatieve opsomming):– waterstaatkundige kunstwerken (bruggen, sluizen, waterkeringen
en dergelijke);– voorzieningen voor de beroepsvaart (vaarwegverbetering);– voorzieningen voor een veilige afwikkeling van de beroeps- en
recreatievaart;– waterkrachtcentrales;– overslagbedrijven en overslagactiviteiten gekoppeld aan bestaande
bedrijvigheid, voorzover gekoppeld aan vervoer over een hoofdvaarweg;– scheepswerven voor schepen groter dan 25 meter, gemeten langs
de waterlijn;– natuur in de uiterwaarden of weerden;– steenfabrieken onder de navolgende voorwaarden:• alleen uitbreiding van bestaande steenfabrieken. Nieuwe vestigingen
blijven in «nee, tenzij»;• de noodzaak tot uitbreiding moet aantoonbaar gekoppeld zijn aan
concessies voor kleiwinning in de uiterwaarden;• deze concessies moeten overlegd worden bij de aanvraag voor een
Rivierenwetvergunning;• de vergunning wordt verleend voor een beperkte duur. Bij afloop
wordt de periode van verlenging gebaseerd op de nog beschikbare concessies;• het bestemmingsplan laat voor de uitbreiding, geen andere bestemming
toe dan steenfabriek.Het onderscheid binnen de categorie «scheepswerven» is overgenomen
uit het Inrichtingen- en Vergunningenbesluit milieubeheer (bijlage I, categorie
13.3 onder b), Wet Milieubeheer. In de praktijk zijn dit werven voor zeevaart
en binnenvaart. Tot de «ja, mits» categorie worden niet die functies
gerekend die weliswaar aan (vaar)water zijn gebonden, maar niet direct aan
het winterbed van de grote rivieren. Voorbeelden hiervan zijn onder andere
steenfabrieken en drinkwaterwinning. Afwegingen met betrekking
tot dergelijke activiteiten moeten van geval tot geval worden gemaakt met
de «nee, tenzij» benadering als uitgangspunt. De mate van gebondenheid
aan (vaar)water zal in die afweging een rol kunnen spelen. 5. Het «nee, tenzij» afwegingskader5.1 AlgemeenVoor nieuwe activiteiten in het winterbed die niet op voorhand riviergebonden
zijn, geldt als vertrekpunt: «nee, tenzij». Deze activiteiten,
zoals bij voorbeeld woningbouw, verblijfsrecreatie en bebouwing ten behoeve
van landbouw, zullen slechts bij uitzondering worden toegestaan. De afweging
met betrekking tot de maatschappelijke wenselijkheid vormt onderdeel van de
reguliere Ruimtelijke Ordenings-procedures voor streek- en bestemmingsplannen.Het «nee, tenzij» afwegingskader betekent in deze beleidslijn
dat de initiatiefnemer moet aantonen dat met de ingreep een zwaarwegend maatschappelijk
belang is gemoeid. De initiatiefnemer moet aantonen dat de voorgenomen activiteit
niet redelijkerwijs buiten het winterbed kan worden gerealiseerd. Voorts moet
de beschikbare ruimte voor de rivier primair beschikbaar zijn en blijven voor
de afvoer van water, ijs en sediment tijdens perioden van hoge waterstanden.
Tevens moeten de opties om de afvoercapaciteit in de toekomst te vergroten
open worden gehouden. Hierbij moet in de eerste instantie worden gedacht aan
het verlagen en verbreden van het winterbed, waar mogelijk in combinatie met
natuurontwikkeling. Het kan in dit verband tevens noodzakelijk zijn bestaande,
relatief hooggelegen terreinen af te graven om meer ruimte voor de rivier
te creëren. De activiteit mag hiervoor geen feitelijke belemmering vormen.Hieraan kan als volgt invulling gegeven worden: voor de beoordeling of
sprake zal zijn van een «feitelijke belemmering» is de voorgenomen
locatie (situering in het winterbed) en vervolgens de mate van onomkeerbaarheid
van de ingreep van belang. Via voorafgaand onderzoek moet aangetoond worden,
dat de betreffende locatie niet van belang is om in de toekomst de afvoercapaciteit
te vergroten. Op een locatie die een bijdrage aan de vergroting van de afvoercapaciteit
ter plaatse kan leveren, zouden geen ingrepen met een onomkeerbaar karakter
moeten worden toegestaan, waardoor die locatie definitief aan het winterbed
onttrokken zou worden. Deze locaties moeten derhalve vrijgehouden worden van
nieuwe onomkeerbare activiteiten. Van geval tot geval zal worden onderzocht
en afgewogen óf afgraving werkelijk tot een vergroting van de afvoercapaciteit
zou leiden. Indien dat niet het geval is, kunnen dergelijke (bestaande) terreinen
worden benut voor activiteiten die na toetsing aan de beleidslijn tóch
in het winterbed worden toegestaan.Ook water- en oeverrecreatie vallen onder de «nee, tenzij»
benadering, voorzover sprake is van activiteiten die een ophoging, bouwwerk
of ander permanent obstakel inhouden. Activiteiten die dit niet met zich meebrengen,
hoeven immers op grond van deze beleidslijn niet uit het winterbed geweerd
te worden. Zo vallen bij voorbeeld mobiele toiletwagens en ijskramen daarom
buiten het kader van de beleidslijn.5.2 Voorbeeld van toepassing van het afwegingskaderBij eerder overleg over de beleidslijn is de vraag gesteld of het bij
de «nee, tenzij» afweging nog wel mogelijk zou zijn ingrepen uit
deze categorie toe te laten in het winterbed. Daarom wordt onderstaand een
fictief voorbeeld uit de «nee, tenzij» categorie gegeven. Deze
voorbeeldingreep wordt op grond van toetsing aan de beleidslijn
toelaatbaar geacht (zonder dat daar rechten aan kunnen worden ontleend), mits
uiteraard voldaan wordt aan de voorwaarden ten aanzien van duurzame compensatie
en voorkómen van nieuwe schadegevallen. Bovendien zal de ingreep zodanig
worden uitgevoerd, dat de feitelijke waterstandverhoging en de belemmering
voor toekomstige verlaging, zo gering mogelijk zullen zijn.Het voorbeeld is ter verduidelijking toegevoegd en geeft ter indicatie
aan hoe in de bestuurspraktijk invulling kan worden gegeven aan het «nee,
tenzij»-afwegingskader. In het voorbeeld wordt onder andere vrij summier
ingegaan op de wegingsfactor «zwaarwegend maatschappelijk belang».
In de bestuurspraktijk zal echter in een concreet geval een uitgebreide analyse
en afweging van verschillende in het geding zijnde belangen gemaakt moeten
worden, alvorens een keuze kan worden gemaakt. Uiteraard zal die besluitvorming
via de normale procedures van (onder andere) de Wet op de Ruimtelijke Ordening
en de Wbr plaatsvinden. Het voorbeeld laat onverlet dat dergelijke activiteiten
in principe niet, en voor het overige slechts bij uitzondering zullen worden
toegestaan. Daarom zijn geen voorbeelden toegevoegd die bij de toepassing
van het afwegingskader tot een «nee-oordeel» zouden leiden.Gezien de doelstelling van de beleidslijn is het van groot belang vóóraf
discussie te voeren over de vraag, of het inderdaad onontkoombaar is ruimte
in het winterbed te benutten voor dergelijke ingrepen. Deze afweging zal plaatsvinden
aan de hand van de drie criteria uit het afwegingskader bij «nee, tenzij».
Deze ingrepen worden in principe niet toegestaan, tenzij op basis van voorafgaand
onderzoek kan worden aangetoond dat:• sprake is van een zwaarwegend maatschappelijk belang, èn;• de activiteit niet redelijkerwijs buiten het winterbed gerealiseerd
kan worden, èn;• de activiteit op de locatie geen feitelijke belemmering vormt om
in de toekomst de afvoercapaciteit te vergroten.Voorbeeld drinkwatervoorziening: innamebekken voor
rivierwater en oeverinfiltratieHet voornemen bestaat om een innamebekken voor de bereiding van drinkwater
te realiseren op een bestaande ontgrondingput in een uiterwaard. Om de instroom
van vervuild rivierwater te voorkomen moet rond het bekken een dam worden
aangebracht. Het bekken wordt zodoende aan de berging onttrokken. De dammen
maken het bekken tot een permanent obstakel. De aanleg van het innamebekken
moet daarom getoetst worden aan de beleidslijn. Zwaarwegend maatschappelijk belang? Het innamebekken
zal deel uitmaken van een groter drinkwaterproductiesysteem, dat een groot
gebied van drinkwater moet voorzien. Het project past in het vigerende beleid
om voor drinkwaterbereiding een verschuiving in grondstof te realiseren van
grondnaar oppervlaktewater, met name om daarmee bij te dragen aan de bestrijding
van de verdroging. Conclusie is dat er sprake is van zwaarwegend maatschappelijk
belang.Kan het redelijkerwijs in het winterbed? Op
basis van het voornemen is een MER opgesteld, waarin zowel alternatieven binnen-
als buitendijks zijn onderzocht. Bij binnendijkse realisering zal eerst een
ontgraving plaatsvinden, met vooraf onteigening of verplaatsing van de huidige
activiteiten tegen zeer hoge kosten. In het MER is de locatiekeuze getoetst
aan de aspecten «bestrijding verdroging, inpassing in het landschap,
natuurwaarden, geohydrologische situatie». Er zijn geen andere plannen
met de bestaande ontgrondingsput. In het MER is situering in de uiterwaard
als voorkeursalternatief beoordeeld. Conclusie is dat het redelijkerwijs niet
elders kan. Vormt de activiteit een feitelijke belemmering voor toekomstige verlaging
van het winterbed?In het MER zijn diverse buitendijkse alternatieven onderzocht. Eén
van de alternatieven ligt op een locatie die in de toekomst niet nodig zal
zijn voor de vergroting van de afvoercapaciteit. Het innamebekken is daarmee
geen feitelijke belemmering voor toekomstige vergroting van de afvoercapaciteit.
Conclusie is dat het innamebekken voldoet aan de drie criteria en kan worden
toegestaan, mits aan de voorwaarden voor mitigatie, duurzame compensatie en
voorkómen van schade voldaan wordt.In een ander drinkwaterproject is sprake van oeverinfiltratie. Het gaat
om onttrekking van grondwater door middel van putten in het winterbed van
een rivier. De zuivering van het water zal binnendijks plaatsvinden. zwaarwegend
maatschappelijk belang van de betreffende oeverinfiltratie kan worden aangetoond
en binnendijks ontbreken alternatieven voor deze oeverinfiltratie zijn niet
aanwezig. Dan resteert toetsing aan het derde criterium (is de activiteit
op de locatie een feitelijke belemmering voor toekomstige vergroting van de
afvoercapaciteit?). Het gebied waar de technische voorzieningen (putten, pompen,
leidingen) zullen komen, blijkt in de toekomst te kunnen worden gebruikt voor
vergroting van de afvoercapaciteit. Het is mogelijk tegen meerkosten meteen
bij de realisatie van de technische voorzieningen, op voorhand rekening te
houden met een toekomstige verlaging van het winterbed ter plaatse. Op die
wijze aangelegd, zal het project geen feitelijke belemmering vormen voor toekomstige
vergroting van de afvoercapaciteit.Conclusie is dat het oeverinfiltratieproject voldoet aan de drie criteria
en kan worden toegestaan, mits aan de voorwaarden voor mitigatie, duurzame
compensatie en voorkómen van schade voldaan wordt.De minister van VROM heeft bij brief van 7 juli 1997 (M 247) aan de voorzitter
van de Tweede Kamer een nadere toelichting gegeven over de interpretatie van
het «nee, tenzij» principe.6. De voorwaardenAan de nieuwe activiteiten in het winterbed worden voorwaarden verbonden
(invulling van het «mits»). Deze betreffen eisen aan de situering
en uitvoering, een duurzame compensatie van de resterende waterstandsverhogende
effecten (zie 6.1) en de realisatie van een beschermingsniveau van 1:1250
per jaar voor potentiële schadegevallen (zie 6.2). Alle activiteiten
in het winterbed zullen uitgevoerd moeten worden volgens de lijn van mitigatie
en compensatie. De voorwaarde van mitigatie houdt in dat de situering en uitvoering
(het ontwerp) van de ingreep, de waterstandsverhoging zo gering mogelijk is,
evenals de mogelijke belemmering voor een toekomstige verlaging. Er zal dus
gestreefd moeten worden naar een inrichting of uitvoeringswijze die rivierkundig
uit oogpunt van «ruimte voor de rivier» als optimaal, dan wel
als het minst hinderlijk beschouwd kan worden. In de volgende twee paragrafen
wordt nader ingegaan op duurzame compensatie en het vereiste beschermingsniveau.
Het niet kunnen voldoen aan deze drie voorwaarden kan leiden tot een negatieve
beslissing over de voorgenomen ingreep.6.1 Duurzame compensatieDe waterstandsverhoging die een activiteit veroorzaakt, moet duurzaam
gecompenseerd worden. Duurzame compensatie wordt hier gedefinieerd als «verruiming
van het rivierbed door éénmalige en/of periodieke (beheers)maatregelen
die de waterstandsverhogende effecten van de activiteit of ingreep opheft,
gedurende de volle periode waarover de activiteit of ingreep gevolgen heeft».
Daarbij zal rekening gehouden worden met de morfologische en waterhuishoudkundige
reactie (waterverdeling bij splitsingspunten) van het riviersysteem, alsmede
met de te verwachten ontwikkelingen in het riviersysteem en voorzienbare
grootschalige ingrepen in het riviersysteem (bij voorbeeld verlaging van het
winterbed). De éénmalige of periodieke maatregelen, bij voorbeeld
het verdiepen (en daarna regelmatig uitbaggeren) van een nevengeul worden
in de vergunning op grond van de Wet beheer rijkswaterstaatswerken vastgelegd.
Ze dienen handhaafbaar te zijn. Ingeval van grote onzekerheden over de toekomstige
ontwikkelingen, kan de vergunning voor bepaalde (beperkte) tijd verleend worden.
De initiatiefnemer van de ingreep zal de financiële gevolgen van de realisatie
en het onderhoud van de compenserende maatregelen moeten dragen. De grootte,
de vorm en de plaats van de compenserende maatregelen worden m.b.v. (computer)berekeningen
vastgesteld. Bij de bepaling van de grootte van de compensatie wordt rekening
gehouden met meerdere factoren, zoals de grootte van de opstuwing, de lengte
van het te compenseren werk en de marges in de berekeningen. Vanwege de grote
rol van lokale omstandigheden, is het niet mogelijk aanvullende landelijke
uitgangspunten voor het compensatiebeleid te formuleren.De aanbevelingen van de Commissie Boertien I blijven uitgangspunt bij
de integrale planvoorbereiding voor de dijkversterking. Het buitendijks (rivierwaarts)
verleggen van de waterkering zal tevens getoetst worden aan de beleidslijn.
In de praktijk zal dit betekenen dat dijktracés die tot een definitieve
verkleining van het winterbed leiden, alleen mogelijk zijn als de bescherming
van LNC-waarden (Landschaps-, Natuur- en Cultuurhistorische waarden) dat echt
noodzakelijk maakt, en voor het overige in uitzonderingssituaties, na toetsing
aan de beleidslijn. Bij rivierwaartse dijkversterking is voorts, net als bij
andere ingrepen, duurzame compensatie vereist. Hierboven is aangegeven dat
de initiatiefnemer de financiële gevolgen van de realisatie en het onderhoud
van de compenserende maatregelen moet dragen. Een uitzondering wordt hierbij
gemaakt voor het onderhoud van rivierkundige compensatie (uitbaggeren van
nevengeulen), voorzover deze compensatie het gevolg is van een rivierwaartse
dijkverbetering in het kader van het Deltaplan Grote Rivieren. Op deze wijze
worden zo weinig mogelijk dijkversterkingsalternatieven uitgesloten, waardoor
bij de keuze van een alternatief zoveel mogelijk recht gedaan kan worden aan
de aanbevelingen van de Commissie Boertien I.Externe of zijwaartse compensatie (verbreding van het winterbed) is in
feite de enige mogelijkheid om de reserveruimte in het winterbed daadwerkelijk
te vergroten. Dit kan zeer kostbaar zijn omdat het een verlegging van de bandijk
kan betekenen of het bij het winterbed betrekken van een groot gebied, bij
voorbeeld het creëren van overlaatgebieden bij extreem hoogwater. Deze
maatregelen kunnen op zichzelf echter ook aanzienlijke kosten en negatieve
effecten, bij voorbeeld op LNC-waarden, met zich meebrengen. Niettemin kan
het in incidentele gevallen een goede oplossing zijn, als compensatie voor
een enkele ingreep. Het gaat echter te ver om er standaard van uit te gaan.
Het verruimen van het winterbed door externe maatregelen, waardoor de reserveruimte
in het winterbed vergroot wordt, zal eerder over het stroomgebied bekeken
moeten worden, dan gekoppeld aan één ingreep. Daarom wordt de
hoogwaterproblematiek in Rijnen Maasverband opgepakt en gaat de vierde Nota
waterhuishouding in op dergelijke ingrepen in het riviersysteem.Kleine ingrepenOok kleine ingrepen in de uiterwaarden die met de huidige rekenmethoden
niet tot aantoonbare waterstandverhoging leiden, kunnen uiteindelijk waterstandsverhoging
veroorzaken, bij voorbeeld omdat vele kleine ingrepen bij elkaar opgeteld
één grote ingreep kunnen vormen. Daarom wordt ook op nieuwe
kleine ingrepen de «nee, tenzij» benadering van toepassing
en wordt een toetsing op basis van de Wbr uitgevoerd. Voor kleine ingrepen
bij bestaande situaties wordt verwezen naar hoofdstuk 9.De toetsing met de Wet beheer rijkswaterstaatswerken zal plaatsvinden
conform de huidige praktijk. Aan een deel van het uiterwaardengebied wordt
een weerstandsfactor of ruwheidsfactor toegekend, op grond van het huidige
gebruik. Mits de ingreep toelaatbaar is uit ruimtelijk oogpunt, zijn kleine
ingrepen die de weerstand vergroten, in principe toegestaan totdat deze factor
bereikt is. Ook wijzigingen in landbouwkundig gebruik (een boomgaard in plaats
van grasland) worden op deze manier getoetst.6.2 Vereist beschermingsniveauDe keuze voor een bepaald veiligheidsniveau is een politieke keuze. In
de Wet op de waterkering, die op 15 januari 1996 van kracht is geworden,
is per dijkringgebied een veiligheidsniveau vastgesteld. Voor het rivierengebied
geldt dat de primaire waterkeringen bescherming moeten bieden aan de gebieden
binnen de dijkring (áchter de dijken) tegen een waterstand met een
gemiddelde kans van voorkomen van 1:1250 per jaar. In het benedenrivierengebied
is dit deels 1:2000, deels 1:4000. Bij die kans hoort een bepaalde afvoer,
de zogenaamde maatgevende afvoer, die wordt afgeleid uit de opgetreden waterstanden
sinds circa 1900. Extreme waterstanden kunnen een aanwijsbare invloed hebben
op de maatgevende afvoeren, omdat de meetreeks relatief kort is. Met ander
woorden: de mens bepaalt de veiligheidsniveaus, de natuur beïnvloedt
de daarbij behorende maatgevende afvoeren.Voor activiteiten die na een «nee, tenzij» afweging nog resteren,
geldt dat de uitvoering zodanig plaats moet vinden dat het risico op schade
zo gering mogelijk is. In het rivierengebied geldt in het algemeen een beschermingsniveau
van 1:1250 per jaar voor de dijkringgebieden. Deze beschermingsniveaus zijn
opgenomen in de Wet op de waterkering (Wwk). Gegeven de vastgelegde veiligheidsniveaus
voor de dijkringgebieden in het rivierengebied, wordt voor nieuwe activiteiten
in het winterbed (rivierwaarts van de dijk) een beschermingsniveau van 1:1250
per jaar voldoende geacht. Vanzelfsprekend is deze eis alleen van toepassing
op activiteiten die bij hoogwater tot potentiële nieuwe schadegevallen
leiden. Indien bij dijkringen met een hoger vigerend beschermingsniveau op
grond van de Wwk, een gebied door indijking wordt onttrokken aan het winterbed,
wordt voor het beschermingsniveau aangesloten bij het daar vigerende niveau
uit de Wwk.Bij uitbreiding van bestaande situaties in het winterbed zal per geval
beoordeeld moeten worden of het niveau van 1:1250 noodzakelijk en haalbaar
is. Zo zal bij voorbeeld bij uitbreiding van een bestaande situatie in het
winterbed, bij voorbeeld een agrarisch bedrijf, ook rekening gehouden kunnen
worden met de te verwachten schade bij overstroming en de aansluiting bij
de bestaande opstallen. Ook voor vervangende nieuwbouw en het opvullen van
gaten tussen bestaande bebouwing geldt in principe een beschermingsniveau
van 1:1250 per jaar, tenzij dat vanwege inpassingsproblemen onhaalbaar is.
De kosten van schade ten gevolge van hoogwater mogen in dat geval niet bij
het rijk terechtkomen (zie 6.4).6.3 Specifieke aspecten van het beschermingsniveau langs
de onbedijkte MaasIn het gehele winterbed blijven risico's van overstroming en dus schade
aanwezig. De veiligste optie is dan ook om geen schadegevoelige activiteiten
in het winterbed te plegen. Bouwen in het bergend winterbed zou ook
uit dat oogpunt zo terughoudend mogelijk moeten gebeuren. Als er dan na zware
afweging toch gebouwd moet worden, is voor substantiële nieuwbouw 1:1250
per jaar de norm. In een groot deel van het winterbed neemt het beschermingsniveau
toe als gevolg van de uitvoering van de maaswerken. Per geval kan voorts bekeken
worden hoe met bouwtechnische aanpassingen het voorkómen van schade
gerealiseerd kan worden.Bestaande solitaire bebouwing in het winterbed van de onbedijkte Maas
is toegestaan, voorzover de belemmering van de stroomvoering niet toeneemt.
Dit is het geval wanneer een kade zo dicht mogelijk om bestaande opstallen
gelegd wordt. Hoogwatervrije vlucht- en bevoorradingswegen zijn niet toegestaan,
omdat die extra stroombelemmerend werken. Bij hoogwater is tijdige evacuatie
nodig van mens en dier.6.4 Restrisico en schadevergoedingBescherming tegen water kan per definitie niet absoluut zijn. In alle
gevallen en welke keuzen ook gemaakt worden voor een bepaald beschermingsniveau,
er is altijd sprake van een restrisico. Wie bewust risico's aanvaardt door
(in buitendijkse gebieden) te gaan bouwen op een beschermingsniveau lager
dan 1:1250 per jaar, kan in beginsel geen aanspraak maken op vergoeding van
schade, wanneer dit risico zich daadwerkelijk voordoet. Indien op basis van
deze beleidslijn een lager beschermingsniveau dan 1:1250 per jaar voor nieuwe
gevallen wordt toegestaan, dan is dit slechts aanvaardbaar indien vooraf duidelijk
is hoe schade bij hoogwater zal worden geregeld, met een garantie tot vrijwaring
van het verhalen van deze schade op het rijk.7. Instrumentarium en toetsingOm de beleidsdoelen te realiseren wordt via een tweetal bestuurlijke juridische
sporen gewerkt: de Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO) en de Wet beheer rijkswaterstaatswerken
(Wbr). Daarbij zal zoveel mogelijk coördinatie tussen de beide sporen
plaats vinden. De beleidslijn kan behalve via het wettelijke instrumentarium,
ook via bestuurlijke afspraken of gebiedsgerichte plannen uitgevoerd worden.7.1 Ruimtelijke ordeningOm uitvoering te geven aan deze beleidslijn staat, zodra dit beleid is
vastgesteld en kenbaar gemaakt, het volgende WRO-instrumentarium ter beschikking.Op nationaal niveau worden de beginselen en hoofdlijnen in deze beleidslijn
aangegeven. Het nieuwe beleid zal vervolgens via de gangbare weg van streekplan
en bestemmingsplan op decentraal niveau kunnen doorwerken.In het streekplan geeft het provinciaal bestuur verder gestalte aan het
rijksbeleid. Deze doorwerking is van belang in verband met de goedkeuring
van bestemmingsplannen en de toetsing in dat kader aan het streekplan. Voorafgaand
aan opname in het streekpan (herziening), kunnen provincies vigerend rijksbeleid
formaliseren in een circulaire, waaraan bestemmingsplannen eveneens getoetst
kunnen worden in verband met de goedkeuring.Bij de voorbereiding van het streekplan is voorzien in het horen van de
Provinciale Planologische Commissie. De taak van de rijksvertegenwoordigers
is er op toe te zien dat het rijksbeleid doorwerkt in het streekplan. Als
dit niet het geval is, vindt nader overleg plaats. Leidt dit overleg niet tot een oplossing, dan heeft de minister van VROM de mogelijkheid
om te interveniëren door middel van een aanwijzing aan Provinciale Staten
over het streekplan (artikel 6 WRO). Een aanwijzing zal aan de orde zijn als
er sprake is van zwaarwegende rijksbelangen die in het streekplan moeten doorwerken.Op gemeentelijk niveau kan het rijksbeleid op een effectieve wijze in
het bestemmingsplan gestalte krijgen. Dat kan met behulp van de bestemmingsdoeleinden,
de voorschriften bij de bestemming en door gebruik te maken van het instrument
«beschrijving in hoofdlijnen (bih)» in het bestemmingsplan. De
«bih» maakt het mogelijk in het bestemmingsplan zelf zicht te
bieden op de vertaling van het rijksbeleid, bij voorbeeld door het bouwen
gemotiveerd te verbieden of door aan te geven in welke gevallen bebouwing
wel is toegestaan en in welke gevallen niet (differentiëren, met heldere
criteria die als toetssteen kunnen dienen). In de «bih» kan ook
worden aangegeven op welke wijze en met inzet van welke instrumenten aan dit
beleid uitvoering zal worden gegeven. Een goede bestemmingsregeling is evident;
het bestemmingsplan is bovendien de noodzakelijke onderlegger voor toepassing
van ander instrumentarium (bij voorbeeld bestuursdwang).Werkt het rijksbeleid wel op een juiste wijze door naar het streekplan
maar niet of niet voldoende naar het bestemmingsplan, dan hebben, indien bestuurlijk
overleg geen oplossing biedt, zowel het provinciaal bestuur als ook de Minister
van VROM uiteindelijk de mogelijkheid om een aanwijzing te geven aan de gemeenteraad
om een bestemmingsplan vast te stellen of te herzien (artikel 37 WRO).7.2 Wet beheer rijkswaterstaatswerken (Wbr)In deze beleidslijn wordt met «Wbr» gerefereerd aan dat onderdeel
van de Wbr dat de Rivierenwet vervangt. Het gaat daarbij om de artikelen 1a
en 2a van de Wbr. De Wbr zelf is veel breder, maar dat blijft hier buiten
beschouwing.De Wbr (zoals in deze beleidslijn bedoeld) heeft primair als doel
de bescherming van het openbaar rivier- en stroombelang. Daarmee wordt bedoeld
het water-, sediment- en ijsbergend en – afvoerend vermogen van een
rivier. De Wbr richt zich allereerst op de bescherming van dit belang. Het
nieuwe beleid vertaalt zich in de vergunningverlening, doordat helder is aangegeven
hoe het openbaar rivier- en stroombelang voortaan wordt ingevuld. Het nieuwe
beleid heeft als consequentie dat de vergunningverlening in het kader van
de Wbr vanaf 1996 strikter wordt toegepast, waarbij bepaalde activiteiten
in beginsel niet meer worden toegestaan en voor het overige sprake moet zijn
van mitigerende maatregelen en duurzame compensatie.7.3 Verhouding Wet op de Ruimtelijke Ordening en WbrVoor de effectuering van de beleidslijn is afstemming tussen de procedures
van de Wet op de ruimtelijke ordening en de Wbr van belang. Daarbij gaat het
om een gecoördineerde behandeling en het benutten van procedurele mogelijkheden
om tot afstemming te komen.In het spoor van de ruimtelijke ordening wordt, vanuit een facetmatige
invalshoek, een afweging gemaakt hoe de ruimtelijke ontwikkelingen hun beslag
krijgen. In het kader van de Wbr wordt, vanuit een sectorale invalshoek, via
de vergunningverlening het openbaar rivier- en/of stroombelang beschermd.
Vanuit juridisch oogpunt zijn de beide sporen zelfstandig. Het is niet zo
dat het ene spoor voor of boven het andere spoor gaat. De beide sporen zijn
eerder complementair. Om het complementaire karakter te waarborgen is dan
afstemming tussen besturen noodzakelijk. Goede bestuurlijke afspraken,
betrokkenheid en afstemming zijn belangrijke randvoorwaarden voor het inhoudelijk,
beleidsmatig parallel laten lopen van de beide sporen. Er is overigens geen
wettelijke verplichting tot coördinatie tussen de sporen van de Wbr en
de Wet op de Ruimtelijke Ordening.Dat betekent dat voordat een Wbr-vergunning wordt verleend (of geweigerd),
de beheerder inhoudelijk afstemt met de overige betrokken bestuurlijke actoren
(gemeente, provincie, inspectie ruimtelijke ordening). Andersom, in de situatie
waarin in het ruimtelijke spoor zich ontwikkelingen voordoen (bij voorbeeld
wijziging bestemmingsplan) zal het betreffende bestuursorgaan de rivierbeheerder
in een vroegtijdig stadium moeten betrekken bij de gedachtevorming. De beleidslijn
is iedere keer het gemeenschappelijke toetsingskader. Daarmee wordt een inhoudelijke,
beleidsmatige coördinatiemogelijkheid in het leven geroepen. Deze werkwijze
sluit aan bij de gangbare overlegsituaties (bij voorbeeld afstemming via de
PPC).8. Overgangssituaties8.1 Situaties ten tijde van de inwerkingtreding (1996–1997)De beleidslijn heeft betrekking op nieuwe activiteiten (inclusief wijziging
van bestaande activiteiten). Voor een aantal nieuwe activiteiten zijn thans
plannen in meer of minder ver gevorderd stadium van voorbereiding, zodat sprake
is van een overgangssituatie.Hierbij zullen de betreffende overheden alle nieuwe én voorgenomen
plannen toetsen aan de beleidslijn. Voor in voorbereiding zijnde plannen houdt
dit dus een heroverweging in met het doel alsnog dan wel wederom een besluit
te nemen of deze plannen wel of geen doorgang kunnen vinden en zo ja, onder
welke voorwaarden. Vanwege de doelstelling van de beleidslijn zal de onderbouwing
vanuit het rivierbeheer hiervoor de basis vormen. Deze heroverweging kan tevens
aan de orde zijn bij de planvoorbereiding van dijkversterkingsprojecten. De
heroverweging is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de betrokken overheden.
In situaties waar het overleg over de voorgenomen plannen nog van start moet
gaan, zal het rijk hiertoe het initiatief nemen. De betrokken provincie zal
richting gemeenten een coördinerende rol kunnen vervullen.Indien voorgenomen plannen op basis van de heroverweging beleidsmatig
niet kunnen worden toegestaan in het winterbed, dan zullen de betrokken overheden
in overleg dienen na te gaan welke juridische mogelijkheden er zijn om deze
plannen in te (doen) trekken. Hierbij worden tevens de eventuele financiële
consequenties betrokken van afstel van deze plannen (schadeclaims), waarbij
ook de voorgeschiedenis van de plannen een rol kan spelen. Op deze wijze kan
per plan gekomen worden tot maatwerk. Hangende de besluitvorming over de herbeoordeling
zullen de overheden geen stappen ondernemen die het doorgaan van de plannen
bevorderen.De minister van VROM heeft de Tweede Kamer bij brief van 7 juli 1997
geïnformeerd over de vergoeding van mogelijke planschade als gevolg van
de beleidslijn. De minister heeft voor de beoordeling ervan een speciale commissie
ingesteld per besluit van 15 oktober 1999.Naast plannen uit de sfeer van de ruimtelijke ordening kunnen ook andere
plannen voor heroverweging in aanmerking komen, als nadere afstemming op de
nieuwe beleidslijn noodzakelijk is. 8.2 Situaties op het vlak van de ruimtelijke ordeningMet betrekking tot de formeel-juridische mogelijkheden om, na heroverweging
van voorgenomen plannen, ontwikkelingen in het winterbed tegen te gaan die
op grond van deze beleidslijn als ongewenst naar voren komen, worden de volgende
situaties onderscheiden. Dit laat onverlet dat de heroverweging en besluitvorming
een verantwoordelijkheid is van alle betrokken overheden, waarbij bestuurlijk
overleg een belangrijke rol zal spelen.1) Een bouwvergunning is verleendIs er een bouwvergunning verleend, dan wel een bouwvergunning aangevraagd
die niet in strijd is met het vigerende bestemmingsplan: dan zijn er geen
mogelijkheden ex WRO of Woningwet om bouwen te voorkomen.2) Het bestemmingsplan bevat een bestemming die bebouwing
toestaat, maar er is nog geen bouwvergunning verleend (drie situaties)a. Het bestemmingsplan bevat een bestemming die bouwen
rechtstreeks toelaatIs er nog geen bouwvergunning aangevraagd of verleend op basis van een
bestemmingsplan dat bebouwing toestaat, dan leidt een voorbereidingsbesluit
dan wel de terinzagelegging van een ontwerp bestemmingsplan tot aanhouding
van de bouwaanvraag. Bij een niet-meewerkende gemeente kan dit voorbereidingsbesluit
worden genomen (afgedwongen!) in combinatie met een door provincie of rijk
(minister van VROM) te geven aanwijzing, inhoudende de verplichting tot herziening
(c.q. vaststelling) van een bestemmingsplan dat bouwmogelijkheden uitsluit.Belangrijk aandachtspunt bij een door de minister van VROM te geven aanwijzing
is dat deze dient te strekken tot uitvoering van Regeringsbeleid (Beleidslijn
Ruimte voor de rivier). Indien een gemeente weigert de aanwijzing op te volgen,
kan de minister van VROM zelf overgaan tot herziening van het bestemmingsplan.Rechtsbescherming: noch tegen een voorbereidingsbesluit noch tegen een
aanwijzing is rechtstreeks bezwaar of beroep mogelijk. Bezwaren tegen een
aanwijzing kunnen tezamen met zienswijzen en bedenkingen worden ingebracht
in de bestemmingsplanprocedure die strekt tot uitvoering van de aanwijzing.b. Het bestemmingsplan kent een uitwerkingsplicht uit
hoofde waarvan burgemeester en wethouders op termijn verplicht zijn het plan
zodanig uit te werken dat er een bestemming ontstaat op basis waarvan een
bouwvergunning dient te worden afgegeven.In dit geval dient – tenzij het moederplan anders voorschrijft –
het door Gedeputeerde Staten goed te keuren uitwerkingsplan te worden beoordeeld
aan de hand van de uitwerkingsregels die in het moederplan zijn vastgelegd.In het algemeen kunnen nieuwe criteria (bij voorbeeld nieuw rijksbeleid)
geen reden zijn het uitgewerkte bestemmingsplan niet goed te keuren. Op termijn
kunnen dus geldige bouwtitels ontstaan die niet zonder meer kunnen worden
geblokkeerd.Zolang evenwel de in het bestemmingsplan vervatte uitwerkingsplicht nog
niet door burgemeester en wethouders in procedure is gebracht, kan de werking
daarvan worden bevroren zoals bij 2a beschreven.c. In het bestemmingsplan is een wijzigingsbevoegdheid
opgenomen met gebruikmaking waarvan er een bestemming kan ontstaan op basis
waarvan een bouwvergunning kan worden afgegeven.Indien deze bouwmogelijkheden strijdig zijn met deze beleidslijn, kan
de gebruikmaking van die wijzigingsbevoegdheid in beginsel worden
getoetst aan het nieuwe rijksbeleid.3) Een bestemmingsplan is in procedureEen bestemmingsplan in procedure dat ongewenste bouwmogelijkheden biedt,
zal aanleiding zijn voor uitgebreid art. 10 Bro-overleg en voor het uitbrengen
van respectievelijk zienswijzen en bedenkingen bij de gemeenteraad en gedeputeerde
staten tegen het ontwerp c.q. het vastgestelde bestemmingsplan door de Inspectie
Ruimtelijke Ordening (IRO) en eventueel andere rijksvertegenwoordigers. Als
er geen overeenstemming ontstaat met gemeenteraad of Gedeputeerde Staten (GS),
kan de Minister van VROM het goedkeuringsbesluit van gedeputeerde staten inzake
het bestemmingsplan vervangen door een besluit waarbij goedkeuring wordt onthouden
aan het bestemmingsplan voorzover dat ongewenste bouwmogelijkheden biedt.
De voorwaarde voor het nemen van zo'n vervangingsbesluit is strijdigheid met
het nationaal ruimtelijke beleid dat is vastgesteld en kenbaar gemaakt (beleidslijn
«grote rivieren»). Tegen een (besluit van de Minister van VROM
tot vervanging van een) goedkeuringsbesluit van Gedeputeerde Staten kan beroep
worden ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.4) Een artikel 19 vrijstelling/bouwaanvraag is in procedureIn het geval dat het vigerende bestemmingsplan geen bouwmogelijkheden
biedt, kunnen burgemeester en wethouders onder omstandigheden (naar aanleiding
van een concreet bouwinitiatief) overgaan tot het volgen van de vrijstellings-
c.q. anticipatieprocedure. Voorafgaand aan de verlening van de verklaring
van geen bezwaar (v.v.g.b.) die aan Gedeputeerde Staten dient te worden gevraagd,
moet de IRO worden gehoord. Indien de IRO aan GS te kennen heeft gegeven dat
de beoogde vrijstelling in kennelijke strijd is met het nationaal ruimtelijk
beleid (waartoe deze Beleidslijn behoort) en GS niettemin besluiten tot verlening
van de verklaring van geen bezwaar, dan treedt het besluit van GS niet (meteen)
in werking en kan de Minister van VROM het besluit van GS vervangen door een
eigen besluit, inhoudende een weigering van de verklaring.9. Bestaande bebouwing en bedrijvigheidBestaande bebouwing en bedrijvigheid worden gerespecteerd en vallen dus
buiten deze beleidslijn. Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling om bestaande
bebouwing en bedrijvigheid uit de uiterwaarden op grond van deze beleidslijn
te verplaatsen naar gebieden buiten het winterbed! Er is dus geen sprake van
saneringssituaties.Uitbreiding van bestaande bebouwing valt niet onder de beleidslijn indien
het gaat om kleine aanpassingen van bestaande bebouwing die voorheen, tot
de inwerkingtreding per 3 april 2000 van de herziening van de WRO, vielen
onder de kruimelgevallen zoals bedoeld in het toenmalige artikel 18a WRO en
zoals vermeld in het Besluit meldingplichtige bouwwerken (Besluit van 17 april
1992, Stb. 196), alsmede om kleine ingrepen in de morfologie (ophogingen)
gerelateerd aan bestaande activiteiten. Het gaat hier om zaken als schuurtjes,
straatmeubilair en erfafscheidingen. Toetsing aan de Wbr blijft gehandhaafd
(zie paragraaf 6.1).Iedere overige uitbreiding van bestaande bebouwing en bedrijvigheid (inclusief
herbouw met voortzetting van de bestaande activiteit) valt wel onder toetsing
aan de beleidslijn.In de afweging kan in dat geval een rol spelen dat zwaarwegende bedrijfseconomische
argumenten, zoals bedrijfseconomische noodzaak en continuïteit tot de
uitbreiding noodzaken en een alternatieve locatie ontbreekt. Het bedrijfseconomisch
belang is echter geen algemeen hanteerbaar criterium. Daarom
zal bij de toetsing aan de beleidslijn zoveel mogelijk maatwerk moet worden
geleverd. Bij de beoordeling van niet-riviergebonden activiteiten blijft de
beoordeling per geval plaatsvinden, onder nee, tenzij. Hierbij kan uiteraard
wel betrokken worden wat de toekomstverwachtingen van een bedrijf zijn vanwege
andere ontwikkelingen, waaronder de uitvoering van de rivierverruimende maatregelen.Bij uitbreiding van bestaande bedrijven speelt ook het «overgangsrecht»,
dat is ontstaan in de jurisprudentie van de WRO. Volgens dit overgangsrecht
hebben bestaande bedrijven die inmiddels als gevolg van een bestemmingsplanwijziging
van de locatie, strijdig zijn met de nieuwe bestemming, het recht om meestal
nog zo'n 10% (qua ruimtebeslag) uit te breiden. Dit overgangsrecht zal betrokken
worden bij de toetsing aan het «nee, tenzij»-afwegingskader. Op
uitbreiding van bestaande activiteiten kan tevens hoofdstuk 8 (overgangssituaties)
van toepassing zijn. Overigens is het niet zo, dat alle aanwezige bebouwing
en bedrijvigheid zónder de toetsing aan deze nieuwe beleidslijn, onbeperkte
uitbreidingsmogelijkheden zouden hebben.De toepassing van de beleidslijn geldt ook voor de mogelijkheden tot uitbreiding
van bestaande bebouwing die vigerende bestemmingsplannen bieden, waarvan nog
geen gebruik is gemaakt. De uitbreidingsmogelijkheden in deze bestemmingsplannen
dienen door de gemeente te worden heroverwogen volgens het afwegingskader
uit de beleidslijn. Indien de heroverweging leidt tot de conclusie dat de
geboden uitbreidingsruimte niet kan worden benut, dient aanpassing van het
bestemmingsplan plaats te vinden, met inachtneming van hetgeen over overgangssituaties
en juridische consequenties is vermeld.Met betrekking tot de onbedijkte Maas geldt ten aanzien van beperkte uitbreiding
van bestaande bebouwing buiten de contour het volgende:• Toegestaan indien het gaat om kleine aanpassingen van bestaande
bebouwing die vallen onder de kruimelgevallen zoals hierboven bedoeld, alsmede
om kleine ingrepen in de morfologie (ophogingen) gerelateerd aan bestaande
activiteiten;• Vergunningplicht op grond van de Wbr hangt af van de locatie, zie
tabel 1;• Overige uitbreidingen moeten aan het beleid getoetst worden;• Beschermingsniveau mag aansluiten bij bestaand niveau, mits regeling
hoogwaterschade;• Gebruikelijk overgangsrecht is van toepassing.10. Rivierverruimende maatregelenDe beleidslijn zelf is geen instrument om actief rivierverruiming uit
te voeren, of de daaraan gekoppelde herinrichting van gebieden. Het beleid
ten aanzien van hoogwaterbescherming is nader uitgewerkt in de Vierde Nota
Waterhuishouding (1999), het kabinetsstandpunt Anders omgaan met Water, waterbeleid
in de 21e eeuw (2000) en Ruimte voor de rivier (2000).De planvorming voor de Rijntakken en het benedenrivierengebied zal uitgewerkt
worden in de voorgenomen PKB Rivierengebied. Langs de Maas zijn de projecten
Zandmaas en Grensmaas (maaswerken) in voorbereiding. Voor de langere termijn
is een verkenning van start gegaan voor de Maas (Integrale Verkenning Maas)
en voor de Rijntakken (spankrachtstudie). 11. Toepassingsgebied beleidslijnBenedenrivierengebiedEen gedeelte van het Deltagebied, zoals omschreven in de Deltawet 1958
(dat wil zeggen in het benedenrivierengebied de Lek stroomafwaarts van Schoonhoven,
en de wateren stroomafwaarts van Werkendam) blijft onder het toepassingsgebied
van de beleidslijn. Bij de vaststelling van die grens was indertijd bepalend
in welke wateren een extra beveiliging nodig was tegen hoge waterstanden op
zee (via de «voordeur»). Dat laat onverlet dat in een deel van
dit deltagebied de veiligheid óók bepaald wordt door hoge rivierafvoeren
(via de «achterdeur»). Die rivieren vallen wel onder de toepassing
van de beleidslijn.Voor de Lek en de rivieren ten oosten van Dordrecht geldt in het algemeen
dat bij gemiddelde rivierafvoeren en gemiddeld getij op zee, enige invloed
van het getij merkbaar is, onder andere in de vorm van het optreden van een
eb- en vloedstroom. Naarmate de rivierafvoeren echter toenemen, krijgen deze
riviertakken meer en meer het karakter van een bovenrivier, dat wil zeggen
dat bij een maatgevende afvoer van Rijn en Maas geen eb- en vloedstroom meer
optreedt, maar uitsluitend water afgevoerd wordt richting zee. In die wateren
wordt de veiligheid niet alleen bepaald door de waterstanden op zee (via de
«voordeur»), maar zeker ook door de rivierafvoeren (via de «achterdeur»).
Ingrepen die gevolgen hebben voor de komberging en de afvoercapaciteit moeten
dan ook vermeden worden. De grens van het toepassingsgebied komt derhalve
bij Krimpen aan de Lek (splitsingspunt Lek, Noord en Nieuwe Maas), bij Dordrecht
(splitingspunt Beneden-Merwede, Noord en Oude Maas) en bij het splitsingspunt
Nieuwe Merwede, Amer en Hollandsch Diep. De volgende wateren in het benedenrivierengebied
vallen daarom onder de beleidslijn: Lek, Boven Merwede, Beneden Merwede, Nieuwe
Merwede, Bergsche Maas inclusief Dongemonding, Afgedamde Maas, Amer, Lek,
Brabantsche en Sliedrechtse Biesbosch.Overige wateren in het benedenrivierengebied vallen niet onder de beleidslijn:– De Hollandsche IJssel is een «doodlopende» rivier,
bij Gouda afgesloten met een sluis. Ingrepen in het winterbed zullen de komberging
van de rivier aantasten. Deze aantasting heeft geen consequenties voor de
afvoercapaciteit van de benedenrivieren. Daarnaast wordt de stuw bij Krimpen
gesloten bij een (verwachte) waterstand van NAP + 2.50 m en wordt derhalve
de Hollandsche IJssel aan de komberging onttrokken.– De waterstanden in de rest van het benedenrivierengebied worden
niet door de rivierafvoeren (via de «achterdeur») bepaald, maar
door de omstandigheden op zee (de «voordeur»). Ingrepen in dit
gebied hebben geen invloed op komberging of afvoercapaciteit van de rivier.
Er is daarom geen reden die wateren onder de werking van deze beleidslijn
te brengen.Voor de rest van het benedenrivierengebied zal in samenhang met kust en
IJsselmeer een eigen beleidslijn ontwikkeld worden.Overige wateren– De schaal van de kaart laat niet toe het Zwolle-IJssel-kanaal
apart aan te geven. Dit kanaal verbindt ter hoogte van Zwolle het Zwarte Water
met de IJssel. Het kanaal valt buiten de beleidslijn.– het Kampereiland valt niet onder de beleidslijn. Het Zwarte Water
bovenstrooms van de Overijsselse Vecht wordt alleen ten aanzien van het beschermingsniveau
getoetst aan de beleidslijn. XNoot1Winterbed: de oppervlakte tussen de buitenkruinlijn van de hoogwaterkerende
dijken, en waar deze niet bestaat, tussen de hoge gronden, die het water bij
de maatgevende afvoer keren. Dit betreft dus tevens het zomerbed van de rivier. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27578-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl