Wet op de archeologische monumentenzorg; Verslag wetgevingsoverleg over archeologische monumentenzorg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29259, nr. 14

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

10-02-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29259 nr. 14

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29259Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 90 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 259Wijziging van de Monumentenwet 1988 en enkele andere wetten ten behoeve
van de archeologische monumentenzorg mede in verband met de implementatie
van het Verdrag van Valletta (Wet op de archeologische monumentenzorg)nr. 14VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEGVastgesteld 3 februari 2005De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1 heeft op 31 januari 2005 overleg gevoerd met staatssecretaris
Van der Laan van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over archeologische monumentenzorg.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,CornieljeDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,De KlerStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en WetenschapMaandag 31 januari 2005 14.00 uurDe voorzitter: CornieljeAanwezig zijn 6 leden der Kamer, te weten:Cornielje, Visser, Rijpstra, Van Vroonhoven-Kok, Roefs en Vergeer,en mevrouw Van der Laan, staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel
tot wijziging van de Monumentenwet 1988 en enkele andere wetten ten behoeve
van de archeologische monumentenzorg mede in verband met de implementatie
van het Verdrag van Valletta (Wet op de archeologische monumentenzorg) (29259).De voorzitter:Ik heet allereerst de staatssecretaris, de haar vergezellende ambtenaren,
alle aanwezigen op de publieke tribune, de mensen die via internet dit overleg
volgen en natuurlijk ook de leden die aan dit wetgevingsoverleg deelnemen,
van harte welkom.Ik moet ook een praktische mededeling doen. Ik zal deze vergadering om
14.45 uur verlaten. Dan zal ik worden vervangen door de heer Visser. Dat is
niet wegens gebrek aan belangstelling, maar vanwege andere verplichtingen
deze middag.De heerRijpstra(VVD)Mijnheer de voorzitter. Wij spreken over de implementatie van het verdrag
van Valletta, die nu eindelijk ter hand is genomen. Ik heb eigenlijk niet
veel zin om terug te kijken naar het verleden en te analyseren waarom dit
niet eerder is gedaan. Misschien zou het principe "de veroorzaker betaalt"
gewerkt hebben. Ik weet echter niet hoe dat in het geval van de Tweede Kamer
zou hebben gewerkt, want daar ligt geen geld. Het is een feit dat dit er nu
ligt. Daarom spreek ik waardering uit voor de staatssecretaris, die de implementatie
heeft gegoten in deze wetgeving, met een uitvoerige memorie van toelichting.
Ik spreek ook mijn waardering uit voor de medewerkers en meedenkers in het
veld, want er is een heleboel gecorrespondeerd. Ik kan zeggen dat dat nog
steeds gebeurt. Ik denk dat dat ook goed is. Mijn inschatting is dat het doel
in feite wel door iedereen wordt onderschreven, maar dat de weg om dat doel
te bereiken, niet voor iedereen dezelfde is. Ook mijn fractie vindt dat er
een doel moet worden bereikt, maar hecht ook aan een goede en zorgvuldige
benadering van deze wetswijziging. Ik zeg nu alvast dat er wat ons betreft
vanmiddag nog geen finaal oordeel gegeven hoeft te worden. Wij hebben nog
even de tijd en wij hechten gewoon aan een invoering van deze wet met een
zo breed mogelijke steun. Ik denk dat dat belangrijk is.De voorliggende rijkswet is op 26 februari 1998 goedgekeurd en geldt
voor het gehele koninkrijk, want het is een rijkswet. Wij hebben hier in feite
de implementatie van die rijkswet, maar wat gebeurt er op Aruba en de Nederlandse
Antillen? Is men ook daar druk hiermee bezig of kijkt men er daar anders tegenaan?Het beleid ten opzichte van de archeologie in Nederland is toch wel gunstig
te noemen. Er is betrokkenheid van specialisten en ook het aantal vrijwilligers
is groot. Ondanks de misschien kritische opmerkingen van projectontwikkelaars
en commerciële archeologiebureaus lees ik dat men een warm hart heeft
voor de archeologie. Dat is gewoon goed. Ook de bevolking is geïnteresseerd.
De staatssecretaris schrijft dat naar het Romeinse scheepswrak bij Utrecht
in 2003 in twee weekenden ongeveer 28.000 mensen kwamen kijken. Die mochten
dat scheepswrak gratis bekijken. Stel je voor dat je daar een toegangsprijs
had geheven; dan had je daarmee toch weer leuke dingen kunnen doen binnen
de archeologie. Maar goed, wij zullen dat maar "toegankelijkheid" noemen;
daar hebben wij het bij de musea ook wel eens over gehad.Toch zijn deze implementatie en het aanscherpen van de regels nodig. Centraal
voor de VVD-fractie staat in feite: leg zoveel mogelijk verantwoordelijkheid
bij de provincie en de gemeente. De staatssecretaris schrijft dat er een landelijk
centraal registratiesysteem zal worden opgezet, omdat een kenniscentrum van
belang is. Dat snap ik wel, maar wat betekent dat nu voor de gemeente en de
provincie? Moeten zij nu alles landelijk gaan melden aan een landelijke databank
of blijft de bestaande situatie intact? Bepaalde gemeenten hebben immers zelf
al een duidelijke registratie, waarbij bij wijze van spreken halfjaarlijks
wordt verteld wat er op welke plek gevonden is. Hoe ziet de staatssecretaris
dat eigenlijk?Die decentralisatiegedachte sluit aan bij een discussie over het opdrachtgeverschap
bij gemeente en provincie. De VNG stelt voor om het opdrachtgeverschap bij
de gemeente en de provincie neer te leggen en niet bij de verstoorder zelf,
omdat er dan een uniforme benadering kan komen. Wat vindt de staatssecretaris
daarvan?Een volgend punt in de decentralisatiegedachte betreft het zijn van eigenaar
van de vondst. In feite wordt een provincie of een gemeente dan de eigenaar
en dan moet de provincie of gemeente ook zorgdragen voor het depot. Het zou
een extra stimulans kunnen zijn om dat bij een gemeente of provincie te leggen.
Artikel 50 zou zo gewijzigd kunnen worden dat de provincie of gemeente eigenaar
wordt, tenzij daar andere afspraken over worden gemaakt. Provincies en gemeenten
dringen er in hun correspondentie ook op aan om de provincie of de gemeente
eigenaar te laten worden van het gevondene.Om de rol van de provincie en de gemeente nog duidelijker te maken en
het belang van het voeren van archeologiebeleid meer kracht bij te zetten,
voelt de VVD-fractie ervoor om het principe van "de verstoorder betaalt" anders
te benaderen. Ik heb daar samen met collega van Vroonhoven een amendement
voor ingediend. Men moet die benadering zien in het licht van de opmerking
die ik net al heb gemaakt. Het doel moet duidelijk zijn, maar ook de werkwijze.
Mijn fractie wil geen eenzijdige last opleggen. Wij willen niet één
partij voor alle zaken laten opdraaien. Archeologie is immers van belang voor
de Nederlandse geschiedenis en de Nederlandse identiteit en daar moeten wij
allemaal wat voor over hebben. De staatssecretaris heeft daar een brief over
geschreven. Dat stellen wij zeer op prijs, omdat daaruit blijkt wat het standpunt
van het kabinet is. Zij zal daar ongetwijfeld nog even op ingaan in eerste
termijn. Wij hebben het over het "kunnen" opzetten van een archeologiefonds.
Wij spreken niet meer over een belasting, maar over een verevening, waarmee
wij een bijdrage leveren aan het verdelen van bepaalde lasten. Daarmee spreiden
wij ook de financiële risico's.Over dat archeologiefonds is al het nodige geschreven. Wij hebben daar
ook al veel gesprekken over gevoerd. Ook de VNG en het IPO hebben daar opmerkingen
over gemaakt. Wij denken dat dit een verbetering van het wetsvoorstel zou
kunnen zijn.MevrouwVergeer(SP)Wat beoogt u met dat fonds? Wilt u ook het principe loslaten dat de verstoorder
verantwoordelijk is voor de kosten? Wilt u dat overheden, zoals gemeente en
provincie, gaan bijdragen aan die kosten? Wie is dan nog de opdrachtgever?De heerRijpstra(VVD)Ik begin met de laatste vraag. Wij vinden dat de gemeenten in feite de
opdrachtgever moeten zijn, ook al zijn zij niet de eigenaar van het stuk grond.
Het gaat om de wijze waarop het gevonden wordt. Daarnaast willen wij de pieken
uit de kosten halen. Wij denken dat wij een systematiek moeten ontwikkelen
om de pieken in de kosten op te vangen. Daarmee kun je op een goede manier
archeologiebeleid voeren. Dat moet in samenspraak gebeuren tussen provincie,
gemeente en particulier of projectontwikkelaar.MevrouwVergeer(SP)Vindt u dat de gemeente of de provincie moet bijpassen om die pieken op
te vangen?De heerRijpstra(VVD)Daar zou je ook aan kunnen denken, maar wij denken dat gemeenten en provincies
door middel van een systematiek als van een vereveningsfonds eigenlijk een
potje kunnen creëren om de kosten van opgravingen beter te verdelen over
de verschillende betrokkenen. Zo kunnen de kosten als het ware worden verevend.MevrouwVergeer(SP)Het principe van "de verstoorder betaalt" heeft ook tot gevolg dat de
veroorzaker zich verantwoordelijk voelt omdat hij voor de kosten moet opdraaien.
Wordt dat in uw voorstel niet minder?De heerRijpstra(VVD)Neen, want ook de verstoorder, de eigenaar, betaalt sowieso mee. De kosten
worden nu over een groot aantal partijen verspreid. Wij vinden alleen dat
je niet alle zaken bij een verstoorder kunt neerleggen. Je kunt immers ook
niet alles weten. Deze oplossing staat ons in ieder geval voor ogen, maar
ik heb al aangegeven dat wij hierover zeker verder met elkaar van gedachten
willen wisselen. Als de staatssecretaris bijvoorbeeld een andere manier beter
vindt, dan horen wij dat wel en zullen wij daar zeker over nadenken.MevrouwVergeer(SP)Zou het bijvoorbeeld kunnen betekenen dat als tijdens de opgraving blijkt
dat de kosten hoger zijn dan aanvankelijk is begroot, de verstoorder dat niet
hoeft te betalen, maar dat die meerkosten door dat fonds worden opgevangen?
Zo ja, leidt dat dan niet tot enige gemakzucht bij de verstoorder?De heerRijpstra(VVD)U gaat dan uit van het negatieve. Als er wordt gewerkt zoals wij willen,
dus dat in een veel vroeger stadium wordt bezien waar het nodige in de grond
zou kunnen zitten, er in een veel vroeger stadium bepaalde werkwijzen voor
op papier worden gezet en de projectontwikkelaar erbij wordt betrokken, dan
zal volgens ons zo ook de betrokkenheid van die projectontwikkelaar worden
vergroot. In mijn ogen zal er dan geen sprake kunnen zijn van luihuid. Ik
zou mij zelfs kunnen voorstellen dat het voor een projectontwikkelaar wel
eens heel interessant kan zijn als er iets wordt gevonden waar hij mee naar
buiten kan treden. Ik snap uw vrees, maar ben daar zelf niet zo bang voor!In het wetsvoorstel wordt gesproken over retributies. Er komt een computerprogramma
over vindplaatsen. Als gemeenten daar gebruik van willen maken, moeten zij
daarvoor betalen, maar zij moeten daar ook de gegevens voor aanleveren. Waarom
heeft de staatssecretaris hiervoor gekozen?Zowel het IPO als de VNG hebben de nodige opmerkingen gemaakt over de
werkingssfeer. Kan er geen koppeling komen tussen het voorliggend wetsvoorstel
en de Wet bodembescherming omdat zonder een dergelijke koppeling voor bodemsanering
een archeologische onderzoeksplicht ontbreekt? Kan de staatssecretaris hier
een concreet antwoord op geven?De lagere overheden hebben ook nadrukkelijk gewezen op de bestuurslasten.
In opdracht van het ministerie van OCW is een onderzoek uitgevoerd naar de
kosten van de invoering van het Verdrag van Valletta voor provincies en gemeenten.
Dat onderzoek is zeer recent afgerond maar er heeft daarover nog geen overleg
met VNG en IPO plaatsgevonden. Provincies en gemeenten hechten daar net als
wij zeer aan. Kan de staatssecretaris ons de stand van zaken meedelen?Voorzitter. Ik herhaal dat er over de door ons ingediende amendementen
nader overleg mogelijk is. Als wij verdergaan met de implementatie van
het Verdrag van Valletta lijkt het ons goed als met VNG en IPO maar bijvoorbeeld
ook met commerciële archeologiebureaus regelmatig wordt bezien hoe de
implementatie van deze wet verloopt, welke problemen er rijzen, of er wel
of geen fonds moet komen, wat de rol van de overheid in dezen nog is, enz.
Er zitten veel aspecten aan die wij niet zomaar moeten laten lopen. Wij zouden
daar graag een regelmatig overleg over zien met de deskundigen van het departement
en de deskundigen in het veld om te bezien of de wet wel op een goede manier
wordt geïmplementeerd.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Voorzitter. Voor ons ligt het implementatievoorstel van een belangwekkend
verdrag. Dit raakt aan veel velden. Wij zien de noodzaak van deze implementatie,
maar bij de voorbereiding van dit overleg hebben wij ook vaak verzucht of
wij ons bij de ondertekening van het verdrag wel voldoende hebben gerealiseerd
wat de administratieve en financiële gevolgen zijn voor het bedrijfsleven
en voor de lagere overheden Het is evident dat er weinig rekening is gehouden
met de economische en de procedurele consequenties van de implementatie van
dit verdrag.Aan de andere kant zien wij ook wel de pluspunten van deze nieuwe regeling.
Door voorafgaande aan een bodemverstoring de grond te onderzoeken, kan de
teloorgang van archeologisch materiaal worden tegengegaan. Ook wordt op deze
manier de kans van onverwachte vondsten tijdens het bouwproces geminimaliseerd.
De bodemverstoorder weet namelijk al waar hij aan toe is waardoor de plannen
bijtijds kunnen worden bijgesteld. Zo kan er worden bespaard op de kosten
en kunnen vertragingen worden voorkomen. Het bodemonderzoek kan helderheid
verschaffen aan de verstoorder die bijtijds rekening kan houden met eventuele
complicaties.Kortom, wij onderschrijven de noodzaak van implementatie, maar wij hebben
nog een waslijst vragen.Ons belangrijkste punt van kritiek is dat er geen beperkende regeling
voor de situatie of de omvang van een project is opgenomen, terwijl in het
verdrag uitdrukkelijk is bepaald dat de nieuwe eisen alleen hoeven te gelden
voor grote projecten. Volgens de huidige wettekst zou dus ook bijvoorbeeld
een schuurtje in de achtertuin of de aanbouw van een serre onder de verplichting
van Valletta moeten vallen. In onze ogen kan en mag dit niet de bedoeling
zijn. Wij moeten een en ander namelijk wel in proportie blijven zien.In de schriftelijke ronde heeft de CDA-fractie hier al uitgebreid aandacht
voor gevraagd. De regering is echter van mening dat zij geen onderscheid kan
of wil maken tussen grote en kleine projecten. In de nota naar aanleiding
van het verslag staat dat er instrumenten zijn ingebouwd om te bewerkstelligen
dat bodemverstoring op huis-, tuin- en keukenniveau buiten de wettelijke reikwijdte
kan vallen. Nadere bestudering leert ons echter dat dit niet meer inhoudt
dan dat gemeenten in een verordening kunnen opnemen dat de onderhavige regels
niet hoeven te gelden voor bodemverstoringen kleiner dan 100, 200 of 300 vierkante
meter. Dit is echter geen verplichting. Bovendien moet zo'n verordening ter
goedkeuring aan de provincie worden voorgelegd.Mijn fractie heeft behoefte aan meer houvast op dit punt. Wij vinden het
belangrijk dat bodemverstoringen op huis-, tuin- en keukenniveau buiten de
wettelijke reikwijdte blijven. Daarom hebben wij een amendement ingediend
dat uitgaat van een omvang van 100 vierkante meter.MevrouwVergeer(SP)Mevrouw Van Vroonhoven spreekt over de afmetingen van een stuk grond dat
niet onderzocht zou hoeven te worden. Dit zegt natuurlijk niets over wat er
in de bodem zou kunnen zitten. Hoe ziet zij dit?MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Het Verdrag van Valletta ziet met name op aanvullende of extra regels.
Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat op de punten waar het verdrag niet op
van toepassing wordt verklaard, dus bijvoorbeeld voor kleine bodemverstoringen,
de oude situatie van toepassing is. In die situaties kunnen gemeenten altijd
nog aanvullende regels stellen.MevrouwVergeer(SP)Op grond waarvan zouden gemeenten dit dan doen? Wat zouden daarvoor de
criteria moeten zijn?MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)De gemeente Den Haag bijvoorbeeld heeft dit al opgepakt. Ook andere gemeenten
hebben op dit terrein al veel stappen vooruit gezet. De gemeenten kunnen dus
een eigen beleid bepalen voor kleine bodemverstoringen in met name de binnensteden
waar veel archeologisch materiaal op elkaar gestapeld is. Ik wil echter bereiken
dat de bouw van bijvoorbeeld een schuurtje niet per se onder de regels van
Valletta valt.MevrouwVergeer(SP)Is er dan toch niet sprake van goodwill, als de ene gemeente het wel doet
en de andere niet?MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Dat is ook precies de reden waarom ik een amendement heb ingediend, want
als je alles aan de verschillende gemeenten overlaat, kan iemand die een schuurtje
of een serre wil bouwen, er nooit zeker van zijn dat hij er buiten blijft.
Dat is inderdaad mijn afweging geweest.Projectontwikkelaars worden geacht bodemonderzoek te verrichten alvorens
in aanmerking te komen voor een bouwvergunning. Hiermee wordt de kans minimaal
dat de projectontwikkelaar tijdens de bouw op onverwachte vondsten stuit.
Dat is goed, want daarmee wordt vertraging tijdens de bouw voorkomen. Het
vooronderzoek kan echter lange tijd in beslag nemen, weliswaar niet tijdens
de bouw, maar ervóór. Voor de ambities rond woningbouw is dat
ongewenst: VROM streeft naar verhoging van de woningbouwproductie, maar zou
zijn doelen door dergelijk langdurig oponthoud misschien niet kunnen halen.
Wij moeten dat voorkomen door te streven naar een systeem waarin op zeer korte
termijn kan worden beschikt over informatie over de te verstoren grond. Door
strakke procedures voor gemeenten en andere overheden kunnen de kosten worden
beperkt. Wat vindt de staatssecretaris hiervan? We moeten in ieder geval zien
te voorkomen dat opgravingen zich eindeloos voortslepen zonder heldere besluiten
die daaraan voorafgaan. Aanvragers van bouwvergunningen moeten gemeenten aan
die kaders kunnen houden, bijvoorbeeld op straffe van een schadevergoeding.De oprichting van het lokale vereveningsfonds vindt mijn fractie een heel
belangrijke zet. De economische kosten aan het wetsvoorstel kunnen
enorm hoog zijn. Met zo'n vereveningsfonds is het nog steeds de verstoorder
die bodemonderzoek financiert. Zo is het in het Verdrag van Valletta ook vormgegeven.
Op deze manier worden de kosten echter door meer schouders gedragen, wat een
rechtvaardiger verdeling oplevert. Wij vinden archeologie een nationaal erfgoed
en een zaak voor iedereen. Met behulp van gelden uit het fonds kan de bodem
systematisch door de gemeente in kaart worden gebracht, met die systematische
werkwijze kan een projectontwikkelaar snel aan de benodigde informatie komen.
Zo kan een lappendeken van allerhande informatie worden voorkomen. De kosten
zijn van tevoren bekend. Daarvan moet een stimulerende werking uitgaan op
het bouwklimaat. Projectontwikkelaars die op dit moment in het bezit zijn
van grond waarin archeologisch materiaal wordt vermoed, komen ineens voor
grote, door hen onvoorziene onderzoekskosten te staan. Voor deze projectontwikkelaars
kan worden gedacht aan een overgangsregeling, waarvoor het lokale vereveningsfonds
kan worden ingezet. Is de staatssecretaris bereid dit bij de verdere uitwerking
van het amendement mee te nemen?MevrouwVergeer(SP)Is de schaal van de gemeente niet iets te klein voor zo'n fonds? En hoe
ziet u de onafhankelijkheid van de aansturing van het fonds, aangezien gemeenten
er belang bij kunnen hebben om zo snel mogelijk een woonwijk neer te leggen
in plaats van de opgraving te doen?MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)In het amendement staat uitdrukkelijk dat gemeenten of provincies vereveningsfondsen
in het leven kunnen roepen. Het is dus facultatief, geen verplichting, maar
het heeft wel een wettelijke basis. Als in de praktijk blijkt dat het efficiënter
is om het op regionaal niveau te doen, dan staan de indieners daar helemaal
voor open.Bij uw tweede vraag haalt u twee zaken door elkaar. Het is echt niet de
bedoeling dat er een aanstuurder van een fonds komt. Het is een fonds waar
een gedeelte van de bouwsom in wordt gestopt. Dat kunnen lokale overheden
zijn of projectontwikkelaars, maar het zijn bodemverstoorders die geld in
dat fonds storten. Dat zijn de dragers van het fonds. Ten behoeve van hen
wordt geld uit het fonds uitgekeerd. De beheerders van het fonds hebben ook
alle belang bij een snelle en adequate afwikkeling; niemand heeft belang bij
lang rekken.MevrouwVergeer(SP)Als ik u goed begrijp, is de gemeente toch de beheerder van het fonds?MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)De bodemverstoorders stoppen geld in het fonds en ten behoeve van hen
wordt het geld uitgekeerd. Dit is zo helder als glas. De verantwoordelijkheden
zijn goed gedefinieerd en uiteindelijk heeft iedereen baat bij een goede afwikkeling
van de archeologische opgraving.MevrouwVergeer(SP)Ik voorzie een toename van de bureaucratie, waar u juist op tegen bent.
Eerst moet geld in een gemeentefonds gestort worden en vervolgens moet beslist
worden hoe het verdeeld wordt. Bovendien is niet duidelijk wie de beslissing
daarover neemt.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Het is zo klaar als een klontje. Een gedeelte van de bouwsom wordt gestort
in een vereveningsfonds, niet in een gemeentefonds, als een soort verzekering.
Sommige woningverstoorders hebben geluk en hoeven niets te betalen, andere
worden met hoge kosten geconfronteerd en kunnen die nauwelijks dragen. Hiermee
wordt de pijn voor iedereen verzacht.Ik kom op het punt van de onevenredige kostenverdeling. Allereerst: wat
is excessief? Bij de financiering van het bodemonderzoek geldt dat de verstoorder
betaalt. Als er echt sprake is van excessieve kosten zal de gemeente of de
provincie een deel daarvan op zich nemen. Mijn fractie wil graag meer duidelijkheid
over de grens van excessieve kosten en vraagt zich af of het niet verstandig
is dat de staatssecretaris daaraan meer richting geeft. Er is momenteel een
totaalbedrag vrijgemaakt van 2 mln euro. Gemeenten en archeologisch rijke
gebieden kunnen meerdere keren geconfronteerd worden met hoge, onvoorziene
kosten. Als meerdere malen per jaar door een gemeente subsidie wordt verleend
aan de projectontwikkelaars omdat sprake is van excessieve kosten, dan ontstaat
daarmee een enorme kostenpost voor de gemeente of provincie. Archeologische
vondsten zullen daardoor worden beschouwd als een last of een kostenpost terwijl
het Verdrag van Valetta juist bedoeld is om de bewustwording van de grote
waarde van ons culturele erfgoed te stimuleren.Aan de voorgestelde regeling kleeft nog een ander nadeel. Het Rijk heeft
een subsidieplafond ingesteld van 2 mln euro. Als dit plafond bereikt is,
wordt de behandeling van de aanvraag overgeheveld naar het volgende jaar.
Dit heeft een opeenhoping van subsidieaanvragen tot gevolg die steeds wordt
opgeschoven naar de toekomst. Onherroepelijk ontstaat daardoor vertraging
van zowel de economische activiteiten als de archeologische onderzoeken, hetgeen
ongewenst is. Mijn fractie is van mening dat het vereveningsfonds ook voor
die excessieve kosten uitkomst kan bieden. Deelt de staatssecretaris de mening
dat een volledige oplossing moet worden geboden?Ook op het punt van het binnenstedelijk archeologisch onderzoek kan het
vereveningsfonds een rol spelen. Het opzetten van projecten in binnenstedelijke
gebieden wordt een riskante zaak als het Verdrag van Valetta letterlijk wordt
gevolgd en onverkort geldt. Voor gemeenten kunnen de kosten in dat geval enorm
hoog oplopen. Zij moeten immers voor de excessieve kosten van het onderzoek
opdraaien. Het risico bestaat dat de projectontwikkelaars de reguliere kosten
op de gemeenten proberen af te wentelen. In plaats van het beschouwen van
de aanwezigheid van archeologisch materiaal zal de gemeente zich in allerlei
bochten wringen om hoge kosten te vermijden. Naar de mening van mijn fractie
is dat niet de bedoeling. De kans op vermijdend gedrag kan ontaarden in verhoogde
bureaucratie, wat het verdere archeologische onderzoek kan bedreigen. Mijn
fractie hoopt dat het voorstel voor het lokale vereveningsfonds wordt aangenomen
zodat een uitkomst wordt geboden voor de binnenstedelijke problematiek.In het verlengde daarvan vraag ik de staatssecretaris of het niet noodzakelijk
is om op het terrein van de binnenstedelijke problematiek meer lokale vrijheid
toe te staan. Soms is het noodzakelijk om van de geldende archeologische
normen af te wijken, simpelweg omdat de bebouwing zo dicht is dat het niet
mogelijk of haalbaar is om alles naar boven te halen. Kunnen de lokale afwegingsmogelijkheden
van gemeenten uitkomst hierin bieden? Is de staatssecretaris bereid om daaraan
mee te werken?MevrouwRoefs(PvdA)Deze laatste opmerkingen snap ik niet. Het gemeentebestuur neemt al dan
niet een besluit omtrent het bodemarchief. Het bestuur moet volgens de regels
van een bestemmingsplan alle belangen daarbij afwegen en dus ook de afweging
maken van archeologie versus economie. Daarvoor hoeft toch geen extra bepaling
opgenomen te worden?MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)U moet zich voorstellen dat in een binnenstad het archeologisch materiaal
zo dicht op elkaar ligt, dat je niet van de lokale overheden kunt verlangen
dat zij alles wat daar ligt, dus alle scherven, alle zandkorrels, naar boven
halen. Het economisch belang moet namelijk ook worden afgewogen. Het ziet
ernaar uit dat de huidige regels te streng zijn. "La Valletta" vraagt een
heleboel. Het vraagt een heleboel van de burgers en vooral van de lokale overheden.
Mijn fractie vraagt zich af of dat op het gebied van de binnensteden wel haalbaar
is. Daarom vraag ik aan de staatssecretaris of het niet beter is om na te
gaan hoe wij die regels kunnen versoepelen.De voorzitter: VisserMevrouwRoefs(PvdA)Ik ben benieuwd naar het antwoord van de staatssecretaris, want wij zijn
het niet eens met deze interpretatie.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Ik merk nog iets op over de liberalisering van de archeologiemarkt. Op
zichzelf kan mijn fractie zich vinden in het voorstel om de archeologiemarkt
geheel te liberaliseren en open te gooien. Zij verwacht dat opgravingen efficiënter
en goedkoper worden, maar vreest dat door de liberalisering het wetenschappelijke
gehalte van de opgraving onder druk komt te staan. Dat mag niet de bedoeling
zijn. Mijn fractie vraagt daarom om een betere waarborg van de kwaliteitseisen
en om een goed toezicht. Opdrachtgevers kunnen bij verschillende archeologiebureaus
offertes aanvragen waardoor een concurrentieslag dreigt te ontstaan tussen
de instellingen. Mijn fractie vreest dat dit niet ten goede komt aan de kwaliteit
van de opgravingen. De opdrachtgever zal kiezen voor het bureau dat het goedkoopst
is en de snelste manier van bodemontginning aanbiedt. Het ontbreken van een
eenduidige wetenschappelijke toetsing van de opgravingsactiviteiten, leidt
tot de vrees voor een kwalitatieve achteruitgang van het onderzoek en misschien
ook wel voor slordig uitgevoerde opgravingen. Mijn fractie vraagt aan de staatssecretaris
om dit strak in de hand te houden. In haar ogen moet er in ieder geval een
landelijke richtlijn komen waaraan de archeologiebureaus moeten voldoen. Het
Rijksinstituut voor oudheidkundig bodemonderzoek moet deze toetssteen voor
bodemkundig onderzoek ontwikkelen en moet toezicht kunnen houden op het archeologiewezen.MevrouwVergeer(SP)Mevrouw Van Vroonhoven vindt dus dat er een onafhankelijke toets moet
komen. Ondersteunt zij het amendement van mijn fractie waarin zij vraagt of
het Rijksinstituut voor oudheidkundig bodemonderzoek of een ander onafhankelijk
instituut de kwaliteit van de programma's van eisen kan toetsen en of zij
een tegenwicht kan bieden tegen de neerwaartse spiraal die concurrentie kan
veroorzaken?MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Ik heb het amendement van mevrouw Vergeer gezien. Ik vind het sympathiek.Als ik mezelf zo terughoor, word ik niet zo vrolijk. Ik heb veel kritiek
geuit en zeer veel vragen gesteld. Toch ben ik overtuigd van de noodzaak van
de implementatie van dit verdrag. Ik hoop daarom ook van harte dat de staatssecretaris
de kritiekpunten van mijn fractie ter harte neemt en haar vragen zorgvuldig
beantwoordt. Mijn fractie wil namelijk maar al te graag akkoord gaan met dit
wetsvoorstel.MevrouwRoefs(PvdA)Voorzitter. In dit debat is de implementatie van het Verdrag van La Valletta
aan de orde. Daarin staan twee principes centraal, ten eerste het principe
dat de verstoorder betaalt. Hij of zij betaalt voor de maatregelen die moeten
worden getroffen om het bodemarchief te beschermen. Dat uitgangspunt past
bij de gedachtegang van de fractie van de Partij van de Arbeid, net zoals
zij het uitgangspunt heeft omarmd dat de vervuiler betaalt. Het lijkt mijn
fractie noodzakelijk om heel duidelijk te stellen dat bodemarchief beschermen
heel goed en zelfs bij voorkeur betekent: de bodem ongemoeid laten. Deze voorkeursoptie
is naar onze mening nog niet voldoende benadrukt, maar kan wel heel wat huiver
wegnemen. Gisteren vertelde ik aan een paar jongelui dat het vandaag zou gaan
over ons archeologisch bodemarchief. Hun reactie was: rustig laten liggen.
Eigenlijk is dat toch precies wat wij willen doen? Als ik een verkeerde conclusie
trek, hoor ik dat graag van de staatssecretaris.Deze wetswijziging is een verbetering omdat bij grootschalige projecten
in het buitengebied al in een vroeg stadium duidelijk wordt wat er in de bodem
zit. Plannen kunnen daardoor worden aangepast en huizen en straten anders
gegroepeerd. Verder kan er worden gebrainstormd over hoe het aangetroffene
toegankelijk te maken voor het publiek. Dat is overigens het tweede principe
waarop de wet is gebaseerd. Er is dus minder kans dat bouwprojecten moeten
worden stilgelegd door toevalsvondsten, die bijvoorbeeld de woningbouwproductie
vertragen. Het moge duidelijk zijn dat er de PvdA heel veel aan gelegen is
dat deze wet geen extra belemmeringen opwerpt voor de woningbouw, niet in
de tijd en niet in de hoeveelheid goedkopere huurwoningen. Daarom moeten wij
het ook hebben over termijnen. Bouwprojecten behoeven geen vertraging op te
lopen zolang zaken maar voorzien kunnen worden. De voorzienbaarheid is gebaat
bij duidelijke termijnen. Daarbij kan worden aangesloten bij de bestaande
regelgeving. Gemeenteraad en provinciale staten moeten binnen de gestelde
termijnen beslissen wat er met het bodemarchief moet gebeuren. Zo niet, dan
kan de spade de grond in.De voorzienbaarheid is ook gebaat bij duidelijkheid over de kosten. Iedereen
die wil bouwen, moet een afweging kunnen maken of een project rendabel is.
De kosten moeten in beeld zijn. In deze wetswijziging is deze
duidelijkheid er zeker niet. Wat zijn bijvoorbeeld excessieve kosten?Op de eerste plaats is de vraag wie bepaalt welk aandeel door de ontwikkelaar,
de verstoorder, betaald moet worden en op grond van welke criteria. Is dat
dan per gemeente of provincie verschillend? Ik hoor graag een duidelijk antwoord
van de staatssecretaris. Het lijkt ons voor de hand liggend om met vaste percentages
of promillages te werken. Zo'n percentage geeft dan het maximale bedrag aan.Op de tweede plaats is er de bijdrage van de gemeente. Ik geef toe dat
dit wel een vast bedrag is. Het bedrag voor archeologie op de gemeentelijke
begroting is limitatief, als er al een bedrag begroot is. Het kan en zal dus
ook heel vaak gebeuren dat bij het zoveelste project het geld op is. En dan
ontstaat de door ons zo gevreesde vertraging. Hoe lost de staatssecretaris
dit op? Overigens zal het ook tot extra vertraging kunnen leiden als het opdrachtgeverschap
bij de gemeente of provincie wordt gelegd, zoals in het amendement van de
VVD-fractie.Op de derde plaats is ook de bijdrage van het Rijk een limitatief bedrag.
Ook daar is er dus mogelijke vertraging. Of betekent "geld op" het einde van
het bodemarchief? Dat kan natuurlijk niet. Amendementen over vaste percentages
of promillages en fondsen lijken een oplossing te zijn. Iedereen die in de
grond gaat woelen, betaald een bepaald bedrag en dat gaat in het fonds. De
grootste verstoorder is waarschijnlijk de overheid zelf en die draagt dan
substantieel bij aan dat fonds. Dat lijkt ons een heel goede zaak, want tenslotte
is het beschermen van de bodem een publieke taak.Tot nu toe heb ik vooral gesproken over grootschalige bouwprojecten in
het buitengebied. Ik wil nu iets zeggen over de binnensteden. Het moge duidelijk
zijn dat het geldprobleem hier natuurlijk ook speelt en zelfs veel groter
is. De oplossing van laat maar liggen of zitten, kan namelijk ook nog kosten
meebrengen. Men moet dan denken aan andere manieren van funderen of geen parkeergarage,
maar ergens anders bovengronds parkeerruimte zoeken. Dat levert dus alleen
maar extra kosten op.Wij hebben nog een paar andere vragen. Als gemeenten met een historische
binnenstad een vlekkenkaart hebben of een kaart waarop in ieder geval archeologisch
interessante gebieden aangegeven staan, is dan bij elke bouwaanvraag nog een
onderzoek met de bijbehorende kosten nodig? Moeten wij niet van de gemeenten
verlangen dat er ook archeologiebeleid op papier staat, zodat de beslissing
van de gemeenteraad of provinciale staten enigszins te voorzien is en wellicht
vatbaar voor hoger beroep? Ik verzoek de staatssecretaris om nog eens de nieuwe
status van het ROB toe te lichten. Is dat in staat om beslissingen te overrulen?
Ik heb een toelichting daarop gemist. Verder vragen wij ons af, hoe er afstemming
plaatsvindt tussen de nieuwe Wet op de ruimtelijke ordening, de fast-track-procedure,
en deze wetswijziging. Voordat wij veroorzakers opzadelen met de kosten van
een inventariserend onderzoek moet iedereen natuurlijk wel toegang kunnen
hebben tot de resultaten van eerder onderzoek in het betreffende gebied. Er
zijn blijkbaar grote achterstanden in de verwerking van al gedane onderzoeken.
De vraag is hoe de staatssecretaris dat gaat oplossen.Het moge duidelijk zijn dat de Partij van de Arbeid zich kan vinden in
de principes die aan het wetsvoorstel ten grondslag liggen, maar in de uitwerking
is één en ander nog zo onduidelijk en voorzien van zoveel open
einden, dat wij eerst de antwoorden van de staatssecretaris en haar reactie
op de ingediende amendementen willen afwachten, voor wij een definitief oordeel
vellen.MevrouwVergeer(SP)Voorzitter. De voorliggende Wet op de monumentenzorg is van groot belang
voor de archeologiebeoefening in Nederland. Met deze wet wordt behoud van
het archeologisch erfgoed een uitgangspunt van het bouwbeleid, en een integraal
onderdeel van de ruimtelijke ordening. Dat is ook hard nodig, omdat grootschalige
bouwprojecten en infrastructurele projecten in toenemende mate het archeologisch
erfgoed verstoren. Met dit wetsvoorstel implementeert Nederland het verdrag
dat in 1992 op Malta is gesloten, waarover toen in Europees verband afspraken
zijn gemaakt om het archeologisch erfgoed beter te beschermen. Als archeologisch
waardevol erfgoed wordt bedreigd en behoud in de bodem geen optie is, moet
een opgraving worden gedaan en wordt de verstoorder financieel aansprakelijk
gesteld.Als wij hier een wet aannemen, is het vaak nog onduidelijk hoe dat in
de praktijk zal uitwerken. Over de gevolgen van deze wet hoeven wij echter
niet in het duister te tasten, want al enige jaren wordt in Nederland Malta-conform
gewerkt. Sindsdien gaat het in sommige opzichten heel goed met de archeologie.
Universiteiten die volgens de bestaande Monumentenwet de eerstverantwoordelijken
zijn voor opgravingen konden de vraag niet aan. Daarop is een vrije markt
ontstaan voor opgravingen. Het aantal banen voor archeologen is daarna explosief
gestegen. Zo'n 50 opgravingsbedrijven bieden nu werk aan zo'n 1000 mensen.
De omzet van deze markt steeg van ongeveer 30 mln euro in 1995 naar 200 mln
euro in 2003. Toch blijkt het vele geld voor de opgravingen niet alleen zaligmakend:
het wetenschappelijk gehalte van de opgravingen staat onder druk. De vraagstelling
wordt beperkter, en het specialistisch onderzoek minder. De laatste jaren
is de omvang van al die onderzoeken bij elkaar enorm toegenomen, maar per
project is schraalhans keukenmeester geworden. In antwoord op vragen van de
Eerste-Kamerfractie van de SP is de staatssecretaris een onderzoek gestart
naar het functioneren van de archeologiemarkt. Kan de staatssecretaris ons
al wat vertellen over de voortgang van dit onderzoek?Weinig mensen in de archeologische wereld zijn echt tevreden met de huidige
gang van zaken. Toch is het deze situatie die de staatssecretaris in de nieuwe
Monumentenwet wettelijk wil verankeren. Veel projectontwikkelaars onderkennen
het belang van behoud van het archeologisch erfgoed, maar zij trachten de
kosten te minimaliseren en vrezen vertragingen door de opgravingen. Universiteiten
kregen te maken met bezuinigingen, in de academische archeologie zijn nog
maar enkele tientallen mensen werkzaam, die nog maar nauwelijks toekomen aan
onderzoek. Op dit moment beschikt geen enkele universiteit nog over een eigen
opgravingsbudget voor onderzoek. Ook de universiteiten moeten nu de markt
op. Hoogleraren archeologie klagen dat universiteiten in toenemende mate opleidingscentra
zijn geworden voor de nieuwe opgravingsbedrijven. Veel materiaal
wordt opgegraven, maar onderzoekers hebben weinig eigen middelen om al dat
nieuwe materiaal te interpreteren en nieuwe kennis te genereren. Enkele gerenommeerde
opgravingsbedrijven als Raap en Baac, die hun bestaan te danken hebben aan
de archeologische markt, waarschuwen voor de kwaliteit van de opgravingen.
Voorafgaand aan een opgraving moet een programma van eisen worden opgesteld
waaraan een opgraving moet voldoen. Op dit moment worden deze programma's
onvoldoende op hun wetenschappelijke inhoud gecontroleerd. Opdrachtgevers
vragen meerdere offertes aan voor hun programma van eisen, en onder druk van
de markt wordt geconcurreerd op een zo goedkoop mogelijke opgraving. Deze
druk komt niet alleen van de commerciële opdrachtgevers, maar ook van
overheden. Gemeenten zijn namelijk vaak niet alleen de hoeders van het archeologisch
erfgoed, maar ook belangrijke bodemverstoorders. Ook deze publieke aanbesteders
verkiezen vaak een goedkope boven een kwalitatief goede opgraving. Veel opgravingen
die op dit moment worden gedaan, kunnen daarom de wetenschappelijke toets
niet meer doorstaan.Opgravingsbedrijven kunnen een belangrijke rol vervullen in de wetenschappelijke
archeologie. Probleem is echter dat nooit goed is nagedacht over de inrichting
van de archeologische markt. Bewindspersonen als Nuis en Van der Ploeg hebben
er in het verleden op toegezien hoe een groeiend aantal bedrijven ging voorzien
in de groeiende opgravingsbehoeften. Zij hebben echter niet de verantwoordelijkheid
genomen om wetenschappelijke waarden op deze markt te borgen. Om het ontstaan
van een archeologische markt te legitimeren deden Nuis en Van der Ploeg een
beroep op het Verdrag van Malta. Mijn vraag aan deze staatssecretaris is of
zij het betreurt dat haar voorgangers hebben nagelaten wetenschappelijke waarden
op deze kennismarkt voldoende te borgen.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)U behandelt uw amendement op dit moment. Ik herken de woorden daaruit.
Hoe wilt u voorkomen dat dit amendement vertragingen oplevert? U stelt namelijk
voor dat elke opgraving aan dat toezichtsorgaan moet worden voorgelegd en
dat het programma van eisen elke keer wordt beoordeeld door bijvoorbeeld het
ROB. Dat zou vertragend kunnen werken. Zou het niet veel beter zijn om een
soort certificeringssysteem in het leven te roepen? Dat zou dan landelijk
kunnen worden gecontroleerd. Misschien werkt dat veel minder vertragend.MevrouwVergeer(SP)Zoals u het nu formuleert, een alternatief certificeringssysteem dat landelijk
wordt gecontroleerd, lijkt mij dat ook weer bureaucratie oproepen. Ons amendement
om het ROB of een andere onafhankelijke wetenschappelijke instantie te laten
toetsen hoe de wetenschappelijke waarden in het programma van eisen zijn vertegenwoordigd,
komt voort uit de bureaucratie en de vertraging die er op dit moment al zijn.
Het is namelijk onduidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is en wie er werkelijk
op toeziet dat het gebeurt. De verhalen dat de programma's van eisen niet
aan de maat zijn en soms zelfs niet aanwezig, komen zowel van de commerciële
bedrijven als van de overheden. Ik denk dan ook niet dat het meer bureaucratie
zal opleveren, maar dat het juist helderder zou worden. Dat zijn echter ook
vragen die ik aan de staatssecretaris ga stellen. Ik kom er straks nog op
dat er nu een wirwar aan instanties is en dat niet duidelijk is wie waarvoor
verantwoordelijk is.Ik kom nog even terug op de vorige staatssecretaris, Nuis, die op 23 mei
1997 zei dat er ruimte geschapen moest worden voor private instellingen, naast
bijvoorbeeld de universiteiten. Van der Ploeg zei op 2 januari 2001 dat
er een noodzaak is van liberalisering van de opgravingsmarkt, maar hij benadrukte
in 1998 wel dat het scheppen van kwaliteitsborging een voorwaarde is voor
een goed functionerende archeologiemarkt. Over het scheppen van die voorwaarden
heeft de Kamer nog nooit goed gediscussieerd. Dat doen wij vandaag. Wij hebben
nu de mogelijkheid om de Monumentenwet zonder deze fouten en tekorten te laten
aannemen.De archeologiemarkt is gelukkig niet helemaal zonder toezicht. Wij hebben
natuurlijk ook de Rijksinspectie, de RIA, maar die ziet naar ons idee vooral
toe op de bekwaamheid van de opgravers, op de technische kant van de zaak.
Door de druk van de markt, waarbij er geconcurreerd wordt op een zo goedkoop
mogelijke offerte, voldoen veel van die opgravingen niet meer aan minimumeisen.
Dat blijkt ook uit de brandbrief die de staatssecretaris van onder andere
Baac heeft gekregen. Biedt de voorliggende wet, die de bestaande situatie
wettelijk vastlegt, voldoende waarborgen tegen deze concurrentie op opgravingstechnieken,
op de omvang van de opgraving en de kwaliteit van de opgraving?Mijn fractie vraagt ook speciaal aandacht voor de wetenschappelijke waarden.
Het vele geld dat nu vrijkomt voor de opgravingen wordt naar onze opvatting
wetenschappelijk meer verantwoord gebruikt als er ook een wetenschappelijke
toetsing van het programma van eisen plaatsvindt. Ik ga nu wat concreter in
op mijn amendement. Op die wijze kan de omvang van de opgraving en het niveau
van de uitwerking en de integratie met bestaande kennis worden vastgelegd.
Het ligt eigenlijk niet zo voor de hand om commerciële bedrijven en overheden
hierover te laten oordelen, zoals nu het geval is. Ik heb het idee dat amendementen
van Rijpstra en Van Vroonhoven nog meer in die richting gaan. Hoe is de situatie
nu? Wie toetst op dit moment het programma van eisen? Ik heb berichten gekregen
dat dat onduidelijk is. Het gaat om een kennismarkt. Wij graven op om archeologisch
erfgoed te behouden. Dat doen wij niet alleen omdat wij dit zinvol vinden
als een vorm van monumentenzorg, om alles te bewaren, maar ook ten behoeve
van de kennisontwikkeling. In antwoord op vragen van de SP-fractie heeft de
staatssecretaris al aangegeven dat zij de rol van de ROB, die in dit voorstel
het kenniscentrum wordt van de archeologie in Nederland, wil intensiveren
en structureren. Is de staatssecretaris van mening dat het programma van eisen,
zoals ook in het amendement staat, moet worden getoetst met een wetenschappelijke
taak? Dat zou bijvoorbeeld de ROB kunnen zijn. Als de ROB een programma van
eisen heeft beoordeeld, kunnen bedrijven de opgraving uitvoeren zodat de opgraafcapaciteit
van de huidige markt in stand blijft. Ook wij zijn tegen onnodige bureaucratie.
Mevrouw Van Vroonhoven stelde daar een vraag over. De ROB zou bijvoorbeeld
bij grote projecten direct advies kunnen geven en zou bij kleinere projecten
achteraf kunnen toetsen.Het is van belang dat wij, nu wij over de Monumentenwet praten, de wetenschappelijke
belangen waarborgen en dat wij niet wachten op het onderzoek van de ROB dat
volgens de staatssecretaris in 2005 zal worden afgerond. Wij hebben bovendien
van de staatssecretaris begrepen dat het niet om een onafhankelijke toetsing
van het programma van eisen gaat, maar dat het meer gaat om een inventarisatie
van wat er al aan eisen gesteld is. Archeologisch Nederland is bezig met het
opstellen van een nationale onderzoeksagenda. Verwacht de staatssecretaris
dat die voldoende aanknopingspunten zal geven voor een wetenschappelijke toetsing
van het programma van eisen?Door verschillende sprekers zijn de excessieve kosten aan de orde gesteld.
Ook naar onze opvatting bieden fondsen de mogelijkheid om betere keuzes te
maken. Er zou bijvoorbeeld kunnen blijken dat sommige vindplaatsen niet behoeven
te worden afgegraven. Dan blijven er meer middelen over voor andere vindplaatsen,
die wel wetenschappelijk verantwoord moeten worden verwerkt en geïnterpreteerd.
Daarvoor is het van belang dat de beheerder van het fonds niet zelf belanghebbende
is. Dus geen gemeente of provincie, maar een nationaal fonds. Conform het
Malta-verdrag storten de bodemverstoorders geld in dit fonds. De verstoorder
blijft betalen, maar het geld kan beter worden gebruikt. Via een wetenschappelijke
toetsing moet dan worden uitgemaakt waar dat geld voor gebruikt moet worden.
Ik denk dan aan een instituut als NWO, een instituut dat wetenschappelijk
bekijkt waar extra geld aan besteed kan worden. De ROB zou dat eventueel kunnen
doen.MevrouwRoefs(PvdA)Voorzitter. De heer Rijpstra heeft gezegd dat de VVD-fractie het volkomen
eens is met het uitgangspunt om zoveel mogelijk te decentraliseren naar de
gemeenten. Mevrouw Vergeer heeft het over een nationaal fonds en over een
landelijk bureau dat het programma van eisen toetst. Wat blijft er nog over
van het principe dat het archeologiebeleid dichter bij de burger, dichter
bij de lokale gemeenschap moet komen?MevrouwVergeer(SP)Wij vinden dat wij vast moeten houden aan het uitgangspunt dat de verstoorder
zelf betaalt. De verstoorder heeft er echter een belang bij om het zo goedkoop
mogelijk te doen. Daarom moeten er waarborgen ingebouwd worden waaraan getoetst
moet worden. Dan denken wij aan de ROB die het programma van eisen kan bekijken
of aan een ander wetenschappelijk instituut. Het mag in ieder geval geen belanghebbende
zijn, dus niet de gemeente. Het gaat ons erom dat er verantwoord gewerkt wordt
bij de toetsing. Het moet gaan om zaken die meegenomen worden in de kennisverwerking.
Het gaat dus niet alleen om het bewaren van erfgoed, maar om het verder ontwikkelen
van de kennis die wij daarover hebben. Daarnaast spelen de kosten een rol.
Dan hebben wij, zoals ook door anderen is gesteld, met pieken te maken. Wij
vinden dat de verstoorder moet blijven betalen. Er zou ook een fonds ingesteld
kunnen worden, dat landelijk beheerd wordt, waarmee bepaalde pieken kunnen
worden opgevangen. Ik wil van de staatssecretaris weten wat zij van fondsvorming
vindt? Vindt zij dit een taak van de gemeente, de provincie of van de rijksoverheid?
Het gaat daarbij ook om de kosten die de wetenschappelijke verwerking met
zich meebrengt. Er wordt op dit moment veel materiaal opgegraven, maar er
is ook fors bezuinigd op de universitaire archeologie. We zouden ruimte moeten
scheppen voor de "Kop van Malta", een door het ministerie en NWO gefinancierd
onderzoeksprogramma. Hierin wordt veel geïnvesteerd, maar er zijn toch
te weinig middelen. Zijn er voldoende middelen om het vele nieuwe op te graven
materiaal wetenschappelijk zinvol te verwerken en aan het publiek te presenteren?Doordat de implementatie van het Verdrag van Malta lang op zich heeft
laten wachten, hebben wij ondertussen al veel ervaring opgedaan met "Malta-conform"
werken, terwijl ook duidelijk is welke negatieve kanten hieraan zitten. Wij
vragen de staatssecretaris om de negatieve kanten die zich in de praktijk
voordoen, vooral niet vast te leggen in de Monumentenwet. Wij zijn benieuwd
hoe de staatssecretaris de kritiek gaat wegnemen. Wij willen graag dat er
een wetenschappelijke toetsing komt en dat er een nationaal archeologiefonds
wordt gevormd. Wij zien graag dat de archeologie niet verwordt tot alleen
maar oudheidkundige bodemsanering, maar dat zij voor alle burgers en voor
de kennis van ons land van wetenschappelijke waarde is.De vergadering wordt van 15.02 uur tot 15.20 uur geschorst.StaatssecretarisVan der LaanVoorzitter. Een aantal leden heeft de lange geschiedenis na de ondertekening
van het Verdrag van Malta gememoreerd. Dit is de stapel die ik heb gekregen
als achtergronddossier bij de voorbereiding van dit debat. Ik heb het in de
afgelopen anderhalf jaar uiteindelijk wel allemaal gelezen. Het is een lange
schriftelijke en mondelinge historie. Ik heb de afgelopen anderhalf jaar ook
gebruikgemaakt van praktijkervaringen. Ik ben veel op werkbezoek geweest en
ik heb met veel mensen gesproken. Afgelopen donderdag was ik nog bij de gemeente
Den Haag, waar ik de prachtige, publieksgerichte archeologische vondsten van
de tramtunnel heb gezien.Archeologie leeft. De afgelopen tien jaar was er steeds teleurstelling
dat de invoering van het Verdrag van Malta nog steeds niet tot een einde was
gebracht. Dat gevoel is niet alleen bij mensen in de archeologiesector, maar
ook bij het algemene bestuur enorm gegroeid. Mevrouw Vergeer memoreerde al
dat de gedachte van Malta eigenlijk al leeft. Een flink aantal gemeenten,
helaas nog niet alle, maar wel de grote gemeenten die een binnenstadsproblematiek
en een grote historie kennen, hebben ruime ervaring opgedaan met het gedachtegoed
van Malta. Zij handelen en werken volledig in lijn met de gedachte van Malta.
Ik waardeer het zeer dat die gemeenten dat doen. De constructie van Malta
is dat de verstoorder betaalt en bepaalt. Je ziet dat dit kan werken. Bij
gemeenten die consciëntieus aan de slag zijn gegaan met Malta, werkt
het systeem in de huidige situatie.Daarmee is dit wetsvoorstel een soort codificatie van het positieve en
constructieve werk van gemeenten in relatie tot de archeologie. De mensen
die oprecht zorg dragen voor de archeologie, zijn voorstander
van dit wetsvoorstel. Onlangs is een persbericht uitgegaan van de Stichting
voor de Nederlandse archeologie, waarin een zwaar pleidooi wordt gehouden
voor aanname van deze wet, zonder de amendementen, sorry daarvoor. Ik voel
mij enorm gesteund in de opvatting dat het lange en zeer zorgvuldige proces
dat al door mijn voorgangers in gang is gezet, heeft geleid tot een zeer afgewogen
systeem.Na de inbrengen hier zal ik toch een vlammend betoog houden waarom ik
denk dat de verschillende amendementen niet nodig zijn. Dit wetsvoorstel,
waarover zo goed is nagedacht en met zoveel partijen is gesproken, draagt
alle waarborgen in zich die er gedragen moeten worden. Ik ontken niet dat
er partijen bij betrokken zijn die een stukje van de rekening moeten betalen.
Dat is waar wij vandaag over in debat zijn: wie betaalt de rekening. Ik ga
niet doen alsof die rekening er niet is, want die is er gewoon. In de afgelopen
jaren is ook gebleken dat zij er was.Als ik kijk naar het publiek van op archeologie georiënteerde mensen,
denk ik dat zij vinden dat elke cent die eraan uitgegeven wordt, dat dubbel
en dwars waard is. Ik denk ook dat er nog steeds gemeenten bereid zijn om
er financiële middelen voor vrij te maken. Ik denk dat dit ook belangrijk
is. Overigens zijn er ook projectontwikkelaars die bereid zijn om er middelen
voor vrij te maken.Ik heb verschillende werkbezoeken gepleegd. Dan zie je dat de archeologische
vondsten de woningbouw, de ruimtelijke kwaliteit, de architectuur en de stedenbouwkundige
opzet eerder hebben verrijkt dan verarmd in de desbetreffende stad of wijk,
vooral bij grootschalige woningbouwprojecten zoals Vinex-locaties. De vondst
van het beroemde Romeinse schip in Vleuten-De Meern heeft een enorme impuls
gegeven aan de nog onontgonnen cultuuridentiteit en geleid tot een enorme
verrijking. Ik geloof dat niemand erover heeft lopen zuchten dat dit schip
is gevonden. Integendeel. Toch heeft het flink wat geld gekost, ook voor mij,
maar ik heb dat met graagte daaraan uitgegeven. Het heeft ook nieuwe informatie
gegeven over de historie van het over water gaan.Dat is de context van het debat. Wij zijn met elkaar in debat over het
belang van de archeologie. Ik proef en voel uit alle inbrengen dat de Kamer
het belang van archeologie volledig steunt. De kern van de zaak ligt bij de
vraag waar je de financiële druk en de financiële verantwoordelijkheid
legt en bij de vraag hoe wij er in het kader van het vrijgeven van de markt
voor kunnen zorgen dat de wetenschappelijke waarden gewaarborgd blijven in
het geheel van het archeologisch onderzoek. Dat laatste punt is met name door
mevrouw Vergeer ingebracht.Ik ga nu in op de grotere vragen, allereerst het opdrachtgeverschap in
relatie tot de vraag: wie bepaalt en wie betaalt? Dat heeft betrekking op
de gedachten van de Kamer over vereveningsfondsen. Aanvankelijk ging het amendement
nog over belastingen, maar nu noemen wij het "een fonds". En moet dat een
nationaal fonds, een gemeentelijk fonds of een provinciaal fonds zijn? Ik
zal eerst die vragen proberen te beantwoorden.Ik moet ernstige bezwaren maken tegen de situatie waar verschillende leden
aan denken, hoewel ik de gedachte achter het amendement, het verdelen van
de pijn over meer schouders, begrijp en hoewel die gedachte, door de oogharen
bekeken, sympathiek is. Waarom heb ik daar vrij grote bezwaren tegen? Hoewel
de Kamer "de verstoorder betaalt" nadrukkelijk als uitgangspunt neemt, moet
de gedachte "de verstoorder betaalt" uiteindelijk achter de druk om zorgvuldig
met archeologie om te gaan, vandaan komen. De gedachte achter dit wetsvoorstel
is niet: "Bij wie zullen wij de rekening nu eens leggen? Laten wij dat maar
bij de projectontwikkelaar doen." Nee, als je de rekening direct bij de verstoorder
legt, zal de druk bij die verstoorder toenemen om naar oplossingen en alternatieven
te zoeken die minder geld kosten en die doorgaans tot een beter beheer van
de archeologische vondst leiden; beter gezegd: het "in situ"-beleid wordt
daarmee gewaarborgd. Ik denk dat het in dit wetsvoorstel van cruciale betekenis
is dat er een directe relatie is tussen de met de archeologische vondst gemoeide
kosten en de rol van de verstoorder, of dat nou een gemeente, een provincie
of een projectontwikkelaar is. Daardoor denkt iemand die met die grond aan
de slag gaat: als ik rekening houd met archeologie en tijdig onderzoek doe,
kan ik van tevoren inschatten wat het wordt; dan kan ik de straat of het bouwblok
verleggen en dan kan ik in overleg treden met de gemeenten om het niet op
te graven of om het in zijn geheel vrij goedkoop in één keer
op te graven als ik daar alternatieven voor bedenk. Hij kan visualiseren wat
er in de grond ligt en andere bouwconstructies bedenken om het te ontzien,
zodat het blok uiteindelijk niet hoeft te verhuizen.Kortom: er ontstaat bij die verstoorder een druk om tot voor de archeologie
goede oplossingen te komen. Vandaar mijn zeer sterke aarzeling bij de op zich
sympathieke gedachte van het spreiden van de lasten over verschillende schouders.
Die gedachte is sympathiek voor degenen die zouden moeten betalen, maar onsympathiek
voor de archeologie. Dat is het dilemma waar wij in dit debat voor staan,
want op zich begrijp ik de gedachte.Als je dat doortrekt naar de vraag of het een nationaal, een lokaal of
een provinciaal fonds moet zijn, denk ik: hoe hoger het niveau waarop je het
fonds legt, hoe verder het belang voor de gemeente of de provincie om met
het archeologische belang door te gaan. Als een kleine gemeente een grote
ontwikkeling doet en denkt dat er toch wel een nationaal fonds is om de zaak
te vergoeden, verwacht ik dat het "in situ"-beleid, dat de kern van ons archeologiebeleid
is, zwaar onder druk zal komen te staan.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Ik vind het belangrijk om de staatssecretaris erop te wijzen dat juist
het vereveningsfonds iedereen bij het project betrekt. Nu is het zo dat een
groot project een zaak is van de grote projectontwikkelaar die toevallig het
huizenblok neerzet; daar hebben de andere, kleinere bodemverstoorders niets
mee te maken. Door zo'n gemeenschappelijk vereveningsfonds betrek je iedereen
die met archeologie te maken heeft, bij dit soort beslissingen. Ik zie dus
alleen maar een vergroting van het draagvlak.StaatssecretarisVan der LaanIk zit daar anders in. Ik zie de mens en zijn gedrag toch iets anders.
In mijn beleving kunnen mensen dan hun verantwoordelijkheid afkopen. Het maakt dan niet uit of er een archeologische vondst in de grond zit,
een bouwer is altijd verplicht om te betalen. De betrokkenheid van de bouwer
bij het ene project zegt niets over zijn betrokkenheid bij een project dat
100 kilometer verderop ligt. Dat heeft geen enkele verbinding. Bovendien is
in kleine gemeenten het aantal substantiële projectontwikkelingen heel
klein. Een gemeente van 25.000 inwoners heeft hooguit één keer
in de vijf jaar een substantieel project. Dat wil zeggen als zo'n gemeente
al zoveel grond heeft om te exploiteren. De meeste kleine gemeenten zouden
willen dat zij dat eens in de vijf jaar kunnen doen.Stel dat een gemeente eens in de vijf jaar een grote projectontwikkeling
heeft waar archeologische vraagstukken spelen. Er zijn natuurlijk legio projectontwikkelingen
waar die vraagstukken niet spelen. Dat betekent dat er dan betaald moet worden
voor die ene keer dat die archeologische vraagstukken wel spelen. Op het moment
dat het wel speelt, maakt het niet uit wat je doet, want het wordt toch wel
betaald door dat fonds. Die betrokkenheid zie ik dus niet zo, althans niet
in relatie tot die concrete archeologische vondst. Betrokkenheid bij archeologie
in het algemeen zie ik nog wel, maar daar heb ik niet zoveel aan. Ik moet
ervoor zorgen dat er in dat ene concrete geval met de grootste zorgvuldigheid
met die ene vondst wordt omgegaan. Er moeten maatregelen getroffen worden
die het "in situ"-beleid als uitgangspunt nemen.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Ik ben bang dat wij niet op één lijn komen. U zegt dat zo'n
vereveningsfonds er alleen maar voor zorgt dat mensen het probleem wegduwen,
terwijl de heer Rijpstra en ik juist denken dat je door zo'n fonds gezamenlijk
de schouders onder het probleem kunt zetten. Dan kun je in lokaal verband
samen nadenken over de juiste oplossing.StaatssecretarisVan der LaanWij moeten reëel zijn over het fonds. De vraag is overigens of het
een nationaal, een provinciaal of een gemeentelijk fonds moet zijn. Bij gemeenten
is er in negen van de tien gevallen eens in de vijf jaar sprake van een project.
Ik verwijs naar de gemeente Cuijk. Daar is een grote vondst gedaan. Wij zitten
nu met mensen van de gemeente Cuijk om de tafel omdat daar sprake is van excessieve
kosten. De gemeente Cuijk heeft er blijk van gegeven met de grootste zorgvuldigheid
met de projectontwikkeling om te gaan. Er is tijdig onderzoek gedaan en er
is bewezen dat er geen alternatieven zijn. Daar ligt zoveel archeologie dat
de vraag meer is welke archeologie beschadigd wordt. De vraag is niet zozeer
hoe schade kan worden voorkomen. De rekeningen zijn hoog, maar daar komen
wij samen uit. Als daar een fonds was geweest, dan was het niet in staat geweest
om de rekening te betalen. Dan hadden wij nog steeds met mensen van de gemeente
Cuijk om de tafel gezeten.Ik bewandel nu even een zijpad. Het uitgangspunt van de regeling voor
excessieve kosten is het draagkrachtprincipe. Dat betekent dat de uitgaven
voor de gemeenten niet tot een onaanvaardbare hoogte mogen stijgen. In het
geval van het uitgangspunt van € 5 per inwoner praat je doorgaans
over 0,25% van de begroting. Zeker bij grootschalige projecten weten gemeenten
al jaren van tevoren dat zij die kosten krijgen. Over onverwachte kosten kun
je dus niet spreken. Zij kunnen al jaren van tevoren bezien in hoeverre er
voldoende middelen in zo'n fonds zitten. Mijn inschatting is dat dit fonds
in kleine gemeenten niet voldoende gevuld raakt, omdat zij niet zulke grootschalige
bouwprojecten hebben. Juist dit wetsvoorstel ziet erop toe dat het Rijk met
de kleine gemeenten, die zo moeilijk aan die grote budgetten kunnen komen
om de kosten te dragen, gaat overleggen over het dragen van die kosten. Bij
grote gemeenten met grotere budgetten en vaak met projecten die over het algemeen
tijdig zijn voorzien en dan ook nog maar zoiets van 0,0125% van de totale
begroting kosten, zie je dat dit toch uitstekend kan worden opgevangen.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Wij hebben nooit gezegd dat een vereveningsfonds de problematiek van de
excessieve kosten helemaal zal wegnemen, maar wel dat het daaraan een belangrijke
bijdrage zou kunnen leveren. Voor die excessieve kosten zou het rijk dus wel
verantwoordelijk moeten blijven!StaatssecretarisVan der LaanEn daar heb ik wel een beetje moeite mee. Waar kiest u dan voor? Voor
spreiding van de draagkracht over verschillende schouders? Dat is op zich
goed, maar dan is het eigenlijk alleen maar een puur budgettair gemeentelijk
belang. De gemeente wil dan het risico voor het eigen deel van die € 5
per inwoner afkopen en eigenlijk afwentelen op de projectontwikkelaars. Dat
heeft ook niets met archeologie te maken, maar met afwenteling van de eigen
verantwoordelijkheid op de afdrachtbetaler. Als gemeenten die € 5-drempel
betalen uit het fonds en daarna vrolijk naar het rijk stappen, dan zou ik
dat raar vinden, want dan zouden gemeenten geen enkele financiële verantwoordelijkheid
hebben. Het is mij uit het amendement niet duidelijk geworden hoe dit precies
zit. Hoe zien de indieners dan de relatie tussen die drempel, waarvoor het
draagkrachtprincipe geldt, en het fonds? Als er dan nog een bedrag overschiet,
moet dan ineens het rijk over de brug komen?MevrouwVergeer(SP)Stel dat er een projectontwikkelaar is – dat kan een commerciële
partij zijn, maar ook een gemeente – en dat de aanneemsom niet in verhouding
staat tot de kosten van de opgravingen, wat gaat er dan gebeuren?Overigens was het niet onze bedoeling dat verstoorders in dat nationale
fonds maar alle kosten gaan storten, want daarmee zou de verantwoordelijkheid
inderdaad worden weggehaald. Ik dacht meer aan hetgeen ook de NWO doet, namelijk
een fonds om iets van wetenschappelijke waarde een extra impuls te kunnen
geven!StaatssecretarisVan der LaanDan heb ik dat inderdaad verkeerd begrepen. U ziet dat dus als een financiële
bron om heel specifiek wetenschappelijk onderzoek te betalen en niet om daarmee
de opgravingskosten op te vangen.Als die opgravingskosten niet in verhouding staan tot de totale kosten,
kan de rekening in alle redelijkheid niet alleen bij de projectontwikkelaar
worden gelegd. Als die € 5-norm wordt overschreden, kan met het
rijk overleg worden gevoerd over vergoeding van de excessieve kosten. Belangrijk
blijft dat de gemeenten de centrale verantwoordelijkheid hebben voor alles wat er gebeurt en dus ook de verantwoordelijkheid om het gesprek
met de projectontwikkelaar aan te gaan en het uiterste uit de opbrengst van
de grond te halen. Men kan het uit de grondexploitatiekosten betalen, maar
als het inderdaad maar een heel klein project is, kan dat natuurlijk lang
niet altijd. In dat geval vind ik het ook heel logisch dat sneller bij het
rijk wordt aangeklopt voor vergoeding van die excessieve kosten. Wij maken
ons eigenlijk ook geen zorgen over de praktijk van alledag. In de praktijk
zien wij nu al dat er bij kleine opdrachten door gemeenten twee keuzes kunnen
worden gemaakt. Of de opdracht staat niet in verhouding tot het archeologisch
belang en/of is het "in situ"-belang zo groot dat er überhaupt niet wordt
gebouwd. Als het om kleine projecten gaat, kan die keuze heel wel worden gemaakt.
Niet alles is een financiële afweging, dit behoort tot een intrinsieke
archeologische afweging van een gemeente. Er kan een park van worden gemaakt,
het kan worden gevisualiseerd of er kunnen nog weer andere dingen mee worden
gedaan. In het andere geval is het archeologisch belang weliswaar groot, maar
wordt het project toch doorgezet. Als het dan boven € 5 uitkomt,
is er sprake van excessieve kosten. Het rijk verlangt dan wel dat er een goede
afweging is gemaakt en zal ook meedenken. Er wordt dus niet klakkeloos een
rekening betaald.MevrouwVergeer(SP)Dit klinkt allemaal heel bemoedigend, maar ik kan mij niet voorstellen
dat de staatssecretaris een gat in de hand heeft en dat het zo gemakkelijk
gaat.StaatssecretarisVan der LaanDe kern van het wetsvoorstel is dat heel veel problemen al worden voorkomen
doordat de werkwijze van Malta wordt gevolgd. Daarom hecht ik ook zo aan het
principe dat de directe verstoorder betaalt. In veel gemeenten is al heel
tijdig onderzoek gedaan en worden er tijdig afspraken gemaakt met de projectontwikkelaar.
Ik ben op werkbezoek geweest bij de gemeente Den Haag. De gemeente heeft op
dit terrein weinig problemen, want er worden tijdig afspraken over en reserveringen
gemaakt voor archeologische opgravingen. Den Haag is een grootverbruiker van
projectontwikkeling en iedere projectontwikkelaar weet dat er eerst een flink
gesprek moet worden gevoerd met de stadsarcheoloog. Zij houden daar in hun
berekeningen ook rekening mee.Voor kleinere steden en dorpen is dit natuurlijk anders. Daar is het vaak
een eenmalige zaak, maar ook zij kunnen keuzes maken. Zij kunnen een blok
verplaatsen of toch voor een ander gebied kiezen. In Den Haag is er bijvoorbeeld
voor gekozen om aan de andere kant van het waterwingebied te gaan bouwen waardoor
de kosten tot eenderde konden worden teruggebracht. Door die keuzen hoeven
de gemeenten niet bij het Rijk aan te kloppen. Het systeem van Malta werkt
goed.De heerRijpstra(VVD)Als ik de staatssecretaris zo hoor over de praktijk in Den Haag, vraag
ik mij af waarvoor deze implementatie dan nog nodig is. Als het zo goed gaat,
waarom zouden wij dan nog zo'n ingewikkelde wet maken?StaatssecretarisVan der LaanIk heb die vraag aan de gemeente gesteld. Ik heb gevraagd: hebben jullie
Malta nog wel nodig? Het antwoord was ja, omdat wij nu de onderhandelingen
ingaan op basis van de gezonde spanning tussen een gemeente en een projectontwikkelaar,
en met de wet in de hand is onze onderhandelingspositie sterker. Ik denk ook
dat deze wet, ook al is de inhoud pittig, weinig gevolgen heeft voor goedwerkende
gemeenten. Zij worden er eerder door in hun werk gesterkt. De gemeenten die
nog wat zoekende zijn, moeten wakker worden geschud met deze wet. Al onze
inspanningen van de afgelopen jaren waren erop gericht dat er alvast in de
geest van Malta werd gewerkt.Overigens vindt 80% van alle opgravingen op dit moment plaats in het kader
van het vaststellen van een bestemmingsplan. Ook in dit kader wordt er dus
al in een vroeg stadium vooronderzoek gedaan. De overige 20% van de opgravingen
vindt plaats in het kader van bouw of de aanleg van wegen en dergelijke. Hoe
vroeger de opgravingen plaatsvinden, hoe gemakkelijker het is om er rekening
mee te houden en hoe lager de kosten kunnen zijn.De heer Rijpstra heeft mij gevraagd om vooral ook met vertegenwoordigers
van de VNG en het IPO om de tafel te gaan zitten. Ik zal dit graag doen. De
ervaringen in de afgelopen jaren met gemeenten die al in de geest van Malta
werken, hebben ons veel informatie voor het wetsvoorstel opgeleverd. Ik neem
aan dat de uitkomst van dit debat de agenda van het overleg met VNG en IPO
zal bepalen. Misschien is het interessant om dit overleg aan te gaan voordat
de behandeling in de Kamer is afgerond.De heerRijpstra(VVD)Ik geef u graag mee dat ook daadwerkelijk te doen, temeer omdat sinds
1998 al een groot aantal jaren zijn verstreken. U noemt een aantal terechte
voorbeelden van succes. VNG, IPO en anderen beschikken over kennis van zaken.
Het zou mij zeer lief zijn als alle partijen hier uit zouden kunnen komen.StaatssecretarisVan der LaanIn de afgelopen jaren was er zeer veel overleg. Er was overeenstemming
over vele zaken, maar het laatste deel gaat over de financiële kwestie:
wie gaat de kosten van het belang van archeologie dragen? U ziet dat ik hieraan
een invulling probeer te geven: met het wetsvoorstel probeer ik de projectontwikkelaars
een verantwoordelijkheid te geven. U vraagt mij om mee te denken om te voorkomen
dat de verantwoordelijkheid zoekraakt. Ik geef u een voorbeeld. Vroeger had
je van die flats met collectieve verwarming. Het is misschien wel leuk om
met z'n allen de verwarmingskosten te dragen, maar het gevolg was dat niemand
zijn verwarming ooit uitdeed. Op zijn minst is dit niet goed voor het milieu.
Hiermee bedoel ik dat alle partijen hun eigen verantwoordelijkheid moeten
dragen en behouden.Mevrouw Van Vroonhoven vroeg verder naar de financiële en administratieve
druk, met het vereveningsfonds als mogelijke oplossing. Ik ben het met haar
opmerkingen over de financiële druk eens, evenals met haar opmerking
dat vertraging en administratieve lasten zo veel mogelijk moeten worden voorkomen.
Uit werkbezoeken is mij hierover veel duidelijk geworden. Met name bij kleinschalige
zaken zijn de administratieve lasten omvangrijk, met veel stappen –
die overigens zijn vastgesteld door de archeologiesector zelf. Wij doen er
alles aan om de administratieve lasten niet groter te maken dan strikt noodzakelijk,
ervoor te zorgen dat die proportioneel zijn – dat wil zeggen,
hoe kleiner het project, hoe lager de administratieve lasten, hoe groter het
project, hoe zorgvuldiger de procedures. Ik zie niet meteen in hoe het vereveningsfonds
tot minder administratieve lasten kan leiden. Kijkend naar concrete gevallen
kun je concluderen dat met name het onderhandelingsproces de kern is van grote
projectontwikkelingen. Daar gaat meer de aandacht naar uit dan naar de bureaucratie
ónder die onderhandelingen; dat is eigenlijk niet de kern van het probleem.Zij was ook bang dat onderzoeken lange tijd in beslag kunnen nemen. Bij
grote projecten loopt dit parallel met andere standaardbesluitvorming in de
procedure; de gemiddelde gemeenteraad doet lang over grote projecten. Ik denk
niet dat het tot grote vertragingen leidt. Ik ontken niet dat toevalsvondsten
tot grote vertragingen kunnen leiden. Het wetsvoorstel probeert deze met de
zorgvuldige procedures zo veel mogelijk te voorkomen, maar aan echte toevalsvondsten
zoals het schip in Vleuten-De Meern kun je natuurlijk weinig doen, behalve
zo snel mogelijk opereren.Verder is gevraagd of er voldoende geld is voor het subsidieplafond. Het
is natuurlijk geen openeinderegeling; dat is trouwens kabinetsbeleid. Het
budget is overigens 1,2 mln. In de afgelopen jaren is dat toereikend gebleken,
hoewel de gemeente Cuijk ons op dit moment met grote budgettaire problemen
confronteert. Daarbij betreft het echt een lastige situatie. Uit de aanvragen
blijkt overigens dat als gevolg van de marktwerking in de sector de kosten
voor opgraving zijn gedaald en de begrotingen hoger zijn dan de feitelijke
uitgaven, waardoor er sprake is van meevallers op het budget voor excessieve
kosten. Ik zeg niet dat het budget zeker toereikend is, maar ik zeg wel dat
het een aandachtspunt is. Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel verwacht
ik enerzijds een toename van zorgvuldig vooronderzoek en anderzijds veel bezoek
van gemeenten die zich in situaties bevinden waarin het onmogelijk is om een
en ander te vermijden. Door een goede, meerjarige planning wordt getracht
om daaruit te komen, maar ik sluit niet uit dat zo nu en dan overschrijdingen
plaatsvinden. Ik kan die opvangen door eenmalig, incidenteel, bij te springen
als mijn begroting daar ruimte voor biedt. Verder kan meerjarig slim gepland
worden en kunnen afspraken gemaakt worden met gemeenten over het in stukjes
hakken. Dat zijn oplossingen voor situaties waarin zich grootschalige excessieve
kosten voordoen zoals bij de gemeente Cuijk.De percentages staan in verband met het subsidieplafond. Hoewel het een
charmante gedachte is om niet met percentages te werken, is daar bewust wel
voor gekozen. Als er niet met percentages wordt gewerkt, ontstaat een "achteroverleuneffect"
bij projectontwikkelaars. Ik heb natuurlijk liever dat zij per definitie geen
kosten maken; een tikje onzekerheid over de hoogte van de kosten brengt ook
een hogere druk bij zowel de ontwikkelaars als de gemeenten om de kosten zo
laag mogelijk te houden.MevrouwVergeer(SP)Het betreft een openeinderegeling.StaatssecretarisVan der LaanNee. Budgettair is het geen openeinderegeling. Formeel is het niet hebben
van geld een afwijzingsgrond, maar het is niet mijn bedoeling om mij daarop
te beroepen omdat dat uiteindelijk ten koste van de archeologie zou gaan.MevrouwVergeer(SP)Hebt u harde criteria op grond waarvan u al dan niet geld wilt toewijzen?StaatssecretarisVan der LaanAls harde criteria gelden dat vooronderzoek heeft plaatsgevonden, dat
de gemeente kan aantonen dat zorgvuldig voldoende alternatieven zijn onderzocht –
dat is bij de gemeente Cuijk het geval – en dat er een rijksbelang aan
de orde is, want bij provinciaal en gemeentelijk belang financieren wij niet.
De ROB beoordeelt in dezen en adviseert mij daarover. Verder geldt de norm
van € 5 als hard criterium en is het heel belangrijk dat gemeenten
of provincies aantonen dat grote inspanningen zijn gepleegd om een projectontwikkelaar
te laten meebetalen. Als er geen enkele poging is gedaan om een en ander in
de grondexploitatie te laten meewegen, dan leunt het Rijk ook achterover.
Ik ben zo eerlijk en zo open mogelijk. Ik kan wel een heel mooi verhaal vertellen
en zeggen dat het allemaal goed komt maar in sommige gevallen zal het heel
moeilijk zijn om alles goed te laten komen. Alles is daarop ingesteld, maar
ik verwacht een zekere verantwoordelijkheid van de gemeenten. Ik zeg niet
dat het Rijk alles boven de € 5 betaalt. Van de gemeenten wordt
een zekere eigen verantwoordelijkheid verwacht. In het afgelopen jaar is daar
ruime ervaring mee opgedaan. Natuurlijk zijn gemeenten niet blij want zij
moeten soms meer betalen dan zij hadden gedacht. Het Rijk betaalt tussen 25%
en 50% hetgeen fors te noemen is.MevrouwVergeer(SP)Uw schets van het vaststellen of het Rijk al dan niet moet bijspringen,
klinkt heel redelijk. Ik ben een groot voorstander van niet dicht regelen
en in onderling overleg bepalen. Toch zal het nodig zijn om bijvoorbeeld de
beroepsmogelijkheid van gemeenten bij afwijzing door het Rijk te omschrijven.
Ik hoef niet direct antwoord te krijgen, maar in de loop van het wetstraject
moet daarover nagedacht worden.StaatssecretarisVan der LaanEr is inderdaad een AMvB in het vooruitzicht. In de nota naar aanleiding
van het verslag hebben wij dat aangegeven. Wat de precieze inhoud van die
AMvB ook wordt, wij willen dit punt er graag in meenemen. Wij zullen daarover
verder nadenken.Voorzitter. Mevrouw Van Vroonhoven heeft het ook gehad over de binnenstedelijke
problematiek, de afweging van gemeenten en de vrijheid. Ik heb het onderwerp
al aangestipt, maar ga er nu op door. Zij hebben volledige vrijheid inzake
archeologische vondsten van gemeentelijk en provinciaal belang. Een gemeente
kan een archeologische vondst gemeentelijk en provinciaal van belang vinden,
maar de kosten die ertegenover staan niet in verhouding achten tot het belang
dat zij overigens heeft. In dat geval staat een en ander haar vrij. Het Rijk
kan pas ingrijpen als sprake is van een archeologische vondst die van rijksbelang
is. Het ROB kan dan een aanwijzing geven en een gemeente erop wijzen dat zij
te ver gaat en dat zij niet zomaar mag beslissen om iets op te graven en te
vernietigen. De vrijheid is er dus volledig. Er is ook de vrijheid om iets
niet te doen in het belang van de archeologie. Ik begrijp daarom
niet helemaal wat mevrouw Van Vroonhoven met de vrijheid bedoelt. De vrijheid
is er volledig, met uitzondering van archeologische vondsten van rijksbelang.Ik kom op het punt van de wetenschap. Dat is een belangrijk onderdeel
van de inbreng van mevrouw Vergeer. In de wetenschappelijke zaak is een aantal
ontwikkelingen te zien. Ik ben blij dat mevrouw Vergeer niet direct zegt dat
het helemaal fout gaat. Zij maakt zich zorgen over de ontwikkeling van de
marktwerking binnen de archeologie en het mogelijke gedragseffect van minder
zorgvuldig omgaan met de vondsten en opgravingen. Ik zeg eerlijk dat dit ook
wel eens in mij is opgekomen. Ik heb het bijvoorbeeld wel eens gehad over
de verwarming in een flat. Ik weet dat dit soort mechanismen bestaat. Het
bedrijfsleven heeft er belang bij om tegen zo laag mogelijke kosten een opgraving
te doen. Dat belang zie ik. Het is heel belangrijk om dat in de gaten te houden.
De sector is gelukkig ook zo klein dat men na verloop van tijd duvelsgoed
weet welk deel van de sector betrouwbaar is en welk deel minder. Als de projectontwikkelaar
de verantwoordelijkheid heeft voor de onderaanneming voor het uitvoeren van
opgraving, ligt het niet altijd in de hand van de gemeente.Daarmee kom ik op de vraag over het opdrachtgeverschap. Op die vraag geef
ik nu antwoord, voordat ik verderga met de wetenschappelijke kant. Die zaken
hangen natuurlijk met elkaar samen. Voor het opdrachtgeverschap geldt dat
wie betaalt, bepaalt. Dat is althans het uitgangspunt van het wetsvoorstel.
Als een projectontwikkelaar dus voor de kosten wordt aangeslagen, is het logisch
dat hij invloed kan hebben op de uitvoeringswijze, het moment van uitvoeren
en de kosten die daarmee zijn gemoeid. Als de kosten volledig voor zijn rekening
komen, mag hij er dus ook alles aan doen om die kosten zo laag mogelijk te
houden. Ik spreek niet over de gevallen waarin sprake is van een gedeelde
verantwoordelijkheid. In het amendement wordt iets gezegd over het opdrachtgeverschap
en daarmee is het amendement op zichzelf logisch in relatie tot de vereveningsfondsgedachte.
Ze horen bij elkaar. Als ik sterke aarzelingen heb bij het ene, heb ik dus
ook sterke aarzelingen bij het andere, namelijk de laatstgenoemde gedachte.
Daarmee heb je immers ook een doorsnijding van het bepaalprincipe. Je legt
het bepalen volledig bij de gemeente neer en de ontwikkelaar gaat weer achterover.
Bovendien krijg je aantal boze projectontwikkelaars en krijg je vertraging.
De gemeente heeft inderdaad de archeologische belangen. Daardoor kun je misverstanden
krijgen en moet je een en ander afstemmen in het bouwproces. Nu ligt het in
één hand. Bij de voorbereiding van de grond en van het bouwproces
vindt het nu allemaal in een geïntegreerd proces plaats. Dan krijg je
echter enorme afstemmingsproblemen. Ik zie dus één principieel
bezwaar, namelijk dat het amendement haaks staat op de uitgangspunten van
het wetsvoorstel. Daarnaast is er een praktisch bezwaar, namelijk dat je afstemmingsproblemen
krijgt tussen bouwontwikkeling en archeologische opgravingen. Dit alles zeg
ik in reactie op de vraag over het opdrachtgeverschap.Ik begrijp goed van mevrouw Vergeer dat zij de wetenschappelijke kant
belangrijk vindt. Ik ben met haar eens dat het dat is. Voordat er een verkeerd
beeld ontstaat, zeg ik dat vijf jaar geleden vrijwel niets was geregeld op
dit terrein. Sindsdien is er een substantieel stelsel van kwaliteitszorg opgebouwd.
Wij zijn de afgelopen vijf jaar al veel verder gekomen dan wij ooit waren.
Er is een kwaliteitsnorm vastgesteld, in 2001 is de Rijksinspectie voor de
archeologie opgericht en in september 2002 een College voor archeologische
kwaliteit. Dat college heeft nu bijvoorbeeld de taak om een erkenningsregeling
voor het opgravingsbedrijf tot stand te laten komen. Die regeling wordt van
kracht zodra de wet in werking treedt. Dan hebben wij nog de Nederlandse vereniging
van archeologen die een beroepsregister gaat opzetten. Zij werkt aan beroepskwalificaties,
niet aan certificering. Daarnaast houdt de Rijksdienst voor het oudheidkundig
bodemonderzoek op dit moment toezicht op de kwaliteit van de archeologische
monumentenzorg. Wij hebben dus in de afgelopen jaren een heel stelsel ontwikkeld
om de kwaliteit te waarborgen. Wij mogen dus niet de indruk hebben dat het
allemaal slechter is dan decennia geleden, integendeel. U hebt het niet alleen over kwaliteit, maar ook over de wetenschappelijke
kant van de zaak. Die twee kanten moeten wij onderscheiden. De kwaliteit is
in relatief goede handen door middel van preventieve en zelfregulerende maatregelen
en toezicht. Daarnaast hebben wij de wetenschappelijke kwaliteit. Ik zal er
niet omheen draaien dat ik uw zorgen daarover tot op zekere hoogte deel. Op
dit moment hebben wij het idee dat de wetenschappelijke ruimte in de constructie
groot genoeg is en voldoende wordt gewaarborgd, maar helemaal zeker zijn wij
daar niet van. Wij staan voor het volgende dilemma. Tot nu toe hebben wij
gekozen voor één kant, de zelfregulering. Eigenlijk gaan wij
nu uit van de zelfregulering van het wetenschappelijk onderzoek. Wij gaan
ervan uit dat universiteiten, archeologische bedrijven enzovoort gezamenlijk
voor waarborgen zorgen en stappen zetten. Wij gaan ervan uit dat de gehele
beroepsgroep zich hiermee bezighoudt. U deed al een suggestie voor een alternatief:
een publiekrechtelijk georganiseerde toets. Dat moet dan in het wetsvoorstel
worden geregeld. Ik heb daar zo mijn twijfels over, omdat het bureaucratie
betekent, dus administratieve lasten en extra procedures. Om die reden willen
wij dat niet; wij willen dereguleren. Dit is ons dilemma. Daarom stel ik voor
aan mevrouw Vergeer dat wij de Kamer een brief doen toekomen waarin wij de
wetenschappelijke kant goed toelichten. Zij heeft gezegd dat zij mijn antwoorden
op de vragen over de wetenschappelijke functie onbevredigend vond. Daarom
ben ik bereid om er nader overleg over te voeren met de eventuele betrokkenen.
Zodoende kan ik inzichtelijk maken wat de dilemma's zijn en de afwegingen
om daar waarborgen voor te maken. Het wordt zelfregulering of een publieke
toets. Wij zullen nagaan of er enkele waarborgen kunnen worden ingebouwd,
hetzij in het wetsvoorstel, hetzij op een andere manier. Dat laat ik nog even
in het midden. Dit zeg ik mevrouw Vergeer in ieder geval toe. Ik kan mij zeer
goed voorstellen dat ik het College voor archeologische kwaliteit en een aantal
universiteiten raadpleeg. Ik wil alleen niet tot een heel zware constructie
komen.MevrouwVergeer(SP)De staatssecretaris maakt onderscheid tussen het toezicht
dat al bestaat en het ontbreken of niet afdoende zijn van de bewaking van
de wetenschappelijke waarde van het archeologisch onderzoek.StaatssecretarisVan der LaanIk zeg niet dat het onvoldoende is, maar dat ik mij er zorgen over maak.MevrouwVergeer(SP)Goed, de staatssecretaris maakt zich er zorgen over. Nu heeft zij ons
per brief laten weten dat de Rijksinspectie voor de archeologie al heeft gesignaleerd
dat de programma's van eisen onvoldoende of zelfs helemaal geen kwaliteit
hebben. Wat moet je daaruit concluderen? Dat het toezicht onvoldoende is?
In het begin zei de staatssecretaris dat dit niet het probleem was.Wetenschappelijke aspecten behelzen het verwerven van kennis en het ontwikkelen
van kennis. Daardoor komen er nieuwe programma's van eisen. Is zelfregulering
op dat vlak wel mogelijk op de huidige manier?StaatssecretarisVan der LaanDe waarschuwing van de Rijksinspectie voor de archeologie is mij natuurlijk
bekend. Op dit moment bestudeer ik inderdaad de kwaliteit en de rol van het
toezicht daarin. Ik heb duidelijk willen maken dat wij in ieder geval ten
opzichte van vijf jaar geleden beter weten wat wij willen weten op het vlak
van de archeologische kwaliteit en beter weten welke eisen wij aan kwaliteit
stellen. Wij hebben ons toetsingskader nu eigenlijk veel beter op orde dan
vijf jaar geleden. Dat betekent dat inzichtelijk wordt wat wij niet goed doen.
Wij doen niet alles perfect; dat geef ik onmiddellijk toe. De kwaliteitszorg,
dus de ingebouwde waarborg om de kwaliteit te kunnen toetsen, is nu wel goed
geregeld. Of er op alle momenten topkwaliteit wordt geleverd, is een andere
vraag. Dat moet blijken uit de monitoring. Ik zeg toe dat ik de Kamer een
brief over de monitoring van de kwaliteit doe toekomen. Ik zie wel een verschil
met de wetenschappelijke kant. Op die twee onderwerpen ga ik in de brief in.MevrouwVergeer(SP)Kan ik het zo zeggen dat ROB en RIA – het "echtpaar" dat hierop
toeziet – op dit moment vooral kijken naar de ambachtelijke kwaliteit
van de programma's van eisen en van de uitvoering en dat dit ook het manco
is dat wij aan de wetenschappelijke kant kunnen constateren?StaatssecretarisVan der LaanIk zal op alle verschillende aspecten en benaderingen in de brief ingaan.MevrouwVergeer(SP)Dat lijkt mij een goed voorstel. Als de staatssecretaris met een brief
komt, kunnen wij daarop reageren.StaatssecretarisVan der LaanAlle vragen zijn voor ons duidelijk. Wij kunnen daarop ingaan, evenals
op de monitoring.Overigens is de ROB geen onafhankelijk instituut, maar een buitendienst.
Hoewel men graag onafhankelijk opereert, is formeel niet van onafhankelijkheid
sprake. Het is wel een deskundige en zeer onafhankelijk adviserende dienst,
maar uiteindelijk valt de dienst onder mijn politieke en bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Hij ontwikkelt zich met mijn instemming ook tot een kennisinstituut en wat
mij betreft tot een gezaghebbend kennisinstituut. In de brief zal ik ook ingaan
op de rol en de positie van de ROB en op de mogelijkheden ingaan.Mevrouw Roefs heeft gevraagd of de ROB beslissingen kan overrulen. Zoals
gezegd ben ik uiteindelijk verantwoordelijk en zet ik een handtekening eronder.
In het uiterste geval kunnen werkzaamheden inderdaad worden stilgelegd op
grond van artikel 56 van de wet. De ROB ziet erop toe en adviseert mij op
het moment dat het zich voordoet. Het is ook wel eens bijna gebeurd, maar
gelukkig zijn wij er toen uitgekomen. Ik kan er ook mee dreigen. Op advies
van de ROB doe ik dat heel soms. Ik kan u vertellen dat het wonderen doet
om ermee te dreigen. Daarnaast is er de mogelijkheid om van rijkswege te beschermen.
Dan kan ik met het oog op rijksbelang ingrijpen.De heer Rijpstra stelde de retributievraag. Hij vroeg of het beschikbaar
stellen van informatie gratis is en of uiteindelijk voor het krijgen van eigen
informatie moet worden betaald. Ik heb niet het voornemen dit daadwerkelijk
door te voeren. Ik wil alleen in de wet de mogelijkheid daartoe openen, omdat
in voorkomende gevallen nieuwe ontwikkelingen of financiële overwegingen
dit redelijk maken of een zodanig veredeling van de informatie plaatsvindt
dat het redelijk is om die in rekening te brengen. Kortom, wij willen de optie
openhouden. Op korte termijn is het echter niet de bedoeling.De heer Rijpstra heeft ook vragen gesteld over de relatie met de bodemsanering.
Omdat het een juridisch nogal ingewikkelde materie betreft, vraag ik de voorzitter
om mij toe te staan die vragen schriftelijk te beantwoorden. Ik moet de antwoorden
ook nadrukkelijk afstemmen met VROM.Er is ook gevraagd of iedereen zijn informatie moet aanleveren bij het
centraal registratiesysteem. Dat moet inderdaad. Die meldingsplicht sluit
ook aan bij hetgeen nu is geregeld. U zult begrijpen dat de waarborgen cruciaal
zijn om een goed overzicht te houden van alles wat er gebeurt.De heer Rijpstra heeft ook een vraag gesteld over de eigendom. De eigendom
kom in het algemeen terecht bij de provincie of bij de gemeenten, afhankelijk
ook van de beschikbaarheid van een depot. Vaak zie je dat de depoteigenaar
de eigendom van de spullen krijgt. Wij vinden het belangrijk dat geen versnippering
plaatsvindt en dat er niet 468 depots zijn. Wij hebben het liefst zo gecentreerd
mogelijke depots om ook de samenhang in de vondsten zo goed mogelijk te waarborgen.Mevrouw Roefs heeft een vraag gesteld over de complicaties in de binnensteden,
en in hoeverre er vooronderzoek nodig is als er ook al gemeentelijke kaarten
zijn. Dat verschilt per gemeente. Je hebt zeer archeologie-intensieve gedeelten,
waarvoor het beter is om altijd maar vooronderzoek te plegen. Je hebt verder
delen waarvan wordt ingeschat dat er niet veel ligt, en dan kun je zonder
vooronderzoek. De sector zelf heeft normen vastgesteld; er wordt overleg gevoerd
om te kijken of het mogelijk is om in voorkomende gevallen een lichtere procedure
te hanteren. Wat mij betreft is dat prima, als de sector daartoe zelf besluit
en daarvoor criteria ontwikkelt.Mevrouw Roefs heeft verder nog een vraag gesteld over de niet-uitgewerkte
opgravingen. Dat is een probleem, dat is een kwestie van keuzes maken. Elke
gemeente en elke stichting die dat beheert, moet steeds weer keuzes maken,
ook omdat er nog heel veel achterstallig onderhoud is. Hiervoor is heel veel geld nodig, dat moet worden vrijgemaakt. We hebben ook onvoldoende
deskundigheid in huis, dus we kunnen niet morgen alles klaar hebben. De komende
tien jaar zou dat op orde moeten worden gebracht.Wij weten dat de regering van Aruba zich bereid heeft verklaard, mede-gelding
voor de implementatie toe te passen. De Nederlandse Antillen hebben dat nog
in beraad.Mevrouw Van Vroonhoven heeft een amendement ingediend over een vrijstelling
voor 100 vierkante meter. Ik aarzel daarbij. Volgens mij moeten we vooral
inzetten op het zo goed mogelijk vooraf in kaart hebben en brengen van de
archeologische situatie in een gebied, klein of groot. Ook bij 100 vierkante
meter kan het nog steeds zo zijn dat daarbinnen een enorm groot archeologisch
belang bestaat. Ik aarzel om dat op voorhand bij wet te bepalen, en wil dat
vooral maatwerk binnen de gemeenten laten zijn. Ik steun de gedachte achter
het amendement, zij dat dat op gemeentelijk en provinciaal niveau moet worden
geregeld. De diversiteit van archeologische vondsten kan immers ook op een
stuk grond van tien bij tien meter groot zijn.MevrouwVergeer(SP)Is het bij de staatssecretaris bekend, hoeveel gemeenten wel of niet een
archeologische kaart hebben? Is het nodig dat de Kamer wettelijke afspraken
maakt over de beschikbaarheid bij gemeenten van zo'n kaart?StaatssecretarisVan der LaanIk kom daar in tweede termijn op terug.De heerRijpstra(VVD)Voorzitter. Wij willen de staatssecretaris dankzeggen voor haar uitvoerige
beantwoording. Die geeft aan hoezeer zij hecht aan de wijziging van de Monumentenwet,
ofte wel de implementatie van de Rijkswet. Ik heb goed naar haar geluisterd.
Zij heeft argumenten aangevoerd, die zeker vanuit haar visie en benadering
steekhoudend zijn. Toch ben ik nog niet zo overtuigd dat ik de ingediende
amendementen zal intrekken. De staatssecretaris wil met VNG en IPO –
ik zou daar ook de Nepron bij willen betrekken en misschien nog een aantal
andere instanties – om de tafel gaan zitten. Ik juich dat toe. Het is
dan haar pakkie-an hoe zij dat vorm gaat geven. Wellicht dat alle zaken die
nu gepasseerd zijn in dit debat, de amendementen, maar ook de opmerkingen
van de verschillende spelers in het archeologische veld, dan nog eens systematische
de revue kunnen passeren.Ik hecht er zeer aan dat wij er met elkaar uit kunnen komen. Ik heb namelijk
het gevoel dat wij elkaar steeds dichter naderen. De staatssecretaris heeft
zelf aangegeven dat er gemeenten in Nederland zijn die op een goede wijze
al vorm en inhoud geven aan het Verdrag van Malta. Zij kunnen dan een voorbeeldfunctie
vervullen, want het kan best zijn dat die bij een aantal gemeenten niet eens
bekend is. Wij zien vaker dat het wiel ergens al is uitgevonden, maar dat
anderen dat nog niet hebben gezien. Ik wil de staatssecretaris dan ook vragen
om, voordat wij tot een finale besluitvorming komen in de Kamer, met al deze
partijen om de tafel te gaan zitten om die zaken nog eens door te spreken.
Ik vind het belangrijk dat zij de argumenten van de VNG en IPO – dat
zijn niet zomaar twee organisaties – goed op haar in laat werken. Dan
horen wij als Kamer wel wat uit dat overleg naar voren is gekomen. Op dat
moment zal mijn fractie een finaal oordeel kunnen geven over haar inbreng
en zullen wij bekijken of wij de amendementen zullen handhaven of intrekken.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar zorgvuldige beantwoording.
Ik ben het met de heer Rijpstra eens dat wij naar elkaar toe aan het kruipen
zijn. Wij hebben echter nog een sloot te overbruggen. Ik denk dat wij de komende
tijd daarvoor goed moeten gebruiken. Ik vraag de staatssecretaris dan ook
nadrukkelijk om goed te luisteren naar wat hier is gezegd, maar ook naar wat
er in het veld leeft. Ik denk dat dat belangrijk is.Het CDA wil zeker stellen dat die huis, tuin en keukenprojecten gewoon
buiten de reikwijdte van het wetsvoorstel blijven. De staatssecretaris wil
erop vertrouwen dat dat op een lager niveau geregeld zal worden. Dat vertrouwen
begrijp ik wel, maar voor het CDA is dat niet concreet genoeg. Wij zeggen
uitdrukkelijk: laten wij die honderd vierkante meter generiek gewoon vrijstellen.
Dat is echt niet veel gevraagd. Wil een gemeente om belangrijke redenen dat
dat toch onderzocht gaat worden, kan zij dat op individueel niveau beoordelen.
Er moet echter generiek worden gezegd dat als je een serre of een schuurtje
bouwt, je niet bang hoeft te zijn dat je met al die extra regeltjes van Valletta
overdonderd wordt.De staatssecretaris heeft gezegd dat zij het idee van een vereveningsfonds
door haar oogharen bekeken, sympathiek vindt. Daar ben ik blij om, maar ik
proef uit alles dat zij er eigenlijk niets voor voelt. Daarom denk ik dat
het van belang is dat er juist met de gemeenten goed overlegd wordt om te
kijken hoe het kan worden geregeld. Het maakt mij niet uit hoe het geregeld
wordt, als het maar een goede en werkbare oplossing is, waar iedereen zich
mee kan verenigen. Wij dachten dat het vereveningsfonds een welkome oplossing
zou kunnen bieden. Ik houd daar dan ook in principe aan vast.Ik ben blij dat de staatssecretaris doordrongen is van het belang van
het voorkomen van vertraging. Ik had nog voorgesteld om daar richtlijnen op
los te laten en die eventueel te verbinden aan een schadevergoeding. Ik krijg
daar graag nog een reactie op.Verder wil ik hier een voorlopig eindoordeel geven. Meer kan ik nu niet
zeggen, want ik ben ontzettend benieuwd hoe dit zich verder zal evalueren.
Het belang van het wetsvoorstel is ongekend. Wij moeten er alles aan doen
om akkoord te kunnen gaan met het wetsvoorstel. Ik wil mijn fractie daar graag
van overtuigen. In mijn fractie leven nog grote bezwaren die zich met name
richten op de economische en de administratieve gevolgen ervan. Die moeten
wij duidelijk meewegen. Vooralsnog kijk ik met opgewekt gemoed naar de toekomst.MevrouwRoefs(PvdA)Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording van de vragen.
Ik sluit mij aan bij het verzoek van de heer Rijpstra. Ik ben benieuwd naar
de brief die de staatssecretaris heeft toegezegd. Misschien zou zij in die
brief op het punt van de bodemsanering ook in kunnen gaan op de nieuwe Wet
op de ruimtelijke ordening en de implementatie van deze wetswijziging daarin:
de fast-track-procedure.Wat de financiën betreft nog het volgende. Ik kan mij voorstellen
dat wij een fonds vullen met bijdrages van mensen die een bouwvergunning
aanvragen. Dan gaat het wellicht over promillages. Ook kan een percentage
bijgedragen worden door de verstoorder. Op die manier kunnen beide zaken ineengevlochten
worden en kan er sprake zijn van een substantieel fonds. Zou de staatssecretaris
dat in overweging willen nemen?MevrouwVergeer(SP)Voorzitter. Ik heb het vandaag vooral gehad over de vraag hoe de wetenschappelijke
waarden op de opgravingsmarkt geborgd kunnen worden. De staatssecretaris heeft
daarop geantwoord dat ook zij op dat gebied zorgen heeft. Zij heeft een brief
toegezegd waarin zij uitwerkt hoe zij daar tegenaan kijkt. Het gaat onder
andere om de kennisontwikkeling. De archeologische markt en de wetenschappelijke
kennis zijn voortdurend in beweging. Het gaat hierbij om het geven van tegenwicht
tegen de neerwaartse spiraal die uit commerciële concurrentie zou kunnen
ontstaan. Ik wacht de brief met belangstelling af.Verder hebben wij het voornamelijk gehad over de fondsvorming. De staatssecretaris
heeft als nadeel geschetst dat daardoor de ontkoppeling plaatsvindt tussen
verantwoordelijkheid en het financieel betrokken zijn daarbij. Dat argument
spreekt mij aan. Op dit moment denkt degene die verantwoordelijk is, doordat
hij zelf moet betalen, er beter over na hoe het gedaan moet worden. Daar staat
tegenover dat marktwerking het te schraal zou kunnen maken. Dat is een kwestie
die goed onderzocht moet worden. De staatssecretaris heeft gezegd dat het
Rijk na een zorgvuldige afweging kan bijspringen als er sprake is van excessieve
kosten. Helaas is het geen openeinderegeling. Ik zeg "helaas" omdat het om
heel waardevolle schatten gaat. Ik heb gevraagd of er in dit wetsvoorstel
een waarborg tegen willekeur op dat gebied kan worden ingebouwd. De staatssecretaris
heeft terecht opgemerkt dat met de gemeenten besproken wordt of het proces
zorgvuldig is verlopen en of aan alle voorwaarden is voldaan en dat daarna
het besluit genomen wordt of het Rijk moet bijspringen. Om daar geen willekeur
bij te laten ontstaan, moet er een vorm van toetsing mogelijk zijn.Ten slotte wijs ik nogmaals op het belang van een archeologische kaart
per gemeente. De staatssecretaris heeft gezegd dat zij hier in tweede termijn
nog op terugkomt. Ik vind dat dit in het voorliggende wetsvoorstel geregeld
moet worden. Verder steun ik het voorstel van de heer Rijpstra om nog wat
tijd te nemen om alles te laten bezinken en om aan het veld commentaar te
vragen op alles wat vandaag besproken is. Dan komen wij hierop in een later
stadium terug.StaatssecretarisVan der LaanVoorzitter. Ik dank de Kamerleden voor hun reacties. Mij is gebleken dat
wij hetzelfde doel voor ogen hebben, namelijk een goede zorg voor de archeologie.Ik ben graag bereid overleg te voeren met IPO, VNG en eventueel met de
Nepron. Wat mij betreft gaat het dan wel over de laatste punten. Wij hebben
al heel veel overleg gevoerd de afgelopen jaren en uiteindelijk kwam het toch
op dat prijskaartje neer. Ik zal de Kamer per brief op de hoogte stellen van
de resultaten van dat overleg. Ook de Kamer voert gesprekken met de verschillende
partijen. Het is daarom belangrijk dat wij met elkaar de situatie zo open
mogelijk houden. Ik zal zelf met een zo open mogelijke houding het bestuurlijk
overleg voeren. Mochten we er uiteindelijk niet uitkomen in dat overleg, dan
zullen we toch beslissingen moeten gaan nemen. Ik sluit niet helemaal uit
dat dit moment zal komen, al zal ik er alles aan doen om dit te voorkomen.
In dat geval zullen we samen de verantwoordelijkheid moeten gaan dragen.Mevrouw Van Vroonhoven heeft gesproken over de huis-, tuin- en keukenprojecten.
Het is niet het oogmerk van dit wetsvoorstel om daar zeer ingewikkelde voorschriften
op los te laten. Er is voor de zeer kleine projecten de reguliere bouwvergunning.
Er is in een dergelijke situatie niet zo snel sprake van belemmeringen vanuit
archeologisch perspectief. Ik ken een gemeente die bepaalde stukjes in een
wijk als archeologisch belangrijk heeft aangewezen. Als in die stukjes een
bouwvergunning wordt aangevraagd, moet in dat geval een toets worden gedaan
door de dienst van de stadsarcheoloog. Ik ben het er geheel mee eens dat de
kleine particulier niet moet worden opgezadeld met onnodige lasten. Ik blijf
echter aarzelen om dit bij wet vast te leggen, omdat je daarmee bij voorbaat
zaken uitsluit. Wanneer je zaken bij wet vastlegt, zul je een uitzonderingsbepaling
moeten maken. Deze bepaling moet gemeenten dan in staat stellen om gebieden
aan te wijzen, waar de 100m2 aanleiding is om nader onderzoek te doen.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Als ik de uitzonderingspositie opneem in het amendement, kan ik dan op
een positief advies van de staatssecretaris rekenen?StaatssecretarisVan der LaanIk doe dit nu even voor de vuist weg. Ik zal hier in de brief naar aanleiding
van het bestuurlijk overleg met VNG/IPO graag op terugkomen. Ik zal bekijken
of ik voor de kleinschalige projecten van de particulieren een oplossing kan
vinden, die tegemoetkomt aan de gedachte achter het amendement. Ik vind de
gedachte achter het amendement ronduit sympathiek.Ik zal in deze brief ook ingaan op de administratieve gevolgen. Wanneer
de kleinschaligheid te ver wordt doorgevoerd, zorgt dit voor onnodige administratieve
gevolgen. Over de economische gevolgen is in de afgelopen twee jaar steeds
gesproken. We gaan proberen om daar definitief uit te komen.Ik zal ook ingaan op de nieuwe Wet op de ruimtelijke ordening. Ik zal
het gehele complex van de vraagstukken van de bodemsituatie in relatie tot
VROM in de brief aan de orde stellen.Er is in tweede termijn expliciet gevraagd om aan de bouwvergunning vaste
afdrachten te koppelen. Hierover is in eerste termijn niet zo expliciet gesproken.
We hebben de landsadvocaat advies gevraagd over de fiscaal-juridische en reguliere
aspecten van bouwvergunningen. We hebben onderzoek laten doen welke leges
en belastingen ten opzichte van burgers zijn toegestaan. Het is een novum
in het land van gemeentelijke belastingen en heffingen om buiten de legeskosten
zaken in rekening te brengen die niet direct verband houden met het collectieve
belang van een gemeente. We zullen ook op dit punt ingaan in de brief naar
aanleiding van het overleg met VNG/IPO. Het gaat te snel om nu meteen af te
spreken om het te koppelen aan de bouwvergunning. De gedachte achter de legesheffing
voor een bouwvergunning is dat de burger er een dienst voor terugkrijgt.
Het is dus geen heffing. Het gaat om de vraag of er een directe relatie moet
zijn tussen "de verstoorder betaalt" en het concrete geval of een indirecte
relatie. Wij zullen het hierover nog verder hebben.In de AMvB zal gedetailleerder worden uitgewerkt hoe het precies zal verlopen.
We hebben in de toelichting geprobeerd een algemeen overzicht te geven met
de laatste details, met het oog op het voorkomen van willekeur. We zullen
van te voren zo goed mogelijk helderheid verschaffen in de AMvB. Volgens mij
is er een voorhangprocedure voorzien bij de AMvB. We zullen de Kamer hierover
verder informeren, indien dit noodzakelijk blijkt.MevrouwVergeer(SP)Het lijkt mij goed om nu af te spreken dat er een voorhangprocedure aan
vastzit.StaatssecretarisVan der LaanEr is geen voorhangprocedure voorzien.De heerRijpstra(VVD)Ik dacht dat de Kamer het recht heeft om erom te vragen, maar dat zullen
wij in de procedurevergadering bekijken.StaatssecretarisVan der LaanIk laat het oordeel geheel aan de Kamer over. Het is voor ons een extra
administratieve last, maar ik kan mij voorstellen dat de Kamer dit een belangrijke
AMvB vindt. Er is in ieder geval niet bij voorbaat een voorhangprocedure.De archeologische waardekaart is niet wettelijk geregeld. Ik aarzel er
sterk over om dat wel te doen. Op dit moment willen wij toch de eigen verantwoordelijkheid
van de gemeenten zoveel mogelijk centraal stellen. Als wij iets verplicht
stellen wat tijd en geld kost, stuurt de VNG als eerste een briefje over de
bestuurslast en daar heb ik geen geld voor. In 35 grotere steden is al een
eigen stadsarcheoloog. Dat is een positieve ontwikkeling. Malta zal ertoe
leiden dat steeds meer gemeenten archeologie serieus nemen en een bijzondere
voorziening in hun gemeente treffen. De ROB en de provincie bieden al kaartmateriaal
aan op provinciaal en landelijk niveau. Op gemeentelijk niveau is het zo kleinschalig
dat wij dat nog niet doen. Er is al ontzettend veel in kaart gebracht. Er
zijn contacten met gemeenten waar op basis van de landelijke waardekaarten
interessante gebieden zijn. Ik voel er heel weinig voor om dit wettelijk dicht
te regelen.MevrouwVergeer(SP)De CDA-fractie heeft gevraagd om de gemeenten de bevoegdheid te geven
om uitzonderingen te maken, bijvoorbeeld voor particulieren die een schuur
willen bouwen, wanneer zij denken dat het gebied archeologisch toch niet interessant
is. Als gemeenten de bevoegdheid krijgen om gebieden uit te sluiten, moet
daar tegenoverstaan dat zij zo'n kaart hebben, zodat zij dat besluit kunnen
verantwoorden.StaatssecretarisVan der LaanDat spreekt vanzelf. Er zijn mij gevallen bekend waarin zij dat hebben
gedaan en dan was er ook sprake van een archeologische waardekaart. Bestuursrechtelijk
is gewaarborgd dat een gemeente alleen beslissingen kan nemen op basis van
voldoende informatie en dan heeft zij ook een archeologische waardekaart.
Dat is het bestuurlijk-juridische kader waarbinnen die beslissing wordt genomen.
Dat is onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het kan pas op het moment dat je
een archeologische waardekaart hebt.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)De kosten van een waardekaart kunnen heel goed uit het fonds betaald worden.StaatssecretarisVan der LaanEr is onverhoopt misschien nog een misverstand overgebleven. Dat werd
niet helemaal duidelijk in de toelichting op het amendement. Beoogt mevrouw
Van Vroonhoven met dit amendement een fonds op te richten voor de kosten van
wetenschappelijk onderzoek, om het even te verbinden met het idee van mevrouw
Vergeer, of ook voor de opgraving? Daarmee wordt het principe dat de verstoorder
betaalt, niet doorsneden. Dat is een toevoeging van financiële mogelijkheden
en kan zelfs als een stimulans voor gemeenten werken.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Het staat in de toelichting.StaatssecretarisVan der LaanNee, maar in het amendement staat niet klip en klaar dat het alleen daarvoor
is bedoeld. Er is een verschil tussen de kosten van wetenschappelijk onderzoek
en van opgravingen. De echt grote kosten zitten in de opgravingen.MevrouwVan Vroonhoven-Kok(CDA)Daarover zullen wij nog overleg voeren.MevrouwVergeer(SP)Betekent dit dat burgers die een schuurtje willen bouwen in een gemeente
die geen archeologische waardekaart heeft, wel Maltaplichtig zijn?StaatssecretarisVan der LaanHet ging om de situatie naar aanleiding van het amendement van Van Vroonhoven,
waarin sprake is van een vrijstelling. Ten aanzien van de vrijstelling zou
de gemeente de bevoegdheid moeten hebben om die vrijstelling op te heffen.
Het is dus andersom. In dat geval is het dus een extra plicht voor de burger.
Hij dacht vrijgesteld te zijn, maar er is een verordening die hem alsnog die
vrijstelling ontneemt. De kans bestaat dus dat hij in de bouwvergunningsprocedure
alsnog voor archeologische problematiek komt te staan. Het is dus net andersom.De voorzitter:Ik stel vast dat wij op een aantal punten nog schriftelijke informatie
krijgen van de staatssecretaris. Zij heeft toegezegd dat zij nog overleg zal
voeren met de VNG en het IPO. Kan zij een indicatie geven van de termijn waarbinnen
die schriftelijke informatie zal komen? Dan kunnen wij daar in de verdere
procedure rekening mee houden. Ik denk immers dat wij vandaag niet bij het
einde zijn gekomen. Enkele fracties hebben aangegeven dat zij die informatie
nog nodig hebben voor de definitieve besluitvorming. Het is dus nuttig voor
de verdere procedure om daar een indicatie van te krijgen.StaatssecretarisVan der LaanMede gelet op de complexiteit, denk ik dat wij al gauw twee maanden nodig
zullen hebben. Ik moet het bestuurlijk overleg nog agenderen. Het duurt volgens
mij al vier of vijf weken voordat wij bij elkaar zitten, want wij moeten iedereen
de gelegenheid geven om dat fatsoenlijk voor te bereiden. Ik verwacht dus
dat ik de informatie uiterlijk eind maart, begin april aan de Kamer zal kunnen
doen toekomen. De wetenschappelijke brief zal ook rond die tijd komen,
want daar heb ik echt nadere informatie voor nodig. Dat wil ik echt grondig
doen en daar wil ik geen haasje-over van maken. Ik vind het ook prima om dat
samen in één brief te doen die eind maart of begin april bij
de Kamer zal komen. Ik zal in die brief ook ingaan op het punt van de bodemsanering.De voorzitter:Dan spreken wij bij dezen af dat die informatie uiterlijk 1 april
naar de Kamer komt en dat de Kamer op dat moment op basis van die informatie
besluit hoe verder over dit onderwerp moet worden geprocedeerd.Sluiting 16.46 uur.XNoot1Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), Kalsbeek (PvdA), Cornielje (VVD), voorzitter,
Lambrechts (D66), Hamer (PvdA), Van Bommel (SP), Vendrik (GroenLinks), Mosterd
(CDA), Blok (VVD), Balemans (VVD), Slob (ChristenUnie), Vergeer (SP), Tichelaar
(PvdA), Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Eski (CDA), Eijsink (PvdA), Leerdam (PvdA), ondervoorzitter,
Van Miltenburg (VVD), Kraneveldt (LPF), Hermans (LPF), Van Dam (PvdA), Visser
(VVD), Azough (GroenLinks) en Roefs (PvdA).Plv. leden: Ferrier (CDA), Verbeet (PvdA), Rijpstra (VVD), Bakker (D66),
Bussemaker (PvdA), Tonkens (GroenLinks), Jonker (CDA), Hirsi Ali (VVD), Örgü
(VVD), Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Dijksma (PvdA), Hessels (CDA), Sterk
(CDA), Atsma (CDA), Van Bochove (CDA), Van Hijum (CDA), Arib (PvdA), Stuurman
(PvdA), De Krom (VVD), Varela (LPF), Nawijn (LPF), Adelmund (PvdA), Aptroot
(VVD), Halsema (GroenLinks) en Kruijsen (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29259-14.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl