Openbaar vervoer; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23645, nr. 274

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

12-01-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

23645 nr. 274

09-01-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23645Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 44 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 645Openbaar vervoernr. 274VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 9 januari 2009De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1 en de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat2 hebben op 11 december 2008 overleg gevoerd met minister Ter Horst
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en staatssecretaris Huizinga-Heringa
van Verkeer en Waterstaat over:– de brief van de minister van BZK d.d. 30 oktober
2008 inzake het verzoek van het lid Roemer tijdens de Regeling van Werkzaamheden
inzake de software van de ov-chipkaart en deurpasjes (23 645, nr. 260).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.Voorzitter: De Krom Griffier: Van LeidenVragen en opmerkingen uit de commissiesDe voorzitter: Ik heet de minister van BZK
en de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat van harte welkom. De leden
hebben mij verzekerd dat zij in ongeveer vijf minuten hun bijdrage kunnen
leveren aan dit overleg.Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. De invoering
van de Rijkspas heeft inmiddels een enorme historie. In de brief van 12 maart
2008 geeft de minister aan dat de invoering gepland staat voor het vierde
kwartaal van dit jaar en dat zelfs zou worden bekeken of dit versneld kon
worden. In het algemeen overleg van 19 maart zei zij dat de mogelijk
invoering zelfs al in het derde kwartaal van dit jaar zou kunnen beginnen.
Op 22 september schrijft de minister vervolgens in haar brief dat invoering
in 2008 niet haalbaar is gebleken. Er moeten extra tests worden uitgevoerd
naar de veiligheid van de pas en de totale keten rond de fysieke toegang.
Het streven is nu om de eerste Rijkspas in april 2009 uit te reiken.Het is inmiddels december. In november zouden de nodige onderzoeken worden
afgerond. Hoe staat het daarmee? Kan de minister er wat meer over vertellen?
Kunnen wij opnieuw een vertraging verwachten? Wat zijn de financiële
gevolgen van de tot nu toe opgelopen vertraging en van eventuele vertragingen
die er in de toekomst nog zouden kunnen komen?Op termijn moeten alle rijksoverheidsorganisaties gebruik gaan maken van
de Rijkspas. De invoering daarvan zal per organisatie worden bekeken. Bij
Defensie zat men eigenlijk al te springen om die nieuwe pas. De oude werd
niet meer gemaakt. Men heeft noodgedwongen toch een nieuwe Defensiepas ingevoerd,
wetende dat de gebruikte chiptechnologie niet veilig is. Wat betekent een
mogelijke verdere vertraging van de Rijkspas voor Defensie?De minister schrijft dat er extra maatregelen mogelijk zijn om de veiligheid
op te schroeven, afhankelijk van de dreiging. Daar is op zich niets mis mee.
Sterker nog, ik ben het er zelfs mee eens. Wij moeten beveiliging niet alleen
stoelen op een pasje, maar ook allerlei andere maatregelen treffen. Wat gebeurt
er als iemand met een gekloonde kaart toegang tot het ministerie krijgt of,
nog erger, tot een militair complex? Dan zijn de rapen natuurlijk behoorlijk
gaar. Kan de minister garanderen dat met extra veiligheidsmaatregelen dergelijke
incidenten niet mogelijk zijn? Is zij het met mij eens dat de nieuwe Rijkspas
met de grootst mogelijke spoed moet worden ingevoerd en dat verdere vertraging
eigenlijk onwenselijk is?In antwoord op Kamervragen van mevrouw Van Velzen geeft de minister van
Defensie aan dat een denial-of-serviceaanval er niet toe leidt dat een kaarthouder
geen toegang meer kan krijgen tot de defensiecomplexen. Hij verwijst daarbij
naar de brief die vandaag op de agenda staat. Deze conclusie verbaast mij,
want in de uitleg in de brief van de minister van BZK staat juist dat het
wel mogelijk is om een kaart onklaar te maken. Heeft de minister van Defensie
het bij het verkeerde eind en, zo ja, is de minister van BZK bereid hem op
deze gevaren te wijzen om ervoor te zorgen dat de beveiliging daar goed op
orde is?De minister schrijft dat de valide kaart kan worden gekloond en dat indien
detectiemechanismen in de backoffice van het toegangscontrole systeem zijn
aangezet, de echte kaarthouder geen toegang meer heeft. Begrijpen wij goed
dat het kwaad dan al is geschied? Betekent dit dat dan al een onbevoegd iemand
is binnengedrongen? Wat bedoelt de minister met de passage «indien de
detectiemechanismen aan staan»? Staan deze dan niet altijd aan en, zo
ja, wat betekent dit dan voor de veiligheid?Ik wil de minister nogmaals vragen hoe het zit met de broncode. Is de
beveiliging van de chip gebaseerd op geheimhouding of is de broncode vrijgegeven?
In het algemeen overleg van 2 oktober zei de minister dat zij het antwoord
op dat moment niet wist, maar dat zij de Kamer schriftelijk zou informeren.
Daarna heb ik niets meer gezien. Is er ondertussen iets meer duidelijk?De SP-fractie vindt het toch dubieus dat alle ambtenaren, inclusief de
Kamerleden, een prachtige antikopieer-kaarthouder hebben gekregen terwijl
een reiziger die met een ov-chipkaart reist deze niet krijgt. Beide kaarten
hebben een vergelijkbare chip, dus past ook een vergelijkbare behandeling.
Wij hebben dit soort gedrag eerder gezien. Deze minister besloot laatst nog
om een noodpakket aan al haar ambtenaren van BZK, de kabinetsleden en de burgemeesters
te geven, terwijl de rest van Nederland het zelf maar moet oplossen. Zowel
voor het noodpakket als voor de verstrekking van die antikopieer-kaarthouders
lijkt mij de conclusie helder: ambtenaren hebben recht op beveiliging, burgers
en reizigers zoeken het zelf maar uit. Of is de staatssecretaris bereid om
ervoor te zorgen dat ook burgers een dergelijke beveiliging krijgen?De heer Heijnen (PvdA): Ik mag toch hopen
dat wij niet elke ov-chipkaart voorzien van zo’n jasje als onze beveiligingspas
heeft gekregen. Meent mevrouw Gerkens serieus dat zij de pas zoals die wordt
gebruikt om binnen te mogen treden in deze gebouwen helemaal vergelijkbaar
acht met de ov-chipkaart? Er worden toch heel andere eisen gesteld
aan het niveau van beveiliging dat zo’n kaart moet hebben?Mevrouw Gerkens (SP): Als het alleen om beveiliging
gaat, heeft de heer Heijnen gelijk. Dit is een toegangspas en de ov-chipkaart
is een ander soort pas. Er kunnen toch nogal wat privékwetsbaarheden
op zo’n kaart zitten. Mensen maken straks noodgedwongen gebruik van
een ov-chipkaart die zij niet op een adequate manier, althans zonder extra
kosten, kunnen beveiligen. Dit kabinet heeft er zelf voor gezorgd dat die
onveilige ov-chipkaart er komt. Wij hebben steeds gezegd: doe het niet, ga
daar niet mee verder. Als wij mensen met een onveilige kaart de straat op
sturen, moeten wij er ook voor zorgen dat er in elk geval iets van beveiliging
op zit. Ik weet dat zo’n kaarthouder niet alles oplost, maar deze beschermt
de kaart wel voor een deel. Laat het kabinet zo’n kaarthouder ook meegeven
bij die ov-chipkaart.Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Het
is inmiddels duidelijk dat het er niet om gaat of de Mifair Classic technologie
kan worden gekraakt en ook niet wanneer, maar welke risico’s dat met
zich meebrengt. Wij hebben hier al eerder over dit aspect gesproken. Er zijn
maatregelen genomen. Onze vraag is hoe het staat met de voortgang van de Rijkspas.
Wordt die inderdaad per 1 april 2009 ingevoerd? De VVD-fractie is er
tevreden over dat er heel duidelijk tegen de Defensiepas wordt aangeleund
om zaken voor elkaar te krijgen.Hoe zit het nu met de uitkomsten van het congres in Spanje waar de Radboud
Universiteit aan heeft deelgenomen? Zij zou daar een aantal zaken openbaar
maken. Is het kabinet ervan op de hoogte gesteld wat daar precies openbaar
is gemaakt? Zijn nog nieuwe zaken naar voren gekomen die voor de beveiliging
van belang zijn?De technologie Mifair Classic wordt niet meer gebruikt in de Rijkspas.
Geldt dit ook voor de ov-chipkaart? Wordt daarvoor ook een andere technologie
gekozen? Dat is waarschijnlijk wel het geval. Wanneer gebeurt dat en wat gaat
het kosten? Wat is het scenario en welke risico’s lopen wij in de tussentijd?
Er moeten in de tussentijd aanvullende maatregelen worden genomen. De veiligheid
is natuurlijk heel erg belangrijk. Die staat bij mijn fractie voorop. Wat
zijn de additionele kosten hiervan?De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. Fraude
met de ov-chipkaart is mogelijk, maar de vraag is of het ook gebeurt. Het
kabinet zegt dat het niet waarschijnlijk is, omdat de kaart geen interessante
criminal business case is en het OM de vinger aan de pols houdt. Hoeveel signalen
zijn er van fraude met de ov-chipkaart of zitten wij hier vooral angsten op
te wekken die niet op de werkelijkheid zijn gebaseerd?Mijn volgende vraag betreft de toegangspassen. Wat mij niet helemaal helder
is in de brief, is de verantwoordelijkheid. De minister stelt dat zij de departementen
een set van aanbevelingen aanreikt, deels gebaseerd op aanbevelingen van het
Nationaal Bureau voor Verbindingsbeveiliging van de AIVD. Die aanbevelingen
kan men dan opvolgen of niet, tot het moment dat de nieuwe pas er is. Wie
is daar nu verantwoordelijk voor? Stel het ongelukkige geval dat er echt sprake
is van fraude en toegang voor onbevoegden tot vitale onderdelen van de rijksdienst
met daaruit voortvloeiende ongelukken. Op grond van deze brief kan dan geconcludeerd
worden dat de minister van BZK daar in elk geval niet voor verantwoordelijk
is. Is dan staatssecretaris Huizinga verantwoordelijk als dat gebeurt op het
departement van minister Eurlings en van haar? Waar ligt binnen de verschillende
departementen echt de verantwoordelijkheid om aanvullende maatregelen te nemen,
nu de toegangspas kwetsbaar is? Er is sprake van enige mate van vrijblijvendheid.Mijn volgende punt betreft de kosten. Volgens mij betalen wij ons blauw
aan alle extra maatregelen in de personele en wellicht ook in de fysieke sfeer. Dat geldt waarschijnlijk voor het openbaar vervoer, maar zeker
waar het gaat om de toegang tot de departementen. Zou het niet verstandig
zijn om de kosten eens in beeld te brengen en om na te gaan of die maatregelen
met het invoeren van een nieuwe Rijkspas weer omlaag kunnen? Kan ook worden
bezien of in geval van vertraging – daarbij heb ik het wel over de ov-chipkaart –
waarvoor het Rijk niet verantwoordelijk is, de extra kosten voor beveiliging
kunnen worden verhaald bij de verantwoordelijke partijen? Dat lijkt mij een
heel normale zakelijke transactie. Ik weet niet of dit in de sfeer van de
aanbesteding en uitvoering van de ov-chipkaart en de Rijkspas aan de orde
is.Er staat in de brief dat invoering van de Rijkspas vanaf april 2009 zal
plaatsvinden. Tot wanneer volgend jaar wordt de Rijkspas ingevoerd? Dat vanaf
wanneer boeit mij minder dan het moment waarop allen de Rijkspas gaan gebruiken.Antwoord van de bewindsliedenMinister Ter Horst: Voorzitter. Ik dank de
leden voor hun vragen. Het klopt dat, zoals mevrouw Gerkens zegt, de planningen
steeds opschuiven. Er gebeurt echter in de tussentijd nogal wat. Het is niet
zo dat alles gelijk blijft en alleen de planningen opschuiven. Het is niet
ceteris paribus. Alles verandert en daardoor schuiven ook de planningen op.
Elke keer worden wij weer geconfronteerd met berichten dat het mogelijk is
dat de technologie niet zo veilig is als gedacht en gehoopt, dus elke keer
moeten dan opnieuw maatregelen worden genomen. Er werd gevraagd of april 2009
daadwerkelijk april 2009 is. Dat is het geval, Deo volente. Wij doen er alles
aan om ervoor te zorgen dat dit gebeurt, maar echte garanties zijn niet te
geven. Ik heb echter op dit moment geen indicaties dat wij, naar de huidige
stand van zaken, april 2009 niet zullen halen.Ik ga even in op de planning. Wij verwachten dat volgende week door de
aanbestedingsgroep het besluit kan worden genomen of het deze chip wordt.
Er komt binnenkort een rapport van de AIVD beschikbaar. Die heeft de technologie
gecontroleerd. Daarna wordt er gegund. Dat betekent dat volgens plan in april
de eerste pas beschikbaar is. Dat is de planning die ook in september aan
de Kamer is gemeld. Ik ga ervan uit dat de planning van september reëel
was en niet pessimistisch. In de tussentijd zijn er geen veranderingen geweest
waardoor de planning gewijzigd moest worden.Mevrouw Van der Burg (VVD): U zegt dat de
eerste chips in april beschikbaar zijn. Gebeurt dat in een grote oplage of
verloopt de uitrol heel langzaam? Is dat al bekend?Minister Ter Horst: Ik zou het niet weten.
Ik zal het navragen. Ik weet dat wij in april 2009 kunnen starten, maar of
er dan één kaart van de band rolt of 100 000 tegelijkertijd
weet ik niet. Ik zal kijken of wij dat de Kamer in de tweede termijn kunnen
melden.Mevrouw Gerkens vroeg hoe het zit met de toegang tot de complexen. Zij
meende een verschil van inzicht te zien tussen de minister van BZK en de minister
van Defensie. Dat is theoretisch onmogelijk, doordat het kabinet met één
mond spreekt, maar praktisch kan het nog wel eens plaatsvinden. Ik denk dat
het verschil erin zit dat de beveiliging per systeem wisselt. Defensie heeft
een ander beveiligingssysteem dan BZK. Het systeem dat Defensie heeft, is
dat er verschillende veiligheidsmaatregelen worden genomen, zoals controle
bij de poort. BZK kiest ervoor de pas te blokkeren als die twee keer wordt
aangeboden. Dat is een ander type beveiliging waarvoor wordt gekozen. Het
kan dat daar verschil in zit. Dat is afhankelijk van de gemaakte keuzes.Mevrouw Gerkens heeft ook nog uitgebreid gevraagd naar Defensie. Zoals
zij het stelde, leek het er een beetje op dat door de vertraging van deRijkspas Defensie wellicht een probleem krijgt met het komen tot een
veilige technologie. Mijn beeld is een beetje anders. Defensie wilde eigenlijk
niet aanhaken bij de Rijkspas om een aantal redenen. Misschien wil men dat
nu wel, maar kan men het niet vanwege gekoppelde systemen. Defensie zou veel
technische aanpassingen moeten doen. Dit departement kan dus niet meelopen
in april. Daardoor moet het in de tussentijd voor een andere technologie kiezen.
Ik hoop dat ik het zo duidelijk heb uitgelegd. Defensie zal dus uiteindelijk
overgaan op de Rijkspas, maar dat kan niet in april. Dat zal voor dat departement
later worden. In de tussentijd zal het een andere pas gebruiken en ook extra
veiligheidsmaatregelen moeten nemen.Mevrouw Gerkens (SP): Is er enig zicht op
hoe snel Defensie wel kan aanhaken bij de Rijkspas? Ik begrijp dat men heel
veel extra maatregelen moet treffen om te kunnen aanhaken.Minister Ter Horst: Nee, geen extra maatregelen.
Het gaat om gekoppelde systemen. De andere departementen die al mee zouden
doen met de Rijkspas, zijn daar natuurlijk al heel lang mee bezig. Defensie
was oorspronkelijk niet van plan om mee te doen met de Rijkspas en men heeft
het proces van invoering dus niet opgestart. Dat betekent dat men er nu nog
tijd voor moet nemen om dat te doen. Uiteindelijk komt het wel goed. Wanneer
dat zal zijn, zou ik niet weten.Mevrouw Gerkens heeft gevraagd naar de broncode. Ik dacht dat ik de Kamer
daarover had geïnformeerd. Ik ken haar als iemand die daar buitengewoon
zorgvuldig in is. Als zij zegt dat het niet zo is, neem ik dat onmiddellijk
aan. Wij zullen dat checken. Als zij gelijk heeft, krijgt de Kamer uiteraard
dat antwoord alsnog.Mevrouw Van der Burg heeft gevraagd naar de beschikbaarheid van de chip
in april. Dat zijn er inderdaad 100 000, dus ik zat goed. De implementatie
zal per departement plaatsvinden. Zij vroeg naar wat er op het congres in
Spanje is gebeurd. Ik was er zelf niet bij. Wat de Radboud Universiteit van
tevoren had gemeld daar te zullen zeggen, heeft men daar gezegd. Dat heeft
niet geleid tot nieuwe inzichten, zo begrijp ik.Mevrouw Van der Burg heeft ook gevraagd naar de additionele kosten. Dat
is een ontzettend moeilijke vraag. Ik heb geen beeld van wat de extra veiligheidsmaatregelen
extra kosten. Ik weet ook niet of wij dat allemaal op een rij moeten willen
zetten. Op mijn eigen departement kostte dat bijvoorbeeld extra mankracht
voor de periode dat wij nog geen veilige pas hadden. Er zijn mensen bij de
deur gezet. Bij bijvoorbeeld Defensie zal dat nog steeds gebeuren. Dat kost
dus extra mensen. Ik heb daar geen totaaloverzicht van.De heer Heijnen vroeg naar de verantwoordelijkheid. Ieder is verantwoordelijk
voor zijn eigen departement. De minister van BZK biedt een technologie aan
en is als eerste verantwoordelijk voor de aanbestedingen. Als die aanbesteding
is gedaan en die passen er zijn, zijn de departementen zelf verantwoordelijk
voor de invoering daarvan. Als zij daar ondersteuning bij willen hebben, kunnen
zij die uiteraard krijgen. Ik weet niet wanneer de invoering ingaat en tot
wanneer die duurt. Ik hoop dat iedereen de Rijkspas zo snel mogelijk invoert.
De heer Heijnen vroeg ook of het niet verstandig is om de kosten in beeld
te brengen. Mijn antwoord daarop is het zelfde als dat wat ik net gaf aan
mevrouw Van der Burg.Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter.
De heer Heijnen vroeg hoeveel gevallen van fraude nu al bekend zijn en of
er al signalen van zijn. Ik ben blij dat ik kan melden dat er op dit moment
nog geen enkel signaal van fraude met de ov-chipkaart is gemeld. De decentrale
overheden voeren samen met de vervoerders de ov-chipkaart in, dus, anders
dan bij de Rijkspas, niet het Rijk. Dat betekent niet dat het Rijk op dat
punt geen verantwoordelijkheid heeft, want het heeft in elk geval
de verantwoordelijkheid om de strippenkaart af te schaffen op het moment dat
dit mogelijk is.Mevrouw Van der Burg vroeg of er nu een andere technologie komt, een veiligere
ov-chipkaart. Ik heb afgesproken met de decentrale overheden en de vervoerders
dat zij ervoor zorgen dat op het moment dat er van grootschalige fraude sprake
is zij kunnen overgaan naar een veiligere ov-chipkaart. Een migratieplan daarvoor
moet klaar zijn voordat ik de strippenkaart afschaf en de reiziger alleen
nog maar gebruik kan maken van de ov-chipkaart. Zij vroeg ook wat het overstappen
op een andere chip zou gaan kosten. Dat is op dit moment moeilijk vast te
stellen. De kosten zouden geraamd moeten worden. Die kosten komen wel voor
rekening van de decentrale overheden en de vervoersbedrijven. Zij voeren immers
die kaart in.Mevrouw Gerkens zei dat er met het jasje om de chipkaart een mogelijkheid
is om in elk geval iets van het risico af te wenden. Dat is een uitstekende
zaak. Ik heb in een gesprek met de Rotterdamse wethouder van vervoer Jeanette
Baljeu – het is bekend dat als experiment de strippenkaart in de Rotterdamse
metro wordt afgeschaft – gewezen op die mogelijkheid. Die neemt zij
mee en zij zal bezien hoe zij in de informatievoorziening de klanten op de
hoogte kan stellen van de bestaande mogelijkheden. Er hangen op stations overigens
overal camera’s. Daarnaast is het OM gewaarschuwd en gevraagd alert
te zijn. Sabotage en fraude zijn immers strafbare feiten. Ook die zaken bieden
natuurlijk veiligheid.Ik ben heel kort, maar ik heb op mijn papier niet meer vragen staan. Ik
heb de leden ook alle drie eigenlijk aangesproken naar aanleiding van een
vraag. Ik denk dus dat ik aan het einde van mijn beantwoording ben.Mevrouw Van der Burg (VVD): De staatssecretaris
zei net dat bij grootschalige fraude kan worden overgestapt op een andere
technologie. Grootschalige fraude klinkt heel ernstig. Ik neem aan dat al
eerder overstap mogelijk is en als dat niet het geval is, is mijn vraag waarom
die afweging is gemaakt. Betekent dit dat de nieuwe technologie klaarligt?
Hoe lang duurt het migratieproces, mocht migratie onverhoopt nodig zijn?Staatssecretaris Huizinga-Heringa: De vervoerders
dragen zorg voor de technologie in opdracht van de decentrale overheden. Ik
heb met hen afgesproken dat niet eerder de strippenkaart uit de lucht gaat
dan dat er een goed migratieplan ligt. Dat wordt ook getoetst door de Royal
Holloway University London, een onafhankelijk kennisinstituut, om te bezien
of het inderdaad werkbaar en goed is. Dat migratieplan moet klaar zijn, maar
implementatie ervan zal tussen een half jaar en anderhalf jaar duren. Dan
pas is men naar het hogere niveau overgegaan. Het plan moet echter klaarliggen.Nadere gedachtewisselingMevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. Er zijn
toch nog wat vragen blijven liggen. Ik heb de minister gevraagd hoe het staat
met de onderzoeken, of zij al iets meer kan vertellen over de uitkomsten daarvan.
Wellicht weet zij er iets over.Ik heb nog wat vragen of het al dan niet binnendringen. De minister zei
in haar antwoord dat BZK een systeem heeft dat als een kaart twee keer wordt
aangeboden, de kaart wordt geblokkeerd. Dat betekent dat als iemand met een
kloon van mijn kaart binnenkomt, diegene binnen is en mijn kaart wordt geblokkeerd
als ik wil binnenkomen. Dan is het kwaad wel al geschied. Ik begrijp dat het
systeem zo werkt, maar dit verhaal bezorgt mij geen heel veilig gevoel. Wellicht
kan de minister toch nog eens bezien of er nog andere mechanismen
zijn om ervoor te zorgen dat de eerste onwettige kaarthouder niet binnen kan
komen.De staatssecretaris zegt dat zij de wethouder van Rotterdam, de regio
waar de kaart als eerste wordt ingevoerd, op maatregelen als antikopieer-kaarthouders
zal wijzen en dat de gemeente dit zal vertellen aan de gebruikers van die
kaart. Ik vroeg om zo’n pashouder te leveren bij de ov-chipkaart. Ik
begrijp dat dit extra kosten met zich meebrengt, maar die komen nu ten laste
van de reiziger die met een onveilige kaart moet gaan reizen in die regio’s.
Dat kan voor die personen nadelen hebben. De staatssecretaris kan dan wel
zeggen dat overal camera’s staan, maar de kaart kan ook worden gekloond
als ik bijvoorbeeld ergens in een winkel sta. Hij kan ook uit mijn tas worden
gejat of wat dan ook.De heer Heijnen (PvdA): Daar helpt zo’n
jasje niet tegen.Mevrouw Gerkens (SP): Tegen het stelen inderdaad
niet. Mijn vraag is echter om ervoor te zorgen dat die pashouders worden uitgedeeld,
tijdelijk, aan de klanten. Ik begrijp dat dit niet alles oplost, want als
mensen kwaad willen, doen zij dat toch wel. De staatssecretaris heeft hier
al heel veel debatten over gevoerd met mijn collega Roemer. Ik voorspel dat
wij op korte termijn op het internet voor een habbekrats ov-chipkaarten kunnen
kopen die het altijd doen. Daar doet de staatssecretaris niets aan. Dat gaat
echt veel sneller gebeuren dan wij zouden willen.Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Ik
dank de bewindslieden voor de beantwoording. Ik sluit aan bij het laatste
punt van mevrouw Gerkens. Als dat doemscenario dat zij voorspelt waarheid
wordt, is er volgens de staatssecretaris een half jaar tot anderhalf jaar
nodig voor de migratie. Zij zal tot migratie overgaan in het geval van ernstige
fraude. Wat betekent dat dan? Dat is een heel lange periode, een half jaar
tot anderhalf jaar. Ligt het hele openbaar vervoer dan plat en kunnen wij
niet meer reizen? Wat is plan B als dat zou gebeuren en die migratie zo lang
duurt? Ik zou daar graag een antwoord op hebben, want het lijkt mij heel belangrijk
voor de mensen die gebruik maken van de ov-chipkaart. In het buitenland blijkt
tot dusverre dat kaarten met dezelfde technologie nog steeds goed werken.
Zijn daar signalen van fraude? Daar wordt deze technologie natuurlijk veel
breder toegepast dan in Nederland.De minister zei net dat in april 100 000 exemplaren van de Rijkspas
beschikbaar zijn. Is er een prioritering bij de uitrol?De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. Ik dank
de bewindslieden voor de antwoorden. Ik moet in alle nuchterheid vaststellen
dat er tot nu toe geen meldingen zijn geweest van fraude met de ov-chipkaart.
Natuurlijk is hetgeen mevrouw Gerkens schetst denkbaar. Zo lang het zich niet
voordoet, moet je je afvragen of de middelen die je wilt aanreiken en de kosten
daarvan in balans zijn met de risico’s je wilt ondervangen en of je
er daadwerkelijk de risico’s mee ondervangt. Ook zo’n jasje zal
waarschijnlijk niet kunnen voorkomen dat, wanneer iemand er een interessante
criminele businesscase in ziet, dergelijke kaarten via het internet verkrijgbaar
zijn.Mevrouw Gerkens (SP): Dat ben ik helemaal
met de PvdA-fractie eens. Laten wij er dan gewoon voor zorgen dat deze ov-chipkaart
niet wordt ingevoerd, maar dat gelijk wordt overgegaan op een veilig systeem.
Die dingen zijn voor een habbekrats te klonen. Iemand die een beetje slim
is, koopt zo’n apparaatje, haalt de sofware binnen en de kloon is klaar.
U zegt dat er nu nog geen gevallen bekend zijn, mijnheer Heijnen. Dank je
de koekoek. De kaart wordt nog op een heel kleine schaal gebruikt. Wij kunnen
er op gaan zitten wachten. Wij maken nu onnodig veel kosten, nog meer kosten,
om een systeem in te voeren waarvan wij nu al weten dat het zo
lek is als een zeef. Waarom zegt u niet gewoon, met mij: laten wij het niet
doen?De heer Heijnen (PvdA): Ik denk dat wij wat
minder bang uitgevallen zijn dan u, mevrouw Gerkens. Dat moet ik vaststellen.
Wij hebben wat minder de neiging om angst te zaaien in de samenleving.Mevrouw Gerkens (SP): Het is realisme.De heer Heijnen (PvdA): Het mag zo zijn dat
de technologie hier op kleine schaal wordt gebruikt, maar de staatssecretaris –
dat is volgens mij niet uit de lucht gegrepen – stelt dat een criminele
businesscase op dit moment niet denkbaar is. In het buitenland wordt met dezelfde
techniek al langer gewerkt. U kunt zeggen dat de chip pas onlangs gekraakt
is. Als iets interessant is, zijn criminelen altijd sneller dan u en ik. Zij
hadden er dan allang gebruik van gemaakt, hier of in het buitenland. Het nieuws
van vanmiddag is dat er nog niet is gekraakt.Ik dank de minister voor haar antwoorden, maar zij zijn niet bevredigend.
Zij zegt dat zij nog niet weet wanneer de Rijkspas wordt ingevoerd. Ik vind
dat toch, gelet op de kwetsbaarheid van het huidige systeem, niet bevredigend.
Ik hoop dat zij zegt dat zij er samen met haar collega’s in mei volgend
jaar of in december volgend jaar, uiteraard ijs en weder dienende, voor zal
zorgen dat al die passen bij het Rijk zijn vervangen. Ik vind het niet interessant
om te weten dat op 1 april wordt aangevangen. Ik vind het veel interessanter
om te weten wanneer de minister er klaar mee is. Ik zal haar er niet aan vastknopen.
Het noemen van een einddatum geeft echter wel blijk van een gevoel van urgentie.
Dat wil ik overbrengen aan de minister.Er is een tweede ding dat ik niet bevredigend vond aan de antwoorden van
de minister. Op dinsdag vinden stemmingen plaats over amendementen van een
ton, een half miljoen of soms een paar miljoen. Mijn indruk is dat het bij
de extra kosten voor beveiligingsmaatregelen die intussen worden genomen,
vooruitlopend op de invoering van de Rijkspas, niet om tonnen gaat, maar om
miljoenen. Ik vind dat wij gehouden zijn om op de kleintjes te letten, ook
waar het gaat om belastinggeld dat ook anderszins zou kunnen worden aangewend.
Ik begrijp best dat de minister niet geneigd is om allemaal te gaan meten
wat er op die departementen voor extra beveiliging wordt uitgetrokken, maar
ik zou graag willen dat zij in haar organisatie de opdracht geeft om de kosten
in de hand te houden en die, als dat enigszins mogelijk is, te verhalen op
falende opdrachtnemers voor de productie van kaarten.Minister Ter Horst: Voorzitter. Mevrouw Gerkens
vroeg hoe het zit met de onderzoeken. Er zijn twee onderzoeken, namelijk van
de AIVD en van de Radboud Universiteit. Ik heb al gezegd dat er volgende week
uitsluitsel komt. Tot op heden zijn er geen negatieve indicaties.Zij zei dat als iemand de pas kloont en naar binnen gaat, het vervelend
is dat de boef dan binnen is en dat de toegangspas bekend is als zij, bijvoorbeeld,
binnenkomt en dan pas wordt geblokkeerd. Dat is waar. Dat betekent dat daarvoor
andere veiligheidsmaatregelen moeten worden genomen, bijvoorbeeld dat er goed
naar de foto wordt gekeken. Als een man met donker haar op haar pas binnen
zou komen, zou toch iemand moeten zeggen dat hij toch niet erg op de foto
op de pas lijkt en hem de toegang moeten weigeren. De andere oplossing is
dat u gewoon altijd binnen bent, mevrouw Gerkens. Dat is een voordeel. Als
u al binnen bent, kan de ander immers niet binnen komen. Een soort huisarrest
lost dat probleem wel op.Mevrouw Gerkens (SP): Dat laatste is bijna
het geval, maar dat weet iedereen. Minister Ter Horst: Ja, daarom.Mevrouw Gerkens (SP): Heeft de minister de
indruk dat de aanvullende oplossingen die zijn gekozen bij Defensie echt voldoende
zijn om ervoor te zorgen dat er geen mensen meer bij de depots en zo kunnen
komen? Dat baart mijn fractie namelijk zorgen.Minister Ter Horst: Ik kan uiteraard niet
spreken voor de minister van Defensie. Het is zijn verantwoordelijkheid om
ervoor te zorgen dat de maatregelen die hij neemt ertoe strekken dat er veilige
situaties zijn. Ik ga ervan uit dat dit zorgvuldig gebeurt bij Defensie. Dat
valt echter niet onder mijn verantwoordelijkheid.Mevrouw Van der Burg heeft een vraag gesteld, maar ik kan niet meer lezen
wat ik daarover heb opgeschreven. Dat is toch ernstig zeg. Als u één
woord zegt, mevrouw Van der Burg, dan weet ik het wel weer.Mevrouw Van der Burg (VVD): Mijn vraag ging
over het uitrollen van de Rijkspas. U zei dat er in april waarschijnlijk 100 000
passen beschikbaar zouden zijn. Ik vroeg hoe het uitroltraject eruit ziet,
hoe snel het gaat en welke prioriteiten worden gesteld.Minister Ter Horst: Ik weet alweer wat ik
heb opgeschreven. Wij gaan ervan uit dat de invoering het eerst plaatsvindt
in de Haagse gebouwen. Vanaf dat moment is het afhankelijk van het departement
welke onderdelen ervan, dus organisaties die onder de verantwoordelijkheid
van de minister van dat departement vallen, als eerste aan de beurt zijn,
nadat de mensen in het departement van Rijkspassen zijn voorzien. Ik neem
aan dat onderdelen van een departement die het grootste risico lopen als eerste
de nieuwe pas krijgen. Dat is de verantwoordelijkheid van het departement
en de AIVD adviseert het daarover. Men kan dus goed aangeven waar de risico’s
het grootst zijn. Dat de kerndepartementen, dus de eigen Haagse gebouwen,
het eerst gaan, is ook redelijk begrijpelijk.Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik heb ook gevraagd
op welke termijn iedereen is voorzien van een Rijkspas. Duurt dat een half
jaar?Minister Ter Horst: Die vraag stelde de heer
Heijnen ook. Ik heb al gezegd dat die niet zo makkelijk te beantwoorden is.
Dit soort processen kan jaren duren. Die zijn niet binnen twee maanden gereed.
Ik wil wel proberen om ervoor te zorgen dat die invoering binnen de kortst
mogelijke termijn plaatsvindt. Ik wil ook de verantwoordelijkheid nemen om
mijn collega’s in het kabinet daartoe op te roepen. Ik kan echter niet
overal de verantwoordelijkheid voor nemen en ervoor zorgen dat het daadwerkelijk
gebeurt. In elk geval ben ik bereid toe te zeggen dat BZK een soort implementatieschema
zal maken waaruit duidelijk kan worden wie wanneer overgaat op de nieuwe Rijkspas,
voor zover dat openbaar kan worden gemaakt. Dan heeft de Kamer in elk geval
een beeld wanneer dat proces afgerond zou kunnen zijn.Mevrouw Van der Burg (VVD): Het zal wel aan
mij liggen, maar ik begrijp niet waarom dat implementatietraject zo ingewikkeld
is. Als departementen weten dat die Rijkspas er komt en zich daarop voorbereiden,
dan is het toch een kwestie van omwisselen? Waarom zou dat niet snel kunnen
als de passen aanwezig zijn?Minister Ter Horst: Mensen kunnen met die
pas, als zij geautoriseerd zijn, verschillende gebouwen in. Dat betekent dat
de systemen in die gebouwen met elkaar samenhangen. Dat maakt de invoering
zo ingewikkeld. Geloof nu van mij dat er geen enkele reden is voor ons of
voor andere departementen om dat proces langer te laten duren dan nodig is. Het is niet alleen een kwestie van de pas zelf. Er moet ook geautoriseerd
worden en dat betreft ingewikkelde processen. Er is geen enkele reden om dit
langzamer te laten gaan dan nodig is. Ik beloof de Kamer dat ik haar zal laten
zien – wij hebben contacten met andere departementen – wanneer
wie aan de beurt is en hoe lang het totale proces gaat duren. Dat is toch
mooi, hè?Ik begrijp wel wat de heer Heijnen zegt over de kosten. Er zijn kosten
waarvoor men kan kiezen om die te maken, waarbij je beleidsvrijheid hebt.
Er zijn ook kosten waarvoor men niet kan kiezen, namelijk onvermijdelijke
kosten. Ik neem aan dat de Kamer veel belang hecht aan het feit dat die passen
niet worden misbruikt. Dat betekent dat waar de technologie zelf niet waterdicht
is, extra kosten moeten worden gemaakt om dat te garanderen. Ik rangschik
de genoemde kosten onder de categorie «onvermijdelijke kosten».
Dat is toch een wat andere categorie dan de kosten waarbij je beleidsvrijheid
hebt om het geld voor het ene ding in te zetten of voor het ander. Ik ben
het er uiteraard mee eens dat je de maatregelen niet moet overdrijven en dat
die zo goedkoop mogelijk moeten worden uitgevoerd. Ik ga ervan uit dat niet
alleen mijn departement, maar ook andere departementen twee doelen tegelijkertijd
willen dienen, namelijk zo veel mogelijk veiligheid garanderen en dat doen
voor zo laag mogelijke kosten.Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter.
Mevrouw Gerkens vraagt waarom het jasje niet gelijk bij de ov-chipkaart wordt
geleverd. Ik heb al gezegd dat niet het Rijk de ov-chipkaart invoert. De oplossing
is wel aangekaart bij Rotterdam als een soort extra zekerheid. Het is echter
goed om te weten dat de antiblokkeer-kaarthouder, dat jasje, geen 100%
beveiliging biedt. Bij het aanbieden van de pas aan de apparatuur is de pas
kwetsbaar. Er zijn ook andere, effectievere maatregelen, beschikbaar, zoals
het afvangen van fraude in de backoffice. Het is dus niet gezegd dat dit jasje
het antwoord op alle problemen is. Voor een reiziger die alle mogelijkheden
van sabotage wil uitsluiten, zou het een oplossing kunnen zijn. Het is dan
niet de enige oplossing, want er zijn ook andere mogelijkheden dan het jasje.
Ik kijk even in mijn papieren wat er allemaal mogelijk is. Er kan en strook
aluminiumfolie achterop worden geplakt en er bestaat een antiblokkeerkaart.
Er zijn veel meer mogelijkheden om hetzelfde te bereiken. Het heeft dus weinig
zin om één bepaalde methode voor te schrijven, als ik dat al
zou willen.Het kan zijn dat er grootschalige fraude plaatsvindt. Daar is trouwens
nu geen sprake van, ook niet in het buitenland. Dat is ook niet het geval
in Londen en Singapore waar dezelfde technologie als die van de ov-chipkaart
wordt gebruikt. Daar is hier, ondanks de mogelijkheden die er zijn, geen sprake
van. Zelfs al zou er grootschalige fraude plaatsvinden op de manier die mevrouw
Gerkens schetst, namelijk verkoop van gekloonde kaarten op internet, is dat
voor de reiziger niet zo’n groot probleem. Het is voor de vervoerder
een groot probleem. Hij is namelijk degene die dat financiële risico
draagt en bij grootschalige fraude financieel verlies lijdt. Dat is niet de
reiziger. Dat is een en ander maal afgedekt. Het is duidelijk dat de reiziger
overlast kan ondervinden doordat zijn pas een tijdje niet bruikbaar is. Dat
is lastig, maar financiële schade loopt hij er op geen enkele manier
door. Het is goed om dat te bedenken.Mevrouw Van der Burg vroeg of als die grootschalige fraude, die op dit
moment ondanks de mogelijkheden nog nergens op de wereld plaatsvindt, toch
zou gaan plaatsvinden het openbaar vervoer stil zou liggen. Dat is niet het
geval. Dan hebben de vervoerders een enorme kostenpost. Ik neem aan dat zij
in zo’n geval heel snel het besluit zullen nemen om naar een hogere
mate van veiligheid van de chipkaart over te gaan. Daarom wil ik absoluut
dat het plan daarvoor klaarligt, voordat de strippenkaart wordt afgeschaft.
Het moet klaar zijn om die maatregel te nemen. De heer Heijnen vroeg hoe reëel
dat risico is. Dat van grootschalige fraude is niet zo groot,
maar dat van sabotage weet je nooit. Op alle stations wordt echter goed gecontroleerd
met camera’s. Degenen die zich aan een strafbaar feit schuldig maken,
kunnen gepakt worden. Sabotage en diefstal kunnen natuurlijk altijd en overal
plaatsvinden. Dat moeten wij onder ogen zien.Mevrouw Gerkens (SP): De staatssecretaris
spreekt zo snel dat ik haar amper kan interrumperen. Ik heb in mijn betoog
niet willen zeggen dat voor deze pashouder moet worden gekozen. Wat ik vreemd
vind, is dat wij wel worden beschermd en dat wij reizigers de straat op sturen
zonder bescherming. De staatssecretaris zegt dat zij dit onderwerp heeft aangekaart.
Uit haar woorden blijkt mij echter niet dat zij ook heeft gezegd dat zij er
belang aan hecht dat de reiziger met alle mogelijke middelen wordt beschermd
en dat dit voor hem niet tot extra kosten leidt. Ik vraag haar nogmaals of
zij dat zo dringend gaat aankaarten als mijn fractie zou willen.Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Mevrouw
Gerkens heeft het over bescherming van de reiziger. Ik vraag mij af waartegen
de reiziger moet worden beschermd. Hij loopt namelijk geen financieel risico,
ook niet wanneer zijn kaart wordt gekloond of er iets anders mee gebeurt.
Het kan lastig zijn als zijn kaart het niet meer doet doordat hij even is
geblokkeerd en moet worden gedeblokkeerd. De reiziger heeft de mogelijkheid
om te voorkomen dat hij die overlast ondervindt, maar financieel risico loopt
hij niet. Daarom heb ik tegen degenen die de ov-chipkaart invoeren gezegd
dat er mogelijkheden zijn en heb ik hun gevraagd om die te bekijken. Ik neem
aan dat Rotterdam zich daar samen met de RET over zal buigen en dat zij zullen
besluiten hoe zij daarmee omgaan. Wellicht besluiten zij om zo’n pashouder
aan te bieden om de reiziger de mogelijkheid bieden om zich tegen die overlast
te beschermen wanneer hij dat wil. Ik kan mij voorstellen dat reizigers het
risico nemen dat hun kaart ooit eens een keer geblokkeerd zal worden, omdat
zij liever niet zo’n grote pashouder in hun jaszak hebben zitten. Dat
zijn afwegingen die de reiziger zelf zal moeten maken.Mevrouw Gerkens (SP): Het stoort mij dat u
die afweging nu al maakt voor de reiziger, staatssecretaris. Ik denk dat het
gros van de reizigers niet eens weet dat, zoals u dat noemt, mogelijke ongemakken
zich kunnen voordoen. Daar kunnen ook wel degelijk financiële aan consequenties
verbonden zijn, bijvoorbeeld als je te laat op je werk komt omdat je niet
kunt reizen doordat je kaart is geblokkeerd. Ik vind het echt een taak van
de overheid, die samen met TSL die onveilige pas invoert, om ervoor te zorgen
dat de reiziger daar geen enkel ongemak van ondervindt. Ik vraag u nogmaals
om dat te doen.Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik heb
hierover gesproken met Rotterdam. Ik heb gewezen op de mogelijkheden die er
zijn voor reiziger om zich tegen de ongemakken te beschermen. Ik wacht af
hoe Rotterdam, als pilot, daarmee omgaat bij de invoering van de ov-chipkaart.
Dit zal ongetwijfeld ook onderwerp worden van het landelijke overleg over
de ov-chipkaart.Mevrouw Gerkens (SP): Bericht u aan ons wat
Rotterdam hierover gaat besluiten?Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Wij hebben
met de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat heel regelmatig contact
over de ov-chipkaart. Al het nieuws wordt daar gemeld, dus dit ongetwijfeld
ook. De voorzitter: Ik heb twee toezeggingen genoteerd.
Als dat nog niet is gebeurd, krijgt de Kamer alsnog de toegezegde brief over
de broncode. De Kamer ontvangt een implementatieschema voor de invoering van
de nieuwe Rijkspas. Weet de minister al wanneer zij die brief kan sturen?Minister Ter Horst: Wij kunnen pas in april
beginnen, dus dat zal in april of mei worden.De voorzitter: De Kamer ontvangt deze brief
dus in april of mei.Ik dank beide bewindslieden voor hun antwoorden. Ik bedank de hen vergezellende
medewerkers. Ook dank ik de leden voor hun inbreng.De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,LeerdamDe voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,JagerDe griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,Van Leiden XNoot1Samenstelling:Leden: Van Beek (VVD), Halsema (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), De
Pater-van der Meer (CDA), Van Bochove (CDA), Hessels (CDA), Gerkens (SP),
Sterk (CDA), Leerdam (PvdA), voorzitter, De Krom (VVD), ondervoorzitter, Griffith
(VVD), Boelhouwer (PvdA), Irrgang (SP), Kalma (PvdA), Schinkelshoek (CDA),
Van der Burg (VVD), Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van Raak (SP), Thieme
(PvdD), Kuiken (PvdA), Leijten (SP), Heijnen (PvdA), Bilder (CDA) en Anker
(ChristenUnie).Plv. leden: Teeven (VVD), Azough (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Van
de Camp (CDA), Smilde (CDA), Knops (CDA), Polderman (SP), Spies (CDA), Wolbert
(PvdA), Aptroot (VVD), Zijlstra (VVD), Vermeij (PvdA), Van Gerven (SP), Heerts
(PvdA), Çörüz (CDA), Remkes (VVD), De Roon (PVV), Van der
Ham (D66), Van Bommel (SP), Ouwehand (PvdD), Timmer (PvdA), De Wit (SP), Kraneveldt-van
der Veen (PvdA), Van Haersma Buma (CDA) en Cramer (ChristenUnie).XNoot2Samenstelling:Leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Mastwijk (CDA), Jager (CDA), voorzitter, Koopmans (CDA), Gerkens (SP), Van
der Ham (D66), Haverkamp (CDA), Aptroot (VVD), De Krom (VVD), Samsom (PvdA),
Boelhouwer (PvdA), Roefs (PvdA), Jansen (SP), Cramer (ChristenUnie), Roemer
(SP), Koppejan (CDA), Vermeij (PvdA), Madlener (PVV), Ten Broeke (VVD), ondervoorzitter,
Ouwehand (PvdD), Polderman (SP), Tang (PvdA) en De Rouwe (CDA).Plv. leden: Van Gent (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Boekestijn (VVD),
Bilder (CDA), Hessels (CDA), Atsma (CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya
(D66), Sterk (CDA), Neppérus (VVD), Dijsselbloem (PvdA), Jacobi (PvdA),
Besselink (PvdA), Anker (ChristenUnie), Van Leeuwen (SP), Knops (CDA), Depla
(PvdA), Agema (PVV), Verdonk (Verdonk), Thieme (PvdD), Lempens (SP), Waalkens
(PvdA) en Van Heugten (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23645-274.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl