Vaststelling begroting van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004; Lijst van vragen en antwoorden over Onderwijsverslag 2003 (29200 VIII, nr. 136)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29200-VIII, nr. 146

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

15-06-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29200-VIII nr. 146

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInleiding123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29200-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 110 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 200 VIIIVaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004nr. 146LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 7 juni 2004De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1 heeft de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de volgende
vragen ter beantwoording voorgelegd over het Onderwijsverslag 2003 van de
Inspectie van het Onderwijs, bijlage bij haar brief van 14 april 2004
(kamerstuk 29 200, VIII, nr. 136).De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 7 juni 2004.De vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding, zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,CornieljeDe griffier van de commissie,De KlerInleidingMede namens de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en staatssecretaris
Nijs bied ik u de antwoorden op de vragen over het Onderwijsverslag 2003 en
mijn beleidsreactie hierop (Kamerstuk 29 200 VIII, nr. 136) aan.De vragen over de paragraaf over het groene onderwijs uit de beleidsreactie
zijn beantwoord door het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Dit betreft de volgende vragen over de beleidsreactie: 45, 46 en 47 (zie kamerstuk
29 200 VIII, nr. 145).De Inspectie van het onderwijs heeft de vragen om een toelichting op onderdelen
van het Onderwijsverslag 2003 voor haar rekening genomen. Dit betreft de volgende
vragen over het Onderwijsverslag 2003: 3, 5, 7, 8, 19, 23, 30, 41, 42, 43,
44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 63, 66 (gedeeltelijk), 67, 70, 75, 80, 83,
84, 85, 88, 89, 90, 93, 94, 96, 97, 101, 102, 103, 111, 112, 120 en 121.1Zal, in het kader van het grote stedenbeleid, specifiek
beleid worden gevoerd ten behoeve van de situatie in de vier grote steden,
nu uit het voorliggende Onderwijsverslag 2002/2003 (bijlage bij 29 200
VIII-136) naar voren komt dat de situatie daar veel ernstiger is dan in de
rest van het land? Zo neen, waarom niet?De systematiek van het grotestedenbeleid is er, via de gekozen indicatoren,
op gericht dat het geld daar terecht komt waar de problematiek het grootste
is. Daarnaast wordt er binnen de brede doeluitkeringen bestedingsvrijheid
aan de steden gegeven om tot een aanpak op maat te komen.De kabinetsreactie op het Actieprogramma 2004 «Rotterdam zet door»
gaat onder meer in op het buitenmaatse karakter van de problematiek in Rotterdam.
Daarbij wordt aangetekend dat de in de kabinetsreactie voorgestelde maatregelen
ook door andere steden met buitenmaatse problemen kunnen worden benut.2Wordt het gegeven, zoals geconstateerd in het Onderwijsverslag
2002/2003, dat het aantal vacatures voor directieleden in het primair onderwijs
in het schooljaar 2002/2003 gestegen is met 25%, in het beleidsplan onderwijspersoneel
mee genomen?Het tekort aan schoolleiders in het PO is een punt van grote zorg. In
het beleidsplan onderwijspersoneel heb ik dan ook een apart hoofdstuk gewijd
aan deze problematiek. Daarbij baseer ik mij op de recentste arbeidsmarktgegevens
over schoolleiders PO.3Kan de constatering dat «een groep achterhoedescholen
begint te ontstaan waar de problemen steeds groter worden en waar het steeds
moeilijker wordt om goede leraren te krijgen; vaak gaat het om zwarte vmbo-scholen
in de vier grote steden», worden toegelicht? Om hoeveel scholen en hoeveel
leerlingen gaat dit?Voor de acht scholen die in het Onderwijsverslag 2002/2003 bedoeld worden,
geldt dat er daarvan drie in de grote steden staan en dat het in meerderheid
vmbo-(afdelingen van) scholen zijn. Op dit moment hebben zes van deze scholen
hun kwaliteit zodanig verbeterd dat ze niet meer de beoordeling
zeer zwak kregen. Op de acht genoemde scholen zitten ongeveer 5 500 leerlingen.Achterhoedescholen zijn zwakke scholen en scholen waar zich problemen
concentreren rondom veiligheid en voortijdig schoolverlaten. Op deze scholen
ligt het aantal onvervulde uren en het aantal uren dat door onbevoegden wordt
gegeven hoger dan gemiddeld.4Hoe valt het gegeven dat vooral leraren van (zwarte)
achterhoedescholen uit de vier grote steden vertrekken, te rijmen met de voorgenomen
bezuiniging op het onderwijsachterstandenbeleid?Er zijn geen feiten beschikbaar dat er een direct verband bestaat tussen
de voorgenomen bezuiniging op het onderwijsachterstandenbeleid en het vermeende
vertrek van leerkrachten van (zwarte) achterhoedescholen. Wel is bekend dat
de arbeidsmarktssitutatie in de vier grote steden altijd al moeilijker was
dan in andere regio's. In het algemeen kan gesteld worden dat leerkrachten
die werken aan een school die met problemen te kampen heeft, eerder naar een
andere werkplek uit gaan kijken dan leerkrachten die werken aan een school
die geen of nauwelijks problemen ondervindt.5Kan, net als van het primair onderwijs (po), ook van
het voortgezet onderwijs (vo), uitgesplitst naar typen onderwijs, worden toegelicht
hoeveel procent van de scholen «zeer zwak» is?De populatie van scholen voor voortgezet onderwijs is veel kleiner dan
de populatie van basisscholen. Daardoor gaat het in het voortgezet onderwijs
bij 3 à 4 procent om een veel kleiner aantal dan in het basisonderwijs.
Bij kleine aantallen is uitsplitsen naar type statistisch niet verantwoord.
Daar komt bij dat het gaat om een wisselende groep scholen; er gaan er af,
er komen er bij en dan gaat ook de verhouding bij de uitsplitsing naar typen
weer wijzigen. Een andere complicatie is dat de meeste scholen voor voortgezet
onderwijs in ons land zijn georganiseerd in (brede) scholengemeenschappen.
Bij het beoordelen van scholen gaat het dan vaak om vestigingen van scholengemeenschappen;
zeer zwak zijn dan onderdelen van die scholen. Daardoor is het moeilijk om
generaliserend te zeggen dat «het» vmbo of «het» havo
steeds de zwakke schakel is.6Kunt u aangeven waarom u de scholen alleen wil toestaan
om leerlingen tijdelijk te verwijderen, nu het Onderwijsverslag 2002/2003
meldt dat «verwijdering van probleemleerlingen in de praktijk vaak onmogelijk
is waardoor er meer dan eens crisissituaties ontstaan»? Kunt u aangeven
waarom tijdelijk verwijderen volgens u de door de Onderwijsinspectie gesignaleerde
crisissituaties zal voorkomen?Ik ben van mening dat probleemleerlingen zo dicht mogelijk bij de school
moeten worden opgevangen. Uitval moet worden voorkomen en het behalen van
een startkwalificatie blijft het streven. Ik kies er daarom niet voor om leerlingen
uit het onderwijs te verwijderen. In plaats daarvan ga ik investeren in reboundvoorzieningen.
In de periode dat een leerling in een dergelijke voorziening zit, wordt sterk
ingezet op gedragsverandering en op herstel van de gezagsverhoudingen, met
als doel om leerlingen zo toe te rusten dat ze weer kunnen functioneren in
het regulier onderwijs. Daarnaast bied ik met de uitbreiding van het aantal
plaatsen in het ZMOK-onderwijs ook een voorziening voor leerlingen met ernstige
gedragsmoeilijkheden die permanent niet te handhaven zijn in het regulier
onderwijs.Voor verdere informatie verwijs ik u naar het plan van aanpak veiligheid
in het onderwijs en de opvang van risicoleerlingen dat ik op 19 mei naar
uw Kamer heb gestuurd.7Sinds wanneer is het de Onderwijsinspectie duidelijk
dat «verwijdering van probleemleerlingen in de praktijk vaak onmogelijk
is waardoor er meer dan eens crisissituaties ontstaan?» Betekent dit
dat de eerdere constatering dat er geen witte vlekken zijn in de opvangvoorzieningen
voor probleemjongeren, maar dat scholen de weg daar naartoe niet weten te
vinden, niet de werkelijkheid weerspiegelt?De wachtlijsten zijn het probleem. De inspectie heeft dit reeds in eerdere
Onderwijsverslagen gesignaleerd. Er zijn wel mogelijkheden voor plaatsing
van probleemleerlingen, maar het lukt niet altijd meteen. Daar komt bij dat
leerlingen met zeer ernstige gedragsproblemen niet zomaar door andere scholen
worden geaccepteerd. Men zoekt dan noodoplossingen, zoals «time-out»-voorzieningen
en schorsing in afwachting van definitieve verwijdering.8Is het hoge aantal zwakke lezers ook te verklaren door
de aard van de gebruikte leesmethodes of het niet (tijdig) onderkennen van
dyslexie?De inspectie heeft bij een steekproef alleen vastgesteld hoeveel zwakke
lezers er zijn en op hoeveel procent van de scholen maatregelen getroffen
worden voor leerlingen die aan het eind van groep 3 nog niet kunnen lezen.
De inspectie heeft geen onderzoek gedaan naar de oorzaken van de leesproblemen
van leerlingen en kan daarom geen uitspraken doen over de eventuele verbanden
met de gebruikte leesmethodes of het al dan niet tijdig onderkennen van dyslexie.
Daar komt bij dat dyslexie een complex begrip is waar verschillende deskundigen
verschillende definities voor gebruiken.9In welke mate heeft u gebruik gemaakt van de mogelijkheid
om op scholen waar het onderwijs ernstig of langdurig tekortschiet, het bestuur
van de instelling te laten bijstaan door een extern deskundige en/of onder
voorwaarden extra financiële middelen aan de instelling ter beschikking
te stellen, zoals werd bepaald bij de invoering van de Wet op het onderwijstoezicht
(WOT)?Zie antwoord op vraag 40.10Welke hulp wordt de vier procent «zeer zwakke»
basisscholen geboden van de zijde van de Onderwijsinspectie of van het departement
om «zichzelf uit het moeras te kunnen tillen»? Op welke wijze
wordt daarbij uitvoering gegeven aan de motie Rabbae die ten tijde van de
behandeling van de WOT is ingediend (Kamerstuk 27 783, nr. 32)?Voor de beantwoording van het eerste deel van deze vraag wordt verwezen
naar de antwoorden op de vragen 39 tot en met 43 over de beleidsreactie op
het Onderwijsverslag. De motie Rabbae, destijds vervangen door de gewijzigde
motie nr. 37, verzocht om extra inspectietoezicht en ondersteuning van achterstandsscholen.
Deze motie is destijds verworpen (Handelingen Tweede Kamer 2001–2002,
nr. 38).11Kan de minister aangeven waarom 10% van de 8-jarigen
in Nederland die primair onderwijs volgen nog niet kan lezen? Hoe wil de minister
omgaan met de 15% basisscholen die tegen dit tweede feit onvoldoende maatregelen
treffen?Zie voor het eerste deel van de vraag het antwoord op vraag 38 van de
beleidsreactie.Scholen worden via het inspectietoezicht gestimuleerd tot het opstellen
en uitvoeren van een verbeterplan voor die onderdelen waarop de school niet
aan de maat presteert. Resultaten op kerndoelen als lezen, alsook didactiek
en het volgen van schoolvorderingen vormen voorwerp van toezicht. Via het
proportioneel toezicht zullen scholen die op dergelijke cruciale onderdelen
echt zwak presteren intensiever worden gevolgd.12Op welke wijze wordt er gewerkt aan het verminderen
van de taalachterstanden? Is bekend welke methodes kunnen helpen? Wordt er
vooruitgang geboekt?Voor het eerste deel van de vraag kan worden verwezen naar het antwoord
op vraag 38 van de beleidsreactie. Scholen worden via de methodengids van
de Stichting Leerplan Ontwikkeling geholpen bij het maken van een keuze voor
een nieuwe (taal)methode. Wat betreft leesbegeleiding voor leerlingen met
leesproblemen en dyslexie is uit wetenschappelijk onderzoek duidelijk wat
kenmerken van effectieve leesbegeleiding zijn. Deze kenmerken zijn uitgangspunt
in het protocol leesproblemen en dyslexie dat het expertisecentrum Nederlands
in opdracht van mij heeft ontwikkeld. De interventieprogramma's bij leesproblemen
zijn tot nu toe onvoldoende geëvalueerd op effectiviteit. In het kader
van het Masterplan dyslexie wordt deze evaluatie ter hand genomen.13Kan de minister aangeven wat de oorzaak is van het
feit dat in Nederland 10% van de 15-jarigen «functioneel analfabeet»
is? Is er sprake van een toename in vergelijking met voorgaande jaren? Hoe
lag dat percentage 10 en 20 jaar geleden?De uitkomst dat 10% van de 15-jarigen functioneel analfabeet is afkomstig
van het de in 2000 verrichte meting in het kader van het PISA project. Op
allerlei schoolse vaardigheden wijzen metingen uit dat een bepaald percentage
van de leerlingen onder een gewenst minimum scoort. Deze PISA meting is in
2000 voor het eerste gehouden. Nederland scoorde als beste na Finland en Canada.
Ruim tien jaar eerder is in IEA verband een wereldwijd vergelijkend onderzoek
naar begrijpend lezen gehouden. Toen scoorde Nederland laag bij de 9-jarigen
en rond het gemiddelde van de deelnemende landen bij de 13–14-jarigen.
Exacte cijfers over % functionele analfabeten zijn niet bekend uit dat onderzoek,
maar lagen gezien de relatieve positie van Nederland toen waarschijnlijk hoger.
Er zijn geen gegevens bekend over twintig jaar geleden.14Wat is de reden dat Zweden een lager percentage schoolverlaters
heeft? Is er kennis over het beleid dat in Zweden met betrekking tot voortijdig
schoolverlaten gevoerd wordt? Wat zijn de genomen maatregelen van de Zweedse
regering om het uitvalpercentage relatief laag te houden vergeleken met andere
landen? Kan dit beleid ook in Nederland geïmplementeerd worden?Het Zweedse voortgezet onderwijs is fundamenteel anders van opzet dan
het Nederlandse. Zweden kent voor de leeftijdsgroep van 12 tot 16-jarigen
één ongedeeld voortgezet onderwijs, waar dat in Nederland sterk
geleed is. In Zweden volgen alle leerlingen op hun eigen niveau voortgezet
onderwijs, het zittenblijven is er afgeschaft, er zijn geen centrale eindexamens
en de leerlingen sluiten het onderwijs elk op hun eigen niveau af. In een
dergelijk bestel, dat minder selectief is dan het Nederlandse, zijn de oorzaken
van voortijdig schoolverlaten anders van aard en verschillen ook de wijzen
van bestrijden.15Hoe verhoudt het percentage van 15,5 van 18- tot 24-jarige
voortijdige schoolverlaters zich tot de eerder gepresenteerde cijfers van
22% schooluitval in het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) en
30% in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo)?Er is verwarring is ontstaan over de omvang van uitval in het vmbo en
mbo. Dit is mede het gevolg van het feit dat er wordt gewerkt met verschillende
definities en wijzen van meten. Bij eerder door de Inspectie gepresenteerde
uitvalpercentages zijn jongeren die onmiddellijk na het staken van hun opleiding
aan een andere opleiding begonnen, tot de uitvallers gerekend. Daardoor worden
de resulterende percentages uiteraard hoger. Ter vergelijking: in de eerste
vervolgmeting van de stoas-monitor, die de kwalificatiewinst in de beroepskolom
in beeld brengt, wordt voor het mavo en vbo in de jaren 2000 en 2001 gemeld
dat de slaagkansen van leerlingen die in het derde leerjaar waren ingestroomd
respectievelijk 84% en 83% waren. Dat komt neer op uitvalpercentages van 16%
en 17%. De uitvalpercentages uit mbo en vmbo kunnen niet zonder meer worden
vergeleken met het percentage ongekwalificeerde jongeren in de leeftijd van
18 tot 24 jaar. Dit laatste percentage is het resultaat van uitval in vroegere
jaren, verminderd met de aantallen jongeren die kortere of langere tijd daarna
alsnog hun startkwalificatie behaalden.16Hoe is de situatie ontstaan dat «drop-outs»
in het voortgezet onderwijs niet meer getraceerd kunnen worden?Volgens de Leerplichtwet zijn scholen verplicht om een leerplichtige jongere
die van school wisselt niet uit te schrijven voordat er bericht is van een
andere school die deze jongere heeft ingeschreven. Dit systeem kan echter
haperen omdat schoolwisselaars bij het verlaten van de ene school nog niet
altijd weten naar welke andere school ze zullen gaan. De school die door de
jongere wordt verlaten mag deze ook niet te lang ingeschreven houden, omdat
anders het risico bestaat dat de leerling in twee scholen, dus dubbel, wordt
bekostigd. Volgens de Leerplichtwet zijn gemeenten ook verplicht om de GBA
te vergelijken met een register van leerlingen die in de gemeente zijn ingeschreven
om na te gaan of er leerplichtigen zijn die geen onderwijs volgen. Ook dit
systeem blijkt in de praktijk niet altijd zonder problemen te functioneren,
vooral als leerlingen in een andere gemeente naar school gaan dan waarin zij
wonen. En juist dat komt in het voortgezet onderwijs vaak voor.Met de invoering van het persoonsgebonden nummer in het onderwijs ontstaat
er van alle jongeren een overzicht of zij leerplichtig zijn, een startkwalificatie
hebben behaald en nog onderwijs volgen. Er is een wetsvoorstel in voorbereiding
waarbij de Informatie Beheer Groep wordt toegestaan aan de gemeenten te melden
welke ingezeten jongeren die nog leerplichtig zijn, dan wel nog geen startkwalificatie
hebben behaald niet meer naar school gaan. Daarmee kan het systeem van opsporing
en registratie van voortijdige schoolverlaters (nagenoeg) sluitend worden.17Hoe kan de kwaliteit van de scholen voor voortgezet
onderwijs met voortijdig schoolverlaters, die volgens het Onderwijsverslag
didactisch en organisatorisch tot de zwakkere scholen behoren, verhoogd worden?De inspectie speelt hierbij een belangrijke rol. Op basis van de reguliere
toezichtstaak wordt door de inspectie voor elke school regelmatig een rapport
opgesteld. Als de kwaliteit op bepaalde punten achterblijft wordt dat in het
rapport specifiek aangegeven. Voortijdig schoolverlaten is een van de aandachtspunten
in de rapportage van de Inspectie. Naar aanleiding van het inspectierapport
dient de school een verbeterplan op te stellen. De Inspectie is de school
daarbij desgewenst behulpzaam. De rapporten zijn openbaar en op de site van
de inspectie in te zien. Op de door de specifiek door de inspectie aangegeven
punten wordt normaalgesproken door de school een verbeterplan opgesteld. Voor
zwakke scholen intensiveert de inspectie het toezicht en zal binnen een half
jaar of een jaar opnieuw worden geïnspecteerd en wel specifiek op de
verbetering van de als zwak beoordeelde punten, inclusief de voortijdige schooluitval.
Als uiterste consequentie kan de bekostiging van een school die niet in staat
is om de noodzakelijke verbeteringen te realiseren worden beëindigd.
Tot nu toe werkt de geschetste aanpak echter goed.18Wat zijn andere maatregelen om het pesten te voorkomen?Het blijft buitengewoon belangrijk dat scholen structureel een actief
veiligheidsbeleid voeren, en daarbinnen zeer alert zijn op pestgedrag. Naast
de genoemde maatregelen kiezen scholen voor trainingen sociale vaardigheden
in de klas, gesprekken en aandacht in de klas, trainingen en gedragsprotocollen
voor leerkrachten, samenwerking met voorzieningen rond de school en informatie
over beleid en schoolregels in de schoolgids. Het door OCW ingestelde Transferpunt
Jongeren, School en Veiligheid (ondergebracht bij het Algemeen Pedagogisch
Studiecentrum) blijft een belangrijke voorziening die scholen hierin adviseert,
informeert en doorverwijst.19Zijn de Onderwijsinspectie ook incidenten op het gebied
van antisemitisme bekend? Zo ja, wat zijn de daarvoor beschikbare feiten en
ontwikkelingen?Enige jaren geleden deed zich op een islamitische basisschool een incident
voor met een videofilm die als antisemitisch beschouwd zou kunnen worden.
Enkele maanden terug deden signalen de ronde dat in het geschiedenisonderwijs
de holocaust niet aan de orde zou komen uit angst voor repercussies van de
zijde van bepaalde leerlingen. Beide incidenten geven aan dat antisemitische
uitingen af en toe opduiken. Bij de vertrouwensinspecteurs, die onder meer
benaderd kunnen worden over grove pesterijen, zijn geen klachtmeldingen ontvangen
over antisemitische uitingen.20Zijn de sanctiemogelijkheden voor scholen en leerplichtambtenaren
adequaat om het ongeoorloofde schoolverzuim tegen te gaan?Zie antwoord op vraag 32.21Wat vindt u van de conclusie van de Onderwijsinspectie
dat, afgaande op het aanzienlijke percentage schoolleiders in het basisonderwijs
dat vragen over homoseksualiteit niet heeft beantwoord, het omgaan
met het verschijnsel homoseksualiteit voor schoolleidingen problematisch is?
Bent u bereid maatregelen te nemen die deze omgang kunnen vergemakkelijken?
Zo ja, welke? Zo neen, waarom niet?De conclusie van de Onderwijsinspectie dat het verschijnsel homoseksualiteit
voor schoolleidingen problematisch is, past binnen de verwachtingen hierover.
Juist daarom heb ik de Inspectie in samenwerking met het APS de opdracht gegeven
tot het ontwikkelen van de brochure «Iedereen is anders» (zie
vraag 20 beleidsreactie). Doel daarvan is om schoolleiders aandacht te vragen
voor het thema en aan te sporen beleid te voeren om tolerantie jegens homoseksuelen
te vergroten. De verwachting is dat met de brochure «Iedereen is anders»
een belangrijke stap in de goede richting is gezet.22Wat vindt u van de conclusie van de Onderwijsinspectie
dat op de meeste basisscholen de garantie ontbreekt voor een adequate behandeling
van homoseksualiteit in de lessen? Welke maatregelen neemt u om een adequate
behandeling te bewerkstelligen?Zie antwoord op vraag 20 over de beleidsreactie op het Onderwijsverslag.23Kan worden toegelicht hoe op 12% van de scholen is
vastgelegd op welke wijze men om moet gaan met homoseksualiteit bij wervings-
en selectieprocessen: op welke wijze is dat vastgelegd en wat houdt het precies
in?De inspectie is nagegaan of de scholen in
algemene beleidsdocumenten hebben vastgelegd:a. hoe discriminatie van homoseksuele personeelsleden en leerlingen voorkomen
kan worden (b.v. door het onderwerp expliciet met leerlingen te bespreken);b. hoe opgetreden moet worden bij discriminatie van homoseksuele personeelsleden
en leerlingen;c. hoe bij wervings- en selectieprocessen omgegaan wordt met homoseksualiteit;d. hoe personeelsleden om behoren te gaan met homoseksuele ouders van
leerlingen.Er zijn geen gegevens verzameld over de wijze
waarop dit in de beleidsdocumenten geformuleerd is.24Wat vindt u van de conclusie van de Onderwijsinspectie
dat expliciet beleid aangaande homoseksualiteit op de meeste scholen voor
basisonderwijs en voortgezet onderwijs (havo/vwo en vmbo) ontbreekt? Bent
u bereid de scholen nadrukkelijk aan te sporen beleid te ontwikkelen? Zo ja,
hoe? Zo neen, waarom niet? Is het wenselijk om structureel aandacht te besteden
aan incidenten rond homoseksualiteit, vooral gezien het feit dat scholen geen
specifiek beleid voeren op dit thema?Het is niet zozeer wenselijk maar zelfs noodzakelijk om structureel aandacht
te besteden aan homoseksualiteit. Dit past in het veiligheidsbeleid dat ook
alleen vruchten kan afwerpen wanneer daarvoor structureel aandacht bestaat.
De nadruk ligt daarbij op preventie, het voorkomen van incidenten en het bevorderen
van een positief en veilig schoolklimaat. De conclusie van de Onderwijsinspectie
dat het op de meeste scholen ontbreekt aan expliciet beleid op dit punt, verbaast
mij niet. Juist daarom heb ik de Inspectie in samenwerking met het APS de
opdracht gegeven tot het ontwikkelen van de brochure «Iedereen is anders»
(zie vraag 20 beleidsreactie). Uitdrukkelijke doel daarvan is
om scholen aan te sporen beleid te voeren om tolerantie jegens homoseksuelen
te vergroten. De verwachting is dat met de brochure «Iedereen is anders»
een belangrijke stap in de goede richting is gezet.25Wat vindt u van het feit dat één op de
vijf vmbo-scholen en één op de vier havo/vwo-scholen over een
gedragscode beschikt die expliciet aandacht schenkt homodiscriminatie? Bent
u bereid te bevorderen dat alle scholen over zo'n gedragscode gaan beschikken?
Zo ja, hoe? Zo neen, waarom niet?Scholen zijn zelf verantwoordelijk voor een veilig schoolklimaat en de
Inspectie van het Onderwijs ziet daarop toe. Het is aan mij en aan de Inspectie
om scholen daarbij te ondersteunen. Het past echter niet in de huidige ontwikkeling
naar meer deregulering om scholen voor te schrijven op welke wijze zij hieraan
invulling geven. Ik ga scholen daarom niet voorschrijven dat scholen een gedragscode
moeten introduceren.26Bent u op de hoogte van het feit dat het pesten of
uitschelden van homoseksuele leraren of het plegen van agressie jegens hen,
ziekteverzuim en zelfs arbeidsongeschiktheid tot gevolg heeft? Welke maatregelen
neemt u om dit probleem te verminderen?Jazeker, daarvan ben ik op de hoogte. Homodiscriminatie is een serieus
probleem waar scholen serieus werk van moeten maken. Naast de maatregelen
zoals reeds genoemd bij vraag 020, beleidsreactie wordt ook op andere manieren
ingezet om homo emancipatie te bevorderen. Het gaat om de meer algemene maatregelen,
zoals genoemd in de brief over veiligheid op scholen van oktober 2003. Daarnaast
gaat het om de volgende meer specifieke maatregelen. Tevens zijn met subsidie
van OCW onder coördinatie van APS en het COC Nederland in samenwerking
met betrokken belangenorganisaties de pilots «homoseksualiteit in de
school» gestart. Deze pilots moeten zicht geven op een effectieve werkwijze
ten aanzien van het vergroten van de tolerantie in scholen. Het uitgangspunt
hierbinnen is hoe scholen zelf vorm kunnen geven aan veiligheid en bespreekbaarheid
van homo-emancipatie en seksuele diversiteit. Het project train de trainer
van Stichting Yoesuf maakt tevens deel uit van dit grote pilot-project. De
pilots lopen nog tot 2005.27Wat vindt u van het feit dat 8% van de vmbo-scholen
zegt de veiligheid van homoseksuele leerlingen en leraren niet te kunnen waarborgen
en dat 13% van de scholen hierover geen uitspraken kan doen? Welke maatregelen
neemt u om deze percentages te verkleinen?Het is helaas onmogelijk 100% veiligheid te garanderen. Dat neemt niet
weg dat elk gevoel van onveiligheid serieus genomen moet worden. Ik vind het
belangrijk dat scholen aandacht schenken aan de problematiek en maatregelen
nemen om deze te verminderen. Voor de maatregelen die ík hieromtrent
neem, verwijs ik naar het antwoord op vraag 20 over de beleidsreactie en de
pilots «Homoseksualiteit in de school» die worden genoemd in het
antwoord op vraag 26 over het onderwijsverslag.28In hoeverre wordt er op het vmbo en op havo/ vwo verwezen
naar de gebeurtenissen van 11 september 2001, als het gaat om onveiligheid
door leerkrachten en onderwijsassistenten?Research voor Beleid heeft in mijn opdracht onderzoek uitgevoerd naar
geweld en agressie tegen leerkrachten en onderwijsondersteunend personeel.
Uit dit onderzoek blijkt dat de meeste respondenten van mening zijn dat de
veiligheid in de afgelopen vijf jaar gelijk is gebleven.29In één op de vier scholen in de vier
grote steden zijn de problemen met incidenten zo groot dat ze de veiligheid
van leerlingen en personeelsleden, naar eigen zeggen, niet voldoende kunnen
waarborgen. Hoe beoordeelt u dit aantal?Elke school die de veiligheid van haar leerlingen en personeelsleden niet
kan waarborgen, is er één teveel. Ik hecht groot belang aan
een veilig schoolklimaat. Met de in het plan van aanpak veiligheid in het
onderwijs en de opvang van risicoleerlingen (29 240, nr. 5) aangekondigde
maatregelen krijgen scholen meer mogelijkheden om een veilig schoolklimaat
te bevorderen. De extra middelen die aan deze maatregelen gekoppeld zijn,
worden met voorrang in de grote steden ingezet.30Hoe kan de samenhang tussen het optreden van incidenten
en het nemen van maatregelen verklaard worden?Meer incidenten benadrukken de omvang en de ernst van de problematiek
en sporen daarmee aan tot het nemen van maatregelen. Scholen die veel te maken
hebben met incidenten, nemen ook de meeste maatregelen.31Wat vindt u van de conclusie dat de meeste vmbo-scholen
geen specifiek beleid voeren met betrekking tot de aandacht voor homoseksualiteit
in hun lesprogramma's? Bent u bereid bereid te bevorderen dat scholen in het
voortgezet onderwijs in hun lesprogramma's meer aandacht schenken aan homoseksualiteit,
bijvoorbeeld door de behandeling van homo's in en na de Tweede Wereldoorlog
als eindexamenonderwerp bij het vak geschiedenis op te nemen? Zou onderzoek
moeten worden gedaan naar de vraag of homoseksuele leerlingen zich veilig
voelen op school?Het is van groot belang dat binnen een school aandacht is voor hoe mensen
respectvol met elkaar omgaan en dat duidelijk wordt gemaakt wat wel en niet
acceptabel gedrag is. Dit zal dan ook expliciet in de kerndoelen naar voren
komen. Eén van de kerndoelen voor de onderbouw voortgezet onderwijs
zal luiden: De leerling leert over overeenkomsten, verschillen en veranderingen
in cultuur en levensbeschouwing in Nederland, leert eigen en andermans leefwijze
daarmee in verband te brengen, en leert de betekenis voor de samenleving te
zien van respect voor elkaars opvattingen en leefwijzen. Deze formulering
biedt een wettelijk kader voor de opdracht aan de school om in het onderwijsprogramma
zorg te dragen voor respectvolle omgang met elkaar.32Bent u van mening dat de maatregelen tegen ongeoorloofd
verzuim effectief zijn? Zouden er andere maatregelen mogelijk zijn die effectiever
zijn?Op het merendeel van de scholen voor primair onderwijs zijn de gebruikelijke
maatregelen tegen verzuim, namelijk contact opnemen met de ouders of verzorgers
en het melden van het verzuim aan de leerplichtambtenaar, kennelijk voldoende
effectief. In gevallen waarin dat niet het geval is kan een nog sneller melden
van elk verzuim bij de leerplichtambtenaar (de wet verplicht alleen tot een
melding indien het verzuim een bepaalde tijdsduur overstijgt)
een bijdrage leveren aan het terugdringen van het verzuim.33Zou een oudercontract kunnen bijdragen aan het terugdringen
van het aantal incidenten tussen ouders en personeelsleden?Goede contacten tussen school en ouders en heldere afspraken tussen deze
partijen over normen, waarden en gedragsregels kunnen bijdragen aan een sfeer
waarin incidenten voorkomen kunnen worden. Daarbij is het van belang dat er
niet alleen contact met ouders wordt gezocht als er problemen met hun kind
zijn, maar ook als alles (nog) goed gaat. Wat bijdraagt aan het verminderen
van incidenten is dat school en ouders van elkaar van tevoren weten wat ze
van elkaar verwachten en wanneer en waarop ze elkaar daadwerkelijk aanspreken.
Daar wil ik de school op aanspreken.De vorm van een contract tussen school en ouders kan daarbij een instrument
zijn. Het is een zaak van school en ouders of ze dit gebruiken dan wel het
op een andere manier doen.34Uit internationaal onderzoek naar lerarentekorten blijkt
dat leraren vaak onvoldoende waardering putten uit hun beroep en dat veel
landen er belang aan hechten om een sterke beroepsidentiteit te creëren
voor leraren. Is de minister dit voor Nederland ook voornemens te doen? Vormen
deze punten ook onderdeel van het beleidsplan onderwijspersoneel van de minister?Een belangrijke doelstelling van de Wet op de beroepen in het onderwijs
(Wet BIO) is het vergroten van de beroepsidentiteit van de leraren. Zo zijn
voor de leraren in het PO, VO en BVE onder regie van de beroepsgroep zelf
bekwaamheidseisen ontwikkeld, die in een Algemene Maatregel van Bestuur op
grond van die wet zullen worden vastgelegd. Meer dan ooit heeft de beroepsgroep
daarmee een centrale rol in het debat over de kwaliteit van het beroep. Bekwaamheidseisen
zullen periodiek worden herijkt. Zij vormen ook het richtpunt voor het onderhouden
van bekwaamheid waarvoor onderwijsinstellingen in overleg met hun personeel
beleid moeten ontwikkelen. Het resultaat daarvan wordt opgenomen in een bekwaamheidsdossier.
Uiterlijk 2007 dient iedere onderwijsgevende over een bekwaamheidsdossier
te beschikken. Het bekwaamheidsdossier versterkt de beroepsidentiteit van
de leraar en vormt de basis voor diens verdere ontwikkeling. Dit staat beschreven
in het Beleidsplan onderwijspersoneel. Ook op dit punt hebben beroepsgroepen
zoals de Stichting beroepskwaliteit leraren en ander onderwijspersoneel (SBL)
en de Nederlandse Schoolleidersacademie (NSA) een belangrijke rol. In navolging
op eerdere campagnes loopt sinds september 2001 de imagocampagne «Je
groeit in het onderwijs». Het primaire doel van de campagne is het imago
van werken in het onderwijs te verbeteren. De effecten van de campagne zijn
positief. Het beroep van leraar wordt door het algemene publiek als maatschappelijk
relevant en positief beoordeeld. Thans wordt nagedacht over een eventueel
vervolg van de campagne in 2005 en over de vorm van een eventuele campagne.35Medio 2003 waren er 9700 ID-ers (In- en Doorstroombanen).
Wat verwacht u van het aantal voor 2004–2005?Sinds 2003 hebben onderwijswerkgevers ruim 1000 ID-banen omgezet in een
regulier gefinancierde baan. Het aantal werknemers dat nu nog op een ID-plaats
werkzaam is in het onderwijs bedraagt een kleine 8700. De verwachting
is dat dit aantal verder zal teruglopen onder invloed van het gemeentelijk
beleid ten aanzien van de Wet Werk en Bijstand.Aangezien het beleid per gemeente sterk kan verschillen, is het op dit
moment niet mogelijk een inschatting te maken van het totale effect. OCW laat
onderzoek verrichten naar de verwachte ontwikkeling van het aantal ID-werknemers
in het onderwijs en monitort het feitelijk verloop. De resultaten van het
onderzoek zullen na de zomer beschikbaar zijn.36Zijn de onderwijsondersteuners ID-ers of WIW-ers (Wet
Inschakeling Werkzoekenden)? Wat gebeurt er met deze ondersteunende activiteiten,
nu ID-ers en WIW-ers wegbezuinigd worden? Wat heeft dat voor een effect voor
de leerlingen en docenten?In het onderwijs werken zowel ID-werknemers als WIW-ers in ondersteunende
functies. ID-ers zijn vast in dienst bij de onderwijswerkgever, WIW-ers worden
ingehuurd tegen betaling van een inleenvergoeding. De bezuinigingen op gesubsidieerde
arbeid hebben al geleid tot een daling van het aantal ID- en WIW-banen. Het
is afhankelijk van het gemeentelijk beleid ten aanzien van de Wet Werk en
Bijstand of er een verdere daling optreedt. Vanuit SZW is een regeling getroffen
om te stimuleren dat ID-banen worden omgezet in een regulier gefinancierde
baan. Op dit moment zijn in het onderwijs al ruim 1000 ID-banen op deze manier
omgezet. Verder is het van belang onderscheid te maken tussen de extra ondersteunende
functies die in het verleden zijn gecreëerd op basis van de ID- en de
WIW-regeling, en de ondersteuning die wordt bekostigd op basis van de reguliere
formatiebudgetten. Deze laatste ondersteuning blijft in ieder geval gehandhaafd.37In welke mate treffen de bezuinigingen de achterstandscholen
zodat het lerarentekort nog verder op kan lopen met alle consequenties van
dien?Het nieuwe beleid ten aanzien van gesubsidieerde arbeid heeft gevolgen
voor alle werkgevers die ID-werknemers in dienst hebben. Het beeld van ID-banen
in het onderwijs is heel divers: ze komen voor bij zowel grote als kleine
scholen en in alle delen van het land. Er is geen concentratie van ID-werknemers
bij achterstandsscholen. De bezuinigingen op gesubsidieerde arbeid leiden
niet tot een oploop van het lerarentekort, aangezien ID-ers en WIW-ers alleen
ondersteunende taken vervullen. Wel zou een vermindering van deze werknemers
kunnen leiden tot een hogere werkdruk. Het is de verantwoordelijkheid van
de school om dit tegen te gaan door waar nodig reguliere onderwijsondersteuners
in te zetten.38Is er onderzoek onder leraren gedaan hoe het beroep
aantrekkelijker te maken is en welke maatregelen effectief zijn om het lerarentekort
terug te dringen?Sinds 2000 zijn enkele onderzoeken uitgevoerd waarin aspecten van de vraag
aan de orde zijn geweest (variatie en afwisseling, begeleiding van beginnende
leraren, wervings- en bindingspremies, gezonde en langdurige arbeidsparticipatie
van ouderen, reden om voor een lerarenopleiding te kiezen, redenen om voor
een baan binnen of buiten het onderwijs te kiezen). Zoals door mij eerder
toegezegd loopt op dit moment een grootschalig cohortonderzoek naar loopbanen
binnen het onderwijs, waaruit voor verscheidene jaargangen afgestudeerden
van de lerarenopleidingen (inclusief jaargang 2003) zal kunnen worden afgeleid
welke motieven een rol spelen bij in-, door- en uitstroom op de onderwijsarbeidsmarkt.
De maatregelen die zijn getroffen en de (pilot)projecten die zijn opgestart
met het oog op het verlichten en op lange(re) termijn tegengaan
van de tekortenproblematiek, worden gemonitord en geëvalueerd. In de
Nota Werken In Het Onderwijs wordt jaarlijks verslag gedaan van de bevindingen
van deze onderzoeken. Vanzelfsprekend worden de betreffende onderzoekspublicaties
ook integraal aangeboden, zowel in gebonden vorm als op het OCW-plein.39Zijn feminisering van het onderwijs en meer parttime
banen, net als in andere landen, ook in Nederland oorzaken voor tekorten?Nee, de tekorten in het onderwijs worden niet veroorzaakt door het aantal
parttimers en het grote aantal vrouwen in het onderwijs. In het onderwijs
werken relatief veel vrouwen in deeltijd. Ruim 60% van de vrouwen kiest daar
ook bewust voor. Enerzijds betekent dit dat scholen bij vacatures extra mensen
moeten werven, en dat betekent een extra belasting voor het management. Anderzijds
moeten veel hbo- (20 procent) en WO-afgestudeerden (30 procent) die in het
onderwijs gaan werken met tegenzin een deeltijdbaan accepteren. Dit komt in
het VO met name door de versnippering van uren. De meeste leerkrachten zijn
echter tevreden over hun aanstellingsomvang. Veel vrouwen willen in deeltijd
werken vanwege de zorg voor het huishouden en/of de kinderen. Het feit dat
het in het onderwijs mogelijk is om deeltijd te werken beweegt vrouwen om
(weer) in het onderwijs te gaan werken. Vanuit dat licht draagt de mogelijkheid
tot parttime werken bij aan het oplossen van de tekortenproblematiek. Tot
slot wijs ik u erop dat de gemiddelde aanstellingsomvang in het onderwijs
0,78 bedraagt. In de tekortregio's bedraagt de aanstellingsomvang 0,8.40Wat gebeurt er met de onderwijsassistenten die voornamelijk
in het westen van het land werken, nu de gewichtenregeling aan verandering
onderhevig is? Wat zijn de gevolgen hiervan?De gevolgen zijn niet aan te geven, omdat dit het beleid van de school
betreft. Voornemens op het terrein van de gewichtenregeling volgen binnenkort.41Verwacht de Onderwijsinspectie een positief effect
van de verhoging van de bijdrage voor zij-instromers tot 15 000 euro
op de begeleiding van nieuwe leraren?De inspectie juicht maatregelen voor de aanpak van het lerarentekort toe.
Dat geldt ook voor de maatregelen voor zij-instromers. Wat het effect van
deze maatregelen is, moet uiteraard afgewacht worden.42Welke «grote gevolgen» heeft het scholen
van zij-instromers voor de lerarenopleidingen met betrekking tot de digitale
didactiek?De scholing van zij-instromers zou grote gevolgen kunnen hebben voor de
lerarenopleidingen. Door de opzet van deze scholing is duidelijk geworden
aan welke concrete leerbehoeften de lerarenopleidingen moeten voldoen om aan
te sluiten bij de praktijksituaties van de zij-instromers. Dat zou ingrijpende
veranderingen met zich mee kunnen brengen voor de lerarenopleidingen, onder
andere in het denken over digitale didactiek.43Kan aangegeven worden hoe het staat met het streven,
vastgelegd in de WOT, scholen eenmaal per jaar te bezoeken?De werkwijze van de inspectie is sinds de inwerkingtreding van de WOT
als volgt: De inspectie bezoekt alle scholen in een cyclus van 4 jaar éénmaal
met een periodiek kwaliteitsonderzoek, waarbij alle kwaliteitsaspecten worden
beoordeeld. Als de kwaliteit van het onderwijs op een school reden tot zorg
geeft, bezoekt de inspectie een school vaker voor een dergelijk onderzoek.
In een jaar waarin een school geen periodiek kwaliteitsonderzoek krijgt, voert
de inspectie een jaarlijks onderzoek uit. Hierbij wordt de vinger aan de pols
gehouden ten aanzien van in ieder geval de opbrengsten, de vorderingen die
de school maakt sinds het vorige inspectie-onderzoek en zo nodig ook de kwaliteitszorg.Zoals de Inspectie van het onderwijs in haar Jaarverslag 2003 heeft aangegeven
was het aantal periodieke kwaliteitsonderzoeken in de sectoren primair en
voortgezet onderwijs kleiner dan gepland. Het aantal jaarlijkse onderzoeken
was in de meeste sectoren groter dan gepland, deels ter compensatie van achterblijvende
aantal periodieke kwaliteitsonderzoeken. Belangrijke reden van het laatste
is dat de capaciteitsuitbreiding in 2003 niet het gehele jaar kon worden benut.
De nieuwe medewerkers die begin 2003 in dienst traden moesten eerst geschoold
worden en konden dus niet direct productief aan de slag. Daarnaast moesten
de zittende medewerkers geschoold worden in – en natuurlijk ook wennen
aan – het gebruik van de nieuwe toezichtkaders. Voorts was het onderliggende
instrumentarium pas per 1 april volledig operationeel. De ontwikkeling
daarvan had vertraging opgelopen omdat bij de behandeling van de Wet op het
onderwijstoezicht in de Kamer op de valreep nog wijzigingen waren aangebracht.44Hoe wordt omgegaan met digitaal administratief toezicht.
Wat zijn Telejo's?De inspectie geeft bij de uitvoering van de schoolonderzoeken prioriteit
aan de periodieke kwaliteitsonderzoeken. Gegeven de haar beschikbare capaciteit
is de inspectie niet in staat om, naast de uitvoering van de periodieke kwaliteitsonderzoeken,
alle scholen die een jaarlijks onderzoek krijgen, ook daadwerkelijk te bezoeken.
Een aantal van de jaarlijkse onderzoeken wordt uitgevoerd in de vorm van een
bureau-onderzoek. Hierbij komen overigens dezelfde onderdelen aan bod als
bij een jaarlijks onderzoek in de vorm van een bezoek. Deze vorm van jaarlijks
onderzoek wordt gereserveerd voor scholen waar bij een vorig onderzoek de
kwaliteit op orde was, waar geen negatieve signalen over zijn binnengekomen
en waarvan de risico-analyse geen negatief beeld oplevert. De inspectie is
bezig om de jaarlijkse onderzoeken die de vorm krijgen van een bureau-onderzoek
te ontwikkelen. Hierbij worden in de vorm van pilots verschillende manieren
ontwikkeld. Deze pilots houden in dat de inspectie de beschikbare informatie
aanvult met recente informatie, via een vragenlijst. In een enkel geval wordt
deze informatie over de school nog geverifieerd dan wel aangevuld via een
telefonisch contact met de school. Daarom werd op een enkel inspectiekantoor
deze vorm van onderzoek soms wel eens «telejo» (= een jaarlijks
onderzoek op afstand) genoemd. In gevallen waarin het bureau-onderzoek aanwijzingen
oplevert voor een risicovolle ontwikkeling van de school, wordt het bureau-onderzoek
aangevuld met een bezoek aan de school, als onderdeel van het jaarlijks onderzoek.
Zowel bij het jaarlijks onderzoek in de vorm van een bezoek als bij het bureau-onderzoek
ontvangen de scholen een rapportage met de oordelen van de inspectie.45Hoe draagt de Onderwijsinspectie in haar werkwijze
en normering bij aan het terugdringen van de administratieve lastenverlichting
en regeldruk?De inspectie heeft een aantal acties in werkwijze en normering ondernomen
die bijdragen aan de administratieve lastenverlichting. De huidige werkwijze
van de inspectie is proportioneel, dat wil zeggen dat de inspectie enerzijds
gebruikt maakt van gegevens die scholen beschikbaar stellen via o.a. zelfevaluaties
en anderzijds de frequentie van het toezicht afstemt op de kwaliteit van de
school. Beide situaties dragen bij aan de lastenverlichting van de scholen.
Andere ontwikkelingen binnen de inspectie die bijdragen aan de lastenverlichting
zijn het vergroten van de efficiëntie van vragenlijsten die de inspectie
gebruikt ter voorbereiding van schoolbezoeken door enerzijds alleen te vragen
naar gegevens die nog niet bij de inspectie bekend zijn en anderzijds over
te stappen naar een systeem van elektronische bevraging. Ten behoeve van risico-analyses
maakt de inspectie optimaal gebruik van gegevens die scholen al aan andere
partijen beschikbaar hebben gesteld. Ook deze laatste ontwikkelingen dragen
bij aan de administratieve lastenvermindering.46Wie bepaalt de criteria voor de door de Onderwijsinspectie
gehanteerde risicoanalyses? Kan de Kamer van die risicoanalyses en de bijbehorende
criteria een afschrift ontvangen?De risico-analyses zijn voor de inspectie een hulpmiddel om te bepalen
of de ontwikkelingen op scholen zodanig zijn dat deze eerder dan gepland bezocht
moeten worden. Deze risico-analyses inspectie worden dus niet gebruikt om
de kwaliteit van het onderwijs te beoordelen. Naast alles wat bij de inspectie
over scholen bekend is, vormen deze analyses een tweede bron om te bewaken
of scholen eerder bezocht moeten worden dan met de school is afgesproken.
De criteria die van belang zijn om te bepalen of er ten aanzien van een school
actie ondernomen moet worden, worden door de inspectie bepaald en zijn gebaseerd
op wetenschappelijk onderzoek van het risicomodel. Dit model en de wetenschappelijke
verantwoording daarvan kan aan de Kamer beschikbaar worden gesteld.47Heeft de Onderwijsinspectie bij het opstellen van het
Onderwijsverslag 2002/2003 gebruik gemaakt van recente gegevens, afkomstig
van inspectiebezoeken in 2003?Het Onderwijsverslag is het verslag over het voorafgaande onderwijsjaar
en niet het voorafgaande kalenderjaar. Het Onderwijsverslag dat nu aan de
orde is, heeft dus betrekking op de school- en instellingsbezoeken die tussen
september 2002 en juli 2003 zijn uitgevoerd. In enkele gevallen (aardrijkskunde
en geschiedenis, sbo) hebben we ons op oudere gegevens gebaseerd.48Hoe bevordert de Onderwijsinspectie de actualiteit
van de kwaliteitskaarten en hoe wordt voorkomen dat die kaarten gebaseerd
zijn op verouderde informatie?De gegevens voor deze kaarten ontleent de inspectie aan de Jaarlijkse
Onderzoeken en aan de Periodieke Kwaliteitsonderzoeken die op het overgrote
deel van de scholen eens in de drie jaar en op BVE-instellingen eens in de
vier jaar plaatsvinden. De jaarlijkse onderzoeken leveren ten behoeve van
de kwaliteitskaarten alleen gegevens op over de opbrengsten van de scholen.
De andere gegevens van de kaarten worden ontleend aan de periodieke
kwaliteitsonderzoeken. Dit houdt in dat jaarlijks het oordeel over de opbrengsten
op de kaarten wordt geactualiseerd. Voor de actualisering van de andere gegevens
is de inspectie afhankelijk van het moment waarop een nieuw Periodiek Kwaliteitsonderzoek
plaatsvindt. Omdat niet alle gegevens op de kaarten even actueel zijn, wordt
op de kaart vermeld op welk moment deze gegevens zijn verzameld. Ook wordt
op deze kaarten vermeld, dat sommige zaken verouderd kunnen zijn en dat men
naar het moment van gegevensverzameling moet kijken.49Wat zijn de mogelijkheden voor schoolbesturen om kanttekeningen
te plaatsen bij of bezwaar aan te tekenen tegen het oordeel van de Onderwijsinspectie
en in hoeverre worden die kanttekeningen en bezwaren ook openbaar? Geldt dit
ook voor scholen die worden aangemerkt als «zeer zwak»?In de procedure rond de afhandeling van inspectierapporten is voorzien
dat schoolbesturen de gelegenheid krijgen op het rapport te reageren. In het
geval schoolbesturen en de inspectie niet tot overeenstemming komen over kanttekeningen
of bezwaren tegen inspectie-oordelen, worden de afwijkende c.q. afwijzende
opvattingen van het schoolbestuur opgenomen in het inspectierapport, en dus
samen met de oordelen van de inspectie openbaar gemaakt. Met de besturen van
zeer zwakke scholen maakt de inspectie afspraken over het verbetertraject
zoals het door de school wordt opgesteld. Ook dergelijke bestuurlijke reacties
worden aan het rapport toegevoegd.50Wat is de toegevoegde waarde van het publiceren van
deze resultaten van tussentoetsen of eindtoetsen in een schoolgids? Wat zegt
dat over een school?Er zijn grote verschillen in de resultaten die scholen bij hun leerlingen
weten te bereiken. Dat geldt ook voor scholen die een vergelijkbare leerlingenpopulatie
hebben. De verschillen in de resultaten van leerlingen op scholen met een
vergelijkbare leerlingen populatie zijn een zeer belangrijke indicator voor
de kwaliteit van het onderwijs op de betreffende school. De resultaten op
begin- en tussentoetsen hebben een belangrijke aanvullende waarde. De tussentijdse
resultaten werpen hun schaduw vooruit op de opbrengsten aan het eind van het
basisonderwijs en vormen daardoor een voorspeller voor de opbrengsten aan
het eind van het basisonderwijs. Begintoetsen stellen scholen in staat om
duidelijk te maken wat de beginsituatie van hun leerlingen was. En dat is
weer belangrijk omdat scholen daarmee de gelegenheid hebben om aan te geven
wat de toegevoegde waarde van hun onderwijs is en dat is relevante informatie
voor ouders?51Kan de Onderwijsinspectie inzicht verschaffen in hoe
scholen de kwaliteit van het toezicht beoordelen?Uit onderzoek van de inspectie onder scholen voor PO en VO die in 2003/2004
zijn bezocht blijkt dat scholen overwegend tevreden zijn over de kwaliteit
van het toezicht. Uitgedrukt in een schoolcijfer waarderen de scholen voor
PO en VO het toezicht met ruim een 7,5. Een nagenoeg vergelijkbaar oordeel
komt naar voren in de enquête die de Algemene Vereniging van Schoolleiders
onlangs onder haar leden heeft gehouden. Op de stelling: «Ik ben tevreden
over de wijze waarop de inspectie het onderzoek heeft uitgevoerd» kon
gescoord worden tussen 1 en 4. De gemiddelde score van de schoolleiders lag
op 3.41.52Hoe zijn uitkomsten waaruit blijkt dat de kwaliteitszorg
in het hoger beroepsonderwijs (hbo) en het wetenschappelijk onderwijs (wo)
matig is, te rijmen met het streven om «topopleidingen» en «topuniversiteiten»
te creëren, in een kwaliteitszorgsysteem dat klaarblijkelijk nog in de
kinderschoenen staat?Het kwaliteitszorgsysteem waarborgt een basiskwaliteit. De toetsingskaders
die in het hbo en het wo worden gebruikt, bevatten o.a. het interne kwaliteitszorgsysteem
als aspect. Dit aspect werd in de visitaties die in 2003 zijn samengevat veelal
als onvoldoende beoordeeld. In het oude systeem hebben opleidingen twee jaar
de tijd om geconstateerde tekortkomingen weg te werken. In het nieuwe accreditatiesysteem
moeten alle aspecten, o.a. de interne kwaliteitszorg, op het moment van accreditatie
in orde zijn. Over de gehele linie vindt dus aanscherping van de kwaliteit
van opleidingen plaats. Een dergelijke aanscherping van de kwaliteitszorg
vormt de uitgangsbasis waarop zich «toppen» kunnen vormen.53Het geringe aantal meisjes dat in havo en vwo voor
de natuurprofielen kiest is volgens Onderwijsinspectie het belangrijkste knelpunt
voor het tekort aan hoger opgeleide béta's en technici. Wat is volgens
u er de oorzaak van dat Nederland met een gemiddelde van 6%, afwijkt van de
andere landen in Europa, aangezien het Europees gemiddelde op 9% ligt?Het is niet mogelijk om hierover sluitende uitspraken te doen. De Inspectie
voor het Hoger Onderwijs geeft zelf een «sorteercultuur» in het
onderwijs aan als een van de mogelijke oorzaken. In ieder geval geeft het
gegeven extra urgentie aan de noodzaak ons in de aanpak te richten op het
onbenut potentieel aan vrouwen en meisjes in de bèta en techniek.54Welke consequenties verbindt u aan de constatering
dat een structurele aanpak van de bèta-achterstand van ons land voor
de langere termijn zal moeten plaatsvinden in het traject dat aan de studiekeuze
voorafgaat?In het deltaplan bèta/techniek worden maatregelen over de gehele
(onderwijs)keten voorgesteld, dus zowel vóór als ná de
studiekeuze. Een voorbeeld is het actieprogramma voor verbreding van techniek
in het basisonderwijs, dat de komende jaren gaat worden uitgevoerd.55De kwaliteitszorg op de scholen voor voortgezet onderwijs
voldoet maar in 36% van de gevallen aan de eisen die de Inspectie daaraan
stelt. Gaat het hier om aspecten die de scholen moeten uitvoeren of hebben
de scholen op dit punt ook ruimte voor eigen beleid? Hebben de leerlingen
op scholen waar die kwaliteitszorg niet voldoende is, minder kansen binnen
het voortgezet onderwijs en binnen het vervolgonderwijs dan op scholen waar
dit wel het geval is?De eisen die de inspectie stelt aan kwaliteitszorg zijn uitgewerkt in
zes indicatoren zoals die ook in het onderwijsverslag staan opgenomen (tabel
4.2) Bij de opstelling van het toezichtskader heeft de inspectie met het onderwijsveld
overeenstemming bereikt over kwaliteitskenmerken en indicatoren. Hoe scholen
deze aspecten/indicatoren invullen is aan de scholen zelf. Uit onderzoek is
gebleken dat er een positief verband is tussen effectiviteit van een school
en de aanwezigheid van kwaliteitszorg. De kansen van leerlingen worden hiermee
dus vergroot.56Kunt u oorzaken noemen voor het feit dat het percentage
geslaagden in de Tweede Fase hoger is dan in de oude stijl? Kan een oorzaak
zijn dat door de verbreding de diepgang minder is?Er zijn geen oorzaken bekend voor de hogere slaagcijfers in de tweede
fase havo/vwo. Dat het examen zich nu uitstrekt over een groter aantal vakken
betekent dat er voor bepaalde vakken nu minder tijd beschikbaar is; daarnaast
wordt er meer aandacht besteed aan elementen zoals diverse vaardigheden en
zijn er inhoudelijke onderdelen toegevoegd. Dit maakte het onvermijdelijk
om bepaalde delen van de inhoud van de oude vakken te schrappen bij de vaststelling
van de nieuwe programma's. Het is vrijwel onmogelijk om op grond van dit geheel
een uitspraak te doen over wijzigingen in de diepgang per vak. Bij de consequenties
voor de moeilijkheidsgraad moet bovendien rekening worden gehouden met de
tijd die per vak beschikbaar is.57Betekent het feit dat het totale exploitatieresultaat
in het voortgezet onderwijs afgenomen is, terwijl de financiële positie
van de gezamenlijke vo-instellingen al goed gekwalificeerd kan worden, dat
er geen reden tot zorg is?Er zou een zorgelijke situatie kunnen ontstaan als er gedurende meerdere
jaren een negatief exploitatieresultaat geboekt wordt, gepaard gaande met
sterk verslechterende solvabiliteit- en liquiditeitratio's. Daar is nu geen
sprake van. Het exploitatieresultaat is nog steeds positief en de solvabiliteit
is stabiel. N.B. Deze vraag heeft betrekking op pag. 89 van het jaarverslag
2003 maar is gesteld n.a.v. het onderwijsverslag 2003.58Zet de dalende trend in de liquiditeit die de laatste
vijf jaar zichtbaar is, zich naar de toekomst toe door? Wat is de reden hiervoor?Een verklaring kan zijn dat de scholen na invoering lumpsum zijn begonnen
met een voorzichtig financieel beleid met een hoge liquiditeitswaarden als
kenmerk. Nu de scholen steeds meer gewend raken aan de lumpsumsystematiek
en ze buffers hebben gevormd tegen financiële risico's kan het financiële
beleid daarop worden afgestemd. Het ligt in de lijn der verwachting dat deze
trend zich doorzet. N.B. Deze vraag heeft betrekking op pag. 90 van het jaarverslag
2003 maar is gesteld n.a.v. het onderwijsverslag 2003.59Wat is de reden dat de personele lasten in 2002 zo
sterk zijn gestegen ten opzichte van de voorgaande jaren?Dat de toename van de personele lasten het laatste jaar boven het niveau
van de voorgaande jaren ligt is opmerkelijk, maar ook betrekkelijk. Het relatieve
aandeel van de personele lasten lijkt zich immers te stabiliseren ten opzicht
van de totale lasten (80.5% in 2001 en 80.6% in 2002). Het leek mij nuttig
om U hier op te wijzen. Ik zal deze ontwikkeling blijven volgen. Het is echter
nu te vroeg voor een uitgebreid onderzoek dat mogelijk meer licht op de zaak
werpt. 19981999200020012002Lasten3 524,43 785,24 151,64 524,35 045,1Personele lasten2 896,63 097,93 353,13 641,44 067,1 82,2%81,8%80,8%80,5%80,6%(Bron: Kerncijfers 1999–2003, pag. 53)N.B. Deze vraag heeft betrekking op pag. 91 van het jaarverslag 2003 maar
is gesteld n.a.v. het onderwijsverslag 2003.60Valt er een cultuuromslag te verwachten als de bètavakken
daadwerkelijk strenger beoordeeld worden dan andere vakken, hetgeen afschrikwekkend
kan zijn voor scholieren om een bètaprofiel te kiezen?Zoals ik in mijn beleidsreactie op het Onderwijsverslag al heb opgemerkt,
neem ik mij de opmerkingen van de inspectie ter harte over het pedagogisch-didactisch
functioneren van bèta-leerkrachten, die kan leiden tot een «sorteercultuur».
Deze kan inderdaad bepaalde groepen leerlingen, met name meisjes, buitensluiten
bij de keuze voor bètavakken. Het is duidelijk dat het bij de bètavakken
niet bij vakinhoudelijke vernieuwingen mag blijven, maar dat er ook veranderingen
op pedagogisch-didactisch terrein nodig zijn. In de verdere uitwerking van
het Deltaplan bèta/techniek zal daar specifieke aandacht aan worden
besteed.61Vindt u dat scholen in het aanbod van algemene vaardigheden
en in de samenhang tussen vakken mogen verschillen?Scholen mogen verschillen in de wijze waarop zij het onderwijs inrichten
zolang zij zich houden aan de voorschriften zoals neergelegd in bij voorbeeld
kerndoelen en examenprogramma's. Indien keuzes in zekere richting vanuit een
bepaald oogmerk (bij voorbeeld: de bevordering van bètastudies) de
voorkeur verdienen, kan dit door voorlichting en andere activiteiten onder
de aandacht van de scholen worden gebracht.62Wat is de oorzaak dat sommige scholen weinig ondernemen
om hun leerlingen voor bèta- en technische opleidingen te motiveren
en niet deelnemen aan bijvoorbeeld de activiteiten van Axis en Jetnet?Veel bètapromotieactiviteiten zoals die van Axis en Jetnet zijn
van zeer recente oorsprong; mede daarom is nog slechts een minderheid van
de scholen er actief bij betrokken. Aan andere zaken die een positieve samenhang
vertonen met de bètadoorstroom van een school zoals nationale en internationale
wedstrijden (olympiades) wordt wel door de meeste scholen deelgenomen. De
redenen waarom sommige scholen op dit gebied minder actief zijn, zijn niet
exact bekend. Wel heeft de inspectie een reeks suggesties verzameld voor wat
scholen hieraan zouden kunnen doen. Daaraan zal ook bij de uitwerking van
het Deltaplan bèta/techniek aandacht aan worden besteed.63Welke criteria worden gehanteerd om een school «een
zeer zwakke school» te noemen? Zijn dat externe of interne factoren
en indien beide: wat is de verhouding?Als de opbrengsten de laatste drie jaar duidelijk onder het niveau liggen
dat gezien de samenstelling van de leerlingenpopulatie mag worden verwacht
én de kwaliteit van de onderwijsprocessen op cruciale onderdelen tekortschiet,
spreekt de inspectie van een zeer zwakke school. Ter illustratie: als een
school gebruikt maakt van de Cito-Eindtoets en de laatste drie jaren steeds
ten minste 2,5 punt lager scoorde dan het landelijk gemiddelde van scholen
uit dezelfde schoolgroep (bepaald door het aandeel leerlingen dat behoort
tot de doelgroepen van het onderwijsachterstandenbeleid), is duidelijk sprake
van te lage opbrengsten.De criteria voor het benoemen van een school als een zeer zwakke school
zijn dus alleen gebaseerd interne factoren. Dit neemt uiteraard niet weg dat
een school door de invloed van externe factoren zeer zwak geworden kan zijn.
Verder komt het nogal eens voor dat externe factoren een versterkende invloed
hebben op een toch zwak intern proces. Zo zien we bijvoorbeeld dat in deze
periode van lerarentekort dat op zeer zwakke scholen de mobiliteit onder leraren
groter is dan op de overige scholen.64Blijft de trend tot vermindering van het tekort van
leraren op de basisschool voortduren, nu de regering veel bezuinigingen heeft
doorgevoerd waarbij veel assistenten (waarbij WIW-ers en ID-banen) verdwijnen?Ik verwacht niet dat de bezuinigingen rond de WIW- en ID-banen leiden
tot meer vacatures in het onderwijs. ID' ers en WIW' ers vervullen ondersteunende
taken in en om de klas. Het beïnvloedt de trend tot vermindering van
het lerarentekort dan ook niet. Het effect van deze bezuinigingen kan in sommige
gevallen voelbaar zijn in de school door een verhoogde werkdruk. De school
is verantwoordelijk om reguliere onderwijsondersteuners in te zetten en een
eventueel verhoogde werkdruk tegen te gaan. Het aantal WIW- en ID-banen in
het onderwijs loopt geleidelijk terug. Op dit moment werken 8700 mensen met
een ID-baan in het onderwijs. Vorig jaar ging het nog om 9700. Deze arbeidskrachten
zijn vooralsnog niet aan de sector verloren gegaan. In de periode 2003 tot
en met mei 2004 zijn 1030 ID' ers doorgestroomd naar een reguliere baan. Het
onderwijs kende in 2002 bijna 5000 personen met een WIW-baan. Ook dit aantal
wordt geleidelijk kleiner.65Is het voor kleinere scholen (zonder breder bestuurlijk
verband) goed mogelijk om in voldoende mate een kwaliteitsverbetering te realiseren?Ja, ook voor deze scholen is dat mogelijk. De kwaliteitsverbetering doet
zich over de hele linie voor. Met andere woorden er zijn ook scholen die in
een kleiner bestuurlijk verband functioneren waarbij sprake is van kwaliteitsverbetering.
Naast het handelen van de schoolleider en het team dat daarvoor cruciaal is,
kunnen ook deze scholen een beroep doen op ondersteuning vanuit de educatieve
ondersteuningsstructuur en projecten zoals Q*Primair.66Heeft de Onderwijsinspectie ook aanbevelingen geformuleerd
om de veiligheid op basisscholen te verbeteren? Zo neen, waarom niet? Welke
maatregelen wil u voorstellen om de veiligheid op de basisscholen te verbeteren?
Wat is de reden dat een hoog percentage basisscholen niet over een pestprotocol
beschikt? Op welke wijze kunnen lastige ouders in toom gehouden worden?De inspectie heeft in afwachting van het in voorbereiding zijnde beleid
van de minister op dit punt geen aanbevelingen gegeven. De inspectie heeft
geen eigen voorstellen op dit punt en sluit zich aan bij het beleid van de
minister. Het veilig en structurerend pedagogisch klimaat van de basisscholen
is over het algemeen «voldoende» of «goed». Ook andere
onderzoeken laten een positief algemeen beeld zien (Regioplan, 2003 en Research
voor Beleid, 2004). Echte geweldsincidenten zijn zeldzaam. Duidelijkheid over
de regels en omgangsvormen («normen en waarden») van de school,
verwachtingen expliciteren van ouders en school aan elkaar kunnen eraan bijdragen
dat situaties niet uit de hand lopen. Het feit dat een derde van de basisscholen
nog niet over een pestprotocol beschikt, is ontleend aan onderzoek van Dekker,
Diepeveen en Krooneman (2003). Helaas zijn er geen gegevens bekend
over wat hiervoor de reden is. Dit wil overigens niet zeggen dat deze scholen
geen anti-pestbeleid voeren. Soms is sprake van andere maatregelen (zie vraag
18). Onderzoek van Regioplan (Sociale veiligheid op de basisschool, mei 2003)
kon geen relatie aantonen tussen het hebben van een pestprotocol, afname van
zwaar pesten of de beleving van de veiligheid door ouders en kinderen.In het plan van aanpak «Veiligheid in het onderwijs en de opvang
van risicoleerlingen», dat in mei 2004 naar de Tweede Kamer is gezonden,
en in de deze maand toe te zenden Koers PO zet ik de maatregelen uiteen die
ik de komende jaren nodig acht om een veilig schoolklimaat te bevorderen en
de betrokkenheid van de medeverantwoordelijke ouders te verbeteren.67Hoe en op grond van welke criteria beoordeelt de Onderwijsinspectie
of er sprake is van een uitdagende leeromgeving, de kwaliteit van het didactisch
handelen en een afstemming op de leerbehoeften?De criteria die de scholen hanteren bij «uitdagende leeromgeving»,
«didactisch handelen», «afstemming op de leerbehoeften»
en andere zaken zijn uitvoerig beschreven in handboeken voor inspecteurs die
openbaar toegankelijk zijn en in brochures voor scholen. Scholen kunnen deze
instrumenten gebruiken voor hun eigen zelfevaluaties.68Wat bent u voornemens te doen met de constatering uit
een internationaal onderzoek dat de kwaliteit van het didactisch handelen
van leraren verbetering behoeft?Het onderzoek waaraan wordt gerefereerd, is uitgevoerd door inspecteurs
uit vier landen, waaronder Nederland. Ik ga ervan uit dat de inspectie de
vinger aan de pols zal houden en in het contact met de onderwijsinstellingen
op verbeterpunten wijst. Verder wijs ik erop dat periodiek visitatie plaatsvindt
van de lerarenopleidingen met aansluitend een beoordeling door de Nederlands-Vlaamse
Accreditatieorganisatie (NVAO). De uitkomsten hiervan kunnen leiden tot verbeteracties.
Zo ook is het mogelijk dat de bekwaamheidseisen waaraan leraren moeten voldoen,
indien daartoe aanleiding bestaat, worden aangescherpt. Eenmaal per zes jaar
vindt een herziening van de bekwaamheidseisen plaats. Lerarenopleidingen moeten
zich richten op die bekwaamheidseisen. Onderwijsinstellingen zijn er verantwoordelijk
voor dat het personeel zijn bekwaamheid onderhoudt en dat het resultaat daarvan
in een bekwaamheidsdossier voor elk personeelslid wordt bijgehouden. Verbetering
van het didactisch handelen kan daarbij aan de orde zijn.69Hoe gaat een school gestimuleerd worden wél
maatregelen op langere termijn te nemen, gezien de constatering dat 30% van
de scholen geen maatregelen neemt als leerlingen aan het eind van groep 3
nog niet kunnen lezen?Zie het antwoord op vraag 11.70Bevordert de Onderwijsinspectie het gebruik van een
begintoets om in relatie tot de eindtoets de opbrengsten van een school te
bepalen? Zo ja, waarom?De inspectie stimuleert het gebruik van methode-onafhankelijke toetsen
in de kleuterbouw als onderdeel van het leerlingvolgsysteem. Scholen die de
resultaten van hun leerlingen aan het eind van het basisonderwijs kunnen afzetten
tegen de beginsituatie van die leerlingen zijn in staat om ook zelf een inschatting
te maken van de toegevoegde waarde van hun onderwijs. We merken overigens
dat leraren met beroepstrots verwijzen naar de resultaten die ze bij hun leerlingen
bereikt hebben. Ze verwijzen daarbij graag naar het niveau waarop ze die leerlingen
in hun klas hebben binnengekregen.71Betekent de constatering dat de voorspellende waarde
van begintoetsen nog iets groter wordt wanneer ook milieu en etniciteit meeweegt,
dat men zich ook veel bureaucratie zou kunnen besparen indien men zou vasthouden
aan de welbekende gewichtenregeling? Zo neen, waarom niet?Met de nieuwe gewichtenregeling wordt beoogd beter aan te sluiten bij
feitelijke achterstanden. Door een combinatie van elementen die deels nieuwe
en deels elementen uit de bestaande gewichtenregeling vertegenwoordigen, zal
worden tegemoet gekomen aan de problemen die met de huidige gewichtenregeling
onvoldoende kunnen worden opgelost. De hoofdlijnen van de nieuwe gewichtenregeling
volgen binnenkort.72Welke criteria van de huidige gewichtenregeling zijn
niet adequaat genoeg en geven een andere uitkomst dan een toets op feitelijke
achterstand?Er is geen één op één vergelijking te maken
tussen de criteria van de huidige gewichtenregeling en het overgaan op een
systeem waarin het toetsen van feitelijke achterstanden de basis vormt voor
de toekenning van gewichtengelden.Bepaalde elementen uit de bestaande gewichtenregeling zijn waardevol en
komen ook in de nieuwe gewichtenregeling terug. Door een combinatie van deels
nieuwe en deels bestaande elementen beoogt de nieuwe gewichtenregeling beter
aan te sluiten bij feitelijke achterstanden. De hoofdlijnen van de nieuwe
gewichtenregeling volgen binnenkort.73Hoe ernstig beoordeelt u de situatie dat slechts 38%
van de onderzochte opleidingen positief scoort op het onderdeel kwaliteitszorg?
Wanneer denkt u dat deze situatie in orde zal zijn?De inspectie constateert in het onderwijsverslag 2003, dat nog geen 40%
van de onderzochte opleidingen in staat is om de kwaliteit systematisch te
borgen en verbeteren. Dit betekent dat een essentieel onderdeel van het zelfregulerend
vermogen van instellingen nog te weinig ontwikkeld is. Positief is, dat vergeleken
met het onderwijsverslag van 2002 een stijging van opleidingen met een voldoende
score op het onderdeel kwaliteitszorg is te zien, nl. van 21% naar 38%. Ook
is positief, dat na heronderzoeken de grootste verbetering bij het aspect
kwaliteitszorg is te zien. Mijn ambitie is, om in 2006 te komen tot een «voldoende»
oordeel van de onderwijsinspectie op het kwaliteitsaspect «kwaliteitsborging
en -verbetering» bij alle (onderzochte) bve-instellingen. Kwaliteitsborging
en -verbetering en adequate verantwoording over de resultaten is primair een
verantwoordelijkheid van de bve-instellingen. In Koers BVE is opgenomen hoe
het zelfregulerend vermogen van de onderwijsinstellingen vergroot kan worden.
Een belangrijke wijziging in de bestuurlijke verhoudingen tussen de overheid
en de bekostigde instellingen is daartoe in voorbereiding. Hierbij is uitgangspunt
het vergroten van de responsiviteit van instellingen, een goed functionerend
systeem van prestatie-afspraken en monitoring via onder andere
openbare benchmarks. Ook wordt flankerend beleid uitgevoerd om instellingen
te prikkelen tot betere kwaliteitszorg en verantwoording. Het aangescherpte
handhavings- en sanctiebeleid, vernieuwde proportioneel inspectietoezicht
volgens de Wet op het Onderwijs Toezicht en de versterking van het interne
toezicht in de instellingen (Raden van toezicht) vormen tevens een stimulans
voor de ontwikkeling van kwaliteitszorg.74Rooms-katholieke scholen doen het relatief beter dan
openbare of protestants-christelijke scholen. Een mogelijke verklaring, stelt
de Onderwijsinspectie, is dat rooms-katholieke basisscholen relatief vaker
leerlingen doorverwijzen naar het speciaal basisonderwijs (sbo). Wat is de
verklaring hiervoor?Een sluitende verklaring voor de constatering van de inspectie dat rooms-katholieke
basisscholen meer verwijzen is nog niet voorhanden. De inspectie zelf wijst
er in het onderwijsverslag op dat instellingen voor speciaal basisonderwijs
ongelijk zijn gespreid over het land. Ik neem aan dat het aantal verwijzingen
samenhangt met de beschikbaarheid van voorzieningen in de naaste omgeving.
Rooms-katholieke scholen komen vooral in het zuiden van Nederland voor. Het
zuiden van Nederland heeft historisch gezien een hoger deelnamepercentage
van leerlingen op een speciale school voor basisonderwijs, omdat er in het
zuiden in de jaren negentig een relatief groot aanbod was van speciale scholen
voor basisonderwijs. Dit betekent echter niet dat er een causaal verband bestaat
tussen verwijzingnaar SBO en de denominatie van scholen.75Wanneer zal de Onderwijsinspectie in het kader van
het nieuwe toezichtinstrument zelf sbo-scholen gaan bezoeken, zodat een objectieve
waardering van de stand van het speciaal onderwijs op basisscholen kan worden
gegeven?De SBO-scholen worden in 2004 bezocht met een Jaarlijks Onderzoek. Vervolgens
zal de ene helft van deze scholen in 2005 met een Periodiek Kwaliteitsonderzoek
worden bezocht, de andere helft in 2006.76Is naar uw mening sprake van voldoende gecoördineerd
schoolbeleid en een op schoolniveau afgestemde aanpak, teneinde het leerstofaanbod
en de leerlingenzorg in het sbo te versterken?De inspectie heeft in haar onderzoek «De kwaliteit van het speciaal
basisonderwijs» (oktober 2002) geconstateerd dat de leerlingenzorg op
speciale scholen voor basisonderwijs zorgen baart en dat het lesstofaanbod
verouderd is en kerndoelen onvoldoende dekt. Er zijn diverse acties ondernomen
om op deze onderwerpen vooruitgang te kunnen boeken. Er zijn projecten gestart
om het reken- en taalonderwijs op speciale scholen voor basisonderwijs te
verbeteren. Daarnaast heeft WSNS plus regionale sbo-conferenties georganiseerd
voor teams van leraren uit het speciaal basisonderwijs met als centraal thema
de leerlingenzorg. Er hebben 1400 leraren aan deze conferenties deelgenomen.
De opzet van deze conferenties bevordert een op schoolniveau afgestemde aanpak
en een gecoördineerd schoolbeleid. Daarnaast geven de gezamenlijke schoolleiderorganisaties
managementondersteuning aan speciale scholen voor basisonderwijs om een gecoördineerd
schoolbeleid tot stand te laten komen. In het project «Opleiden in de
school» staat het coachen en begeleiden van leraren centraal. Daarnaast
werkt WSNS plus ook inhoudelijk samen met de Gezamenlijke Educatieve Uitgevers.
Op dit moment wordt er een gezamenlijk onderzoek uitgevoerd in
het speciaal basisonderwijs naar het gebruik van methodieken en materialen
en met name naar de gebruiksvriendelijkheid en toepasbaarheid binnen het speciaal
basisonderwijs. De uitkomsten zullen aanleiding zijn tot vernieuwd leerstofaanbod
voor het speciaal basisonderwijs. In samenspraak met inspectie en Q primair
heeft WSNS plus een kwaliteitstraject voor het speciaal basisonderwijs uitgezet,
waarin met name sterk wordt ingezet op kwaliteitskaders voor schoolontwikkeling
en zelfevaluatie. Vanaf augustus 2004 zullen leraren uit het speciaal basisonderwijs,
directies en interne begeleiders deel uitmaken van de kijk- en leertrajecten
en de netwerken (regionaal en landelijk) die daaromheen gebouwd worden.77Staat u concrete actie voor ogen opdat sbo-scholen
meer gebruik gaan maken van de landelijk genormeerde toetsen in het leerlingvolgsysteem?
Zo ja, welke?WSNS plus werkt samen met het CITO gericht aan een verdere implementatie
van het Leerling Volgsysteem in het speciaal basisonderwijs. Het systeem voorziet
in de mogelijkheid de ontwikkeling van leerlingen met een specifieke onderwijsbehoefte
op elk gewenst moment te meten en bovenal de individuele ontwikkelingsmogelijkheden
van de leerling te koppelen aan zones van naaste ontwikkeling. De opbrengsten
van de scholen die hiermee nu al werken en/of gaan werken worden via lerende
netwerken verspreid over de andere scholen voor speciaal basisonderwijs.78Wat is naar uw mening de werking van de ambulante begeleiding
bij de Regionaal Expertise Centra (REC), in aanvulling op de conclusie van
de Onderwijsinspectie dat de opzet in de meeste gevallen op orde is?Ik heb er, op basis van de rapportage van de Onderwijsinspectie vertrouwen
in dat de structurele organisatie van de ambulante begeleiding goed wordt
verankerd binnen de REC's. Zoals bij u bekend is, zijn er in het huidige schooljaar
ten gevolge van de groei van het aantal ambulant begeleide leerlingen wel
problemen geweest met de bekostiging van de ambulante begeleiding. Met de
inzet van € 600 000,- in cluster 4, waar de groei het sterkst
was ben ik tegemoetgekomen aan deze problematiek.79Doet de passage over sponsoring volledig recht aan
de afspraak dat in het Onderwijsverslag aandacht zal worden besteed aan de
bevindingen van de Onderwijsinspectie op het gebied van sponsoring (Kamerstuk
28 512, nr. 14)?Met de inspectie is afgesproken dat zij vanaf dit schooljaar (2003–2004)
intensiever gaat controleren op de naleving van de wettelijke bepalingen betreffende
sponsoring in de WPO, WEC, WVO en WMO 1992. Van hun bevindingen zullen zij
verslag doen in een paragraaf van het Onderwijsverslag van 2004.80Welke overwegingen liggen eraan ten grondslag dat de
steekproef inzake sponsoring zich richtte op basisscholen? Op welke wijzen
heeft de Onderwijsinspectie zicht gehouden op de wijze waarop scholen voor
voortgezet onderwijs zich inzake sponsoring houden aan de wet?In het schooljaar 2002/2003 heeft de inspectie in eerste instantie voor
een steekproef op basisscholen gekozen om een landelijk beeld te verkrijgen over de wijze waarop scholen zich in dit opzicht aan de wet houden.
Zowel in het primair als in het voortgezet onderwijs stelt de inspectie zo
nodig het sponsoringbeleid van scholen aan de orde en geeft scholen een aanwijzing
als deze zich niet aan de wettelijke bepalingen terzake houden.Tijdens schoolbezoeken wijst de inspectie er op als sponsoring in strijd
is met de bepalingen uit het convenant en risico's voor de kwaliteit van het
onderwijs kan hebben. Ook krijgt de school een aanwijzing wanneer in schoolgids
of schoolplan geen aandacht is besteed aan het beleid van de school op het
gebied van sponsoring.81Welke middelen staan u ter beschikking om te bewerkstelligen
dat voortaan naast de 14% van de scholen waarbij daadwerkelijk sprake blijkt
van sponsoring en die één op de zeven scholen die schrijft dat
zij niet wordt gesponsord of wil worden gesponsord, in al die andere overige
schoolplannen en -gidsen wel valt op te maken of er al dan niet sprake is
van sponsoring?De inspectie heeft op dit moment de wettelijke taak om toe te zien op
de naleving van de wettelijke voorschriften rond het instemmingsrecht en het
adviesrecht van de medezeggenschapsraad en de informatievoorziening aan de
ouders door het bevoegd gezag. Met de inspectie zijn afspraken gemaakt over
een strenger toezicht op de naleving van die wettelijke voorschriften met
betrekking tot sponsoring. Met name zal zij controleren of het sponsorbeleid
is opgenomen in schoolgids en schoolplan en of de MR betrokken is bij beslissingen
rondom sponsoring. Met de inspectie is afgesproken dat vanaf 2004 in
het Onderwijsverslag aandacht zal worden besteed aan haar bevindingen op dit
gebied.82Welke middelen staan u ter beschikking om te bewerkstelligen
dat de andere helft van de scholen het sponsoringbeleid voortaan wel gaat
beschrijven in de schoolgids?Zie antwoord op vraag 81.83Welke argumenten geeft één op de zeven
scholen om niet gesponsord te (willen) worden?De inspectie beschikt niet over op systematische wijze verzamelde informatie
om deze vraag te kunnen beantwoorden. Uit de schoolbezoeken blijkt dat scholen
hiervoor een verscheidenheid aan argumenten geven. Enkele voorbeelden: bezwaren
van ouders of personeel, sluit niet aan op de uitgangspunten van de school,
onwenselijk om – hoe dan ook – in verband te worden gebracht met
sponsors, overheidsfinanciering zou voldoende moeten zijn.84Wat bedoelt de Onderwijsinspectie met stelling dat
hoe meer scholen kiezen voor extra leraren in de onderbouw, hoe groter het
optische effect op de gemiddelde groepsgrootte is?Als scholen ervoor kiezen de middelen in te zetten voor andere functies,
zoals onderbouwcoördinatoren, remedial teachers, interne begeleiders
of onderwijsassistenten, verandert de omvang van de groepen niet. Wel wordt
uiteraard de leraar-leerling-ratio kleiner.De inzet van andere functies, zoals onderbouwcoördinatoren, remedial
teachers, interne begeleiders of onderwijsassistenten is wel uitdrukkelijk
gericht op een verhoging van de kwaliteit van het onderwijs in de onderbouw.85Ziet de Onderwijsinspectie reeds een verschuiving van
de inzet van de middelen voor klassenverkleining van de ondernaar de bovenbouw?De gemiddelde groepsomvang in de bovenbouw is – na een aanvankelijke
stijging tot 1999 – gedaald van 25,6 in het jaar 2000 tot 24 in 2003.
De inspectie heeft niet onderzocht in hoeverre deze ontwikkeling kan worden
toegeschreven aan de verruimde mogelijkheden de middelen voor groepsverkleining
in te zetten.86Kunt u de voordelen van het gebruik van de vernieuwde
cijfers uit de verbeterde rmc-registratie over 2002 als nieuwe nulmeting uitleggen?
Krijgt iedere geregistreerde schoolverlater ook een aanbod van terugleiding
naar scholen of een ander passend aanbod? Welke tijd zit er gemiddeld tussen
de registratie van de schoolverlater en het aanbod aan de schoolverlater?Een sterk verbeterde registratie in de grote steden en de inwerkingtreding
van de RMC-wet hebben geleid tot een stijging van het aantal geregistreerde
voortijdige schoolverlaters van ongeveer 40 000 (2000) naar 70 000
(2002). Het is niet voordeliger, maar wel reëler bij de beoogde reductie
van het hoogste aantal uit te gaan. In beginsel wordt iedere geregistreerde
voortijdige schoolverlater benaderd. Daarbij is doorgaans nog geen sprake
van een aanbod. Een deel van de voortijdige schoolverlaters kiest er uit eigen
beweging voor terug te keren in het onderwijs.Waar dit niet het geval is, kan trajectbegeleiding resulteren in een passend
aanbod. Van de voortijdige schoolverlaters wordt 34% binnen één
maand na de aanmelding herplaatst. Iets meer dan de helft van de herplaatsingen
(54%) vindt plaats binnen drie maanden. Bij 4% van de herplaatsingen duurt
het meer dan een jaar voordat een herplaatsing tot stand is gekomen. Er zij
op gewezen dat met ingang van 2005 de RMC-(contact)gemeenten extra middelen
ontvangen om de capaciteit voor trajectbegeleiding te vergroten (€ 2,5
mln. per 2005, € 5 mln. per 2006).87Welke concrete actie heeft u inmiddels ondernomen naar
aanleiding van de bevinding van de Onderwijsinspectie dat bij sommige islamitische
scholen meisjes apart werd gehouden van de jongens, via aparte ingangen, achterin
de klas gezeten, en gescheiden klassen? Zijn deze situaties nu niet meer de
orde?In haar verslag stelt de inspectie dat het onderwijs op islamitische scholen
geen aanleiding geeft voor onrust of bijzondere zorg. Deze constatering is
mede gebaseerd op de rapportage van een diepgaand onderzoek op twintig islamitische
scholen (Islamitische scholen nader onderzocht, oktober 2003) en gaat ook
op voor de positie van meisjes op islamitische basisscholen. Op geen enkele
van de onderzochte scholen gaan jongens en meisjes in aparte delen van het
gebouw naar school of zijn er aparte ingangen voor jongens en meisjes. Wel
komt het – zeker in de hogere groepen – vaker voor dat meisjes
en jongens gescheiden van elkaar in aparte rijen of groepjes zitten. Deze
handelwijze is binnen de grondwettelijke vrijheid van inrichting van het onderwijs
toegestaan zolang ze maar op dezelfde wijze les en dezelfde leerstof krijgen.
De inspectie ziet daar op toe. Zodra dit niet het geval is wordt
daartegen opgetreden. Tot op heden is dat niet nodig geweest.88Welk niveau aan opbrengsten en welke kwaliteit van
de onderwijsprocessen hanteert de Onderwijsinspectie om te bepalen of een
school een zeer zwakke school is? Wie stelt die criteria vast?Zie het antwoord op vraag 63.89Is er bij zeer zwakke scholen een relatie tot de schoolgrootte
en het onderdeel uitmaken van een groter bestuurlijk verband?Kleinere scholen, scholen met overwegend 0,25- of 0,90-leerlingen,
scholen in de grote steden en scholen in het noorden van het land blijken
vaker zeer zwak te zijn dan andere scholen. De inspectie beschikt niet over
aanwijzingen dat er ook sprake is van een samenhang met bestuurlijke schaalgrootte.
Een oorzakelijke relatie zal ook niet eenvoudig vastgesteld kunnen worden
omdat bestuurlijke schaalgrootte en de andere kenmerken van zeer zwakke scholen
(stedelijk of niet, aantallen leerlingen uit de doelgroepen van het achterstandenbeleid)
niet los van elkaar staan.90Hoe beoordeelt de Onderwijsinspectie de afwijking van
officiële lessentabellen in verband met de onderwijsvernieuwingen (zoals
integratie theorie en praktijk)?Als een school formeel toestemming heeft een experimentele opleiding vorm
te geven, dan is daarmee ook een basis gelegd voor een andere inrichting van
het onderwijs. Zo niet, dan gelden de wettelijke voorschriften.Overigens zijn er nog slechts voor enkele vakken verplichte minimumtabellen:
l.o. in havo-vwo, en l.o., maatschappijleer en kunstvakken in vmbo (artikel
23 Inrichtingsbesluit). Voor het overige gelden adviesurentabellen (zie bijvoorbeeld
art. 26 IB). In de bovenbouw havo/vwo gelden studielasturen; deze zijn bepalend
voor het vaststellen van de minimumstudielast nodig voor het diploma, maar
voor het roosteren van lesuren vormen zij slechts indicaties. In de onderbouw
vmbo, havo, vwo geldt de eis dat elk leerjaar 1280 lesuren van 50 minuten
(of equivalent) worden verzorgd Art. 11c, lid 1 WVO); dit laatste betreft
echter geen lessentabel, maar het totaal aantal te geven uren.91Wat gebeurt er met de 10% deelnemers aan een leerwerktraject
die zich terugtrekt en de 12% deelnemers aan een leerwerktraject die zakt?
Welk deel moet alsnog worden beschouwd als voortijdige schoolverlater?De deelnemers die zich terugtrekken en de deelnemers die zakken doen doorgaans
het laatste jaar nog een keer over. Het kan ook voorkomen dat het (bijvoorbeeld
gezien de leeftijd van de leerling) beter is dat de leerling doorstroomt naar
het ROC. En wel met een getuigschrift, certificaten voor die vakken waarvoor
bij het examen een voldoende is gescoord en een portfolio waarin andere vaardigheden
of wapenfeiten zijn vermeld, die aangeven wat de leerling wel kan. In het
systeem van de WEB past dat deze leerlingen altijd kunnen instromen in een
opleiding binnen het ROC. Meestal zal deze groep doorstromen naar een niveau
1 opleiding, maar soms ook naar een verwant niveau 2 opleiding. Ook is het
mogelijk dat een leerling – als de leerling echt niet meer verder wil
leren – met getuigschrift, certificaten en portfolio doorstroomt naar
de arbeidsmarkt, waarbij het natuurlijk van belang is om alsnog
bijvoorbeeld in deeltijdonderwijs een startkwalificatie te behalen. In verband
met deze leerlingen speelt de RMC-functie (waarbij deze leerlingen altijd
worden aangemeld) een belangrijke rol. Een voortijdig schoolverlater is –
ook internationaal gedefinieerd – een leerling zonder startkwalificatie.
Het is wel goed om vast te stellen, dat een deel van deze voortijdig schoolverlaters
absoluut geen «probleemgroep» hoeft te zijn. Het gaat dan met
name om de groep die een baan heeft, daar prima functioneren en die in veel
gevallen in die baan en/of een studie daarnaast alsnog – het niveau
van – een startkwalificatie behalen. Voor die voortijdig schoolverlaters
die werkloos raken is er de sluitende aanpak waarbij de gemeente als regisseur
met name aan zet is.92Welke consequenties heeft het voor de school en de
individuele havo- of vwo-kandidaat indien een diploma in verband met verkeerde
samenstelling van het vakkenpakket, onvoldoende uren studielast en/of verkeerde
bepaling van de uitslag ten onrechte wordt uitgereikt?Het uitreiken van een diploma door de school kan niet worden herroepen,
ook niet indien dit achteraf ten onrechte blijkt te zijn gebeurd. Het heeft
dus geen consequenties voor de individuele kandidaat. De betreffende school
zal bij constatering van een dergelijk geval hierop worden gewezen.93Welke verbeterpunten in de zorgstructuur worden bedoeld?De afstemming met externe hulp kan beter, vooral de beschikbaarheid en
afstemming (ook wachtlijsten). Dat gaat in feite om een ketenbenadering. Intern
in de school kan de onderlinge afstemming tussen zorgfunctionarissen en vakleraren
ook vaak beter; ook het planmatige karakter van de hulp op school (het analyseren,
het bepalen van de precieze hulp en de effectmeting ervan) kan op scholen
(natuurlijk) nog verbeterd worden.94Heeft de Onderwijsinspectie cijfers over vmbo-scholen
die wel en niet samenwerken met het bedrijfsleven? Wanneer loopt de samenwerking
niet goed? Wat zijn de oorzaken voor het niet goed verlopen van de samenwerking?Er is geen school voor vmbo met BBL/KBL die geen samenwerking met het
bedrijfsleven kent, al was dat alleen maar vanwege de stages. De inrichting
van de werkplekkenstructuur en de leerwerktrajecten heeft de gerichtheid op
het bedrijfsleven vanuit de scholen versterkt. Voorwaarden voor goede samenwerking
zijn heldere overeenkomsten met afspraken tussen school en bedrijf. Aan de
kant van de bedrijven speelt een welbegrepen eigenbelang een rol; in economische
teruggang stellen bedrijven zich vaak terughoudend op.95Wordt het voortijdig schoolverlaten nog steeds in belangrijke
mate veroorzaakt door onvoldoende goede aansluiting van het vmbo op het mbo?
Wat wordt er gedaan om die aansluiting verder te verbeteren?Het voortijdig schoolverlaten op het vmbo kan veel oorzaken hebben, maar
wel is duidelijk dat het bieden van maatwerk aan leerlingen belangrijk is
bij het voorkomen van schooluitval. Leerwerktrajecten bieden bijvoorbeeld
meer maatwerk voor leerlingen die praktisch zijn ingesteld. Het
is duidelijk dat op het gebied van meer maatwerk in het vmbo nog een slag
kan worden gemaakt. In Koers VO zal ik hier verder op ingaan. In de overgang
van het vmbo naar het mbo is het belangrijk dat een goede aansluiting wordt
bewerkstelligd zowel wat het onderwijsprogramma, de praktijkcomponent als
eventueel de zorgcomponent betreft. Het is belangrijk dat de onderwijssystemen
op elkaar aansluiten en geen onnodige belemmeringen opwerpen. Dit is een zaak
waar OCW al langer aan werkt, ook in het kader van de beroepskolom. In het
kader van de Koersen voor VO en BVE zal ik hierop verder ingaan. In het kader
van de beroepskolom zijn aan scholen en instellingen middelen beschikbaar
gesteld om o.m. de verbetering van de overgang vmbo/mbo en mbo/hbo te verbeteren.
De resultaten hiervan worden zowel kwantitatief als kwalitatief gemonitord.96Wat is het percentage scholen voor vmbo waar de kwaliteit
van huisvesting en inrichting achterstand vertoont?Uit onderzoek in 2001 (Burger e.a., De kwaliteit van de fysieke leeromgeving
van het vmbo. Deloitte & Touche ICS Adviseurs) blijkt dat 40 procent van
de onderzochte gebouwen slecht of matig was (zie het Onderwijsverslag over
2001, blz. 185–186). Zie ook Onderwijsverslag over 2002, blz. 169, waar
tevens bevindingen van schoolleiders worden genoemd. Afgelopen jaar heeft
de Arbeidsinspectie een onderzoek gedaan naar de kwaliteit van technieklokalen
in vmbo en mbo; de conclusies wezen in de richting van veel, over het algemeen
kleine gebreken, die vrijwel overal voorkomen.97Zijn er naast verschillen in huisvesting en inrichting,
ook verschillen op het gebied van de aanschaf van leermiddelen, mede gezien
het feit dat uit onderzoek blijkt dat een grote meerderheid van docenten en
schoolleiders in het vmbo belang hecht aan geschiktere lokalen en aan meer
geld voor de aanschaf van leermiddelen?De verschillen die de inspectie constateert in leermiddelen, komen voort
uit de mate waarin scholen willen of kunnen investeren in nieuwe leermiddelen:
methodes, machines, ondersteunend materiaal.98Is de mindere diepgang van de Tweede Fase er de oorzaak
van dat vwo-leerlingen nieuwe stijl minder tevreden zijn over de vakinhoudelijke
kennis bij de aansluiting naar het vervolgonderwijs? Hebben hbo en wo voldoende
rekening gehouden met deze mindere diepgang? Hoe kan dit punt opgelost worden?In het geciteerde onderzoek onder eerstejaars universiteitsstudenten bleek
de eerste volledige lichting universiteitsstudenten uit de vernieuwde tweede
fase vwo (eerstejaars 2002–2003) beduidend tevredener dan de laatste
volledige lichting vwo'ers oude stijl (2000–2001) over de aansluiting
met betrekking tot de verschillende vaardigheden. Over de aansluiting van
de vakinhoud is de jongste groep «nieuwestijlers» inderdaad wat
minder tevreden dan de «oudestijlers». Wat dit laatste betreft
is de situatie echter duidelijk verbeterd ten opzichte van de eerste kleine
groep nieuwestijlers in 2001–2002. In dat jaar waren veel van de nieuwestijlers
in met name de sectoren Techniek en Natuur niet tevreden over de vakinhoudelijke
aansluiting. In 2002–2003 blijkt er in de sector Natuur geen significant
verschil meer te bestaan met de uitgangssituatie in 2000–2001 en is
het verschil in de sector Techniek beduidend kleiner geworden. Het feit dat
dit ervaren aansluitingsprobleem na een jaar beduidend is afgenomen duidt
erop dat het inspelen door de hogescholen en universiteiten op
de kenmerken van de nieuwe eerstejaars een rol speelt bij de oorzaken hiervoor.
Tegelijk blijkt hier reeds een duidelijke verbetering gaande te zijn.99Hoe is het mogelijk dat het beroepsonderwijs, in tegenstelling
tot het voortgezet onderwijs en het hoger beroepsonderwijs (hbo), niet beschikt
over betrouwbare en eenduidige cijfers over in-, door- en uitstroom van deelnemers?
Stellen de gemeenten en het Rijk deze cijfers niet als eis voor de bekostiging
van het onderwijs aan de instellingen?Het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) beschikt nog niet over het onderwijsnummer
waarmee deelnemers op eenduidige wijze gedurende hun onderwijsloopbaan kunnen
worden gevolgd. Bovendien kent het mbo een structuur van leerwegen en niveau's
waardoor er veel meer instroom- en uitstroommomenten zijn in vergelijking
met ander onderwijs (vo, ho) die het volgen van deze deelnemers zonder onderwijsnummer
nog gecompliceerder maakt. Een andere reden die in dit verband nog genoemd
kan worden is dat mbo-deelnemers relatief vaak van opleiding (qua leerweg
of niveau) wisselen. Tot slot kan worden gesteld dat sommige bve-instellingen
als gevolg van fusies tot nog toe nog niet over een adequate deelnemersadministratie
beschikken. Het voortgezet onderwijs kent in vergelijking met het mbo een
minder gecompliceerd patroon van leerlingenstromen. Dat geldt ook voor het
hbo, dat bovendien al enige jaren een indentificatienummer voor de student
kent. Voor de bve-instellingen zijn, naast het aantal diploma's, de ingeschreven
deelnemers op 1 oktober van belang voor de bekostiging. Deze aantallen
worden door de accountant gecontroleerd. De cijfers die gebruikt worden voor
de bekostiging worden derhalve betrouwbaar geacht.100Hoe is het mogelijk dat na zoveel jaar beroepsonderwijs
les en praktijk niet beter op elkaar zijn afgestemd, gezien de constateringen
van de Onderwijsinspectie over buitenschoolsleren? Betekent dit dat nog lang
niet voldaan wordt aan de voorwaarden om vertrouwen te kunnen hebben in «competentiegericht
leren en beoordelen van kennis en vaardigheden»?Bij het vormgeven van beroepspraktijkvorming zijn meerdere partijen actief.
Bij de inwerkingtreding van de WEB is de instelling integraal verantwoordelijk
geworden voor de bpv en is een taakverdeling afgesproken tussen instellingen
en kenniscentra. Ook is het belangrijk dat bedrijven het als een vanzelfsprekende
en gemakkelijk te realiseren element van hun bedrijfsvoering zien om leerlingen
te helpen opleiden, niet als een last. In de uitwerking van Koers BVE zal
ik met de betreffende partijen ook over de leerlingbegeleiding van gedachten
wisselen. In het kader van de ontwikkeling van een nieuwe, op competenties
gebaseerde, kwalificatiestructuur wordt meer aandacht besteed aan de voorwaarden
om vertrouwen te kunnen hebben in het «competentiegericht leren en beoordelen
van kennis en vaardigheden». Deze maatregelen rechtvaardigen mijn vertrouwen
in een betere afstemming tussen theorie en praktijk.101Kan de Onderwijsinspectie aangeven hoe urgent het probleem
is van het niet kunnen vinden van stageplaatsen in de beroepsopleidende leerweg
en werkplekken in de beroepsbegeleidende leerweg? Neemt het probleem toe?
Wat kan daarop het antwoord zijn?De inspectie beschikt niet over kwantitatieve gegevens over het kunnen
vinden van voldoende stageplaatsen of werkplekken. Wel kan in het algemeen
worden gesteld dat er een relatie is tussen conjunctuurcycli en de beschikbaarheid
van dergelijke plaatsen.102Welke aanwijzingen heeft de Onderwijsinspectie dat
het vervallen van de fiscale maatregelen voor de werkgevers de situatie met
het vinden van stageplaatsen in de beroepsopleidende leerweg en werkplekken
in de beroepsbegeleidende leerweg nog meer zal bemoeilijken?De inspectie heeft daarvoor geen aanwijzingen. De fiscale maatregelen
hebben overigens geen betrekking op stageplaatsen in de BOL.103Waarom wordt in hoofdstuk 8, tabel 8.1a «aantal
deelnemers bve in het bekostigd onderwijs» gekozen voor cijfers van
OCW Kerncijfers 1998–2002 en niet voor cijfers van de Inspectie, aangezien
de rest van de hoofdstukken wél cijfers van de Inspectie als basis
neemt?Het aansluiten bij de Kerncijfers van OCW en bij de cijfers van Cfi is
een voortzetting van de bestaande praktijk voor BVE. Het groen-onderwijs maakt
ook al jaren gebruik van de cijfers van DWK (landbouw). De inspectie verzamelt
bij voorkeur geen kwantitatieve gegevens die al langs andere weg kunnen worden
verkregen. Kwalitatieve gegevens zijn gebaseerd op inspectie-onderzoek en
literatuuronderzoek.104Hoe beoordeelt u – in het licht van het advies
van de Onderwijsraad «Bureaucratisering in het onderwijs» (bijlage
bij ocw0400462) – de verhouding tussen de middelen die in het beroepsonderwijs
en volwasseneducatie (bve) worden besteed aan management, beheer en bestuur
en de middelen die worden besteed direct aan het primaire onderwijsproces?
Is sprake van scheefgroei? Is een verantwoorde noemer te geven voor bedragen/percentages
die redelijkerwijs besteed mogen worden aan management, administratie, beheer
en bestuur?Het is niet erg vruchtbaar om op het niveau van de rijksoverheid «een
verantwoorde noemer te geven voor bedragen/percentages die redelijkerwijs
besteed mogen worden aan management, administratie, beheer en bestuur».
De ideale mix van productiefactoren laat zich het beste op de werkvloer bepalen,
daar waar de operationele beslissingen ten aanzien van de inrichting van het
primair proces moeten worden genomen. Er zijn immers zowel fase- als functieverschillen
tussen de scholen en dat maakt het bieden van bestedingsvrijheid, het verschaffen
van de mogelijkheid tot variatie en differentiatie tot noodzakelijke randvoorwaarden
voor een kwalitatief goed werkend stelsel. In het verleden, in de tijd dat
er ook in de BVE-sector nog veel input-factoren wettelijk werden voorgeschreven
(denk aan lessentabellen e.d.) zijn daartoe wel pogingen ondernomen. Die bleken
echter averechts te werken. Aan het eind van de vorige eeuw is het inzicht
gerijpt dat het ook bij de BVE-instellingen gaat om verzamelingen van autonome
professionals die, juist met het oog op de kwaliteit van het primaire proces,
het best gebaat zijn bij een hoge mate van zelfregulering. Dat heeft geleid
tot de huidige kaderwetgeving in de vorm van de WEB. Het advies van de Onderwijsraad
laat ook goed zien hoe lastig deze materie is. De getallen waarop het advies
zich baseert komen voort uit achterliggend onderzoek van het IOO. Dat onderzoek
werkt met een brede en een smalle definitie van het begrip secundair proces.
De smalle definitie heeft uitsluitend betrekking op de «terreinen van
administratie, beleid of beheer». Hoofdconclusie is dat de verhouding
tussen primaire en secundaire taken de afgelopen jaren «sterk
gewijzigd» is in de richting van secundaire taken. Dat geldt dan voor
alle onderwijssectoren en wordt vooral veroorzaakt door decentralisatie-bewegingen,
zoals rond arbeidsvoorwaarden, wachtgelden en huisvesting. Die wetenschap
biedt geen aanknopingspunten op grond waarvan je zou kunnen spreken van scheefgroei.
Onderwijseconoom Hessel Oosterbeek heeft er in dat verband terecht op gewezen
(Nederlands Dagblad, 28/4/2004) dat docenten veel waarde hechten aan goede
schoolleiding, dat dat best wat mag kosten en dat dat uiteindelijk de kwaliteit
van het onderwijs ten goede komt.105Zijn er signalen dat de schaalgrootte van grootschalig
vormgegeven instellingen voor een aantal bve-deelnemers wel degelijk problemen
opleveren? Hoe ontwikkelt de schaalgrootte in de bve zich op dit moment?Er zijn mij geen signalen bekend van problemen die optreden als gevolg
van schaalgrootte. Zoals ook de inspectie constateert op pagina 194 van het
onderwijsverslag, is schaalgrootte ook niet de doorslaggevende factor, maar
de wijze van organiseren binnen die schaalgrootte. De inspectie schrijft:
«Het blijkt dat het gevoel van veiligheid toeneemt als instellingen
hun schaalgrootte compenseren door deelnemers een eigen herkenbare plek te
bieden en het onderwijs kleinschalig te organiseren.» Het is dus goed
mogelijk binnen een ROC met een stevige schaalgrootte onderwijs op een menselijke
maat te organiseren die de deelnemer een kansrijke omgeving biedt. De schaalgrootte
in de Bve sector is sinds de invoering van de web in 1996 en het daaruit voortvloeiende
proces van roc-vorming dat in 1998 is afgerond, niet sterk veranderd. Er heeft
een beperkt aantal fusies tussen roc's plaatsgevonden, maar dat heeft de schaalgrootte
niet zeer sterk beïnvloed.106Zijn er voorbeelden van verder schaalvergroting in
plaats van schaalverkleining? Is het juist dat in het noord-oosten van het
land, in Almelo en omstreken, een fusie tussen twee roc's wordt voorbereid
met een huisvestingslokatie van 13 000 leerlingen? Welke zeggenschap
heeft de medezeggenschapsraad als het gaat om fusies tussen roc's?De web kent momenteel de mogelijkheid tot fusie, maar niet tot splitsing
van roc's. Schaalverkleining is dus niet mogelijk. Mij is bekend dat Roc Twente
Plus en Roc Oost-Nederland voornemens zijn te fuseren, en dat er sprake is
van grootschalige nieuwbouw in Almelo. Voor fusie moet ik formeel toestemming
verlenen. Nieuwbouw is een beleidsbeslissing van het roc. Elders in het land
zijn positieve ervaringen met het organiseren van goed en veilig en attractief
onderwijs op een (ogenschijnlijk) grootschalige campus: de kazerne van het
Koning Willem I college in Den Bosch is daarvan een voorbeeld. Een medezeggenschapsraad
heeft conform artikel 7 lid e van de wet medezeggenschap onderwijs (WMO) adviesrecht
ten aanzien van fusies van onderwijsinstellingen. Ik vind het overigens bij
de beoordeling van een aanvraag voor een fusie belangrijk wat de interne gremia
van de fuserende scholen vinden. Ik ga er van uit dat dat uit de fusieaanvragen
ook helder wordt.107Waarom staat de doorstroom van educatie naar beroepsonderwijs
onder druk? Zijn afschaffing van de verplichte winkelnering bij roc's en de
grotere beleidsvrijheid van gemeenten bij de besteding van gelden aan educatie
hiervan de oorzaak? Komen hierdoor alfabetisering van autoch-tonen en voortgezet
algemeen volwassenonderwijs (vavo) ook steeds meer onder druk?In de Contourennota Herziening van het Inburgeringsstelsel is de overdracht
per 2005 van het deel van het educatiebudget dat wordt ingezet voor de opleidingen
Nederlands als tweede taal (NT2) op de niveaus 1 t/m 3 naar het ministerie
van Justitie (Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie) opgenomen. In
dat kader heeft het Kabinet tevens besloten de gedwongen winkelnering bij
de roc's voor inburgeringsplichtigen af te schaffen. Het bovenstaande laat
echter onverlet dat de roc's, naast beroepsopleidingen, nog steeds educatieve
programma's kunnen aanbieden. Gelet op de verworvenheden, en de professionaliteit
van de roc's, ga ik ervan uit dat zij hun plaats op de vrije markt zullen
innemen. De doorstroom hoeft niet onder druk te staan. Daarnaast heeft het
Kabinet besloten om een deel van het educatiebudget Web voor de G 30 met ingang
van 2006 onder te brengen in de brede doeluitkering van het Grote Stedenbeleid.
Hiermee wordt bevorderd dat de rijksmiddelen zo effectief mogelijk worden
ingezet. Vanzelfsprekend kunnen de gemeenten, gelet op de lokale problematiek,
de educatiemiddelen nog steeds inzetten voor alfabetisering van autochtonen
en voortgezet algemeen volwassenenonderwijs.108Hoe ernstig beoordeelt u het type uitval van mensen
die al eerder in het mbo een diploma gehaald hebben of zijn veranderd van
opleiding? Leidt deze uitstroom ertoe dat mensen zonder startkwalificatie
het onderwijs verlaten?Het voorkomen van voortijdige uitval acht ik een serieuze zaak en is één
van mijn beleidsprioriteiten. De uitstroom van mensen die voortijdig uitvallen
leidt er niet zonder meer toe dat mensen zonder startkwalificatie het onderwijs
verlaten. Van de voortijdige schoolverlaters is het op dit moment niet bekend
of zij al eerder in het mbo een diploma gehaald hebben en op welk niveau-leerweg.
Sommigen kunnen al in het bezit zijn van een startkwalificatie, anderen niet.
Met de invoering van het onderwijsnummer in het onderwijsveld zal dit wel
zichtbaar worden.109Het exploitatieresultaat mbo is negatief door onder
andere toename van de personele lasten terwijl de rentabiliteit aanzienlijk
afgenomen is. Is deze situatie incidenteel of structureel? Hoe ernstig beoordeelt
u deze situatie?Op grond van de jaarrekeningen van de BVE-instellingen is niet aan te
geven of het negatieve exploitatieresultaat in 2002 incidenteel of structureel
is. Het negatieve resultaat in 2002 is te wijten aan de personele lasten die
sneller zijn toegenomen dan de rijksbijdrage. De gemiddelde personeelslast
is in 2002 gestegen. Of deze situatie in de komende jaren zich nog zal voordoen
is niet te zeggen. Het negatieve resultaat uit de gewone bedrijfsvoering in
2002 geeft mij op dit moment geen aanleiding tot grote bezorgdheid. De indicatoren
solvabiliteit en liquiditeit, laten nog steeds gunstige cijfers te zien. De
komende tijd zal ik extra alert op de financiële positie van BVE-instellingen.110Bent u van oordeel dat de begeleiding inzake beroepspraktijkvorming
(bpv) snel op orde kan komen, gezien de ontevredenheid van de deelnemers hierover?
Hoeveel tijd is daarvoor nodig? Wat wordt er gedaan om dit te bereiken?In het Odin-onderzoek dat de JOB nu tweejaarlijks uitvoert, wordt de tevredenheid
van de deelnemers over de begeleiding door bedrijf en school tijdens de beroepspraktijkvorming
onderzocht. Uit een vergelijking van de cijfers tussen 2001 en
2003 blijkt dat de waardering niet, of in ieder geval zeker niet significant
afneemt. In het kader van de ontwikkeling en invoering van een nieuwe, op
competenties gebaseerde kwalificatiestructuur zal de verbetering van de leerlingbegeleiding
gerealiseerd moeten worden. In mijn antwoord op vraag 100 heb ik aangegeven
welke stappen ik zal zetten om de kwaliteit van de leerlingbegeleiding te
verbeteren.111Wat is de reden dat het in de bve-sector niet mogelijk
is met vergelijkings-mogelijkheden te komen, terwijl dit in de sectoren po,
vo en ho wel mogelijk is? Waarom kan de Onderwijsinspectie geen onderlinge
vergelijking tussen instellingen maken, terwijl individuele scholen op rendement
worden beoordeeld?In het BVE-veld bestaan geen eenduidige cijfers voor in-, door- en uitstroom,
en dus van het rendement van deelnemers bij de onderwijsinstellingen. Dat
maakt onderlinge vergelijkingen tussen instellingen lastig. Daarbij komt dat
de instellingen vaak honderden verschillende opleidingen hebben en onderling
zeer sterk van elkaar verschillen. Zelfs met eenduidige cijfers voor in-,
uit- en doorstroom zou het daardoor lastig zijn tot een vergelijking tussen
instellingen te komen. Bij het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs
ligt dit anders. Bij het voortgezet onderwijs is er sprake van een overzichtelijk
aantal opleidingen en een centraal examen, waardoor onderlinge vergelijking
mogelijk is. Bij het primair onderwijs is er per school slechts sprake van
één opleiding en is er de de-facto-standaard van de Cito-scores.
In de BVE-sector zijn de examens schoolgebonden, dus minder vergelijkbaar.Het voorgaande leidt ertoe dat er in de BVE-sector slechts betrekkelijk
globale noties van rendement bestaan, die deels gebaseerd zijn op de gegevens
rond de bekostiging. Bij de beoordeling van het rendement van individuele
instellingen wordt, voor het kwantitatieve deel, gebruik gemaakt van deze
noties. Daarnaast wordt echter ook in het oordeel betrokken of en op welke
wijze de instelling zelf rendementsgegevens verzamelt en gebruikt voor de
eigen evaluatie. In dit laatste geval is er sprake van een instellingsgebonden
definitie. Dit alles maakt het wel mogelijk instellingen individueel te beoordelen,
maar maakt het niet mogelijk instellingen onderling te vergelijken.112Wat is de waarde van de conclusies en bevindingen over
bve-instellingen als de Onderwijsinspectie concludeert dat betrouwbare kwantitatieve
gegevens ontbreken?Beoordeling op rendement van individuele instellingen vindt plaats op
grond van globale cijfers over landelijke rendementen (zie antwoord op vraag
111) en op grond van de wijze waarop de instellingen deze gegevens zelf beschikbaar
hebben en actief gebruiken voor kwaliteitsverbetering van opleidingen. Ook
die gegevens blijken in de praktijk nog te globaal om tot «harde»
vergelijkingen te komen. Instellingen worden echter niet enkel op kwantitatieve
data beoordeeld, maar voor het grootste deel op kwalitatieve, namelijk oordelen
van inspecteurs over de waargenomen werkelijkheid aan de hand van het toezichtkader.
Conclusies worden dan ook op die basis getrokken en zijn, op grond van de
deskundigheid van het inspectiepersoneel, zeer waardevol.113Hoe kan de minister de openbare gelden voor bve-onderwijs
verantwoorden als de output hiervan onbekend schijnt te zijn?Ten aanzien van het rendement van het bve-onderwijs zijn diverse gegevens
beschikbaar zoals behaalde diploma's, doorstoomgegevens en in- en extern rendement.
Op enkele punten zijn de gegevens nog indicatief van aard. De kwaliteit van
de gegevens zal verbeteren als het onderwijsnummer is ingevoerd.114Hoe verantwoordt de minister de werkzaamheden van de
Onderwijsinspectie als dit orgaan niet de gegevens kan presenteren waarmee
verantwoording afgelegd kan worden?Zie de antwoorden op vragen 111 en 112.115Hoeveel hbo-instellingen voldoen nog niet aan de eisen
voor externe kwaliteitszorg?Het gaat hier uitsluitend om het aangewezen onderwijs. Uit het dit voorjaar
uitgebrachte «Rapport Aangewezen Hogescholen» blijkt dat van de
655 CROHO geregistreerde opleidingen van aangewezen instellingen, er 382 moeten
voldoen aan de eisen voor externe kwaliteitszorg. Daarbij zijn 273 «slapende»
en nieuwe opleidingen buiten beschouwing gehouden. Het gaat voor de 382 opleidingen
om 62 aangewezen hogescholen. Aan de eisen van externe kwaliteitszorg hebben
thans 19 opleidingen (van 12 aangewezen hogescholen) voldaan. 363 opleidingen
(van 50 aangewezen hogescholen) hebben daaraan niet voldaan. Van deze 363
opleidingen krijgen 14 opleidingen (van 14 aangewezen hogescholen) –
gelet op de positieve resultaten van hun pilot ter ontwikkeling van externe
kwaliteitszorg – alsnog de gelegenheid hun kwaliteitszorg op orde te
brengen.116Hoe kan in de toekomst de kwaliteit van het onderwijsaanbod
in internationale trajecten worden verbeterd?Uit het Onderwijsverslag (pagina 255/256) blijkt dat er geen goed zicht
is op de kwaliteit van deze trajecten. De visitatiecommissies laten zich er
sporadisch over uit. De inspectie concludeert uit eigen onderzoek dat programmaonderdelen
die in het buitenland worden gevolgd een verhoogd risico lopen aan de periodieke
externe kwaliteitszorg te ontsnappen. Een eerste stap naar verbetering van
de kwaliteit van het onderwijsaanbod in internationale trajecten is dan ook
om via het accreditatie- en visitatiesysteem meer zicht te krijgen op de kwaliteit
van het onderwijsaanbod in internationale trajecten.117Acht u het nodig om het aantal ingeschreven buitenlandse
studenten te verhogen, gezien het feit dat Nederland daarin achterblijft?Ja. In het deltaplan bèta/techniek wordt hierop ingegaan onder
de actielijn «aantrekkelijke vestiging». Onlangs heeft het kabinet
besloten tot een verlaging van de legesgelden en een vermindering van de bureaucratische
procedures voor buitenlandse studenten.118Baart het u zorgen dat de universiteiten hun masteropleiding
anno 2004 nog niet op orde hebben? Gaat u hier actie op ondernemen?In het onderwijsverslag is niet opgenomen dat de universiteiten hun masteropleidingen
anno 2004 nog niet op orde hebben. Het onderwijsverslag geeft aan dat de universiteiten
in het introductiejaar van de bachelor-masterstructuur prioriteit
hebben gegeven aan de bachelorfase. Dit is vermeld in de rapportage «BaMa-transities»
(september 2003). Inmiddels heeft de inspectie nader onderzoek verricht naar
de totstandkoming van de masterfase. Hieruit blijkt dat alle studenten na
de bacheloropleiding ten minste in dezelfde «stroom» doorstromen
in een aansluitende masteropleiding.119Bestaat de mogelijkheid dat studenten vertraging oplopen
doordat de introductie van masteropleidingen minder snel verloopt? Kan dit
ten koste gaan van de kwaliteit van de masteropleidingen? Zijn er cijfers
bekend waaruit blijkt dat studenten zichtbaar hinder ondervinden omdat zij
het hele studietraject nog niet kunnen overzien?Uit onderzoek van de inspectie naar de invoering van masteropleidingen
in het wetenschappelijk onderwijs (rapport «de master meester»
inspectierapport nr 2004–10) blijkt dat alle studenten na de bacheloropleiding
ten minste in dezelfde «stroom» doorstromen in een aansluitende
masteropleiding. Studenten behoeven dus geen vertraging op te lopen bij de
overgang van de bachelor naar de masterfase.120Wat zijn de bevindingen van de Onderwijsinspectie met
betrekking tot de risico's van misbruik en oneigenlijk gebruik bij de sectoren
bve, hbo en wo, gezien de constatering van de Algemene Rekenkamer dat er sprake
is van een mindere beheersing van deze risico's vanwege het doorschuiven van
reviews (Kamerstuk 29 540, nr. 17, blz. 43)?De onderwijsinspectie houdt toezicht op de kwaliteit van het onderwijs;
het toezicht op de besteding van de financiële middelen wordt door het
departement zelf uitgevoerd. In het kader van het Regie-Overleg Toezicht,
waarbij zowel de departementale auditdienst, als Cfi en de inspectie betrokken
zijn, wordt toegewerkt naar intensivering van de samenwerking tussen deze
toezichthouders. De inspectie is echter niet betrokken bij de reviews die
van 2003 zijn doorgeschoven naar 2004.121Welke rol zal de Onderwijsinspectie spelen bij de doelstelling
van de minister om het komend jaar de onvolkomenheid bij het M en O-beleid
(misbruik en oneigenlijk gebruik van regelingen) voor de sectoren bve, hbo
en wo, die de Algemene Rekenkamer constateerde (Kamerstuk 29 540, nr.
17, blz. 5), weg te werken?Zie antwoord op vraag 120. De inspectie zal hier dan ook geen rol bij
spelen.122Veel commissies beoordelen het vermogen van opleidingen
om de kwalificaties waarvoor wordt opgeleid systematisch te bewaken, als zwak.
Meer dan de helft van de opleidingen lukt het niet om op een dergelijke systematische
manier de eindkwalificaties te waarborgen. Wat wil het kabinet doen om de
eindkwalificaties te verbeteren?Het Onderwijsverslag geeft de visitatierapporten van 2003 weer. De opleidingen
die het betreft zullen de geconstateerde tekortkomingen binnen twee jaar wegwerken.
In het nieuwe systeem van accreditatie wordt accreditatie niet verleend als
zich tekortkomingen voordoen op het moment dat accreditatie gevraagd wordt
of vereist is. Controle op waarborgen van eindkwalificaties is door accreditatie
en het accreditatiekader aangescherpt.123Ruim de helft van de opleidingen scoort onvoldoende
waar het gaat om de wetenschappelijke oriëntatie. Is een systeem van
kenniskringen rondom een lectoraat voldoende om op een meer gesystematiseerde
wijze wetenschappelijke ontwikkelingen door te laten werken in curricula?Op dit moment vindt een evaluatie plaats van het systeem van lectoraten
en kenniskringen. De eerste indicaties van de werking van dit instrument zijn,
dat aan de ene kant sprake is van een goede ontwikkeling richting meer kenniscirculatie
met zowel universiteiten als de regio, maar dat aan de andere kant de doorwerking
naar het curriculum nog onvoldoende plaatsvindt. Deze constatering is voor
mij aanleiding om bij de besluitvorming over voortzetting van dit instrument
te bezien hoe dit beter kan worden gegarandeerd.124Is het mogelijk meer inzicht te verkrijgen in de inhoudelijke
selectiecriteria aangezien selectie- en verwijzingsbeleid in de propedeuse
door de visitatiecommissie bij 44% van de opleidingen als onvoldoende werd
beoordeeld?De inhoudelijke selectiecriteria zijn vastgelegd in de onderwijs- en examenregeling.
Daar waar de visitatierapporten tekortkomingen hebben gesignaleerd, zullen
de instellingen actie ondernemen. Deze visitaties zijn nog opgesteld conform
het oude systeem van kwaliteitszorg, waarin de instellingen twee jaar de tijd
hebben om geconstateerde tekortkomingen weg te werken.125Wat kan er gedaan worden om de scores op toetsinhouden
en de beoordelingscriteria van de opleidingen aan te pakken?De instellingen pakken dit zelf op en wat er precies gedaan wordt, zal –
afhankelijk van het vakgebied en geconstateerde tekortkomingen – van
opleiding tot opleiding verschillen. Er is allerhande ervaring en onderzoek
gepubliceerd, o.a. het rapport Zicht op toetsen, Inspectierapport 2003–11.
Ik laat het graag aan instellingen over hierin hun route uit te zetten. Ik
spreek ze wel erop aan dát ze dit doen.126Op welke manier en op welke termijn wordt gecontroleerd
of instellingen werkelijk voldoen aan programma's op maat en de eindkwalificaties,
aangezien huidige en nog beoogde verdere toename van autonomie van instellingen
vereist dat instellingen beschikken over structuren en instrumenten om de
kwaliteit van afgestudeerden te garanderen?Voor dit doel is in 2002 de NAO (inmiddels de NVAO i.o.) opgericht. Via
de toetsing vooraf van plannen voor nieuwe opleidingen (dat gebeurt nu al)
en via de accreditatie van bestaande opleidingen (vanaf januari 2005) wordt
de kwaliteit van het gehele hoger onderwijs bewaakt. Daarbij is het eindniveau
van de afgestudeerden één van de facetten die worden gecontroleerd.
De accreditatiekaders voorzien er verder in dat elke opleiding via haar eigen
kwaliteitszorgsysteem het eindniveau van haar afgestudeerden waarborgt. In
de overgangsperiode blijft het oude visitatiesysteem functioneren, waarbij
de NVAO i.o. de vroegere taken van de inspectie heeft overgenomen, dat wil
zeggen de NVAO i.o. rapporteert over de kwaliteit van de visitatierapporten
en treedt waar nodig in contact met instellingen om te zorgen, dat blijkens
visitatierapporten noodzakelijke verbeteringen daadwerkelijk worden gerealiseerd.
Voor de overgang naar het nieuwe regiem zijn termijnen wettelijk
vastgelegd. Schematisch op hoofdlijnen samengevat is dat als volgt:VisitatierapportGeaccrediteerd
t/m Voor 2000/overig31.12 2005 In 200031.12 2006 In 200131.12 2007 In 200231.12 2008 In 200331.12 2009 In 200431.12 2010127Hoe kan de transparantie in het onderwijs behouden
blijven, gezien de verschillende opleidingstrajecten en de grote verscheidenheid
binnen de studentenpopulatie? Op welke manier wordt hier binnen het bachelor-mastersysteem
rekening mee gehouden door scholen?Informatie over de inhoud van de opleidingen en de daaraan verbonden examens
en informatie over afstudeerrichtingen is beschikbaar in de onderwijs- en
examenregeling die het instellingsbestuur voor elke opleiding of groep van
opleidingen heeft vastgesteld. Binnen het bachelor-mastersysteem en in het
kader van het Bologna proces is de doelstelling afgesproken om aan elke student
die vanaf 2005 afstudeert een Diploma Supplement af te geven met informatie
over de opleiding die de afgestudeerde heeft gevolgd. De instellingen voor
hoger onderwijs bereiden zich hierop voor.XNoot1Samenstelling:Leden: Van Nieuwenhoven (PvdA), Van de Camp (CDA), Kalsbeek (PvdA), Cornielje
(VVD), voorzitter, Lambrechts (D66), Hamer (PvdA), Van Bommel (SP), Vendrik
(GL), Mosterd (CDA), Blok (VVD), Balemans (VVD), Slob (CU), Vergeer (SP),
Tichelaar (PvdA), Joldersma (CDA), De Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA),
Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Eski (CDA), Eijsink (PvdA), Leerdam, MFA
(PvdA), ondervoorzitter, Van Miltenburg (VVD), Kraneveldt (LPF), Hermans (LPF),
Van Dam (PvdA), Visser (VVD) en Azough (GL).Plv. leden: Kruijsen (PvdA), Ferrier (CDA), Verbeet (PvdA), Rijpstra (VVD),
Van der Laan (D66), Boelhouwer (PvdA), vacature (algemeen), Tonkens (GL),
Van Oerle-van der Horst (CDA), Hirsi Ali (VVD), Örgü (VVD), Van
der Vlies (SGP), Kant (SP), Dijksma (PvdA), Hessels (CDA), Sterk (CDA), Atsma
(CDA), Van Bochove (CDA), Van Hijum (CDA), Arib (PvdA), Stuurman (PvdA), De
Krom (VVD), Varela (LPF), Nawijn (LPF), Adelmund (PvdA), Aptroot (VVD) en
Halsema (GL). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29200-VIII-146.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl