Heroriëntatie op de toepassing van vrijheidsstraffen en vrijheidsbeperkende straffen bij volwassenen; Brief minister over resultaten onderzoek naar mogelijke aanpassing van de verjaringsregeling bij levensdelicten, en het ne bis in idem-beginsel
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27419, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

12-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27419 nr. 5

05-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVerjaringDe vervolgingsverjaring in het Wetboek van StrafrechtGeen verjaring van oorlogsmisdrijvenAndere landenEigen afwegingStrafverjaringVerdere procedureNe bis in idemGeldend rechtGrondslagenHerziening ten nadele van de veroordeeldeArtikel 4 van het Zevende Protocol bij het EVRM; andere
landenVoorlopige conclusieVerdere procedureOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27419Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 39 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 419Heroriëntatie op de toepassing van vrijheidsstraffen en vrijheidsbeperkende
straffen bij volwassenennr. 5BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 november 2001Het lid van Uw Kamer Dittrich heeft op 27 juni 2000 vragen gesteld over
de verjaringstermijn bij moord. In een bijlage bij de brief die ik 14 juli
2000 aan U gezonden heb, zijn deze vragen beantwoord1. (Aanhangsel Handelingen II, 1999–200, nr. 1759). Daarin
heb ik aangegeven te gaan onderzoeken of er aanleiding is om de verjaringsregeling
bij levensdelicten aan te passen, en U in de loop van 2001 over de uitkomsten
van dat onderzoek en de conclusies die ik er aan verbind te informeren. Deze
brief strekt daartoe.Hetzelfde lid van Uw Kamer heeft op 11 juni in een Algemeen Overleg over
de Nota Sancties in Perspectief enkele opmerkingen gemaakt over ne bis in
idem en herziening van vrijspraken (Kamerstukken II, 2000–2001, 27 419,
nr. 4). De achtergrond van deze opmerkingen houdt verband met de vragen
gesteld over de verjaringstermijn bij moord. Ik heb tijdens het Algemeen Overleg
toegezegd ook deze materie te zullen onderzoeken. Deze brief doet daarvan
verslag.In het navolgende is eerst in kaart gebracht hoe de verjaringsregeling
er naar geldend recht uitziet, en welke overwegingen aan deze regeling ten
grondslag hebben gelegen. De wettelijke regeling kent twee vormen van verjaring:
de vervolgingsverjaring en de strafverjaring. De vervolgingsverjaring is geregeld
in de artikelen 70–73 Wetboek van Strafrecht (verder Sr); de strafverjaring
in de artikelen 76 en 76a Sr. In het navolgende staat de vervolgingsverjaring
centraal; in het licht van het onderlinge verband tussen beide vormen van
verjaring wordt ook kort op de strafverjaring ingegaan. Daarna wordt ingegaan
op het ne bis in idem-beginsel en de uitwerking daarvan in ons straf- en strafprocesrecht,
zulks in het licht van de opmerkingen gemaakt tijdens het Algemeen Overleg.VerjaringDe vervolgingsverjaring in het Wetboek van StrafrechtVertrekpunt bij de regeling van de vervolgingsverjaring is artikel 70
Sr, waarin is neergelegd dat de verjaringstermijn oploopt naarmate de ernst van het feit toeneemt. De verjaringstermijn vangt ingevolge artikel
71 Sr aan op de dag na die waarop het feit gepleegd is, behoudens een aantal
in de wet neergelegde uitzonderingen. Artikel 72 Sr bepaalt dat elke daad
van vervolging, dat is een daad waardoor de rechter in de zaak wordt gekend,
de verjaring stuit, mits die daad de vervolgde bekend of hem betekend zij.
Schorsing van de strafvervolging terzake van een prejudicieel geschil tenslotte
schorst ingevolge artikel 73 Sr de verjaring.Aan deze verjaringsregeling liggen vooral drie argumenten ten grondslag
(vgl. A.J.A. van Dorst, De verjaring van het recht tot strafvordering, Arnhem
1985, p. 30). Het eerste is het verminderen van de strafbehoefte door het
verstrijken van de tijd. Het tweede is de toename van de problemen bij de
bewijslevering door tijdsverloop. Het derde is het argument dat het inmiddels
doorgemaakte leed (zoals een vrijwillige ballingschap) een surrogaat kan zijn
voor de niet ondergane straf. Verjaring is door de wetgever niet gezien als
een sanctie op dadenloosheid van het Openbaar Ministerie, of als verwezenlijking
van de veronderstelling dat afstand is gedaan van het vervolgingsrecht.Niet gebleken is, dat deze onderbouwing van de verjaringsregeling wijziging
behoeft. De voorliggende vraag is vooral, of de drie argumenten thans bij
ernstige delicten anders gewogen dienen te worden, en aanpassing van de verjaringsregeling
daarom in de rede ligt.Geen verjaring van oorlogsmisdrijvenVan belang in dat verband is, dat op de verjaringsregeling van het Wetboek
van Strafrecht een uitzondering werd gemaakt in de wet van 8 april 1971,
Stb. 210, houdende vaststelling van nadere regels betreffende de verjaring
van het recht tot strafvordering en uitvoering van straf terzake van oorlogsmisdrijven
en misdrijven tegen de menselijkheid, alsmede de argumentatie terzake. Door
deze wet zijn de verjaringstermijnen van deze delicten opgeheven. Aangevoerd
werd (Kamerstukken II, 1968–1969, 10 251, nr. 3, p. 5)
dat oorlogsmisdrijven in de samenleving een zeer lange nawerking hebben: «De
herinnering daaraan vervaagt uiterst langzaam en de maatschappelijke strafbehoefte
blijft zo aanzienlijk, dat het tot grote onrust zou leiden, indien na ommekomst
van de geldende verjaringstermijnen geen bestraffing terzake meer zou kunnen
plaatsvinden. Bovendien kan met betrekking tot die misdrijven lang niet in
alle gevallen worden aangevoerd, dat door het tijdsverloop de bewijsmogelijkheden
worden verminderd. Zij zijn voorwerp van historisch onderzoek, waardoor hun
aard en omvang dikwijls juist beter aan de dag treden.» Uit deze overwegingen
blijkt, dat de argumenten die aan de verjaringsregeling ten grondslag liggen,
bij deze zeer ernstige misdrijven reeds destijds anders zijn gewogen. De maatschappelijke
strafbehoefte blijft aanzienlijk. En de bewijsbaarheid wordt bij de onderhavige
delicten niet altijd problematisch geacht; daarbij wordt naar historisch onderzoek
verwezen. Historisch onderzoek kan bij de opsporing van oorlogsmisdrijven
vooral van belang zijn omdat het de toedracht van lang voordien gepleegde
feiten vastlegt op een wijze die strafrechtelijke oordeelsvorming op een later
moment (mede) mogelijk maakt. Een belangrijke vraag is of, meer in het algemeen,
de toename van mogelijkheden om zaken betreffende de toedracht van lang voordien
gepleegde strafbare feiten vast te stellen zodanig is dat zulks voor de inrichting
van de verjaringsregeling van ernstige delicten van belang is.Dat de argumenten die aan de verjaringsregeling ten grondslag liggen bij
zeer ernstige misdrijven anders kunnen worden gewogen, blijkt bijvoorbeeld
ook uit het Statuut van Rome inzake het Internationale Strafhof, Tractatenblad
2000, 120. Artikel 29 bepaalt: Misdrijven waarover het Hof rechtsmacht bezit
verjaren niet. Andere landenOnderzoek van verjaringsregelingen in buitenlandse rechtsstelsels heeft
aan het licht gebracht dat deze sterk verschillen. Engeland kent geen algemene
wettelijke verjaringsregeling. In de meeste continentale landen van Europa
is verjaring wel in de wet vastgelegd. Sommige landen kennen kortere verjaringstermijnen
voor ernstige delicten dan Nederland. Zo kennen België en Frankrijk voor
de zwaarste misdrijven een verjaringstermijn van tien jaar. Artikel 7 van
de Franse Code de procédure penale luidt: En matière de crime
et sous réserve des dispositions de l'article 213–5 du Code pénal,
l'action publique se prescrit par dix années révolues à
compter du jour où le crime a été commis si, dans cette
intervalle, il n'a été fait aucun acte d'instruction ou de poursuite.S'il en a été effectué dans cette intervalle, elle
ne se prescrit qu'après dix années révolues compter du
dernier acte. Il en est ainsi même à l'égard des personnes
qui ne seraient pas impliquées dans cet acte d'instruction ou de poursuite.Le délai de presription de l'action publique des crimes commis
contre des mineurs ne commence à courir qu'à partir de la majorité
de ces derniers.Uit dit artikel vloeit voort dat de verjaringstermijn opnieuw begint te
lopen bij elke «acte d'instruction ou de poursuite», zelfs ten
aanzien van personen die daar niet bij betrokken zijn. Dit begrip «acte
d'instruction ou de poursuite» wordt ruim geïnterpreteerd. Deze
ruime stuitingsregeling verklaart voor een belangrijk deel waarom de betrekkelijk
korte verjaringstermijn in de praktijk niet zeer dikwijls tot verjaring leidt
in zaken waarin de behoefte aan strafvervolging bestaat.Andere landen kennen een langere verjaringstermijn dan Nederland. Duitsland
kent, blijkens de artikelen 78–78c Strafgesetzbuch, een langere verjaringstermijn
voor feiten waar een levenslange gevangenisstraf op staat. Deze verjaren na
dertig jaar. Een uitzondering op de regel is moord; dit misdrijf verjaart
nooit. Feiten waar meer dan tien jaar gevangenisstraf op staat, zoals doodslag,
verjaren na twintig jaar. Artikel 78 Strafgesetzbuch luidt, voor zover in
deze van belang:1) Die Verjährung schliesst die Ahndung der Tat und die Anordnung
van Massnahmen aus. (...)2) Verbrechen nach Par. 220a (Völkermord) und nach Par. 211 (Mord)
verjähren nicht.3) Soweit die Verfolgung verjährt, beträgt die Verjährungsfrist1. dreissig Jahre bei Taten, die mit lebenslanger Freiheitsstrafe bedroht
sind.2. zwanzig Jahre bei Taten, die im Höchstmass mit Freitheitsstrafe
von mehr als zehn Jahre bedroht sind. (...)Artikel 78c, dat de stuiting regelt, luidt voor zover van belang:1) Die Verjährung wird unterbrochen durch1. die erste Vernehmung des Beschuldigten, die Bekanntgabe, dass gegen
ihn das Ermittlungsverfahren eingeleitet ist, oder die Anordnung dieser Vernehmung
oder Bekanntgabe,2. jede richterliche Vernehmung des Beschuldigten oder deren Anordnung,3. jede Beauftragung eines Sachverständigen durch den Richter oder
Staatsanwalt, wenn vorher der beschuldigte vernommen oder ihm die Einleitung
des Ermittlungsverfahren bekanntgegeben worden ist.4. jede richterliche Beschlagnahme- oder Durchsuchungsanordnung und richterliche
Entscheidungen, welche diese aufrechterhalten, 5. den Haftbefehl, den Unterbringungsbefehl, den Vorführungsbefehl
un richterliche Entscheidungen, welche diese aufrechterhalten,6. die Erhebung der öffentlichen Klage,7. die Eröffnung des Hauptverfahrens, (...)3) Nach jeder Unterbrechung beginnt die Verjährung von neuem. Die
Verfolgung ist jedoch zum spätestens verjährt, wenn seit dem in
par. 78a bezeichneten Zeitpunkt das Doppelte der gesetzlichen Verjährungsfrist
und, wenn die Verjäuhrungsfrist nach besonderen Gesetzen kürzer
ist als drei Jahre, mindestens drei Jahre verstrichen sind. (...)4) Die Unterbrechung wirkt nur gegenüber demjenigen, auf den sich
die Handlung bezieht. (...)De mogelijkheden om de verjaring te stuiten, en de rechtsgevolgen van
zo'n stuitingsdaad zijn daarmee in Duitsland minder groot dan in Frankrijk.In Oostenrijk tenslotte vervalt het recht op vervolging van misdrijven
waarop een levenslange gevangenisstraf staat niet door verjaring. Feiten waarop
meer dan tien jaar gevangenisstraf staat, zoals doodslag, verjaren net als
in Duitsland na twintig jaar.Geconcludeerd kan worden dat de weging van de verschillende argumenten
voor een verjaringsregeling bij de ernstigste delicten in de ons omringende
landen tot verschillende uitkomsten heeft geleid. Dat verdraagt zich derhalve
goed met een benadering waarin een eigen afweging van de betrokken belangen
in een veranderde maatschappelijke context centraal staat.Eigen afwegingBij die afweging dient naar mijn mening voorop te staan dat de materiële
rechtsgrond voor verjaring, tijdsverloop doet de behoefte aan bestraffing
verminderen, naar hedendaagse opvattingen niet meer rechtvaardigt dat de ernstigste
delicten, met name levensdelicten, na achttien jaar verjaren. De parlementaire
behandeling van de wet van 1971 betreffende verjaring van het recht tot vervolging
van oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid heeft dat, voor
die misdrijven, reeds aan het licht gebracht. Ook andere misdrijven dan oorlogsmisdrijven,
met name levensdelicten, kunnen evenwel dusdanig ernstig zijn dat de maatschappelijke
strafbehoefte na achttien jaar nog aanmerkelijk is. In gevallen waarin dat
niet zo is, biedt het opportuniteitsbeginsel de ruimte om niet tot strafvervolging
over te gaan. De materiële rechtsgrond voor verjaring dwingt er naar
mijn mening daarom niet toe strafvervolging terzake van zeer ernstige misdrijven
reeds na achttien jaren wettelijk uit te sluiten.Ook de tweede rechtsgrond voor verjaring, het bewijsaspect, rechtvaardigt
heden ten dage niet meer dat de ernstigste delicten na achttien jaar verjaren.
De ontwikkeling van tal van technologieën heeft tot een vergroting van
de mogelijkheden van waarheidsvinding terzake van «oude» strafbare
feiten geleid. Behalve aan DNA-onderzoek en ander forensisch onderzoek valt
bijvoorbeeld te denken aan fotografie, aan film, en aan video-opnames. De
mogelijkheden tot waarheidsvinding kunnen, ook na achttien jaar, nog zo adequaat
zijn dat strafvervolging in de rede ligt. Ook deze rechtsgrond dwingt er derhalve
niet toe strafvervolging terzake van zeer ernstige misdrijven na achttien
jaren uit te sluiten.De gedachte dat het leed dat de dader inmiddels heeft doorgemaakt een
surrogaat kan zijn voor de niet ondergane straf, kan heden ten dage evenmin
een toereikende grond voor de verjaring na achttien jaar vormen. De mogelijkheid
van vrijwillige ballingschap is thans, nu internationale rechtshulp veelal
uitkomst kan bieden bij verdachten die zich aan rechtsvervolging
onttrekken, niet meer het overheersende perspectief bij de waardering van
de verjaringsregeling. Voorts is het moeilijk, vast te stellen hoe het leed
dat de dader kan hebben doorgemaakt zich verhoudt tot de niet ondergane straf.
Een algemene regel die strafvervolging ter zake van ernstige levensdelicten
na achttien jaren uitsluit, kan ook om die reden moeilijk op dit argument
worden gebaseerd.Aangestipt kan nog worden, dat de in het bovenstaande ontwikkelde gedachtengang
spoort met standpunten, ingenomen in de strafrechtelijke literatuur. Van Dorst
(a.w., p. 330–331) meent dat de verjaring niet voltooid zou moeten
kunnen zijn voordat de maximumstraf voorbij is. De Hullu sluit zich daar later
bij aan (Materieel strafrecht, Deventer 2000, p. 127).Aandacht verdient voorts de regeling van de stuiting van de verjaring.
Artikel 72 Sr bepaalt, als gezegd, dat elke daad van vervolging de verjaring
stuit, mits die daad de vervolgde bekend of hem betekend zij. De koppeling
van de stuiting aan de daad van vervolging is goed te verenigen met de rechtsgronden
voor de verjaring. Door een daad van vervolging geeft het Openbaar Ministerie
te kennen dat het de strafvervolging wil voortzetten en, derhalve, nog een
maatschappelijke strafbehoefte alsmede mogelijkheden tot waarheidsvinding
aanwezig acht. De veronderstelling dat het ontbreken van strafbehoefte en
verminderde bewijsbaarheid strafvervolging na de verjaringstermijn niet langer
rechtvaardigen, gaat blijkens de daad van vervolging in dit concrete geval
niet op.De eis dat bij onbekendheid van de vervolgde met de daad van vervolging
van een rechtsgeldige betekening sprake moet zijn, een eis die noch in Duitsland
noch in Frankrijk wordt gesteld, is moeilijker te verenigen met de rechtsgronden
voor verjaring (vgl. Van Dorst, a.w., p. 199). Zij houdt geen verband
met strafbehoefte of bewijsbaarheid. Indien de naam van de verdachte nog niet
bekend is, stelt de eis van een rechtsgeldige betekening het Openbaar Ministerie
voor grote problemen. En indien de naam wel bekend is, verzekert de eis van
een rechtsgeldige betekening niet dat de verdachte daadwerkelijk van de strafvervolging
op de hoogte is geraakt. Als de verdachte bijvoorbeeld met onbekende bestemming
naar het buitenland vertrokken is, zal ook een correcte betekening hem lang
niet altijd met de strafvervolging op de hoogte brengen.In het licht van het voorgaande verdient heroverweging of het ontbreken
van een rechtsgeldige betekening tot gevolg dient te hebben dat het recht
tot strafvervolging, ook ter zake van zeer ernstige strafbare feiten, kan
verjaren. Dat impliceert niet dat de eis van betekening van daden van vervolging,
waar de wet haar stelt, een loze eis wordt. Zij blijft gelden, en het niet
naleven kan nog steeds rechtsgevolgen hebben. Zo zal de strafvervolging, in
geval de verdachte daarvan op de hoogte raakt, in het licht van het redelijke
termijn-vereiste met de vereiste spoed moeten worden gevoerd.Tenslotte verdient naar mijn mening heroverweging of de mogelijkheden
tot stuiting onbegrensd dienen te blijven, zoals thans het geval is. Ook Van
Dorst heeft er op gewezen dat een onbegrensde mogelijkheid van verlenging
van de verjaringstermijn op gespannen voet staat met de ratio daarvan (a.w.,
p. 334–335).Op grond van het bovenstaande ben ik voornemens een aanpassing van de
regeling van de vervolgingsverjaring voor te stellen die uit twee elementen
bestaat. In de eerste plaats ligt naar mijn mening aanpassing van de termijnen,
omschreven in artikel 70 onder ten 4e en ten 5e Sr in de rede. Voor misdrijven
waarop meer dan tien jaar gevangenisstraf is gesteld komt een verjaringstermijn
van twintig jaar mij passend voor. Voor misdrijven waarop levenslange gevangenisstraf
is gesteld komt een termijn van dertig jaar mij passend voor. In de tweede
plaats komt een aanpassing van artikel 72 Sr in die zin dat elke daad van
vervolging de verjaring stuit, onafhankelijk of deze de vervolgde bekend of
hem betekend is, wenselijk voor. Een begrenzing van de mogelijkheden
van stuiting tot maximaal het dubbele van de wettelijke verjaringstermijn
verstreken is, ligt daarbij in de rede.Wat het overgangsrecht betreft meen ik, dat de aanpassing van de verjaringsregeling
er in verband met het rechtszekerheidsbeginsel niet in mag resulteren dat
een inmiddels verjaard strafbaar feit wederom vervolgbaar wordt. Dit uitgangspunt
is destijds ook bij de parlementaire behandeling van de wet van 8 april 1971
inzake verjaring van oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid
gekozen (Kamerstukken II, 1968–1969, 10 251, nr. 3, p. 4;
Handelingen II, 1970–1971, p. 2421–2427).Naar mijn mening kan langs de voorgestelde weg een evenwichtige aanpassing
van de verjaringsregeling worden bereikt die aan alle belangen die in het
geding zijn recht doet.StrafverjaringAandacht verdient tenslotte de strafverjaring, wettelijk geregeld in de
artikelen 76 en 76a Sr. In artikel 76 Sr is neergelegd dat de termijnen van
deze verjaring een derde langer zijn dan die van het recht tot strafvordering,
en in geen geval korter dan de duur van de opgelegde straf. De aanpassing
van de verjaringstermijnen van het recht tot strafvordering werkt derhalve
door naar deze regeling. Voor een zelfstandige aanpassing van deze regeling
bestaat naar mijn oordeel geen grond.Verdere procedureIk ben voornemens, op basis van bovenstaande analyse en keuzes een wetsvoorstel
inzake de verjaringsregeling voor te bereiden dat komend voorjaar voor advies
zal worden voorgelegd aan de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, het
Openbaar Ministerie en de Nederlandse Orde van Advocaten.Ne bis in idemGeldend rechtIn artikel 68 Sr is neergelegd dat behoudens de gevallen waarin rechterlijke
uitspraken voor herziening vatbaar zijn, niemand andermaal kan worden vervolgd
wegens een feit waarover te zijnen aanzien onherroepelijk is beslist bij gewijsde
van de rechter in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba. Van zo'n onherroepelijke
beslissing is sprake als het gewijsde een vrijspraak, een ontslag van alle
rechtsvervolging of een veroordeling inhoudt. Ingevolge het tweede lid zijn
aan uitspraken van buitenlandse rechters vergelijkbare rechtsgevolgen verbonden,
met dien verstande dat bij veroordeling de tenuitvoerlegging van de uitspraak
geheel moet zijn voltooid, dan wel gratie of verjaring der straf is gevolgd.
Herziening is ingevolge artikel 457 Sv onder nadere voorwaarden slechts mogelijk
van een «in kracht van gewijsde gegane einduitspraak houdende veroordeling.»Ook aan een kennisgeving van niet verdere vervolging, een buitenvervolgingstelling
en een beschikking houdende verklaring dat de zaak geëindigd is, zijn
met het oog op het ne bis in idem-beginsel rechtsgevolgen verbonden. Ingevolge
artikel 255 Sv kan de verdachte daarna, kort gezegd, ter zake van hetzelfde
feit niet weer vervolgd worden tenzij nieuwe bezwaren bekend zijn geworden.
Hier geldt derhalve de uitzondering van de «nieuwe bezwaren».GrondslagenHet ne bis in idem-beginsel kent verschillende grondslagen. De Hullu (a.w. 2000, p. 516), noemt een drietal. De eerste is het voorkomen van
dubbele bestraffing. De tweede grondslag is processueel: niemand mag voor
een tweede keer door een strafprocedure worden gekweld. Een derde aspect is
het gezag van rechterlijke uitspraken. Daarmee hangt samen dat procedures
moeten (kunnen) worden afgesloten, en dat derhalve aan onherroepelijke rechterlijke
uitspraken in beginsel niet kan worden getornd. De eerste grondslag van het
ne bis in idem-beginsel doet zich bij vrijspraken niet voor; in dat geval
is niet gestraft. De beide andere grondslagen doen zich ook bij vrijspraken
onverkort voor.Het rechtsmiddel herziening maakt het mogelijk, onder bijzondere omstandigheden
inbreuk te maken op het gezag van gewijsde. De belangrijkste grondslag voor
het openstellen van dit rechtsmiddel ligt daarin dat het voor het gezag en
aanzien van de strafrechtspraak in de samenleving nodig is dat er een procedure
voorhanden is die steeds de mogelijkheid biedt om aperte onjuistheden teniet
te doen (J. de Hullu, Over rechtsmiddelen in strafzaken, Arnhem 1989, p. 265).
Herziening is in Nederland onder nadere voorwaarden naar geldend recht mogelijk
ten aanzien van einduitspraken houdende veroordeling dan wel ontslag van alle
rechtsvervolging (artikel 457 Sv). Herziening ten nadele van de veroordeelde
is ook in die gevallen niet mogelijk (artikel 476 Sv).Herziening ten nadele van de veroordeeldeDe uitsluiting van herziening ten nadele van de veroordeelde, in het bijzonder
ook herziening van vrijspraken, is steeds in de Nederlandse strafvordering
te vinden geweest. In de memorie van toelichting bij het huidige wetboek is
aangegeven dat deze mogelijkheid niet is opengesteld «om redenen van
practischen aard. Bij de regeling daarvan toch stuit men op velerlei moeilijkheden»,
waarbij vooral is gedacht aan de precieze formulering van de herzieningsgronden.
Verder is erop gewezen dat aan herziening ten nadele geen behoefte was gebleken,
en wordt aangevoerd «dat rechtszekerheid en rust vorderen, dat tegen
hem, die een strafproces met vrijsprekenden uitslag heeft ondergaan, door
het openbaar ministerie geen nieuwe, vaak soms zeer vexatoire maatregelen
behooren te kunnen worden genomen op gronden, die meestal van het subjectieve
inzicht van het officie zullen afhangen» (Handelingen II, 1913–1914,
286, nr. 3, p. 156).Op de NJV-vergadering van 1938 is deze wettelijke regeling door beide
preadviseurs afgewezen. De vergadering beantwoordde de vraag of de mogelijkheid
van herziening ten nadele van de verdachte behoort te worden geopend evenwel
ontkennend (Handelingen NJV 1938, p. 84).Deze afweging geniet in de strafrechtelijke literatuur nog steeds steun.
De Hullu (a.w. 1989, p. 285) stelt dat uiteindelijk het «rechtsbewustzijn»
doorslaggevend is, en komt zelf tot het standpunt dat herziening ten nadele
van de verdachte niet opengesteld moet worden. De enkele gevallen waarin een
dergelijk rechtsmiddel tot een juistere beslissing zou leiden wegen naar zijn
mening niet op tegen de klemmende, algemene nadelen ervan. Corstens (Het Nederlands
strafprocesrecht, Deventer 1999, derde druk, p. 752) ziet als ratio voor
herziening dat het ondraaglijk is dat iemand een strafrechtelijke sanctie
moet ondergaan terwijl het vermoeden bestaat dat die steunt op een foutieve
beslissing. Bij dit uitgangspunt past niet dat revisie ten nadele van de verdachte
geschiedt. Anders dan deze beide auteurs oordeelt evenwel Strijards (Revisie,
Arnhem 1989, p. 7, 73) voor het geval de verdachte de justitie door bedrog
misleid heeft. Lensing (Ne bis in idem in strafzaken: een rechtsvergelijkende
en internationaalstrafrechtelijke oriëntatie, Preadvies Nederlandse vereniging
voor rechtsvergelijking, Deventer 2000, p. 199) heeft zich recentelijk
eveneens uitgesproken voor het mogelijk maken van herziening ten nadele. Artikel 4 van het Zevende Protocol bij het EVRM; andere
landenIn het Zevende Protocol bij het EVRM, dat door Nederland om overwegingen
die met een ander artikel verband houden niet is geratificeerd, is in artikel
4 een bepaling betreffende het ne bis in idem-beginsel opgenomen. Deze luidt
als volgt:1. No one shall be liable to be tried or punished again in criminal proceedings
under the jurisdiction of the same State for which he has already been finally
acquitted or convicted in accordance with the law and penal procedure of that
State.2. The provisions of the preceding paragraph shall not prevent the re-opening
of the case in accordance with the law and penal procedure of the State concerned,
if there is evidence of new or newly discovered facts, or if there has been
a fundamental defect in the previous proceedings, which could affect the outcome
of the case.3. No derogation from this Article shall be made under Article 15 of the
Convention.Het Zevende Protocol laat derhalve een beperkte ruimte voor inbreuken
op het gezag van gewijsde. Nieuwe of nieuw ontdekte feiten, alsmede een fundamentele
fout in de eerdere strafprocedure die de uitkomst van de strafzaak heeft kunnen
beïnvloeden, zouden aanleiding mogen zijn voor herziening.Van deze ruimte is niet in alle aangesloten landen gebruik gemaakt. België
en Frankrijk kennen, net als Nederland, uitsluitend de mogelijkheid van herziening
ten gunste van de veroordeelde. Duitsland daarentegen kent bijvoorbeeld wel
een mogelijkheid van herziening ten nadele van de verdachte. Artikel 362 Strafprozessordnung
maakt herziening van een onherroepelijke uitspraak, kort samengevat, mogelijk
in het geval sprake was van a. valse of vervalste akten; b. meinedige verklaringen
van een getuige of deskundige; c. een uitspraak van een rechter die in strijd
met zijn ambtsplicht tot stand gekomen is; en d. een verdachte die na vrijspraak
alsnog een bekentenis aflegt.1Oostenrijk kent in paragraaf 355 Strafprozessordnung eveneens een
mogelijkheid van herziening ten nadele van de vrijgesprokene in een aantal
nader omschreven gevallen. Daaronder ressorteert ook het geval waarin nieuwe
feiten of bewijsmiddelen aan het licht komen die de strafbaarheid van de vrijgesprokene
alsnog lijken te rechtvaardigen.In Groot-Brittannië bestaan voornemens om een wettelijke regeling
te treffen die herziening ten nadele van de verdachte in bepaalde gevallen
mogelijk maakt. Op 2 juli 1999 heeft de Home Secretary aan de Law Commission
de vraag voorgelegd of vervolging na vrijspraak mogelijk zou moeten worden
gemaakt waar «fresh and viable evidence» beschikbaar komt. In
september heeft de Law Commission een Consultation Paper (nr. 156) dienaangaande
uitgebracht. In maart 2001 heeft de Law Commission is het eindrapport gepubliceerd,
Double Jeopardy and prosecution appeals (nr. 267). Beide zijn te vinden
op http://www.lawcom.gov.uk.De commissie stelt in haar eindrapport voor de reeds bestaande mogelijkheden
tot herziening ten nadele uit te breiden. Thans is herziening van onregelmatig
tot stand gekomen vrijspraken mogelijk bij ernstige specifiek omschreven procedurefouten
of na veroordeling wegens bedreiging van een getuige of jurylid met als gevolg
een vrijspraak. Deze mogelijkheden zouden volgens de commissie aangevuld kunnen
worden met herziening ten nadele wegens nieuwe omstandigheden in geval van
moord, volkerenmoord en «reckless killing», mits aan een aantal
voorwaarden voldaan is. Voorts zou ook na gebleken bedreiging, corruptie of omkoping van rechters en griffiers sprake kunnen zijn van een onregelmatig
tot stand gekomen vrijspraak die vatbaar dient te zijn voor herziening.Geconcludeerd kan worden dat de opvattingen over herziening ten nadele
in de ons omringende Europese landen niet eenduidig zijn.Voorlopige conclusieVastgesteld kan worden dat het ne bis in idem-beginsel op een aantal grondslagen
berust waaraan onverminderd groot belang wordt gehecht. Die grondslagen bestaan,
zo bleek, in het voorkomen van een tweede bestraffing, het voorkomen van een
tweede vervolging, en tenslotte in het gezag van rechterlijke uitspraken.
Het is voor de rechtspositie van de burger van groot belang, dat niet lichtvaardig
een tweede vervolging kan worden gestart op basis van een verdenking die wezenlijk
hetzelfde feit betreft. Een behoorlijke rechtsgang impliceert dat deze binnen
een redelijke termijn met een onherroepelijke uitspraak eindigt, zonder dat
de zaak op eenvoudige wijze kan worden heropend.Uit het voorgaande kan naar mijn mening niet dwingend worden afgeleid
dat er op korte termijn een dringende noodzaak bestaat tot een aanpassing
van de reikwijdte van de regelgeving inzake het ne bis in idem en herziening.
Toch kan worden vastgesteld dat er redenen zijn die er voor pleiten om deze
regelgeving op een aantal onderdelen onder de loep te nemen. Daarom heb ik
de navolgende vragen geformuleerd die in een nader onderzoek beantwoording
kunnen krijgen. Ik acht het gewenst, gelet op de principiële rechtsvragen
die hier voorliggen, deze vragen aan een deskundige voor te leggen. Het betreft
de volgende vragen:1. Bestaat er aanleiding tot aanpassing van de wettelijke regeling in
die zin dat heropening van de strafvervolging mogelijk wordt indien komt vast
te staan dat een vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging onregelmatig
tot stand is gekomen, dan wel zich in verband daarmee een nieuwe omstandigheid
heeft voorgedaan? Daarbij valt te denken aan de gevallen genoemd in het Duitse
recht, te weten vervalsing van documenten, een valse verklaring van getuigen
of deskundigen, het handelen in strijd met de ambtsplicht door een rechter,
dan wel het afleggen van een bekentenis nadat de procedure is afgesloten.2. Wegen de voordelen van een wetswijziging op tegen de nadelen, onder
meer bestaande in een beperking van de rechtskracht van rechterlijke einduitspraken
alsmede de mogelijkheid dat na een vrijspraak welke in kracht van gewijsde
is gegaan onderzoekshandelingen plaatsvinden, in het besef dat complexe vraagstukken
als het ne bis in idem-beginsel, de leer van hetzelfde feit, het gezag van
gewijsde alsmede de betekenis van de strafrechtelijke procedure als zodanig
opnieuw doordenking behoeven?Verdere procedureIk ben als gezegd voornemens door een deskundige nader onderzoek te laten
verrichten en na bestudering van de uitkomsten daarvan een definitief standpunt
te bepalen, waarover ik Uw Kamer zal berichten.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsXNoot1Aanhangsel Handelingen II, 1999–2000, nr. 1579.XNoot1Letterlijk: «Die Wiederaufnahme eines durch rechtskräftiges
Urteil abgeschlossenen Verfahrens zuungunsten des Angeklagten ist zulässig,
1. wenn eine in der Hauptverhandlung zu seinen Gunsten als echt vorgebrachte
Urkunde unecht oder verfälscht war;2. wenn der Zeuge oder Sachverständige sich bei einem zugunsten des
Angeklagten abgelegten Zeugnis oder abgegebenen Gutachten einer vorsätzlichen
oder fahrlässigen Verletzung der Eidespflicht oder einer vorsätzlichen
falschen uneidlichen Aussage schuldig gemacht hat;3. wenn bei dem Urteil ein Richter oder Schöffe mitgewirkt hat, der
sich in Beziehung auf der Sache einer strafbaren Verletzung seiner Amtspflichten
schuldig gemacht hat;4. wenn von dem Freigesprochenen vor Gericht oder aussergerichtlich ein
glaubwürdiges Geständnis der Straftat abgelegt wird. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27419-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl