Staatkundige, bestuurlijke en staatsrechtelijke vernieuwing; Verslag nota-overleg over aanstellingswijze burgemeester, commissaris van de koninging, wethouder en gedeputeerde
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21427, nr. 143

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

12-04-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

21427 nr. 143

03-04-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een nota-overleg van de vaste commissie voor
Binnenlandse ZakenEerste termijn van de zijde van de commissieEerste termijn van de zijde van de regeringTweede termijn van de zijde van de commissieTweede termijn van de zijde van de regering
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21427Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 195 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 427Staatkundige, bestuurlijke en staatsrechtelijke vernieuwing nr. 143VERSLAG VAN EEN NOTA-OVERLEGVastgesteld 3 april 1996De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken1
heeft op maandag 1 april 1996 overleg gevoerd met de minister van Binnenlandse
Zaken over de notities over de aanstellingswijze van de burgemeester
en de commissaris van de koningin en over de wethouder-niet raadslid en de
gedeputeerde-niet statenlid.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,De CloeDe griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,Hommes Stenografisch verslag van een nota-overleg van de vaste commissie voor
Binnenlandse ZakenMaandag 1 april 1996 18.00 uurDe voorzitter: CornieljeAanwezig zijn 9 leden der Kamer, te weten:Te Veldhuis, Van der Heijden, De Cloe, Van den Berg, Scheltema-de Nie,
Oedayraj Singh Varma, Cornielje, Stellingwerf en Rehwinkel,alsmede de heer Dijkstal, minister van Binnenlandse Zaken, die vergezeld
is van enige ambtenaren van zijn ministerie.Aan de orde is de behandeling van:de notities over de
aanstellingswijze van de burgemeester en de commissaris van de koningin en
over de wethouder-niet raadslid en de gedeputeerde-niet statenlid (21427,
nr. 115).De voorzitter:Ik open de vergadering en heet de minister en de ambtenaren die hem vergezellen
van harte welkom. Ook een woord van welkom voor de mensen op de publieke tribune
en voor alle sollicitanten in spe die via de draadomroep meeluisteren.Eerste termijn van de zijde van de commissieDe heerDe Cloe(PvdA)Voorzitter! Heeft het burgemeestersvolk een hoog klaaggehalte of zitten
zij in een leunstoel te genieten van hun luilekkerbaantje, omdat zij niet
zoveel om handen hebben? Beide conclusies kun je trekken naar aanleiding van
berichten in de media. Burgemeesters klagen volgens die berichten over hun
karige salaris of voelen zich vogelvrij verklaard in verband met gemeentelijke-herindelingsprojecten.
Volgens mijn collega Van der Heijden hebben zij een luilekkerbaantje. Laat
ik het er maar op houden dat je klagers overal hebt en dat collega Van der
Heijden te laat bedacht heeft welke mooie baan hij gemist heeft.Dat er serieuze vraagpunten zijn over burgemeesters in herindelingsgemeenten
en in conflictsituaties in de gemeenteraad staat voor de PvdA-fractie buiten
kijf. Daar moet dan ook wat aan gebeuren. Ik kom daar later nog op terug.Over de aanstellingswijze van de burgemeester is ook het nodige gepubliceerd.
De Kamer heeft eind 1993 uitvoerig gediscussieerd over het rapport van de
commissie-Van Thijn. Daarna, in april 1994, ontvingen wij een brief van minister
Van Thijn uit het vorige kabinet. Vervolgens was het wachten op bericht van
minister Dijkstal.Laat ik vooropstellen dat de PvdA-fractie nog steeds van mening is dat
de rechtstreeks door de gemeenteraad gekozen burgemeester uitdrukkelijk de
voorkeur verdient. Maar daar is de minister niet mee gekomen. Vorig jaar kwam
hij met een voorlopig standpunt. Als uitgangspunt heeft hij gekozen voor een
versterking van de invloed van de gemeenteraad op de burgemeestersbenoeming.
Ik zeg met nadruk: van de gemeenteraad. Dat zou het beste vorm kunnen worden
gegeven door middel van een recht van aanbeveling van die zelfde gemeenteraad
aan de minister. De commissaris van de koningin zou, kort samengevat, langzamerhand
richting adviserend orgaan bij de burgemeestersaanstelling worden.Vorig jaar maakte de minister nog geen keuze of het al of niet een openbare
aanbeveling van de gemeenteraad zou moeten zijn. Hij zei dat je zowel voor
het een als voor het ander argumenten kon opsommen en dat deed hij vervolgens
ook. Ook over een ander aspect, de zwaarte van de aanbeveling van de gemeenteraad,
had de minister vorig jaar nog geen keuze gemaakt. De eerste mogelijkheid
is dat de minister slechts in bijzondere gevallen en op grond van zwaarwegende
argumenten en belangen van de aanbeveling van de gemeenteraad kan afwijken.
De tweede mogelijkheid is dat de minister bovenlokale elementen in zijn afweging
betrekt. Ik denk aan het geslacht, de politieke kleur of het doorstromingsbeleid
van zittende burgemeesters. Omdat de minister vindt dat het zwaartepunt van
de selectie bij de gemeenteraad moet komen te liggen, heeft hij indertijd
geschreven dat de vertrouwenscommissie wel inzicht moest hebben in alle namen
van de sollicitanten. Iedereen die solliciteert, komt dus qua naam op enig
moment bij de vertrouwenscommissie terecht.Terecht is het voorlopige standpunt van de minister samengevat onder de
kop die ook in het persbericht van Binnenlandse Zaken en de Staatscourant
was te lezen: de gemeenteraad krijgt meer invloed op de benoeming van de burgemeester.
Valt de definitieve keuze inderdaad op een openbare aanbeveling van de gemeenteraad,
waar de minister slechts in bijzondere gevallen van kan afwijken, dan heeft
dit paarse kabinet ongeveer het standpunt van het vorige CDA/PvdA-kabinet
overgenomen. Dat zou helemaal niet zo vreemd zijn, omdat tijdens de discussie
in de Kamer eind 1993 over het rapport van de commissie-Van Thijn een meerderheid
zich nadrukkelijk heeft uitgesproken voor tenminste een aanbeveling
door de gemeenteraad.In de definitieve notitie van deze minister wordt echter uit een heel
ander vaatje getapt. Terwijl de minister in het voorlopig standpunt geen twijfel
liet bestaan over de vraag of de gemeenteraad het recht van aanbeveling zou
moeten krijgen, en hij schreef dat op die manier de versterking van de invloed
van de gemeenteraad het beste gestalte zou kunnen krijgen, komt hij nu plotseling
met het voorstel om alleen de vertrouwenscommissie uit de gemeenteraad het
recht van aanbeveling te geven. Dat is een zeer onverwachte en opmerkelijke
wending, een ommezwaai, een draai en dat ook nog zonder argumenten. Nogmaals,
eind 1993 spraken de fracties van onder meer PvdA, D66 en CDA zich uit voor
een aanbeveling door de gemeenteraad. Collega Van der Heijden merkte toen
terecht op dat anders de vertrouwenscommissie niet door de gemeenteraad gecorrigeerd
zou kunnen worden of zelfs maar ter verantwoording zou kunnen worden geroepen.
Een openbare voordracht van de gemeenteraad en niet meer van een commissie
uit de raad is naar het oordeel van de PvdA-fractie dan ook een juiste keuze.Ik begrijp overigens niets van de bekering van de minister.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Hoorde ik u nu over een openbare voordracht spreken of is dat volgens
u niet meer aan de orde?De heerDe Cloe(PvdA)De vertrouwenscommissie doet haar werk. Zij voert in beslotenheid gesprekken
met kandidaat-burgemeesters en komt tot een conclusie. Deze wordt in beslotenheid
met de gemeenteraad besproken. Daarna wordt die conclusie als aanbeveling
doorgestuurd naar de minister. Dan is het dus een aanbeveling van de gemeenteraad
en niet alleen van de vertrouwenscommissie, zoals de minister nu voorstelt.MevrouwScheltema-de Nie(D66)En daar blijft het dus bij.De heerDe Cloe(PvdA)Die aanbeveling kan uiteraard openbaar gemaakt worden, want dan is het
een aanbeveling van de gemeenteraad. De voorbereiding daarvan vindt echter
in beslotenheid plaats, zowel door het werk van de vertrouwenscommissie als
door het overleg met de gemeenteraad om tot een keuze te komen.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Het laatste punt is naar mijn gevoel cruciaal. Als er sprake is van een
openbare aanbeveling, dus een aanbeveling van de gemeenteraad die vervolgens
publiek wordt gemaakt, dan is dat in feite een voordracht. Materieel is het
nog een aanbeveling, maar een openbare aanbeveling is een voordracht. En dat
betekent dat de beleidsmarge die bij een benoemingenbeleid misschien nog aanwezig
zou zijn, tot nul wordt gereduceerd.De heerDe Cloe(PvdA)De beleidsmarge zal daar, denk ik, niet door beperkt worden. Zij zal in
ieder geval niet groter worden. Dit sluit overigens perfect aan bij datgene
wat uw fractie eind 1993 gezegd heeft, namelijk dat de uiteindelijke afronding
ervan in een plenaire vergadering van de gemeenteraad zeer wel mogelijk is.
Dat zijn de woorden van uw toenmalige collega Kohnstamm, de huidige staatssecretaris.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik wil in het midden laten of het nu door de vertrouwenscommissie of door
de raad gebeurt. Daar zit voor mij een minder principieel verschil tussen
dan voor u. De vraag is wel hoe het vervolgens met die aanbeveling gaat. Gaat
de raad daar in openbaarheid over praten? Kan er dan een aanbeveling met drie
mensen in de openbaarheid komen? Zal dat inderdaad wel het geval zijn? Iedereen
weet namelijk dat, als er een openbare aanbeveling komt, dan waarschijnlijk
alleen nummer één daarop zal willen staan. En dat betekent dan
eigenlijk het einde van het verhaal. Het wordt dus een heel duidelijke voordrachtbevoegdheid
van de gemeenteraad.De heerDe Cloe(PvdA)De PvdA-fractie is een uitdrukkelijk voorstander van een door de gemeenteraad
gekozen burgemeester. Stel nu dat dit niet lukt – je moet niets uitsluiten,
ook in deze Kamer niet – dan moeten wij volgens de PvdA-fractie toch
nog proberen om het zwaartepunt zoveel mogelijk bij de gemeenteraad te leggen.
Daar moet eigenlijk ook de versterking van de invloed van de raad komen, zoals
de minister dat in zijn eerste brief ook als kernpunt naar voren bracht. In
zijn eerste brief zegt de minister: de aanbeveling van de raad komt tot stand,
nadat de door de raad ingestelde vertrouwenscommissie een keuze gemaakt heeft
uit de sollicitanten en deze vervolgens heeft voorgelegd aan de voltallige
raad. Een zorgvuldige voorbereiding vereist dat de besprekingen in de vertrouwenscommissie
en de raad niet openbaar zijn. Daarna gaat de voordracht naar de minister.
De minister stelt vervolgens de vraag of die openbaar moet worden of niet.
Ik kies voor de lijn dat de aanbeveling van de raad openbaar kan worden gemaakt.De heerTe Veldhuis(VVD)Voorzitter! Wat zou de meerwaarde van een oordeel van de gemeenteraad
kunnen zijn, nu de raad zelf geen gesprekken voert met de sollicitanten? Dat
gebeurt namelijk door de vertrouwenscommissie. Kan een gemeenteraad, als hij
vijf of zes mensen uit zijn midden heeft aangewezen om de gesprekken te voeren –
stel dat die raad uit 40 tot 50 mensen bestaat – nog een toegevoegde
waarde hebben? De raad kan zich namelijk geen goed oordeel over de kandidaten
vormen. De raad kan alleen maar af gaan op de verhalen van de vertrouwenscommissie.De heerDe Cloe(PvdA)De gemeenteraad is afhankelijk van een beperkte groep mensen, afkomstig
uit de raad zelf. Die groep is bezig met de voorbereidingsprocedure. Op dit
moment wordt aan de raad geen verantwoording afgelegd. De groep kan dus ook
niet worden gecorrigeerd in de huidige procedure. Als je tot een procedure
komt waarbij dat wel het geval is, is het uiteindelijk de volledige raad die
tot de voordracht, de aanbeveling voor de minister komt. Daar is veel voor
te zeggen, omdat de burgemeester uit die voordracht voortkomt. Dat heeft wel
degelijk een toegevoegde waarde. Daardoor krijg je voorts een versterking
van het feit dat die voordracht inderdaad dé voordracht gaat worden.
Dan leg je inderdaad het zwaartepunt bij de raad neer.De heerTe Veldhuis(VVD)Dat is geen antwoord.De heerDe Cloe(PvdA)Het is wel een antwoord, maar dat bevredigt de heer Te Veldhuis waarschijnlijk
niet.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik heb gevraagd hoe de raad een oordeel kan vellen over mensen die hij
zelf niet heeft gesproken. Hoe kan de raad een oordeel vormen over mensen
waarvan hij niet eens weet dat die hebben meegedaan? De raad moet namelijk
volledig afgaan op wat de vertrouwenscommissie zegt. Wat heeft het voor zin
om met elkaar te discussiëren als je niet weet waarover het gaat?De heerDe Cloe(PvdA)De vertrouwenscommissie doet het voorwerk voor de gemeenteraad. Door de
bank genomen, zijn daar vertegenwoordigers van alle politieke partijen in
vertegenwoordigd. Dan is het een goed gebruik om een en ander te laten bekrachtigen
door de hele gemeenteraad. Daar is niets op tegen. Dat gebeurt bij tal van
zaken, ook in andere procedures. Dat gebeurt ook met voorbereidingen voor
benoemingen waar de Kamer soms aan te pas komt. Een kleine club doet de voorbereiding,
waarna een en ander in een volledige vergadering wordt bekrachtigd.Ik vroeg de minister zojuist waarom hij is afgestapt van zijn oorspronkelijk
voorstel over een aanbeveling vanuit de gemeenteraad en waarom hij is teruggegaan
naar een aanbeveling door de vertrouwenscommissie. De minister maakt verschil
tussen het wel of niet openbaar zijn. Daarover kun je van mening verschillen,
maar ik wil weten waarom de minister een stap terug heeft gezet waar het gaat
om de versterking van de positie van de raad. Nu wordt toch plotseling voor
de vertrouwenscommissie gekozen.De minister kiest waar het gaat om twee andere discussiepunten ook een
wat behoudende koers. De minister kiest niet voor een openbare aanbeveling
door de gemeenteraad. Die is niet meer aan de orde, want de minister kiest
voor een besloten aanbeveling van de vertrouwenscommissie. Het eerste vraagpunt
uit de eerste notitie is ook niet meer aan de orde, want de minister wil de
aanbeveling niet openbaar maken. Daarbij kunnen persoonlijke belangen in het
geding zijn, maar wellicht kunnen bepaalde bovenlokale elementen dan ook geen
zelfstandige rol meer spelen. Is het niet zo dat door het ontbreken van openbaarheid
het beeld van achterkamertjesgedoe of gerommel ontstaat? Schreef de minister
zelf niet dat ook bij een openbare aanbeveling bovenlokale elementen evenzeer
een rol kunnen spelen? Kortom, hier wordt een keuze gemaakt die absoluut niet
leidt tot een versterking van de rol van de gemeenteraad en die juist uitnodigt
tot het lekken van namen van kandidaten, waardoor dit eerder schadelijk dan
bevorderlijk voor de kandidaten is. Angst voor openbaarheid is hier een slecht
raadgever. De minister kiest er ook voor om de bovenlokale elementen te laten
meewegen in de aanbeveling die hij krijgt.De heerTe Veldhuis(VVD)Wij weten allemaal dat de heer De Cloe lobbyist is voor burgemeesters
van de Partij van de Arbeid. Als hij dan zegt dat de indruk ontstaat dat er
gerommeld wordt en in de achterkamertjes van alles wordt gedaan, wil ik hem
vragen of hijzelf de indruk heeft dat er gerommeld wordt. Als dat zo is, is
er echt wat aan de hand. Ik heb die indruk namelijk niet.De heerDe Cloe(PvdA)Er zijn wel eens situaties geweest, dat ik dacht: dat loopt niet, zoals
het naar het oordeel van de fractie van de PvdA zou moeten lopen. Dan is het
al bij voorbaat gerommel, zoals ik de heer Van der Heijden hoor zeggen. Het
woord "achterkamertjesgedoe" handhaaf ik, want dat beeld krijg je als je niet
het openbare element sterker gaat maken.Ik was bezig met de bovenlokale elementen. De minister wil die ook zwaar
laten wegen. Het is duidelijk dat, aangezien de fractie van de PvdA zich ervoor
uitspreekt het zwaartepunt van de benoeming te leggen bij de gemeenteraad,
zij bij een handhaving van de kroonbenoeming op het standpunt staat dat je
eigenlijk alleen in bijzondere gevallen, dus in zwaarwegende gevallen, van
zo'n aanbeveling zou kunnen afwijken. Waarom vraagt de minister zo nadrukkelijk
om die ruimte? Hij stuurt de commissaris van de koningin namelijk ook op pad
om die bovenlokale elementen bij zijn selectie te betrekken. Hij doet het
dus niet alleen zelf aan het eind van de rit, maar hij vraagt het ook aan
de commissaris van de koningin aan het begin van de rit. Op die manier wordt
het speelveld van de vertrouwenscommissie, zowel vooraf als achteraf, ingeperkt.
Het lijkt erop dat de vertrouwenscommissie op die manier eigenlijk in de tang
wordt genomen, in plaats van dat er sprake is van een versterkte invloed van
die vertrouwenscommissie.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Vindt de heer De Cloe nu dat bij een benoemingenbeleid er voor de minister
nog enige marge moet zijn om bijvoorbeeld het toestromen van vrouwen in het
burgemeestersambt te bevorderen of vindt hij dat dat niet meer mag en dat
de minister nog wel tegen de commissaris mag zeggen dat bij er bij de selectie
naar moet kijken, maar dat hij, als de commissaris dat niet doet, geen enkele
bevoegdheid meer heeft? Wil de heer De Cloe daarnaar toe?De heerDe Cloe(PvdA)Als je de burgemeester rechtstreeks door de gemeenteraad laat kiezen,
waar mevrouw Scheltema ook voorstander van is, is dat ook van de baan. Als
je de benoemingsprocedure nog wel doet, maar het zwaartepunt bij de gemeenteraad
laat liggen, moet je niet vooraf en ook nog eens achteraf – eerst dus
de commissaris van de koningin die met dat soort elementen rekening moet houden
en later de minister die daarmee rekening wil houden – invloed uitoefenen,
want dan neem je zo'n vertrouwenscommissie in de tang. Ik zeg dat omdat de
PvdA vindt dat het zwaartepunt in de aanstellingsprocedure behoort te liggen
bij de gemeenteraad. Die is voldoende in staat om daar een zelfstandig oordeel
over te vellen. Dan kan de commissaris bij de beginfase wellicht nog aangeven
waarom bijvoorbeeld doorstromingselementen een rol kunnen spelen en waarom
bekeken moet worden of vrouwen niet eerder in aanmerking moeten komen bij
de benoeming. Daarna is het de verantwoordelijkheid van die commissie zelf.
Dat zou betekenen dat de minister inderdaad alleen in zwaarwegende gevallen,
als er dus manco's zijn in de procedure of als er plotseling iets boven water
komt over een kandidaat dat niet eerder bekend was, ruimte houdt om te zeggen
dat hij daar niet mee akkoord gaat. Voor de rest wil ik het zwaartepunt
leggen bij de gemeenteraad. Anders krijg je de situatie dat de minister gaat
afwijken vanwege de politieke kleur, terwijl de gemeenteraad zegt dat men
een bepaalde kleur wil hebben en dat dat de uitkomst van die commissie was.
Ik kan mij best voorstellen dat politieke partijen die misschien niet zo sterk
vertegenwoordigd zijn, zeggen dat men die ruimte liever wil hebben. Ik vind
dat echter niet passen. Wij accepteren de consequentie daarvan, namelijk dat
je je qua politieke kleur neer moet leggen bij de uitkomst van de vertrouwenscommissie.
Dat betekent dat je als politieke partij dan zelf maar moet zorgen dat je
goede kandidaten hebt en dat je voldoende vrouwen hebt in je sollicitantenbestand
die mee kunnen doen. Dat is je verantwoordelijkheid als politieke partij.De voorzitter:Ik wijs de leden erop dat als wij om elf uur dit overleg willen beëindigen,
wij terughoudend moeten zijn met het plaatsen van interrupties. Ik verzoek
de heer De Cloe, zijn betoog voort te zetten.De heerDe Cloe(PvdA)Voorzitter! Het komt erop neer dat de PvdA-fractie meent dat de commissaris
van de koningin in zijn adviserende functie bij de start van de procedure
best kan wijzen op de burgemeester "met een doorstroming" of op de wens van
het benoemen van meer vrouwen. Daarna gaat de commissie aan de slag en speelt
haar eigen rol. Dan is er pas daadwerkelijk sprake van versterking van de
invloed van de door de gemeenteraad ingestelde vertrouwenscommissie. In de
aan de orde zijnde notitie is daarvan slechts zeer minimaal sprake en dat
is jammer. De PvdA vindt het ook teleurstellend dat de minister meer openbaarheid
en invloed van de gemeenteraad niet aandurft.De PvdA-fractie kan overigens wel instemmen met de versterkte invloed
van de gemeenteraad op de herbenoeming van de burgemeester, op het recht van
aanbeveling tot ontslag en op het geven van de bevoegdheid aan de burgemeesters
om een onderwerp op de agenda van het college van B en W te plaatsen. Dit
geldt ook voor de deconstitutionalisering van de benoemingswijze, zoals die
indertijd unaniem is voorgesteld door de commissie-Van Thijn, dus inclusief
onze collega Remkes.Ik vraag de bijzondere aandacht van de minister voor de rechtspositie
van de burgemeester. Die is op dit moment absoluut niet afgestemd op conflictsituaties.
Voor een wethouder geldt een wachtgeldregeling in geval van vrijwillig dan
wel gedwongen vertrek, maar voor een burgemeester ontbreekt zo'n regeling.
Nu heeft de minister toegezegd een dergelijke regeling – in de wandelgangen
ook wel "APPA-regeling" genoemd – tot stand te brengen. De minister
heeft dit vorig jaar nog gezegd bij de behandeling van de begroting van Binnenlandse
Zaken. Wanneer is deze regeling in concept klaar en wanneer zal zij in werking
kunnen treden? Wat mijn fractie betreft, is dit nog dit jaar. Ik vraag de
minister met nadruk daarop te reageren.Dan is er nog het probleem van de burgemeesters uit herindelingsgemeenten.
Zij worden op enig moment bedankt voor bewezen diensten. De betrokkenen werken
voorafgaand aan de herindeling vaak hard aan een sociaal statuut voor gemeenteambtenaren
maar vallen zelf na de herindeling soms buiten de boot, vooral nu dit kabinet
zo voortvarend – en wat ons betreft terecht – op pad gaat met
de gemeentelijke herindeling. In Brabant komt een aantal burgemeesters op
korte termijn op straat te staan. Is het niet goed om op korte termijn een
regeling te treffen? Is de minister bereid, te bezien of hij daar iets aan
kan doen?Voorzitter! De PvdA-fractie heeft met nadruk voorkeur voor een rechtstreeks
door de gemeenteraad gekozen burgemeester. Als daarvoor nog steeds geen meerderheid
is, kiest mijn fractie voor versterking van de positie van de gemeenteraad
in de huidige procedure, maar dan wel zodanig dat het zwaartepunt komt te
liggen bij de gemeenteraad en dat al het achterkamertjesgedoe verdwijnt. De
rol van de commissaris van de koningin wordt dan teruggedrongen. De gemeenteraad
krijgt de plaats die hij behoort te hebben: in het hart van de aanstellingsprocedure
voor een burgemeester.De heerRehwinkel(PvdA)Voorzitter! Al in 1905 meende de Delftse hoogleraar Valckenier Kips dat
het voorschrift in de Gemeentewet om wethouders uit de raad te kiezen alleen
nog maar goed was voor een boerendorp en eigenlijk ook daarvoor niet. Hiermee
komen wij op mijn persoonlijke reden om van de wetenschap naar de politiek
over te stappen. Daar duurde het nog langer dan hier voor ik mijn zin kreeg.Voorzitter! Met de wethouder van buiten de raad krijgt niet alleen een
Delftse hoogleraar zijn zin, maar ook de PvdA. Bij het tellen van onze zegeningen
nemen wij in het vervolg mee dat ook deze wens uit het PvdA-verkiezingsprogramma
lijkt te worden gerealiseerd. Wij menen de bestuurskracht van gemeenten te
kunnen versterken. Dat stond al in dat verkiezingsprogramma. Eerder reeds
steunden wij een motie van het kamerlid Kohnstamm. Gezien deze verwikkelingen
in het verleden en ons inmiddels bekende ongeduld op het terrein van de staatsrechtelijke
vernieuwing, vraag ik de minister waarom het nog een jaar en drie maanden
heeft geduurd voordat de Kamer een notitie over de wethouder van buiten de
raad bereikte. Deze notitie heeft nu ook weer niet zo veel om het lijf. Ik
weet dat met de VNG en het IPO overleg moest worden gevoerd, waarbij alleen
de VNG tijdig reageerde. Ook dat heeft de zaak echter niet op haar kop gezet.
Pas in februari bleek het IPO overigens alsnog tegen te zijn. Je kunt je een
effectievere manier van het aanwenden van invloed voorstellen. De VNG-reactie
had de zaak wel op de kop kunnen zetten. Wij lezen in de brief van de VNG:
"Bij het formuleren van ons advies achten wij het ontbreken van een kabinetsvisie
op het functioneren van het toekomstige gemeentebestuur een belangrijk gemis."
Die algehele visie zou op zich wenselijk zijn. De Kamer heeft dit eerder ook
min of meer aangegeven. Nu probeert het kabinet nogal krampachtig bij de discussie
over monisme en dualisme weg te blijven. Het kabinet schrijft: "Het is voorts
de vraag of de wethouder-niet raadslid als een formeel dualistisch element
moet worden gezien." Door de minister wordt nauwelijks aandacht besteed aan
het feitelijk dualistische gevolg, een gevolg waar wij overigens niet zoveel
bezwaar tegen hebben.Ook voor de PvdA-fractie is het belangrijkste motief voor invoering van
de wethouder en – laat ik hem nu eens noemen – de gedeputeerde
van buiten echter de vergroting van het recruteringsbereik, de mogelijkheid
om mensen te benoemen. Naar onze mening leidt de weg naar deze bestuurlijke
functies te veel langs dezelfde en daardoor tamelijk platgetreden
paden. Is het wethouderschap nu niet vaak een beloning voor langdurig functioneren
binnen partij en gemeenteraad? Ik geef overigens toe dat dat zeker ook voordelen
heeft. Ook versterking van de bestuurskracht van buiten heeft echter voordelen.
Een zogenaamde buitenstaander zal toch op het vertrouwen van een meerderheid
van de gemeenteraad en, naar ik aanneem, ook van de verwante fractie moeten
kunnen rekenen en moeten kunnen blijven rekenen.Voorzitter! De PvdA-fractie heeft moeite met de homogeniteitseis die het
kabinet nu al zou willen stellen. Aan het begin van een raadsperiode moet
de keuze worden gemaakt: ofwel alle wethouders van buiten de raad ofwel alle
wethouders van binnen de raad. Het doet naar onze mening merkwaardig aan als
eerst een zeer principieel verhaal over homogeniteit wordt gehouden –
zoals het kabinet in de notitie doet – en als de situatie vervolgens
tot aan de grondwetsherziening jarenlang open is. Je bent principieel of je
bent het niet. Bovendien: waarom zouden wij in Den Haag het gemeenten onmogelijk
moeten maken om na tussentijds aftreden van een of meer wethouders –
ik noem Emmen – nieuwe bestuurders van buiten te benoemen, als daar
aan het begin van de raadsperiode niet voor is gekozen? Ik citeer uit een
nota van het vorige kabinet: "Bestuurscrises zouden door de mogelijkheid van
een wethouder van buiten de raad wellicht sneller opgelost kunnen worden."
Het gaat immers om de benoeming van iemand die los staat van de gerezen problemen
en die met een frisse blik kan beginnen.Nu het onderwerp van bestuurscrises toch aan de orde is, kom ik nog even
terug op de vragen die ik samen met collega Van Heemst heb gesteld over de
mogelijkheid om tussentijdse verkiezingen te houden in geval van bestuurscrises
als een meerderheid van de gemeenteraad daarom vraagt. Uit het zojuist gegeven
citaat blijkt dat het vorige kabinet vermoedde dat crises misschien sneller
zouden kunnen worden opgelost met een wethouder van buiten de raad. De PvdA-fractie
meent dat vooral tussentijdse verkiezingen aan de oplossing van dergelijke
crises kunnen bijdragen. Had het in Emmen en ook in Rotterdam de afgelopen
weken niet mogelijk moeten zijn om verkiezingen te houden, nu de zaak zo muurvast
was komen te zitten?MevrouwScheltema-de Nie(D66)Is dit niet in strijd met de Grondwet? Zegt de Grondwet niet dat gemeenteraden
en provinciale staten voor vier jaar zitten? Is alleen op die grond een ontbinding
dus al niet mogelijk?De heerRehwinkel(PvdA)Daarom gebruik ik heel precies de formulering: "had het niet mogelijk
moeten zijn?". Wij vragen ons af of het in deze gevallen niet mogelijk had
moeten zijn om tussentijdse verkiezingen te houden. Ik wijs erop dat in Emmen
die behoefte ook is uitgesproken; daar had men het dus graag gewild. Het had
mij dus goed geleken dat de Grondwet de mogelijkheid had geboden om tussentijdse
verkiezingen te houden en ik vraag de minister om eventueel voorstellen tot
wijziging van de Grondwet in te dienen.De heerStellingwerf(RPF)Is de opvatting van de PvdA-fractie in dezen – en ook bij een vorig
punt, waarbij de VNG-brief werd aangehaald – niet een beetje op het
moment toegesneden, in de zin van: het doel heiligt op dit moment dit middel?
U hebt op twee punten aangegeven dat eigenlijk eerst de fundamentele discussie
gevoerd had moeten worden, maar daar stapt u nu op beide punten eigenlijk
overheen.De heerRehwinkel(PvdA)Wij willen de fundamentele discussie heel graag voeren, met een duidelijke
inzet van onze kant. Wij zouden wel in de richting van wat meer dualisme willen.
Ik moet constateren, dat de wethouder van buiten in ieder geval een bijdrage
zou zijn aan versterking van het dualisme op gemeentelijk en provinciaal niveau.
Wat ons betreft, hoeven de voorstellen niet te worden opgehouden tot die fundamentele
discussie, maar het lijkt ons wel goed om die fundamentele discussie een keer
te voeren.Moeten wij ons nu al vastleggen op de homogeniteitseis voor bestuurscolleges?
Wil men die eis stellen, dan moet wat ons betreft tussentijds van kleur verschieten
mogelijk zijn. Met andere woorden, het moet dan mogelijk zijn de keuze voor
ofwel alle wethouders van binnen, ofwel alle wethouders van buiten, gedurende
de zittingsperiode van vier jaar te herzien. Ik hoor graag de opvatting van
de minister hierover.Wat moet volgens het kabinet precies het moment zijn waarop een gemeente
voor een bepaald regime dient te kiezen? Aan de ene kant is in de brief geformuleerd,
dat de raad aan het begin van een nieuwe zittingsperiode besluit welk regime
voor de benoeming van wethouders zal gelden. Aan de andere kant moet volgens
de brief daadwerkelijk politiek draagvlak ontstaan voor een college met wethouders
van buiten. Ik hoef de minister niet te vertellen, dat het ontstaan van daadwerkelijk
politiek draagvlak even kan duren.Artikel 40 van de Gemeentewet vermeldt ook nog eens, dat een benoemde
wethouder geacht wordt zijn benoeming niet aan te nemen indien binnen tien
dagen na de benoeming geen bericht van aanvaarding is ontvangen. Wanneer na
tien dagen de wereld er al weer heel anders voor kan staan, is het toch vreemd
dat het regime – wat klinkt dat eigenlijk streng – al vast zou
liggen.De nota van het vorige kabinet wees er terecht op dat door de wethouder
van buiten de raad het aantal gemeentelijke bestuurders, dus leden van de
gemeenteraad èn leden van het college, zal toenemen. Dat leidt tot
meer kosten, namelijk meer vergoedingen voor raadsleden. Het staat zo vriendelijk
in de nota van het vorige kabinet. De gemeente zal dat element uiteraard mee
kunnen laten wegen bij de keuze om al dan niet tot de aanstelling van wethouders
van buiten de raad over te gaan. Dan wordt het strenger: generieke compensatie
via het Gemeentefonds is niet aan de orde.In de brief van dit kabinet is over het hele kostenaspect niets terug
te vinden. Wil deze minister zich royaler tonen? Indien dat niet het geval
is – dat vermoed ik eigenlijk – in hoeverre zullen de kosten dan
voor met name kleinere gemeenten een belemmering kunnen vormen? Met andere
woorden, wordt de wethouder van buiten de raad wel werkelijk mogelijk?Graag verneem ik van de regering in hoeverre zij van plan is wettelijke
bepalingen die voor raadsleden gelden – denk aan de vereisten voor het
passief kiesrecht – van overeen komstige toepassing te verklaren
op wethouders van buiten. Kan bijvoorbeeld een buitenlander die rechtstreeks
vanuit het buitenland in de gemeente komt wonen wethouder worden? Om gemeenteraadslid
te kunnen zijn moet men immers vijf jaar onafgebroken in Nederland hebben
gewoond en bovendien over een geldige verblijfstitel beschikken. Ook ga ik
ervan uit dat een leeftijdsgrens van achttien jaar zal gelden voor de wethouder
van buiten de raad.Voorzitter! Het kabinet wil dus een homogeniteitseis stellen voor colleges
van B en W en van GS. Stel nu dat zou blijken dat zo'n homogeniteitseis op
dit moment niet op een twee derde meerderheid in de Kamer kan rekenen. Is
het kabinet dan toch bereid, variant b. uit zijn brief te laten ingaan? Of
worden niet homogene colleges alleen mogelijk in de veronderstelling –
veel meer dan dat zal het toch niet zijn – dat over zes jaar homogeniteit
vereist zal zijn?Voorlopig ga ik ervan uit, dat in de komende jaren de mogelijkheid bestaat
om met wethouders van buiten de raad in niet homogeen samengestelde colleges
ervaring op te doen. Alvorens tot daadwerkelijke grondwetswijziging over te
gaan, dienen de in dat kader opgedane ervaringen en behoeften nadrukkelijk
te worden geïnventariseerd en geëvalueerd. Geen enkele fractie kan
worden vastgelegd op een opstelling aan het eind van het proces tot grondwetsherziening.
De PvdA-fractie wil de ervaringen die in de komende jaren worden opgedaan
gebruiken om te bezien, of al dan niet een homogeniteitseis moet worden gesteld.
Dat lijkt ons de meest zorgvuldige wijze van besluiten.De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Tot op de dag van vandaag worden vooral de Partij van de Arbeid
en D66 gebiologeerd door de aanstellingswijze van de burgemeester en de commissaris
van de koning. De PvdA hoopt al sinds 1977 op een zoveel mogelijk door de
raad aangestelde burgemeester, maar dat is nog niet echt gelukt. En van D66
zou je kunnen zeggen dat men met grote vasthoudendheid blijft vechten voor
iets van twintig jaar geleden.MevrouwScheltema-de Nie(D66)En het CDA heeft tot nu toe een overdonderende stilte betracht. Ik moet
zeggen dat ik mij bij een Burgerzaal-lezing nog een gloedvol pleidooi van
de heer Brinkman voor een rechtstreeks gekozen burgemeester herinner, welk
idee ook door de heer Van der Heijden werd aangehangen.De heerVan der Heijden(CDA)Ik kom hier nog op, voorzitter, ik had dit voor later bewaard. Ik ben
in ieder geval vóór een gekozen burgemeester, maar niet nu.
Welbeschouwd zou je kunnen zeggen dat er nu ook niemand op zit te wachten;
de burgemeester, de commissaris van de koningin die het moet helpen regelen,
de burgers, geen van allen wil het. Kijk ook maar naar het resultaat van het
onderzoek dat in het rapport-Van Thijn is genoemd. Het schiet dus niet zo
erg goed op, maar er is goed nieuws. Al het gepraat over versterking van de
invloed van de raad en de staten is achterhaald door het akkoord van de drie
fractievoorzitters van paars, die nu onderling hebben geregeld hoe de komende
vier vacatures voor commissaris van de koningin moeten worden ingevuld. Ik
heb van niemand gehoord dat het niet waar zou zijn en ik heb trouwens uit
heel goede bron begrepen dat er redelijke afspraken zijn gemaakt. Dat is echt
goed nieuws, want daar zitten een paar heel belangrijke elementen in. Wij
kunnen hieruit concluderen dat de maximale invloed, die zojuist nog door de
heer De Cloe is bepleit, in ieder geval niet geldt voor de meest geruchtmakende
benoemingen die wij in de komende paar jaar tegemoet kunnen zien, want de
keuze is op z'n best beperkt tot enkele coryfeeën van telkens één
partij. Maximale invloed kun je dit natuurlijk niet noemen.Er is overigens wel een heel bemoedigend kantje aan, want men keert eigenlijk
terug naar de politieke verdeling over de partijen in Nederland. Het CDA heeft
altijd heel loyaal meegewerkt aan het beleid dat mevrouw Dales voerde. Zij
zei altijd: Het gaat om kwaliteit, wij willen vrouwen voorrang geven en wij
moeten iets doen voor burgemeesters in herindelingsgebieden. En de politieke
kleur was voor haar eigenlijk pas aan de orde bij gelijke kwaliteit, als die
andere drie voorwaarden op de een of andere manier vervuld waren. Ik ben blij
dat de paarse partijen nu toch ook de verdeling in kleuren in de gaten willen
houden en ik ben dan ook buitengewoon benieuwd hoe de minister van Binnenlandse
Zaken hierop zal reageren.De heerDe Cloe(PvdA)U bent er ook een voorstander van dat die verdeling in kleuren van tevoren
geregeld wordt?De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Het CDA weet heel goed dat zijn electorale positie van een
derde naar een vijfde is teruggelopen, dus als de heer De Cloe bedoelt dat
het CDA nog steeds op de barricaden staat om iedere post te behouden, dan
moet ik dat ontkennen. Maar het is in de Nederlandse verhoudingen nog steeds
interessant om te bezien of je het algemene draagvlak voor het Nederlandse
bestuur bij de hoogste bestuurders tot uitdrukking kunt brengen, zowel bij
de provincie als bij de gemeente. De benoemingen bij de provincies behoren
natuurlijk tot de "topprijzen" in Nederland, maar ik vind dat het net zo goed
voor gewone, aardige, kleine gemeenten geldt, zoals in Twente, als ze niet
opgeheven worden.Dit brengt mij overigens meteen bij een detail. De huidige profielschets
zouden wij toch nog eens goed onder de loep moeten nemen. Ik vind dat daarin
de kwaliteitseisen vanwege de minister in geformuleerd moeten worden, wat
iets anders is dan de omschrijving van een schaap met vijf poten. Het zou
ook helemaal geen kwaad kunnen om er heel nadrukkelijk in aan te geven, welke
kleuren er mogelijk zouden zijn. Natuurlijk moet je het niet dichtspijkeren,
maar de gemeentelijke of provinciale wensen zijn ook zeer belangrijk. Het
is verstandig om die te publiceren, voordat de sollicitatietermijn is opengesteld.
Velen solliciteren terwijl ze niet weten wat van hen gevraagd wordt.Ik zit eigenlijk op een heel ander spoor dan de woordvoerders van de PvdA
die zich in de details van de procedurewijzigingen hebben ingegraven. Ik haal
er een paar andere dingen uit die ik interessanter vind.De heerDe Cloe(PvdA)Hebt u een oordeel over die procedurewijziging?De heerVan der Heijden(CDA)Later in mijn betoog zal ik daar een paar harde statements over loslaten.
De best betaalde bestuurder in de gemeentelijke organisatie – ik beperk
me nadrukkelijk tot de gemeenten – was vroeger een bouwer, hij was het
eerst betrokken bij het werven van gelden. Langzamerhand is hij in de rol
gedrukt van teamleider en coördinator. In het rapport-Van Thijn worden
hier zinnige dingen over gezegd, maar het was niet de bedoeling van de eerste
bestuurders van de gemeenten. Ik benadruk dit omdat, als je naar de toeloop
van de burgemeesters kijkt, het vaak – en ik wil het woord inteelt niet
gebruiken – vlees van eigen vlees en bloed van eigen bloed is. Het is
opmerkelijk dat steeds meer wethouders burgemeester willen worden, terwijl
ze heel goed weten wat het voorland van een burgemeester is. Ze werken meer
achter de schermen en ze mogen zich niet te zeer profileren omdat dit aan
de politiek is voorbehouden. Ik meen dat deze wethouders het onzekere bestaan
in de politiek – zeker gelet op de wisselvalligheid van de huidige politieke
bestuurders – beter gegarandeerd vinden als ze burgemeester zijn. Van
buiten komen er bijna geen kandidaten en als ze al komen, worden ze bijna
nooit benoemd.Ik wil een opmerking maken naar aanleiding van wat zich afspeelde in de
Tweede Kamer bij die vermaledijde situatie van het CTSV. In de Kamer, ik denk
aan Marijnissen, en daarbuiten, prof. Van Doorn in het Algemeen Dagblad, werd
uitgebreid gesteld dat de politiek als het ware het burgemeesterschap en het
ambt van commissaris van de koningin voor zichzelf reserveert. Zo op het eerste
gezicht is dat ook het geval, maar toen dacht ik aan Den Haag. Bij de gemeente
Den Haag werken 15.000 mensen en ruw geschat is de "omzet" 2 mld. Wij moeten
dan echt niet denken dat een bestuurder van een aan de beurs genoteerd bedrijf
er ook maar over piekert om voor het salaris van de burgemeester naar Den
Haag te gaan. Zo'n bestuurder verdient vele malen meer en hij heeft absoluut
geen gezeur aan zijn hoofd over onkostenvergoedingen. In Nederland moeten
burgemeesters aftreden als ze voor een klein bedrag te veel hebben gedeclareerd
of hun kilometers niet goed hebben opgeschreven. Iemand die in het bestuur
van een groot bedrijf zit – en dit is het meest harde punt van mijn
verhaal – moet er toch niet aan denken dat hij niet zelf de meest bepalende
verantwoordelijkheid voor zijn organisatie mag dragen? Hoe wil je in Nederland
het verwijt overeind houden dat de politiek die functies reserveert?De heerDe Cloe(PvdA)Pleit u in dat verband voor een forse verhoging van de salarissen van
de burgemeesters van de grote steden? Hoe ziet u dit in het licht van een
onderzoek dat de belangenvereniging van burgemeesters zelf heeft gehouden?
De meerderheid vindt het salaris redelijk tot goed. In de conclusie stond
wel dat 44% het matig tot slecht vindt, maar als je het omrekent, vindt dus
de meerderheid het redelijk tot goed. U pleit dus in feite voor een forse
salarisverhoging voor de burgemeesters in de grote steden, gelijk de discussie
die je soms hebt dat dit ook voor ministers en voor de minister-president
zou kunnen gelden, waarvoor die discussie recent opgeld deed.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Naar mijn informatie strekt, is de honorering van burgemeesters in de
grote steden beter dan die van een minister of staatssecretaris. Als wij al
met een opschaling bezig gaan, zouden wij dat in totaliteit moeten bezien
en dit niet incidenteel alleen voor de grote steden moeten doen. Dit nog los
van de vraag of het moet.De heerVan der Heijden(CDA)Hoe makkelijk wordt toch een eenvoudig politicus misverstaan. Ik pleit
helemaal nog niet. Ik maak groot bezwaar tegen dit soort buitengewoon vervelende
opmerkingen dat de politiek maar reserveert. Ik vraag mij namelijk af –
en ik vraag het dus nu ook aan een ieder die daar maar antwoord op wil geven –
of dat verwijt wel gerechtvaardigd is, of je inderdaad die hoog gekwalificeerde
mensen uit het bedrijfsleven krijgt en of een hoogleraar in wat voor belangrijk
vak dan ook bereid is om burgemeester te worden; misschien niet van Den Haag,
maar van een andere gemeente. Dat verwijt wil ik eruit halen, omdat dit eigenlijk
iedere keer de politiek en de mensen die ermee bezig zijn – zoals de
heer Marijnissen zei: die 30.000 waar het uit moet komen – neerhaalt.
Daar vecht ik tegen.En nu kom ik op de salarissen. Ik vind dat de burgemeester van bijvoorbeeld
Den Haag goed gehonoreerd wordt en de minister-president ook, als hij het
wil doen. Ik vind het niet overmatig goed. Maar of de burgemeester van een
stad beneden 14.000 inwoners goed gehonoreerd wordt? Ik denk dat de eerste
de beste filiaalhouder in die gemeente van pakweg 12.000 inwoners, die toch
al heel gauw 15 mensen onder zich heeft, beter gehonoreerd wordt dan de eerste
man in die gemeente. Het zou heel goed kunnen dat wij daarnaar kijken. En
ik neem er iets anders bij, namelijk de wachtgeldregelingen van die burgemeesters.
Ik ben het zeer eens met het pleidooi van collega De Cloe over de wachtgeldregelingen.
Daar zal ik dus niet zo lang over uitweiden. Als je kijkt naar de mogelijkheden
om te profiteren van wachtgeld voor burgemeesters die in die categorie van
14.000 zitten en als je ziet hoe dit zich ontwikkeld heeft en hoe dit eigenlijk
niet eens meer op hun maximale schaal is te brengen, bij het grote risico
dat zij in een soort gat vallen en dat er geen werkgelegenheid is voor een
aantal van hen, is inderdaad de honorering bijzonder laag. Het risico om daar
burgemeester te zijn is in wezen in verhouding met dat salaris bijzonder hoog.
Ik hoop van harte dat de minister daar iets over wil zeggen.De heerDe Cloe(PvdA)Het is mij nu wel wat duidelijker geworden, maar ik ben het absoluut niet
met de woordvoerder van het CDA eens. Dat zou namelijk ook betekenen, als
je doorredeneert, dat je zegt dat ook de salarissen van de kamerleden fors
omhoog moeten. Omdat je een beperkt circuit hebt, want daar komt de redeneertrant
op neer... Ook als de VVD ervoor pleit om de salarissen van kamerleden nog
forser te verhogen, doet men dat maar. Ik wil alleen maar opgemerkt hebben
dat de PvdA daar niets voor voelt.De heerVan der Heijden(CDA)Ik zal het nog één keer proberen uit te leggen.De heerDe Cloe(PvdA)Nee, het is mij wel helder.De heerVan der Heijden(CDA)Ik wil absoluut uit die hoek weg dat partijpolitici alleen elkaars handen
wassen, omdat die de mooie baantjes vergeven en dat mensen die
men als het ware nodig zou hebben in de politiek, daardoor geen toegang krijgen.
Ik heb juist een redenering andersom gehouden. Het is de vraag of het voor
hen wel interessant is, gezien hun honorering, gezien hun arbeidsomstandigheden,
maar vooral gezien de verantwoordelijkheden die zij kunnen nemen en die in
een groot aantal posities bij ons niet genomen kunnen worden. Hoe wij daar
ook over denken – het is ons vak, ik haal dat niet neer – ik wil
alleen weg uit die verdachtmakende hoek dat men elkaars handen wast en dat
de rest niet wordt toegelaten. Dat wilde ik hier duidelijk gezegd hebben.De heerVan den Berg(SGP)Het interessante betoog van de heer Van der Heijden leidt ook nog op een
ander punt tot een nieuwigheid. Hij vergeleek de burgemeester zo mooi met
een lid van de raad van bestuur van een grote onderneming die, zoals hij zei,
de eindverantwoordelijkheid heeft.De heerVan der Heijden(CDA)Ja.De heerVan den Berg(SGP)Dat was ook een wezenlijk punt. Mag ik dan van het CDA voorstellen tot
grondwetsherziening verwachten, waarbij niet meer de raad aan het hoofd van
de gemeente staat, maar de burgemeester?De heerVan der Heijden(CDA)Dat is een gemene, maar het is wel in mijn straatje wat de heer Van den
Berg zegt. Ik wilde in mijn papieren net overgaan naar een passage waarin
wij ons er verbaasd over uitdrukken dat, waar wij hier ook een beetje met
het rapport van Van Thijn bezig zijn, de aanbevelingen daarin om het instrumentarium
van de burgemeester te verbeteren, niet goed zijn opgevolgd. Er waren drie
varianten in het rapport van Van Thijn. Er is één variant terechtgekomen
in het wetsvoorstel voor de stadsprovincie Rotterdam, maar dat hebben wij,
misschien al definitief, ten grave gedragen. Daar wil ik nu niet over zeuren.
Verder zijn die aanbevelingen eigenlijk weg, wat heel jammer is.Ik pak er iets anders bij, zo uit mijn hoofd, namelijk het rapport van
De Boer en Croon over Emmen. Daarin worden verschrikkelijke verwijten gedaan.
Ik zeg niet of dat terecht is, want dat moeten wij hier niet doen. Er was
echter een verwijt dat mij bijzonder frappeerde. Men sprak van een zeer dominante
burgemeester, die overigens niet de middelen had om bij te sturen. Hierin
zit niet alleen een grote tegenstelling, maar ook iets wat menig burgemeester
zal aanspreken. Die kan wel in zo'n positie gemanoeuvreerd zijn, maar de vraag
is wat zijn of haar middelen zijn om de wethouders bij te sturen, wat de mogelijkheden
zijn om in een college van B en W door te drukken als men bijvoorbeeld iets
niet wil of niet op de agenda wil zetten. Dat is heel jammer. Ik heb geen
grote aanval op dat stuk voorbereid, maar de heer Van den Berg heeft gelijk.
Als de minister het niet zelf weer oppakt, wat hij al in een wetsvoorstel
gedaan heeft, zouden wij het moeten doen.Het is misschien goed, langzamerhand aan het verzoek van de heer De Cloe
te voldoen en iets te zeggen over ons standpunt over datgene wat in de brief
van de minister is neergelegd. Laat ik maar kort en duidelijk zijn: er bestaat
thans voor de fractie van het CDA niet genoeg reden om een strikte kroonbenoeming
van burgemeesters en commissarissen van de koningin los te laten. Er is dus
geen plaats voor een voordracht of aanbeveling van een vertrouwenscommissie
uit de gemeenteraad of provinciale staten, laat staan een openbare aanbeveling,
die ook maar suggereert dat de kroonbenoeming niet meer is dan de bevestiging
van de wens van de betrokken volksvertegenwoordiging. Hooguit is er voor ons
aanleiding om de benoemingsprocedure te verbeteren, waarbij de vertrouwenscommissie
uit de gemeenteraad of de staten ook in de toekomst niet meer kan doen dan
een vertrouwelijk advies geven aan de commissaris van de koningin en aan de
minister van Binnenlandse Zaken. Dit is het hardste standpunt dat ik erover
kan innemen.Het CDA voelt op dit moment dus niets voor deconstitutionalisering van
de aanstelling van de burgemeester en de commissaris van de koningin. Bij
de huidige voorstellen voor de aanstelling bestaat hiervoor ook geen noodzaak.De heerDe Cloe(PvdA)Dat is een vrij helder standpunt.De heerVan der Heijden(CDA)Dank u wel.De heerDe Cloe(PvdA)Het loopt af in de gradatie die ik langzamerhand van u ken. U hebt eens
gepleit voor een rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester. U hebt
nog geen tweeënhalf jaar geleden gezegd dat een openbare aanbeveling
van de raad goed zou zijn, zodat de gemeenteraad weet wat de vertrouwenscommissie
doet en dat kan corrigeren. Dat is nu compleet voorbij. Zegt u nu dat u zich
met datgene wat u ruim twee jaar geleden gezegd hebt, fors hebt vergist en
dat u er geen fluit meer voor voelt?De heerVan der Heijden(CDA)Ik wil er volstrekt openhartig over zijn. Tot op de dag van vandaag pleit
ik persoonlijk voor een gekozen burgemeester, want ik vind dat, bij alles
wat ik er zo'n beetje van weet, nog steeds het best. Ik zit hier echter niet
voor mij zelf, maar namens de fractie van het CDA, die na al mijn pogingen
om haar op die leest te schoeien, niet met mij mee wil. Dat is een beetje
zielig, maar ja, je moet wel vaker iets doen wat je eigenlijk niet wilt. Waarom
durf ik hier een bepaald standpunt te verdedigen? Omdat ik herhaaldelijk uitdrukkelijk
aangeef, dat alles wat ik over de gekozen burgemeester heb gezegd, paste bij
een duaal stelsel. Ook de opmerkingen van de heer Brinkman in zijn beroemde
reden in het stadhuis van Rotterdam, deden dat. Waarom wil ik geen deconstitutionalisering?
Ik vind dat je eerst goed moet nagaan in welke mate de verhoudingen tussen
de raad, de burgemeester, de wethouders en de ambtenaren met een ander, een
duaal staatsbestel zouden veranderen. Of ik het nieuwe systeem in deze functie
nog meemaak, is de vraag. Daarover mogen zo langzamerhand twijfels bestaan.
Invoering ervan zal namelijk wel lang duren. Echter, ook bij een nieuw systeem
zal ik hartstochtelijk pleiten voor de mogelijkheid van gekozen burgemeesters.
Gekozen burgemeesters kunnen namelijk van heel grote invloed zijn in een bepaalde
politieke situatie. De partij wil de gekozen burgemeester niet. Er is ook
geen enkele reden om die te willen, want de bevolking wil de gekozen burgemeester
niet. Ook de burgemeesters zelf willen die niet. Zelfs mevrouw
Scheltema is gebleken dat een aantal burgemeesters niet gekozen wil worden.
Er is dus geen enkele reden om hiervoor procedures te openen, want een dergelijke
verkiezing kan nog niet. Ik heb mij bij het standpunt van de CDA-fractie neergelegd.De heerDe Cloe(PvdA)U moet wel consequent zijn. De bevolking van Rotterdam wilde ook niet
dat haar stad werd opgesplitst. U heeft zich echter wel ingezet voor opsplitsing.
U zegt dus ten onrechte dat u de wil van de bevolking zwaar laat wegen. Verder
zegt u: mijn fractie wil het niet. Twee jaar geleden wilde uw fractie nog
wel. U was een roepende in de CDA-woestijn en u betoonde zich daarbij voorstander
van de gekozen burgemeester. Echter, u kreeg de fractie niet mee. Twee jaar
geleden pleitte u er namens uw fractie voor, dat de positie van de gemeenteraad
versterkt werd. Zelfs voor verdediging van dat standpunt biedt uw fractie
u niet meer de ruimte. Zo moet ik uw inbreng verstaan. U gaat dus een stapje
terug.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! De CDA-partij bestaat uit geoefende bestuurders. Nu blijkt
dat die partij in tamelijk korte tijd, namelijk in twee jaar, van standpunt
verandert. Bij monde van de heer Van der Heijden en de heer Brinkman houdt
zij eerst een klemmend betoog om te zeggen dat men de burgemeester of wil
benoemen of rechtstreeks laten kiezen...De heerVan der Heijden(CDA)In een duaal stelsel.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Maar de eerste aanzet daarvoor, een deconstitutionalisering, wil zij nog
niet eens overwegen. Deconstitutionalisering wil zeggen, dat de bepaling over
verplichte benoeming in de Grondwet wordt geschrapt en dat op dit punt alleen
een andere mogelijkheid wordt geopend. Zelfs dat wordt door het CDA afgewezen.
Ik begrijp dat werkelijk niet. Op deze manier blijft de discussie gaan over
de kip en het ei. Eerst zegt men dat men de gekozen burgemeester wel wil,
maar dat de Grondwet het kiezen van de burgemeester verbiedt. Vervolgens zegt
men dat men de Grondwet op dit punt niet wil veranderen.De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Ik kan niet ontkennen dat mevrouw Scheltema een beetje gelijk
heeft. Mijn redenering is gebaseerd op de wens van een duaal stelsel. Dat
betekent: totaal andere, nevengeschikte verhoudingen in de gemeenteraad. Dan
denk ik dus zeer wel aan een gekozen burgemeester en daar zal ik altijd voor
pleiten. Wat hier wordt voorgesteld, voorlopig nog door de heer De Cloe en
misschien door mevrouw Scheltema in sterkere mate, is niet de mogelijkheid
van een gekozen burgemeester een plaats geven in het monistisch stelsel. Als
je te werk wilt gaan zoals nu wordt voorgesteld, zal eerder sprake zijn van
versterking van het monisme in de gemeenteraad. De gemeenteraad krijgt dan
namelijk de macht over de aanstelling van de burgemeester. Dat is dan fundamenteel
iets anders dan wanneer de burgemeester door de bevolking wordt gekozen, op
welke manier dan ook. Het gaat er bij mij dus niet om of ik dat kleine stapje
wil maken. Ik vind het stapje dat beide partijen voorstellen, namelijk de
gemeenteraad alle macht geven, althans voor zover dat mogelijk is, niet een
stapje is op weg naar dualisme. Dit stapje is in mijn ogen de absolute bevestiging
van het monisme. Dat las ik ook in een voortreffelijk artikel dat mij werd
toegestuurd. Door dat artikel voelde ik mij zeer aangesproken. Daarin stond
precies waarop je je moet beroepen in deze discussie. Overigens, ik zou er
op tegen zijn als de gemeenteraad alle macht kreeg.Voorzitter! Ik heb genoeg gezegd over deconstitutionalisering. Het spreekt
vanzelf, dat in een duaal stelsel wethouders niet uit de raad hoeven te komen,
maar bij een monistisch stelsel komen zij daar wel uit. Hierover ga ik nu
niet lange verhalen houden, ondanks de zeer gedetailleerde beschouwing van
de heer Rehwinkel. Wat hij zegt is naar mijn mening niet haalbaar. Ik vind
dat wij nu onze tijd beter kunnen gebruiken. Ik wil dan nog iets zeggen over
praktische dingen. Een onderwerp hebben we er al uitgelicht: de wachtgeldregeling.
Daarover heeft de heer De Cloe iets gezegd.Ik heb iets gezegd over de salariëring, met name voor de kleinere
gemeenten. Ik vind toch dat je daar nog eens naar zult moeten kijken, ook
al ben ik mij er zeer van bewust dat dit een lawine van Ubink-normen te weeg
brengt.De rechtspositie bij gedwongen ontslag is een zeer belangrijk punt. Het
geeft aan hoezeer wethouders die in dezelfde omstandigheden komen in dat opzicht
zonder pijn en moeite de raad kunnen verlaten, terwijl burgemeesters als het
ware voor de meest verschrikkelijke dingen komen te staan, zoals wij een paar
keer van enigszins nabij hebben kunnen volgen. Het lijkt mij dan ook absoluut
goed dat er een APPA-regeling komt. Die moet echt afgedwongen worden. Ik vind
dat de minister er eerder mee had moeten komen.Voor loopbaanbegeleiding geldt hetzelfde. Als je zoveel...De voorzitter:De heer Rehwinkel wilde nog even een interruptie plaatsen, maar u spreekt
zo snel door en u rijgt alle onderwerpen aaneen.De heerRehwinkel(PvdA)Voorzitter! Heel even viel de term "wethouder van buiten de raad". Volgens
mij verandert daarmee pas echt iets in de wereld. De heer Van der Heijden
was gauw een heleboel onderwerpen verder, maar verstond ik heel even dat een
wethouder van buiten de raad in een monistisch stelsel niet zou kunnen? Was
dat het enige dat hij zei over de wethouder van buiten de raad? Is dat ook
het enige dat wij van het CDA daarover te horen krijgen? Dan lijkt mij die
enige mededeling nog feitelijk onjuist ook.De heerVan der Heijden(CDA)In het stuk van de minister staat natuurlijk dat het best een beetje kan.
Als de heer Rehwinkel zo scherp toeziet, dan scoort hij dat punt. Een van
de grondslagen van mijn betoog is evenwel dat je dat soort dingen pas kunt
doen in een duaal stelsel, als je al die verhoudingen goed hebt gewijzigd.
Ik zie niet in waarom je uitgerekend in een aantal gevallen waarin de gemeenten
dat zouden willen die verhouding, die toch een duaal ofwel een nevenschikkend
karakter heeft, als het ware zou introduceren in een stelsel dat zich niet
zo goed verdraagt met de gemeenteraad als hoofd van de gemeente. De heer Rehwinkel
zou nog kunnen zeggen: dat heb je in het verleden gezegd. Ik heb altijd gezegd:
in een duaal stelsel is het zeer goed mogelijk. Het zou bijvoorbeeld
in Rotterdam heel goed zijn geweest als wij op die manier enkele PvdA-wethouders
hadden kunnen vervangen, om maar iets te zeggen. Maar ja, dat is allemaal
niet mogelijk. In ieder geval wil mijn partij het op dit moment niet. Zij
zegt: ga eerst goed kijken hoe je uitkomt in een discussie over monisme of
dualisme en hoe de fundamentele verhoudingen wijzigen; daarna zijn wij zeer
bereid om met een zeer open mind te kijken wat er moet gebeuren en eerder
niet.De heerRehwinkel(PvdA)Voorzitter...De voorzitter:Ik stel de leden voor om deze eerste termijn te gebruiken om vragen te
stellen aan de regering en eventueel ter verheldering nadere vragen aan elkaar
te stellen. Anders lopen wij ontzettend uit in de tijd.De heerRehwinkel(PvdA)Voorzitter! Ik begrijp dat dit alles is wat de heer Van der Heijden in
zijn 18 minuten durende betoog over de wethouder van buiten de raad zegt.
Hij zegt: wat de wethouder van buiten de raad betreft, moeten wij wachten
op de fundamentele discussie. Ik vraag mij af waarom de mogelijkheid van tussentijdse
verkiezingen wel vooruitlopend op die fundamentele discussie aan de orde kan
komen, zoals het CDA heeft aangegeven.De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Tussentijdse verkiezingen veranderen natuurlijk niks in de
verhouding tussen de gemeenteraad, het college van B en W, de burgemeester
als eigen bestuursorgaan, alle commissies eronder en de ambtelijke organisatie.
Daarom vond ik het een vondst van mijn partij; ik vond het zo ontzettend leuk
dat de heer Rehwinkel er ook iets in zag: als je dat echt nodig vindt, zou
je dat mogelijk moeten maken. Ik geef direct toe: het zou in afschuwelijke
gevallen, zoals Emmen en Rotterdam, misschien een oplossing zijn.De heerTe Veldhuis(VVD)Voorzitter! Als ik het heb over burgemeesters en gemeenteraden, geldt
dat natuurlijk mutatis mutandis ook voor commissarissen van de koningin en
provinciale staten.De VVD-fractie stelt met genoegen vast dat het kabinet geen voorstel heeft
gedaan voor een gekozen burgemeester, noch rechtstreeks zoals D66 graag wil,
noch door de gemeenteraad zoals de PvdA wil. In het laatste geval zou een
burgemeester in onze ogen niet veel meer zijn dan een eerste wethouder die
van buiten de gemeenteraad wordt binnengehaald. Wij zijn blij dat de regering
op de tamelijk historische VVD-lijn zit, dat een burgemeester door de Kroon
moet worden benoemd. Het doet ons dan ook deugd dat de bewindslieden van PvdA
en D66 dat ook vinden. De argumenten tegen een gekozen burgemeester zijn legio.
Ik beperk mij tot zes hoofdoverwegingen.1. De burgemeester is ook rijksorgaan, onder andere met betrekking tot
het handhaven van de openbare orde of het ter schorsing of vernietiging voordragen
van gemeentelijke besluiten die in strijd zijn met de wet of het algemeen
belang. Een rijksorgaan behoort door het Rijk te worden benoemd, geschorst
en ontslagen en niet door de lokale gemeenschap, dus door de gemeente.2. De benoemde burgemeester kan in tegenstelling tot de gekozen burgemeester
een veel onafhankelijker bestuurder tussen of boven de politieke partijen
zijn, een soort tegenwicht tegenover de lokale politiek.3. De gekozen burgemeester heeft dezelfde democratische legitimatie als
een gekozen gemeenteraad en dus de wethouders. Het gevaar van stevige en onoplosbare
conflicten is levensgroot als een burgemeester bijvoorbeeld meer op basis
van schone beloften en fraaie retoriek dan op basis van bestuurlijke kwaliteiten
wordt gekozen en als hij die beloften niet kan waarmaken, omdat ze niet worden
gedeeld en gehonoreerd door de gemeenteraad. Ik denk dat de bevolking daar
ook niet erg gelukkig mee zal zijn.4. Er bestaat kans op een geweldige verschraling in het aanbod van bekwame
burgemeesterskandidaten als zij moeten worden verkozen. De kans is namelijk
levensgroot dat voornamelijk plaatselijke coryfeeën zullen kandideren,
want zittende burgemeesters en wethouders uit andere gemeenten zullen veel
minder of misschien zelfs helemaal niet meer geneigd zijn om elders mee te
doen, omdat zij dan in hun eigen gemeente publiekelijk op de schopstoel zitten.
Dat is slecht voor hun geloofwaardigheid en hun imago in de eigen gemeente.
Kortom, de kans dat de spoeling dun wordt, is groot. Dat lijkt mij heel slecht
voor het openbaar bestuur.De heerDe Cloe(PvdA)De heer Te Veldhuis zal wellicht nog opmerkingen maken over de wethouder
van buiten de raad. Is daarop ongeveer dezelfde redeneertrant van toepassing?De heerTe Veldhuis(VVD)Als u het goedvindt, kom ik daar nog op terug. Ik geef nu aan waarom ik
vind dat een burgemeester niet gekozen moet worden, maar benoemd. Een wethouder
van buiten de raad is een ander type bestuurder.De heerDe Cloe(PvdA)Ik ben het met u eens dat zij niet helemaal vergelijkbaar zijn, maar zo'n
wethouder komt op een gegeven moment ook van buiten het systeem. Dat zou hem
dus ook kwetsbaar maken. Wat u bij de burgemeester als argument aanvoert,
geldt dus niet als de wethouder van buiten komt?De heerTe Veldhuis(VVD)In het voorstel van de regering zien wij hem als iemand die misschien
helemaal niet meedoet met de verkiezingen, die helemaal geen campagne voert,
maar gewoon op basis van deskundigheid van buiten wordt aangetrokken.5. In de huidige procedure heeft de benoemde burgemeester, via de commissaris
van de koningin, die hem mede heeft voorgeselecteerd, een soort kwaliteitsgarantie
als nieuwe eerste burger. Daarom kun je ook stellen dat het huidige burgemeesterskorps
in Nederland in het algemeen de toets der kritiek goed kan doorstaan. Het
gaat helemaal niet zo slecht in burgemeestersland.6. Bij een gekozen burgemeester kan geen rekening worden gehouden met
bovenlokale aspecten, zoals meer vrouwen in het ambt of een evenwichtige spreiding
over politieke partijen, waar de VVD een voorstander van is, of sociale aspecten
van doorstroming en loopbaanbegeleiding. Bij benoeming van burgemeesters door
de Kroon kan dat wel.Kortom, er is een aantal sterke argumenten om het huidige systeem van
kroonbenoemingen te handha ven. De VVD vindt handhaving daarvan
in de Grondwet eveneens belangrijk. Met andere woorden, dit punt moet niet
gedeconstitutionaliseerd worden. Voor de tweede termijn houd ik op dit punt
een motie achter de hand.De heerDe Cloe(PvdA)De heer Te Veldhuis zegt dat het maar goed is dat de minister wat ruimte
heeft bij de kroonbenoeming om meer vrouwen te benoemen. Ik vat het in mijn
woorden samen. Is het niet beter als de politieke partijen daar zelf verantwoordelijk
voor zijn? Moeten zij er niet zelf voor zorgen dat er voldoende kwalitatief
goede vrouwen aanwezig zijn om naar het ambt te solliciteren? Je moet dat
oordeel overlaten aan de politieke partijen.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik wil daar twee dingen over opmerken. In de eerste plaats heeft het kabinet-Kok/Dijkstal
afgesproken dat er in deze periode hoe dan ook meer vrouwen benoemd moeten
worden. Daaraan heeft, voor zover ik weet, de heer De Cloe zich ook gecommitteerd.
In de tweede plaats wijs ik op het aantal vrouwen dat inmiddels is benoemd.
Daaruit kunt u afleiden dat de VVD nogal wat vrouwen heeft ingezet. Wij houden
hier intern dus ook buitengewoon goed rekening mee.De heerDe Cloe(PvdA)U zegt dat het kabinet dit heeft afgesproken. Ik kan mij echter herinneren
dat het vorige kabinet had afgesproken dat er in 1995 100 vrouwelijke burgemeesters
moesten zijn. Dat heeft het ook niet gehaald. Ik vind het belangrijk dat de
politieke partijen dit zelf doen. Als politieke partijen er belang aan hechten
dat bestuurders meedoen aan de sollicitatie, en zij vinden het belangrijk
dat dit vooral vrouwen zijn, zullen zij daar ook verantwoordelijkheid voor
moeten nemen. Dat kun je niet afschuiven naar de minister die uiteindelijk
de keuze moet maken. Neen, dan zul je zelf je verantwoordelijkheid moeten
nemen in je voorbereidende werk in je eigen bestuursorganen om met name vrouwen
te stimuleren om mee te doen aan sollicitaties naar burgemeestersposten. Vindt
u dat niet belangrijker dan dat de minister dat uiteindelijk doet? Hij kan
de vertrouwenscommissie namelijk in zekere zin aan de kant zetten. Als zij
een vrouw of een man voordraagt, kan zij die weer in omgekeerde volgorde op
haar bordje krijgen. Dat is toch een nadeel?MevrouwScheltema-de Nie(D66)Volgens mij is het èn-èn. Natuurlijk hebben de politieke
partijen een taak. Er blijkt echter telkens dat, ook al worden vrouwen door
de politieke partijen ingezet, zij het niet altijd redden om als eerste op
de voordracht te komen. En daarom denk ik dat het haast onvermijdelijk is
om, wil je dat voorkeursbeleid bereiken, soms een extra zetje te geven. Via
de heer Te Veldhuis vraag ik aan de heer De Cloe of hij dit erkent.De voorzitter:Ik kan dit niet toestaan. U krijgt nog uw eigen termijn.Het woord is aan de heer Te Veldhuis om de vraag van de heer De Cloe te
beantwoorden.De heerTe Veldhuis(VVD)Voorzitter! Ik heb al gewezen op het aantal VVD-vrouwen dat de laatste
tijd is benoemd. Ik wijs de heer De Cloe ook nog even op de regeringsverklaring.
Als hij met een probleem zit, moet hij naar zijn partijgenoot Kok gaan, want
die heeft de regeringsverklaring mede voorbereid. Daar staat dit onder andere
in. Verder zal ik morgenavond bij de behandeling van de Kaderwet adviescolleges
buitengewoon goed opletten hoe de PvdA zich zal gedragen, waar het gaat om
de benoeming van vrouwen. Is dat een taak van de partijen zelf dan wel een
taak van de regering? De woordvoerder weet nu in ieder geval voldoende.De voorzitter:U kunt uw betoog vervolgen.De heerTe Veldhuis(VVD)Voorzitter! Ik ga verder met de vraag of er dan helemaal niets moet veranderen.
Wat de VVD-fractie betreft, mag er op een aantal punten wel degelijk iets
gewijzigd worden in de huidige procedure van totstandkoming van kroonbenoemingen.
Ik loop het rijtje even langs. Wij vinden het verstandig om de gemeenteraad
eerst een profielschets te laten opstellen en daarna pas de vacature te laten
openen, dit om teleurstellingen en onzekerheden dan wel onduidelijkheden bij
sollicitanten te voorkomen. In de profielschetsvergadering zou de commissaris
der koningin alvast kunnen attenderen op een aantal bovenlokale belangen.
De gemeenteraad kan daar dan nog rekening mee houden bij de opstelling van
de profielschets.Ik kom dan op de tweede fase. De voorselectie van kandidaten door de commissaris
der koningin moet, wat ons betreft, gehandhaafd worden. Daar zit namelijk
een soort kwaliteitsgarantie in. Dat is althans de ervaring tot nog toe. Wat
de VVD-fractie betreft, kan hij bij het doorsturen van zijn voorselectie ook
een eigen voorkeur voor de volgorde aan de vertrouwenscommissie meegegeven.
De vertrouwenscommissie kan daar dan rekening mee houden. In die voorkeursvolgorde
kan de commissaris onder andere de landelijke belangen verwerken.De vertrouwenscommissie zou, wat ons betreft – ik kom op de derde
fase – ook inzicht moeten krijgen in de lijst van sollicitanten en eventueel
ook zelf één of meer kandidaten moeten kunnen toevoegen. Wij
vinden wel dat dan voorafgaand overleg met de commissaris nodig en gewenst
is, die dan ook zijn mening daarover kan geven. Ik teken daarbij aan dat het
inwinnen van referenties over toegevoegde kandidaten alleen maar door de commissaris
zou moeten plaatsvinden in verband met privacy-gevoelige aspecten. Veel leden
van vertrouwenscommissies worden bij een burgemeestersvacature vaak voor het
eerst en waarschijnlijk ook voor het laatst in hun leven betrokken bij de
selectie van kandidaten. Het is dan goed dat er professionele begeleiding
plaatsvindt.De vierde fase. De vertrouwenscommissie stelt een aanbeveling op. Die
mag de commissie wat ons betreft rechtstreeks naar de minister van Binnenlandse
Zaken zenden. Het hoeft niet meer via de commissaris van de koningin, want
die heeft in de voorfase materieel al een oordeel kunnen geven. Dat heb ik
zojuist aangegeven. Over het ontwerp van zo'n voordracht achten wij nog wel
overleg tussen de commissaris van de koningin en de vertrouwenscommissie gewenst,
tenzij de commissaris dat niet meer nodig acht. In zo'n overleg krijgt de
commissaris nog de gelegenheid om eventuele plooien in het advies glad te strijken of onnodige en ongewenste oordelen over afgewezen kandidaten
te nuanceren. Wat in Breda is gebeurd, waarbij de judicia, de oordelen van
de vertrouwenscommissie over kandidaten op straat zijn gekomen, tart elke
beschrijving. Het is buitengewoon onder de maat als dat gebeurt door een vertrouwenscommissie,
zoals het is gebeurd. Wij moeten er waarborgen voor inbouwen dat zo iets niet
of minder gebeurt. Bij zo'n punt zou de commissaris kunnen worden betrokken.De heerDe Cloe(PvdA)Voorzitter! Vindt de heer Te Veldhuis het terecht dat de minister voorstelt
om de rol van de commissaris terug te dringen in de fase vanaf het moment
dat de vertrouwenscommissie klaar is met haar werkzaamheden voor het advies
naar de minister? Nu brengt de commissaris van de koningin in feite nog advies
aan de minister uit, maar in het voorstel van de minister verdwijnt dat. Daar
is de heer Te Veldhuis het dus mee eens. In het verleden is daar nogal wat
kritiek op geweest, in die zin dat dit sturende elementen zou bevatten. Is
dat ook een argument waarom de heer Te Veldhuis vindt dat het advies van de
commissaris moet worden teruggedrongen?De heerTe Veldhuis(VVD)De heer De Cloe heeft niet goed naar mij geluisterd. De vertrouwenscommissie
stelt een ontwerp op. Ik stel voor dat de commissaris, als hij dat wil, nog
een keer een gesprek heeft met de vertrouwenscommissie om de plooien glad
te strijken en om oordelen en beschrijvingen te nuanceren.Ik zie voorts nog een andere mogelijkheid voor de commissaris. Stel dat
de vertrouwenscommissie zelf één of meerdere kandidaten heeft
uitgenodigd, buiten de commissaris om. Stel dat de vertrouwenscommissie uit
die kandidaten iemand op plaats één of twee zou zetten. Dan
heeft de commissaris nog geen oordeel kunnen geven over die mensen, ook niet
over de bovenlokale belangen die daarbij betrokken zijn. In zo'n geval vind
ik dat de commissaris officieel de bevoegdheid moet krijgen om de minister
van Binnenlandse Zaken over dat advies afzonderlijk te adviseren. De vertrouwenscommissie
doet wel een voordracht aan de minister, maar in gevallen waarbij wordt afgeweken
van de lijst van doorgezonden kandidaten van de commissaris, moet de commissaris
het recht houden om de minister van Binnenlandse Zaken te adviseren.De heerDe Cloe(PvdA)De huidige procedure is nu zo dat de commissaris de aanbeveling uitbrengt
aan de minister. In het voorstel van de heer Te Veldhuis is dat niet meer
het geval. De commissaris brengt alleen nog advies uit voor het geval de vertrouwenscommissie
iemand op de eerste of de tweede plaats zet, die niet op het voorkeurslijstje
van de commissaris staat. Het aanbevelingsrecht komt dan heel nadrukkelijk
te liggen bij de vertrouwenscommissie.De heerTe Veldhuis(VVD)Ja.De heerDe Cloe(PvdA)Is dat, omdat in de andere situatie sprake was van sturende elementen?
Dat was de kern van mijn vraag.De heerTe Veldhuis(VVD)Neen. Kennelijk luistert de heer De Cloe niet goed. Ik heb uitdrukkelijk
gesteld dat, als de commissaris zes of acht mensen doorstuurt, hij wat mij
betreft rekening kan houden met een aantal bovenlokale belangen. Hij mag dan
al enigszins begeleidend of sturend optreden door zijn eigen voorkeursvolgorde
daar desgewenst bij te doen. Als hij of zij een aantal mensen doorstuurt naar
de vertrouwenscommissie, dan hebben die allemaal het oordeel van benoembaarheid
gekregen. Als dat het geval is, als de vertrouwenscommissie uit die groep
een nummer één, een nummer twee en een nummer drie haalt, dan
is de commissaris aan de beurt geweest. Dan wordt in die volgorde iemand voorgedragen
die de commissaris zelf al benoembaar acht. Dat hoeft dan niet meer langs
hem.De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Als men er in de vertrouwenscommissie niet is uitgekomen –
dat komt nogal eens voor – zodat met minderheids- en meerderheidsstandpunten
wordt gewerkt, als het beeld ontstaat dat de drie personen die worden voorgedragen,
in wisselende voorkeuren alle drie benoembaar zijn, wat dan?De heerTe Veldhuis(VVD)Dan heeft de minister van Binnenlandse Zaken een buitengewoon grote beoordelingsbevoegdheid.
Hij weet dat ze allemaal benoembaar zijn, want de commissaris heeft ze benoembaar
geacht en dat is zijn lange arm in de provincie op dit punt. De minister mag,
als er een verdeeld advies ligt, in nog meer vrijheid dan hij nu al heeft,
oordelen over wie hij uiteindelijk voor benoeming voordraagt.De heerVan der Heijden(CDA)Acht u het dan niet denkbaar dat de minister bij zichzelf denkt: ik moet
toch even die commissaris opbellen en vragen of hij nog een aanbeveling doet?De heerTe Veldhuis(VVD)Wat de minister in zijn wijsheid en vrijheid doet, is natuurlijk aan hem
of haar. Wij hebben het nu echter over de formele procedurele lijn. Ik meen
dat ik daar helder in was geweest.In de voorstellen voor herbenoeming en ontslag, zoals die voorliggen in
de brief, kunnen wij ons wel vinden. Wij hebben dan wel te maken met het probleem
van de vertrouwenspositie. Wat moet er gebeuren als een burgemeester het vertrouwen
van de gemeenteraad verliest of dreigt te verliezen? Ik denk dat in zo'n situatie
de commissaris van de koningin dat in ieder geval tijdig moet signaleren en
ook moet proberen te bemiddelen, al dan niet met een afkoelingsperiode, want
het kan best zijn dat de desbetreffende burgemeester in de volgende raadsperiode
wel goed met de dan nieuwe gemeenteraad door de deur kan. Als een vertrouwensbreuk
echter onherstelbaar blijkt te zijn en als dat leidt tot een aanbeveling om
niet te herbenoemen, dan wel een voorstel tot ontslag, moeten wij daar wel
een aantal voorzieningen voor treffen, zoals een betere rechtspositieregeling.
Daar hebben voorgaande sprekers ook over gesproken en daar ben ik het mee
eens. Wat ons betreft geldt echter ook het beginsel "wie bepaalt, die betaalt".
Als de raad graag een burgemeester weg wil hebben, moet men ook de financiële
gevolgen daarvan dragen, in plaats van dat af te wentelen op de rijksoverheid.De heerStellingwerf(RPF)Betekent dit dat u openlaat dat als de burgemeester schuldig is aan de
 ontstane situatie, dat niet door de raad betaald behoeft te
worden?De heerTe Veldhuis(VVD)Ja. Wie bepaalt, die betaalt. De burgemeester kan het ook indirect zelf
bepalen.De heerStellingwerf(RPF)Wie bepaalt er wie schuld heeft?De heerTe Veldhuis(VVD)Daar kunnen wij misschien een keer wat jurisprudentie over krijgen. Dat
zal per geval namelijk verschillend kunnen uitpakken. Ik durf daar niet op
voorhand een sjabloon voor te maken. Dat lijkt mij heel moeilijk.De heerVan den Berg(SGP)De heer Te Veldhuis heeft zich fervent uitgesproken voor de benoemde burgemeester.
Daar ben ik blij mee, maar hoe verhoudt dit standpunt zich tot dat uitgangspunt?
Ik vind zijn redenering wat wringen. Als je strak vasthoudt aan de benoemde
burgemeester, vind ik het consequent dat dan ook de gevolgen van een eventueel
ontslag op rijksniveau gedragen worden. Kan de heer Te Veldhuis zijn standpunt
nader toelichten?De heerTe Veldhuis(VVD)Het heeft iets te maken met het "veroorzakingsbeginsel". Het kan zijn
dat een burgemeester redelijk functioneert, maar dat het aan de lokale omstandigheid
ligt dat men hem of haar niet meer wil. Het is mogelijk dat een burgemeester,
als er besluiten zouden worden genomen die in strijd zijn met de wet of het
algemeen belang, die regelmatig voordraagt ter vernietiging. De gemeenteraad
kan dan zeggen: zo'n man of vrouw moeten wij niet hebben; wij zeggen het vertrouwen
in hem op. In zo'n situatie functioneert de burgemeester, zeker als rijksorgaan,
uitstekend en dan zou het raar zijn om, als de gemeenteraad het vertrouwen
zou opzeggen, de financiële last bij de rijksoverheid neer te leggen.De heerVan den Berg(SGP)Formeel is en blijft het zo, ook in het systeem van de heer Te Veldhuis
en in het systeem dat ik voorsta, dat niet de gemeenteraad, maar de minister
voordraagt tot ontslag. Formeel blijft die positie glashelder. Ik vind het
voorstel van de heer Te Veldhuis dan ook een vreemde eend in de bijt.De heerTe Veldhuis(VVD)Als wij zo'n benadering niet zouden kiezen, betekent dat dat een gemeenteraad
met een burgemeester zou kunnen manipuleren, want de financiële consequenties
kan men dan altijd bij de rijksoverheid neerleggen. Ongeacht of een burgemeester
zijn werk al dan niet goed doet, je zegt gewoon het vertrouwen in hem op en
daarmee basta. De zwartepiet leg je gewoon in Den Haag. Ik zou niet graag
verantwoordelijk zijn voor zo'n situatie.De heerDe Cloe(PvdA)Komt de door u geschetste situatie – dat is mogelijk in de huidige
regeling – u bekend voor?De heerTe Veldhuis(VVD)Nee.De heerDe Cloe(PvdA)Gezien de ervaringen, hoeft u er dus niet zo bang voor te zijn.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik ben blij dat die situatie zich niet vaak voordoet, maar ik wil die
niet op voorhand creëren. Het ligt toch enigszins in de woorden van de
heer Van den Berg besloten dat het Rijk hoe dan ook altijd moet betalen. Ik
voel daar niet veel voor, zeker niet als wij overgaan tot meer dualisme.Voorzitter! Ik sluit mij ten aanzien van de rechtspositieregeling bij
herindelingen aan bij de opmerkingen die de vorige sprekers hebben gemaakt.
De rechtspositieregeling van burgemeesters is nu buitengewoon slecht, zoals
commissaris Vonhoff heeft gezegd. Wij begrijpen dat de onderhandelingen tussen
de vakbonden van burgemeesters en Binnenlandse Zaken op dit moment niet snel
verlopen. Ik hoop dan ook dat de minister een afdoende antwoord zal geven.
Mocht dat niet zo zijn, dan houden wij daarvoor iets achter de hand voor de
tweede termijn.Voorzitter! Ik wil daarmee niet zeggen dat de VVD van mening is dat bij
nieuwe benoemingen ingevolge herindelingen per definitie voorrang moet worden
gegeven aan zittende burgemeesters. Er moeten open sollicitaties kunnen plaatsvinden
en er moet met bovenlokale elementen rekening gehouden kunnen worden.Voorzitter! Het bedroeft de VVD-fractie buitengewoon dat er steeds meer
uit vertrouwenscommissies gelekt wordt. Breda was wel het slechtste voorbeeld.
Daaraan vooraf ging Alkmaar en pas geleden hebben wij ook de kwestie in Brummen
gehad. Het oordeel over de betrokkenen staat gewoon in de krant. Dat mag niet
gebeuren en moet niet mogelijk zijn. Ik vraag de minister of erover wordt
gedacht, de pakkans voor de "lekkers" te vergroten en om de animo om te lekken
te ontmoedigen. Is erover nagedacht wat er met een "lekker" die in de kraag
wordt gepakt, moet gebeuren? Ik vind het buitengewoon onder de maat dat iemand
die in de vertrouwenscommissie is benoemd, dit soort dingen doet.Voorzitter! Ten aanzien van het vraagstuk van wethouders al dan niet van
binnen of van buiten de raad, meent de VVD-fractie dat over de of/of-situatie
gediscussieerd moet worden. Dat wil zeggen: of alle wethouders zijn afkomstig
uit de raad en blijven daar deel van uitmaken of alle wethouders komen van
buiten. De regering stelt nu voor de overgangsperiode een soort mix voor.
Sommigen zijn wel lid van de raad maar anderen niet. Dit betekent dat sommigen
wel stemrecht hebben, maar anderen niet. Wij vinden dat een onoverzichtelijke
situatie. Dat wordt een soepzooitje om het onparlementair uit te drukken.
Wij voelen niets voor niet-homogene colleges, dus met wethouders met een verschillende
status. Dat is buitengewoon ingewikkeld en onoverzichtelijk. Volgens mij snapt
de burger daar niets van. Daar moeten wij niet aan beginnen. Laten wij blijven
streven naar homogene colleges. Tussentijdse experimenten moeten mogelijk
zijn, bijvoorbeeld op vrijwillige basis. Dan moet het echter een of/of-situatie
betreffen en niet een soort mix. De regering wijst dat laatste ook eigenlijk
af. Waarom geeft de minister dan toch een aanzetje om daarmee te experimenteren?
Ik vind dat buitengewoon onlogisch.De heerRehwinkel(PvdA)Voorzitter! De heer Te Veldhuis wil geen mix. Hij wil in ieder geval wachten
totdat de Grondwet is gewijzigd. Hij neemt kennelijk op de koop toe dat dit
nog een fiks aantal jaren zal duren. Daarmee kom ik op mijn vraag: u hebt
toch gezien dat voor die homogene situatie grondwetswijziging vereist is?
Hoe kun je dan experimenteren?De voorzitter:Ook mevrouw Scheltema had op dit punt een vraag.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik zou graag heel concreet van de heer Te Veldhuis vernemen welke beren
hij op de weg ziet als één wethouder van buiten de raad zou
worden aangetrokken in een overigens "normaal" college met wethouders van
binnen de raad. Welk groot probleem komt hij daarbij tegen? Naar mijn gevoel
is er geen enkel probleem. Stemrecht kun je regelen en de ontbinding en het
ontslagrecht zijn precies hetzelfde als bij wethouders van binnen de raad.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik denk dat bij mevrouw Scheltema een misverstand bestaat. Wat de VVD-fractie
betreft, mogen wethouders in een duaal stelsel – waarin wethouders dus
van buiten worden aangetrokken – best uit de gemeenteraad worden aangetrokken.
Zij zouden dan alleen geen deel meer moeten blijven uitmaken van de gemeenteraad.
Dat is vergelijkbaar met de minister van Binnenlandse Zaken: hij was voorheen
kamerlid, maar op het moment dat hij minister werd, was hij geen kamerlid
meer. Dat betekent ook dat iemand die wethouder wordt en afkomstig is uit
de gemeenteraad, zou moeten ophouden lid van de gemeenteraad te zijn.Wat de vraag van de heer Rehwinkel betreft: er kan op dezelfde manier
worden geëxperimenteerd als in de voorstellen van de regering. Ik zeg
dan: doe het dan maar op vrijwillige basis; probeer een aantal gemeenten te
vinden waar dat kan en waar men dat wil.De heerRehwinkel(PvdA)Ook de minister moet daar straks maar op ingaan, als hij dat nog kan,
maar in de Grondwet staat heel duidelijk – dat is volgens mij precies
de situatie – dat de wet bepaalt welke betrekkingen niet gelijktijdig
met het lidmaatschap van gemeenteraden en provinciale staten kunnen worden
uitgeoefend. Ik begrijp dus niet hoe je kunt experimenteren als de regering
zelf al heel uitdrukkelijk heeft aangegeven dat voor het vereiste van homogeniteit
grondwetswijziging noodzakelijk is.De heerTe Veldhuis(VVD)Er kan geëxperimenteerd worden op dezelfde manier als in het voorstel
van de regering. Dat vinden wij alleen een onzuiver voorstel, want het is
iets wat de regering eigenlijk niet wil, maar in de tussenliggende periode
mag er wel mee geëxperimenteerd worden. Je gaat dus experimenteren met
iets wat je niet wilt. Dat vind ik buitengewoon vreemd. Laten wij het dan
zuiver houden: of van binnen of van buiten; één van de twee,
maar niet allebei.De heerStellingwerf(RPF)Laten wij het dan zuiver houden. Blijkbaar vindt de heer Rehwinkel iets
anders zuiver dan u. Met name het argument dat het zelfs in strijd zou zijn
met de Grondwet, lijkt mij een punt van overweging waarover u zich nog eens
achter de oren zou moeten krabben.De heerTe Veldhuis(VVD)Maar dat geldt voor beide situaties, ook in het voorstel van de regering.
Dan zeg ik: laten wij maar zuiver blijven.De heerStellingwerf(RPF)Ik zou zeggen: laten wij zuiver blijven en laten wij aan geen van beide
beginnen.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik kom straks toe aan mijn conclusie en misschien kom ik dan in uw straatje
terecht. Ik geef aan dat de VVD-fractie graag wil discussiëren over een
dualistischer systeem, zoals dat ook op rijksniveau bestaat: een regering
en de Staten-Generaal; het zou ook burgemeester en wethouders aan de ene kant
en gemeenteraad aan de andere kant kunnen zijn. Ook wij zien, zonder dat wij
al tot een afgeronde mening zijn gekomen, een aantal voordelen in zo'n situatie.
Een paar punten zijn al genoemd, zoals een groter reservoir van beschikbare
kwaliteit. Dat moeten wij overigens niet overdrijven, want het zijn van gemeentebestuurder
is, zoals de heer Van der Heijden al heeft opgemerkt, iets anders dan het
zijn van bestuurder in een bedrijf: het openbaar bestuur heeft zijn eigen
cultuur. Een tweede voordeel is dat er nogal wat mensen zijn die best wethouder
willen worden, maar geen zin hebben om gemeenteraadslid te zijn. Een ander
voordeel zou kunnen zijn dat je een verdere professionalisering binnen het
openbaar bestuur krijgt, doordat je meer en betere deskundigheid kunt inhuren.
De gemeenteraad zou ook meer op hoofdlijnen – en dus onafhankelijker –
kunnen gaan sturen en controleren. Het is ook een groot voordeel dat een wethouder
niet meer rechter in eigen zaak zal zijn: hij zal niet meer zijn eigen beleid
beoordelen. Het is ook niet uitgesloten dat door opener discussies een verlevendiging
van het bestuur plaatsvindt.Ik erken dat er ook een kans bestaat – dat is de keerzijde van de
medaille – op verdere technocratisering van het openbaar bestuur: zeer
deskundige dagelijkse bestuurders ten opzichte van een – soms –
part-time gemeenteraad. Dat zien wij overigens al in bepaalde gemeenten gebeuren.
Die keerzijde moeten wij niet uit de weg gaan. Achter dit vraagstuk schuilt
echter een vraag die veel fundamenteler en diepgaander is, namelijk of het
gewenst is om ook op het niveau van provincies en gemeenten tot een stelsel
van dualisme te komen en om dat eventueel mogelijk te maken. In de notitie
van de regering ontbreekt eerlijk gezegd een heldere visie op dat punt, in
ieder geval op het huidige functioneren van gemeenteraden en provinciale staten
in het algemeen. Ook treffen wij geen fundamentele en principiële benadering
aan van de vraag of dat zou moeten leiden tot handhaving van het huidige monisme
dan wel zou kunnen leiden tot dualisme of tot maatwerk per gemeente.De fractie van de VVD heeft zelf op dit punt overigens nog geen uitgekristalliseerde
visie. Wij discussiëren daarover ook nog in partijverband. Er zijn verschillende
pro's en contra's aan de verschillende modellen. Wij willen daarover graag
in de Kamer verder discussiëren. Wij vragen de regering, op dit vlak
een voorbereidende notitie te maken als basis voor een vervolgdiscussie en
daarin in ieder geval nog een paar elementen mee te nemen. Wie wordt het hoogste
orgaan? Blijft de gemeenteraad dat of niet? Welke haken en ogen zitten daaraan?
Zouden B en W in zo'n stelsel ook de bevoegdheid moeten krijgen om de raad
bij onoverbrugbare conflicten te ontbinden? Zouden in zo'n situatie gemeenteraadsverkiezingen
dan misschien gespreid moeten plaatsvinden? Heeft dat consequenties voor rechtspositieregelingen
van wethouders en burgemeesters? Zou, ten slotte, daaraan niet de vraag gekoppeld
moeten worden die ook mijn collega van de PvdA Peter Rehwinkel
heeft gesteld, namelijk of dat zou moeten leiden tot het mogelijk maken van
tussentijdse verkiezingen, in situaties als in Emmen of in Rotterdam?Zouden de gedwongen politieke huwelijken voor vier jaar, door de kiezer
opgelegd, als zij niet blijken te functioneren in de praktijk misschien tussentijds,
met wederzijds goedvinden, ontbonden moeten kunnen worden? Aan de ene kant
geeft de gemeenteraad zichzelf daarmee een testimonium paupertatis: "wij hebben
het niet goed kunnen doen". Aan de andere kant kan het ook een verrijking
van ons democratisch stelsel zijn als de gemeenteraad de moed heeft om een
kennelijk onoplosbaar conflict aan de kiezer ter beoordeling voor te leggen.
Wij zouden de regering willen vragen, op dit punt een notitie voor te bereiden.De heerRehwinkel(PvdA)Ik wilde nog even interrumperen over de wethouder van buiten de raad.
Ik begrijp dat de heer Te Veldhuis nog geen afgerond oordeel heeft over de
inrichting van lokaal en provinciaal bestuur, maar ik begrijp ook dat hij
erkent, dat de wethouder van buiten de raad een bijdrage is tot meer dualisme
op die niveaus. Wil hij die bijdrage welbewust leveren of gaat hij akkoord
met de wethouder van buiten de raad omdat hij zich daarop in het regeerakkoord
heeft vastgelegd? Dat gebeurt op bepaalde onderwerpen ook wel eens. Mag ik
begrijpen dat hij de bijdrage aan meer dualisme op provinciaal en gemeentelijk
niveau welbewust wil leveren?De heerStellingwerf(RPF)Is de heer Te Veldhuis niet bang, dat op het punt van de tussentijdse
verkiezingen hetzelfde gevaar dreigt als waarop hij heeft gewezen toen hij
over de burgemeester sprak? Zal niet zo'n beetje elke gemeenteraad zijn burgemeester
de laan uit sturen? Wordt niet te gemakkelijk tot tussentijdse verkiezingen
overgegaan als je deze richting uit denkt?De heerTe Veldhuis(VVD)Dat zijn twee verschillende vragen. Ik heb welbewust gekozen voor de wethouder
van buiten de raad. Dat heeft de hele VVD-fractie gedaan en niet omdat wij
dat bij regeerakkoord hebben afgesproken. Er zijn voor- en nadelen verbonden
aan een dualistisch systeem. Die wil ik graag in beeld hebben. Ik heb een
paar nadelen genoemd, maar ik zie ook een aantal grote voordelen. Ik heb de
mogelijkheid van een facultatieve regeling geopperd, in die zin dat je maatwerk
per gemeente organiseert. Dat past in het kader van gedecentraliseerd denken,
maar op zichzelf is het een structurele discussie waard. Wij doen dat binnen
de partij, maar willen dat ook graag in het openbaar, met de regering en met
de partijen, doen. Wij hebben geen vooropgezette mening dat het een bepaalde
kan uit moet. Wij zijn heel open en het kan wat ons betreft alle kanten uit,
maar dat moet op basis van argumenten gebeuren. Wij gaan de discussie graag
bewust aan.De heer Stellingwerf ging wat gemakkelijk door de bocht, als zouden gemeenteraden
maar burgemeesters de laan uit sturen, alsof dat aan de orde van de dag is.
Het gebeurt echter wel steeds meer en daarop moeten wij bedacht zijn. Ik denk
niet dat wij het gevaar hoeven te lopen dat misbruik wordt gemaakt van tussentijdse
verkiezingen of dat die al te snel worden gehouden. De gemeente geeft zichzelf
daarmee een testimonium paupertatis, een bewijs van armoede, omdat men er
samen niet uitkomt. Dat doe je niet snel. Als je het wel doet, vind ik het
heel moedig en heel eerlijk om daarmee naar de kiezer te gaan. Dat kan een
verrijking van het openbaar bestuur zijn. Je zou eventueel nog een dam kunnen
opwerpen tegen lichtvaardig optreden, dat ik overigens niet verwacht, door
een gekwalificeerde meerderheid voor zo'n besluit te vragen. Maar dit zijn
allemaal modaliteiten in het vlak van de uitvoering, ze zijn niet van belang
voor de principiële benadering.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! De laatste jaren wordt er sinds de door D66 geëntameerde
commissie-Deetman af en toe intensief over staatsrechtelijke zaken gesproken.
Ook partijen die zich er veelal niet zo toe aangetrokken voelen, storten zich
desondanks vol overgave in de discussie. Alleen dat al vind ik winst, zeker
als er tastbare resultaten uit voortkomen, zoals bij het debat over het referendum.
Zo begint zelfs de VVD, zij het wat incidenteel, aan de introductie van een
typisch dualistisch element als een ontbindingsrecht met tussentijdse verkiezingen
te denken. Maar als ik in de NRC van afgelopen zaterdag dan weer lees wat
mijn collega Te Veldhuis heeft gezegd, merk ik dat een rechtstreeks gekozen
burgemeester, die daar naadloos bij past, weer niet bespreekbaar is. Dat geldt
overigens niet alleen voor hem.De heerTe Veldhuis(VVD)Onder anderen ook voor de minister. En ik geloof dat ook de vice-minister-president,
de heer Van Mierlo, en de D66-staatssecretaris van Binnenlandse Zaken daar
niet voor voelen. Zij hebben er in uw partij wel meer dingen over gezegd,
dus ik verkeer wat dit betreft in onverdacht gezelschap.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! Ik weet niet of de heer Te Veldhuis meer weet dan ik en de
notulen van de ministerraad zullen wij wel nooit kunnen inzien, maar ik weet
wel dat er een meerderheidsbesluit in deze richting is genomen. Ik heb in
ieder geval geen signalen uit mijn achterban gekregen dat men plotseling anders
zou zijn gaan denken. Maar de notulen van de ministerraad blijven vijftig
jaar geheim, dus de heer Te Veldhuis zal geduld moeten oefenen.Voorzitter! Een rechtstreeks gekozen burgemeester, voor ons het meest
gewenste eindplaatje, lijkt op dit moment by far nog niet te verwezenlijken.
Bovendien, en dat geeft de commissie-Van Thijn toe, vereist die vorm een dusdanige
verandering van ons gemeentelijk bestel dat er nog heel veel jaren voor nodig
zullen zijn. Dan zal er namelijk sprake moeten zijn van echt dualisme, en
daar willen wij zeker wat de grote steden betreft op afkoersen. Een burgemeester
met een eigen legitimatie van de kiezers, wethouders die hem of haar in het
dagelijks bestuur bijstaan en daar tegenover een controlerende raad. En een
recht van ontbinding met tussentijdse verkiezingen voor het geval er sprake
is van verstoring van het evenwicht. Net als prof. Elzinga vinden wij die
verhouding zuiverder. In de mij toegemeten 15 minuten laat ik die verre, door
D66 gewenste toekomst nu verder onbesproken. Ik beperk mij tot de wat kortere
termijn en de mogelijkheden die wat minder ver van ons huidige gemeenterechtelijke
systeem verwijderd zijn.Laat één ding duidelijk zijn, wijzigingen zoals een door
de raad gekozen burgemeester en wethouders van buiten de raad passen ook zeer wel in een monistisch stelsel, zoals dat nu in de nieuwe Gemeentewet
verankerd is. Wij willen in ons land allen een goede burgemeester, een goede
voorzitter, teamleider, kwaliteitsbewaker, iemand die kan stimuleren, coördineren,
iemand die zo nodig knopen doorhakt, het gemeentelijk beleid voor de burgers
uitdraagt en ook nog verstandig met de openbare orde weet om te gaan. Kortom,
wij willen een gemeentelijke duizendpoot. En dit zijn niet alleen wensen van
de rijksoverheid, maar ook wensen van de gemeentelijke overheden zelf. Ook
zij selecteren op dit soort aspecten en toetsen of de burgemeesterskandidaten
eraan voldoen. Zij hebben er ook belang bij om dat te doen, want het aanzien
van de gemeente staat of valt ermee.Wat betekent dit nu voor de aanstelling van de burgemeester? Er zijn voor
D66 twee mogelijkheden, die beide bespreekbaar zijn, ook al heeft een ervan
nadrukkelijk onze voorkeur. Het is van tweeën één en dat
moet in dit debat duidelijk worden. Je kunt kiezen voor een door de gemeenteraad
gekozen burgemeester, zoals indertijd door een meerderheid van de commissie-Van
Thijn werd aanbevolen. Dan start je met de grondwettelijke en wettelijke voorbereidingen.
Ik kan u verzekeren dat D66 niets liever wil dan dat. Deze optie heeft onze
duidelijke voorkeur, waarbij ik verwijs naar de motie-Kohnstamm die in 1993
bij het Deetman-debat is ingediend. De tweede optie is dat je accepteert dat
de benoeming van de burgemeester een kroonbenoeming blijft. Dat houdt in dat
de Kroon daadwerkelijk enige beperkte bevoegdheid houdt om een eigen weging
te doen plaatsvinden op grond van te voren vastgestelde beleidsuitgangspunten,
zoals bijvoorbeeld het voorkeursbeleid voor vrouwen en migranten, politieke
verhoudingen of doorstroming. Het kabinet kiest kennelijk voor het laatste.
Tussenvormen die een beetje van het een en een beetje van het andere inhouden,
achten wij niet acceptabel. Daarmee wil men in feite onverenigbaarheden verenigen.
Een benoemingenbeleid vooronderstelt immers enige beleidsmarge, hoe klein
ook. Een recht van voordracht of een openbare aanbeveling van raad of vertrouwenscommissie
ontneemt feitelijk die marge en staat naar ons oordeel op gespannen voet met
de Grondwet.De heerDe Cloe(PvdA)Met mijn instemming pleit mevrouw Scheltema ervoor dat de gemeenteraad
de burgemeester moet kiezen. Als dit echter niet mogelijk is, dan moet de
minister de ruimte krijgen om bijvoorbeeld politieke voorkeuren uitdrukkelijk
mee te wegen. Op grond daarvan zal hij dus soms tegen het advies van de vertrouwenscommissie
ingaan. Dit kan tot grote vreugde of grote teleurstelling bij zo'n vertrouwenscommissie
leiden.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Het gaat niet om vreugde of droefenis. Het gaat om het volgende: als je
terugvalt op een benoemingenbeleid door de Kroon, dan moet je de Kroon een
kleine marge laten. Je kunt niet blazen en het meel in de mond houden. Ik
wil dus dat het een beperkte marge is. Een voordracht of een openbare aanbeveling,
zoals de heer De Cloe voorstelt, haalt zelfs de kleinste marge voor de Kroon
weg. De Kroon wordt min of meer verplicht, volledig de raad te volgen. In
dat geval moet je het anders doen. Dan moet je de raad laten kiezen en dan
is er geen plaats meer voor een benoemingenbeleid door de Kroon.De heerDe Cloe(PvdA)Voor alle duidelijkheid. U geeft bij een benoeming door de Kroon nadrukkelijk
de minister de ruimte om bijvoorbeeld politieke voorkeuren nadrukkelijk te
laten meewegen. De minister krijgt dus de ruimte om eventueel op grond van
een politieke kleur anders te benoemen dan de wens van de commissie.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik vind dat er in voorkomende gevallen aanleiding kan zijn om dit een
keer te doen. Het moet niet altijd gebeuren. Het moet in beperkte mate mogelijk
zijn. Ik sluit echter niet uit dat het een keer gebeurt en u weet dat dit
tot op heden ook gebeurt.De heerDe Cloe(PvdA)Ik ben daar geen voorstander van. Ik pleit ervoor dat je, ook bij benoeming
door de Kroon, het zwaartepunt bij de gemeenteraad legt.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik pleit er ook voor dat de gemeenteraad een heel zware rol krijgt. De
vertrouwenscommissie moet meer bevoegdheden krijgen. Indien je accepteert
dat er een benoemingenbeleid bij de Kroon blijft liggen, dan moet je de Kroon
een marge geven. Je moet dan hier politiek uitspreken wat die marge is en
wat daarbij door de Kroon gehanteerd kan worden. Dat kennen we uit het verleden
en dat is het voorkeursbeleid voor vrouwen en migranten. In bepaalde mate
wordt hierdoor de doorstroming bevorderd. Naar mijn gevoel wordt hierbij ook
rekening gehouden met politieke verhoudingen.De heerDe Cloe(PvdA)Ik ben er blij om dat ik dat hoor. Dat is duidelijk. Ik vind dat je in
de situatie waarbij de Kroon benoemt, als minister met dat soort elementen
bij wijze van spreken geen rekening hoeft te houden. Je moet dan luisteren
naar wat er uit de gemeenteraad of de vertrouwenscommissie naar voren is gekomen.
Laat dat zwaar wegen, maar gebruik geen politieke argumenten om af te wijken.
Dit is voor de PvdA een wenselijke situatie. Ik begrijp echter dat dit niet
het geval is voor D66.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik vind dat de heer De Cloe semantisch ontzettend onduidelijk bezig is.
De mening van de gemeenteraad zwaar wegen? Nee, gewoon de doorslag geven.
Hij zegt: de gekozen burgemeester benoemd. Maar dan zeg ik dat er geen sprake
meer is van benoemen. Dan is er gewoon sprake van verkiezen. Eerlijk gezegd
moet je dat dan ook zo regelen. Dan moet je inderdaad die politieke meerderheid
daarvoor hebben. Als die er is – en wij willen daaraan bijdragen –
dan doen wij dat. Maar zolang die er niet is, heb je te maken met het benoemingenbeleid.
Dan vind ik dat een benoemingenbeleid ook een marge bij de Kroon geeft, waarbij
je inderdaad heel veel ruimte aan vertrouwenscommissies laat, maar wel in
heel bijzondere gevallen de Kroon toch een afwegingsmoment biedt. Ik vind
het nogal makkelijk van u, als je daar in het verleden steeds mee akkoord
bent gegaan en dus als partij een behoorlijk zware vertegenwoordiging in benoemde
functies hebt, om dan te zeggen dat het nie meer hoeft. Dat is makkelijk.
Bij ons ligt dat natuurlijk anders.De heerDe Cloe(PvdA)Welnee, dat hebben wij in 1993 ook al bepleit. Laat daar absoluut geen
misverstand over zijn.De voorzitter:Ik geef nu het woord aan de heer Van der Heijden die ook nog een vraag
wilde stellen op dit punt.De heerVan der Heijden(CDA)Het frappeert mij dat mevrouw Scheltema zo duidelijk zegt "of...of". Aan
de ene kant staat dan de gemeenteraad, maar daar hoeven wij het niet over
te hebben. Aan de andere kant brengt zij alle bevoegdheden van de minister
van Binnenlandse Zaken in wezen terug tot een marginale toevoeging. Dat is
toch niet reëel. Het is of...of. Dat ben ik met haar eens. Maar als de
minister verantwoordelijk is in een kroonbenoeming, dan is hij totaal verantwoordelijk
in een kroonbenoeming. Hij maakt dan de beoordeling; klaar, uit.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Hij maakt de beoordeling. Dat is inderdaad zo in een kroonbenoeming. Hem
kan echter het recht niet ontzegd worden – en wij zullen daar politiek
op aandringen – om de mening van de vertrouwenscommissie daarbij zwaar
te laten wegen, tenzij er zwaarwegende redenen zijn op grond van politieke
verhoudingen, doorstromingsbeleid van vrouwen of migranten dan wel doorstroombevordering
om daarvan af te wijken. Dat is de marge die ik hem wil geven.De heerVan der Heijden(CDA)Met alle respect, als mevrouw Scheltema zegt dat in die andere "of"-situatie
de minister in wezen namens de Kroon die beslissing neemt, kunnen wij niet
over marges spreken. Dan kunnen wij dus ook niet over een soort van bindende
voordracht van de gemeenteraad spreken. Het is of de weg die zij gaat met
haar model gemeenteraad of de minister die verantwoordelijk is. En dan is
hij volledig verantwoordelijk voor alle aspecten van de benoeming. Klaar,
uit.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Het is inderdaad of...of. De minister is verantwoordelijk. En ik vind
het heel goed te verdedigen – ik ben ook blij dat de minister dat in
dit stuk aanbeveelt – dat hij daarbij ook heel zwaar wil laten wegen
wat vertrouwenscommissies zeggen, maar dat hij daarbij de ruimte wil houden
om in bijzondere gevallen een bepaald beleid te voeren. Als wij nu doen alsof
dit niet het geval is, wordt de vertrouwenscommissie een worst voorgehouden
die geheel of ten dele al verorberd is op nationaal niveau. Wordt overgegaan
tot verkiezing van de burgemeester door de raad, dan is noch voor de minister
noch voor de commissaris van de koningin nog een taak weggelegd; hooguit vernietiging
vanwege strijdigheid met het algemeen belang. Dat betekent dan dus ook het
einde van een landelijk voorkeursbeleid. Dat is wat D66 betreft all in the
game. Ook dat wordt dan een zaak voor de gemeentelijke democratie.Als daarvoor in dit huis geen meerderheid te vinden is – en daar
ziet het naar uit, want ook het kabinet schijnt er in meerderheid niet voor
te voelen – dan is wat ons betreft alleen de optie van een verantwoord
benoemingenbeleid beter bespreekbaar. Een benoemingenbeleid waarin enerzijds
wel een zware rol voor de vertrouwenscommissie is weggelegd, maar waarin anderzijds
ook een beperkte benoemingsmarge voor de minister is verankerd. En daar hadden
wij het net dus over.Wij staan nu voor de vraag, als er onverhoopt geen meerderheid wordt verkregen
voor de door de raad gekozen burgemeester, of de kabinetsbrief voor een verantwoorde
en gewenste invulling van die tweede optie, het benoemingenbeleid dus, kiest.
Dan kan ik u zeggen dat een groot aantal aspecten ons aanspreekt. Binnen de
aan het benoemingsbeleid te stellen grenzen wordt de positie van de vertrouwenscommissie
en ook die van de raad versterkt. Allereerst is daar dan het rechtstreekse
aanbevelingsrecht van de vertrouwenscommissie, het inzagerecht in alle sollicitanten,
een aanbeveling van de raad bij herbenoeming en ontslag en ook wordt aanbevolen
deconstitutionalisering. Deze aanscherpingen vinden wij bijzonder belangrijk.
Zij betekenen namelijk dat er bij slechte verhoudingen eerder een oplossing
kan worden geforceerd.Eerder heb ik reeds aangegeven dat een recht van bindende voordracht of
openbare aanbeveling, die materieel op hetzelfde als een bindende voordracht
neerkomt, naar onze mening niet in een benoemingenstelsel past. Twisten kun
je nog over de vraag of het een aanbeveling van de raad of van de vertrouwenscommissie
moet zijn. Met de heer Te Veldhuis vraag ik mij af wat het verschil daartussen
is. De inhoud van zo'n raadsbesluit kan, als de vertrouwenscommissie de hele
sollicitatieprocedure heeft gedaan, niet meer zijn dan een formele bekrachtiging.
Daar kan ik op zichzelf best vrede mee hebben, maar ik vraag mij wel af of
het gevaar van lekken hierdoor niet nog groter wordt. In ieder geval vind
ik dat wij bij een benoemingenbeleid niet zover kunnen gaan dat de aanbeveling
openbaar is, omdat dit gelijk staat aan een bindende voordracht.De heerDe Cloe(PvdA)Dat een aanbeveling van de raad, al dan niet openbaar...MevrouwScheltema-de Nie(D66)Dat vind ik wel wezenlijk, hoor.De heerDe Cloe(PvdA)Ja, ik heb begrepen dat D66 het niet openbaar zijn van de aanbeveling
belangrijk vindt. Het gaat mij erom dat u zegt dat zo'n aanbeveling lekken
bevordert. U zou eens moeten nalezen wat een aantal mensen erover gepubliceerd
hebben. Zij beweren juist dat, wanneer de voordracht van de vertrouwenscommissie
in beslotenheid in de gemeenteraad wordt besproken, de kans op lekken eerder
kleiner dan groter wordt. Kijk een aantal artikelen maar erop na, onder anderen
van prof. Elzinga.De heerVan der Heijden(CDA)Was dat empirisch onderzoek?De heerDe Cloe(PvdA)Nee, het was geen empirisch onderzoek.De heerVan der Heijden(CDA)Daar was ik al bang voor.De heerDe Cloe(PvdA)Het ging waarschijnlijk over het lekken in Breda.Ook de fractie van D66 heeft twee jaar geleden gezegd dat de afronding
van de procedure in een plenaire vergadering van de gemeenteraad zeer wel
mogelijk is. Ik begrijp dat u ook van dat standpunt terugkomt.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik heb gezegd dat ik er geen principieel oordeel over heb. Ik vind het
meer iets dat met de praktische gang van zaken te maken heeft. Eén
ding wil ik niet. Een benoemingenbeleid verdraagt zich niet met een bindende voordracht of een openbare aanbeveling, die op hetzelfde
neerkomt. Dan moet je dus een constructie zonder zoiets kiezen. Ik vraag mij
af of vaststelling door de gemeenteraad daar wel bij past en of een formele
bekrachtiging door de gemeenteraad wel zo geheim kan blijven als een uitspraak
van de vertrouwenscommissie. Als je de minister een marge wilt geven, moet
je die ook daadwerkelijk geven. Dan is het de benoeming die de doorslag geeft.Terecht wordt de rol van de commissaris van de koningin teruggebracht
tot wat deze hoort te zijn: adviseur van de gemeenteraad en adviseur van de
minister. Dit is zuiverder. Hiermee wordt bewerkstelligd dat de vertrouwenscommissie
het oordeel van de commissaris over alle kandidaten kan toetsen en ook niet
geselecteerden kan uitnodigen voor een gesprek. De commissarissen van de koningin
en de VNG dringen aan op nader overleg met de vertrouwenscommissie in zo'n
geval. Ik zie de noodzaak hiervan niet goed in. Ook in de brief van de minister
staat dat de commissaris van de koningin de minister kan adviseren. De commissaris
van de koningin moet tijdens de werkzaamheden van de vertrouwenscommissie
ook voortdurend voeling met haar houden. Dan weet de commissaris het natuurlijk
als er andere kandidaten worden gehoord en eventueel op de voordracht worden
geplaatst. Hij kan dan een eigen advies geven of, als hij er behoefte aan
heeft, overleg met de vertrouwenscommissie vragen. Ik zie niet in waarom wij
dat moeten regelen. Laat dit aan het plaatselijke en regionale spel der krachten
over.Voorzitter! D66 mist iets in de voorstellen van het kabinet. Naar ons
oordeel moeten vertrouwenscommissies weten waaraan ze toe zijn. We mogen hen
niet voor de gek houden. Als er in een bepaald geval sprake is van beperking
van de marge van de vertrouwenscommissie, dan moet zij daarvan van tevoren
op de hoogte worden gesteld. Het gaat niet aan de vertrouwenscommissie een
omvangrijk selectieproces in gang te laten zetten en ze vervolgens te laten
ontdekken dat de keus slechts binnen bepaalde "dranghekken" kan worden gemaakt.
Als om wat voor reden dan ook een beperking van de kant van het kabinet geldt,
dan moet dat tijdig worden meegedeeld. Frustraties als in Drenthe, Breda en
wellicht in Groningen – daar waren grootschalige "branden" en ik weet
niet hoe vanmiddag de discussie is afgelopen – moeten worden voorkomen.
Tijdig moet duidelijk zijn wat voor de vertrouwenscommissie de marge is.De heerDe Cloe(PvdA)Zegt mevrouw Scheltema eigenlijk, dat het kabinet van tevoren maar moet
aangeven van welke politieke kleur de burgemeester moet zijn die in een bepaalde
gemeente wordt aangesteld? Ik denk in dit verband aan de gemeente Den Haag.
Daar ontstaat binnenkort wellicht weer een vacature. Moet het kabinet bijvoorbeeld
van te voren zeggen, dat daar een D66-burgemeester of een CDA-burgemeester
moet komen? Pleit mevrouw Scheltema daarvoor?MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik weet nog niet wat het kabinet bij de benoeming van een burgemeester
voor Den Haag gaat doen. Ik weet ook nog niet wat de heer Havermans gaat doen.
De heer De Cloe is nu een beetje voorbarig. Waar gaat het mij nu om? Het kabinet
kan zeggen: wij hebben in verband met die post bepaalde voorkeuren. In dergelijke
gevallen zal het natuurlijk om centrale en belangrijke posten gaan. Voor het
merendeel van de gevallen zal de voorkeur van het kabinet geen rol spelen.
Echter, er kan sprake zijn van posten waarbij voor het kabinet sprake is van
zwaarwegende belangen. Het kabinet kan een voorkeur hebben voor de politieke
kleur bij de vervulling van die post. Het kabinet moet dat dan ook zeggen.De heerVan der Heijden(CDA)Dat vind ik ook.De heerDe Cloe(PvdA)U heeft het over het kabinet, maar ik vraag wat D66 hiervan vindt. Het
is mogelijk dat D66 zegt: bij alle gemeenten met meer dan 100.000 inwoners
moet het kabinet van tevoren maar bepalen van welke politieke kleur de te
benoemen burgemeester zal zijn. U zou dus met een dergelijke gang van zaken
kunnen instemmen. In zo'n geval moet het kabinet van tevoren zeggen: zo'n
burgemeester moet het worden.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Daar heb ik niet voor gepleit.De heerDe Cloe(PvdA)Maar u stelt wel voor dat het kabinet zo te werk gaat.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Wat heb ik gezegd? Het kabinet kan voor de vervulling van een zeer belangrijke
post – en daarbij denk ik echt niet aan de burgemeesters voor alle 100.000-plus-gemeenten –
zeggen, dat de politieke krachtsverhoudingen scheef zijn. Vervolgens kan het
zeggen welke voorkeur het heeft bij de vervulling van een bepaalde post. In
zo'n geval vind ik dat de vertrouwenscommissie moet weten, dat het kabinet
in een bepaalde richting denkt. Als een van ons vindt dat het kabinet een
verkeerde keus maakt, moeten wij zeggen: naar onze mening moet de te benoemen
burgemeester van een andere kleur zijn. De vertrouwenscommissie moeten wij
daar echter niet buiten laten. Dan is het net of daar maar ins Blaue hinein
wordt gepraat. De marges zouden voor die commissie beperkt kunnen zijn.De heerDe Cloe(PvdA)Van die redenering klopt echt niets. Zojuist heeft u ervoor gepleit dat
bij alle burgemeestersbenoemingen de minister de ruimte krijgt om af te wijken
van geuite voorkeuren. Dat moet hij ook op politieke gronden kunnen doen.
U zegt in feite dat bij zeer belangrijke posten de benoeming van tevoren geregeld
moet worden, maar dat bij andere benoemingen de minister later de ruimte krijgt
om op politieke gronden van de gemaakte keus af te wijken.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Nee!De heerDe Cloe(PvdA)Jawel, een dergelijke gang van zaken heeft u bepleit.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! Het kabinet, de Kroon, krijgt van mij een marge. Als men van
tevoren weet welke maatstaf het kabinet aanlegt bij een bepaalde benoeming
op een bepaald niveau, moet dat duidelijk worden.De heerDe Cloe(PvdA)Voorzitter! Van de redenering van D66 op dit punt klopt niets. Bij grote,
belangrijke gemeenten of in het geval van zwaarwegende aspecten, moet het
kabinet van tevoren zeggen: wat jullie ook willen, wij geven aan van welke politieke kleur de te benoemen burgemeester zal zijn. Volgens
mevrouw Scheltema kan over die keus dan in de Kamer nog worden gesproken.
Echter, zij pleit er voor bij de benoeming van de burgemeesters van alle andere
gemeenten de minister de ruimte te geven voor het maken van een eigen keus
als bijvoorbeeld de politieke kleur van iemand die wordt voorgedragen hem
niet aanstaat. In de woorden van mevrouw Scheltema vind ik nauwelijks nog
iets terug van de stelling dat de gemeenteraad de belangen aangeeft. De gemeenteraad
zou het beste de burgemeester kunnen kiezen. Daar ben ik ook voor. Als men
echter te werk gaat op de manier die mevrouw Scheltema nu aangeeft, komt daarvan
absoluut niets terecht.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! De heer De Cloe verdraait mijn woorden. Ik zeg dat van tevoren
voor het kabinet duidelijk kan zijn dat men bij de benoeming voor een bepaalde
post in een bepaalde richting zou moeten zoeken. Zoiets moet voor de vertrouwenscommissie
dan duidelijk zijn. Als het kabinet daar niet toe over is gegaan – er
is gezegd: wij laten het allemaal lopen – dan vind ik dat er geen reden
is om er überhaupt iets over te zeggen. Dan is er natuurlijk niets te
zeggen. Ik vind dat het in de meeste gevallen niet moet, maar ik accepteer
dat het wel eens nodig kan zijn.De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Ik ben het zeer eens met het snijdend commentaar van de heer
De Cloe, maar ik heb er nog een vraagje aan toe te voegen. Wat zou de reden
kunnen zijn om bijvoorbeeld voor de provincie Groningen die marge van mevrouw
Scheltema als het ware te openen en voor de gemeente Woudrichem niet? Wat
is de redenering daarachter?MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! Er is misschien een klein verschil tussen een commissaris
van de koningin en de burgemeester van Woudrichem.De heerTe Veldhuis(VVD)Voorzitter! Ik wil de redenering iets beter kunnen begrijpen. Ik had niet
de voorbeelden van Groningen en Woudrichem, maar wel twee andere. Mevrouw
Scheltema haalt aan dat het om een paar grote, belangrijke posten gaat. Dan
denkt zij waarschijnlijk aan commissarissen van de koningin of de vier grote
steden. Geldt dat bijvoorbeeld ook voor een provinciehoofdstad in Brabant?
Zou het kabinet het daar ook moeten zeggen? Ik zoek even naar de consistentie
in de lijn van mevrouw Scheltema. Waar begint het en waar eindigt het?MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik vind dat wij daarvoor een heldere lijn moeten afspreken. Ik vind ook
dat, als een kabinet signalen krijgt dat er een voorkeur is voor een bepaalde
kleur, het goed is dat dit bij de aanvang van de procedure bekend is. Dan
krijg je ook de sollicitanten van die kleur. Dan weet een vertrouwenscommissie
wat haar marges zijn. Het zal geen opdracht zijn; het zal hooguit een voorkeur
zijn. Maar als er een voorkeur is, is het ook goed dat een vertrouwenscommissie
daarvan weet heeft.Voorzitter! Voor kandidaten is het gewenst dat de profielschets bekend
is aan het begin van de sollicitatieprocedure. Die komt nu vaak erg laat.
Ik zou het toch erg prettig vinden als de minister zijn invloed zou aanwenden
om dat eerder te laten gebeuren.Er komt een duidelijke inspraakmogelijkheid voor de raad bij herbenoeming
en ontslag. Dat doet recht aan de belangrijke voorwaarde van vertrouwen tussen
raad en burgemeester. Dan moet ook de financiële component goed geregeld
zijn, net als bij wethouders. Een politieke wachtgeldregeling zoals in de
APPA is nodig en wel zo spoedig mogelijk. Ook van de andere kant is daarop
aangedrongen. De vraag rijst wel wie dat betaalt. Bij een door de raad gekozen
burgemeester is dat duidelijk: de gemeente. Bij een door de Kroon benoemde
burgemeester ligt dat iets ingewikkelder. Ik zou het op prijs stellen als
de minister hierop nader inging.Ik heb nog een enkele kanttekening bij de beleidsmarge van de Kroon bij
benoemingenbeleid. Het hoeft allemaal niet op cijfers achter de komma te kloppen,
als er maar sprake is van een enigszins evenwichtige verdeling van posten
over politieke stromingen. Dat is op dit moment nog ver te zoeken, zeker wat
D66 betreft. Een beleid van doorstroming van zittende dan wel uit de herindelingsboot
gevallen burgemeesters vallen wij niet af, maar wij willen wel wijzen op de
beperkte mogelijkheden, alleen al vanwege dat andere voorkeursbeleid: vrouwen,
doorstromen, migranten, politieke verhoudingen en ook de herindelingen. Burgemeesters
mogen gewoon geen closed shop vormen. Net als bij vrijwel alle andere functies
zal het burgemeesterschap in de toekomst niet voor iedereen meer een lifetime
job kunnen zijn. Hier ligt naar ons oordeel een belangrijke taak voor het
Genootschap van burgemeesters, voor de burgemeesters zelf en voor het departement
om daar aandacht aan te besteden.Dan kom ik bij de wethouders van buiten de raad. D66 is verheugd dat het
er nu van gaat komen. De in 1993 ingediende motie-Kohnstamm vroeg erom, het
regeerakkoord nam het over en nu is het hopelijk spoedig zover. Als in de
raad geen geschikte wethouder kan worden gevonden, kan deze van buiten worden
aangetrokken. Dat lijkt mij een winstpunt. De recrutering wordt daardoor makkelijker.
Dat lijkt mij een belangrijk voordeel. Ik voorzie ook eigenlijk geen problemen
voor het gemeentelijk functioneren, ook niet als het nu tussentijds incidenteel
gebeurt. Ook een wethouder komend van buiten de raad heeft immers het vertrouwen
van de raad nodig en kan ontslagen worden als het vertrouwen er niet meer
is. Het enige verschil met de andere wethouders, die wel raadslid zijn, is
dat hij of zij geen stem in de raad heeft. Voor het overige is de situatie
gelijk. Het lijkt mij dus geen groot probleem.Dat er op den duur naar een homogeen stelsel wordt toegewerkt, heeft op
zichzelf onze instemming. Wij wachten de concrete voorstellen af, maar vragen
ons wel af of het, als men gekozen heeft voor een stelsel van wethouders van
binnen of buiten de raad, toch niet mogelijk moet zijn om bij een tussentijdse
vacature een wethouder van buiten de raad te kiezen.Ik onderken dat de aantallen gemeentebestuurders bij de wethouders van
buiten de raad een punt apart zijn. Ik neem aan dat dat bij de concrete uitwerking
nog wel aan de orde komt.D66 is dus voor een door de raad gekozen burgemeester. Als dat niet gerealiseerd
wordt, zijn wij voor een benoemingenbeleid met een marge voor de Kroon. Er
moet duidelijkheid komen voor de vertrouwens commissie. De financiële
component, een wachtgeldregeling voor burgemeesters, vormt een belangrijk
punt dat nadere aandacht behoeft.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Voorzitter! Ik zal geen inleidend verhaal houden, maar meteen "to the
point" komen. Voor GroenLinks is de eerste keuze een gekozen burgemeester,
gekozen door de gemeenteraad, einde verhaal voor de commissaris van de koningin,
einde verhaal voor de voordracht van de vertrouwenscommissie. Als die ruimte
er niet is, kiezen wij voor een benoemingsprocedure, waarbij de vertrouwenscommissie
en de gemeenteraad een grotere rol krijgen. Dat betekent dat de vertrouwenscommissie
de procedure voorbereidt in beslotenheid. De gemeenteraad maakt in beslotenheid
een keuze. Als verschil met de PvdA menen wij dat de voordracht ook in beslotenheid
naar de minister moet gaan. Ook GroenLinks kiest voor enige eigen beslissingsruimte
voor de minister, maar alleen op één punt, namelijk dat van
het voorkeursbeleid. De enige marge die wij de minister in de kroonbenoeming
willen geven, ligt in het voorkeursbeleid.De heerDe Cloe(PvdA)Voor politieke partijen?MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Nee, het voorkeursbeleid voor vrouwen en migranten. Op het punt van de
migranten kom ik zo terug. Ik denk dat het belangrijk is dat die ruimte voor
de minister blijft bestaan.In de Kamer hebben wij al een paar keer gepraat over de positie van vrouwelijke
burgemeesters. Iedere keer werd de bal teruggelegd. Politieke partijen zouden
er veel meer aan moeten doen. Natuurlijk moeten politieke partijen er veel
meer aan doen. De VVD heeft al aangegeven dat er meer vrouwelijke VVD-burgemeesters
zijn gekozen. Ik denk echter dat er toch een rol voor de minister is weggelegd.
Als de minister in zijn brief pleit voor een eigen beslissingsruimte, dan
moet hij ook komen met ideeën om de positie van vrouwelijke burgemeesters
te beïnvloeden. Hoe denkt hij te bereiken dat er meer vrouwelijke burgemeesters
komen? Wij hebben eens gezegd dat er honderd vrouwelijke burgemeesters moeten
komen. Die zijn er nog niet. Hoe is de minister hiermee bezig?Ik kom op de migranten. Het is heel belangrijk dat voor 1998, voor het
eind van deze kabinetsperiode, ten minste één migrant benoemd
wordt als burgemeester. Heeft de minister daarover nagedacht? Heeft hij daar
ideeën over? Hoe denkt hij na over het benoemen van ten minste één
migrant voor 1998? Er is een lobbygroep van de landelijke migrantenorganisaties.
Heeft de minister ooit met deze groep gepraat? Is hij op de hoogte van het
bestaan ervan? Het is belangrijk als de minister dit voor het eind van zijn
ambtstermijn realiseert. Dat zou de positie van de minister ook plaatsen in
de wereld van migranten. Daar zou hij best trots op mogen zijn.Er is al het een en ander gezegd over de rechtspositie van de burgemeester.
De minister zou met een APPA-achtige regeling komen. Komt die nog? Waarom
moeten wij daar zo lang op wachten? Ik denk dat de rechtspositie van de burgemeester
absoluut geregeld moet worden. Als wij kiezen voor een door de raad gekozen
burgemeester, dan moeten de vergoedingen, de wachtgeldregelingen enzovoort
volgens ons bij de raad liggen. Als wij kiezen voor een kroonbenoeming, dan
liggen de vergoedingen bij ontslag bij de overheid.Ik kom op een punt waarop de heer Van der Heijden en ik het niet eens
zijn. Dit betreft de manier van benoemen. De heer Van der Heijden heeft hier
een heel verhaal over gehouden en daarbij de heer Marijnissen genoemd. Ik
kies niet de benadering van de heer Marijnissen, als het gaat om de benoeming
van burgemeesters en anderen. Ik kies de volgende benadering. Er zijn steeds
minder mensen lid van politieke partijen, maar er zijn daarbuiten steeds meer
mensen die deskundig zijn op het gebied van besturen. De heer Van der Heijden
zegt dat directeuren van bedrijven, hoogleraren en dergelijke geweldige mensen
niet voor die functie zouden kiezen. Die mensen zouden dat misschien niet
doen, maar daarnaast zijn er nog andere mensen die ook van grote betekenis
zijn voor de maatschappij, die idealistische en bevlogen zijn, maar die geen
lid zijn van een politieke partij. Heel veel mensen kiezen er op dit moment
niet meer voor om lid te zijn van een politieke partij. Ik vraag mij af of
er in Nederland plaats is voor mensen die vrij of onafhankelijk zijn. Ik weet
dat er een aantal jaren geleden twee onafhankelijke burgemeesters waren, maar
die zijn er niet meer. Is er in dit land plek voor deze mensen of is er in
dit land alleen maar plaats voor mensen die lid zijn van een politieke partij?
Die vraag stel ik niet alleen aan de minister, maar ook aan de heer Van der
Heijden.De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Ik ben het helemaal niet oneens met mevrouw Varma. Er doet
zich echter het praktische probleem voor dat heel veel mensen die het, ondanks
misschien hun bezwaren tegen het belachelijke systeem, wel degelijk zouden
kunnen, het gewoon niet doen. Als je kijkt naar de aanmeldingen voor een vacature
bij een aardige gemeente, dan zie je dat er zich maar heel weinig outsiders
melden. Het is dus niet zo dat ik het verbied of zo. Ik constateerde dat het
zo is. Gezien de verantwoordelijkheden die men vaak in heel belangrijke functie
in deze maatschappij draagt, en de honorering die daartegenover staat, zal
een groot aantal mensen zich nog wel eens bedenken alvorens zich in het burgemeesterschap
te storten. Voor een heleboel mensen is dit namelijk lang niet zo aantrekkelijk
als wij in de politiek wellicht denken.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Ik heb er een andere mening over waarom mensen niet solliciteren. Ik denk
dat het systeem van benoemingen van burgemeesters en anderen zo gesloten is
dat het voor mensen van daarbuiten onaantrekkelijk wordt om te solliciteren.
Zij denken namelijk dat het politieke benoemingen zijn. Het zou een iets opener
karakter moeten hebben. Ik ben misschien idealistischer dan u, maar ik denk
dat er mensen zijn die niet naar de honorering kijken, maar die zich afvragen
wat zij voor hun gemeente kunnen betekenen en wat zij daaraan kunnen bijdragen.
Volgens mij zijn er in Nederland van dit soort mensen die hartstikke goed,
maar ook idealistisch zijn en die dus voor een aantal jaren zo'n plek kiezen.De heerVan der Heijden(CDA)Wij zijn het niet echt oneens, maar het gebeurt te weinig.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Volgens mij ligt het aan het gesloten systeem van burgemeestersbenoemingen.
Mijn vraag is dus, ook aan de minister, of er in dit land plaats is voor vrije
en onafhankelijke mensen.Ik kom op de deconstitutionalisering van de benoemingen. Ik ben het met
de commissie-Van Thijn eens dat artikel 131 van de Grondwet geschrapt zou
kunnen worden. De wethouder/gedeputeerde moet van buiten de gemeenteraad kunnen
komen. Ook voor GroenLinks is het belangrijk dat mensen van buiten de gemeenteraad
wethouder kunnen worden. Daar kleven veel voordelen aan. Zaken worden niet
meer dichtgetimmerd. Immers, de wethouder is geen onderdeel meer van een fractie.
Men kan in de fractie dus vrijuit over zaken praten; de wethouder staat daar
iets verder van af. De wethouder staat ook verder van de ambtenaren af. Dat
is vooral belangrijk ten aanzien van ambtenaren die zeer deskundig zijn en
die heel erg goed zijn op het terrein dat die wethouder moet behartigen. Zo
wordt de houding ten opzichte van de ambtenaren iets afstandelijker. Dat maakt
dat de macht van de ambtenaren iets minder wordt. Het is ook belangrijk om
het wij/zij-denken te doorbreken als het gaat om mensen van buiten in de zin
van: Wij, het stadhuis, tegenover zij, de burgers. Een wethouder van buiten
de raad kan die wij/zij-discussie doorbreken. Daardoor wordt het allemaal
meer open. Dat is wellicht meer acceptabel voor de burgers.Ook GroenLinks denkt meer aan het dualistische systeem, met tussentijdse
verkiezingen bij grote crisissen. Emmen en Rotterdam zijn daarbij genoemd.
Als het gaat om wethouders van buiten moet sprake zijn van kwaliteitsverbetering.
Daarnaast gaat het om het beter functioneren van raad en college. Het maakt
de politiek ook interessanter. Het recruteringsbestand wordt groter en er
is plek voor onafhankelijke personen. Net zoals ik pleit voor de mogelijkheid
dat onafhankelijke personen of vrije mensen moeten kunnen solliciteren naar
het ambt van burgemeester, moeten onafhankelijke personen, niet behorend tot
de raad, ook in aanmerking kunnen komen voor het wethouderschap.Wat ons betreft mag dit systeem ingaan in 2002 en niet pas in 2006, zoals
de VNG aangeeft. De VNG heeft het over een evaluatie over de gang van zaken
bij de gemeenteraad, maar dat kan ook al vóór 2002.Uiteindelijk kies ook ik voor een homogeen systeem, maar zo lang dat er
nog niet is – daarvoor moet een grondwetswijziging plaatsvinden –
kies ik voor een proefperiode met een gemixt systeem. Daarna kan het een homogeen
systeem worden als de Grondwet uiteindelijk is gewijzigd.De heerRehwinkel(PvdA)Voorzitter! Mevrouw Varma zegt dat kwaliteit en onafhankelijk bij de keuze
van wethouders voorop moeten staan. Is het dan niet vreemd dat je bij voorbaat
zegt dat ze ofwel allemaal van binnen, ofwel allemaal van buiten moeten komen?
Dat maakt de keuze voor onafhankelijkheid en kwaliteit juist minder ruim.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Ik was daar iets te snel mee. Ik kies eerst voor het gemixte systeem om
te kijken hoe het werkt. Daarna moet worden geëvalueerd. Bij die evaluatie
kan worden gekozen voor dat gemixte systeem of voor het homogene systeem.De heerStellingwerf(RPF)Voorzitter! De benoemingsprocedure ten aanzien van burgemeesters en commissarissen
van de koningin en de positie van de wethouder, niet raadslid en de gedeputeerde,
niet statenlid, vormen een belangrijke problematiek, die volgens ons niet
kan worden los gezien van de discussie over het staatkundige stelsel, dat
in Nederland vorm heeft gekregen. Het ligt in ieder geval politiek gevoelig.
Niet voor niets signaleert het kabinet verschillende keren dat het voorstellen
betreft van het vorige kabinet. Dat is een wat opzichtige poging om in ieder
geval de fracties van CDA en PvdA moreel aan de voorstellen te binden. Net
is al gebleken dat dit niet helemaal is gelukt. In ieder geval is duidelijk
geworden dat de D66-fractie op een principieel punt door de pomp lijkt te
zijn, maar dat heeft wellicht te maken met een paar CdK-posten.Een groot bezwaar ten aanzien van de voorgestelde wijzigingen is het ontbreken
van een visie op het besturen van gemeenten en de provincie. Gaat het kabinet
uit van een verschuiving van het monistisch stelsel naar een dualistisch,
of wordt een soort mengvorm geaccepteerd? Dit blijft onduidelijk, omdat men
redeneert vanuit de gewenste veranderingen en niet vanuit de motieven op grond
waarvan in het verleden bewust is gekozen voor een monistisch systeem. In
het kader van het scheppen van de mogelijkheid van de benoeming van wethouders
van buiten de raad had op deze fundamentele kwestie explicieter in moeten
worden gegaan.Wat tot nog toe in de Grondwet werd geregeld en wat blijkbaar nodig werd
gevonden, wordt nu anders geïnterpreteerd. De regering doet zelfs quasi
verbaasd als wordt gesteld dat uit een aangenomen VVD-motie zou blijken dat
de voorstellen een dualistisch element zouden introduceren. Impliciet erkent
de regering echter dat er wel een verschuiving in de richting van een dualistisch
stelsel plaatsvindt. De invoering van een geheel dualistisch model is volgens
de regering namelijk niet aan de orde. Het is volgens het kabinet "de vraag
of de wethouder, niet raadslid, als een formeel dualistisch element moet worden
gezien". Dat is dus in ieder geval een vraag. Formeel is dat misschien niet
zo, maar in de praktijk zal het wel meer op dualisme neerkomen. Dan moet op
zijn minst spanning met de Grondwet worden gesignaleerd. Ik zou op dit punt
het pleidooi van de VVD-fractie willen ondersteunen om eerst op dat punt de
komende jaren een goede discussie te voeren. De RPF-fractie acht de argumentatie
ook niet sterk.De heerRehwinkel(PvdA)Ik heb het pleidooi van de VVD-fractie eerlijk gezegd niet zo begrepen,
dat wij eerst die discussie moeten voeren – als het anders is, hoor
ik het graag – voordat wij tot de introductie van dit element over kunnen
gaan. Ik vind het van belang om te weten als het wel zo zou zijn.De heerStellingwerf(RPF)Ik trek die conclusie uit een interruptiedebatje dat u had met de VVD-fractie.
Toen de VVD-fractie zei te kiezen voor een eenduidigheid wat betreft wethouder
niet raadslid, constateerde u strijdigheid van de Grondwet en dat legde u
aan de VVD-fractie voor. Dan lijkt het mij helder dat die discussie eerst
gevoerd moet worden.De heerRehwinkel(PvdA)Ik word nu onjuist geciteerd.De voorzitter:Daar heeft u nog een tweede termijn voor. Wij lopen ontzettend
uit. Er is veel onderlinge discussie. Die heb ik ook toegestaan, maar ik wil
nu toch bevorderen dat wij snel de eerste termijn afronden. De heer Stellingwerf
kan zijn betoog vervolgen.De heerStellingwerf(RPF)Ik constateerde dus dat het enige echt inhoudelijke argument is dat het
arsenaal van potentiële wethouders wordt vergroot en dat daarmee de positie
van de raad en van het college zouden kunnen worden vergroot. Naast het grondwettelijke
probleem zie ik daar ook anderszins niets in. De kwaliteit zou namelijk ook
fors te leiden kunnen hebben van de keuze om wethouders van buiten de raad
te benoemen. Aan de ene kant wordt dus gezegd dat het een positief element
met zich mee kan brengen, maar het kan natuurlijk ook de andere kant op slaan.
De kwaliteit zou dan wel vergroot kunnen zijn, maar dan leidt dat toch tot
niets of wellicht tot een hoop frustraties. Nu komen die ook op dit moment
wel voor, maar het gaat nu om hoge uitzonderingen, die vanwege de uitzonderlijkheid
ook brede publieke aandacht krijgen. Op grond van incidenten dien je volgens
ons de voorstellen dan ook niet te motiveren.Daarnaast wordt ook de kloof tussen kiezers en gekozenen niet per definitie
gedicht door bestuurders van buiten aan te stellen. Is het huidige systeem
van de raad en het college van B en W dan zo slecht? Is de kwaliteit van de
uit en door de raad gekozen wethouders dan onvoldoende? Geven de van buitenaf
aan te trekken wethouders garantie op betere bestuurskwaliteit? Moet een uitgebalanceerd
stelsel dat zich heeft bewezen, worden opgeofferd omwille van de politieke
trend? Wat ons betreft niet. Het compromiskarakter van de huidige voorstellen,
zal er ook nog eens toe leiden dat twee soorten wethouders ontstaan. Dat is
wat ons betreft onduidelijk en onwenselijk. De mogelijkheid om wethouders
van buiten de raad aan te trekken, acht ik binnen de kaders van het geldende
monistische systeem het sanctioneren van het brevet van onvermogen voor de
gemeenteraad. De oplossing zou moeten worden gevonden in een goede kandidaatstelling
en in een goede wethoudersverkiezing. Op basis daarvan moeten burgers mensen
in het gemeentebestuur kunnen kiezen. Een soort getrapte verkiezing van uitvoerders
van beleid betekent wat ons betreft een achteruitgang. De democratische legitimatie
wordt er in ieder geval niet door bevorderd.Over de burgemeestersbenoeming het volgende. Ons land is samen met Spanje
en Portugal het enige land in West-Europa waar een burgemeester wordt benoemd.
De regering wil deze benoeming handhaven. Dat is op zich te waarderen, maar
toch zijn ook daarbij kanttekeningen te plaatsen. De omslag van een aanbeveling
door de commissaris van de koningin na een aanbeveling door de vertrouwenscommissie
wordt door de regering gemaakt. Daarom de vraag of de unieke positie van de
burgemeester als boven de partijen staand, op de voorgestelde wijze dient
te worden gewijzigd en, zo ja, of dat dan wel zo verstandig is. Het argument
van verdere democratisering staat onzes inziens op gespannen voet met de onafhankelijke
en onpartijdige positie van de burgemeester. Ook hier weer de vraag of een
uitgebalanceerd stelsel, dat in de loop der tijd is gegroeid, moet worden
opgeofferd aan de politieke waan van de dag. Dat is wel de consequentie van
de voorstellen. Weliswaar blijft er sprake van benoeming, maar ook de door
het kabinet voorgestelde deconstitutionalisering hangt volgens de commissie-Van
Thijn onlosmakelijk samen met de keuze voor de gekozen burgemeester. Het kabinetsvoorstel
is wederom een ongewenst compromis. Wij blijven benoemen, maar de voorwaarden
voor verdergaande democratisering en verkiezing worden al vast geschapen.
Het is de eerste stap op weg naar de gekozen burgemeester of misschien de
laatste stap. De wetgever kan namelijk veel sneller inspelen op toekomstige
politieke inzichten, zo meldt de notitie zelf. Alsof de procedures om de paar
jaar op de politieke helling zouden moeten kunnen. Het huidige stelsel is
niet voor niets in de Grondwet terecht gekomen. Natuurlijk gaat er wel eens
wat mis, maar dat heeft vaak te maken met onvrede die ontstaat vanwege het
onverstandig benoemen van ex-politici, dat vaak haaks staat op de wensen van
de vertrouwenscommissie. Ook bij de huidige coalitie blijkt de praktijk sterker
dan de leer.Ik acht het positief dat de minister wil dat de commissaris van de koningin
beleidsfactoren, als een evenwichtig politieke spreiding en het meewegen van
de positie van burgemeesters bij gemeentelijke herindelingen, bij zijn advies
betrekt. Tot nu toe heb ik de indruk dat een evenwichtige politieke spreiding,
als het gaat om de kleinere politieke partijen, weinig prioriteit krijgt.
Wil de minister eens uiteen zetten op welke wijze dit criterium een rol speelt,
zodat wij het beleid in dezen ook beter kunnen toetsen?Ik ben het niet met de regering eens dat de commissaris voldoende mogelijkheden
houdt om zijn verantwoordelijkheden waar te kunnen maken. De commissaris der
koningin moet minstens adviesrecht krijgen ten aanzien van de door de vertrouwenscommissie
aan de minister van Binnenlandse Zaken gedane aanbeveling. Op die wijze kan
er op een evenwichtige wijze aan de verschillende verantwoordelijkheden vorm
worden gegeven. Ik overweeg, op dat punt een motie in te dienen. De heer Te
Veldhuis is ook reeds op dit probleem ingegaan. Wellicht kan de minister toezeggingen
doen op dit punt.Voorzitter! Is overwogen, zowel een aanbeveling door de vertrouwenscommissie
te doen geven alsook door de commissaris van de koningin?De heerDe Cloe(PvdA)Is dat niet in feite de huidige situatie? Er is nu een advies van de vertrouwenscommissie.
Daarna komt er een aanbeveling van de commissaris. Het advies van de vertrouwenscommissie
wordt echter, als ik goed geïnformeerd ben, volledig meegestuurd.De heerStellingwerf(RPF)Wellicht is dat het geval, maar dan zal toch over de inhoud van de termen
gesproken moeten worden. Ik constateer dat in de notitie een omslag wordt
gemaakt van een aanbeveling van de commissaris naar een aanbeveling van de
vertrouwenscommissie. Je moet je daarbij concreet iets bij voor kunnen stellen.
Bij de interpretatie van de heer De Cloe zal er weinig veranderen.De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter! Ik voer mede het woord namens de heer Schutte
van de GPV-fractie.Afgelopen vrijdag is de ministeriële commissie Staatkundige vernieuwing
opgeheven. Dat bedroeft mij niet vreselijk, te meer omdat deze commissie zich
vooral met onderwerpen heeft beziggehouden die nauwelijks de term vernieuwing
kunnen dragen. Het betrof onderwerpen die al vele jaren, soms zelfs tientallen,
in discussie zijn geweest. De benoemde of de gekozen burgemeester is een van
die onderwerpen. Laten wij dit debat dan ook maar gauw afronden.Voorzitter! De partijen die ik hier mag vertegenwoordigen, zijn altijd
principieel en consequent tegen de gekozen burgemeester geweest. In dat licht
bezien, zijn wij verheugd dat dit kabinet niet het voorstel doet, de burgemeester
rechtstreeks of door de raad te laten kiezen. Ik hoef alle argumenten voor
onze opstelling in het verleden niet te herhalen, want er is daarover al vele
malen gesproken. Het burgemeestersambt zou onzes inziens een geheel andere
invulling krijgen, waarbij vooral partijpolitiek functioneren de boventoon
zou voeren, terwijl de burgemeester juist boven de partijen dient te staan.
De schakelfunctie van de burgemeester tussen de verschillende bestuurslagen
geeft hem een unieke positie. Voor ons is de vraag wat daarvan overblijft
als benoeming niet meer door de Kroon zal plaatsvinden maar door of vanwege
de raad.Wij stemmen dan ook gaarne in met handhaving van de kroonbenoeming. Ervan
uitgaande dat dit uitgangspunt niet wordt aangetast, is het begrijpelijk dat
er gezocht wordt naar mogelijkheden om de invloed van de raad te vergroten.
Het is dan echter de vraag in hoeverre vergroting van de raadsinvloed mogelijk
is zonder dat de burgemeester een speelbal wordt van de lokale partijpolitiek.
Dat punt is voor ons zeer essentieel. Het recht van de Kroon op benoeming
moet ook recht worden gedaan.Voorzitter! Het kabinet kiest nu voor het recht van aanbeveling door de
vertrouwenscommissie, die daartoe enkele extra bevoegdheden zal krijgen; een
eigen bredere selectie en meer inlichtingen. Het is zeer de vraag of dit materieel
geen afbreuk doet aan de kroonbenoeming en aan de daadwerkelijke mogelijkheden
tot afwijking van de aanbeveling. Dan is het vooral de vraag of de Kroon nog
wel in voldoende mate haar verantwoordelijkheden voor de bovenlokale aspecten
waar kan maken, zoals doorstromingsbeleid, de provinciale en de landelijke
politieke verhoudingen en de bestuurlijke kwaliteiten.In ieder geval zal, naar wij vrezen, de politieke spreiding problematisch
zijn, met name vanuit de gezichtshoek van de kleine partijen. Hoe denkt de
minister dat het door hem voorgestelde systeem voor kleine partijen uitpakt?
Als het recht van aanbeveling van de vertrouwenscommissie zou betekenen dat
kleine partijen in feite geen kandidaten meer kunnen leveren, dan is het wel
erg veel gevraagd om ons te vragen, daarmee in te stemmen. Wij willen van
de minister graag meer waarborgen voor de politieke spreiding. Op welke wijze
wil hij die in zijn beleid verdisconteren? Wat is in dat verband de betekenis
van de rol van de commissaris van de koningin? Een verdere afbreuk aan die
rol zouden wij, juist vanuit deze invalshoek, zeer betreuren. Onze conclusie
is vooralsnog dat een recht van aanbeveling door de vertrouwenscommissie een
stap in de verkeerde richting zal blijken te zijn.Het kabinet wil ook de raad de mogelijkheid geven van een aanbeveling
voor ontslag bij de Kroon. Ik ben daar niet enthousiast over, want ik vrees
des te meer dat de burgemeester ook daardoor een speelbal van politieke raadsmeerderheden
zou kunnen worden. In elk geval constateer ik dat de huidige rechtspositie
onvoldoende is ingericht voor dit soort zaken. Ook andere woordvoerders hebben
erop gewezen dat er geen wachtgeldvoorziening is zoals voor de wethouders.
De kwestie-Emmen is ons allen zeer bekend. Zoals ik bij interruptie al heb
gezegd, ligt het, gelet op de aanstelling door de Kroon, voor de hand dat
de Kroon ook zelf verantwoordelijk is voor de financiële consequenties
in dit soort gevallen. Als men de mogelijkheid voor de raad om de vertrouwenskwestie
aan de orde te stellen zo expliciet wil benadrukken, is het overigens de vraag
wat de functie van de herbenoeming, iedere zes jaar, nog is. Is die dan nog
wel even noodzakelijk?Wij stemmen er van harte mee in dat de aanbeveling niet openbaar wordt.
Gelet op de extra bevoegdheden van de vertrouwenscommissie, vrezen wij dat
de geheimhouding en dus de privacy van de verschillende kandidaten toch al
onder sterkere druk staan dan nu. Wij vragen de minister welke extra waarborgen
voor die privacy en geheimhouding kunnen worden geschapen, gelet op de vele
problemen die zich nu op dat punt voordoen.Er is gesproken over de rechtspositie. Ik vraag expliciet aandacht voor
de rechtspositie van burgemeesters bij grootscheepse gemeentelijke herindeling.
Mijn fractie vindt dat de huidige situatie in het Noord-Brabantse, waarbij
niet duidelijk sprake is van een behoorlijke aanpak – een "sociaal plan" –
niet getuigt van behoorlijk bestuur. In dit soort gevallen moet iets geregeld
zijn, zeker bij grootschalige herindelingen. Die zijn door het Rijk geïnitieerd
en het Rijk zal zich dus verantwoordelijk moeten voelen voor de consequenties
daarvan. Graag een reactie op dit punt.Mijn fractie vindt deconstitutionalisering in het geheel niet juist, overigens
nog afgezien van de vraag welke wijze van aanstelling je bepleit. De positie
van de burgemeester is immers een zeer fundamentele keuze in onze staatsinrichting
en dient als zodanig in de Grondwet te zijn vastgelegd. Ik wijs erop dat dit
punt al een lange voorgeschiedenis heeft. De Kamer heeft in 1974 een motie-Tilanus
aanvaard die de regering in 1983 als uitgangspunt heeft gekozen bij de grondwetsherziening.
Dan moet je wel heel sterke argumenten hebben om nu tot een andere conclusie
te komen. Mijn fractie vindt dat in ieder geval niet aan de orde.Nog een enkele opmerking over de wethouders van buiten de raad. Wij betreuren
het dat niet eerst een fundamentele bezinning op de structuur van het gemeentelijke
bestuur en van het provinciaal bestuur plaatsvindt, met name over de betekenis
van het monisme. Wij moeten niet hebben dat daar via dit soort keuzen sluipend
inbreuk op wordt gemaakt, terwijl niet eerst een heldere principiële
discussie heeft plaatsgevonden. Ook ik pleit er dus voor om die weg te bewandelen.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Vindt de heer Van den Berg dat de aanstelling van wethouders van buiten
de raad noodzakelijkerwijs een inbreuk op het monisme is of is hij
met mij van mening dat wethouders van buiten de raad ook in een monistisch
stelsel heel goed mogelijk zijn?De heerVan den Berg(SGP)Ik wil daar best een genuanceerd antwoord op geven. Ik kan mij voorstellen
dat ook datgene wat mevrouw Scheltema nu zegt, een conclusie zou kunnen zijn.
Ik vind het echter in ieder geval van wezenlijke betekenis dat eerst een principiële
discussie over die structuur en over onze visie daarop plaatsvindt, opdat
je in dat kader kunt concluderen wat de consequenties zijn en of je de kant
van de wethouder van buiten de raad uit wilt. Misschien zal het mevrouw Scheltema
verbazen, maar ik zeg niet eens keihard "nee". Ik wil eerst die fundamentele
discussie hebben; dat vind ik de juiste volgorde, te meer omdat wij recent
in het kader van de Gemeentewet en de Provinciewet de conclusies op dat punt
hebben herbevestigd. Laten wij een zuivere discussie voeren en niet iets met
mogelijke effecten alvast op deze wijze introduceren. Dat is mijn bezwaar.De heerRehwinkel(PvdA)De heer Van den Berg begon zijn betoog met te betreuren dat de ministeriële
commissie voor staatkundige vernieuwing was opgeheven.De heerVan den Berg(SGP)Nee, dat betreur ik niet.De heerRehwinkel(PvdA)U hebt gelijk: u betreurde het niet, maar ik betreur het wel. Ik was even
iets te snel. Ik betreur het omdat verschillende punten die de ministeriële
commissie wilde oppakken, onder andere het vraagstuk van het monisme en het
dualisme, nog niet zijn opgepakt. Het gebrek aan treurnis van de heer Van
den Berg is een beetje misplaatst, want dit was nu juist een van de punten
die de ministeriële commissie in mijn ogen nog had kunnen behandelen
en waarover zij ons nog van advies had kunnen dienen.De heerVan den Berg(SGP)Ik behoef mij niet bezig te houden met de interne taakverdeling in de
ministerraad. Ik acht de minister van Binnenlandse Zaken zeer competent om
als dit vraagstuk al nader moet worden uitgezocht dat onder eigen verantwoordelijkheid
te doen. Ik heb uit het opheffingsbesluit begrepen, dat alle resterende vragen
op het bordje van de minister van Binnenlandse Zaken zijn gedeponeerd. Hij
kan ze oppakken. Ik wacht zijn reactie af.De tijd ontbreekt mij om uitgebreid in te gaan op de verschillende motieven
voor wethouders van binnen en van buiten de raad. Ik hecht er sterk aan om
eerst een principiële discussie te houden. Als de wethouder van buiten
de raad nu zou moeten worden ingevoerd, zou ik er afwijzend tegenover staan.Ik wil hierbij graag expliciteren, dat wij in de eerste plaats niet binnen
een gemeente twee soorten wethouders moeten gaan krijgen. De regering wil
dat ook niet, zo heb ik begrepen. In de tweede plaats heb ik bezwaar tegen
een andere heterogeniteit die dreigt te ontstaan, namelijk dat er in ons staatsbestel
gemeenten zijn met en gemeenten zonder wethouders van buiten de raad. Ik vind
de uniformiteit van ons staatsbestel een belangrijk principe. Ik zou niet
graag twee types gemeenten zien, mede gelet op mogelijke consequenties voor
het functioneren van de gemeente en op consequenties voor de structuur, waar
wij het net over hadden. Ik zou die kant niet uit willen door twee types gemeenten
te scheppen. Ik hoor hier graag een reactie van de minister op.De vergadering wordt van 20.44 uur tot 20.52 uur geschorst.Eerste termijn van de zijde van de regeringMinisterDijkstalVoorzitter! Een land kan zich toch gelukkig prijzen met een parlement
dat zich sinds 8 november zo grondig voorbereid heeft op een debat over hoe
het verder zou moeten met de benoeming van een burgemeester en van wethouders
van buiten de raad. En het is ook best interessant – ik zeg dit niet
plichtmatig – om te vernemen hoe de verschillende politieke partijen
hun denkbeelden uit het verleden nog eens neerzetten, maar ook in het licht
van de situatie die inmiddels is ontstaan en van de huidige politieke constellatie,
waarin zij positie kiezen. Ook dat is te waarderen, want het is natuurlijk
heel leuk voor een politieke groepering om een mening te hebben over een schrijnend
maatschappelijk probleem, maar dat moet uiteindelijk wel leiden tot oplossingen
voor dat probleem. En in onze coalitiepraktijk, niet alleen aan de kant van
de regering, maar ook aan die van het parlement, zal dat toch altijd gedaan
moeten worden door meerderheden te vinden.Voorzitter! Ik zal niet ingaan op alle beschouwingen over de voordelen
en nadelen van het hele scala van de burgemeester, gekozen door het volk,
tot de door de Kroon benoemde burgemeester. Daarover is al heel veel gezegd
en geschreven, dus ik zou nu willen ingaan op de praktische punten, waarschuwingen,
kanttekeningen en vragen.Zo heeft de heer De Cloe mij gevraagd of ik zou kunnen uitleggen hoe het
komt dat wij in ons voorlopig standpunt op een aantal onderdelen iets anders
hadden neergezet dan in de notitie die naar de Kamer is gezonden. Wel, dat
is een combinatie van de inspraak serieus nemen, van rekening houden met een
draagvlak dat zich naar het oordeel van het kabinet ontwikkelt en van een
voortschrijdend inzicht. Die combinatie heeft geleid tot wijziging van het
concept. Nu kan men de punten waarop wij van standpunt zijn veranderd, natuurlijk
bekritiseren. Het zij zo, daar discussiëren wij dan wel over, maar mij
dunkt dat er op zichzelf niets onfatsoenlijks is aan het afleggen van de weg
van een voorlopig standpunt, in ons jargon een concept-notitie, naar een definitief
standpunt. En natuurlijk spitst de discussie zich dan toe op de vraag, waar
je het zwaartepunt van de beslissingsbevoegdheid legt, of er sprake moet zijn
van beslotenheid of openbaarheid, of er een voordracht of een aanbeveling
komt, enz. Maar dat zijn allemaal facetten van hetzelfde vraagstuk en ik kom
op die punten vanzelf nog terug.De heerDe Cloe(PvdA)Voorzitter! Natuurlijk heeft de minister er gelijk in dat een voortschrijdend
inzicht en adviezen tot verandering kunnen leiden, maar ik doelde erop dat
de minister in zijn oorspronkelijke notitie eigenlijk twee punten van discussie
had neergelegd en dat hij daarover nog advies zou vragen. Die adviezen heeft
hij gekregen en die hebben tot bepaalde conclusies geleid. Daar geef ik de
minister absoluut gelijk in; de regering heeft een keuze gemaakt. Maar één
punt heeft hij in de oorspronkelijke notitie niet ter discussie
gesteld, namelijk het recht van aanbeveling door de gemeenteraad. En op dat
punt heeft hij toch een ander standpunt ingenomen.MinisterDijkstalIk moet zeggen dat mevrouw Scheltema op dit punt haar dilemma het eerlijkst
duidelijk heeft gemaakt. Als je altijd zo vóór de gekozen burgemeester
bent geweest als D66 en als je ziet dat die keuze op grond van bepaalde ontwikkelingen
niet haalbaar is, dan moet je onder ogen zien dat de enige andere mogelijkheid
vasthouden aan de benoeming door de Kroon is, met bepaalde consequenties.
Die consequenties heeft het kabinet in de notitie onder ogen gezien; daar
kregen wij dan ook kritiek op van degenen die daar anders over denken. Maar
daar behoort dan natuurlijk ook bij of je de gemeenteraad of de vertrouwenscommissie
een voordracht wilt laten doen waar een heel sterke binding van uitgaat of
dat je het logischer vindt om een aanbeveling te doen, omdat de minister of
het kabinet dan nog zelfstandig kan beslissen op grond van bovenlokale afwegingen.
Dat is een logisch gevolg. Dat hoort bij elkaar.De heerDe Cloe(PvdA)Voor de minister en het kabinet hebben de benoeming door de Kroon nooit
ter discussie gestaan.MinisterDijkstalDat weet ik niet. Laten we eerlijk zijn. Van de drie partijen die deze
coalitie vormen, wisten we – voordat we begonnen – wat die in
hun verkiezingsprogramma's in het verleden hadden staan. De conceptnotitie
is na veel interne discussie, zowel op het ministerie van Binnenlandse Zaken
als daarna in het kabinet, gemaakt. Indien daarop uitvoerig was gereageerd
door de VNG, de burgemeesters en de commissarissen van de koningin met de
stelling dat de weg naar de gekozen burgemeester moest worden ingeslagen,
dan hadden wij dat signaal absoluut niet kunnen negeren. Het is maar net hoe
de berichten je bereiken. Het is wel opvallend dat men in de reacties de weg
terug is ingeslagen.De heer De Cloe vroeg of ik dan in ieder geval wil zeggen dat bij de kroonbenoeming
alleen in zwaarwegende gevallen wordt afgeweken. Hij marginaliseerde daarna
zijn vraag met de opmerking dat het alleen zou gaan om notoire fouten die
in de procedure zijn gemaakt of notoire aanwijzingen dat de kwaliteit beneden
de maat is. Ik zeg dan: neen, dat is te beperkt. Overigens staan deze punten
wel als gronden in de brief, maar daar horen de andere bovenlokale afwegingen
bij. Er is een voorkeursbeleid, de "herindelingsburgemeester" en de politieke
stromingen. In het stuk kies ik daar nadrukkelijk voor.Hij vroeg of dit in twee rondes moet gebeuren. Vooraf treedt de commissaris
van de koningin in overleg met de vertrouwenscommissie waarbij hij bepaalde
kandidaten voorlegt. Is het dan niet dubbelop als de minister aan het einde
van de procedure ook nog eens een weging toepast? Ik vind dit onderdelen van
één systeem. Ik ga ervan uit dat de commissarissen van de koningin,
nadat de beleidsuitgangspunten zijn vastgesteld, serieus hieraan invulling
geven. Aan het eind kan ik in mijn rol als minister dit alleen nog maar toetsen.
Dit is onderdeel van één systeem en ik vind dit niet dubbelop.
Het hoort bij elkaar in dat ene systeem.Resteert de positie die mevrouw Oedayraj Singh Varma gekozen heeft. Ik
begrijp die positie, maar ik wijs deze af. Zij zegt dat je je bij een bovenlokale
afweging moet beperken tot het voorkeursbeleid, vrouwen en allochtonen. De
politieke stromingen vindt zij niet relevant. Overigens heeft zij niet gezegd
wat volgens GroenLinks moet worden gedaan met al die goede burgemeesters die
louter en alleen door de gemeentelijke herindeling vrij komen. Volgens haar
theorie moeten wij die dan maar links laten liggen.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Die moeten een baan gaan zoeken.MinisterDijkstalVelen hebben natuurlijk over de rechtspositie van de burgemeesters gesproken.
Dit gebeurde in zijn algemeenheid maar ook werd gekeken naar de politieke
kant van de zaak, de APPA-achtige constructie, zoals wij die in het stuk hebben
genoemd. Voorts is gesproken over de rechtspositie, gekoppeld aan de gemeentelijke
herindeling. Je zou dit volgens het moderne jargon een sociaal plan dat daarbij
hoort kunnen noemen. Ook is gevraagd naar de gang van zaken bij een conflict
met de raad.Er is wat kritiek geweest. Men vond dat het allemaal wat lang geduurd
had. De Kamer zou zo duidelijk geweest zijn in haar wensen. Nou, dat was de
Kamer dus helemaal niet. Ik zeg u eerlijk dat ik het, wat dat betreft, betreur
dat de Kamer er zo lang over gedaan heeft om deze notitie te behandelen. Ik
wilde dolgraag met het GO praten over de rechtspositie. Ik wilde dolgraag
praten over alles waar u het over wilde hebben. Maar het maakt wel heel veel
uit of je dat doet in een constructie van de gekozen burgemeester of dat je
dat doet in een constructie van de benoemde burgemeester. En laten wij eerlijk
zijn: ook in de politieke verhoudingen in de Kamer, in de stemverhoudingen,
was in elk geval tot vanavond – en misschien ook na vanavond –
nog niet zo duidelijk hoe de kaarten precies liggen. Ik zie dat van de fracties
in de Kamer er zeven zijn. De andere zeven zijn er dus niet.De heerVan der Heijden(CDA)Dat zijn niet de belangrijkste, dacht ik.MinisterDijkstalNee, dat raadt je de koekkoek. Totdat ze allemaal stemmen voor de motie
die de heer De Cloe misschien gaat indienen. En dan zit ik op het gebied van
die rechtspositie absoluut zinloos werk te doen, want wat moet ik doen als
wij echt de weg op gaan van de gekozen burgemeester? Voor mij is de hele belangrijke
vraag van de rechtspositieregelingen, van de APPA-achtige regelingen en van
de herindelingsburgemeesters gekoppeld aan de lijn die wij uitzetten. Ik hoop
dan ook echt dat wij hier duidelijkheid over krijgen, want dan kan ik op dat
punt verder.Ik ben overigens een beetje unfair tegenover de Kamer, omdat ik weet dat
het uitstel van de laatste weken bij deze notitie te maken had met andere
afwegingen die de Kamer weer voor zichzelf heeft moeten maken, want dit overleg
was een paar weken eerder voorzien.De heerDe Cloe(PvdA)Bovendien heeft de minister bij de behandeling van de begroting voor het
jaar 1995 zelf gezegd dat als hij niet de hele discussie over het bestel van
de gemeente erbij betrok, hij op heel korte termijn met een notitie zou komen. Dat is hij dus zelf ook niet helemaal nagekomen, want het is
8 november geworden. Of het duurde wat langer. Hij heeft niet gekozen voor
die brede discussie over monisme en dualisme binnen het gemeentelijke bestel.
Vervolgens heeft hij beloofd dat hij binnen twee maanden met een standpunt
zou komen. Ik vind het verwijt dat de Kamer er wat langer over doet, dus niet
helemaal terecht. Ik kan dat ook bij de minister terugleggen, maar dat hoeft
niet per se.De minister is natuurlijk al jaren in overleg, onder druk van de Kamer
en onder druk van het georganiseerd overleg, om te kijken of er ten aanzien
van de rechtspositieregeling, een soort APPA-regeling, iets zou moeten gebeuren.
Los van de vraag of de Kamer zou kiezen voor een gekozen burgemeester dan
wel een benoemde burgemeester, met varianten, is er voor beide systemen al
lang een soort regeling te treffen en had hij die dus klaar kunnen maken,
welke variant de Kamer op een gegeven moment dan ook kiest. Ik vind het dus
niet altijd een voldoende argument om te zeggen dat hij niet weet wat de Kamer
wil. Hij kan dat voor beide opties voorbereiden.MinisterDijkstalDat kan natuurlijk, maar ik had liever gehad dat wij sneller hadden geweten
wat de Kamer vindt. Wij kunnen elkaar natuurlijk de verwijten maken. U vroeg
mij op 18 oktober 1995, omdat u vindt dat daarvoor absoluut in deze kabinetsperiode
een regeling moet komen, of ik dat wilde toezeggen. Ik wilde dat gaarne toezeggen,
want wij waren daarmee bezig. Nu maakt u mij het verwijt dat ik er zo lang
over doe. U vroeg mij zelf om het in deze kabinetsperiode rond te breien.
De reden dat ik meer ruimte wilde hebben, was dat ik wist dat wij met die
burgemeestersnotitie snel naar de Kamer zouden kunnen en dat ik dit wilde
afwachten. Ik wil overigens wel toezeggen dat als ik de duidelijkheid krijg
die ik hebben moet, ik daar graag sneller aan wil werken en dat ik hoop dat
wij daarmee dit jaar rond kunnen komen. Het is echter van groot belang dat
wij helderheid hebben welke lijn wij kiezen bij dat stelsel van benoemingen
van burgemeesters en commissarissen van de koningin. Dat is echt heel cruciaal.
Dat werkt door in allerlei details. Maar goed, laten wij nu niet te lang naar
het verleden kijken. Als er moties zouden komen, wat ik mij overigens niet
kan voorstellen, als ik klaar ben met mijn beantwoording, dan moet daar snel
duidelijkheid over zijn en dan moeten wij daar hard verder aan werken.Dat geldt ook – dit in de richting van de heer Te Veldhuis –
voor de discussies die wij hebben over het sociaal plan rond herindelingen.
Er bestaat nu al een bepaalde constructie van een sociaal plan rond gemeentelijke
herindelingen, maar de vraag is of dit toereikend is. Zo heb ik de vraag van
de heer Te Veldhuis ook verstaan. Daar moeten wij dus ook naar aanvullingen
zoeken. Wij zijn daar ook mee bezig.De heerVan der Heijden(CDA)Ik stem zeer in met de haast die de minister gaat maken zodra wij hier
klaar zijn. Zijn ontsnapping – waar hij een meester in is, zoals ik
inderdaad moet toegeven – kan natuurlijk niet voor gemeentelijke-herindelingsburgemeesters
gelden. Dat is een probleem vanuit de vorige kabinetsperiode. Waarom pakt
hij dat probleem niet wat sneller op in een bijzonder georganiseerd overleg
ter zake van gemeentelijke herindelingsburgemeesters?MinisterDijkstalIk wil dit in twee dingen uiteen laten vallen. Ik begin, om het af te
maken, aan de kant van het sociale plan. Het gaat erom dat wij in de loop
van dit jaar aanvullingen zoeken voor datgene wat in het jargon het seniorenbeleid
heet. Dat betreft burgemeesters ouder dan 58 jaar. Wij willen bekijken of
wij het waarnemerschap voor een bepaalde periode aantrekkelijker kunnen maken
voor de burgemeesters die vrijkomen, of zij gemakkelijker in de VUT kunnen
stromen zolang wij die nog hebben, en dat soort aanvullingen.Belangrijker is de vraag wat je doet met de grote groep burgemeesters
die uit gemeentelijke herindeling vrijkomen en jonger dan 59 jaar zijn. Ik
wil de anderen niet afschrijven, maar het alleen grofweg aanduiden. In die
grote groep zijn er variaties tot betrekkelijk lage leeftijd. Ik vind dat
wij zeer serieus moeten bekijken of zij elders weer burgemeester kunnen worden.
Dit kan alleen als er een geaccordeerd beleid is om deze bovenlokale overwegingen
nadrukkelijk erbij te betrekken. Tot nu toe was dit zeker niet het geval.
In de praktijk van burgemeestersbenoemingen die ik in de afgelopen anderhalf
jaar heb meegemaakt, waren er vele situaties waarin lobbyisten, commissarissen
van de koningin noch vertrouwenscommissies erg geïnteresseerd waren in
die overtollige burgemeester uit die andere provincie. In het laatste halfjaar
is daar gelukkig een kentering in gekomen. Ik merk zowel bij lobbyisten als
bij de commissarissen van de koningin meer belangstelling daarvoor.Wij zijn bezig om alle burgemeesters van wie wij weten of vermoeden dat
zij vrijkomen, op een lijst te zetten en in het kader van een vorm van loopbaanbegeleiding
een kwalificatie te geven. Daarmee bedoel ik dat voor een burgemeester van
een heel kleine gemeente de stap naar een heel grote gemeente misschien iets
te groot is. Voor hem of haar moet je dus in de eigen categorie wat zoeken,
en voor een ander in de andere categorie. Als wij die lijst compleet hebben
voor alle commissarissen van de koningin, kunnen die mensen bij een vacature
in een provincie meespelen in het benoemingstraject.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik voel daar wel wat voor, maar u hebt ook andere voorkeurscriteria, die
er haaks op kunnen staan. Als je aan commissarissen doorgeeft dat doorstroomburgemeesters
de voorkeur hebben, is het de vraag wat je met het voorkeursbeleid voor vrouwen
doet, want er zijn weinig vrouwen in die groep. Zulke voorkeurscriteria komen
dan in het gedrang. Ook de kleur kan in het gedrang komen. Hoe ziet u de verhouding
daartussen?MinisterDijkstalU zegt dat terecht, want als je het ene als hoofdlijn volgt, kun je het
andere vergeten. Op het moment dat je het voorkeursbeleid voor vrouwen als
hoofdlijn volgt, kun je het andere of de politieke kleur weer vergeten. Daar
zit dus spanning in. Ik hoop dat ik straks met steun van de Kamer voor het
beleid eindelijk eens op een volwassen manier met de commissarissen van de
koningin hierover kan praten. Ik doe het nu elke keer op een niet geheel volwassen
manier. Elke keer zeggen zij tegen mij: u zegt nu wel dat ik bepaalde dingen
moet doen, maar welke garantie heb ik dat het ook gedragen wordt in de Kamer,
 lees: bij de lobbyisten? Laten wij daar reëel in zijn.
Dit wordt naar mijn mening een samenspel tussen de lobbyisten van de politieke
partijen, van wie ik verwacht dat zij zich achter dit beleid stellen, en de
commissarissen van de koningin, die de bovenlokale overwegingen meewegen en
op grond hiervan een aantal mensen naar de vertrouwenscommissie doorsturen.
Hiermee heb ik geen garantie, maar ben ik wel een stuk verder dan op dit moment.De heerVan der Heijden(CDA)Ik wil eerst reageren op het verwijt dat de lobbyisten geen belangstelling
hadden. Het is niet eerder voorgekomen dat een zo groot aantal burgemeesters
zich aandient om in deze buitengewoon moeilijke situatie geholpen te worden.
Dat moet ik vooropzetten.Uw positieve benadering vind ik belangrijker, maar ik heb er een vraag
over. Hoe gaat u die aanwijzingen geven? Wij kunnen met lobbyisten, commissarissen
en wie er zich verder allemaal mee bemoeien, pleiten voor het benoemen van
burgemeesters uit herindelingsgemeenten, maar in het vrije krachtenspel dat
zich nu ontwikkelt, heeft dat nauwelijks betekenis. Iedere burgemeester moet
in een volgende procedure iedere keer opnieuw op nul beginnen. U zult dus
heel wat stevigere aanwijzingen moeten geven.De heerTe Veldhuis(VVD)Voorzitter! De minister wil op basis van de resultaten van dit overleg
met de commissarissen gaan praten. Laat ik hem voor de duidelijkheid zeggen,
dat voor de VVD-fractie de bovenlokale criteria op zichzelf aan elkaar gelijkwaardig
zijn. Dat wil zeggen: de benoeming van vrouwen en de politieke kleur van de
kandidaten moeten even belangrijk zijn als de benoeming van mensen die vanwege
herindelingen niet langer burgemeester kunnen blijven. Zoals zojuist al is
gezegd, is het burgemeesterschap geen baan voor het leven. Vroeger konden
mensen vanwege een bepaalde politieke kleur burgemeester worden. Nu is de
kleur behoorlijk verschoten. De heer Van der Heijden heeft dat toegegeven.
Ik vind dat je met dit feit ook rekening moet houden. Als je dat niet doet,
handhaaf je de situatie die niet meer past bij de huidige wijze van benoemen.Verder vind ik dat de kwaliteit bij de benoeming voorop moet staan. Ik
neem aan dat wij het daarover eens zijn. Niet elke burgemeester die bij een
herindeling buiten de boot valt, is per definitie geschikt voor een burgemeesterschap
in een veel grotere gemeente. De kwaliteit moet dus altijd voorop blijven
staan.De heerDe Cloe(PvdA)De minister vraagt nu om een commitment. Zo leg ik zijn woorden althans
uit. Met de laatste opmerking van de heer Te Veldhuis ben ik het eens. Ik
vind dat bij de keus de kwaliteit voorop moet staan. Daarom zeg ik dat het
zwaartepunt in dezen bij de gemeenteraad behoort te liggen. Dat is ook de
invalshoek van de PvdA.De heerVan der Heijden(CDA)Zitten in de gemeenteraad dan de beste kwaliteitsbeoordelaars?De heerDe Cloe(PvdA)In ieder geval wil ik de gemeenteraadsleden op dit punt zelf een verantwoordelijkheid
geven. Over alle zaken die de gemeenten aangaan, nemen zij zelf een beslissing.De minister sprak over de bovenlokale elementen. Wel vind ik dat een burgemeester
die beschikbaar komt bij een herindeling, bereid moet zijn naar een gemeente
van dezelfde omvang te gaan. Er moet dus op gelet worden of zij daartoe bereid
zijn. Vaak willen de burgemeesters naar een grotere gemeente. De hoofdonderwijzer
uit Appelscha die solliciteert bij een school in een gemeente in Zuid-Limburg,
blijft echter in dezelfde salarisklasse. Dan is er nog een ander aspect.Mijn ervaring tot nu toe is dat commissarissen van de koningin nog wel
eens letten op sollicitanten uit hun eigen provincie en daar als het ware
een fors hekwerk om heen plaatsten. Op dat punt zou er ook eens wat moeten
gebeuren.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! Ik wil mij graag aansluiten bij de opmerking van de heer Te
Veldhuis en benadrukken dat de bovenlokale elementen gelijkwaardig aan elkaar
moeten zijn. Dat betekent dat bij de grote aanwas ingevolge herindelingen,
je onder ogen moet gaan zien dat sommigen van de beschikbaar komende burgemeesters
hun functie niet meer kunnen blijven uitoefenen. Ik vind dat hiermee in het
beleid rekening gehouden moet worden. Zowel het provinciebestuur, als het
gemeentebestuur en de burgemeesters zelf zouden zich veel meer bewust moeten
worden van het feit, dat voor een burgemeester hetzelfde geldt als voor een
werknemer in welke functie dan ook. Ook voor hem bestaat de kans dat hij op
een gegeven moment wat anders moet gaan doen.MinisterDijkstalVoorzitter! Natuurlijk is het mij ook opgevallen dat de belangstelling
voor het benoemen van burgemeesters die vrijkomen bij herindelingen toeneemt
naarmate zij meer van de eigen partij zijn en dat die afneemt naarmate zij
meer tot een andere partij behoren. Daarmee handelt men wel iets te eenvoudig.
Natuurlijk wil ik tegen de heer Te Veldhuis en mevrouw Scheltema zeggen, dat
een bepaalde eis twee jaar niet de enige voorwaarde kan zijn en dat andere
aspecten ook tellen. Daarom sprak ik ook over een mix van aspecten die in
aanmerking moet worden genomen. Zeker speelt het aspect van de benoeming van
vrouwen een rol, alsmede de politieke stroming. Echter, de verschillende elementen
zullen serieuzer ter hand moeten worden genomen dan een halfjaar geleden gebeurde.Natuurlijk, de kwaliteitseis is de belangrijkste. We gaan niet iemand
ergens tot burgemeester benoemen als wij vinden dat zijn kwaliteiten onder
de maat zijn. Ook zeg ik nadrukkelijk tegen de heer De Cloe dat zijn opmerking
over dat horizontale aspect terecht was. Waar hij op wees, moet kunnen. Zeer
zeker.Daarbij wordt overigens niet gewerkt met aanwijzingen, zeg ik tegen de
heer Van der Heijden. Het woord "aanwijzing" heeft overigens in het openbaar
bestuur een speciale betekenis. Ik treed over de onderhavige zaken in overleg
met de commissarissen van de koningin. Ik spreek elke maand met de dame en
de heren. Dat zijn zeer vruchtbare gesprekken. De leden moeten maar van mij
aannemen, dat zich een kentering voordoet. Een halfjaar geleden spraken we
nog nauwelijks over dit onderwerp, maar bij de commissarissen van de koningin
bestaat nu grote belangstelling om medewerking te verlenen. Daarbij wordt
goed overleg met mij gevoerd. Ik hoop dat er vervolgens ook goed overleg
met vertrouwenscommissies is.Dan wil ik iets zeggen over het commitment. Ik begrijp ook wel hoe wordt
gehandeld. Als de Kamer de behandeling van deze notitie heeft afgerond, hoop
ik dat er sprake is van politieke steun door de Kamer voor het omschreven
beleid. Vervolgens doen de lobbyisten weer gewoon hun werk. Ik ga er dan van
uit, dat de lobbyisten hun werk zullen doen in het kader van wat wij hier
in politieke zin hebben afgesproken. Ik realiseer mij daarbij heel goed, wat
het karakter van het lobbyistenwerk op het terrein van benoemingen is. De
gang van zaken zal wel hetzelfde blijven en er zal ook in de toekomst sprake
zijn van enige spanning tussen het een en het ander. Het is misschien een
geruststellende gedachte dat, als het allemaal toch onvoldoende gebeurt in
de ene of de andere richting, er aan het eind van de rit nog altijd een minister
zit die kan zeggen: het wordt tijd dat wij een daad stellen, dus hier wijken
wij lekker af van wat mij is aanbevolen.Ik moet de Kamer nadrukkelijk wijzen op de financiële kant van de
zaak. Ik vind het heel vervelend om over het ordinaire probleem geld te praten,
maar u moet zich dat wel goed realiseren. Hoe verkopen wij aan de burgers
dat wij straks – ik neem het extreme geval – die grote groep burgemeesters
die vrijkomen en die wij niet kunnen onderbrengen fors gaan betalen volgens
het uitgebreide sociaal plan dat ik van de heer Te Veldhuis moet maken en
ondertussen vrolijk anderen in die vacatures benoemen? Dat is niet zorgvuldig
omgaan met belastinggelden. De aantallen nemen gewoon te veel toe; de groep
is te groot. Dat creëert op dit moment dat bijzondere probleem.De heerDe Cloe(PvdA)Voorzitter! Ik ben het wel eens met de lijn van de minister. Ik heb begrepen
dat zijn inzet nu is dat, als er sprake is van verwachte herindeling en er
een vacature komt, zo mogelijk een waarnemer wordt benoemd. Die lijn ondersteun
ik van harte. Dat is een nieuwe koers, want in het verleden werd dat op een
later moment gedaan. Op zichzelf wil ik de minister daarin ondersteunen, omdat
dit het element kan voorkomen waarop de minister duidt. In het verleden zijn
er echter wel eens uitzonderingen geweest. In Middelburg bijvoorbeeld is vrij
recent een vacature ontstaan. Daar is een waarnemer benoemd. Ik kan volledig
instemmen met die procedure, want die liep in de herindeling. Indertijd is
dat in Rosmalen niet gebeurd. Daar heb ik mij toen over verbaasd.MinisterDijkstalDat begrijp ik, dus wij zullen dat allemaal beter doen. Ik voel mij niet
vrij om telkens te zeggen waarom het in individuele situaties is gegaan zoals
het is gegaan. Ik probeer alleen duidelijk te maken welke lichte koerswijziging
wij proberen na te streven. Daarbij is de rol van de Kamer van groot belang.
Voor mij zijn de commissarissen van de koningin in dit spel van zeer wezenlijk
belang. Ik meld u slechts dat zij gelukkig willen meewerken in het zoeken
naar de balans. Dat moet natuurlijk waargemaakt worden.De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Er zit mij nog iets serieus dwars wat het geld betreft. Als
je een herindelingsbeleid opzet waarmee je tal van zowel bestuurlijke als
financiële voordelen denkt te kunnen boeken, kun je vervolgens niet zeggen
over de mensen die daar als het ware het slachtoffer van zijn: dat kost geld,
dat is allemaal niet de bedoeling. Dat moet je volledig calculeren in je herindelingskosten.
Zoals wij weten, gaat dat al marginaal achteruit en met deze last nog meer
dan ik had gedacht. Ik schrik dan ook van wat de minister zegt.MinisterDijkstalU mag links calculeren of rechts calculeren, maar in alle gevallen wordt
er geld uitgegeven aan burgemeesters die het ambt niet meer uitoefenen en
op wachtgeld komen te staan, terwijl er vacatures ontstaan waarin burgemeesters
benoemd moeten worden. Ik vind dat ik dat financiële argument in dat
kader wel mag noemen.De heer Rehwinkel vroeg waarom het nog een jaar plus drie maanden heeft
geduurd sinds het regeerakkoord. Ik weet het niet. Het vorige kabinet had
in december 1993 de motie-Kohnstamm. Het had dat toen gelijk in maart kunnen
regelen, maar dat heeft het ook niet gedaan. Wij hebben het in ieder geval
zorgvuldig willen voorbereiden: eerst de inspraak, daarna intern beraad en
nu ligt het hier. Je kunt er dan allerlei leuke verhalen omheen bedenken,
maar voor de regering is het grotere recruteringsbereik het enige motief.
Dat zegt ook de heer Rehwinkel. Wij hebben daarbij meegewogen dat in het normale
bestand niet altijd die kwaliteitswethouders beschikbaar zijn die je zoekt.
Als je daarom het recruteringsbereik groter maakt, moet je gelijktijdig oppassen
dat je dat niet in een zodanige context doet dat de politieke partijen die
het hart vormen van ons openbaar bestuur niet meer in staat zouden zijn om
die kwaliteitswethouders te leveren. Met andere woorden, je moet oppassen
dat het geen negatief effect naar de andere kant krijgt. Dat moet meegewogen
worden. Wij moeten ons dat goed realiseren, want anders ben je uiteindelijk
nog verder van huis. Maar dat was precies het motief voor het kabinet, zoals
de heer Rehwinkel zei.De heerRehwinkel(PvdA)Ik keer even terug naar de vraag waarom het zo lang geduurd heeft. De
minister zei daarop dat de motie-Kohnstamm al in december 1993 werd aangenomen.
Dat was echter wel aan het eind van de kabinetsperiode. Dat kabinet had nauwelijks
meer de kans om er wat van te maken.MinisterDijkstalAls je ziet hoe wij in staat zijn om de meest ingrijpende belastingwetsvoorstellen
er binnen twee maanden door te drukken, had dit natuurlijk met enige prioriteit
ook gekund. Het is allemaal maar net hoe belangrijk je iets vindt.De heerRehwinkel(PvdA)Van een ander kabinet verlangt u dus een kwart van de tijd die u er zelf
voor nodig hebt.MinisterDijkstalIk verlang helemaal niets. Ik vind het allemaal wel prima zoals het loopt.
U bent degene die er over begon. Ik vind dat wij het keurig hebben gedaan.Belangrijker is de inhoud. De heer Rehwinkel heeft kritiek op de homogeniteitseis.
Ik moet hem zeggen dat hij in mij daarin een heel slechte treft. Zowel in
de ministeriële commissie als daarna in het kabinet hebben wij zeer uitgebreid
over de modaliteiten gesproken. Ik ben een uitgesproken voorstander van de
homogeniteitseis. Ik ben wethouder geweest en moet er niet aan denken dat
je wethouder in een college bent waarbij de één lid is van de
raad, de fractievergaderingen bijwoont met de volheid van die
ene stem die misschien beslissend is, en waarbij de ander geen lid is van
de raad en dus in een totaal andere positie zit. Ik zou dat structureel een
zeer rampzalige ontwikkeling vinden voor de oplossing van de kernvraag: wel
of geen wethouders van buiten de raad. Ik ben dus een groot voorstander van
de homogeniteit.De heer Rehwinkel begrijpt dit, maar vraagt vervolgens waarom in de tussentijd
zo weinig principieel wordt gehandeld in het bieden van de mogelijkheid. Ik
kan die vraag ronduit beantwoorden: het is het gevolg van een gesloten compromis.
Ik ben er zelf niet voor. Ik vind het ook vervelend tegenover degenen die
zo'n voorstander zijn van wethouders en gedeputeerden van buiten de raad en
de staten, dat zij zo lang moeten wachten vanwege de grondwetswijziging en
alles daarna. Dan doe je dus een hoop jaren helemaal niets. Als een gebaar
van opperste edelmoedigheid, royaliteit en generositeit maken wij dit mogelijk.
Als de Kamer breed zegt dat wij dit maar moeten vergeten, zal ik die boodschap
meenemen naar het kabinet. Het is dus ook geen experimenteren. Het kabinet
heeft het besluit genomen om via grondwetswijziging de mogelijkheid van die
homogeniteit te creëren. Wij gaan dat voorbereiden. Op de tijdstippen
die daarvoor geboden zijn, zullen er wetsvoorstellen verschijnen. Het zit
dus in de procedure. In de tussentijd is het andere mogelijk. Als in de tussentijd
het andere mogelijk is en wij leren daar wat van, kunnen wij dan te zijner
tijd ook nog wat anders besluiten? Ja, dat kan altijd. In een wetgevingsproces
kan altijd een andere koers worden ingeslagen. Praktisch gesproken kan de
eerste fase dus effect hebben, maar het is niet zo dat het ene een experiment
is voor het andere. Nee, het andere is al besloten door het kabinet.De heerRehwinkel(PvdA)De minister zei dat ik in hem een slechte trof. Gaandeweg heb ik echter
het gevoel dat ons conflict als sneeuw voor de zon verdwijnt. Ten eerste ben
ik geen tegenstander van de homogeniteitseis. Ik vind alleen dat wij ons daar
nog niet op moeten vastleggen. Op basis van de ervaringen die wij in de komende
jaren opdoen, moeten wij een definitieve keuze maken. Aan het eind van het
betoog zegt de minister – daarmee heb ik een rectificatie gepleegd en
geef ik tegelijk mijn complimenten – dat hij dat ook vindt. Wij gaan
nu het traject naar grondwetswijziging in, maar ook de minister kan zich voorstellen
dat op grond van ervaringen wordt afgezien van het stellen van de homogeniteitseis.
Dat is precies datgene wat wij graag wilden horen.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik ken de minister als een zeer buigzaam en flexibel man. Hij begint bevlogen
met de opmerking dat hij er, verwijzend naar zijn vroegere wethouderschap,
niet aan moet denken dat er twee soorten wethouders in een gemeente zitten.
In mijn eerste termijn heb ik zo'n situatie een soepzootje genoemd. Waar beginnen
wij in vredesnaam aan als wij in de tussenliggende periode wel met zo'n soepzootje
gaan experimenteren? Dat kan toch niet?MinisterDijkstalHet is een genereuze daad dat dit mogelijk wordt gemaakt. Ik ben volstrekt
helder over de hoofdlijn die het kabinet kiest; ik sta daar met verve achter.
Ik heb zelf die tussentijd niet nodig om te weten te komen wat ik aan het
einde vind. Ik ben echter realist genoeg om te weten dat, als wij het in de
tussentijd doen, er van alles kan gebeuren. Tja, dat kan ik niet ontkennen.
Dat is niet, omdat ik het wil, maar omdat het feitelijk zo kan. Ik zeg dit
in de richting van de heer Rehwinkel die zich hier nu rijk mee kan rekenen.De heerRehwinkel(PvdA)Dan blijkt het uiteindelijk geen soep maar pudding te zijn.MinisterDijkstalJa, precies.Voorzitter! De tussentijdse verkiezingen horen hier ook een beetje bij.
Ik ben daar ook een tegenstander van. Wij zullen de vragen van de heer Rehwinkel
nog beantwoorden. Als het goed is, krijgt hij vandaag een briefje dat wij
er wat langer voor nodig hebben om op al zijn vragen te antwoorden, vooral
die over Emmen. Ondertussen kan ik al wel melden dat ik er niet enthousiast
over ben. Ik geloof dat het formeel volgens de Grondwet wel kan. Afwijking
van de vierjarige periode is denkbaar bij gemeentelijke herindeling. Daar
is een voorziening voor. In theorie kun je volgens mij wel bij wet regelen
dat het anders moet, maar volgens mij is dat tegen de geest van de Grondwet.
De Grondwet is toch altijd uitgegaan van die vierjarige periode. Ik vind het
overigens legitiem dat je je als politieke beweging op het standpunt stelt
dat het wel mogelijk moet zijn. Ik zelf ben er vooralsnog echter geen voorstander
van. Ik vind ook dat wij ervoor moeten oppassen dat de twee bestuurlijke problemen
die zich nu voordoen, opeens het breekpunt worden om een verandering aan te
brengen in de gegroeide praktijk. Ik zal die vragen echter nog allemaal precies
beantwoorden...De heerRehwinkel(PvdA)Het zou plezierig zijn dat u in die beschouwing meeneemt dat men in Emmen
heel uitdrukkelijk heeft gezegd dat men dat thans heel graag had gewild. U
zou ook moeten meenemen dat zich inmiddels in de Kamer een vrij grote meerderheid
aftekent voor die mogelijkheid. Ik heb tenminste van het CDA dergelijke geluiden
gehoord en ik zie ook de heer Te Veldhuis instemmend knikken. Dat moet dus
eigenlijk allemaal meegenomen worden in die beschouwingen van u, die wellicht
vandaag al tot een afronding hadden kunnen leiden.MinisterDijkstalWij kunnen het ook andersom doen. Wij schrijven gewoon wat wij vinden
en dan zien wij wel wat u daar weer van vindt. Zoals u weet, is dat de ordentelijke
staatsrechtelijke volgorde.De heerRehwinkel(PvdA)Maar dit is gemeen overleg.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! Ik ben iets minder vrolijk over zo'n zelfontbindingsrecht
in het huidige systeem. Ik wil de minister vragen om dit aspect ook mee te
nemen in zijn beschouwingen over het ontbindingsrecht.De voorzitter:Ik stel voor, in tweede termijn nader op dit punt terug te komen. De minister
kan zijn betoog vervolgen.MinisterDijkstalIk wil u voorstellen om dat niet te doen. Dan behoeven wij die vragen
ook niet meer te beantwoorden. Er komt een schriftelijk antwoord op de goede
 vragen van de heer Rehwinkel. Wij zullen alle facetten die wij
in dit verband kunnen bedenken, in dat antwoord meenemen. Dit zou best eens
kunnen leiden tot een hernieuwd overleg over dit onderwerp. Ik heb hier nu
verder niets meer over te vermelden. Ik moet de commissie dan ook afraden
om in tweede termijn op dit punt door te gaan. Het staat niet geagendeerd;
wij komen daar apart nog een keer op terug.Voorzitter! De heer Rehwinkel heeft nog een vraag gesteld die misschien
wat technisch van aard is, maar die wel van belang is. Vanwege de homogeniteit
moet een gemeenteraad aan het begin van de periode zeggen dat hij een wethouder
van buiten de raad zoekt. Daarna kunnen er dan nog best wethouders van binnen
de raad komen; die moeten uiteindelijk uit de raad treden. Wanneer vindt nu
de besluitvorming hierover plaats? De daadwerkelijke benoeming door de raad
van de wethouders is het formele moment waarop dit plaatsvindt. In het traject
daarvoor zijn er middels het normale overleg tussen fractievoorzitters, het
constituerend overleg, natuurlijk al gesprekken over gevoerd. Dan dient zich
de vraag aan of het die richting opgaat of niet, mits althans onze regelgeving
op dat punt helder is. Dat is echter de bedoeling.De meerkosten zijn inderdaad niet geraamd. Ik vind ook niet dat wij die
op voorhand weer zelf moeten gaan compenseren. Dat behoort allemaal een beetje
tot de autonomie van de gemeenten. Ik weet niet of het waar is dat het dan
prohibitief wordt voor de kleine gemeenten. Ik kan dat nu niet helemaal overzien.
Ik vind, eerlijk gezegd, dat de raad die afwegingen dan ook maar zelf moet
maken. Het is wel erg gemakkelijk om het allemaal op rekening van een ander
te besluiten.Dan is er nog gevraagd hoe wij in relatie tot de wethouders omgaan met
de eisen die gesteld worden aan het passief kiesrecht voor leden van de gemeenteraad.
Los van de laatste details die wij uiteindelijk nog moeten regelen, lijkt
het ons dat dit conform moet gebeuren, waardoor het in één kader
wordt geplaatst.De heer Rehwinkel gaf aan, als men er niet in slaagt om die tweederde
meerderheid voor de grondwetswijziging te bemachtigen, dat er nog een andere
mogelijkheid is. Wij zijn beide zeer optimistisch gestemd. Kijkend naar de
coalitie moet het mogelijk zijn om die tweederde meerderheid te garanderen.
Wordt het verworpen, dan zitten wij in een nieuwe situatie.Ik kom bij de heer Van der Heijden. Hij sprak over het profiel. Ik ben
eens aan het eind van de sollicitatieprocedure afgereisd naar het desbetreffende
lichaam om over het profiel te spreken, maar dat had natuurlijk helemaal geen
zin meer. Je behoort dat helemaal aan het begin te doen. De heer Van der Heijden
heeft daar gelijk in. Als het gaat om het commissaris/burgemeester-traject,
dan wel om het minister/commissaris-traject moet je aan het begin van de procedure
met de raad en met de staten over het profiel spreken. Stel dat ik met de
staten in discussie ben over het profiel. Ik constateer dat daarin niets staat
over de kwaliteitseisen. Dan acht ik het mijn verantwoordelijkheid om de staten
daarop te wijzen door aan te geven dat een aantal criteria over de kwaliteit
van mijnheer of mevrouw moet worden gesteld. Dat moet in dat gesprek aan de
orde komen.Ik kan mij voorstellen dat rond de discussie over het profiel, maar ook
daarna, in het gesprek tussen de commissaris van de koningin en de vertrouwenscommissie,
dan wel tussen de minister en de vertrouwenscommissie, van de kant van de
commissaris, dan wel de minister beargumenteerd wordt gezegd, ook in het kader
van de bovenlokale overwegingen: Ik leg deze kandidaten aan u voor. Ik ben
het met mevrouw Scheltema eens dat je dit niet verder moet regelen. Het lijkt
mij goed dat de commissaris en de vertrouwenscommissie dit in een gesprek
doen. Vervolgens gaat de vertrouwenscommissie ermee aan het werk. Dat is zo
ongeveer wat ik mij materieel daarvan voorstel.De heerDe Cloe(PvdA)Ik ben het eens met wat de minister zegt over het vroegtijdig bekend zijn
van de profielschets. Als de commissaris op pad gaat, in wat voor procedure
dan ook bij de varianten van benoeming, dan voert hij in de beginfase gesprekken
met de commissie. De minister zegt dat ter zake rekening moet worden gehouden
met de bovenlokale elementen. Uiteindelijk blijft de verantwoordelijkheid
voor de weging bij de commissie zelf. Ik vind niet dat de minister richtlijnen
aan de commissaris moet geven over hoe dat verder moet worden ingevuld. Dat
bepleit de minister toch niet?MinisterDijkstalHet is precies zoals de heer de Cloe het zegt. De commissaris geeft in
een gesprek beargumenteerd namen door aan de vertrouwenscommissie. Hij licht
die namen toe, maar daarna is de vertrouwenscommissie aan de beurt. Zij maakt
haar eigen afweging. Zij komt vervolgens terug met de aanbeveling over wie
op de eerste plaats komt en wie op de tweede plaats.De heerDe Cloe(PvdA)Los van de eigen afwegingen kunnen toch ook namen worden toegevoegd?MinisterDijkstalDie mogelijkheid moet de commissie ook hebben, maar ik vind wel dat de
commissaris daarover moet worden ingelicht.Als het gaat om het openbaar bestuur hecht ik er zeer aan dat al die benoemde
functionarissen door de drie bestuurslagen heen op een zeer ordentelijke manier
met elkaar omgaan. De commissaris van de koningin is een rijksorgaan. Dat
zo zijnde, moet die ook in die hoedanigheid worden gewaardeerd. Daarvoor hebben
wij dat rijksorgaan. Mutatis mutandis geldt dit ook voor de relatie tussen
de commissaris van de koningin en de gemeenteraad, in dit geval de vertrouwenscommissie.
Het uitgangspunt daarbij is dat men in een goed en zo open mogelijk overleg
met elkaar probeert om het beleid vorm te geven. Dat doet niets af aan de
uiteindelijke verantwoordelijkheid die ieder in zo'n proces heeft. Dat is
het hart van het openbaar bestuur. Wij moeten op die manier met elkaar omgaan.De heerVan der Heijden(CDA)In een interruptiedebatje hebben wij ook al even boven water gehaald dat
dit betekent dat de minister, als rijksorgaan gezien, de commissaris van de
koningin aan zijn kant rekent, dat het zijn naaste adviseur is en dat hij
in de laatste ronde niet weg kan. Dat zegt de minister nu toch.MinisterDijkstalDat is een ander punt. Ik zal straks op dit punt terugkomen.De heer Van der Heijden heeft iets interessants gezegd over de "uitholling"
van de rol van de burgemeester in ons openbaar bestuur. Ik vind dat wij wat
voorzich tig moeten zijn met het gebruiken van die woorden. Wie
de ontwikkeling in de laatste 25 jaar heeft gezien, weet dat er zich daar
verschuivingen in hebben voorgedaan. Wij kennen allemaal de situaties in die
afgelopen periode dat alle politieke portefeuilles bij de wethouders moesten
liggen. De burgemeester mocht dan hier en daar wat openen en in het beste
geval kreeg hij nog personeel en organisatie, omdat geen van de wethouders
daar zin in had, maar verder mocht hij niets meer. Zo'n beeld is in bepaalde
gemeenteraden ontstaan. Dat hing mede samen met de politisering van het gemeenteraadswerk.
Toch wil ik erop wijzen dat er zich in die afgelopen 25 jaar wel een aantal
zeer belangrijke maatschappelijke veranderingen hebben voorgedaan. De wereld
is sterk veranderd en je ziet toch ook wel weer dat met name burgemeesters
in de representativiteit, die anno 1996 echt wat anders is dan 50 jaar geleden,
een eigen invulling hebben gevonden in het belang van de gemeenten. Dat is
tegenwoordig niet niets meer, met al die publiciteit erom heen. Ik vind dus
dat er wel een verschuiving zichtbaar is, maar dat die niet per se "uitholling"
inhoudt. Er zijn ook elementen bijgekomen. Ik maak mij op dit punt dan ook
niet zo veel zorgen als het gaat om de invulling van de functie van burgemeester.Een ander punt is hoe die functie wordt vervuld. Waar komen die mensen
vandaan? Dat betreft het "van binnenuit-verhaal" van de heer Van der Heijden.
Daar heeft hij misschien wel gelijk in, maar dat is niet anders dan wat wij
ook zien in de Tweede en Eerste Kamer. Het hele politieke systeem op dit moment
laat zien dat politieke partijen dreigen een geringere rol te vervullen. Mensen
van buiten doen er eigenlijk niet zo zeer meer aan mee. Dat zie je tot in
de systemen hier binnen ook. Het is een oude klacht van het bedrijfsleven
dat er almaar minder mensen vanuit het bedrijfsleven in de Kamer zitten. Daar
zit dus wel een zekere analogie in.Ik weet niet of dat wel echt veel te maken heeft met de hoogte van de
beloning. Ik denk toch dat de keuze om in de politiek of het openbaar bestuur
te gaan werken, een keuze is waar de beloning natuurlijk wel een rol bij speelt,
maar er spelen ook andere overwegingen een rol bij.De heerVan der Heijden(CDA)Ik heb er ook drie genoemd.MinisterDijkstalIk spreek u nu ook niet zozeer tegen. Er zijn ook andere overwegingen.
Ik denk wel eens dat het belangrijkste probleem om interessante mensen van
buiten de politiek aan te trekken, erin ligt dat wij de politiek zelf in een
kwaad daglicht hebben gesteld en dat het beeld te negatief is. Als wij erin
zouden slagen – dan komen wij op een veel breder terrein – daar
een zekere revival in te krijgen, inclusief een herpositionering van politieke
partijen, zal het vanzelf weer de goede kant op gaan. Wij hebben die sleutel
dus een beetje in eigen hand. Het is natuurlijk een uitdaging om daar wat
verbetering in aan te brengen. Daar hoort wel één voorwaarde
bij, die ook de heer Van der Heijden heeft genoemd. Dat is dat wij op moeten
passen dat het systeem als zodanig ook niet een gesloten systeem is. Dat is
de reden dat wij veel waarde hechten – dat zullen wij samen met het
genootschap moeten ontwikkelen – aan datgene wat je managementdevelopment
zou noemen. Ik zie hier een analogie met de algemene bestuursdienst. Ik denk
dat het van groot belang is dat wij naar een opener systeem gaan, waarin burgemeesters
na zes jaar horizontaal op een andere plek gaan zitten, dat zij naar het bedrijfsleven
toe gaan en dat het andersom net zo normaal is dat iemand uit het bedrijfsleven
burgemeester wordt. Zo kun je nog andere ontwikkelingen schetsen. Dat is precies
dezelfde discussie die wij aan het voeren zijn bij de algemene bestuursdienst,
ten aanzien van de top van de politie en in andere sectoren van overheidsdiensten.
Ik hoop dat wij erin slagen om dat een beetje handen en voeten te geven in
de komende periode.Ik kom nu op het punt van de deconstitutionalisering. Ik heb daar niet
zoveel aan toe te voegen. Er zijn posities ingenomen. De een zegt: dit is
prima; dit zijn toch onderwerpen die net iets van een te geringe betekenis
zijn om dat zo zwaar in de Grondwet te verankeren; haal het er toch uit en
geef de normale wetgever de mogelijkheid, als hij iets anders wil, dat ook
te veranderen. Dat is de lijn die het kabinet gekozen heeft. De heren Van
den Berg en Te Veldhuis hebben een andere inschatting. Zij vinden dit punt
zo cruciaal voor het openbaar bestuur dat het in de Grondwet verankerd moet
worden. Voorzitter! De argumenten over en weer zijn bekend. Op een gegeven
moment moet je die wegen om een keuze te maken. Het kabinet heeft voor deze
lijn gekozen en ik verdedig die lijn ook met enige verve. Ik vraag mij af
of dit werkelijk in de Grondwet verankerd moet worden. De Grondwet is belangrijk
en ik denk dat dit punt van een iets andere orde is. Daar kun je van mening
over verschillen, maar al te breed behoeven wij daar niet over te discussiëren.Voorzitter! De heer Te Veldhuis is het meest expliciet ingegaan op de
rol van de commissaris. Kan men nog om de commissaris van de koningin heen
als de raad zijn aanbeveling aan de minister heeft gestuurd? Alle personen
waarvan de namen door de commissaris aan de vertrouwenscommissie zijn gestuurd,
zijn in principe benoembaar. Waarom moet de commissaris dan verder nog in
beeld komen? Voorzitter! Zo rechtlijnig kan je redeneren. Ik heb er echter
ook absoluut geen bezwaar tegen als de commissaris van de koningin kennis
neemt van hetgeen de vertrouwenscommissie uiteindelijk besloten heeft. Ik
heb er dan vanzelfsprekend eveneens geen bezwaar tegen dat deze belangrijke
functionarissen mij nog meegeven wat zij daarvan vinden. Uiteindelijk wordt
dan de afweging door mij of door het kabinet gemaakt. Als de vertrouwenscommissie
haar aanbevelingen naar de minister stuurt, kan ook de commissaris daar kennis
van nemen. De commissaris kan dan desgewenst in de gelegenheid worden gesteld
om daar nog het zijne of hare aan toe te voegen. Ik weet niet of wij hier
nu al te moeilijk over moeten doen.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik heb in het interruptiedebatje met de heer De Cloe alleen maar aangegeven
dat voor mij geen formele rol voor de commissaris meer leek weggelegd. Het
lijkt mij echter vanzelfsprekend dat, zeker wanneer er in het advies namen
worden genoemd van personen die hij zelf niet heeft voorgedragen, hij daar
kennis van neemt. Het is ook volkomen logisch dat hij daar zijn eigen baas
over adviseert.De heerDe Cloe(PvdA)In de notitie van de minister is er sprake van een meer
adviserende rol voor de commissaris. Ik steun de minister volledig in zijn
opvatting dat dit een andere rol is dan in de huidige situatie. Nu doet de
commissaris de minister een aanbeveling. De minister schrijft dan ook in zijn
brief dat het zwaartepunt bij de vertrouwenscommissie komt te liggen.MinisterDijkstalEr is een andere balans gevonden. In het moderne jargon moet ik dan van
een "win-win-situatie" spreken. Bovenlokale argumenten worden in het begin
van de procedure met meer nadruk gewogen. Daar speelt de commissaris van de
koningin een zeer belangrijke rol in. Daarmee is de gemeenteraad, de vertrouwenscommissie
wat verder op afstand gezet. Daarna krijgt de vertrouwenscommissie, na weging
van de namen, een zwaardere functie dan vroeger. In die zin is er een andere
balans ontstaan.De heerVan der Heijden(CDA)De minister zegt het vriendelijk, maar nu wil ik het even snoeihard stellen.
De commissarissen voelen er niets voor om hun recht van aanbeveling in te
ruilen voor een recht van advies. Zij hebben duidelijk laten weten dat zij
er de allergrootste moeite mee hebben dat de gemeenteraad hun "recht" van
aanbeveling overneemt. Kan de minister hier nader op ingaan?MinisterDijkstalJe kan hierover scherp slijpen, maar dat moeten wij vermijden. In de notitie
staat dat ik eigenlijk een versterking van de rol van de commissarissen van
de koningin nastreef.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Is het waar dat in de notitie een versterking van de rol van de commissaris
is voorzien?MinisterDijkstalHet is precies zoals ik zojuist heb gezegd: een versterking van de rol
van de commissaris van de koningin, omdat de commissaris op grond van de uitgezette
lijnen wordt gevraagd om in de richting van de vertrouwenscommissie zwaarder
aan te zetten wie er benoembaar zijn om redenen die buiten die gemeenteraad
liggen. Noem dat maar geen zwaardere rol voor de commissaris van de koningin!
Dat raadt je de koekoek! Op de weg terug wordt de rol alleen iets minder.
Daarom zei ik zojuist met die leuke woordspeling – die win-win-situatie –
dat er zo'n aardig nieuw evenwicht gevonden is: iedereen komt beter aan z'n
trekken dan in het verleden. Dat is zo mooi aan dit nieuwe systeem.De heerDe Cloe(PvdA)Ik vind het terecht dat de heer Van der Heijden die verduidelijking vroeg,
want de commissarissen van de koningin zijn helemaal niet gelukkig met het
voorstel van de minister. Ik ben daar wel gelukkig mee; laat daar geen misverstand
over bestaan. Wat de minister hier opschrijft, is klip en klaar: het zwaartepunt
van de selectie van de kandidaten verschuift naar de vertrouwenscommissie.
Dat staat hier letterlijk en daar ben ik het mee eens. Dat betekent dat de
commissarissen nog een adviserende functie hebben. Ook dat kom ik tegen in
de notitie en dat is de uitleg die wij aan deze notitie moeten geven. Als
de heer Van der Heijden – terecht, omdat de commissarissen zeggen dat
zij het anders hadden gewild – zegt dat hij dat duidelijk vindt, moet
de minister niet zeggen dat ook de heer Van der Heijden in feite gelijk heeft
met die redenering. Het is het één of het ander. Ik kan het
niet anders uitleggen dan dat het zwaartepunt verschuift naar de vertrouwenscommissie.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Collega De Cloe is blij met de notitie. De minister heeft gezegd dat er
sprake is van een verzwaring van de rol van de commissaris in het begin van
het traject. Is de heer De Cloe ook daar blij mee?De voorzitter:Nee, mijnheer De Cloe, het woord is aan de minister.MinisterDijkstalIk vond datgene wat mevrouw Scheltema zei, juist zo leuk. Zij zei dat
de commissaris van de koningin in de nieuwe structuur eigenlijk in twee opzichten
adviseur is: hij adviseert de gemeenteraad op grond van argumenten en hij
adviseert de Kroon. Dat is ook precies wat die rol moet zijn, tussen Rijk
en gemeente in. Het is immers een benoeming van de Kroon. Wij willen ook de
gemeenteraden invloed laten hebben en daartussen is de commissaris van de
koningin een zeer belangrijke spil in dat proces. Voorwaarde is alleen –
dat vind ik het hart van wat wij op tafel hebben gelegd – dat er een
helder beleidskader ligt.De voorzitter:De minister vervolgt zijn betoog.De heerDe Cloe(PvdA)Er is ook een vraag aan mij gesteld.De voorzitter:Daarop kunt u in tweede termijn terugkomen.MinisterDijkstalMet de door de heer Te Veldhuis uitgezette lijn – wie bij vertrouwenscrises
bepaalt, betaalt – gekoppeld aan een betere rechtspositieregeling, ben
ik het op zichzelf eens. Het standpunt over deze materie komt later naar de
Kamer. Daar zijn wij dus nog mee bezig.Uitgesproken lastig – ik maak mij er ook zorgen over – is
het door de heer Te Veldhuis, maar ook door anderen aangeduide probleem van
het lekken uit de vertrouwenscommissie. Dat is een uitermate hinderlijk probleem,
maar laat ons wel zijn: het is helaas onderdeel van een bredere bestuurspraktijk
van lekken aan alle kanten, die zich in de laatste decennia zo ontwikkeld
heeft. De vraag is wat je daartegen kunt doen. Ik denk dat het helpt als wij
heldere regels hebben over de burgemeestersbenoemingen. Daar zijn wij nu met
elkaar mee bezig. Ik denk dat het helpt als wij toch nog maar eens een dringend
beroep op alle betrokkenen doen om de vertrouwelijkheid vooral zoveel mogelijk
in acht te nemen. Ik denk dat het ook bij gelegenheid helpt als er eens een
keer een rijksrecherche-onderzoek tegenaan wordt gezet, in de hoop dat dat
iets boven water kan krijgen. Dat lukt niet altijd. Zoals bekend is er een
situatie geweest waarin wij de rijksrecherche gevraagd hebben om een onderzoek
in te stellen; dat onderzoek heeft geen resultaten opgeleverd, terwijl er
wel gelekt was. Dat kan dus ook gebeuren. Tot veel meer dan dat kom ook ik
natuurlijk niet. Ik zou niet weten welke andere instrumenten de rijksoverheid,
de commissaris van de koningin of wie dan ook heeft om te garanderen dat er
niet meer uit vertrouwenscommissies wordt gelekt. Mevrouw Scheltema heeft
op zichzelf gelijk: stel je voor dat je de gehele gemeenteraad erbij betrekt;
dan leidt een mathematische benadering ertoe dat de kans op
lekken toeneemt. Dat is in het algemeen wel het beeld: hoe meer mensen ergens
bij betrokken zijn, hoe groter de kans. Ik heb de door de heer De Cloe genoemde
studies niet gelezen, maar elders merk ik het wel: hoe meer mensen aan tafel
zitten, hoe groter de kans.De heerDe Cloe(PvdA)Het kan best zo zijn: hoe beslotener het is, hoe groter de nieuwsgierigheid.MinisterDijkstalDat is een andere vraag. Natuurlijk: als iets openbaar is, kan het ook
niet meer lekken.De heerDe Cloe(PvdA)Als naast de vertrouwenscommissies ook de gemeenteraden, al dan niet besloten,
worden geïnformeerd, neemt de druk van bijvoorbeeld wethouders die graag
weten wie volgens de voordracht hun nieuwe burgemeester wordt aanmerkelijk
af. Dat kan ik u verzekeren.MinisterDijkstalEr zijn nog veel meer andere kapers op de kust. Ik ben daar niet zo gerust
op. Maar hoe het ook zij, ik zeg graag toe dat ik waar dat kan het mijne eraan
doe om het tegen te gaan, het te voorkomen en te waarschuwen, te pleiten en
te smeken. Ik vind het lekken heel slecht voor het beeld van de politiek in
zijn geheel. Dat zijn wij wel met elkaar eens.De heer Te Veldhuis en daarna mevrouw Scheltema vroegen of niet eens een
uitgebreide studie gewijd moet worden aan monisme en dualisme op lokaal niveau.
De heer Stellingwerf gaat zover te vragen, of wij niet eerst een fundamenteel
debat hierover hadden moeten voeren voordat wij überhaupt hierover kunnen
beslissen. De heer Rehwinkel zeg ik, dat de discussie in de ministeriële
commissie niet hierover ging, maar over de vraag hoe wij op rijksniveau het
monisme dat insluipt in het dualistische stelsel dat wij daar hebben kunnen
bestrijden.De heerRehwinkel(PvdA)En wat hebt u daar allemaal bereikt?MinisterDijkstalWij zijn heel hard aan het werk. Het heeft ook iets te maken met primaat-politiek
en een heleboel andere dingen. Ik ga daar nu niet op in.Zoals men weet, ben ik bezig met een notitie over de subsidiëring
van de politieke partijen. De wetenschappelijke instituten houden een warm
pleidooi om overeind gehouden te worden. Als er nu één terrein
is waar die wetenschappelijke instituten eens aardig in zouden kunnen duiken,
is het dit brede onderwerp van monisme en dualisme op gemeentelijk niveau.Wij weten allemaal dat de kentering is begonnen op het moment dat men
programcolleges is gaan maken, ergens aan het eind van de jaren zestig. Om
kennelijk onvermijdelijke redenen in samenhang met de maatschappelijke ontwikkelingen
ontstaan in de raden discussies over de verhouding tussen de raad en het college.
Dat heeft allerlei vormen aangenomen. Je kunt nu vaststellen dat er bepaalde
dualistische elementen zijn ingeslopen in een systeem dat ooit als monistisch
is opgezet. De ene raad gaat daar verder in dan de andere. Dat vind ik overigens
op zichzelf niet zo erg. Ik zie niet in waarom, de autonomie van de gemeente
als startpunt kiezend, de ene gemeente dat op precies dezelfde manier zou
moeten doen als een andere gemeente. Ik zie daar op zichzelf geen bezwaar
in. Als je werkelijk wilt nadenken of je ons hele systeem, dat op een monistisch
stelsel is gebouwd, wilt omgooien, moeten daarbij nog veel meer andere onderwerpen
worden betrokken. Eigenlijk hoort daar zelfs de verruiming van het belastinggebied
bij. Dat geldt ook voor de lastige vraag over inkomensbeleid, dat altijd door
het Rijk wordt gevoerd, hoewel wij weten dat de gemeenten het ook een beetje
voeren. Zo zijn er nog veel meer aanpalende gebieden, die het interessant
maken.Ik heb eerlijk gezegd zelf niet zo'n behoefte om daar nu eens een brede
studie naar te doen. Daarom verwijs ik op dit algemene brede punt liever naar
wat de wetenschappelijke instituten zouden kunnen doen, als zij het leuk vinden.
Dat neemt niet weg dat er best een aantal praktische punten kunnen zijn, zo
zeg ik de heer Te Veldhuis. Wij stuiten natuurlijk in discussies als die van
vandaag op punten waar je nog naar zou willen kijken. Ik geloof echter niet
dat het nuttig is om veel verder te gaan. Ik vind het ook niet nodig dat wij
die hele fundamentele discussie eerst voeren voordat wij over deze onderwerpen
een beslissing nemen. Op dit punt ben ik het oneens met de heer Stellingwerf.Mevrouw Varma pleitte ervoor, als wij een voorkeursbeleid voor vrouwen
en allochtonen willen voeren dat verder zichtbaar te maken in een actief ondersteuningsbeleid.
Ik noem het maar zo, want anders is het wel erg vrijblijvend. Ik wil dat graag
doen. Het aantal vrouwen in het burgemeestersambt vertoont gelukkig een stijgende
tendens. Wij hebben er sinds 1 januari 7 bij, dus ik zit al op 85. Het vervelende
is dat het een soort Echternach-processie is: twee vooruit en dan weer één
eraf. Dat is wat moeizaam. Laat ons reëel zijn. De politieke partijen
zelf spelen een belangrijke rol. Ik weet dat in een aantal situaties zowel
de commissarissen van de koningin als de vertrouwenscommissies het best anders
gewild zouden hebben, als daarvoor op dat moment geschikte vrouwelijke kandidaten
aanwezig waren geweest. Ik weet dus dat er echt wel eens andere mechanismen
een rol spelen, maar helaas komt het ook voor dat er op het moment dat het
nodig is, geen vrouwelijke kandidaten beschikbaar zijn. Dit is dus een opgave
voor de politieke partijen, maar ook voor mij; ik bespreek namelijk geregeld
met de politieke partijen, hoe wij daarbij verdere stimulansen zouden kunnen
geven.Ik denk dat dit nog sterker geldt voor het migrantenbeleid. Ik zou daar
best nog wel een impuls aan willen geven. Het spijt me, de lobbygroep migranten
ken ik niet; die is er dan ook niet zo goed in geslaagd om te lobbyen, want
ik geloof niet dat er veel kandidaten beschikbaar zijn gekomen via de lobbyisten
in de Kamer. Maar dit neemt niet weg dat ik gaarne zal nagaan hoe wij hierbij
stimulerend kunnen optreden. Mevrouw Varma moet mij anders maar eens vertellen
wie die lobbygroep vormen, want ik wil er best eens over praten om vervolgens
na te gaan hoe wij via de politieke partijen iets op dit punt zouden kunnen
bereiken.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)In de vorige periode, toen u nog geen minister was, was die lobbygroep
erg actief. Men had ook al gesprekken gevoerd met mevrouw Dales, waarbij zij
ferme uitspraken heeft gedaan over migranten als burgemeester.
Naar die groep verwijs ik.De heerDe Cloe(PvdA)Maar dat is toch ook een verantwoordelijkheid van de politieke partijen
zelf.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Natuurlijk, maar ik denk dat de minister van Binnenlandse Zaken ook een
ondersteuningsbeleid voor vrouwen en migranten kan voeren.MinisterDijkstalVoorzitter! Vervolgens de vraag van mevrouw Varma of wij niet meer ruimte
zouden moeten maken voor "de vrijen en de onafhankelijken". Ik ben daar toch
niet vóór. Wij moeten realistisch zijn; als burgemeestersbenoemingen
plaatsvinden volgens een systeem waarin lobbyisten een rol spelen, die allemaal
voortkomen uit politieke groeperingen, en als de aanbeveling wordt gedaan
door een vertrouwenscommissie, die naar haar aard voortkomt uit politieke
groeperingen, namelijk de politieke groeperingen die in de gemeenteraad vertegenwoordigd
zijn, dan is het een illusie om te denken dat iemand die daar niets mee te
maken heeft, enige kans zou hebben. Ik heb er in zekere zin ook wel bezwaar
tegen, want ik vind nog steeds dat de politieke partijen het hart van ons
hele stelsel vormen. Het is jammer dat er misschien een "dip" in zit; daar
moeten wij verbetering in proberen te brengen. En ik vind dat het niet onredelijk
is om een onafhankelijke die zich beschikbaar wil stellen voor het openbaar
bestuur, te vragen om zich aan te sluiten bij een van de politieke groeperingen.
Om die redenen geloof ik niet dat er veel ruimte is voor zulke mensen.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Voorzitter! De minister zegt hiermee dus dat burgemeesters alleen uit
politieke partijen kunnen voortkomen?MinisterDijkstalIk weet niet wat u daarmee bedoelt. Ik zeg niet dat er nu een wet komt
waarin staat dat je in dit land slechts burgemeester kunt worden als je lid
bent van een politieke partij. Nee, ik schets wie erover gaan – dat
zijn allemaal mensen die politieke partijen vertegenwoordigen, zowel op rijksniveau
als in de vertrouwenscommissie – en ik beschrijf hoezeer het noodzakelijk
is dat die politieke partijen het hart van ons openbaar bestuur blijven vormen.
Ik wil GroenLinks overigens wel complimenteren, want deze partij heeft bij
de samenstelling van sommige lijsten met succes geprobeerd, niet alleen uit
het eigen ledenbestand te putten, maar die mensen zijn daarna wel lid geworden
van GroenLinks. Dat is nu juist het punt; het is goed om onafhankelijken ruimte
te geven, maar dan is het toch niet onlogisch om deze mensen zich daarna te
laten binden aan een van de politieke groeperingen?De heerDe Cloe(PvdA)Voorzitter! Zou de minister de Kamer erover kunnen informeren, in hoeverre
mensen die niet gebonden zijn aan een landelijke politieke partij, daadwerkelijk
meesolliciteren of door de commissaris van de koningin naar een vertrouwenscommissie
worden doorgestuurd?MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)In het verleden zijn er toch burgemeesters geweest die onafhankelijk waren?
Hoe zijn die dan benoemd?MinisterDijkstalIk weet niet of het waar is wat u zegt, maar als het waar is, dan is het
niet zo moeilijk omdat er niet bij wet een eis ligt. Ik heb het genoegen gehad
dat ik in een Friese gemeente iemand van de Frske Nationale Partij mocht benoemen.
Dit is geen nationale partij, in de zin van hier vertegenwoordigd. In een
bepaalde setting was dit mogelijk. Wel was betrokkene lid van een provinciale
partij.Ik hoor dat we niet over het materiaal beschikken om de vraag van de heer
De Cloe om na te gaan hoe zich dit in het verleden heeft ontwikkeld te beantwoorden.
Ik wil er nog wel eens naar kijken, maar ik vrees dat we het niet kunnen.De heerDe Cloe(PvdA)Ik vraag niet naar alle sollicitanten. Ik neem aan dat u altijd de lijst
krijgt van de vertrouwenscommissies samen met het rapport van de commissaris
van de koningin. Op de lijst van de vertrouwenscommissie die de voordracht
gedaan heeft, staan alle namen. Daar kunt u uithalen of ze lid zijn van een
landelijke politieke of een plaatselijke partij.De voorzitter:Voordat ik het woord aan de minister geef, stel ik voor dat ik geen interrupties
meer toesta. Anders komen we niet toe aan een tweede termijn.MinisterDijkstalIk zal dit laten nagaan. Het gaat dan om de voordracht en dat is wat gemakkelijker.De heren Stellingwerf en Van den Berg hebben om niet onbegrijpelijke redenen
er nogmaals voor gepleit dat we vooral bij de politieke weging de kleine partijen
niet moeten vergeten. Ik heb gelukkig een benoeming in die richting kunnen
doen. Of het voldoende was, is vers twee. De partij van de heer Stellingwerf
zal meer teleurgesteld zijn, omdat de benoeming de partij van de heer Van
den Berg betrof. Het is echter terecht dat zij hierop wezen. Als we als lijn
kiezen dat er een weerspiegeling moet zijn van de politieke groeperingen,
dan geldt dit ook naar rato voor de kleinere partijen. Ik zie in de praktijk
dat ze vrij snel in elke concrete situatie kunnen worden weggedrukt. Dit punt
zal ik nogmaals nadrukkelijk onder de aandacht van de commissarissen van de
koningin brengen.De heer Van den Berg vroeg naar de handelwijze ten opzichte van de politieke
spreiding. Van het grootste belang is dat wij die erkennen. Er zat iets dubbels
in de ontwikkelingen van de afgelopen jaren. Als we erkennen dat het op zichzelf
een zelfstandige factor is die meegewogen moet worden dan is het daarna aan
de commissarissen van de koningin. Aan het eind zit de minister van Binnenlandse
Zaken er ook nog. Als het niet lukt in dit land, dan moet ik maar eens afwijken.
Daar kan een zegenende werking van uitgaan, ook in de richting van toekomstige
vertrouwenscommissies. Ik heb me voorgenomen om af te wijken, indien dit noodzakelijk
is.De heer Van den Berg was er blij om dat de betekenis van het herbenoemen
een plek in de notitie had gekregen, maar hij vroeg wat het precies betekent.
Ik vind dat dit geen automatisme moet zijn. Het moet serieuzer worden opgepakt,
serieuzer door de vertrouwenscommissie en serieuzer door degene die moet herbenoemen.
U moet dit nadrukkelijk plaatsen in het te ontwikkelen management/development-beleid.
Wil je werkelijk de kant op van horizontaal doorstromen, enz.,
dan lukt dit pas als het moment waarop zich dit voordoet ook serieus wordt
genomen. In die zin willen wij het proberen en dit moet nog nadere invulling
krijgen.De voorzitter:We hebben nog maar beperkte spreektijd. Ik heb in eerste termijn ruim
de gelegenheid gegeven om te interrumperen. Daarom denk ik dat deze termijn
gebruikt kan worden om nog een enkele nadere vraag te stellen of, indien nodig,
moties in te dienen. Het lijkt mij niet nodig dat men elkaar uitgebreid gaat
interrumperen.Tweede termijn van de zijde van de commissieDe heerDe Cloe(PvdA)Mijnheer de voorzitter! De PvdA-fractie kiest voor een systeem waarbij
de gemeenteraad de burgemeester kiest. Daar zijn wij een voorstander van,
dat is wenselijk. Ik begrijp dat de minister daar niet zoveel voor voelt.
In de Kamer proef ik daarover ook andere standpunten. Ik kom dan met een tweede
stap. De PvdA zegt dan: kom dan met een systeem waarin je zo dicht mogelijk
zit bij wat je voorstaat. Het lijkt mij buitengewoon legitiem om dat te willen.
Dat zou versterkt kunnen worden; niet met de varianten van de minister, maar
wel met een andere mogelijkheid. De minister heeft eerst een koers gevaren
waarbij hij zelf zei dat best argumenten zijn aan te dragen waarom de aanbeveling
vanuit de vertrouwenscommissie besproken gaat worden met de gemeenteraad.
Hij heeft dat zelf in zijn eerste notitie ook naar voren gebracht. Daar is
hij toch van teruggekomen. Hij beperkt het nu tot de vertrouwenscommissie
die de aanbeveling doet. Ik wil de minister toch voorstellen om dat punt van
die aanbeveling naar de gemeenteraad van belang te laten zijn. Ik wil dat
onderstrepen door op dat punt een motie in te dienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van oordeel, dat de huidige aanstellingswijze van de burgemeesters verbetering
behoeft;spreekt uit dat de gemeenteraad bij de burgemeestersbenoemingen het recht
van aanbeveling krijgt en verzoekt de regering daartoe voorstellen aan de
Kamer voor te leggen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden De Cloe, Scheltema-de Nie en Oedayraj
Singh Varma. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 131 (21427).De heerDe Cloe(PvdA)Voorzitter! Ik heb ook collega Van der Heijden gevraagd om deze motie
te ondersteunen, omdat twee jaar geleden heel uitdrukkelijk ook in zijn debat,
toen wij het hadden over de commissie-Montijn, naar voren is gebracht dat
dit een rol zou kunnen spelen. Ik vind het jammer dat hij dat niet heeft gedaan.Ik heb gezegd dat zo'n commissie zowel tevoren als achteraf in aanraking
komt met de zogenaamde bovenlokale elementen. Dat kunnen dus sturende elementen
zijn, hoe je het ook wendt of keert. Dat zijn nadrukkelijk sturende elementen.
Ik zeg het wellicht wat zwaarder dan de minister het zelf vat, maar dat speelt
wel een rol. Dat doet naar het oordeel van de fractie van de PvdA afbreuk
aan de sterke verantwoordelijkheid die juist zou moeten liggen op het gemeentelijk
niveau en waar de minister in zijn oorspronkelijke notitie ook helderder in
was. Het zwaartepunt moet liggen bij de gemeenteraad. Ik wil daar naartoe.
Ik vind dan ook dat sturende elementen, zoals politieke kleur, terug moeten
komen. Ik wil zo dicht mogelijk naar de door de raad gekozen burgemeester.Wat betreft de rol van de commissaris van de koningin heeft de minister
absoluut niet bijgedragen tot verheldering. Alleen al uit de woorden van de
commissarissen van de koningin heb ik begrepen dat zij wat de minister voorstelt,
ervaren als een beetje terugzetten in de procedure. Ik heb er geen enkele
moeite mee dat de minister dit zo voorstelt en dat de commissarissen van de
koningin dit zo ervaren. Maar nu komt de minister met een verhaal dat zij
toch wel een belangrijke rol spelen. Nogmaals, als de minister vraagt waar
hij met zijn notitie aan toe is, is dat voor de PvdA dat wat hij opschrijft.
Dat betekent dat het zwaartepunt wat ons betreft bij de gemeenteraad komt
te liggen, maar de minister kiest dan zelf voor de vertrouwenscommissie. Dat
betekent dus een adviserende rol voor de commissaris van de koningin.Over de rechtspositie van de burgemeesters heeft de minister gezegd dat
hij zijn best zal doen om nog dit jaar een regeling te treffen. Uit de informatie
die ik heb gekregen, weet ik dat er een langdurig overleg is binnen het georganiseerd
overleg om daar wat voor elkaar te krijgen, maar dat dit op dit moment nog
niet tot resultaten heeft geleid. Dat leidt ertoe dat ik, om de minister nadrukkelijk
te steunen, maar dan wel om dit jaar met een regeling te komen, een motie
indien.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van oordeel, dat op het terrein van de rechtspositie van de burgemeester
de nodige verbeteringen gewenst zijn;verzoekt de regering nog dit jaar een toegesneden wachtgeldregeling, vergelijkbaar
met de bestaande regeling voor wethouders, voor burgemeesters in te voeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden De Cloe, Scheltema-de Nie, Van
der Heijden, Te Veldhuis, Oedayraj Singh Varma, Van den Berg en Stellingwerf.Zij krijgt nr. 132 (21427).MinisterDijkstalIk mis de financiële dekking hiervan. Is die ook aangegeven?De heerDe Cloe(PvdA)U heeft zelf gezegd dat u uw best zou doen om dat dit jaar te regelen.
Hoe zag u dat dan?MinisterDijkstalIk ben daar nog niet mee klaar! U zegt het nu zo makkelijk.De heerDe Cloe(PvdA)U hebt tijdens de begrotingsbehandeling toegezegd dat u dit wilt organiseren.
 U hebt daarnet toegezegd dat u dit, als het kan, nog dit jaar
zult doen. Wij benadrukken "dit jaar" en nu vraagt u ons hoe wij het voorstel
dat u dit jaar wilt doen, willen dekken.MinisterDijkstalMisschien op voorwaarde dat de middelen hiervoor beschikbaar komen.De heerDe Cloe(PvdA)Hebt u deze kanttekeningen daarstraks ook geplaatst, toen u zei dat u
uw best zou doen om het dit jaar te regelen?De voorzitter:Ik denk dat de minister het beste in zijn termijn kan antwoorden.De heerDe Cloe(PvdA)Ik ben er benieuwd naar.Ik maak nog een opmerking over de positie van burgemeesters van herindelingsgemeenten.
De minister denkt aan horizontale doorstroming en aan een andere functie.
Hiermee ben ik het eens, en ook met het benoemen van waarnemers waar je herindeling
ziet aankomen. De minister kan op dit punt rekenen op de steun van de fractie
van de Partij van de Arbeid. Ook de algemene bestuursdienst kan een element
zijn waarnaar wij in dit verband kunnen kijken.De minister zegt dat hij bezig is met een sociaal statuut hiervoor. Hij
zegt ook dat hij in dat kader wil praten over de ontwikkeling van een seniorenbeleid.
Wat verstaat hij daaronder en hoe zit het op dit punt met de financiën?
Wanneer mag de Kamer duidelijkheid hierover verwachten? De druk om op korte
termijn helderheid hierover te krijgen, neemt toe.Voorzitter! U hebt gemerkt dat ook de meningen binnen de kamerfracties
over de procedure van burgemeestersbenoemingen nogal uiteenlopen. Ik vind
dat wat jammer. Ik had van de fractie van het CDA, niet van de persoon van
de heer Van der Heijden, meer steun verwacht op grond van eerdere standpunten.De minister heeft er gelijk in dat fracties er best verschillend over
kunnen denken. De stelling van de fractie van de Partij van de Arbeid is:
kom dan zo dicht mogelijk bij het standpunt dat je als partij wilt innemen.
Daar kiest de fractie van de Partij van de Arbeid voor.De voorzitter:Er zijn nog enkele minuten voor de heer Rehwinkel in tweede termijn.De heerRehwinkel(PvdA)Hieruit blijkt al een beetje dat de wethouder van buiten nog voordat hij
is geboren, al een soort van stiefkindje is, mijnheer de voorzitter. Er is
vandaag immers in de meest fraaie en uitvoerige bewoordingen vooral over de
burgemeester gesproken.De heer Stellingwerf heeft gezegd dat ik had gezegd dat de wethouder van
buiten in strijd met de Grondwet is. U zei dat ik maar in tweede termijn hierop
moest reageren. Dat doe ik nu ook. Ik heb dat niet gezegd. Ik heb gezegd dat
de wethouder en de gedeputeerde van buiten een bijdrage vormen tot dualisme
op gemeentelijk en provinciaal niveau. Hiervoor kan niemand de ogen sluiten,
ook niet degenen die nog geen definitief standpunt willen innemen over de
inrichting van het provinciale en het gemeentelijke bestuur in de toekomst.
Wij willen de weg naar dualisme best op.Ik kan de minister het meest royale compliment geven dat er te geven is,
omdat ook hij zo royaal was. Het is prima dat het traject voor grondwetsherziening
wordt ingezet. Nog beter is het dat wij ons nog niet definitief op het vereiste
van homogeniteit hoeven vast te leggen. Ik vraag hem, in het traject naar
de grondwetsherziening nog op het vraagstuk van het van kleur verschieten
in te gaan. In hoeverre moet het mogelijk zijn dat er tijdens een periode
van kleur wordt verschoten en voor een ander regime wordt gekozen?Ik heb nog een kleine correctie. De heer Van der Heijden heeft gezegd
dat tussentijdse verkiezingen geen bijdrage tot dualisme vormen. Nu had hij
weinig spreektijd voor dit onderwerp, maar dat zal ook met zijn rol als oppositievoerder
te maken hebben. Ik neem het hem dus niet kwalijk. Of tussentijdse verkiezingen
een bijdrage tot dualisme vormen, hangt af van de manier van ontbinding. Dat
de Kamer in zekere meerderheid vindt dat de mogelijkheid tot het houden van
tussentijdse verkiezingen wenselijk is, is hier wel gebleken. Ik hoop dan
ook dat de minister er nader op wil ingaan en dien hierover een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat nadere besluitvorming gewenst is over de vraag of tussentijdse
verkiezingen van gemeenteraden en/of provinciale staten mogelijk moeten worden
gemaakt als lokale en/of provinciale omstandigheden daartoe aanleiding geven
en, zo ja, onder welke voorwaarden dat dan zou kunnen gebeuren of moeten gebeuren;verzoekt de regering een voorbereidende notitie over dit vraagstuk op
te stellen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Rehwinkel en Te Veldhuis. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 133 (21427).De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Aan het begin van mijn eerste inbreng heb ik een grapje gemaakt
over de afspraak van de fractievoorzitters over de invulling van de vacatures
voor commissarissen. De heer Dijkstal was heel slim en ging daar op een gladde
manier aan voorbij. Dat zou ik ook gedaan hebben. Toch kom ik op mijn opmerking
terug. Tegenover de mensen die solliciteren en de mensen die moeten selecteren,
moeten wij namelijk zuivere koffie schenken. Of wij gaan de weg op die de
minister in zijn brief van 8 november aanbeveelt en die door de heer De Cloe
nadrukkelijk is weergegeven of we laten de verantwoordelijkheid steeds meer
bij de minister zelf terechtkomen. In dat laatste geval staat hij onder invloed
van het nationaal krachtenveld. Dat vind ik overigens heel legitiem. Ik vind
dat de minister op dit punt duidelijk mag zijn en dat hij dit vraagstuk niet
moet negeren.Voorzitter! Ik voel niets voor de motie van de heer De Cloe. Ik snap dat
hij dat teleurstellend vind. Ik heb gevochten voor wat ik van waarde vond
en verder geldt hier dat er sprake is van voortschrijdend inzicht. Daarop
beroept ook de minister zich.De heerDe Cloe(PvdA)Inzicht van uw fractie of van uzelf?De heerVan der Heijden(CDA)Van allen. Ik zeg er uitdrukkelijk bij, dat alles wat ik over dit onderwerp
heb gezegd – en ik geloof in de gekozen burgemeesters – alleen
past bij een volledig duaal stelsel. De heer Te Veldhuis vroeg: zullen we
de discussie hierover starten onder leiding van de minister van Binnenlandse
Zaken zelve? Met de heer Te Veldhuis ben ik het op dit punt eens. De minister
speelt de bal echter terug naar de politieke partijen. Er zal op den duur
sprake zijn van in partijpolitiek opzicht "gebeeldhouwde" standpunten. Ik
zie echter liever dat er meer sprake is van een neutrale opstelling en dat
in dezen door Binnenlandse Zaken wordt gehandeld.Dan wil ik nog iets zeggen over de problematiek van burgemeesters die
beschikbaar komen bij herindelingen. Ik vind het fijn dat de minister vanavond
duidelijk verantwoordelijkheid neemt voor de burgemeesters die het slachtoffer
worden van herindelingen. Ik waardeer zijn opstelling in dezen dus zeer. Nadrukkelijk
wijs ik erop, dat de burgemeesters die in een wachtgeldsituatie komen, in
een nog slechtere positie verkeren dan hun eigen ambtenaren die bij gemeentelijke
herindelingen hetzelfde overkomt. Of de minister nu wel of niet geld heeft
om ter zake te kunnen helpen, ik vind dat de verantwoordelijkheid die het
ministerie van Binnenlandse Zaken bij gemeentelijke herindeling heeft alleen
maar met zich kan brengen, dat voor dit probleem een oplossing wordt gevonden.
In dat licht zet ik nog een keer een dikke streep onder het gestelde in de
motie van de heer De Cloe ter zake.Ik zal niet veel woorden vuil maken over het benoemen van de wethouder
buiten de raad om. Ik wijs zulks op dit moment af en daarbij geldt weer mijn
benadering ten aanzien van het duale stelsel. Tussentijdse verkiezingen wijs
ik niet af. De heer Rehwinkel zal ik in dezen steunen. Te denken valt aan
meer dan twee gevallen. Ik kan mij al direct een paar gemeenten herinneren
waar anders dan in de gevallen die zijn genoemd, het voorgestelde zou kunnen
gebeuren.Vervolgens kom ik nog te spreken over de rol van de commissaris van de
koningin. De minister heeft deze kwestie voorzichtig benaderd en gesproken
over een win-win-situatie. Het is prachtig wat hij zei, maar laten we op dit
punt wel duidelijk zijn. De commissaris van de koningin blijft van het begin
van het einde verantwoordelijk voor zijn rol in het proces. Die rol is overigens
omschreven in de instructie voor de commissaris van de koningin. Hij blijft
dus de adviseur van de minister en hij wordt ook aangeduid als rijksorgaan.
Hiermee moeten wij niet sjoemelen. Er werd gesuggereerd, dat de commissaris
van de koningin in bijzondere omstandigheden advies kan geven. Daar ben ik
op tegen. Ik begrijp uit de woorden van de minister dat hij dat ook is. Je
kunt in dit verband allerlei benamingen bezigen, maar ik vind dat je niet
zozeer op de woorden moet letten, maar wel op de betekenis ervan.Voorzitter! Ten slotte wil ik nog iets zeggen over de uitholling van het
burgemeesterschap. Overigens, ik heb het woord "uitholling" zelf niet gebruikt.
Ik heb slechts geprobeerd twee dingen aan te geven. We hebben niet veel aandacht
besteed aan de analyse van wat er met de burgemeesterschap in Nederland aan
de hand is. Het burgemeesterschap maakt een bijzondere ontwikkeling door.
Dat zegt het genootschap ook. Je ziet dat het leiderschap van de burgemeester
weer aantrekt. In die zin is er geen sprake van uitholling. Ik heb heel uitdrukkelijk
gevraagd om die burgemeester, zoals Van Thijn in zijn beroemde rapport "De
burgemeester ontketend" heeft aangegeven, meer instrumenten te geven om die
leidende rol in het college op zich te nemen. Ik wil dat dolgraag nog eens
onderstrepen.De minister zegt: het systeem niet gesloten. Daar ben ik het mee eens.
Management development; mee eens. Een open systeem waarin burgemeesters niet
alleen naar grotere gemeenten promoveren, maar ook op gelijk niveau elders
gaan zitten; allemaal mee eens. Het ging mij er in mijn scherpe uitlatingen
vooral om dat wij niet goed moeten vinden dat men zowel in de politiek als
daarbuiten het burgemeesterschap beschouwt als het eigendom van de politiek.
Ik houd staande dat een heleboel mensen zeker in aanmerking komen, maar dat
de omstandigheden van het burgemeesterschap en van de politiek bepaald niet
gunstig zijn om die kwaliteiten binnen te halen. Dat is heel jammer.De heerTe Veldhuis(VVD)Voorzitter! Ik wil een drietal moties indienen op punten die zijn blijven
hangen dan wel waarover wij het niet eens zijn.Een punt koppel ik aan de opmerking van de minister dat hij heeft gewacht
met een APPA-regeling totdat er meer helderheid komt over gekozen of benoemde
burgemeester met daaraan gekoppeld de vraag: benoeming wel of niet deconstitutionaliseren,
wel of niet in de Grondwet houden. Ik denk dat het voor de helderheid goed
is dat de Kamer daarover een uitspraak doet. Overigens denk ik dat dit punt
niet alleen in de Tweede Kamer een rol speelt, maar ook in de Eerste Kamer
een rol zou moeten spelen. Een eventuele wijziging van de Grondwet moet uiteraard
ook door de Eerste Kamer worden goedgekeurd: in eerste instantie met een gewone
meerderheid en in tweede instantie met tweederde meerderheid, een gekwalificeerde
meerderheid. Ik dien op dit punt een motie in samen met de heer Van der Heijden
in navolging van een eerdere motie-Tilanus om de benoeming van burgemeesters
door de Kroon in de Grondwet te laten. Die vinden wij van zodanig belang dat
wij daar niet aan moeten rommelen. Ik kan mij voorstellen dat daarvoor een
meerderheid is te vinden, niet alleen in de Tweede Kamer, maar ook in de Eerste
Kamer, waar het CDA en de VVD de meerderheid hebben. Als zij daar hetzelfde
zouden denken als hier, zou de minister zich misschien heel veel tijd kunnen
besparen met de voorbereiding van een grondwetswijziging. Ik vind dan ook
dat wij moeten proberen om die helderheid zo snel mogelijk te scheppen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van oordeel, dat de benoeming van de commissaris van de Koning en de burgemeester
van zodanig belang is voor het staatkundig bestel in Nederland dat bepalingen
hieromtrent in de Grondwet noodzakelijk zijn; nodigt de regering uit geen voorstellen bij de Staten-Generaal aanhangig
te maken die ten doel hebben de bepalingen omtrent de methode van aanwijzing
van de commissaris van de Koning en de burgemeester uit de Grondwet te verwijderen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Te Veldhuis en Van der Heijden.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 134 (21427).De heerTe Veldhuis(VVD)Voorzitter! De tweede motie is opgekomen naar aanleiding van de opmerking
van de minister in eerste termijn over het al dan niet homogeen moeten zijn
van wethouders in de gemeenteraad. Ik dank de minister voor zijn ontboezeming.
Ik neem nu ook kennis van zijn persoonlijke mening. Ik heb in de eerste termijn
het woordje "soepzooitje" gebruikt. Laat ik nu maar de anti-soepzooimotie
indienen. Ik vind dat er in tussenliggende periodes niet met dingen moet worden
geëxperimenteerd die wij eigenlijk niet willen. Als de regering zegt
dat zij geen niet homogeen stelsel wil, dan moet je in de tussentijd niet
experimenteren met niet homogene stelsels.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het niet gewenst is om te experimenteren met een systeem
waarbij een deel van de wethouders wel en een ander deel geen deel uitmaakt
van de gemeenteraad;van oordeel, dat alleen homogene systemen in aanmerking zouden moeten
komen;dringt er bij de regering op aan niet met mixvormen te experimenteren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Te Veldhuis. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 135 (21427).De heerRehwinkel(PvdA)Uit de eerste termijn van de heer Te Veldhuis heb ik begrepen dat hij
wel wil experimenteren met homogene colleges van binnen of van buiten de raad.
Daarvoor is naar mijn idee echter grondwetsherziening nodig. Ik heb op die
vraag nog geen duidelijk antwoord gehad. Ik vraag ook de minister of het voorstel
van de heer Te Veldhuis onder de huidige Grondwet mogelijk is.De heerTe Veldhuis(VVD)Die vraag is in eerste termijn inderdaad ook gesteld. De minister heeft
haar niet beantwoord. Ik ben ervan uitgegaan dat voor experimenten zoals voorgesteld
door de regering, hetzelfde geldt als voor de door mij gewenste experimenten.
Ik kan de vraag slechts doorspelen aan de minister.De heerRehwinkel(PvdA)Volgens mij staat het antwoord in de notitie van de regering.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik wil slechts het politieke en bestuurlijke signaal afgeven dat wij geen
experimenten moeten doen met structuren die wij niet willen. Ik vind dat een
raar voorstel; daar moeten wij absoluut niet aan beginnen. Als de conclusie
dan is dat wij niet kunnen experimenteren, dan is dat jammer. Dan wachten
wij maar op de grondwetswijziging. Dat kost enige tijd, maar dat is geen reden
om tussendoor met soepzootjes te gaan rommelen.De heerDe Cloe(PvdA)Ik trek de conclusie dat de VVD op het punt van de staatkundige vernieuwingen
tot nu toe alleen met het referendum akkoord is gegaan, omdat dat afgesproken
was in het regeerakkoord. Alle andere dingen worden als "soepzootje" of "gerommel"
omschreven. Alleen als het bij formatie-onderhandelingen wordt afgedwongen,
komt er eventueel iets uit. Op alle andere punten is de VVD niet thuis.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik heb zojuist samen met de heer Rehwinkel een motie ingediend over tussentijdse
verkiezingen. Dadelijk zal ik samen met hem en mevrouw Scheltema een motie
indienen over de mogelijkheid van dualistische systemen. Wij gaan dus verder
dan alleen het referendum, maar wij hebben natuurlijk wel onze eigen lijn.
Dat betekent dat wij niet met alles wat de heer De Cloe wil, hoeven mee te
gaan. Wat wij hebben afgesproken, komen wij na – een man een man, een
woord een woord – maar wij hebben de handen vrij bij onderwerpen waarover
wij niets hebben afgesproken. Dat wil niet zeggen dat het nadenken ophoudt.
Wij gaan door. Op een aantal punten willen wij gefundeerde notities van de
regering om op basis daarvan met elkaar op een gezonde manier verder te discussiëren.
Wij willen niet zomaar even, kort door de bocht, op een late avond ergens
mee akkoord gaan.Voorzitter! Ik heb al een motie aangekondigd over monisme versus dualisme.
De minister heeft de bal handig teruggespeeld naar de politieke partijen met
hun gesubsidieerde onderzoeksbureaus. Zoeken jullie het maar uit. Dat is een
begaanbare weg, maar wij zijn het in dit huis natuurlijk ook gewend om als
Kamer met de regering te discussiëren. Wij moeten een en-en-situatie
creëren en horen graag een fundamenteler benadering van het kabinet.
Voor de eigen opstelling schakelen wij dan wel onze partijbureaus in. Zeker
nu de ministeriële commissie staatsrechtelijke vernieuwing wordt opgeheven,
is dit een punt waarover wij samen verder moeten denken en spreken.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het gewenst is om een fundamentele discussie te voeren
over het functioneren van gemeenteraden en provinciale staten in het algemeen,
en daarbij in het bijzonder de vraag te betrekken of ook op het niveau van
beide organen een systeem van dualisme moet worden mogelijk gemaakt;verzoekt de regering een analyse te maken van het huidige functioneren
van deze organen en om alle pro's en contra's van monisme en dualisme op provinciaal
en gemeentelijk niveau te inventariseren en te voorzien van
een beleidsmatig oordeel,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Te Veldhuis, Rehwinkel en Scheltema-de
Nie. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 136 (21427).De heerTe Veldhuis(VVD)Voorzitter! Gelukkig tref ik ook bij de minister zorg aan over het lekken
uit vertrouwenscommissies. Hij geeft echter niet aan wat hij wil gaan doen.
Ik moedig hem aan om iets te bedenken waarmee de pakkans bij lekken wordt
vergroot en het lekken als zodanig wordt ontmoedigd. Dat is een heel ruime
formulering. Ik wil graag dat de minister er nog eens over nadenkt of dit
bijvoorbeeld met een behoorlijke strafbedreiging gepaard zou moeten gaan of
wat dan ook. Over alle middelen valt met ons te discussiëren, maar het
laten voortbestaan van de huidige situatie is absoluut niet aanvaardbaar.Tot slot kom ik op het sociaal beleid voor burgemeesters die niet meer
herbenoemd worden na een herindeling. Dit is een heel belangrijk punt; wij
hebben daar geen verschil van mening over. De andere bovenlokale belangen,
namelijk het benoemen van meer vrouwen en het ongeveer in overeenstemming
laten zijn van het burgemeesterskorps met de politieke-kleurverhouding in
het land, wegen voor ons echter even zwaar. Dat zijn drie gelijkwaardige elementen.
Als lobbyist zal ik de regering hierover blijven benaderen.De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Ik begrijp wat de heer Te Veldhuis zegt. Gezien het aantal
benoemingen dat in 1996 te verwachten is – dat is het jaar waarin dit
het zwaarste zal tellen – is die eis echter absoluut contraproduktief.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik behoef hier eigenlijk nauwelijks meer op te antwoorden, want links
en rechts van mij wordt al neen gezegd.De heerVan der Heijden(CDA)Je kunt het wel vinden, maar daarom zijn de feiten nog niet anders.De heerTe Veldhuis(VVD)Ik heb in eerste termijn ook al aangegeven dat een burgemeester die bij
een herindeling geen functie meer krijgt, niet per definitie automatisch ergens
anders benoemd kan worden. Dat hangt onder andere van de kwaliteitseis af.
Meestal zijn dat grotere gemeenten. De vraag is dan of iemand daar ook geschikt
voor is. Verder heb ik al gezegd dat veel van de burgemeesters van het CDA
indertijd op die stoel terecht zijn gekomen vanwege hun politieke kleur. Het
politieke firmament is echter veranderd. En dat is ook een sociaal gegeven
waar wij rekening mee moeten houden. Een benoeming geldt voor een periode
van zes jaar. Uiteraard hebben wij een aantal sociale overwegingen voor ogen
te houden. Een burgemeester die dit ziet aankomen, kan echter, mede gelet
op de nieuwe politieke verhoudingen, ook proberen om ergens anders aan de
bak te komen. Dat is volgens mij een plicht van burgemeesters die het zien
aankomen dat zij wel eens de kans zouden kunnen lopen om bij herindeling naast
een gemeente te grijpen.De heerVan der Heijden(CDA)Voorzitter! Ik wil hier toch nog iets over zeggen.De voorzitter:Neen, ik denk niet dat dit nu nog een keer bediscussieerd moet worden.
Het is in eerste termijn al uitvoerig aan de orde geweest.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! Zoals ik al in eerste termijn gezegd heb, kiest D66 als eerste
optie voor een door de raad gekozen burgemeester. Wij vinden het belangrijk
dat na dit debat duidelijk wordt of daarvoor een meerderheid bestaat in de
Kamer. Die duidelijkheid wil ik krijgen door een motie in te dienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat een rechtstreekse verkiezing van de burgemeester door
de gemeenteraad gewenst is;verzoekt het kabinet de daarvoor noodzakelijke wijzigingen van Gemeentewet
en Grondwet in gang te zetten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Scheltema-de Nie en De Cloe. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 139 (21427).MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! Ik krijg evenwel een beetje het gevoel dat de motie het niet
zal halen, zeker na het betoog van de heer Te Veldhuis. De gedachte aan een
deconstitutionalisering brengt hem al tot grote afkeer. Met zo'n koudwatervrees
wordt het echter nooit wat. Ik vind het uitermate teleurstellend dat zelfs
de poging om de benoeming van de burgemeester wat breder bespreekbaar te maken
via een gewone wettelijke behandeling, in de weg wordt gestaan. De minister
heeft hier gelukkig wel een lans voor gebroken, maar de zware klem van een
tweederde meerderheid en ontbinding wordt nog steeds gehandhaafd. Ik vind
dat jammer.Mocht mijn motie onverhoopt niet voldoende steun krijgen, dan houden wij
dus een benoemingenbeleid. Dat betekent voor ons, zoals ik in eerste termijn
heb gezegd, een marge voor de Kroon. Het betekent echter tevens een sterk
aanbevelingsrecht van de raad. Daarom heb ik de desbetreffende motie van de
heer De Cloe mede ondertekend. Het betekent ook dat de rol van de commissaris
wordt teruggedrongen tot het geven van advies aan de raad en de minister.Zo'n marge voor de Kroon houdt in dat sprake kan zijn van sturende elementen
in het beleid. Wat dat betreft ben ik het volledig met collega Te Veldhuis
eens. Als het gaat om die sturende elementen, dan moet het voorkeursbeleid
ten aanzien van vrouwen en migranten, de politieke kleur en de herindeling
gelijkwaardig zijn. Dat moet ook zo blijven. Het gaat niet aan om daarbij
de herindeling als sterk element naar voren te halen, iets dat de heer Van
der Heijden wel doet. Die kwestie moet heel duidelijk zijn. Dat geef ik de
minister mee. Als van die bijzondere sturende elementen gebruik wordt gemaakt,
dan moeten de vertrouwenscommissies dat ook weten.De heerDe Cloe(PvdA)Mevrouw Scheltema geeft er de voorkeur aan om de burgemeester te laten
kiezen door de gemeenteraad. Wanneer je dan binnen de kroonbenoeming op pad gaat – dat doet de minister – dan kun je toch voor
varianten kiezen die daar zo dicht mogelijk tegenaan liggen? Wat je als ideaal
stelt, benader je dan zo dicht mogelijk. Het meewegen van je politieke voorkeuren
zet je opzij, omdat je de voorkeur van de gemeenteraad belangrijker vindt.
Kiest D66 daar niet voor?MevrouwScheltema-de Nie(D66)D66 kiest voor een zware rol van de gemeenteraad. Als een door de raad
gekozen burgemeester niet te verwezenlijken is, dan blijft sprake van een
benoemingenbeleid. Dan zit daar een marge in. Dat valt niet te ontkennen.De heerDe Cloe(PvdA)Is het niet zo dat D66 daar als politieke partij gemakkelijker mee uit
de voeten kan, omdat zij dan beter in beeld komt bij benoemingen?MevrouwScheltema-de Nie(D66)Dat is niet de eerste overweging. Als sprake blijft van een benoemingenbeleid,
dan houdt dat een marge voor de Kroon in. Ik hoop dat dit ook nog eens ten
gunste van D66 uitwerkt, maar dat is een tweede. Zo wordt het trouwens niet
toegepast, want momenteel is maar 3% van het aantal burgemeesters afkomstig
van D66, terwijl wij, als je kijkt naar de landelijke verkiezingen, 16% zouden
moeten hebben. De eerste 50 burgemeesters moeten dus afkomstig zijn van D66
als je een beetje in de richting wilt komen.De heerDe Cloe(PvdA)Daarom moeten wij ook nooit streven naar een landelijke afspiegeling waar
het gaat om de burgemeesters. Dat kan nooit de uitkomst zijn, want dan zou
je elke vier jaar, na de uitslag van de landelijke verkiezingen, moeten komen
tot een herschikking van het burgemeestersbestand. Dat lijkt mij absoluut
ongewenst.MevrouwScheltema-de Nie(D66)De heer De Cloe heeft mij in eerste termijn niet horen zeggen dat sprake
moet zijn van een compleet evenwichtige verhouding. Dat is absoluut niet waar.
Globaal moet er iets van een afspiegeling van de politieke verhoudingen zijn,
zo lang het nog een benoemingenbeleid betreft.Dan de motie over de informatie van de vertrouwenscommissies.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat vertrouwenscommissies moeten weten waar zij aan toe zijn
als zij aanvangen met de selectie van kandidaten voor het ambt van burgemeester
of commissaris van de koningin;verzoekt het kabinet het ertoe te leiden dat een vertrouwenscommissie
tijdig op de hoogte wordt gesteld als in de benoemingsprocedure specifieke
sturende elementen zullen worden gehanteerd,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Scheltema-de Nie en Oedayraj Singh
Varma. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 138 (21427).MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! Het is ook belangrijk dat de vertrouwenscommissies tijdig
over profielschetsen kunnen beschikken. Dat geldt ook voor de kandidaten.
Dat brengt mij op de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat kandidaten voor het ambt van commissaris der koningin
of burgemeester zich tijdig moeten kunnen oriënteren op de eisen die
door provinciale staten of de gemeenteraad in het concrete geval worden gesteld;verzoekt het kabinet te bevorderen dat profielschetsen vóór
de aanvang van de sollicitatietermijn beschikbaar zijn,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Scheltema-de Nie, Te Veldhuis
en De Cloe.De heerVan der Heijden(CDA)Ik vind het raar dat deze motie wordt ingediend. Ik heb het punt opgebracht.
De minister heeft daar buitengewoon duidelijk op geantwoord. Om dan dat punt
van een partij over te nemen en er een motie van te maken, vind ik niet behoorlijk.
Daarom ondersteun ik deze motie uitdrukkelijk niet, want zo ga je niet met
elkaar om.De voorzitter:Naar mij blijkt, wordt deze motie toch voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 137 (21427).MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter! Er ligt nu een motie voor van de heer Rehwinkel en anderen,
waarin wordt gevraagd naar een ontbindingsrecht in het huidige monistische
stelsel. Op zichzelf ben ik wel voor een ontbindingsrecht, maar dan in een
dualistisch stelsel. Ik zie nog al wat leeuwen en beren op de weg in een monistisch
stelsel. Daarom heb ik die motie niet gesteund.Ik vind het teleurstellend om de motie-Te Veldhuis te hebben zien verschijnen,
waarin zelfs dat kleine experiment met een wethouder van buiten de raad in
de aanloop naar een nieuw systeem van wethouders in een homogeen stelsel,
al wordt afgewezen. Ik mis bij hem de largesse die de minister zelf wel ten
toon heeft gespreid. Ik denk dat wij zo'n oefening in wethouders van buiten
de raad van harte nodig zouden hebben om later te weten waar wij over spreken.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Voorzitter! Ik heb nog twee punten: de positie van overtollige burgemeesters
bij herindeling en de 15 plaatsen die nog ingevuld zouden moeten worden voor
de voorkeurspositie van vrouwen. Het is belangrijk dat die 15 plekken ingevuld
worden. Daarbij zeg ik niet dat ik niet kijk naar de positie van overtollige
burgemeesters bij herindeling. Maar het kan toch niet zo zijn, dat wij voorkeursbeleid
willen voeren en al die burgemeesters die herbenoemd moeten worden ook willen
herbenoemen. Ik denk dat wij niet al die burgemeester kunnen herbenoemen.
Er kan ook gekeken worden of wij die burgemeesters wellicht aan een andere
baan kunnen helpen. Laten wij wel wezen, een burgemeester is toch niet voor
het leven benoemd. Er zijn ook andere belangen die een rol spelen.
Op een gegeven moment kan er een eind komen aan die baan.Een ander punt waarop ik het niet eens ben met de minister is het punt
van de onafhankelijken. De minister gaat uit van een gesloten politiek systeem.
Ik pleit er natuurlijk niet voor dat er nu opeens allemaal onafhankelijke
burgemeesters komen, maar die mogelijkheid moet er wel zijn. Die mogelijkheid
was er ook in het zeer recente verleden. Ik ken twee burgemeesters die onafhankelijk
waren en die goede burgemeesters waren. Dat systeem moet dus niet worden afgewezen.
Er zou een mogelijkheid voor moeten zijn. Bovendien zouden er burgemeesters
benoemd moeten kunnen worden van plaatselijke politieke partijen en groeperingen.
Hoe worden die meegenomen in het traject?De heerDe Cloe(PvdA)Wat bedoelt mevrouw Varma als zij zegt dat zij burgemeesters kent die
onafhankelijk waren?MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Ik ken burgemeesters die geen lid waren van een politieke partij.De heerDe Cloe(PvdA)Is het dan niet zo dat zij benoemd zijn toen zij lid waren van een politieke
partij, maar later bedankt hebben voor die partij?MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Eén burgemeester was bij de benoeming lid van een politieke partij.
Dat was de heer Waldmans. Die is later heel lang burgemeester geweest, zonder
dat hij lid was van een politieke partij.De heerDe Cloe(PvdA)Als hij er eenmaal zit, krijg je hem natuurlijk ook niet zo gemakkelijk
weg.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Bij zijn herbenoeming was hij geen lid meer van een politieke partij.De voorzitter:Ik denk niet dat wij op dit individuele geval verder moeten gaan. Het
woord is aan de heer Stellingwerf.De heerStellingwerf(RPF)Voorzitter! Het voorstel inzake wethouders van buiten de raad en gedeputeerden
van buiten de staten is gemotiveerd door de regering door te wijzen op de
vergroting van het rekruteringsbereik. Deze veronderstelling kan niet bewezen
worden. Ik sluit niet uit dat ook de problemen vergroot zullen worden. Wij
zijn daar niet voor en dus ook niet voor niet homogene colleges. Wij zijn
het eens met de privé-opvatting van de minister dat dit zeer ongewenst
is. Ik ben het met de heer Te Veldhuis eens. Naar mijn mening raakt zijn motie
echter niet de kern van het probleem. Mede namens de heer Van den Berg dien
ik dan ook de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat:- de figuur van een wethouder niet-raadslid binnen homogene colleges
strijdig is met de Grondwet;- het zeer onwenselijk is dat níet-homogene colleges ontstaan;- de regering desondanks voornemens is,voorstellen in die richting te
doen;verzoekt de regering geen voorstellen bij de Kamer aanhangig te maken
die tot doel hebben de totstandkoming van níet-homogene colleges mogelijk
te maken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Stellingwerf en Van den Berg.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 140 (21427).De heerStellingwerf(RPF)Voorzitter! De studie naar monisme en dualisme. De minister privatiseert
die wens van de Kamer eigenlijk. Hij vindt dat de leden dat zelf uit moeten
zoeken. Dat vind ik wat te gemakkelijk. De huidige benadering van de minister
lijkt er impliciet te veel op dat in feite al voor het dualisme wordt gekozen.
Dat lijkt mij een ongewenste volgorde.Ik dank de minister voor zijn toezegging in de richting van de kleine
politieke partijen, mede namens de heer Van den Berg. Dit wekt enige verwachting
voor de toekomst.De minister heeft tegen mijn veronderstelling in betoogd dat er een bijna
sprake is van een verzwaring van de adviesfunctie. Ik denk ook dat dit niet
als zodanig beleefd wordt. Op dat punt dien ik ook een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat in de voorgestelde benoemingsprocedure van de burgemeester
de vertrouwenscommissie het recht van aanbeveling aan de minister van Binnenlandse
Zaken verkrijgt;overwegende, dat de commissaris van de koningin in plaats van het huidige
recht op aanbeveling een meer adviserende rol naar de minister van Binnenlandse
Zaken ten behoeve van diens voordracht aan de Kroon zal krijgen;overwegende, dat een adviesrecht van de CdK over de aanbeveling van de
vertrouwenscommissie aan de minister van Binnenlandse Zaken een beter evenwicht
zou brengen in de verdeling van verantwoordelijkheden tussen vertrouwenscommissie
en de CdK ten opzichte van de voorgestelde situatie;verzoekt de regering bij de voorgenomen aanpassing van de regelgeving
inzake de benoemingsprocedure van de burgemeester de CdK recht van advies
te geven aangaande de aanbeveling die de vertrouwenscommissie aan de minister
van Binnenlandse Zaken doet,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Stellingwerf. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 141 (21427).Tweede termijn van de zijde van de regeringMinisterDijkstalVoorzitter! Ik doe een poging, in te gaan op de moties. Mocht ik daarbij
te slordig te werk gaan, zal de desbetreffende indiener of indienster
mij wel corrigeren.De motie van de heer De Cloe inzake het overhevelen van het recht van
aanbeveling van de vertrouwenscommissie naar de gemeenteraad is begrijpelijk
vanuit het standpunt van de politieke groepering die hij vertegenwoordigt.
Ik ontraad toch aanvaarding van de motie. De regering heeft dat recht weloverwogen
aan de vertrouwenscommissie gegeven.Voorzitter! Het is de vraag of het te veel wordt als de bovenlokale aspecten
in eerste instantie door de commissaris op weg naar de vertrouwenscommissie
naar voren worden gebracht. De commissaris kan ook later de procedure –
afhankelijk van de motie van de heer Stellingwerf – een kanttekening
in de vorm van een advies aan de minister plaatsen. Ik til daar minder zwaar
aan, maar dat hangt een beetje af van hoe je aankijkt tegen de spilfunctie
die de commissaris van de koningin als rijksorgaan in het systeem heeft. Ik
vind het het belangrijkste dat nog meer dan in het verleden uiteindelijk erkend
wordt dat de minister van Binnenlandse Zaken bij ontvangst van dat materiaal
niet als een soort automaat zegt: als die en die hebben gekeken, kan er een
stempel op. Hij maakt uiteindelijk zelf nog die toetsing. Dat doet hij op
grond van de argumenten die op de weg heen aan de vertrouwenscommissie zijn
meegegeven, de mate waarin die zijn teruggekomen, de logica waarmee zij zijn
afgewogen en de consistentie in dat verhaal. Daar past op zichzelf best bij
dat de commissaris van de koningin daar zijn mening over geeft. Dan kun je
kijken of je zover moet gaan – zoals de heer Stellingwerf zegt –
om dat te formaliseren. Dat hoeft voor mij niet. In die zin ontraad ik die
motie van de heer Stellingwerf, maar ik vind wel dat de commissaris van de
koningin op de weg heen en op de weg terug een functie te vervullen heeft.
Ik zie daar niet zo'n bezwaar tegen en daarmee zit ik een beetje tussen Van
der Heijden, die het gevoel heeft dat ik nog lang niet tegemoet kom aan al
die woedende commissarissen van de koningin, en de heer De Cloe, die het net
een tikje te veel vindt. Misschien is dit dan inderdaad het mooie evenwicht.De heerDe Cloe(PvdA)Ik ben het eens met de manier waarop het in de notitie staat. Daar mag
geen misverstand over bestaan. Als de minister zegt dat hij het weer een beetje
in balans brengt, loopt hij van zijn eigen notitie weg.MinisterDijkstalIk doe verder niets, maar de heer Van der Heijden jaagt mij een kant op
die mij net één tikje te ver gaat, hoewel ik hem in tweede termijn
op dit punt veel evenwichtiger vond dan in eerste termijn. De heer Stellingwerf
vindt het op deze manier eigenlijk allemaal een beetje te link en wil de positie
van de commissarissen op de weg terug iets zwaarder neerzetten door te formaliseren
dat zij hun mening daarover kunnen geven.De heerDe Cloe(PvdA)Ik spoor u aan om bij dit punt alleen datgene te doen wat in de notitie
staat.MinisterDijkstalOké. Ik kom toe aan de rechtspositieregeling. De motie die vraagt
om een toegesneden wachtregeling stuit bij mij natuurlijk niet op bezwaar.
Je kunt die motie ook plaatsen in de categorie "overbodig", omdat ik heb die
regeling heb toegezegd. Ik laat het dus aan de Kamer over, want het is natuurlijk
een signaal dat de Kamer wil afgeven.Ten aanzien van het sociaal statuut en met name het punt van de seniorenregeling
ben ik van plan te proberen om dat punt voor de zomer op te lossen. Er is
een relatie met de VUT. Die is natuurlijk in een ander kader, in het centraal
georganiseerd overleg, aan de orde. Dat is een complicerende factor, maar
ik zal mijn best doen om daarover voor de zomer duidelijkheid te verschaffen.De heer Rehwinkel heeft gevraagd of ik er bezwaar tegen heb als een gemeenteraad
tijdens een raadsperiode besluit om in plaats van alle wethouders buiten de
raad alle wethouders binnen de raad te zoeken of andersom, afhankelijk van
de situatie. Eerlijk gezegd vind ik dat onwenselijk. Het laatste woord daarover
is daarmee niet gezegd. Ik wil daar te zijner tijd best over doordiscussiëren,
maar ik ga ervan uit dat het een betrekkelijk zwaarwichtig besluit is om,
als de raad heeft gezegd dat men één of meer wethouders buiten
de raad zoekt en dus voor dat homogene systeem heeft gekozen, tijdens de rit
weer te veranderen. Daar vind ik de periode van vier jaar te kort voor. Ik
zou daar meer voor voelen als wij de zittingsperiode zes jaar zouden maken,
maar daar ben ik om andere redenen niet voor. Het is dus een beetje gevoelsmatig
dat ik het nu zo negatief bekijk.De heerRehwinkel(PvdA)Ik ben het met u eens: als je eenmaal die keuze hebt gemaakt, moet die
in principe voor de periode gelden. Ik doel echter met name op de situatie
waarin een wethouder bijvoorbeeld na drie jaar aftreedt en men tot de conclusie
moet komen dat er in de raad eigenlijk geen geschikte kandidaat is, zodat
men iemand van buiten zou willen halen. Als de andere wethouders op zo'n moment
bereid zijn om hun raadslidmaatschap op te geven, vind ik dat kleurverschieten
mogelijk moet zijn. Ik begrijp echter dat de minister hier het laatste woord
nog niet over gesproken heeft en ik vraag hem om dit in de nadere overwegingen
vooral vanuit die situatie te bezien.MinisterDijkstalWij nemen dit mee.Ik ben bereid om de motie over de tussentijdse verkiezingen en over alle
pro's en contra's daarvan uit te voeren, maar dan hoef ik de kamervragen niet
meer te beantwoorden. Er komt dus gewoon, zoals gevraagd, een notitie die
een beetje beschrijft wat je als de voors en tegens van zo'n systeem en van
de modaliteiten zou kunnen beschouwen.De heerRehwinkel(PvdA)Maar daarbij was ook een vraag hoe u de specifieke situatie in Emmen beschouwt.
Misschien kan de minister nog even bezien wat hier gevraagd wordt en wat wij
daarnaast nog hebben gevraagd.De voorzitter:Ik denk dat het beste is, dat de minister de vragen die inmiddels aanhangig
zijn gewoon op zijn eigen wijze beantwoordt.MinisterDijkstalDat zal ik doen.De heer Van der Heijden vraagt mij nog eens in te gaan op de wijze waarop
commissarissen van de koningin worden benoemd. Hij gebruikte de woorden nationaal
krachtenveld. Natuurlijk is er een nationaal krachtenveld, al was het alleen
al omdat er een kabinetsbesluit nodig is. In de eerste plaats zijn in het
kabinet in Nederland op z'n minst twee partijen en soms drie
vertegenwoordigd. Als wij doen alsof het niet zo is, houden wij de boel voor
de mal. Gelukkig weten alle provinciale staten dat ons staatsbestel zo in
elkaar zit.In de tweede plaats hecht ik eraan vroegtijdig gesprekken te hebben over
een profiel en vervolgens met de vertrouwenscommissie een gesprek te hebben
over de wijze waarop wij denken te procederen. Ik wil best zeggen, dat ik
daar bij mijn eerste commissarisbenoeming te laat achter kwam.Verder doe ik er geen mededelingen over. Verder is het een delicaat spel,
waarin ieder zijn verantwoordelijkheden kent en ook de gevoeligheden kent.
Wij hoeven geen van de provinciale staten in Nederland uit te leggen hoe de
krachtenvelden zijn. Men weet dat daar. Neem het voorbeeld Groningen. Normaal
is dat de kandidaten zich bij mij hebben gemeld. Ik ben nu zover in de procedure,
dat ik moet bekijken of ik ze doorstuur of niet, op gronden van benoembaarheid.
De bal ligt dan weer bij de vertrouwenscommissie. De bal komt op een gegeven
moment terug. Je kunt er dan op speculeren hoe hij zal rollen. Toch heb ik
het gevoel dat het binnen de context van het nationale krachtenveld, die wij
allemaal accepteren, redelijk zorgvuldig gaat. Meer wil ik er nu niet over
zeggen, hoezeer ik ook weet dat de heer Van der Heijden meer zou willen weten.De motie van de heer Te Veldhuis over deconstitutionalisering wil ik met
klem ontraden. Het kabinet heeft weloverwogen de deur niet wijd open gezet
voor de gekozen burgemeester, absoluut niet. Integendeel, het kabinet heeft
zeer weloverwogen de gekozen burgemeester nog eens geaccentueerd in het stuk.
Die accentuering was zodanig dat de heer De Cloe en met name mevrouw Scheltema
in de laatste motie aangeven, dat zij het er zeer mee oneens zijn. Zij vinden
het veel te stevig. Het moet een andere kant op. Er kan dus geen twijfel zijn
over de richting die het kabinet kiest. Ik vind dit van een wat andere orde
dan een aantal grondrechten, dus ik vraag mij af of je in toekomstige gevallen
de zware procedure van de grondwetswijziging moet volgen. Wij vinden het vandaag
de dag iets te zwaar om dit in de Grondwet te verankeren. Om die reden ontraad
ik de motie gewoon.Op grond van de gewisselde argumenten begrijp ik de motie om niet te experimenteren
met heterogene colleges wel. Ik heb toegelicht wat het standpunt van het kabinet
is. Ik ontraad de motie.De heer Rehwinkel sprak nog eens over de grondwettelijkheid. Als je het
homogene model in de tussentijd wilt toestaan, bestaat de ongrondwettelijkheid
hierin dat er voor een gemeenteraad geen vrijheid kan zijn om te kiezen. Voor
iedereen moet het dan. Dat is het grondwettelijke probleem bij een tussentijdse
keuze voor de homogene modaliteit. Door een soort aftellen kwam het kabinet
uit op de oplossing, die ene mogelijkheid voor de tussenperiode toe te staan.De heer Te Veldhuis, vervolgens gesteund door de heer Stellingwerf, sprak
nog eens over monisme en dualisme. Het probleem is niet dat ik het onderwerp
niet belangrijk vind, maar ik vrees, dat als wij hierover zo uitgebreid als
dat in de motie gevraagd wordt zinnige dingen willen zeggen, dat zich niet
helemaal verstaat met het overleg dat ik hier de vorige week heb gehad over
de kerntaken. Het wordt dan niet een studietje waarin een paar ambtenaren
een paar noties opschrijven over monisme en dualisme en dat naar de Kamer
sturen. Dat kun je niet verwachten, want dan kun je het zelf ook wel. Het
gaat om een samenleving in beweging, met meer of minder politisering, met
onderwerpen die naar hun aard zeer gecompliceerd zijn. Het is niet voor niets
dat ik ook even gesproken heb over een eigen belastinggebied en over een eigen
inkomensbeleid. Dat lijkt ver af te staan van die discussie, maar wie zich
de discussies rondom de programcolleges uit de jaren zeventig in een aantal
gemeenten in Nederland voor de geest haalt, weet dat het inkomensbeleid daarbij
cruciaal werd geacht. In die gepolitiseerde gemeenteraden is het inkomensbeleid
ook bedacht, maar dan op een heel speciale manier. Er zit dus heel veel meer
aan vast. Daar staat tegenover dat ik moet erkennen dat het goed is om na
te gaan of er uit de wetenschap of anderszins interessante noties over naar
voren zouden kunnen komen waarmee je al discussiërend misschien iets
zou kunnen doen. Het probleem is dus dat het een zeer omvangrijke zaak is,
zodat ik wat afhoudend ben.De heerTe Veldhuis(VVD)Het onderwerp leent zich niet voor een snelle discussie, maar ik zou er
nog aan willen toevoegen dat de achtergrond ook is dat er op rijksniveau officieel
dualisme bestaat, terwijl het geen geheim is dat er vaak een monistische uitwerking
aan is gegeven. Ik hoef maar naar een paar vorige kabinetten te verwijzen.
En omgekeerd zie je in het monistische stelsel van het gemeentebestuur in
veel gevallen dualistisch beleid. In de praktijk zijn er dus staatsrechtelijke
en politieke verschillen in monisme en dualisme, dus lijkt het de ondertekenaars
van de motie in ieder geval de moeite waard om de zaak eens serieus te bekijken.
Wij halen er nu één klein dingetje uit, namelijk het punt van
wethouders van buiten de raad, terwijl het een buitengewoon veel omvattend
probleem is. Ik ben het dus wel met de minister eens dat er veel meer aan
vastzit, maar als wij het nu voorlopig beperken tot het staatsrechtelijke
en het politieke monisme en dualisme, dan zijn wij al een heel eind op weg.MinisterDijkstalIk kom hier niet zo veel verder mee. Zo langzamerhand heb ik wel verstand
van het monisme en dualisme in het parlement: dat maken wij zelf wel uit.
Als de Kamer de zaak wat meer dualistisch wil hebben, dan kan zij daar morgen
voor zorgen; daar is geen studie voor nodig. En als zij dat op grond van politieke
opportuniteit niet wil, dan lukt het niet. Hetzelfde geldt voor het kabinet.
Ik heb dan ook het gevoel dat u om studies vraagt waarmee niet het antwoord
gegeven kan worden dat u nodig heeft. Elk van de fracties kan gewoon aangeven,
of zij een meer monistisch of een meer dualistisch systeem wil. En hetzelfde
geldt min of meer voor het gemeenteraadsniveau. Wij hebben in de jaren zeventig
precies kunnen zien, in welk type colleges ineens dualistische elementen slopen.
Wij zijn er toch allemaal bij geweest? Het had weinig te maken met staatsrecht,
regels, voorschriften en wetten, het had te maken met de manier waarop men
in het politieke krachtenveld van dat moment keuzes maakte. Ik wijs erop dat
er gemeenten in Nederland zijn die nog zeer monistisch zijn, die er allemaal
niets van moeten hebben en die zeer gelukkig zijn met de bestaande situatie.De heerRehwinkel(PvdA)Voorzitter! Zoals de minister vraagt, zullen wij morgen met een stevig
dualisme beginnen, maar juist de toelichting van de heer Te Veldhuis is interessant.
Hij heeft niet het oog op een feitelijke situatie, hij spitst de zaak toe
op de staatsrechtelijke vraag. Je moet constateren dat de staatsrechtelijke
situatie op rijksniveau stevig verschilt van die op het niveau van provincie
en gemeente. En de vraag is dan ook, of de minister vanuit die optiek een
voorzet zou willen geven. Ik denk dat de minister daar ook wel toe bereid
is, als ik hem zo hoor.MinisterDijkstalWij hebben inderdaad geen tijd om de zaak goed door te praten, dus ik
ben best bereid om eens te bekijken wat wij overhoop zouden moeten halen om
er zinvol over te discussiëren en dat nog eens aan de Kamer voor te leggen
voordat wij ermee verder gaan.De heerVan der Heijden(CDA)In het monisme zou dit dan het preadvies van het college zijn...MinisterDijkstalInderdaad, heel goed!Er is nog gesproken over het lekken. Het punt van de strafmaat vind ik
uitstekend. Volgens mij past dit onderwerp in een iets bredere discussie over
integriteit van de overheid en de politiek. Als wij de bal toegespeeld krijgen
vanuit de bestuurlijke kant – wat kun je eraan doen om dit te beperken –
dan neem ik de uitdaging aan. Ik vraag echter aan u om binnen uw eigen politieke
partijen, uw opleidingsinstituten en alles wat daarmee annex is, hetzelfde
proces mee te helpen ontwikkelen. Aan die kant kan ook gestimuleerd worden
dat men met enig ethisch besef zijn werk verricht in het openbaar bestuur.
Daar gaat het toch over: ethiek, fatsoen en de manier van omgaan met vertrouwelijke
informatie en stukken.Mevrouw Scheltema doet nog een uiterste poging om de gekozen burgemeester
er doorheen te krijgen. Ik moet aanvaarding van de motie met klem ontraden.
De oplossing is namelijk onverstandig. In een andere motie vraagt zij of de
informatie aan de vertrouwenscommissie zodanig geleverd kan worden dat men
tijdig op de hoogte is van specifiek sturende elementen. Hiermee worden de
bovenlokale aspecten bedoeld. Ik heb hier geen bezwaar tegen omdat dit de
rol van de commissaris van de koningin is ten opzichte van de vertrouwenscommissies.Zij heeft ook een motie ingediend over de profielschets die voor de aanvang
van het proces aanwezig moet zijn. Ik vind deze motie volledig overbodig.
Ik heb hiertoe al stappen ondernomen op het terrein waarop ik de gang van
zaken in de hand heb. Ik heb al toegezegd dat ik dit punt met de vertrouwenscommissies
zal doorspreken. Ik doe dit zelf al met de commissarissen van de koningin.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik heb de motie ingediend omdat dit tot nu toe nog niet gebeurt. De Kamer
kan een signaal geven om die profielschets naar voren te halen. In die zin
moet u de motie als een ondersteuning zien.MinisterDijkstalDan kun je nog wel 84 andere moties indienen over al die andere elementen
uit de notitie waarbij ik uw ondersteuning ook behoef. Je moet ervoor oppassen
dat het indienen van moties het symbool voor ondersteuning wordt en het achterblijven
daarvan moet betekenen dat er geen steun is. De motie is gewoon overbodig.Mevrouw Oedayraj Singh Varma heeft gelijk met haar opmerking over de spanning.
De heer Stellingwerf wijst via een motie niet homogene colleges af. Dit ligt
in het verlengde van wat de heer Te Veldhuis hierover heeft opgemerkt. Mijn
standpunt hierover is bekend. Ik heb hem ook al geantwoord op zijn motie over
het formaliseren van het adviesrecht van de commissaris van de koningin. Ik
meen dat het proces reeds op deze wijze verloopt en ik heb derhalve geen behoefte
aan het formaliseren daarvan. Om die reden ontraad ik aanvaarding.De voorzitter:Ik dank de leden voor hun inbreng, de minister voor zijn beantwoording
en de medewerkers voor hun ondersteuning. Over de moties zal binnenkort worden
gestemd.Sluiting 23.10 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: Van Erp (VVD), V.A.M. van der Burg (CDA), Te Veldhuis (VVD), Van
der Heijden (CDA), De Cloe (PvdA), voorzitter, Janmaat (CD), Van den Berg
(SGP), Scheltema-de Nie (D66), ondervoorzitter, Apostolou (PvdA), Kalsbeek-Jasperse
(PvdA), Zijlstra (PvdA), Van der Hoeven (CDA), Remkes (VVD), Gabor (CDA),
Koekkoek (CDA), Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
Hoekema (D66), Essers (VVD), Dittrich (D66), Dijksman (PvdA), De Graaf (D66),
Cornielje (VVD), Rouvoet (RPF), Rehwinkel (PvdA). Plv. leden: Korthals (VVD), Dankers (CDA), Van Hoof (VVD), Bijleveld-Schouten
(CDA), Liemburg (PvdA), Poppe (SP), Schutte (GPV), Jeekel (D66), Van Heemst
(PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA), Vreeman (PvdA), Verhagen (CDA), Van der Stoel
(VVD), Mateman (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Van Wingerden (AOV), Rabbae (GroenLinks),
Van Boxtel (D66), H.G.J. Kamp (VVD), Assen (CDA), M.M. van der Burg (PvdA),
Bakker (D66), Klein Molekamp (VVD), Leerkes (Unie 55+), Van Oven (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21427-143.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl