Biotechnologie en het octrooi- en Kwekersrecht; Brief staatssecretaris over de relatie tussen het octrooirecht en de moderne biotechnologie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19744, nr. 15

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

24-04-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

19744 nr. 15

17-04-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Octrooirecht en aspecten van ethische, ecologische
en maatschappelijke aard3. Stand van zaken van het huidige octrooirecht ter zake
van biotechnologieArtikel 34. Europese richtlijn betreffende de wettelijke bescherming
van biotechnologische uitvindingenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 19744Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 35 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
19 744Biotechnologie en het octrooi- en kwekersrechtnr. 15BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 17 april 1996 1. InleidingIn deze brief ga ik in op de relatie tussen het octrooirecht en de moderne
biotechnologie. Het accent in deze brief ligt op de octrooiering van genetische
modificatie bij dieren. Dit onderwerp heeft in de afgelopen jaren de meeste
aandacht getrokken en is het meest in discussie geweest. In het onderstaande
wordt het onderwerp vanuit drie invalshoeken belicht. Deze invalshoeken zijn:a. de vraag of het octrooirecht kan en moet worden ingezet om uitvindingen
te toetsen aan ethische, ecologische en maatschappelijke randvoorwaarden;b. de stand van zaken van het huidige octrooirecht ter zake;c. het ontwerp voor een Europese richtlijn inzake de wettelijke bescherming
van biotechnologische uitvindingen.In de brief wordt op elk van deze drie invalshoeken afzonderlijk ingegaan.
Ik meen dat de overzichtelijkheid daarmee het meest is gediend. Een strikte
scheiding tussen de drie invalshoeken is evenwel niet mogelijk. Daarom zijn
in elk van de drie onderstaande paragrafen verbanden gelegd met de andere
paragrafen. Dit heeft tot gevolg dat een onderwerp soms meerdere malen, maar
telkens vanuit een andere invalshoek, wordt besproken. Hieraan viel gelet
op de complexiteit van het onderwerp niet te ontkomen. 2. Octrooirecht en aspecten van ethische, ecologische
en maatschappelijke aardTijdens de plenaire behandeling van het voorstel voor de Rijksoctrooiwet
1995 heeft de Eerste Kamer der Staten-Generaal mij verzocht na te gaan of
aan de huidige criteria waaraan octrooi-aanvragen worden getoetst nieuwe criteria
van ethische, ecologische en maatschappelijke aard moeten worden toegevoegd.
Onderstaand doe ik u verslag van mijn bevindingen terzake. Op gezamenlijke voordracht van ondergetekende en de Minister van Justitie
heeft de Koningin een adviesaanvraag inzake de door de Eerste Kamer aan de
orde gestelde vraag aan de Raad van State voorgelegd. Een afschrift van de
adviesaanvraag is bij deze brief gevoegd. De bedoeling van deze adviesaanvraag
was om de opvatting welke door de regering in de afgelopen jaren is uitgedragen
over de geschiktheid van de octrooiwetgeving om ongewenste uitvindingen tegen
te gaan, ter toetsing aan de Raad van State voor te leggen. Het advies van
de Raad van State alsmede het nader rapport aan de Koningin treft u hierbij
tevens aan.1De kern van het advies van de Raad is mijns inziens te vinden in punt
6, tweede alinea. De Raad concludeert aldaar: «De Raad is na toetsing
aan de hiervoor vermelde factoren en rekening houdende met punt 4 van dit
advies van oordeel dat het niet wenselijk is door het toevoegen van nieuwe
criteria aan de Rijksoctrooiwet 1995 het octrooirecht dienstbaar te maken
aan het ontmoedigen van de ontwikkeling van ongewenste uitvindingen. De door
de regering daartoe aangevoerde argumenten wettigen naar 's Raads oordeel
de conclusie dat de Rijksoctrooiwet geen geschikt instrument is om bedoelde
nevendoelen te bereiken.»Ik onderschrijf dit oordeel en de overwegingen van de Raad van State daarbij.
Mede op grond daarvan ben ik van mening dat het eerder door de regering ingenomen
standpunt, nl. dat het octrooirecht niet de juiste plaats is om ontwikkelingen
in met name de biotechnologie te normeren, gehandhaafd kan blijven.Op enkele punten uit het advies wil ik nog ingaan. Onder punt 6, sub b,
stelt de Raad van State: «Indien echter, zoals in het in artikel 3,
sub b, van de Rijksoctrooiwet 1995 bedoelde geval, in andere wetgeving een
verbod op toepassing van bepaalde voortbrengselen of werkwijzen is voorzien,
bestaat er naar de mening van de Raad geen overwegend bezwaar tegen in de
octrooiwetgeving te bepalen dat dergelijke voortbrengselen of werkwijzen niet
vatbaar zijn voor octrooiverlening. De Raad wijst er daarbij overigens wel
op dat ter gelegenheid van de totstandkoming van de Rijksoctrooiwet 1977 het
algemene criterium van strijd met de wetten als afzonderlijke grond voor de
weigering van octrooiverlening is geschrapt.»Met deze passage kan ik instemmen voor zover het betreft wetgeving die
aangrijpt op onderzoek dat leidt tot een uitvinding bestaande in een bepaalde
werkwijze of een bepaald voortbrengsel. In dat geval is namelijk op het moment
dat octrooi wordt aangevraagd constateerbaar of het onderzoek dat aan de uitvinding
voorafging, was toegestaan. Voor genetische modificatie van dieren kan bijvoorbeeld
worden geconstateerd of daarvoor een vergunning krachtens de Gezondheids-
en welzijnswet voor dieren is verleend.De geciteerde passage acht ik problematisch voor zover deze in de opvatting
van de Raad mede betrekking zou hebben op de toepassing van een uitvinding.
In veel gevallen zal op het moment dat een uitvinding voor octrooi wordt aangemeld
immers niet duidelijk zijn welke toepassing aan de uitvinding zal worden gegeven
en of deze toepassing zal zijn toegestaan. Bij wijze van voorbeeld noem ik
een aanvraag om octrooi voor een genetisch gemodificeerde plant. Voor de toepassing
van deze uitvinding is van belang het Besluit genetisch gemodificeerde organismen,
waarin wordt geregeld wanneer genetisch gemodificeerde organsimen in het milieu
gebracht mogen worden. Het indienen van een aanvraag voor een vergunning om
de genetisch gemodificeerde plant in het milieu te mogen brengen en het beslissen
daarop, zal in veel gevallen pas geruime tijd na het indienen van de octrooiaanvraag
plaatsvinden. De toetsing aan andere wetgeving in het kader van
de beoordeling van een octrooiaanvraag zou in dat geval derhalve niet goed
uitvoerbaar zijn. Dit zou er naar mijn oordeel toe moeten leiden, dat het
octrooi wordt verleend ook al is nog niet duidelijk of een bepaalde toepassing
van de geoctrooieerde uitvinding in de praktijk zal worden toegestaan.Ook na de fase van octrooiverlening zou een koppeling tussen octrooieerbaarheid
en verbodswetgeving met betrekking tot de toepassing van een uitvinding tot
problemen kunnen leiden. Een octrooi wordt dan een onzeker bezit. Immers,
indien na verloop van tijd een bepaalde toepassingsvorm van de uitvinding
wordt verboden op grond van een andere wet, bestaat de mogelijkheid dat de
geldigheid van het octrooi wordt aangevochten. Op vordering van een derde
zou dan de burgerlijke rechter het octrooi gedeeltelijk, nl. voor zover verband
houdend met de verboden toepassing, behoren te vernietigen. Naar mijn mening
is dit voor de praktijk zeer bezwaarlijk. Vernietiging van een octrooi is
een onherroepelijk gegeven. Het is niet mogelijk om het octrooi daarna te
doen herleven. Hiertoe zou echter wel aanleiding zijn indien de octrooihouder
op basis van de geoctrooieerde uitvinding een andere, wel toelaatbare toepassingsvorm
ontwikkelt. Bovendien kan wetgeving evolueren, zodat hetgeen eerst is verboden
na verloop van tijd toch kan worden toegestaan. Een derde zou echter in de
tussentijd kunnen bewerkstelligen dat het octrooi van een concurrent is vernietigd.Wellicht ten overvloede merk ik hierbij op dat vernietiging van het octrooi
alleen tot gevolg heeft dat de uitvinder niet langer kan optreden tegen exploitatie
van de uitvinding door een derde. Er gaat derhalve in de praktijk van de vernietiging
van het octrooi geen enkele beperkende werking uit voor de toepassing van
de uitvinding.Op grond van het bovenstaande ben ik van mening, dat tegen een koppeling
met andere verbodswetgeving geen bezwaar bestaat, indien en voor zover die
andere wetgeving aangrijpt op handelingen die voorafgaan aan het doen van
een uitvinding.De Raad van State maakt er in punt 6, sub b, van zijn advies melding van
dat voor een effectieve bestrijding van ongewenst geachte uitvindingen aparte
verbodswetgeving noodzakelijk is, in het kader waarvan een afzonderlijke afweging
plaatsvindt. Ik maak van de gelegenheid gebruik om te wijzen op de brief van
28 november 1995 van de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer aan de Tweede Kamer, waarbij het evaluatierapport Regelgeving
inzake genetisch gemodificeerde organismen wordt aangeboden (Kamerstukken
II 1995/96, 24 400 XI, nr. 37). Dit rapport dat door elf betrokken departementen
is opgesteld, geeft inzicht in de thans bestaande regelgeving alsmede ontwikkelingen
die zich daarbij voordoen. Tevens voorziet het rapport in een evaluatie van
bestaande regelgeving. Volgens het kabinet blijkt uit de inventarisatie en
de evaluatie onder meer dat alle thans bekende relevante aspecten van genetische
modificatie voldoende worden bestreken, te weten veiligheid voor mens en milieu
(inclusief internationale harmonisatie en de relatie met ontwikkelingslanden),
werknemersbescherming, (medisch-)ethische aspecten, gezondheid en welzijn
van dieren, produktveiligheid en produktkwaliteit. Dit brengt mij tot de conclusie
dat er op dit moment een werkbaar stelsel van wettelijke toetsingskaders voor
de biotechnologie is ontwikkeld om ongewenste ontwikkelingen tegen te gaan.
Dit betekent naar mijn oordeel dat de overheid op dit punt reeds haar verantwoordelijkheid
neemt.Op 1 februari 1996 heeft over genoemde evaluatie een algemeen overleg
plaatsgevonden tussen de vaste commissies van de Tweede Kamer
voor Volksgezondheid, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en voor Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij en de Ministers van Volksgezondheid, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer en van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (24 400
XI, nr. 63). Uit dit overleg maak ik op dat er een grote mate van consensus
bestaat over het beleid dat ter zake van de normering van de ontwikkelingen
in de biotechnologie gevoerd moet worden. De conclusies van de evaluatie werden
in grote lijnen door de aanwezige leden van genoemde commissies van de Tweede
Kamer onderschreven. 3. Stand van zaken van het huidige octrooirecht ter zake
van biotechnologieOnderstaand wordt ingegaan op de inhoud van artikel 3 van de Rijksoctrooiwet
1995. Daarmee wordt uitvoering gegeven aan de motie van de leden Witteveen-Hevinga,
Voûte-Droste en Van Walsem, ingediend tijdens de behandeling in de Tweede
Kamer van het wetsvoorstel houdende goedkeuring van het Akkoord betreffende
Gemeenschapsoctrooien (Kamerstukken II 1995/96, 23 953, nr. 9). In deze
notitie zijn tevens betrokken de vragen welke vanuit de Eerste Kamer over
deze bepaling zijn gesteld in het verslag van de vaste commissie voor Economische
Zaken met betrekking tot eerdergenoemd wetsvoorstel (Kamerstukken I 1995/96,
23 953, nr. 94).Voor de goede orde geef ik eerst de inhoud van artikel 3 Rijksoctrooiwet
1995 weer. Artikel 3Niet vatbaar voor octrooi zijn:a. uitvindingen waarvan de openbaarmaking of toepassing in strijd zou
zijn met de openbare orde of de goede zeden;b. planten- of dierenrassen, alsmede werkwijzen van wezenlijk biologische
aard voor de voortbrenging van planten of dieren en hierdoor verkregen voortbrengselen,
met uitzondering van microbiologische werkwijzen tenzij die op grond van het
bij of krachtens de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren bepaalde niet
zijn toegestaan.Naar mijn mening hebben de vragen en onduidelijkheden rond de uitleg van
artikel 3 te maken met de omstandigheid, dat deze bepaling thans moet worden
toegepast op situaties die ten tijde van het ontwerpen van daaraan ten grondslag
liggende verdragsbepaling niet konden worden voorzien. Om die reden bespreek
ik deze bepaling in een historisch perspectief.Artikel 3 van de Rijksoctrooiwet 1995 is – met uitzondering van
het slot van onderdeel b – evenals het overeenkomstige artikel 53 van
het Europees Octrooiverdrag, ontleend aan het Verdrag van Straatsburg betreffende
de eenmaking van enige beginselen van het octrooirecht uit 1963 (Trb. 1964,
173). Ten tijde van het sluiten van dit verdrag was de biotechnologie zoals
die zich thans ontwikkeld heeft, nog niet bekend. De bedoeling van de aan
artikel 3, sub b, van de Rijksoctrooiwet 1995 en artikel 53, sub b, van het
Europees Octrooiverdrag ten grondslag liggende bepaling was, dat de resultaten
van traditionele veredelingsarbeid op het gebied van planten en dieren buiten
het octrooirecht zouden vallen. Terecht werd daarbij uitgegaan van de gedachte
dat traditionele veredelingsarbeid niet voldoet aan de vereisten van octrooieerbaarheid.
De bewoording van de bepaling moest evenwel zodanig gekozen worden, dat de
reeds lang tot het terrein van het octrooirecht gerekende microbiologische
werkwijzen en hierdoor verkregen voortbrengselen (bijvoorbeeld:
bereiding van gist, bereiding van antibiotica via fermentatie van schimmels)
octrooieerbaar zouden blijven.Met de uitzondering van planten- en dierenrassen in het octrooirecht,
werd dus beoogd om de resultaten van kwekers- of fokkersarbeid, die gericht
is op het ontwikkelen van een nieuw ras, buiten het octrooirecht te plaatsen.
Hetzelfde geldt voor de uitsluiting van «werkwijzen van wezenlijk biologische
aard». Ook hiermee is beoogd veredelingswerk, waarbij uitsluitend gebruik
gemaakt wordt van door de mens gestuurde natuurlijke processen, zoals kruising
en selectie, ondubbelzinnig buiten het octrooirecht te plaatsen. Deze activiteiten
en de resultaten daarvan vallen, voor zover zij op planten betrekking hebben,
onder het kwekersrecht. Voor zover zij op dieren betrekking hebben, bestond
en bestaat er geen specifieke wettelijke bescherming.De opkomst van de biotechnologie, waardoor menselijk ingrijpen in de structuur
van levende wezens mogelijk wordt, heeft geleid tot vragen over de uitleg
van bovenbedoelde bepalingen. Immers, het is mogelijk geworden om planten
of dieren te veranderen anders dan door middel van door de mens gestuurde,
in de natuur werkzame processen maar door een veel meer direct menselijk ingrijpen.
De daarbij gehanteerde technieken voldoen in beginsel aan de criteria voor
octrooiverlening, uiteraard onder voorbehoud dat sprake is van nieuwheid,
van voldoende inventiviteit en van industriële toepasbaarheid. Vanuit
de doelstelling van het octrooirecht, dat ertoe strekt om uitvindingen te
beschermen, is er geen aanleiding om aan uitvindingen op dit terrein octrooibescherming
te onthouden. De vraag is dan evenwel hoe aan artikel 3, sub b, dat in een
andere context is geredigeerd, uitleg moet worden gegeven. Dat heeft bijvoorbeeld
de vraag opgeroepen of een langs biotechnologische weg gewijzigde plant geoctrooieerd
mag worden, of dat het verbod op octrooiering van planten- en dierenrassen
zich daartegen verzet. Deze vraag heeft in de Nederlandse praktijk nog niet
gespeeld maar in de praktijk van het Europees Octrooibureau wel. Indien deze
vraag in het voordeel van octrooieerbaarheid beantwoord wordt, rijst vervolgens
de vraag wat een octrooi in deze sfeer betekent, met name wat de beschermingsomvang
betreft. Ook komt de vraag op hoe een werkwijze die zowel gebruik maakt van
door de mens gestuurde natuurlijke processen als van een veel meer direct
menselijk ingrijpen zich verhoudt tot het begrip «werkwijzen van wezenlijk
biologische aard».Geleidelijk aan hebben doctrine en verleningspraktijk een weg trachten
te vinden, die recht doet aan het belang van de biotechnologische sector bij
bescherming van de resultaten van onderzoek en ontwikkeling, waarmee veelal
grote bedragen zijn gemoeid.Het ontwerp van de Europese richtlijn betreffende de wettelijke bescherming
van biotechnologische uitvindingen is er op gericht om het octrooirecht op
dit gebied te verduidelijken en aan de praktijk houvast te verschaffen voor
de toepassing van het octrooirecht. Zoals bekend is in maart 1995 het voorstel
van Raad en Commissie voor deze richtlijn door het Europees Parlement verworpen.
Inmiddels heeft de Europese Commissie, juist in het belang van de gewenste
verduidelijking, een nieuw ontwerp gepresenteerd. Deze tekst, welke ik als
bijlage heb bijgevoegd1 , is op 13 december 1995
door de Europese Commissie vastgesteld. Ik zal in het vervolg van deze notitie
nog nader op dit ontwerp ingaan.Op deze plaats wil ik echter reeds de aandacht vragen voor enkele bepalingen
uit dit ontwerp, die een antwoord beogen te geven op vragen die
rijzen bij de toepassing van de aan het Verdrag van Straatsburg ontleende
bepalingen op biotechnologische uitvindingen.Ik wijs in de eerste plaats op artikel 2, sub 2, van de ontwerp-richtlijn
alwaar een «werkwijze van wezenlijk biologische aard voor de voortbrenging
van planten en dieren» wordt gedefinieerd als: iedere werkwijze die,
als geheel genomen, in de natuur bestaat of niet meer is dan een natuurlijke
werkwijze voor de voortbrenging van planten of dieren. Deze definitie leidt
tot de gevolgtrekking dat een werkwijze die uit zowel door de mens gestuurde,
in de natuur voorkomende processen als uit een meer direct menselijk ingrijpen
bestaat, niet als een werkwijze van wezenlijk biologische aard moet worden
beschouwd.Ik wijs in de tweede plaats op artikel 4, tweede lid, van de ontwerp-richtlijn:
Biologisch materiaal, met inbegrip van planten en dieren en delen van planten
en dieren, met uitzondering van planten- en dierenrassen als zodanig, is octrooieerbaar.
Deze bepaling maakt duidelijk, dat de uitsluiting van planten- en dierenrassen
van octrooieerbaarheid niet zo mag worden opgevat, dat uitvindingen waarvan
de beschermingsomvang zich mede uitstrekt tot planten of dieren om die reden
buiten het octrooirecht geplaatst worden.Artikel 3 van de Rijksoctrooiwet 1995 kent in onderdeel a ook de uitsluitingsgrond:
strijd met de openbare orde en goede zeden. Zoals in het advies van de Raad
van State is aangegeven, is op deze uitsluitingsgrond tot op heden nagenoeg
geen beroep gedaan. Ik verwacht ook niet dat in de nabije toekomst deze bepaling
in Nederland een rol van betekenis zal spelen bij het weren van ongewenste
uitvindingen.In dit verband is van belang dat naar mijn verwachting uitvindingen op
het gebied van de biotechnologie niet via een nationaal octrooi maar als regel
via een Europees octrooi zullen worden beschermd. Hierbij komt, dat volgens
artikel 30, eerste lid, van de Rijksoctrooiwet 1995 het Bureau voor de industriële
eigendom alleen moet toetsen of de openbaarmaking van een uitvinding in strijd
is met de openbare orde of de goede zeden. Het Bureau zal slechts bij hoge
uitzondering tot de conclusie komen dat de inhoud van een octrooiaanvraag
zodanig verwerpelijk is, dat het publiek daarvan geen kennis mag nemen.Voor het Europees octrooirecht, waar een zelfde uitsluitingsgrond als
in artikel 3 van de Rijksoctrooiwet 1995 voorkomt, is de vraag naar de betekenis
van de openbare orde en de goede zeden wel aan de orde. Ik verwijs hierbij
naar de discussie rond de octrooiaanvraag met betrekking tot de zgn. Harvard-muis.
Bij de behandeling van de aanvraag om octrooi voor de genetische modificatie
van een muis teneinde hem geschikter te maken als proefdier voor kankeronderzoek,
is met verwijzing naar de openbare orde en de goede zeden, de octrooiaanvraag
aan een ethische toets onderworpen.Wat betreft de ontwerp-richtlijn merk ik op, dat ook daar strijd met de
openbare orde en de goede zeden als uitsluitingsgrond is opgenomen (zie artikel
9). Ook onder de werking van de richtlijn dient dit begrip derhalve gehandhaafd
te worden. De toepassing ervan blijft een nationale aangelegenheid. De richtlijn
voegt daar aan toe dat een uitvinding niet strijdig met de openbare orde en
de goede zeden mag worden geoordeeld op de enkele grond dat de toepassing
ervan bij of krachtens de wet verboden is. Wel zijn in de ontwerp-richtlijn
enkele typen uitvindingen genoemd, die in ieder geval geacht worden niet octrooieerbaar
te zijn omdat zij in strijd zijn met de openbare orde en de goede zeden. Dit
betreft in de eerste plaats methoden van behandeling van germinale therapieën
op het menselijk lichaam, dat wil zeggen therapieën die een blijvende
verandering in de genetische structuur van een mens teweeg- brengen. In de
tweede plaats werkwijzen tot wijziging van de genetische identiteit van dieren
die bij hen lijden of een lichamelijke handicap veroorzaken zonder aanzienlijk
nut voor mens of dier, alsmede daaruit verkregen dieren, in de mate waarin
het toegebrachte lijden of de lichamelijke handicaps disproportioneel zijn
ten opzichte van het nagestreefde doel. Met name deze uitsluitingsgrond geeft
richting aan de beantwoording van vragen waarvoor het Europees Octrooibureau
op dit moment geplaatst wordt. Daarnaast is als op zichzelf staande uitsluitingsgrond
genoemd: het menselijk lichaam en de delen daarvan in hun natuurlijke staat.
Als de richtlijn aanvaard wordt zullen deze uitsluitingsgronden ook in het
Nederlandse octrooirecht moeten worden opgenomen.Artikel 3 van de Rijksoctrooiwet 1995 bevat ten slotte een element dat
in het Europees Octrooiverdrag niet voorkomt, te weten dat een micro-biologische
werkwijze niet octrooieerbaar is, indien voor die werkwijze geen toestemming
is verleend krachtens de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren. Deze uitsluitingsgrond
verwijst naar met name artikel 66, derde lid, sub b, van de Gezondheids- en
welzijnswet voor dieren (Verder: GWW). Ingevolge die bepaling is het verboden
om biotechnologische handelingen bij dieren te verrichten, tenzij daarvoor
een vergunning is verleend door de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en
Visserij. Deze vergunning kan slechts worden verleend indien:a. de handelingen geen onaanvaarbare gevolgen hebben voor de gezondheid
of het welzijn van dieren, enb. tegen de handelingen geen ethische bezwaren bestaan.De wijze waarop deze ethische toets kan worden uitgevoerd, wordt verwoord
in het rapport «Ethiek en Biotechnologie bij Dieren» van de Commissie
van Advies Ethiek en Biotechnologie bij Dieren. Dit rapport is op 2 juli 1990
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II 1989/90,
21 300, Hoofdstuk XIV, nr. 92). Het regeringsstandpunt ten aanzien van
dit rapport is op 9 december 1991 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer toegezonden
(Kamerstukken II 1991/92, 19 744, nr. 8). Op 28 oktober 1992 is het «Advies
Herman» met een begeleidend schrijven aan de vaste commissie voor Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij van de Tweede Kamer toegezonden (Kamerstukken II
1992/93, 22 963, nr. 4, bijlage 1). In dit advies wordt het door de Voorlopige
Commissie ethische toetsing genetische modificatie van dieren ontwikkelde
toetsingskader op een concreet geval (Herman) toegepast. Dit toetsingskader
is en wordt door bovengenoemde Voorlopige Commissie nader uitgewerkt en geconcretiseerd
aan de hand van in de samenleving gevoerde discussies en verschenen rapporten.
Het op deze wijze aangepast model voor de ethische toets zal door de in het
kader van de GWW in te stellen Commissie biotechnologie bij dieren als uitgangspunt
gebruikt worden.Kort samengevat behelst de toepassing van dit toetsingskader een afweging
aan de hand van de navolgende principes:1. autonomie: respect voor de drang om te overleven en de eigen mogelijkheden
van individuele dieren te realiseren;2. weldoen: zorg voor de gezondheid en het welzijn van dieren;3. geen kwaad doen: geen schade berokkenen aan dieren, geen risico's nemen
met dieren, tenzij aangetoond is dat er een noodzakelijke reden is om schade
toe te brengen of om risico's te nemen;4. rechtvaardigheid: het doel moet de middelen rechtvaardigen; er mag
niet nodeloos schade worden toegebracht en risico's mogen niet nodeloos worden
genomen;5. correctieprincipe: handel steeds zo dat de gevolgen van het handelen
gecorrigeerd kunnen worden; 6. controleerbaarheidsprincipe: openbaarheid en effectieve democratische
controle moeten mogelijk zijn.Tot slot ga ik nog in op de beschermingsomvang voor octrooien op uitvindingen
die betrekking hebben op planten of dieren. Ik moge wat dit onderwerp betreft
allereerst verwijzen naar de antwoorden die ik gegeven heb op vragen van de
leden van de Tweede Kamer Witteveen-Hevinga, Van der Hoeven en Van Walsem
van 17 maart 1995 (nr. 2949505430), met name de antwoorden op de vragen 4,
5, 6 en 7. In mijn antwoord heb ik aangegeven, dat een octrooi op een genetisch
gemodificeerd dier betrekking heeft op hetgeen door menselijk ingrijpen in
het dier is veranderd. Een dier valt onder octrooi voor zover de geoctrooieerde
eigenschap in dat dier tot expressie komt. Naar mijn mening geldt dat ook
voor de nazaten van een dier, waarin door genetische modificatie een nieuwe
eigenschap is ingebracht.Ik teken hierbij aan dat mijn opvatting terzake een interpretatie bevat,
die niet bindend is. Het is de rechter die uiteindelijk vast stelt, wat wel
en wat niet onder octrooi valt. Mijn opvatting vindt wel steun in de ontwerp-richtlijn
zoals deze recent door de Europese Commissie is gepubliceerd. Artikel 10 van
dit ontwerp, dat gelijkluidend is aan artikel 9 van het Gemeenschappelijk
Standpunt van Europese Raad en Europese Commissie van 7 februari 1994 met
betrekking tot het eerdere ontwerp voor deze richtlijn, luidt als volgt:1. De bescherming door een octrooi voor biologisch materiaal dat door
de uitvinding bepaalde eigenschappen heeft gekregen, strekt zich uit tot ieder
biologisch materiaal dat hieruit door middel van propagatie of vermeerdering
in dezelfde of in gedifferentieerde vorm wordt gewonnen en diezelfde eigenschappen
heeft.2. De bescherming door een octrooi voor een werkwijze voor de voortbrenging
van biologisch materiaal dat door de uitvinding bepaalde eigenschappen heeft
verkregen, strekt zich uit tot het biologisch materiaal dat rechtstreeks door
die werkwijze wordt gewonnen en tot ieder ander biologisch materiaal dat door
middel van propagatie of vermeerdering in dezelfde of gedifferentieerde vorm
uit het rechtstreeks gewonnen biologische materiaal is gewonnen en diezelfde
eigenschappen heeft. De bescherming die hierdoor wordt verleend aan het door
de werkwijze verkregen produkt laat het feit onverlet dat planten- en dierenrassen
als zodanig op grond van artikel 4, onder 2, van octrooieerbaarheid uitgesloten
zijn.Het geciteerde artikel 10 geeft aan, dat octrooibescherming niet leidt
tot een uitsluitend recht op alle kenmerkende eigenschappen van een dier of
een plant dat onder een octrooi valt. De bescherming beperkt zich tot de eigenschappen,
die als gevolg van de geoctrooieerde werkwijze in het dier of de plant zijn
ingebracht. De laatste volzin van het tweede lid verduidelijkt, dat het verbod
op octrooiering van planten- en dierenrassen onverlet blijft. 4. Europese richtlijn betreffende de wettelijke bescherming
van biotechnologische uitvindingenOp 13 december 1995 heeft de Europese Commissie de tekst vastgesteld van
een ontwerp-richtlijn betreffende de wettelijke bescherming van biotechnologische
uitvindingen. Hiermee wordt een nieuwe poging gedaan om de discussie over
dit onderwerp tot een afronding te brengen. Deze nieuwe poging is nodig omdat
in maart 1995 het Europees Parlement een eerder ontwerp voor een richtlijn
in tweede lezing heeft verworpen. Ten opzichte van de in maart 1995 verworpen
tekst, waarover tussen de Europese Commissie en de meerderheid van de Raad, waaronder Nederland, overeenstemming bestond, bevat de nieuwe tekst
een beperkt aantal wijzigingen. De Commissie heeft zich vooral geconcentreerd
op die onderdelen welke in de discussie tussen Europese Commissie en Raad
enerzijds en Europees Parlement anderzijds aan de orde zijn geweest. Voorts
is het voorstel in redactionele zin herzien, met de bedoeling tot een duidelijker
en overzichtelijker tekst te komen.Naar mijn mening dient Nederland zich constructief in het overleg over
dit nieuwe ontwerp op te stellen. Zoals ik hierboven reeds heb aangegeven,
strekt de richtlijn ertoe duidelijkheid te verschaffen over de toepassing
van het octrooirecht op biotechnologische uitvindingen. Ik acht dit van belang
voor de biotechnologische industrie omdat de huidige situatie een onduidelijk
en verbrokkeld beeld laat zien. Gelet ook op de Europese dimensie van de biotechnologische
bedrijvigheid acht ik een Europese harmonisatie wenselijk.Wat de inhoud van de richtlijn betreft, dienen met name twee aspecten
een rol te spelen. In de eerste plaats meen ik, dat biotechnologische bedrijven
recht hebben op een adequate octrooibescherming voor het door hen verrichte
onderzoeks- en ontwikkelingswerk. De richtlijn dient derhalve een voor deze
bedrijfstak werkbare regeling te bevatten.In de tweede plaats dient waar mogelijk rekening gehouden te worden met
de maatschappelijke gevoeligheid rond het onderwerp biotechnologie. Tussen
deze twee aspecten kan een zekere spanning bestaan, zoals er ook divergentie
is tussen de opvattingen van de betrokken industrie en maatschappelijke groeperingen,
zoals dierenbeschermingsorganisaties en milieuorganisaties.Na een eerste bestudering van de ontwerp-tekst kom ik tot de conclusie,
dat de voorgestelde tekst een behoorlijk evenwicht laat zien. In grote lijnen
acht ik haar voor de betrokken bedrijfstak werkbaar en toereikend. De voorgestelde
regeling houdt echter ook rekening met een aantal zorgen, die door anderen
naar voren zijn gebracht. Ik denk hierbij met name aan de volgende elementen.
Octrooibescherming wordt uitgesloten voor een aantal onderwerpen die maatschappelijk
op grote weerstand stuiten (artikel 3, eerste lid, en artikel 9, tweede lid).
Deze uitsluitingsgronden hebben betrekking op biotechnologische uitvindingen
met betrekking tot mensen en dieren. Volgens artikel 3, eerste lid, zijn het
menselijk lichaam en delen ervan in hun natuurlijke toestand niet octrooieerbaar.
Volgens artikel 9, tweede lid, kan geen octrooi verkregen worden voor methoden
voor de behandeling van de mens door germinale gentherapie (in Nederland bekend
als kiembaantherapie) en evenmin voor werkwijzen tot wijziging van de genetische
identiteit van dieren, indien het lijden of de lichamelijke schade van het
betrokken dier niet in verhouding staat tot een aanzienlijk nut voor mens
of dier. Nederland heeft reeds bij de vaststelling van het Gemeenschappelijk
Standpunt van Raad en Commissie in februari 1994 ingestemd met vergelijkbare
uitsluitingsgronden. Ook in de context van het nieuwe ontwerp kan hier mijns
inziens mee ingestemd worden. Naast deze specifieke uitsluitingsgronden blijft
de algemene uitsluitingsgrond «strijd met de openbare orde en de goede
zeden» gehandhaafd. Met de zorgen van de agrarische sector wordt rekening
gehouden. Het ontwerp kent niet alleen een zogenaamd farmers privilege voor
landbouwers maar ook – en dat is nieuw ten opzichte van de eerdere tekst –
voor veetelers. Daarmee wordt voor zowel de akkerbouwbedrijven als de veeteeltbedrijven
veilig gesteld, dat zij planten of dieren waarop een octrooi rust voor de
uitoefening van hun eigen bedrijf mogen vermeerderen, zonder daarvoor de toestemming
van de octrooihouder of zijn licentienemer nodig te hebben. Ik meen derhalve dat het ontwerp op hoofdlijnen de steun van Nederland
verdient. Ik teken daarbij aan dat de totstandkoming van de richtlijn veronderstelt
dat overeenstemming wordt bereikt tussen de drie instellingen van de Europese
Unie. Het is derhalve zaak ook een constructieve dialoog met het Europees
Parlement te voeren. In de loop van dit jaar zal duidelijk worden of de Europese
Commissie erin geslaagd is een tekst te presenteren waarover consensus kan
worden bereikt. De Staatssecretaris van Economische Zaken,A. van Dok-van Weele XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19744-15.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl