Sociale werkvoorziening; Rapport "Sociale werkvoorziening"
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28130, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-12-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28130 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudSAMENVATTING1 INLEIDING1.1 Achtergrond van het onderzoekTabel 1: Financieel belang gesubsidieerde arbeid 1.2 Doel en opzet van het onderzoek1.3 Opbouw van het rapport2 BELEIDSRESULTATEN2.1 Inleiding2.2 Indicatiestelling2.2.1 Regelgeving2.2.2 UitkomstenTabel 2: aantallen en uitkomsten van nieuwe wijze indiceren Tabel 3: uitkomsten indicaties naar handicapcategorie 2.2.3 Sluitende aanpak2.3 Wachtlijst2.3.1 Omvang wachtlijstTabel 4: uitstroom van de wachtlijst 2.3.2 Wachttijden en evenwichtige plaatsing2.4 Realisatie Wsw-banen2.4.1 Taakstelling2.4.2 Extra plaatsen2.5 Begeleid werken2.5.1 Het instrument begeleid werken2.5.2 De resultatenTabel 5: realisatie begeleid werken 2.6 Uitstroom naar reguliere arbeid2.6.1 Uitstroom naar reguliere arbeid2.6.2 Scholing2.6.3 De resultatenTabel 6: realisatie uitstroom naar reguliere arbeid 2.7 ConclusiesBegeleid werkenUitstroom naar reguliere arbeidWachtlijsten en wachttijdenRealisatie Wsw-banenIndicatiestelling3 DE UITVOERINGSPRAKTIJK3.1 Inleiding3.2 Indicatiestelling3.2.1 Strengere toelating3.2.2 Herindicatie3.2.3 Onafhankelijkheid en objectiviteit indicatiecommissie3.2.4 Handicapcategorieën3.3 Wachtlijst3.3.1 Omvang wachtlijst3.3.2 Evenwichtig plaatsingsbeleid3.4 Begeleid werken3.4.1 Voordelen3.4.2 Rol van het sw-bedrijf3.4.3 Kansen op de arbeidsmarkt3.4.4 Financiële aspecten3.4.5 Taakstelling begeleid werken3.5 Uitstroom naar reguliere arbeid3.5.1 Spanning tussen doelstellingen3.5.2 Andere factoren van invloed op de uitstroom3.5.3 Samenwerking met andere arbeidsmarktactoren3.5.4 Scholing3.6 ConclusiesIndicatiestellingWachtlijsten en wachttijdenBegeleid werkenUitstroom naar reguliere arbeidScholing4 STURING4.1 Inleiding4.2 Regierol gemeenten4.2.1 Rol van de gemeente in de praktijkGemeente heeft geen inhoudelijke bemoeienis met WswGemeente stuurt enigszins bijGemeente neemt initiatieven tot regie4.3 Sturing door het ministerie van SZW4.3.1 Inleiding4.3.2 BeleidsinformatieVolledigheidJuistheidActualiteit4.3.3 Sturingspraktijk4.4 ConclusiesSturing door het ministerie van SZWRegierol gemeentenBeleidsinformatie5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN5.1 Conclusies5.2 Aanbevelingen5.3 Reactie minister5.4 Nawoord Algemene Rekenkamer
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28130Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 105 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 130Sociale werkvoorzieningnr. 2RAPPORTInhoud Samenvatting5   1Inleiding71.1Achtergrond van het onderzoek7 1.2Doel en opzet van het onderzoek8 1.3Opbouw van het rapport9   2Beleidsresultaten102.1Inleiding10 2.2Indicatiestelling102.2.1Regelgeving10 2.2.2Uitkomsten112.2.3Sluitende aanpak11 2.3Wachtlijst122.3.1Omvang wachtlijst12 2.3.2Wachttijden en evenwichtige plaatsing14 2.4Realisatie Wsw-banen152.4.1Taakstelling15 2.4.2Extra plaatsen152.5Begeleid werken16 2.5.1Het instrument begeleid werken16 2.5.2De resultaten17 2.6Uitstroom naar reguliere arbeid17 2.6.1Uitstroom naar reguliere arbeid17 2.6.2Scholing18 2.6.3De resultaten18 2.7Conclusies19    3De uitvoeringspraktijk213.1Inleiding213.2Indicatiestelling21 3.2.1Strengere toelating21 3.2.2Herindicatie213.2.3Onafhankelijkheid en objectiviteit
indicatiecommissie22 3.2.4Handicapcategorieën233.3Wachtlijst23 3.3.1Omvang wachtlijst233.3.2Evenwichtig plaatsingsbeleid23 3.4Begeleid werken24 3.4.1Voordelen24 3.4.2Rol van het sw-bedrijf24 3.4.3Kansen op de arbeidsmarkt253.4.4Financiële aspecten25 3.4.5Taakstelling begeleid werken26 3.5Uitstroom naar reguliere arbeid263.5.1Spanning tussen doelstellingen26 3.5.2Andere factoren van invloed op
de uitstroom27 3.5.3Samenwerking met andere arbeidsmarktactoren28 3.5.4Scholing283.6Conclusies29    4Sturing314.1Inleiding31 4.2Regierol gemeenten314.2.1Rol van de gemeente in de praktijk314.3Sturing door het ministerie van
SZW324.3.1Inleiding32 4.3.2Beleidsinformatie324.3.3Sturingspraktijk33 4.4Conclusies34   5Conclusies en aanbevelingen365.1Conclusies36 5.2Aanbevelingen375.3Reactie minister37 5.4Nawoord Algemene Rekenkamer38SAMENVATTINGDe Algemene Rekenkamer heeft in de periode 2000–2001 onderzoek gedaan
naar de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). Deze wet heeft tot doel voor personen
met een arbeidshandicap arbeid onder aangepaste omstandigheden te scheppen.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) is eindverantwoordelijk
voor de Wsw. Hij heeft de uitvoering opgedragen aan gemeenten, waarvan de
meeste op hun beurt de uitvoering hebben uitbesteed aan sociale werkvoorzieningbedrijven
(sw-bedrijven). De werknemers hebben hun werkplek in dit bedrijf, maar kunnen
ook gedetacheerd worden bij een «gewoon» bedrijf of aldaar «begeleid
werken»; in beide gevallen blijft men Wsw'er. Behalve het bieden van
werk onder aangepaste omstandigheden, heeft de Wsw ook als doel werknemers
zoveel mogelijk te laten doorstromen naar regulier werk. In de Wsw werken
ruim 90 000 mensen. Dit kost f 4,1 miljard (1,9 miljard euro) per
jaar. Per 1 januari 1998 is de Wsw gewijzigd, met als belangrijkste oogmerken
verschuiving van de lokale regie van de sw-bedrijven naar de gemeenten, meer
aandacht voor uitstroom en strengere, onafhankelijke indicatiestelling, mede
om de wachtlijsten te verkorten.De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht (1998 tot en met 2000) in hoeverre
de doelstellingen van de Wsw worden bereikt en welke factoren in de sturing
en uitvoering van het beleid het resultaat verklaren.Het onderzoek leidt tot de conclusie dat er nog steeds weinig terecht
komt van het streven om Wsw-werknemers uit te laten stromen naar regulier
werk (minder dan 1% van het werknemersbestand). Ook het instrument begeleid
werken, dat dit streven naar reguliere arbeid zou moeten ondersteunen, komt
nauwelijks van de grond (slechts 7% van het totaal aantal plaatsingen vanaf
de wachtlijst). Vanwege bedrijfseconomische belangen krijgt in de praktijk
het behouden van de betere werknemers vaak voorrang. Sw-bedrijven onderschrijven
de reïntegratiedoelstelling van de Wsw veelal wel, maar krijgen te weinig
prikkels en hebben er te weinig belang bij om deze uit te voeren.De onafhankelijke indicatie wordt in de praktijk beïnvloed door de
sw-bedrijven doordat zij intensief betrokken zijn bij de voorbereiding van
het indicatie-advies. Het systeem van periodieke herindicatie van Wsw'ers
biedt onvoldoende mogelijkheden voor maatwerk. De aanmelding en indicatiestelling
voor de Wsw kunnen beter ondergebracht worden bij de regionale Centra voor
Werk en Inkomen. De onafhankelijkheid van de indicatie is hierdoor beter gewaarborgd
en een sluitende aanpak voor degenen die bij de indicatie afvallen krijgt
dan meer kans van slagen.De wijziging van de Wsw per 1 januari 1998 heeft niet geleid tot de beoogde
lokale regie door gemeenten en nauwelijks tot meer uitstroom naar regulier
werk. Wel zijn de wachtlijsten aanzienlijk geslonken, maar de wachttijden
niet.De belangrijkste conclusie uit het onderzoek is dat de minister van SZW –
die eindverantwoordelijk is voor de effectiviteit en uitvoering van de Wsw –
meer grip dient te krijgen op de uitvoering van deze wet. Het ministerie van
SZW slaagt er niet in de gemeenten effectief aan te sturen. De gemeenten zouden
op hun beurt het lokale arbeidsmarktbeleid moeten regisseren, waaronder de
uitvoering van de Wsw.In de huidige situatie worden belangrijke beleidsmatige keuzes vooral
gemaakt door de uitvoerende sw-bedrijven. Deze ervaren daarbij een grote spanning
tussen het realiseren van de twee belangrijkste doelstellingen
van de wet: het scheppen van een beschutte werkomgeving voor arbeidsgehandicapten
en het streven om hen uit te laten stromen naar reguliere arbeid.Deze spanning kan worden weggenomen door op lokaal niveau duidelijke opdrachtgever–opdrachtnemer
relaties tussen gemeenten en uitvoerende organisaties te bewerkstelligen,
waarin wordt vastgelegd welke inspanningen voor welke doelstellingen verwacht
worden en wie waarvoor verantwoordelijk is. De financiële belangen van
het sw-bedrijf en de gemeente dienen strikt gescheiden te zijn en het opdrachtnemerschap
hoeft ook niet beperkt te blijven tot de sw-bedrijven. Een tweede aanbeveling
is om bij de indicatie van kandidaat-Wsw'ers ook een uitspraak te doen over
hun afstand tot de reguliere arbeidsmarkt, zodat gemeenten en sw-bedrijven
kunnen afspreken welke inspanningen nodig zijn en op welke termijn iemand
kan uitstromen. Het ministerie van SZW moet de gemeenten op uitvoeringsniveau
meer ondersteunen. Hierbij kan gedacht worden aan het opstellen van modelcontracten,
het inzicht geven in best-practices en het inventariseren van welke behoeften
er op dit gebied bestaan bij gemeenten.Uit de reactie van de minister van SZW blijkt dat hij de aanbevelingen
en conclusies grotendeels onderschrijft.Teleurstellend is wel dat de minister geen concrete toezeggingen doet,
met name niet op het punt van de spanning tussen de sociale doelstelling van
de Wsw en de bedrijfseconomische doelstelling van de sw-bedrijven. Ook in
de kabinetsreactie op het Interdepartementaal Beleidsonderzoek Aan de slag wordt niet verder gegaan dan dat «verkend zal worden
hoe de uitvoering van de Wsw verbeterd kan worden». De Algemene Rekenkamer
vraagt zich dan ook af wanneer de minister de geconstateerde knelpunten aan
de hand van de aangedragen oplossingsrichtingen daadwerkelijk gaat aanpakken. 1 INLEIDING1.1 Achtergrond van het onderzoekDe Wet sociale werkvoorziening (Wsw) heeft tot doel het scheppen van arbeid
onder aangepaste omstandigheden voor personen met een arbeidshandicap. De
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) is eindverantwoordelijk
voor de Wsw. Hij heeft de uitvoering opgedragen aan gemeenten, waarvan de
meeste op hun beurt de uitvoering hebben uitbesteed aan sociale werkvoorzieningbedrijven
(sw-bedrijven). De werknemers hebben hun werkplek in dit bedrijf, maar kunnen
ook gedetacheerd worden bij een «gewoon» bedrijf of aldaar «begeleid
werken»; in beide gevallen blijft men Wsw'er. Behalve het bieden van
werk onder aangepaste omstandigheden, heeft de Wsw ook als doel werknemers
zoveel mogelijk te laten doorstromen naar regulier werk.In de Wsw werken ruim 90 000 mensen. Dit kost ruim f 4,1 miljard
(1,9 miljard euro) per jaar (zie tabel 1). Per 1 januari 1998 is de Wsw
aanzienlijk gewijzigd. De belangrijkste veranderingen zijn:• verschuiving van de lokale regie van het sw-bedrijf naar de gemeente,
opdat de Wsw wordt uitgevoerd in samenhang met ander (gemeentelijk) arbeidsmarktbeleid;• meer aandacht voor uitstroom, door nieuwe werkvormen zoals het
zogenaamde begeleid werken;• inperking van de doelgroep, met name door strengere, onafhankelijke
indicatiestelling, mede gericht op bekorting van de wachtlijsten.De Wsw hangt nauw samen met andere arbeidsmarktinstrumenten die gericht
zijn op aan het werk helpen van arbeidsgehandicapten. De Wet reïntegratie
arbeidsgehandicapten (Wet Rea) wordt ingezet voor het plaatsen van mensen
uit deze doelgroep in reguliere arbeid. De Wet inschakeling werkzoekenden
(Wiw) richt zich onder andere op detachering van jonggehandicapten in reguliere
arbeid. Daarnaast kunnen langdurig werklozen, onder wie arbeidsgehandicapten,
in aanmerking komen voor gesubsidieerde arbeid op grond van de Regeling in-
en doorstroombanen voor langdurig werklozen (Regeling ID-banen).In de plannen Wet structuur uitvoering werk en inkomen (SUWI) is het voornemen
opgenomen om te komen tot een geïntegreerd arbeidsmarktbeleid. Vooralsnog
blijven echter de gesubsidieerde arbeidsmarktregelingen waaronder Wsw tot
de verantwoordelijkheid van de gemeenten behoren en is hierin geen rol weggelegd
voor de Centra voor Werk en Inkomen.Het financieel belang van de Wsw in relatie tot andere instrumenten voor
gesubsidieerde arbeid blijkt uit onderstaande tabel.Tabel 1: Financieel belang gesubsidieerde arbeid InstrumentenBegroting 2001 in mln. guldenin mln. euro Wsw4 1011 861 Regeling ID-banen2 133968Wiw1 484673Bron: begroting SZW 2001 De Wsw is één van de sociale wetten die de gemeenten in
medebewind uitvoeren. De ministeriële verantwoordelijkheid betreft in
die gevallen zowel de beleidsvorming, kwaliteit en effectiviteit van de wet
als de uitvoering van de wet.1 Deze verantwoordelijkheid
bepaalt de behoefte van de minister aan informatie, waaronder beleidsinformatie.
De minister wil zich onder meer een oordeel kunnen vormen over de doeltreffendheid
van de gemeentelijke uitvoering van het beleid.2Welke beleidsinformatie in het geval van de Wsw jaarlijks van gemeenten
worden verlangd, is onder meer vastgelegd in de Regeling
informatie sociale werkvoorziening. Als onderdeel hiervan is een
monitor op persoonsniveau ontwikkeld, gericht op ingezette instrumenten en
effecten.De Wsw geeft de gemeente een grote eigen verantwoordelijkheid bij de uitvoering
van de wet. Dit geldt ook voor de organisatie van de uitvoering. De gemeente
kan de taken volledig onderbrengen in een werkvoorzieningschap of overdragen
aan een andere gemeente. Vervolgens is die instantie aanspreekpunt voor de
rijksoverheid. Gemeenten kunnen ook kiezen voor een zelfstandige uitvoeringsorganisatie
(sw-bedrijf). Dit moet dan geregeld zijn in een aanwijzingsbesluit. Aanspreekpunt
voor het ministerie is ook dan de gemeente, in tegenstelling tot de situatie
onder de oude wet toen sw-bedrijven rechtstreeks door het ministerie van SZW
werden aangesproken. Dit betekent in de huidige situatie dat gemeente en ministerie
informatie rechtstreeks uitwisselen en ook het toezicht zich richt op de gemeente
en niet op het sw-bedrijf. In totaal gaat het om circa 120 gemeenten en werkvoorzieningschappen,
die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de Wsw.Achtergrond van de verschuiving van verantwoordelijkheid naar de gemeenten
is het streven naar stroomlijning van de verschillende regelingen op het terrein
van gesubsidieerde arbeid en naar lokale regie op dit terrein.De Wsw bepaalt dat de minister drie jaar na invoering van de nieuwe wet
(begin 2001 dus) een «verslag van de doeltreffendheid en doelmatigheid»
aan de Tweede Kamer zendt.Op 7 september 2001 heeft de minister vier deelevaluaties aan de Tweede
Kamer gezonden. De Wsw is daarnaast – samen met andere instrumenten –
onderwerp geweest van een interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) naar
de toekomst van het arbeidsmarktbeleid. Het rapport hierover (IBO-rapport Aan de slag) heeft de minister op 5 september 2001 aan
de Tweede Kamer gezonden, vergezeld van het kabinetsstandpunt erover.Invalshoek van het onderzoek van de Algemene Rekenkamer is de verantwoordelijkheid
van de minister van SZW om toe te zien op een doeltreffende uitvoering van
de wet door gemeenten. De rechtmatigheid van de uitgaven is geen onderwerp
van onderzoek. Het onderzoek heeft zich gericht op de periode vanaf 1
januari 1998, de ingangsdatum van de nieuwe wet.1.2 Doel en opzet van het onderzoekHet onderzoek heeft als doel een bijdrage te leveren aan de aansturing
van de Wsw-uitvoering en aan de vergroting van de doelbereiking en het inzicht
daarin. De probleemstelling van het onderzoek is drieledig:1. in hoeverre zijn de doelstellingen van het beleid bereikt, en dan met
name: het scheppen van werkgelegenheid onder aangepaste omstandigheden, verkorting
van de wachtlijsten, begeleid werken en uitstroom naar reguliere arbeid?2. welke factoren in de sturing en uitvoering van het beleid zijn van
invloed op de mate van doelbereiking?3. in hoeverre kan de minister met de beschikbare informatie het beleid
aansturen en de Tweede Kamer over de doelbereiking informeren?De eerste en derde vraag zijn beantwoord door middel van bestudering van
relevante documenten (kamerstukken, beleidsnota's, evaluaties, studies etcetera)
en door het houden van interviews met ambtenaren van de meest betrokken eenheden
van het ministerie. Daarnaast is de beleidsinformatie geanalyseerd die het
ministerie over de uitvoering verzamelt bij gemeenten.Om de tweede vraag goed te kunnen beantwoorden zijn op twintig plaatsen
in het land bezoeken gebracht aan gemeenten en sw-bedrijven en zijn met vertegenwoordigers
daarvan gesprekken gevoerd. Daarnaast zijn de uitkomsten van de deelevaluaties
en van het IBO-rapport gebruikt.1.3 Opbouw van het rapportIn dit rapport komen achtereenvolgens de volgende onderwerpen aan de orde:• hoofdstuk 2: welke doelen streeft de minister van SZW met de Wsw
na en wat is de kwaliteit van deze doelstellingen? Welke informatie verzamelt
het ministerie over prestaties en effecten en wat is de kwaliteit van deze
beleidsinformatie? Hoe is de uitvoering georganiseerd en in welke mate zijn
de beoogde prestaties en effecten van de Wsw gerealiseerd?• hoofdstuk 3: welke knelpunten en mogelijkheden doen zich in de
uitvoeringspraktijk voor; wat zijn de ervaringen van het veld en welke factoren
bepalen succes en falen van de uitvoering?• hoofdstuk 4: in hoeverre wordt de beleidsinformatie door de minister
van SZW gebruikt om het beleid bij te stellen?• hoofdstuk 5: conclusies, aanbevelingen, de reactie van de minister
en het nawoord van de Algemene Rekenkamer. 2 BELEIDSRESULTATEN2.1 InleidingCentraal in dit hoofdstuk staat de eerste onderzoeksvraag: «In hoeverre
zijn de doelstellingen van het beleid bereikt, en dan met name: het scheppen
van werkgelegenheid onder aangepaste omstandigheden, verkorting van de wachtlijsten,
begeleid werken en doorstroom naar reguliere arbeid». Het hoofdstuk
geeft een overzicht van de belangrijkste resultaten over de periode 1998 tot
en met 2000. Het overzicht is opgesteld op basis van de bij het ministerie
beschikbare beleidsinformatie.Dit hoofdstuk is beschreven aan de hand van het proces dat een kandidaat
voor de sociale werkvoorziening doorloopt, van indicatie tot (eventuele) uitstroom.2.2 Indicatiestelling2.2.1 RegelgevingDe sociale werkvoorziening is toegankelijk voor iedereen die «(..)
door lichamelijke, verstandelijke of psychische beperkingen uitsluitend onder
aangepaste omstandigheden tot regelmatige arbeid in staat zijn».3 Om te bepalen of iemand tot de doelgroep van de Wsw behoort,
wordt deze persoon geïndiceerd door een indicatiecommissie. Iedereen
die dat wil kan zich in zijn gemeente aanmelden voor een indicatie.Sinds de invoering van de nieuwe Wsw in 1998 geschiedt het onderzoek ten
behoeve van de indicatie niet meer door de gemeente, maar door een onafhankelijke
commissie die de gemeente adviseert. De onafhankelijkheid van de indicatiecommissie
is erg belangrijk in de nieuwe wet. De richtlijnen voor de onafhankelijke
indicatie waren echter bij de invoering van de wet nog niet gereed.De indicatiecommissie bestaat uit een arts, een psycholoog, een arbeidsdeskundige
en een arbeidsmarktdeskundige.4Zij moet de gemeente adviseren over de aanvraag en verricht daartoe onderzoek.
In het advies staat of een persoon tot de doelgroep gerekend moet worden.
Indien dat het geval is, wordt aangegeven in welke categorie arbeidshandicap
diegene valt: licht, matig of ernstig.Daarnaast geeft de indicatiecommissie aan of een persoon in aanmerking
komt voor begeleid werken of voor een scholingstraject.Afgegeven Wsw-indicaties gelden voor maximaal drie jaar; na indiensttreding
wordt de werknemer na twee jaar en vervolgens na elke drie jaar opnieuw geïndiceerd.5 Deze verplichte herindicatie geldt alleen voor nieuwe
werknemers. Blijkt de betrokkene dan te «goed» of te «slecht»
voor de Wsw, dan komt deze in aanmerking voor ontslag, maar pas zodra een
alternatieve opvangmogelijkheid feitelijk beschikbaar is.6In tegenstelling tot de reeds voor 1 januari 1998 geplaatste sw-werknemers
dienden de kandidaten op de toenmalige wachtlijsten (de zogenaamde «oude
wachtlijst») wèl opnieuw geïndiceerd te worden. 2.2.2 UitkomstenHet heeft enige tijd heeft geduurd voordat de nieuw ingestelde indicatiecommissies
volledig operationeel waren. De meeste indicaties in het kader van de herindicering
van de oude wachtlijst zijn daardoor pas in 1999 uitgevoerd.Het percentage mensen dat uiteindelijk tot de doelgroep werd gerekend,
was gedurende 1998, 1999 en 2000 redelijk constant. Door de periodieke herindicaties
zal naar verwachting vanaf 2001 het aantal indicaties toenemen.Tabel 2: aantallen en uitkomsten van nieuwe wijze indiceren  199819992000Aantal indicaties8 54613 3447 890 Afvallers bovenzijde22%23%21% Afvallers onderzijde3%6%7% Behorend tot doelgroep74%72%72%Bron: jaarstatistiek 1998, 1999 en 2000, ministerie SZWOok de verdeling naar arbeidshandicapcategorie van de indicaties vertoont
een redelijk constante verdeling over de afgelopen jaren. De afname van het
aantal indicaties «licht» en een relatieve toename van het aantal
indicaties «ernstig» toont aan dat de arbeidscapaciteit van de
gehele populatie daalt. Bijna 60% van de geïndiceerden krijgt de indicatie
«matig». Bovendien zijn met de nieuwe Wsw alle werknemers van
vóór 1 januari 1998 als «matig» aangeduid.
Hierdoor zal voorlopig verreweg het grootste deel van het werknemersbestand
uit de categorie «matig» blijven bestaan (95% in 2000).Tabel 3: uitkomsten indicaties naar handicapcategorie Handicapcategorie199819992000Licht19%17%12% Matig61%57%57%Ernstig20%26%31%Bron: jaarstatistiek 1998, 1999 en 2000, ministerie SZW2.2.3 Sluitende aanpakDe Tweede Kamer achtte het bij de parlementaire behandeling van de nieuwe
Wsw van belang dat de kandidaten op de oude wachtlijst niet tussen wal en
schip zouden raken. In de wet werd daarop de verplichting voor gemeenten opgenomen
om bij te houden waar de mensen bleven die bij (her)indicatie van de wachtlijst
afvielen. Deze verplichting zijn de gemeenten echter nauwelijks nagekomen.
Daardoor is slechts van 11% van de afvallers van de oude wachtlijst de bestemming
bekend.7In tegenstelling tot de informatieplicht van gemeenten voor deze specifieke
groep bestaat er geen informatieplicht voor de groep die onder het huidige
regime niet tot de doelgroep gerekend wordt. Deze laatste groep is te verdelen
in een groep die aan de onderkant afvalt en dan veelal in aanmerking dient
te komen voor de dagopvang. Daarnaast is er een groep die feitelijk «te
goed» voor de sociale werkvoorziening wordt bevonden. Daarvan
wordt verwacht dat zij al dan niet via gesubsidieerde arbeid een plaats op
de reguliere arbeidsmarkt kunnen verwerven.De beschikbare beleidsinformatie geeft beperkt inzicht in de sluitende
aanpak voor diegenen die zich onder het nieuwe regime aanmelden en niet tot
de doelgroep gerekend worden. Dat een sluitende aanpak niet als vanzelfsprekend
gewaarborgd is blijkt uit het feit dat in de praktijk geen sprake is van een
naadloze aansluiting voor afvallers aan de onderkant van de Wsw, die moeten
instromen in een andere voorziening (bijvoorbeeld via de Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten). Het ministerie heeft geen concreet inzicht in de aansluiting
tussen de bovenkant van de Wsw en andere voorzieningen.2.3 Wachtlijst2.3.1 Omvang wachtlijstDe lange wachtlijsten van voor 1998 vormden een belangrijke aanleiding
voor de herziening van de wet. Eind 1996 bedroeg de omvang bijna 23 000
personen, voor wie de gemiddelde wachttijd op ongeveer 20 maanden lag.8Voor de beoogde omvang van de wachtlijst was in eerste instantie geen
taakstelling geformuleerd. Dit was volgens het ministerie ook moeilijk, omdat
het aantal aanmeldingen en positieve indicaties tevoren niet bekend waren.
Recentelijk is in het kader van VBTB wèl een concepttaakstelling geformuleerd.
In 2002 dient het totaal aantal personen op de wachtlijst niet meer dan 6000
te zijn.Het bekorten van de omvangrijke wachtlijsten in de Wsw is op twee manieren
aangepakt. Op de eerste plaats diende de uitstroom vanaf de wachtlijst te
worden vergroot. Dit werd getracht via de uitbreiding van het aantal plaatsen
in de Wsw met behulp van onder meer extra financiële middelen en een
verkorting van de subsidiabele werktijd. Op de tweede plaats ging het om een
beperking van de instroom in de wachtlijst, te realiseren door aangescherpte
indicatie-eisen.Het grootste deel van de afname van de wachtlijst werd in 1998 en 1999
gerealiseerd. De daling is met name in het laatste kwartaal 1998 begonnen
(figuur 1). Stonden er in 1998 nog ruim 20 000 mensen op de wachtlijst,
eind 1999 waren dat er nog maar 8 646. Op de oude wachtlijst stonden
eind 1999 nog ruim 500 mensen.9 Het streven om
de oude wachtlijst in twee jaar weg te werken is dus vrijwel gehaald. Bron: ministerie SZW, bereik en resultaat WSW juni 2001.De maatregelen lijken dus een groot effect op de omvang van de wachtlijst
te hebben gehad. De belangrijkste oorzaak van de daling van de wachtlijst
is echter in de statistieken omschreven als «overige uitstroom».
Van deze mensen is niet bekend waarom zij van de wachtlijst zijn gegaan. In
totaal stroomden hierdoor in 1998 en 1999 ruim 8600 mensen van de oude wachtlijst
uit om onbekende redenen. Deze mensen zijn niet geherindiceerd, waardoor voor
een belangrijk deel van de oude wachtlijst niet meer te achterhalen is hoe
de nieuwe wijze van herindiceren voor deze groep zou uitpakken.Overigens komt het fenomeen overige uitstroom ook voor, zij het in mindere
mate, bij de nieuwe wachtlijst (1429 mensen in 2000).Tabel 4: uitstroom van de wachtlijst  Dienstbetrekking of b.w. Door herindicatieaOverige uitstroom19982 0109793 84419995 1781 6575 88720005 92101 429Totaal13 1092 63611 160Bron: Jaarstatistiek 1998, 1999 en 2000 van het ministerie van SZW.a zowel afvallers aan boven als onderzijde.De omvang van de wachtlijst wordt ook bepaald door de instroom. De aanmeldingen
zijn vanaf 1998 aanzienlijk afgenomen (van ruim 12 000 in 1996 tot
bijna 8000 in 2000). Volgens de evaluatie bereik en resultaat ligt dit aan
(de anticipatie op) de strengere indicatie en aan de afname van de aanmeldingen
in de categorie lichamelijk gehandicapten. Dit laatste kan te maken hebben
met de sterk verbeterde arbeidsmarktsituatie, ook voor potentiële sw-ers,
en de uitbreiding van de mogelijkheden tot arbeidsinpassing via andere arbeidsmarktregelingen.2.3.2 Wachttijden en evenwichtige plaatsingNaast de afname van de omvang van de wachtlijsten was de ambitie ook om
de – vaak lange – wachttijden (gemiddeld 20 maanden in 1996) terug
te dringen.10 Deze ambitie is niet gehaald.
Afgaande op de gegevens over het tweede half jaar van 2000 staat een kandidaat
gemiddeld 22 maanden op de wachtlijst. Net als bij de bepaling van de wenselijke
omvang van de wachtlijst is pas recentelijk in het kader van VBTB een doelstelling
voor de wachttijd van maximaal 1 jaar geformuleerd, vooralsnog in concept.De gemiddelde wachttijd van de ernstig arbeidsgehandicapten heeft de bijzondere
aandacht van de Tweede Kamer. In de oude wet werd een gelijke plaatsingskans
gewaarborgd door het zogenaamde «first in first out systeem».
In de nieuwe wet is dit systeem losgelaten. De gemeenten zijn vrij hun plaatsingsbeleid
vorm te geven. Het ministerie gaat ervan uit dat er voldoende prikkels in
de nieuwe wet zijn ingebouwd om een gelijke plaatsingskans te bewerkstelligen.
Er wordt namelijk een hogere financiële vergoeding gegeven, indien een
ernstig gehandicapte in dienst genomen wordt (het gedifferentieerde vergoedingen
systeem). De vergoeding is bedoeld ter compensatie van mindere productiviteit
en extra benodigde begeleiding.Uit de realisatiecijfers blijkt dat ernstig gehandicapten niet langer
hoeven te wachten dan licht of matig gehandicapten. Daarmee is niet gezegd
dat er sprake is van gelijke plaatsingskansen voor iedereen. Terwijl de meeste
mensen binnen twee jaar een plek in de sociale werkvoorziening aangeboden
krijgen, is er namelijk een relatief grote groep mensen die langer dan drie
jaar op de wachtlijst staat, onafhankelijk van arbeidshandicap. Daarnaast is de gemiddelde wachttijd bij plaatsing in het werknemersbestand
(16 maanden voor een dienstbetrekking en 20 maanden voor begeleid werken)
veel lager dan de gemiddelde wachttijd van mensen die met onbekende bestemming
van de wachtlijst afgaan (de zogenaamde overige uitstroom, gemiddelde wachttijd
30 maanden).11 Mogelijk vormt de lange wachttijd
een verklaring voor het grote aantal mensen dat om onbekende redenen de wachtlijst
verlaat.2.4 Realisatie Wsw-banen2.4.1 TaakstellingJaarlijks moeten de gemeenten een aantal werknemers in de sociale werkvoorziening
plaatsen, de zogenaamde taakstelling. Voor 2000 was deze taakstelling vastgesteld
op 86 326 standaardeenheden. Een standaardeenheid (SE) komt overeen met
een dienstverband van 36 uur voor een als matig geïndiceerde werknemer.
De landelijke taakstelling wordt verdeeld over alle gemeenten. De gemeentelijke
taakstelling varieerde in 2001 van 5351 SE in Heerlen tot 0,2 SE in Bleiswijk.
De taakstelling is gebudgetteerd. Dat betekent dat er geen vergoeding gegeven
wordt voor dienstverbanden die boven de taakstelling uitgaan en dat de gemeente
anderzijds subsidie moet terugbetalen wanneer de taakstelling niet wordt gehaald.
De vergoeding per SE was in 2000 ruim f 44 000 (19 666 euro).Bron: financiële verantwoording ministerie SZW 1998 en 2000Uit figuur 3 blijkt dat met de inwerkingtreding van de nieuwe wet in 1998
en de daarbij horende verhoging van de taakstellingen voor het eerst sprake
is van een (kleine) onderrealisatie. Ook in 1999 en 2000 was hiervan sprake.
De realisatie is weliswaar gegroeid, maar niet in hetzelfde tempo als de taakstellingen.2.4.2 Extra plaatsenHet kabinet heeft in het regeerakkoord financiële middelen aangekondigd
voor het creëren van extra plaatsen om de wachtlijsten te verkorten.
Voor de periode 1999–2002 is f 200 miljoen (91 miljoen euro) extra
gereserveerd, waarvoor in 2002 in totaal 4000 tot 5000 extra plaatsen ten
opzichte van 1998 gerealiseerd dienen te zijn.12De realisatie van plaatsen bleef in 1999 en 2000 achter ten opzichte van
het regeerakkoord. Dit betekent dat er halverwege de rit 500 extra plaatsen
van de voorgenomen 2200 zijn gerealiseerd.Een andere maatregel om extra plaatsen te creëren was de arbeidstijdverkorting
van 38 naar 36 uur per SE. Met de Vereniging Nederlandse Gemeenten was afgesproken
dat deze arbeidstijdverkorting in twee jaar tijd (1997 en 1998) tot de gewenste
extra 2400 plaatsen diende te leiden ten opzichte van de stand ultimo 1996.
Deze gewenste extra plaatsen zijn ruimschoots gerealiseerd (totaal 2800).2.5 Begeleid werken2.5.1 Het instrument begeleid werkenMet de invoering van de nieuwe WSW is een nieuw instrument ingevoerd:
het begeleid werken. Begeleid werken is «het totaal aan ondersteunende
maatregelen aan een werknemer met een handicap en aan de werkgever, die het
voor de werkzoekende mogelijk maken om een betaalde baan op de open arbeidsmarkt
te vinden en te behouden».13 De werknemer
leert zelfstandig te functioneren buiten het sw-bedrijf. De ondersteuning
wordt op maat aan werknemer en werkgever geboden, zodat de normale procesgang
in het bedrijf niet wordt verstoord.Accenten in de uitwerking van het doel van begeleid werken zijn in de
loop der tijd nogal verschoven:«..de voornaamste overweging voor het invoeren van begeleid werken
in de Wsw is een oplossing voor het verschil in inkomen tussen Wsw-werknemers
en personen die begeleid werken op basis van de Regeling samenloop arbeidsongeschiktheidsuitkering
met inkomsten uit arbeid».14In de Sociale Nota 2001 werd het doel inmiddels geformuleerd als:«.. met het instrument begeleid werken wordt beoogd de uitstroom
naar reguliere arbeid te bevorderen.»Begeleid werken is nadrukkelijk geen verplichting, maar een recht. Zij
die een indicatie begeleid werken hebben, kunnen dit recht op elk moment verzilveren;
ook als zij aanvankelijk liever de voorkeur geven aan een traditionele sw-baan.
Een indicatie begeleid werken hoeft namelijk niet noodzakelijkerwijs te betekenen
dat betrokkene ook daadwerkelijk begeleid werken wil. Een voorwaarde om van
de regeling gebruik te kunnen maken is dat de extra werkbegeleiding beperkt
blijft tot gemiddeld maximaal 15% van de werktijd. De mogelijkheid van begeleid
werken zal ook worden opengesteld voor werknemers die (vrijwel) geen begeleiding
nodig hebben.15De gemeente is verantwoordelijk voor het organiseren van begeleid werken
binnen de Wsw en dient hiervoor een begeleidingsorganisatie in te schakelen.
De gemeente en het sw-bedrijf kunnen niet zelf optreden als begeleidingsorganisatie.16 Volgens het antwoord van de minister op vragen van
de Tweede Kamer17 is deze keuze gemaakt, omdat
werd aangenomen dat – reïntegrerende – expertise bij sw-bedrijven
niet aanwezig was, gezien de geringe uitstroom van sw-werknemers naar de reguliere
arbeidsmarkt in het verleden.Ter stimulering van een voldoende realisatie van het begeleid werken heeft
het ministerie hieraan een taakstelling verbonden. Voor 1998 is bepaald
dat tenminste 15% van de vacatureruimte voor het aangaan van nieuwe Wsw-dienstbetrekkingen
of arbeidsovereenkomsten bij voorrang moet worden gebruikt voor begeleid werkenplaatsen.
Voor de jaren 1999 tot en met 2001 is dit percentage verhoogd tot 25%. Deze
verhoging hield direct verband met de in 1999 extra beschikbaar gestelde middelen
(f 200 miljoen/91 miljoen euro in 4 jaar).18Hoewel het ministerie van tevoren een inschatting van de potentiële
doelgroep heeft gemaakt, is deze te grof geweest voor het kunnen formuleren
van een realistische taakstelling.Bij de vaststelling van de subsidie voor het jaar 2000 worden de gemeenten
voor het eerst afgerekend op het halen van hun taakstelling voor begeleid
werken. Indien de 25% (verwijtbaar) niet wordt gerealiseerd, wordt gekort
op de verleende subsidie.19 Hiertoe moeten de
gemeenten zorgvuldig per individu vastleggen waarom iemand met een indicatie
voor begeleid werken uiteindelijk geen begeleid werkenplaats heeft gekregen. 2.5.2 De resultatenDe resultaten van het begeleid werken blijven ver achter bij de daartoe
geformuleerde taakstellingen (tabel 5). In 1999 zijn 176 mensen begeleid gaan
werken. Dat is 4% van het totaal aantal plaatsingen vanaf de wachtlijst in
dat jaar. In 2000 is het aantal geplaatsten weliswaar bijna verdubbeld, het
bedraagt nog steeds niet meer dan 7%.Tabel 5: realisatie begeleid werken  Begeleid werken Aantalrealisatie in%taakstelling 1998191%15%19991764%25% 20004197%25%Bron: Jaarstatistieken 1998, 1999 en 2000, ministerie SZWSlechts 5 respectievelijk 6 sw-bedrijven haalden in 1999 en 2000 de taakstelling
van 25%. Daar moet bij worden aangetekend, dat het hanteren van een percentage
voor kleine gemeenten een vertekend beeld oplevert. Ter illustratie: gemiddeld
plaatsten sw-bedrijven in 1999 in totaal 41 mensen; bij de 5 sw-bedrijven
die de norm van 25% haalden, bedroeg het gemiddelde aantal plaatsingen 8.Aanbod lijkt er genoeg te zijn: in 1999 zijn 3233 indicaties voor begeleid
werken afgegeven, in 2000 waren dit er 1516. In totaal was eind 2000 30% van
de wachtlijst voor begeleid werken geïndiceerd. Dit aanbod lijkt, mede
vanwege de vrijwilligheid van het begeleid werken, niet voldoende om aan de
taakstelling te voldoen.2.6 Uitstroom naar reguliere arbeid2.6.1 Uitstroom naar reguliere arbeidBehalve voor het scheppen van arbeidsplaatsen in een beschutte werkomgeving
is nadrukkelijk ook een inspanning gewenst voor uitstroom uit de Wsw naar
reguliere arbeid.20 De positionering van de
Wsw als een instrument van toeleiding tot de arbeidsmarkt is niet nieuw. Ook in de «oude» wet was dit opgenomen. Toentertijd was
er voor sw-bedrijven een taakstelling aan verbonden (0,5% van het werknemersbestand)
in combinatie met een premie voor uitstroom die de taakstelling te boven ging.21 Deze twee instrumenten zijn door de geringe effectiviteit
in de nieuwe Wsw afgeschaft.22 In de huidige
wet is gekozen de uitstroom te stimuleren door uitbreiding van het instrumentarium
met begeleid werken, het bevorderen van de arbeidsbekwaamheid door het aanbieden
van scholing23, periodiek te kijken of iemand
nog steeds is aangewezen op de sociale werkvoorziening (de herindicatie) en
samenwerking met andere arbeidsmarktactoren te stimuleren.24 Ten slotte dient de positionering van de Wsw als integraal onderdeel
van het gemeentelijk arbeidsmarktinstrumentarium en de daaruit voortvloeiende
noodzaak voor de gemeente hier een regisserende rol bij te spelen het streven
naar uitroom te ondersteunen.Het ontbreken van een taakstelling voor uitstroom betekent wel dat een
expliciet oordeel over de mate van doelbereiking niet mogelijk is. Daarnaast
betekent het feit dat bij de wettelijke gewenste samenwerking tussen gemeenten,
Arbeidsvoorziening en de uitvoeringsinstellingen geen prestaties zijn vermeld,
zoals bijvoorbeeld het aantal samenwerkingsovereenkomsten, dat toetsing van
dit streven niet mogelijk is. Ook wordt niet gevraagd naar het aantal Wsw-ers
dat voor bemiddeling is aangemeld bij een uitvoeringsinstelling of bij Arbeidsvoorziening.2.6.2 ScholingDe indicatiecommissie bepaalt of iemand wel of geen indicatie voor scholingsbehoefte
krijgt. Gemiddeld krijgt een derde van de geïndiceerden een scholingsindicatie.25Er wordt via de persoonsmonitor geen informatie gevraagd die inzicht geeft
in de verrichte scholingsactiviteiten.26De scholing vindt plaats in de eerste twee jaar van het dienstverband.
Tijdens deze periode ontvangt de werknemer een wettelijk minimumloon. Daarna
volgt indeling volgens het geldende functieloon.Gemeenten moeten de scholing in principe betalen uit de reguliere rijkssubsidie
per arbeidsplaats. Wel bestaan er alternatieve bronnen waarmee sw-bedrijven
de kosten van opleidingstrajecten (of de ontwikkeling daarvan) kunnen financieren.2.6.3 De resultatenIn absolute aantallen uitgedrukt is er sprake van een toenemend aantal
mensen die het lukt om een plaats op de reguliere arbeidsmarkt te verwerven.
In relatie tot het totale aantal werknemers in de sociale werkvoorziening
zijn de resultaten echter zeer beperkt (tabel 6). De uitstroom is ook vòòr
de nieuwe wet een doel geweest. In 1994 bedroeg deze 156 (0,18%) en in 1996
231 personen (0,3%), toen er nog sprake was van een taakstelling en een uitstroompremie.
Met name sinds 1998 is de uitstroom gestegen. Het ministerie ziet de aantrekkende
arbeidsmarkt als belangrijkste verklaring hiervoor.27Tabel 6: realisatie uitstroom naar reguliere arbeid  199819992000Percentage van totaal aantal werknemers0,40,60,8Absolute aantallen394568749Bron: jaarstatistiek 1998, 1999 en 2000, ministerie SZW.Uit figuur 4 blijkt dat slechts een beperkt deel (15%) van de totale uitstroom
uit de Wsw uitstroom naar reguliere arbeid betreft.Bron: jaarstatistiek 1999 en 2000, ministerie SZW2.7 ConclusiesBegeleid werkenHet instrument begeleid werken komt uiterst traag van de grond. Vrijwel
geen enkele gemeente voldoet aan de taakstelling. Dit is des te opmerkelijker,
omdat het aanbod voor begeleid werken voldoende leek.De doelstelling voor begeleid werken is pas na invoering van de wet concreet
uitgewerkt. De taakstelling is weliswaar concreet, maar op ambities en inschattingen
gebaseerd en mede daardoor niet realistisch.Uitstroom naar reguliere arbeidHoewel de uitstroom naar reguliere arbeid sinds de invoering van de nieuwe
wet iets is toegenomen, zijn de resultaten nog steeds zeer beperkt.Doordat bij de nieuwe wet, in tegenstelling tot de oude wet, is afgezien
van een taakstelling, is het niet mogelijk de uitstroomresultaten te toetsen.Wachtlijsten en wachttijdenNa de invoering van de nieuwe Wsw zijn de wachtlijsten aanzienlijk verkort.Voor de omvang van de wachtlijst is tot zeer recent geen taakstelling
geformuleerd. De ontwikkelingen in het kader van VBTB brengen hier waarschijnlijk
een positieve verandering in.Ondanks de daling van de wachtlijsten is de gemiddelde wachttijd sinds
de invoering van de nieuwe Wsw – anders dan de bedoeling was –
licht toegenomen. De wachttijden voor een plaats in de Wsw blijken voor licht, matig of
ernstig gehandicapten ongeveer gelijk te zijn. Ongeveer een kwart van de wachtenden
staat, ongeacht de arbeidshandicapcategorie, echter langer dan drie jaar op
de wachtlijst.Realisatie Wsw-banenHet aantal gerealiseerde plaatsen in de sociale werkvoorziening is de
afgelopen jaren flink toegenomen. Voor een deel zijn daarmee de ambities gerealiseerd.De realisatie van extra plaatsen heeft nauwelijks succes gehad.IndicatiestellingGemeenten voldoen nauwelijks aan de verplichting om bij te houden waar
degenen zijn gebleven die na herindicatie van de oude wachtlijst zijn gevallen.
Ook van de groep afvallers onder de huidige wet is niet bekend waar zij blijven.
Dit maakt een sluitende aanpak vrijwel onmogelijk. 3 DE UITVOERINGSPRAKTIJK3.1 InleidingOm een completer beeld van de successen en tegenvallers van de Wsw te
krijgen is aan twintig gemeenten en/of sw-bedrijven een bezoek gebracht en
zijn aldaar gesprekken gevoerd over de problemen en mogelijkheden die de uitvoerders
van de Wsw in de praktijk tegenkomen. Doel hiervan was inzicht te krijgen
in factoren die succes en falen van de uitvoering verklaren en die daarmee
aanknopingspunten bieden voor toekomstige verbeteringen.Bij de selectie van gemeenten is geen representativiteit beoogd in termen
van omvang werknemersbestand, geografische spreiding of anderszins. Geselecteerd
zijn juist gemeenten die op bepaalde punten ten opzichte van het landelijke
beeld goed of slecht scoorden, opdat zowel successen als tegenvallers in de
gesprekken aan bod zouden komen. Tot de selectie behoorden zowel grote, middelgrote,
als kleine gemeenten.Per onderdeel van het uitvoeringsproces wordt hierna ingegaan op bepalende
factoren en achtergronden.Ter illustratie zijn deze analyses aangevuld met ervaringen van de gesprekspartners,
zoals wethouders, beleidsambtenaren, directeuren of leidinggevende stafmedewerkers
van het sw-bedrijf.3.2 Indicatiestelling3.2.1 Strengere toelatingDe nieuwe wijze van indiceren is strenger dan voorheen en leidt ertoe
dat kandidaten minder snel in aanmerking komen voor een plaats in de Wsw.Veel sw-bedrijven zien de strengere toegang als één van
de belangrijkste winstpunten van de nieuwe wet. Alleen de «echte»
doelgroep heeft hierdoor nog toegang tot de Wsw.De praktijk laat ook een belangrijk knelpunt zien. Kandidaten die bij
de indicatie beoordeeld worden als «te goed» voor de Wsw dreigen
tussen wal en schip te raken. Onduidelijk is waar deze groep blijft en of
voor hen een sluitende aanpak bestaat. Sw-bedrijven hebben hier geen zicht
op. Het is de gemeente die verantwoordelijk is om deze afvallers toe te leiden
naar een plek op de reguliere arbeidsmarkt of naar een gesubsidieerde arbeidsplaats.3.2.2 HerindicatieOok voor degenen die na herindicatie afvallen voor een plaats in de sociale
werkvoorziening, is het belangrijk dat zij niet aan hun lot worden overgelaten.
Slechts enkele gemeenten houden bij wat er gebeurt met diegenen die op een
plek buiten de Wsw zijn aangewezen. «Bij ons loopt momenteel een onderzoek waarbij
we degenen die na herindicatie zijn afgevallen van de wachtlijst, omdat ze
«te goed» voor de Wsw waren, telefonisch benaderen. Een eerste
stap naar een sluitende aanpak.» (beleidsmedewerker gemeente)Overigens hebben nog lang niet alle gemeenten een start gemaakt met de
herindicaties. Veel sw-bedrijven zijn op zichzelf enthousiast over de periodieke herindicatie,
ook hier omdat zo alleen de «echte» doelgroep toegang behoudt.
Bij de betrokken werknemers kan de verplichte herindicatie wel onrust veroorzaken.
Sw-bedrijven zetten mede daarom vraagtekens bij de noodzaak om iedereen periodiek
te herindiceren. Zij achten het voor sommige werknemers bijvoorbeeld uitgesloten
dat de herindicatie een andere uitslag zal hebben en pleiten daarom voor meer
maatwerk. «Een verstandelijk gehandicapte is na drie keer
indiceren niet opeens veel beter. Na een aantal herindicaties moet dit geaccepteerd
worden.» (directeur Sw-bedrijf)«Voor een werknemer met een duidelijke groeipotentie
kan een termijn van drie jaar te lang zijn. Het is verstandiger de termijn
voor herindicatie aan te passen aan de werknemer.» (directeur sw-bedrijf)3.2.3 Onafhankelijkheid en objectiviteit indicatiecommissieHet onderzoek ten behoeve van de indicatie geschiedt sinds de nieuwe Wsw
niet meer door de gemeente of het sw-bedrijf, maar door een onafhankelijke
commissie, die de gemeente adviseert.Veel sw-bedrijven waarderen de toegenomen onafhankelijkheid en objectiviteit
van de nieuwe werkwijze.Bij de onafhankelijkheid worden ook vraagtekens geplaatst. Dit betreft
met name de rol van de zogenoemde casemanager die bij vrijwel alle indicatiecommissies
is betrokken. Deze draagt zorg voor de administratieve aanmelding, dossiervorming
en dergelijke. De casemanager is in de regel een medewerker van het sw-bedrijf.
Hij woont meestal de vergaderingen van de indicatiecommissie bij en is vaak
één van de weinigen (en soms de enige) die de kandidaat gezien
heeft. Weliswaar heeft ook de keuringsarts de kandidaat gezien, maar deze
heeft niet altijd zitting in de commissie.De indicatiebeslissing is voor het overige vooral gebaseerd op schriftelijke
informatie. Daartoe behoren soms ook de resultaten van testen die de kandidaat
heeft afgelegd, bijvoorbeeld in het trainingscentrum van het sw-bedrijf. «Ons bedrijf verzorgt de gehele intake en laat de noodzakelijke
onderzoeken doen, zoals assessments. Al deze gegevens worden vervolgens aan
de indicatiecommissie aangeleverd en die kan wel verzoeken om extra aanvullend
onderzoek, maar in de praktijk gebeurt dat niet vaak. Op deze wijze is de
uitkomst voor ons voorspelbaar en betrouwbaar». (directeur sw-bedrijf)Iedereen die dat wil, kan zich aanmelden voor een Wsw-indicatie. In de
praktijk blijkt echter dat sommige gemeenten vanwege de vele aanmeldingen
en de kosten van een volledige indicatie een voorselectie maken.De nieuwe indicatiestelling is duurder dan de oude en moet uit de normale
rijkssubsidie per werknemer bekostigd worden. De meeste sw-bedrijven noemen
een bedrag van rond de f 1500 (681 euro) per indicatie. De indicatie
is bovendien omgeven met een zwaar protocol en brengt veel administratieve
rompslomp met zich mee. 3.2.4 HandicapcategorieënVolgens de meeste sw-bedrijven geeft de nieuwe indeling in arbeidshandicap
(licht, matig en ernstig) nog te veel de ernst van de handicap aan. Voor het
sw-bedrijf is informatie over wat een individu nog wèl kan en wat voor
soort begeleiding iemand nodig heeft, veel relevanter. Dit was ook het doel
van de nieuwe indeling. De indicatie-uitkomsten blijken echter niet altijd
als zodanig gezien te worden: «De toewijzing van de handicapcategorie is nog
steeds te veel gericht op defectmeting. Belangrijk is niet: «hij mist
een been» maar «wat kan hij met het andere, welke ondersteuning
is daarvoor nodig en wat kost dat?»» (stafmedewerker sw-bedrijf)3.3 Wachtlijst3.3.1 Omvang wachtlijstSinds de invoering van de nieuwe wet op 1 januari 1998 is de omvang van
de wachtlijsten aanzienlijk gedaald. Eind 1997 was al een in verhouding forse
daling te zien. In het veldonderzoek is gebleken dat de sw-bedrijven hebben
geanticipeerd op de nieuwe wet. «In december 1997 – vlak voor de invoering
van de nieuwe wet – zijn de oude wachtlijsten snel leeg geplunderd om
nog zoveel mogelijk mensen te kunnen plaatsen onder het oude indicatiemechanisme.
Dit is vrijwel overal gebeurd». (directeur sw-bedrijf)Bij sw-bedrijven heerst de opvatting dat de wachtlijst daarnaast vooral
kleiner is geworden als gevolg van de nieuwe wijze van indiceren; veel mensen
hebben dit niet afgewacht. Daarnaast heeft het vergroten van het aantal beschikbare
plaatsen in het bedrijf (door volumegroei of uitstroombevordering) een rol
gespeeld.Ook schrijven sw-organisaties de verkorting van de wachtlijst deels toe
aan concurrerende beleidsinitiatieven. Zij stelden dat de traditionele kanalen
steeds minder potentiële cliënten aanmelden. «De toevoer van de gemeentelijke Sociale dienst,
scholen voor zeer moeilijk lerende kinderen en ook de gezinsvervangende tehuizen
is vrijwel opgedroogd. Deze instanties kunnen tegenwoordig ook zelf allerlei
trajecten opstarten en subsidie krijgen voor bijvoorbeeld jobcoaches. Het
is dus niet meer in hun belang om mensen door te geleiden naar het sw-bedrijf.
Het is wel treurig om te constateren dat een groot deel van deze mensen uiteindelijk
alsnog in het sw-bedrijf terecht komt met alle extra «deuken»
van dien». (directeur sw-bedrijf)In de evaluatie Regiefunctie van de gemeenten
wordt in dit verband vastgesteld dat op het punt van de toeleiding naar de
Wsw (vanuit de Bijstandswet of anderszins) bij gemeenten geen concreet beleid
valt te constateren.3.3.2 Evenwichtig plaatsingsbeleidTer bescherming van geïndiceerden met de indicatie «ernstig»
voorziet de Wsw in een extra vergoeding bij plaatsing van hen. In hoofdstuk
2 is gebleken dat – conform de bedoeling van deze extra vergoeding –
plaatsing redelijk evenwichtig verdeeld over de verschillende handicapcategorieën
plaatsvindt. In de regel wordt de extra vergoeding voor een ernstig gehandicapte gezien
als een reële compensatie voor de kosten die vooral in de extra begeleiding
van ernstig gehandicapten gaan zitten. Veel sw-bedrijven sturen echter niet
op de kosten en opbrengsten per afzonderlijke arbeidsplaats, maar op die van
een gemiddelde arbeidsplaats.Door de sw-bedrijven is ook de veronderstelling tegengesproken dat ernstig
gehandicapten het moeilijkst plaatsbaar zouden zijn. Er wordt geen één
op één relatie gezien tussen handicapcategorie en plaatsingsmogelijkheden.Een aantal sw-bedrijven meldt dat een gedeelte van de mensen op de wachtlijst
niet plaatsbaar is, onafhankelijk van de handicapcategorie. Soms gaat het
om tijdelijke niet-beschikbaarheid door bijvoorbeeld ziekte of gebrek aan
kinderopvang. Vaak gaat het echter ook om mensen voor wie het sw-bedrijf geen
mogelijkheden ziet in het sw-bedrijf en voor wie men dan ook geen moeite meer
doet. Dit is mogelijk één van de verklaringen voor het grote
aantal mensen op de wachtlijst dat daar al langer dan drie jaar op staat (24%,
1577 mensen). Onduidelijk is of dit komt door vervuiling van de lijst (men
is wel voor de Wsw geïndiceerd, maar door bijvoorbeeld sociale problemen
niet echt beschikbaar) of doordat het sw-bedrijf geen geschikte plaats kan
of wil creëren.3.4 Begeleid werken3.4.1 VoordelenHet instrument begeleid werken zien de sw-bedrijven in principe als een
aanwinst voor de Wsw. Genoemde voordelen zijn onder meer de betere doorstroommogelijkheden,
de emancipatorische werking op de doelgroep en de extra mogelijkheden voor
begeleiding voor met name «de zwakkere» groepen. Hierbij wordt
echter de kanttekening gemaakt dat gezien de vele bezwaren die er nu nog aan
begeleid werken kleven en de slechte resultaten tot nu toe de toegevoegde
waarde een theoretische is.Het lage aantal plaatsingen in begeleid werken heeft slechts een gering
aantal bedrijven ertoe aangezet in 1999 en 2000 extra maatregelen te nemen
om het begeleid werken meer van de grond te krijgen. Meestal betrof dit de
inschakeling van een andere begeleidingsorganisatie dan waarmee begonnen was.3.4.2 Rol van het sw-bedrijfDe begeleid werken geïndiceerden worden niet verplicht tot begeleid
werken, maar kunnen ervoor kiezen als zij dit willen. Een goede voorlichting
is dan belangrijk. De evaluatie begeleid werken stelt het dat het mede afhankelijk
is van het enthousiasme waarmee het sw-bedrijf de betrokkene over begeleid
werken informeert of deze in aanmerking wil komen voor begeleid werken of
niet. Het volgende voorbeeld bevestigt dit. «In 2000 is wel een redelijk aantal personen
voor begeleid werken geïndiceerd. Weinigen van hen wilden echter uiteindelijk
aan de slag als begeleid werker. Het sw-bedrijf heeft met elke geïndiceerde
een «goed gesprek» over wat het inhoudt. Vervolgens haakt 90%
af.» (leidinggevend stafmedewerker sw-bedrijf)Opvallend was dat in de meeste gemeenten de organisatie van het begeleid
werken, dat wil zeggen het initiatief om de geïndiceerde aan een plaats te helpen, over werd gelaten aan het sw-bedrijf. Het sw-bedrijf
krijgt geen positieve prikkels voor het realiseren van begeleid werkenplaatsen,
terwijl het de nodige inspanningen kost om het begeleid werken gerealiseerd
te krijgen. «Voor het sw-bedrijf is begeleid werken nauwelijks
interessant; het kost alleen maar aandacht. Daarom worden begeleid werkers
erop gewezen dat ze morgen in het sw-bedrijf kunnen beginnen. Dan doen ze
vaak afstand van hun begeleid werken indicatie» (directeur sw-bedrijf)Met ingang van 2000 kunnen sw-bedrijven een boete krijgen als ze niet
voldoen aan de taakstelling voor begeleid werken. Ervaringen hiermee waren
ten tijde van de veldbezoeken (februari-maart 2001) nog niet opgedaan.Sw-bedrijven dienen kandidaten over te dragen aan een externe begeleidingsorganisatie.
Als dit vroeg in het proces gebeurt, kan dit een grote positieve invloed hebben
op het aantal begeleid werken plaatsingen. Doordat de afstand tot het sw-bedrijf
dan groter is, zal de kandidaat minder snel in het sw-bedrijf geplaatst worden.Sw-bedrijven hebben veelal geen goed woord over voor de kwaliteit van
de begeleidingsorganisaties. Mede daarom vinden de sw-bedrijven dat zij beter
zelf het begeleid werken zouden kunnen uitvoeren.3.4.3 Kansen op de arbeidsmarktSw-bedrijven vinden de afstand tot de arbeidsmarkt voor begeleid werken
geïndiceerden vaak te groot. Velen zouden de druk en stress van de reguliere
arbeidsmarkt niet aandurven of aankunnen. Verder wordt het risico van terugval,
zeker bij een teruglopende economie, groot geacht.Volgens de sw-bedrijven blijkt bij werkgevers, ondanks garanties als de
min of meer permanente begeleiding en de lagere te betalen financiële
vergoeding, toch grote terughoudendheid te bestaan om plaatsen voor begeleid
werken aan te bieden. «Het probleem bij begeleid werken is niet de
kosten die door een werkgever moeten worden opgebracht, maar de risico's die
werkgevers menen te lopen als ze een Wsw-er in dienst nemen. Werkgevers betalen
liever een hoge detacheringsvergoeding dan een begeleid werker in dienst te
nemen.» (stafmedewerker sw-bedrijf)3.4.4 Financiële aspectenDe financiering van het voortraject vormt in de praktijk een knelpunt.
In het voortraject wordt gezocht naar een geschikte plaats voor de kandidaat.
Deze fase kan soms geruime tijd in beslag nemen. Dat is kostbaar, omdat de
financiering pas ingaat op het moment dat de kandidaat daadwerkelijk is geplaatst.Voorts lijken er ook voor de kandidaat financiële haken en ogen aan
een begeleid werken plaats te zitten. Zo betekent een begeleid werken plaatsing
voor iemand die al langere tijd bij het sw-bedrijf werkt een behoorlijke achteruitgang
in inkomen.28 Daarnaast vinden de sw-bedrijven
de kosten van externe begeleidingsorganisaties te hoog. 3.4.5 Taakstelling begeleid werkenHet verplichtend karakter van de taakstelling voor begeleid werken acht
men onwenselijk. De taakstelling wordt bovendien onrealistisch hoog gevonden.
Gemeenten met een te gering aanbod van begeleid werken geïndiceerden,
kunnen niet aan de taakstelling voldoen. Het wordt als een gemiste kans ervaren
dat alleen begeleid werken plaatsingen vanaf de wachtlijst meetellen voor
de taakstelling en plaatsingen vanuit het werknemersbestand niet. «Door begeleid werken plaatsingen vanuit de zittende
populatie ook mee te laten tellen voor de taakstelling zou het mogelijk worden
om een (groot) aantal mensen te laten uitstromen (bijvoorbeeld vanuit detacheringsplaatsen)
naar een dienstverband buiten de sw, waarbij de werkgever gecompenseerd wordt
voor de lagere arbeidscapaciteit. Begeleid werken in de huidige vorm beperkt
zich vooral tot een groep mensen die in de praktijk moeilijk extern plaatsbaar
zijn.» (directeur sw-bedrijf)3.5 Uitstroom naar reguliere arbeid3.5.1 Spanning tussen doelstellingenEen belangrijke doelstelling van de Wsw is de uitstroom van sw-werknemers
naar reguliere arbeid. Het aantal mensen dat daadwerkelijk een baan vindt
op de reguliere arbeidsmarkt is echter zeer beperkt. Het streven naar reguliere
arbeid staat naast de doelstelling van het bieden van een beschutte werkomgeving
aan diegenen die dat nodig hebben. In de praktijk blijkt dat sw-bedrijven
een duidelijke spanning voelen tussen deze twee doelstellingen. «De Wsw brengt ons in een spagaat. Enerzijds
is het doel uitstroom en de ideale situatie «bedrijf wegens succes gesloten».
Anderzijds is er de noodzaak om de bedrijfsactiviteiten in het kader van de
beschutte werkomgeving te continueren» (directeur sw-bedrijf)Het bedrijfseconomisch belang van het sw-bedrijf krijgt soms nadrukkelijk
voorrang. «Het sw-bedrijf is vanuit bedrijfseconomisch
oogpunt niet gebaat bij het laten doorstromen van de goede werknemers naar
reguliere arbeid.» (directeur sw-bedrijf)Meestal stromen er dan ook meer mensen uit naar reguliere arbeid van een
sw-bedrijf dat de keuze heeft gemaakt deze doorstroom nadrukkelijk te stimuleren
dan van bedrijven die zich als voornaamste doel stellen een beschutte werkomgeving
te bieden. Sw-bedrijven die zich richten op uitstroom van de werknemers naar
de reguliere arbeidsmarkt combineren de uitvoering van de Wsw vaak met verwante
werkzaamheden, zoals de uitvoering van de Wiw.Vrijwel zonder uitzondering zien de sw-bedrijven een toekomst voor hun
bedrijf waarin trajectbegeleiding of reïntegratie het uitgangspunt zal
zijn.Het levert een sw-bedrijf geen voordelen op iemand te laten uitstromen
naar regulier werk. Het bedrijf krijgt geen premie of vergoeding voor de geleverde
reïntegratiedienst, wel is het een vaak ervaren werknemer kwijt, die
niet altijd even makkelijk vervangen kan worden binnen het bedrijf of vanaf
de wachtlijst. Toch leggen veel gemeenten de verantwoordelijkheid voor het
maken van de keuze in welke mate de doelstellingen na te streven
bij de sw-bedrijven. De gemeenten maken meestal geen afspraken met de sw-bedrijven
over te leveren inspanningen voor te realiseren uitstroom naar reguliere arbeid.3.5.2 Andere factoren van invloed op de uitstroomVoor de geringe uitstroom naar reguliere arbeid wezen de betrokkenen diverse
externe factoren als oorzaak aan. Gewezen werd op de relatief zwakkere regionale
arbeidssituatie: «De industrie in onze regio is druk aan het reorganiseren.
Het is zelfs voorgekomen dat wij iemand aanboden aan een bedrijf en dat de
reactie was: «liever niet, maar wij hebben wel iemand voor jullie».»
(leidinggevende stafmedewerker sw-bedrijf)Een factor blijkt ook dat de «zittende populatie» een sterke
rechtspositie heeft en de arbeidsvoorwaarden aantrekkelijk worden gevonden. «De recent afgesloten CAO draagt ook niet bij
aan de uitstroom. De loonafspraken zijn te hoog geworden: tot f 8000
per maand. Wie wil er nog weg met zo'n salaris.» (directeur sw-bedrijf)Gewezen werd er verder nog op dat de sociale werkvoorziening nog steeds
een slecht imago heeft, wat de uitstroom belemmert.Sw-bedrijven vragen zich af of het realiseren van uitstroom naar reguliere
arbeid voor het nieuwe werknemersbestand niet nog moeilijker wordt dan het
al is voor het oude werknemersbestand, aangezien met de invoering van de nieuwe
wet de indicatie een stuk strenger is geworden.Bijna de helft van de bezochte gemeenten gaf aan dat er geen specifieke
maatregelen zijn genomen om de uitstroom te bevorderen. «Wij voeren geen bewust beleid om mensen te laten
uitstromen. Maar het wordt niemand afgeraden. Mensen worden ondersteund als
ze weg willen.» (directeur sw-bedrijf)Anderen deden dit wel, bijvoorbeeld door het aantal detacheringsplaatsen
uit te breiden. «Sinds anderhalf jaar maken wij onderscheid in
detachering op ad hoc basis en detacheringen op middellange en langere termijn.
Bij de laatste twee worden bedrijven aangezocht, waarmee dan afspraken worden
gemaakt. De functies worden op publicatieborden binnen het sw-bedrijf opgehangen,
waarna iedereen kan inschrijven. Bij de detachering op ad hoc basis gaat het
vaak om meer specifieke functies (zoals receptionist) waarvoor het bedrijf
een kandidaat vraagt.Inmiddels is 15% van de werknemers gedetacheerd. Het
maakt het werk aantrekkelijker (verruiming van de werksoorten) en het bevordert
de doorstroom. Daarnaast is de financiële vergoeding die het sw-bedrijf
krijgt een extra meevaller.» (directeur sw-bedrijf)De verklaringen van gemeenten en sw-bedrijven met een relatief grotere
realisatie van uitstroom naar regulier werk waren meer intern gericht. De
wijze waarop de organisatie is (her)ingericht speelt een belangrijke rol.
Sommige gemeenten zijn bezig de sociale werkvoorziening te reorganiseren zodat
de nadruk meer op de uitstroom komt te liggen. Het opstellen van trajectplannen,
het opzetten van een aparte reïntegratieafdeling en meer algemeen het
zorgen voor een algehele cultuuromslag zijn voorbeelden hiervan.
Ook werd aangegeven dat men bereid moet zijn de consequenties, zoals het afstoten
van activiteiten, te aanvaarden.«Door de succesvolle reïntegratie-afdeling
wordt de afdeling productie gekannibaliseerd. Wij hanteren nu het «krimpscenario».
De drukkerij en de metaalafdeling zijn al afgestoten. Wij streven naar samenwerking
met omliggende gemeenten, gericht op specialisatie en schaalvergroting.»
(directeur sw-bedrijf)Ondanks dergelijke relatieve successen werden door gemeenten en sw-bedrijven
ook de problemen onderkend die samengaan met het streven naar uitstroom. Lang
niet alle uitstroom is toe te schrijven aan (gewijzigd) beleid. Toevallige
omstandigheden en de gunstige ontwikkeling op de regionale arbeidsmarkt spelen
ook een belangrijke rol. De resultaten werden «nogal matig in relatie
tot de effort» gevonden. Tot slot waarschuwden verschillende gemeenten
voor te rigoureuze maatregelen. Gewaakt moet worden voor het te veel aantasten
van de huidige infrastructuur. Als het economisch minder gaat, moet er nog
wel een bedrijf staan dat de zwakste groep op de arbeidsmarkt kan opvangen.3.5.3 Samenwerking met andere arbeidsmarktactorenDe uitvoering van de Wsw lijkt voor wat betreft de samenwerking met andere
arbeidsmarktactoren (Arbeidsvoorziening en uitvoeringsinstellingen) nog relatief
autonoom plaats te vinden. Voor beide groepen geldt dat de meeste gemeenten
noch voor de instroom noch voor de uitstroom structureel samenwerken met deze
instanties. De redenen variëren van «te veel wisselingen bij arbeidsvoorziening»,
samenwerking gaat «heel moeizaam», uitvoeringsinstellingen zijn
«niet in beeld» tot samenwerking «niet nodig». Waar
wel wordt samengewerkt is dit op diverse fronten: voor de instroom, de uitstroom,
inschrijving op reïntegratietrajecten en voorbereiden van begeleid werkentrajecten.3.5.4 ScholingHet effect van scholing is weliswaar lang niet altijd even goed meetbaar,
maar sw-bedrijven zijn ervan overtuigd dat scholing altijd een positief effect
heeft. Scholing verhoogt de inzetbaarheid, werkt motiverend en vergroot de
kans op doorstroming naar een andere functie, al dan niet binnen het sw-bedrijf.De bezochte sw-bedrijven bieden hun sw-werknemers met een scholingsindicatie
allemaal scholing aan. Scholing is echter niet slechts voorbehouden aan degenen
met een scholingsindicatie. Veel bedrijven staan op het standpunt dat op individueel
niveau bepaald moet worden welke scholing het best gevolgd kan worden. Het
al dan niet hebben van een indicatie is daarbij van ondergeschikt belang.Bovendien, zo werd gesteld, is de opleidingsbehoefte veelal direct gekoppeld
aan het soort werk dat een werknemer uitoefent. Bij de indicatiestelling is
dat nog niet bekend.Een scholingsindicatie heeft voor de werknemer tot gevolg dat hij de eerste
twee jaar in de sociale werkvoorziening het minimumloon krijgt en geen functieloon. 3.6 ConclusiesDe uitvoeringspraktijk van de Wsw laat diverse factoren zien die succes
en falen van de uitvoering verklaren en daarmee aanknopingspunten bieden voor
toekomstige verbeteringen.IndicatiestellingDe strengere toelating tot de Wsw wordt door gemeenten en sw-bedrijven
positief gewaardeerd, omdat de nieuwe instroom in de sociale werkvoorziening
beperkt is tot de doelgroep die ook echt op deze voorziening is aangewezen.
Sw-bedrijven hebben echter geen zicht op waar de afvallers na indicatie of
herindicatie blijven. Dit valt onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten
en daarmee veelal buiten het gezichtsveld van sw-bedrijven.Het systeem van periodieke herindicatie is vrij star en biedt onvoldoende
mogelijkheden voor maatwerk.De onafhankelijke indicatie ervaren veel sw-bedrijven als objectiever
en daadwerkelijk onafhankelijker dan voorheen. Tegelijkertijd blijkt het door
een intensieve rol in de voorbereiding voor sw-bedrijven mogelijk om invloed
uit te oefenen op de uitkomst.De indicatie-uitkomsten ervaart het veld nog steeds als te veel toegesneden
op de arbeidshandicap van de cliënt in plaats van op diens arbeidsmogelijkheden,
zoals de regelgeving beoogt.Wachtlijsten en wachttijdenOp sommige plaatsen is de wachtlijst te klein om nog aan de vraag naar
arbeid in het sw-bedrijf te voldoen.Anderzijds is er een groep Wsw-geïndiceerden die al lange tijd op
de wachtlijst staat en voor wie het sw-bedrijf geen mogelijkheden tot plaatsing
ziet. Onduidelijk is of dit komt door vervuiling van de lijst (men is niet
echt beschikbaar) of doordat het sw-bedrijf geen geschikte plaats kan of wil
creëren.De extra vergoeding voor het plaatsen van een arbeidsgehandicapte met
de indicatie «ernstig» wordt in de praktijk als een reële
compensatie voor de extra te maken kosten gezien, maar speelt een ondergeschikte
rol bij de beslissing tot plaatsing. Sw-bedrijven sturen niet op de kosten
en opbrengsten per arbeidsplaats.Begeleid werkenIn de huidige uitvoeringsstructuur ontvangen sw-bedrijven nauwelijks positieve
impulsen om begeleid werken tot een succes te maken. Integendeel: bedrijven
blijken er (bedrijfseconomisch) belang bij te hebben om kandidaten te ontmoedigen
en te behouden voor het bedrijf. Onduidelijk is nog wat de invloed op dit
punt is van het in oktober 2000 ingevoerde sanctiebeleid.Uitstroom naar reguliere arbeidOok voor de uitstroom naar reguliere arbeid geldt dat sw-bedrijven hier
niet of nauwelijks belang bij hebben. Veel sw-bedrijven voelen een grote spanning
tussen de doelstelling om werk onder aangepaste omstandigheden aan te bieden
en de doelstelling om sw-ers te laten uitstromen naar reguliere arbeid.Voor de betrokken werknemer vormen de arbeidsvoorwaarden in de Wsw geen
prikkel om uit te stromen. De strengere toelatingseisen van de Wsw zullen
de uitstroom van nieuwe werknemers in de toekomst alleen maar bemoeilijken. ScholingOm voor scholing in aanmerking te komen is in de praktijk geen indicatie
nodig en de indicatie heeft voor de werknemer tot gevolg dat hij de eerste
twee jaar in de sociale werkvoorziening het minimumloon krijgt en geen functieloon. 4 STURING4.1 InleidingDit hoofdstuk gaat in op de vraag in hoeverre de minister van SZW de uitvoering
van de Wsw stuurt en of daarvoor bruikbare beleidsinformatie beschikbaar is.
Als eerste wordt bekeken in hoeverre de beoogde regierol van de gemeenten
tot stand is gekomen. Daarna wordt ingegaan op de rol van het ministerie van
SZW.4.2 Regierol gemeenten4.2.1 Rol van de gemeente in de praktijkDe Wsw geeft gemeenten een grote verantwoordelijkheid voor de uitvoering
van de wet. Deze verantwoordelijkheid omvat de beleidskeuzen met betrekking
tot het lokale arbeidsmarktbeleid, de organisatie en aansturing van de sociale
werkvoorziening en de organisatie en aansturing van individuele trajecten.
De gemeenten worden met andere woorden geacht te sturen op het beleidsniveau,
het uitvoeringsniveau en het persoonsniveau.29Een eerste aanwijzing hoe gemeenten in de praktijk deze verantwoordelijkheid
vormgeven, is het feit dat het merendeel van de twintig door de Algemene Rekenkamer
benaderde gemeenten voor een gesprek doorverwees naar het sw-bedrijf.De evaluatie «De regiefunctie van gemeenten» antwoordt op
de vraag naar de mate van regie op de Wsw vanuit de gemeente dat deze nauwelijks
tot niet aanwezig is.Het veldonderzoek van de Algemene Rekenkamer bevestigt dit beeld. De bezochte
gemeenten zijn op het punt van de regievoering in drie categorieën in
te delen.Gemeente heeft geen inhoudelijke bemoeienis met WswDeze categorie bestaat uit gemeenten die zich inhoudelijk niet bezighouden
met de Wsw. De uitvoering is volledig uitbesteed aan het sw-bedrijf en de
gemeente is slechts geïnteresseerd in een gezonde exploitatie. De gemeente
is wel vertegenwoordigd in het bestuur van het sw-bedrijf of het werkvoorzieningschap,
maar dat krijgt de ruimte om zelfstandig het beleid te bepalen en uit te voeren.
Het betreft veelal kleinere gemeenten, die vaak – als er al behoefte
is aan sturing – afhankelijk zijn van andere gemeenten waarmee voor
de Wsw wordt samengewerkt. «Het valt voor een kleine gemeente als de onze
ook niet mee om Wsw-beleid te voeren. De wethouder heeft veel meer in zijn
portefeuille dan sociale zaken. Op dat terrein is bovendien de werkloosheidsbestrijding
en de bijstand politiek veel belangrijker. De belangstelling van de gemeente
voor de Wsw is dan ook nihil.» (directeur sw-bedrijf)Gemeente stuurt enigszins bijKenmerk van deze categorie is dat de gemeente wel inhoudelijk enige bemoeienis
met de uitvoering van de Wsw heeft en geregeld overleg voert over beleid en
uitvoering met de uitvoerende sw-organisatie. Deze gemeenten trachten de uitvoering
enigszins bij te sturen, veelal in de richting van meer aandacht voor uitstroom
en reïntegratie. De uitvoerende sw-organisatie heeft echter
ook in deze gemeenten een overheersende rol. «Er is een verschil in visie ten aanzien van
de doelstelling van het sw-bedrijf. De gemeente wil een focus op doorstroom,
het sw-bedrijf echter kijkt naar de financiële situatie van het sw-bedrijf,
en wil de goede krachten behouden.» (beleidsmedewerker gemeente)Gemeente neemt initiatieven tot regieEnkele van de grotere bezochte gemeenten hebben de regie over de uitvoering
van de Wsw voor een deel in handen en streven naar contractuele afspraken
met het sw-bedrijf over te leveren prestaties, waaronder uitstroompercentages.
Deze gemeenten zien de sociale werkvoorziening vooral als instrument van een
lokaal arbeidsmarktbeleid, waarvan de reïntegratie van arbeidsgehandicapten
deel uitmaakt. Het streven is om met gebruikmaking van verschillende regelingen
(Wiw, ID-regeling, Wet Rea, Wsw) de mogelijkheden van de cliënt als uitgangspunt
te nemen. Deze gemeenten zien het als onvermijdelijk dat de Wsw als voorziening
voor beschutte werkomgeving zal krimpen, omdat het te veel geld zal kosten
deze op hetzelfde niveau in stand te houden.4.3 Sturing door het ministerie van SZW4.3.1 InleidingHet ministerie van SZW maakt onderscheid tussen beleidsinformatie enerzijds
en toezichts- en financiële verantwoordingsinformatie anderzijds. Daarbij
horen ook verschillende mogelijkheden tot sturing. Beleidsinformatie bestaat
uit monitors, specifiek onderzoek en evaluaties. Op basis van de beleidsinformatie
kan zowel op beleidsniveau als op het niveau van de organisatie van de uitvoering
gestuurd worden. Op basis van financiële verantwoordings- en toezichtsinformatie
wordt de subsidie per individuele gemeente vastgesteld. Hierbij kan bij een
gemeente, afhankelijk van het geldende maatregelen- en sanctiebeleid, de subsidie
deels worden teruggevorderd.In lijn met dit onderscheid is in dit onderzoek sturing opgevat als de
aanpassing van wet- en regelgeving en gericht op het uitvoeringsniveau in
de vorm van bijvoorbeeld bestuurlijke afspraken met en faciliterende en stimulerende
activiteiten richting gemeenten. Voorwaarde voor het adequaat kunnen sturen
is wel dat het ministerie beschikt over volledige, actuele en juiste beleidsinformatie.4.3.2 BeleidsinformatieMet ingang van 2000 wordt door de gemeenten halfjaarlijks een bestand
met informatie op persoonsniveau aangeleverd, de persoonsmonitor. De informatie
voor de persoonsmonitor wordt in opdracht van de minister verzameld door een
extern bureau30. Deze controleert, analyseert
en verwerkt deze informatie tot bruikbare beleidsinformatie.VolledigheidIn de voorgaande hoofdstukken bleek reeds dat er veel beleidsinformatie
beschikbaar is. Er wordt echter geen informatie gevraagd over het aantal detacheringen,
de verrichte scholingsactiviteiten en over de gewenste samenwerking tussen
gemeenten, Arbeidsvoorziening en de uitvoeringsinstellingen. Omdat deze informatie
niet wordt verzameld, kan niet worden vastgesteld in hoeverre deze instrumenten
bijdragen aan het streven naar uitstroom naar reguliere arbeid
en het bieden van werk onder aangepaste omstandigheden.JuistheidOm de juistheid te kunnen beoordelen, heeft de Rekenkamer gekeken naar
de betrouwbaarheid en validiteit van de informatie in de persoonsmonitor over
2000.Voor de persoonsmonitor controleert het externe bureau de door de gemeenten
geleverde gegevensbestanden met behulp van een controleprogramma. Voor het
goed- of afkeuren van een bestand worden geen harde criteria gehanteerd, behalve
dat een aantal basisgegevens aanwezig moet zijn. Ook voor de betrouwbaarheid
van de gegevens hanteert het externe bureau geen objectieve criteria.Alle door de gemeenten geleverde bestanden worden samengevoegd tot één
groot bestand, dat uiteindelijk gebruikt wordt voor de (half)jaarrapportage
en voor de locatierapporten; dit zijn rapporten voor elke gemeente afzonderlijk
met daarin lokale en landelijke cijfers.Over 2000 zijn door het externe bureau twee halfjaarrapporten opgeleverd,
in plaats van rapporten over de eerste helft van 2000 en heel 2000. De reden
daarvoor was dat de betrouwbaarheid van de informatie over het eerste halfjaar
te wensen over liet. Opname van het eerste halfjaarrapport in een jaarrapportage
zou de totale betrouwbaarheid verminderen.ActualiteitActualiteit van de beleidsinformatie is voor de Wsw tot nu toe een probleem
geweest. Zes weken na afloop van een halfjaarperiode dienen de gemeenten hun
gegevens aan te leveren. Voor de gegevens over het jaar 2000 hebben diverse
gemeenten dit niet gehaald. Vanaf 2001 gaat het ministerie bij een te
late levering van gegevens de subsidie opschorten.Controle en analyse nemen nu nog veel tijd in beslag. De rapportage over
2000 was eind augustus 2001 nog niet definitief, terwijl inmiddels reeds gestart
moest worden met de verwerking van de gegevens over de eerste helft van 2001.4.3.3 SturingspraktijkHet ministerie heeft het beleid sinds de invoering van de nieuwe Wsw slechts
op een enkel punt bijgesteld. Dit ondanks signalen van bij de doelstellingen
achterblijvende realisatiecijfers. Een belangrijke bijsturing betreft het
voor 2000 en latere jaren wijzigen van het sanctiebeleid. Besloten werd tot
het instellen van een sanctie op het niet halen van de taakstelling begeleid
werken. Deze maatregel werd ver in dat jaar, namelijk op 4 oktober 2000 aangekondigd.31 Op dat moment waren precieze gegevens omtrent de mogelijke
oorzaken van de achterblijvende realisatiecijfers nog niet bekend. Voor de
gemeenten was dit te laat om het beleid nog bij te sturen en een eventuele
boete te ontlopen. Ook heeft de minister met betrekking tot begeleid werken
in november 2000 toegezegd de mogelijkheid van begeleid werken ook open te
stellen voor werknemers die (vrijwel) geen begeleiding nodig hebben. Daartoe
moet het Besluit Arbeidsinpassing en begeleiding sociale werkvoorziening aangepast
worden. Dat was begin september 2001 nog niet gerealiseerd.Ten aanzien van andere signalen van achterblijvende prestaties en effecten
achtte het departement het op de eerste plaats onverstandig omrelatief
snel na invoering van een nieuwe wet beleidswijzigingen door te voeren. Op
de tweede plaats wilde het departement eerst de uitkomsten van de verschillende
evaluaties afwachten.De sturingsmogelijkheden op uitvoeringsniveau heeft het ministerie wel
concreter ingevuld. Jaarlijks worden met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
op bestuurlijk niveau afspraken gemaakt over de uitvoering van de Wsw. Ook
heeft het ministerie extra aandacht besteed aan de implementatie van de nieuwe
wijze van indiceren. In 1998 en 1999 heeft het Bureau Kwaliteitszorg Sociale
Werkvoorziening, onderdeel van het ministerie, de implementatie van dit onderdeel
van de wet begeleid.Desondanks hebben veel sw-bedrijven bij de invoering van de nieuwe Wsw
problemen gehad met de nieuwe wijze van indiceren. Er was tijd nodig om aan
de nieuwe methode te wennen en een onafhankelijke indicatiecommissie in te
stellen.Het externe bureau, dat voor het ministerie van SZW de beleidsinfo verzamelt
en analyseert, tenslotte voorziet de gemeenten periodiek van een nieuwsbrief
waarin de resultaten van de betreffende gemeenten worden afgezet tegen de
landelijke resultaten.De evaluatie van de Wsw gaat ook in op de sturende rol van het ministerie
van SZW.32 De belangrijkste conclusie is dat
het ministerie bij de sturing van de Wsw-uitvoering impliciet uitgaat van
gemeenten die in staat zijn om regie te voeren, terwijl er juist veel verschillen
zijn tussen gemeenten. Of er wel of geen regie wordt gevoerd is maar zeer
ten dele aan veranderende weten regelgeving toe te schrijven. Factoren als
(veranderingen in) de totale structuur van het veld van werk en inkomen, de
lokale situatie, de gevoelde noodzaak en de sociaal-economische omstandigheden
hebben een grotere impact. Dat leidt tot de bewustwording dat veranderingen
op lokaal niveau beter gestimuleerd of uitgelokt kunnen worden door de omstandigheden
te beïnvloeden die op lokaal niveau tot regie leiden. Landelijke politieke
steun, aanbieden van handvatten, begeleidingscapaciteit beschikbaar stellen
en meer sturen op resultaten dan op activiteiten zijn volgens de evaluatie
dan aan de orde.In het kabinetsstandpunt over het IBO-rapport, waarin de verschillende
evaluaties verwerkt zijn, geeft de minister van SZW aan de komende tijd verder
te zullen verkennen hoe de uitvoering van de Wsw (regie gemeenten, indicatiestelling,
samenloop met Rea) nog verbeterd kan worden en hoe de aanbevelingen van de
IBO-werkgroep daarin een plaats kunnen krijgen. Dit mede op basis van de ervaringen
met lopende pilots gericht op de ondersteuning van gemeenten bij de aansturing
van de Wsw.324.4 ConclusiesSturing door het ministerie van SZWDe wijze waarop het ministerie van SZW de gemeenten aanstuurt bij de uitvoering
van de Wsw is gebaseerd op een tamelijk theoretische en nauwelijks uitgewerkte
visie op de mogelijkheden en belangen van gemeenten om het arbeidsmarktbeleid
en in het bijzonder de Wsw te regisseren.Het ministerie heeft het beleid inhoudelijk nauwelijks aangepast. In het
geval waar het ministerie nadrukkelijk wel heeft willen bijsturen (invoering
van sanctie voor het niet halen van de taakstelling begeleid werken) zal de sturende werking naar verwachting beperkt zijn, met name vanwege het
feit dat de aankondiging van de maatregel pas zeer laat werd gedaan.De minister heeft inmiddels de beschikking over de uitkomsten van een
evaluatie van de Wsw en een interdepartementaal beleidsonderzoek naar de toekomst
van het arbeidsmarktbeleid. Deze hebben de minister echter nog geen aanleiding
gegeven een standpunt in te nemen over de wijze waarop gemeenten door het
ministerie van SZW kunnen worden ondersteund bij hun aansturing van de Wsw-uitvoering.Regierol gemeentenGemeenten regisseren de uitvoering van de Wsw nauwelijks en nog minder
in samenhang met andere arbeidsmarktinstrumenten. De uitvoering van de Wsw
behoort hierdoor – met enkele uitzonderingen – nog in vergaande
mate tot de autonomie van sw-bedrijven. De meeste gemeenten hebben geen behoefte
aan of belang bij een grotere bemoeienis van de uitvoering zolang er financieel
geen problemen rijzen. In grotere gemeenten met voldoende capaciteit en kennis
op het terrein van arbeidsmarktbeleid zijn wel ontwikkelingen zichtbaar naar
een grotere sturing van de uitvoering.BeleidsinformatieHet ministerie van SZW beschikt over veel beleidsinformatie over de uitvoering
van de Wsw. De beleidsinformatie is op een enkel punt onvolledig en kan nog
betrouwbaarder en actueler. 5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN5.1 ConclusiesEr komt er nog steeds weinig terecht van het streven om Wsw-werknemers
uit te laten stromen naar regulier werk (minder dan 1% van het werknemersbestand).
Ook het instrument begeleid werken, dat dit streven naar reguliere arbeid
zou moeten ondersteunen, komt nauwelijks van de grond (slechts 7% van het
totaal aantal plaatsingen van de wachtlijst). Vanwege bedrijfseconomische
belangen krijgt in de praktijk het behouden van de betere werknemers vaak
voorrang. Sw-bedrijven onderschrijven de reïntegratiedoelstelling van
de Wsw veelal wel, maar krijgen te weinig prikkels en hebben te weinig belang
om deze uit te voeren.De onafhankelijke indicatie wordt in de praktijk beïnvloed door de
sw-bedrijven doordat zij intensief betrokken zijn bij de voorbereiding van
het indicatie-advies. Het systeem van periodieke herindicatie is vrij star
en biedt onvoldoende mogelijkheden voor maatwerk.Na de invoering van de vernieuwde Wsw zijn de wachtlijsten voor de sociale
werkvoorziening aanzienlijk verkort. Dit geldt echter niet voor de wachttijden.
Een kwart van de mensen op de wachtlijst staat daar al langer dan drie jaar
op en de mensen die om onbekende redenen de wachtlijst verlaten, hebben daar
ook al twee en een half jaar opgestaan.Het extra geld dat het kabinet ter beschikking heeft gesteld voor 4400
extra Wsw-plaatsen in vier jaar (1999–2002) is halverwege de rit maar
gedeeltelijk besteed: eind 2000 waren 500 plaatsen extra geschapen.Niet alle doelstellingen zijn opgesteld op basis van een goede onderbouwing.
De taakstelling begeleid werken bijvoorbeeld is op ambities en inschattingen
gebaseerd en mede daardoor niet realistisch.De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid – die eindverantwoordelijk
is voor de effectiviteit en uitvoering van de Wsw – dient meer grip
te krijgen op de uitvoering van deze wet. Het ministerie van SZW slaagt er
niet in de gemeenten effectief aan te sturen.In de huidige situatie worden belangrijke beleidsmatige keuzes vooral
gemaakt door de uitvoerende sw-bedrijven. Hierbij wordt een grote spanning
ervaren tussen het realiseren van de doelstellingen «creëren van
een beschutte werkomgeving» en «streven naar reguliere arbeid».De praktijk zou moeten zijn dat het ministerie de gemeenten effectief
aanstuurt en dat de gemeenten het lokale arbeidsmarktbeleid regisseren, waaronder
de uitvoering van de Wsw.Dat het ministerie van SZW er niet in slaagt het lokale Wsw-beleid effectief
aan te sturen, ligt niet aan de beschikbare informatie. Het ministerie beschikt
over veel informatie over de uitvoering van de Wsw, zij het dat deze nog niet
actueel genoeg is.Gemeenten zien de Wsw vooral als aparte sociale voorziening en niet als
onderdeel van een integraal arbeidsmarktbeleid. Veel gemeenten weten niet
waar de afvallers van de Wsw blijven, waardoor een sluitende aanpak voor deze
kansarme groep niet is gegarandeerd. 5.2 AanbevelingenDe Algemene Rekenkamer beveelt het volgende aan:1. Neem de spanning in de uitvoering tussen de twee doelstellingen van
de Wsw weg. Dit is te bereiken door duidelijke opdrachtgever–opdrachtnemer
relaties tussen gemeenten en uitvoerende organisaties te bewerkstelligen,
waarin wordt vastgelegd welke inspanningen voor welke doelstellingen verwacht
worden en wie waarvoor verantwoordelijk is. De financiële belangen van
het sw-bedrijf en de gemeente dienen strikt gescheiden te zijn en het opdrachtnemerschap
hoeft ook niet beperkt te blijven tot de sw-bedrijven.2. Voeg aan het indicatiebesluit een uitspraak toe over de afstand tot
de reguliere arbeidsmarkt, zodat gemeenten en sw-bedrijven kunnen afspreken
welke inspanningen nodig zijn en op welke termijn iemand kan uitstromen.3. Maak het systeem van herindicatie flexibeler. Laat de indicatiecommissie
bepalen voor hoeveel jaar een indicatie geldt.4. Breng de aanmelding en indicatiestelling onder bij het CWI. De onafhankelijkheid
van de indicatie is hierdoor beter gewaarborgd en een sluitende aanpak krijgt
meer kans van slagen.5. Ondersteun de gemeenten meer op uitvoeringsniveau. Hierbij kan gedacht
worden aan het opstellen van modelcontracten, het inzicht geven in best-practices
en het inventariseren van welke behoeften er op dit gebied bestaan bij gemeenten.6. Onderzoek wat de oorzaak is van het feit dat een grote groep mensen
langer dan drie jaar op de wachtlijst staat en waarom zoveel mensen om onbekende
redenen uit de wachtlijst stromen.7. Stimuleer begeleid werken vanuit het oude werknemersbestand en beloon
gemeenten voor geleverde prestaties op dit punt.5.3 Reactie ministerIn zijn reactie op het rapport constateert de minister van SZW dat het
rapport van de Algemene Rekenkamer goed aansluit op de evaluatie van de Wet
sociale werkvoorziening (Wsw) en het Interdepertementaal Beleidsonderzoek Aan de slag.De minister onderschrijft de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer de
spanning in de uitvoering tussen de twee doelstellingen van de Wsw weg te
nemen. Duidelijke opdrachtgever–opdrachtnemerrelaties tussen gemeenten
en uitvoerende organisaties kunnen hieraan inderdaad bijdragen, als daarin
wordt vastgelegd welke inspanningen worden verwacht en wie waarvoor verantwoordelijk
is. De financiële belangen van het sw-bedrijf en de gemeente dienen strikt
gescheiden te zijn en de uitvoering hoeft ook niet beperkt te blijven tot
de traditionele sw-bedrijven.De minister meent dat de Wsw niet uitsluitend beoordeeld kan worden op
basis van een afgeleide subdoelstelling zoals de uitstroom. Een grote uitstroom
uit de Wsw naar reguliere arbeid is niet te verwachten. Enerzijds omdat de
sw-werknemers van voor 1998 niet periodiek geherindiceerd worden. Anderzijds
omdat de nieuwe instroom een veel grotere afstand tot de arbeidsmarkt kent
dan onder de oude Wsw. Niettemin heeft de minister recentelijk een aantal
maatregelen genomen om de uitstroom te bevorderen. Dit zijn de invoering van
een heffingskorting en het uitbreiden van de terugkeergarantie tot drie jaar. De praktijk laat volgens de minister zien dat de hoofddoelstelling van
de Wsw wordt gerealiseerd. Het bereik van de Wsw ten opzichte van de potentiële
doelgroep van de Wsw kan worden afgeleid uit de ontwikkeling in de lengte
van de wachtlijst van Wsw-geïndiceerden: deze is sinds de invoering van
de nieuwe Wsw ingaande 1998 aanzienlijk afgenomen van ruim 20 000 personen
eind 1997 tot ruim 6000 personen eind 2000. De minister is het wel eens met
de Algemene Rekenkamer dat de wachtduur nog een punt van zorg is. Inmiddels
is er een onderzoek aanbesteed naar de oorzaken van de lange gemiddelde wachtduur
en in de begroting 2002 is aangegeven dat gestreefd zal worden naar een verkorting
tot 1 jaar.De minister onderschrijft de aanbeveling dat aan het indicatiebesluit
een uitspraak toegevoegd moet worden over de afstand tot de reguliere arbeidsmarkt.
Dit geldt ook voor de wenselijkheid dat de indicatiecommissie bepaalt voor
hoeveel jaar een indicatie geldt. Deze flexibiliteit is al in de regelgeving
begrepen en het gebruik van deze ruimte kan bevorderd worden door de onafhankelijkheid
van de indicatie, dus zonder beïnvloeding door de sw-bedrijven, beter
te waarborgen door de indicatiestelling onder te brengen bij het Centrum voor
Werk en Inkomen, zoals ook het IBO-rapport aanbeveelt.De minister onderschrijft de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer om
begeleid werken vanuit het oude werknemersbestand te stimuleren en gemeenten
voor geleverde prestaties op dit punt te belonen. Begeleid werken vanuit het
oude werknemersbestand zal met met ingang van 2002 gaat meetellen bij de realisatie.Wat betreft de informatievoorzieing moet volgens de minister onderscheid
worden gemaakt tussen beleidsinformatie, toezichtsinformatie en financiële
verantwoordingsinformatie enerzijds en mogelijkheden voor bijsturing anderzijds.Tot slot geeft de minister aan dat de ondersteuning van de gemeenten bij
hun aansturing van de uitvoering van de WSW verder zal worden opgepakt. Daarbij
geeft de minister aan niet te willen kiezen voor recentralisatie, maar voor
ondersteuning van de gemeenten ter versterking van hùn aansturing van
de uitvoering. Om meer grip te krijgen op de uitvoering van de wet wordt actief
gebruik gemaakt van een aantal mogelijkheden tot bijsturing. Dit zijn het
aanpassen van wet en regelgeving en de toetsingskaders, het maken van bestuurlijke
afspraken met de Vereniging Nederlandse Gemeenten en benchmarking richting
uitvoerders. Ook loopt er sinds 1999 een pilot bij vier gemeenten ter ondersteuning
van hun sturing van de WSW in het bredere kader van het gemeentelijk arbeidsmarktinstrumentarium.
In december 2001 worden de ervaringen tot dan toe aan alle gemeenten en de
VNG overgedragen.5.4 Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is verheugd dat de minister de belangrijkste aanbevelingen
onderschrijft. Dit geldt voor het wegnemen van de spanning tussen uitstroom
en beschutte werkomgeving, voor het realiseren van begeleid werken, het onderbrengen
van de indicatiestelling bij de op te richten Centra Werk en Inkomen en het
verder oppakken van de ondersteuning van de gemeenten.Ondanks deze positieve reactie doet de minister nauwelijks concrete toezeggingen,
met name niet op het punt van de spanning tussen de sociale doelstelling van
de Wsw en de bedrijfseconomische doelstelling van de sw-bedrijven.
Dit betreurt de Algemene Rekenkamer, omdat de analyses in het IBO-rapport
«Aan de Slag», in diverse evaluaties en in het Rekenkameronderzoek
overeenkomen en diverse aanbevelingen hebben opgeleverd. Ook de kabinetsreactie
op het Interdepartementaal Beleidsonderzoek gaat niet verder dan dat «verkend
zal worden hoe de uitvoering van de Wsw verbeterd kan worden». De Algemene
Rekenkamer vraagt zich dan ook af wanneer de minister de geconstateerde knelpunten
aan de hand van de aangedragen oplossingsrichtingen daadwerkelijk gaat aanpakken.Verder geeft de minister in zijn reactie aan dat zowel van het oude werknemersbestand
als van de nieuwe instroom geen grote uitstroom te verwachten valt. De minister
typeert de uitstroom als een «afgeleide subdoelstelling». Hij
wekt hiermee de suggestie uitstroom van ondergeschikt belang te vinden. Dit
staat in contrast met de wijze waarop het beleid tot dusver is uitgedragen.
Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer toont aan dat vrijwel zonder uitzondering
de sw-bedrijven werken aan een toekomst waarin trajectbegeleiding en reïntegratie
het uitgangspunt zijn. De minister zou snel duidelijk moeten maken hoe bepaald
moet worden of uitstroom voor een individuele sw-er wèl of geen realistische
doelstelling is. Dit kan als basis dienen voor afspraken over de uitstroom
tussen gemeente en sw-bedrijf. Daarmee wordt inhoud gegeven aan de regiefunctie
van gemeenten.De minister meet de realisatie van de doelstelling «het scheppen
van aangepaste werkgelegenheid» af aan de verkorting van de wachtlijst.
De Algemene Rekenkamer wijst erop dat een zeer groot deel van de daling wordt
veroorzaakt door de uitstroom van een groep mensen van wie onbekend is waarom
zij niet langer op de wachtlijst staan. Deze groep is in elk geval niet ingestroomd
in de sociale werkvoorziening. In hoeverre zij nog tot de potentiële
doelgroep gerekend zouden kunnen worden is niet bekend. Inzicht in de kenmerken
van deze groep is nodig, vooral omdat zij gemiddeld zeer lang op de wachtlijst
hebben gestaan.De Algemene Rekenkamer vindt het positief dat de minister met ingang van
2002 de plaatsing van mensen vanuit een Wsw-dienstbetrekking naar een begeleid-werkenplaats
meetelt voor de taakstelling. De vraag is echter of hiermee de taakstelling
wèl gehaald zal kunnen worden. Sw-bedrijven hebben namelijk nauwelijks
belang bij het begeleid werken. Het onderzoek toont aan dat de sw-bedrijven
in de praktijk met name inspanningen verrichten om aan te tonen dat hun onderrealisatie
niet verwijtbaar is. De Algemene Rekenkamer dringt aan op het nemen van positief
stimulerende maatregelen gericht op begeleid werken. XNoot1Zie zelfevaluatie Wsw (notitie Borghouts) 14 februari 2000, TZ/PT/2000/8104.XNoot2Brief van de minister van SZW aan de Tweede Kamer over informatievoorziening,
kamerstuk 26 541, nr. 68.XNoot3Wet sociale werkvoorziening, Stbl. 1997, nr. 465, art. 1.1a.XNoot4In geval van ontslagzaken dient ook een jurist zitting te hebben in de
commissie. artikel 6, lid 3, nWsw juncto artikel 9, Besluit indicatie sociale
werkvoorziening.XNoot5Het gemeentebestuur kan onder bepaalde voorwaarden aan de hand van door
hem vast te stellen criteria voor categorieën geïndiceerden afwijkende
termijnen vaststellen maar niet langer dan maximal 5 jaar. artikel 3 Risw.XNoot6De regels voor indicatie zijn uitgewerkt in het Besluit
indicatiestelling sociale werkvoorziening Stb. 215, 1997.XNoot7Uit: evaluatie bestemming oude wachtlijst door IVA Tilburg.XNoot8Eerste Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 24 787 nr. 247b, blz.
3.XNoot9Jaarstatistiek 1999.XNoot10Kamerstuk nr 24 747, nr. 247b.XNoot11Wsw-statistiek, conceptrapportage 2, juli 2001, blz. 24.XNoot12Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999 26 200 XV, nr. 9.XNoot13Nieuwsbulletin nr. 3, maart 1999 van Bureau Kwaliteitszorg sociale werkvoorziening.XNoot14Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 24 787, nr. 7.XNoot15Bestrijding langdurig werkloosheid TK, 2000–2001, 23 972, nr.
50.XNoot16Besluit arbeidsinpassing en begeleiding sociale werkvoorziening art. 3.2.XNoot17Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 23 972, nr. 52.XNoot18f 200 miljoen (91 miljoen euro) correspondeert met 4000 à
5000 arbeidsplaatsen.XNoot19AM/RAW/00/57119.XNoot20Antwoord op kamervragen nr. 56, TK 200–2001, Aanhangsel van de Handelingen.XNoot21Een gemeente kreeg voor iedere werknemer die boven de 0,5% uitstroomde
f 10 000 (4 538 euro) en voor iedere werknemer die boven de
1,0% uitstroomde f 15 000 (6 807 euro).XNoot22In 1994 daalde de uitstroom zelfs naar 156 personen (dit kwam overeen
met 0,18%). (Eerste Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 24 787 nr. 247b).XNoot23Nieuwsbrief voor de sector sociale werkvoorziening over indicatiestelling
jaargang 1, oktober 1998, nr. 1, ministerie SZW.XNoot24Eerste Kamer,vergaderjaar 1996–1997, 24 787, nr. 247b, blz.
7.XNoot25Persoonsmonitor 2000 en jaarstatistiek 1998, 1999 en 2000, ministerie
SZW.XNoot26Hierbij gaat het om scholing in het kader van het leerlingwezen, scholing
in termen van de Wet educatie en beroepsonderwijs, de beroepsbegeleidende
leerweg en scholing voor uitsluitend in de Wsw voorkomende functies.XNoot27Evaluatie Wiw/Wsw, deelrapport bereik en resultaat, ministerie SZW, 2001
blz. 44.XNoot28Dit wordt bevestigd door de Evaluatie van begeleid werken in het kader
van de Wsw, ministerie SZW, 2001 blz. 34.XNoot29Zie ook het evaluatieonderzoek Wsw/Wiw: De regiefunctie van de gemeenten,
ministerie SZW, juli 2001, blz. 24 e.v.XNoot30Research voor Beleid.XNoot31Beleidsregels vaststelling subsidie Wet sociale werkvoorziening voor het
jaar 2000, uit: Staatscourant 4 oktober 2000, nr. 192 pag. 12.XNoot32Evaluatieonderzoek Wsw/Wiw: De regiefunctie van de gemeenten, ministerie
SZW, juli 2001.XNoot33Brief van de minister van SZW aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal van 5 september 2001. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28130-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl