Voorzienings- en leveringszekerheid energie; Brief minister met haar standpunt over het advies De Ruggengraat van de Energievoorziening
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137895
 2009-2010
 
 29 023
 Voorzienings- en leveringszekerheid energie
 
 
 
 
 Nr. 
 75
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 25 november 2009
 
 In september heeft de Algemene Energieraad (AER) op mijn verzoek het advies «De
Ruggengraat van de Energievoorziening» uitgebracht over de regulering
van de energie-infrastructuur. Conform de Kaderwet
adviescolleges stuur ik u hierbij mijn standpunt over dit advies.
 Algemeen
 Het advies van de AER is bedoeld als input voor de herziening van het
reguleringskader, die ik in het Energierapport heb aangekondigd. Het is noodzakelijk
om de tariefregulering van de netten kritisch tegen het licht te houden vanwege
de grote uitdagingen waar de netten in de komende decennia voor komen te staan.
Deze herziening is inmiddels gestart en het advies van de AER zal hoofdzakelijk
in dat project betrokken worden. De inhoud van het advies raakt echter ook
aan twee andere lopende trajecten. Ten eerste is er een nauwe samenhang met
het wetsvoorstel voor wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998
(Kamerstuk 31 904). Het tweede traject is de implementatie van het derde
energiepakket. Hierin wordt aandacht besteed aan de onafhankelijkheid van
de «nationale regulerende instantie».
 
 De AER constateert, terecht, dat investeringen in infrastructuur dringend
nodig zijn. Dit is van belang voor de voorzieningszekerheid en de ontwikkeling
naar een duurzame energiehuishouding. De AER stelt daarnaast terecht dat een
concurrerende energiemarkt enige speelruimte in de capaciteit van de infrastructuur
moet hebben om goed te kunnen functioneren. Dit vergroot de mogelijkheid voor
partijen om toegang te krijgen tot de markt en leidt daardoor tot meer concurrentie,
betere inkoop en daarmee lagere energieprijzen.
 
 De AER constateert dat de tariefregulering tot het beoogde effect heeft
geleid in de vorm van flinke tariefdalingen. Gebaseerd op cijfers van de NMa
noemt de AER voor de periode tot 2010 een cumulatief effect van circa € 6
mrd voor het totaal van het landelijk hoogspanningsnet en de regionale
netten voor elektriciteit en gas. Daarnaast is nog eens ongeveer € 2,7
mrd bespaard op de tarieven voor het landelijke gastransportnet in de periode
2000–2008.
 
 Voor de komende decennia ziet de AER belangrijke uitdagingen voor de energienetten
op het gebied van verduurzaming van de energievoorziening en introductie van
nieuwe efficiënte toepassingen zoals de elektrische auto, micro-WKK,
groen gas enz. In het advies schetst de AER ideeën om de regulering zo
aan te passen dat de netten deze uitdagingen beter aankunnen. Die ideeën
zijn erop gericht om een klimaat te creëren, dat naar het inzicht van
de AER nodig is voor de noodzakelijke investeringen in de netten. Hierbij
is het onder andere van belang om de netbeheerders meer financiële zekerheid
te bieden voor de langere termijn. Ik ben het geheel met de AER eens dat het
reguleringskader een stimulans moet geven voor netbeheerders om die investeringen
te doen, die vanuit duurzaamheid en voorzieningszekerheid nodig zijn. Een
belangrijke stap om netbeheerders meer te stimuleren om te investeren heb
ik al opgenomen in het wetsvoorstel (Kamerstuk 31 904) dat momenteel
bij uw Kamer voorligt.
 
 De AER doet een aantal concrete suggesties. Hieronder geef ik u mijn visie
op de belangrijkste aanbevelingen van de AER.
 Zekerheid en integrale beoordeling/stimulerend reguleringskader
 De AER concludeert dat de regulering de netbeheerders onvoldoende stimuleert
om de investeringen die met het oog op de toekomst nodig zijn, tijdig te realiseren.
De AER beveelt daarom aan dat investeringen in de netten integraal getoetst
worden aan een Infrastructuurplan elektriciteit en gas. Het infrastructuurplan
moet volgens de Raad onder verantwoordelijkheid van de minister van Economische
Zaken tot stand komen.
 
 Zoals hierboven gemeld, onderschrijf ik de constatering dat de regulering
de netbeheerders dient te stimuleren om tijdig te investeren. Deze constatering
heb ik in het Energierapport al gedaan. Eén van de belangrijkste obstakels
voor netbeheerders die willen investeren in uitbreiding is dat het bestaande
wetgevingskader hen geen zekerheid verschaft over de vraag of zij de investering
te zijner tijd wel kunnen terugverdienen. Onder de huidige regeling kan de
NMa de investerende netbeheerder op het moment van de investeringsbeslissing
geen (redelijke mate van) zekerheid geven of hij de kosten van deze investering
al dan niet te zijner tijd zal verrekenen in de tarieven. Over de tariefeffecten
van gedane investeringen neemt de NMa pas een besluit op het moment dat de
investering in gebruik wordt genomen. Dit is in de regel vele jaren na de
oorspronkelijke investeringsbeslissing. Dit betekent dat netbeheerders pas
achteraf zekerheid krijgen over de mogelijkheid om de investering terug te
verdienen. Dit bemoeilijkt de besluitvorming over uitbreidingsinvesteringen.
 
 Een bijkomende complicatie van de bestaande reguleringssystematiek is
dat er ten aanzien van de besluitvorming over uitbreidingsinvesteringen geen
duidelijke rolverdeling bestaat tussen de NMa, de (landelijk) netbeheerders
en de minister Economische zaken. Op dit moment stelt de NMa vast of de kosten
van uitbreidingsinvesteringen zullen worden meegenomen in de tarieven. Daarmee
geeft de NMa ook een oordeel over het nut en de noodzaak van de betreffende
uitbreidingsinvesteringen. Naar het oordeel van de NMa, de landelijk netbeheerders
en mijzelf hoort een dergelijke afweging voor investeringen die van nationaal
belang zijn, te worden gemaakt door de minister van Economische Zaken. Dit
neemt overigens niet weg dat de netbeheerders gelet hun wettelijke taken er
zelf verantwoordelijk voor zijn dat zij tijdig over de benodigde
capaciteit beschikken.
 Het bovenstaande is voor mij reden geweest om een wetsvoorstel (kamerstuk
31 904) in te dienen, dat voorziet in een nieuwe procedure om netbeheerders
eerder zekerheid te geven over de mogelijkheden om een investering terug te
kunnen verdienen. Daartoe wordt in dit wetsvoorstel deels voortgebouwd op
en aangesloten bij de rijkscoördinatieregeling voor energie-infrastructuurprojecten.
Als nut en noodzaak zijn vastgesteld, heeft de netbeheerder zekerheid dat
hij de investering kan terugverdienen voor zover hij die doelmatig uitvoert.
Het oordeel over nut en noodzaak van alle investeringen van nationaal belang
komt bij de minister van Economische Zaken te liggen. In het kader van deze
procedure worden nut en noodzaak van zulke investeringen integraal getoetst
aan de hand van het Structuurschema Elektriciteitsvoorziening (SEV) en het
Structuurschema Buisleidingen (SBL). Hierdoor verbeteren de samenhang en de
transparantie van deze netinvesteringen. Het biedt de netbeheerders bovendien
in een vroeger stadium van de besluitvorming zekerheid over de mogelijkheden
om de kosten van deze uitbreidingen via de tarieven terug te verdienen.
 
 De suggestie van de AER om een integraal oordeel te vellen over investeringen
in infrastructuur in plaats van steeds project-voor-project vind ik verstandig.
Met de hierboven geschetste procedure rond investeringen en de rol daarbinnen
van de reeds bestaande (infra)structuurschema’s voor elektriciteit en
gas, worden de besluitvorming over de ontwikkeling van infrastructuur en de
regie daarop, versterkt. Daarmee heb ik voor een belangrijk deel al uitvoering
gegeven aan dit onderdeel van het AER-advies. Voor noodzaak tot verdergaande
structuurwijziging zie ik op dit moment geen onderbouwing. In het kader van
de herziening van het reguleringskader ga ik evenwel na of en op welk moment
extra maatregelen in de regulering nodig zijn om te bereiken dat netbeheerders
de investeringen die met het oog op de toekomst nodig zijn, tijdig realiseren.
 Onderscheid operationele kosten en kapitaalskosten
 De AER adviseert om de kapitaalskosten (CAPEX) uit de tariefregulering
te halen, zodat de regulering alleen nog aangrijpt op de operationele kosten.
De gedachte hierachter is dat de kapitaalskosten van eenmaal gerealiseerde
investeringen vastliggen. De netbeheerder kan deze kosten niet meer beïnvloeden,
behalve door op zoek te gaan naar efficiëntere financiering. De AER noemt
hierbij de vorig jaar vastgestelde regulering van de beheerder van het landelijk
gastransport (GTS) als voorbeeld hoe het zou moeten. Ik merk hierbij op dat
voor GTS de kapitaalskosten geenszins zijn afgezonderd van de regulering.
Ik vind dat ook niet wenselijk. De tariefregulering dient ook betrekking te
hebben op de kapitaalskosten. We moeten netbeheerders blijven stimuleren om
zo efficiënt mogelijk te werken, ook ten aanzien van de kapitaalskosten.
In het kader van de herziening van het reguleringskader zal ik evenwel onderzoeken
of in de tariefregulering – die zowel betrekking heeft op de CAPEX als
de OPEX – voldoende ruimte zit voor investeringen in de toekomst. Ik
vind het belangrijk dat op beide een efficiencyprikkel blijft bestaan.
 
 In de visie van de Raad zou bovendien het toezicht op de kapitaalskosten
van de netbeheerder bij de aandeelhouders moeten liggen. De AER suggereert
om de rol van de NMa als toezichthouder te beperken tot het efficiencytoezicht
op de OPEX en het toezicht op de realisatie van de gereguleerde investeringen.
Uit het oogpunt van borging van de publieke belangen die bij het netbeheer
in het geding zijn, is het niet gewenst om het toezicht op de efficiency van
de financiering door netbeheerders weg te halen bij de NMa en te verplaatsen
naar de aandeelhouders. De NMa heeft de taak toezicht te houden.
De taken en bevoegdheden van de toezichthouder zijn gedetailleerd beschreven
in het derde Europese energiepakket. Ter implementatie van het derde energiepakket
zal ik een voorstel doen tot wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de
Gaswet. Ik streef er naar dit voorstel voor het zomerreces 2010 bij de Tweede
Kamer in te dienen.
 Aanpassen aansluitplicht grote elektriciteitsproducenten
 De AER beveelt ten slotte aan om, in samenhang met het Infrastructuurplan,
de aansluitplicht in de elektriciteitssector te heroverwegen. Als partijen
centrales willen vestigen op locaties ver van de bestaande hoofdinfrastructuur,
zouden zij de daardoor veroorzaakte extra kosten zelf moeten dragen. Deze
kosten zouden dan niet gesocialiseerd worden. Deze suggestie sluit aan op
een onderzoek dat gestart is in het kader van de herziening van het reguleringskader.
In dit onderzoek naar de optimale grootte en vorm van energienetwerken wordt
nadrukkelijk aandacht besteed aan de vraag of de tariefstructuur voor het
netwerkgebruik en voor de netwerkaansluiting tot de juiste afstemming leidt
tussen netwerkinvesteringen en de investeringen in de productiecapaciteit
die van het netwerk gebruik wil maken.
 Herziening reguleringskader
 In het voorgaande is een aantal keer verwezen naar mijn visie op herziening
van het reguleringskader. Deze herziening, die is aangekondigd in het Energierapport
2008, is in volle gang. Ik verwacht u hierover in het tweede kwartaal van
2010 nader te kunnen informeren.
 
 De minister van Economische Zaken,
 M. J. A. van der Hoeven
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.