Pensioenwet; Brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133662
 2008-2009
 
 30 413
 Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet)
 
 
 
 
 Nr. 
 129
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 7 juli 2009
 
 In het Algemeen Overleg over pensioenonderwerpen van 3 december 2008
(Kamerstuk 30 413, nr. 119) heb ik uw Kamer een brief over pensioen
in natura toegezegd. Deze brief geeft invulling aan de toezegging.
 Achtergrond
 Pensioen in natura houdt in dat mensen hun pensioen niet meer in geld
hoeven te ontvangen, maar in bijvoorbeeld zorg of woondiensten kunnen verkrijgen.
Dat kan als voordeel hebben dat ze bij dezelfde instantie kunnen zijn voor
hun pensioen en hun zorg. Ook combinaties van pensioen met huisvesting (een
hypotheek die tevens dient als pensioenvoorziening) zijn goed voorstelbaar.
 Pensioen in natura kan daarnaast naar voren worden gebracht als interessant
concept voor het omgaan met de vergrijzing in Nederland. Nederland heeft,
net als veel andere landen, te maken met een vergrijzende samenleving. Ouderen
worden rijker en vitaler maar lopen meer oudedagsrisico’s. De toenemende
vergrijzing zal ertoe bijdragen dat meer mensen in hun laatste levensjaren
een groter beroep zullen doen op de gezondheidszorg, met name in de vorm van
verzorging en verpleging, en specifieke huisvesting.
 Gerelateerd aan het idee van pensioen in natura als manier om om te gaan
met de vergrijzing is er door sommige partijen geopperd om spaarvormen te
ontwikkelen met het oog op mogelijke kostenstijgingen in de sfeer van de AWBZ
(Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten).
 Bovenstaande ontwikkelingen zijn voor een aantal partijen aanleiding zich
te oriënteren op de mogelijkheden van het aanbieden van pensioen in natura
en daarbij ook te bezien of pensioen in natura een rol zou kunnen spelen binnen
het stelsel van aanvullende pensioenen (de tweede pijler). De mate waarin
behoefte bestaat aan pensioen in natura en de wijze van invulling zijn op
dit moment niet bekend. Het is evenwel heel wel mogelijk dat in de toekomst
een concreet concept voor pensioen in natura ontwikkeld wordt. 
 
 Deze brief bevat een verkenning van de mogelijkheden om thans en in de
toekomst pensioen in natura aan te bieden binnen het kader van de collectieve
aanvullende pensioenen. De vraag of pensioen in natura in een behoefte voorziet
is aan marktpartijen en zal in deze brief niet aan de orde komen.
 Juridische afbakening
 Allereerst schets ik enkele relevante onderdelen van de Pensioenwet, die
van belang zijn voor de mogelijkheid om al dan niet pensioen in natura aan
te bieden.
 
 • Een pensioenfonds is een organisatie die zich tot doel stelt deelnemers
(en hun nabestaanden) te beschermen tegen de geldelijke gevolgen van ouderdom,
invaliditeit en overlijden. Aan de basis van een pensioenfonds ligt een door
sociale partners overeengekomen collectieve pensioenregeling.
 
 • De Pensioenwet beschrijft het bestaan van verschillende soorten
pensioen: ouderdomspensioen, arbeidsongeschiktheidspensioen of nabestaandenpensioen.
De Pensioenwet is ten aanzien van het begrip «pensioen» duidelijk
over de bron, het verzekerde risico en de vorm van de uitkeringen:
 – het verzekerde risico is dat van ouderdom, overlijden of arbeidsongeschiktheid;
en
 – de vorm van de uitkeringen moet van geldelijke aard zijn. Dit
zijn constitutieve eisen om van pensioen in natura te kunnen spreken. Op grond
van de laatste eis is pensioen in natura per definitie verboden.
 
 • In de Pensioenwet zijn kaders gesteld aan de manier waarop pensioenfondsen
mogen functioneren. In dit verband is van belang dat een pensioenfonds alleen
pensioen in de zin van de Pensioenwet mag uitvoeren(productafbakening), en
dat een pensioenfonds een werkingssfeer kent, die door de betreffende sociale
partners wordt bepaald. De taakafbakening is vastgelegd om oneigenlijke concurrentie
met verzekeraars te voorkomen.
 
 Gezien de bestaande wettelijke inkadering is pensioen in natura binnen
de kaders van de pensioenwet op dit moment niet mogelijk. In het licht van
de geschetste aanleiding is het de vraag of hierin verandering moet worden
gebracht.
 Andere overwegingen
 De volgende overwegingen zijn van belang. Zonder limitatief te willen
zijn, noem ik:
 1. het borgen van de zekerheid van pensioen voor iedere deelnemer;
 2. de veranderende wensen van mensen;
 3. mogelijk oneerlijke concurrentie; en
 4. nieuwe vorm van solidariteit.
 Borgen van de zekerheid van pensioen voor iedere deelnemer
 Het Nederlands pensioenstelsel is zo ingericht dat zij via de wezenskenmerken
solidariteit en collectiviteit waarborgt dat mensen in Nederland nadat zij
stoppen met werken met een grote mate van zekerheid kunnen beschikken over
een behoorlijk inkomen. De overheid heeft in dit verband een waarborgfunctie,
die zij onder meer tot uiting laat komen door wettelijk voor te schrijven
dat pensioenfondsen buffers aan moetenhouden voor risico’s
die inherent zijn aan het pensioencontract. Deze uiting van de waarborgfunctie
kan mogelijk onder druk komen te staan door de extra risico’s die pensioenfondsen
nemen wanneer zij pensioen ook in natura zouden mogen aanbieden. Een voorbeeld
hiervan is dat de kans om ziek te worden over (bijvoorbeeld) 30 jaar bij de
pensioen(opbouw) betrokken zou moeten worden om te kunnen beoordelen of na
die periode er een grotere zorgbehoefte ontstaat. Deze kans is, mijns inziens,
moeilijk in te schatten. Dit roept de vraag op in hoeverre het mogelijk is
dat bij de berekening van de benodigde buffers en het prudentieel toezicht
hier op adequate wijze rekening mee kan worden gehouden.
 Veranderende en persoonlijke wensen van mensen
 Een volgend aandachtspunt is de vraag of sociale partners en pensioenfondsen
in staat zijn voldoende rekening te houden met veranderende wensen van mensen
op het terrein van zorg en wonen. Mensen sparen bij pensioen in natura namelijk
voor (bijvoorbeeld) een periode van 30 jaar voor nu vastgelegde afspraken
over bijvoorbeeld zorgverlening of huisvesting. De consumptie van de zorgverlening
vindt echter eerst plaats over een periode van 30 jaar. Het geringe pensioenbewustzijn
bij de meeste mensen roept allereerst de vraag op of mensen bereid zijn om
een goed beeld te vormen van hun wensen na pensionering. Bovendien kunnen
in de tussentijd allerlei (technologische en maatschappelijke) ontwikkelingen
plaatsgevonden hebben, die aanleiding kunnen geven tot andere gewenste vormen
van bijvoorbeeld zorgverlening. Het is voor mij de vraag of afspraken die
door sociale partners in het verleden zijn gemaakt over pensioenen in natura
zullen aansluiten bij de toekomstige behoeften van de deelnemers. Het ligt
daarom wellicht meer voor de hand om eventuele mogelijkheden van pensioen
in natura in de individuele sfeer te verankeren.
 Mogelijk oneerlijke concurrentie
 Voorts is van belang dat, wanneer pensioenfondsen pensioen in natura zouden
verstrekken zij daarmee marktpartij worden in de uitkering van andere producten
dan pensioen, zoals zorg, woondiensten en andere spaarproducten. Dat verdraagt
zich niet met de gedachte achter de huidige product- en domeinafbakening,
zoals vastgelegd in de pensioenwetgeving. Pensioenfondsen zouden zich namelijk
gaan bewegen op markten waarop zij een concurrentievoordeel zouden kunnen
behalen ten opzichte van andere commerciële aanbieders van bijvoorbeeld
zorgverlening. Een gunstige uitgangspositie zou door de pensioenfondsen kunnen
worden verkregen door bijvoorbeeld gebruik van al aanwezige databestanden.
Aldus zou strijdigheid kunnen ontstaan met een «level playing field»,
wat uiteindelijk ook tot Europeesrechtelijke vraagstukken kan leiden.
 Nieuwe vorm van solidariteit
 Een ander aandachtspunt is dat pensioen in natura waarbij ook zorgaspecten
worden betrokken leidt tot de introductie van een nieuwe vorm van solidariteit
binnen het pensioenstelsel, namelijk een onderscheid naar gezondheid van deelnemers.
Op dit moment wordt in pensioenregelingen geen onderscheid gemaakt naar de
gezondheid van deelnemers. Concreet zullen er bij pensioen in natura binnen
het pensioenstelsel inkomensoverdrachten plaats gaan vinden van mensen met
lage zorgbehoeften naar mensen met hoge zorgbehoeften. Door deze nieuwe vorm
van solidariteit is het bovendien voorstelbaar dat hierdoor eveneens een onderscheid
gaat ontstaan naar pensioenfondsen met veel deelnemers met potentieel hoge
zorgbehoeften en pensioenfondsen met deelnemers met potentieel
lage zorgbehoeften. Los van de vraag of sociale partners bereid zullen zijn
om dergelijke nieuwe vormen van solidariteit in het pensioencontract op te
nemen, heeft het systeem van verplichtstelling als vergaande implicatie dat
deze nieuwe vormen van solidariteit een verplicht karakter kunnen krijgen.
 Als laatste wil ik noemen dat een pensioenfonds in de tweede pijler is
gebonden aan een bedrijfstak of onderneming. Ik signaleer dat het aanbieden
van pensioenvormen en het naleven hiervan per definitie betekent dat alleen
werknemers met een pensioenregeling hiertoe toegang hebben. De basisverzekering
in de zorg en de AWBZ dekken daarentegen de gehele bevolking. Het is in dit
verband de vraag of het wenselijk dat in het geval dat pensioencontracten
op grote schaal een voorziening voor pensioen in natura zou gaan bevatten
er een maatschappelijke tweedeling zou kunnen ontstaan in bijvoorbeeld de
beschikbaarheid van verpleeghuizen voor mensen met een pensioencontract en
mensen zonder een pensioencontract.
 Tot slot
 Pensioen in natura is een interessante ontwikkeling. De potentie van pensioen
in natura moet nog blijken, maar het is zeker niet uitgesloten dat er vormen
worden ontwikkeld die aansluiten bij de behoefte van mensen. Duidelijk is
dat pensioen in natura op dit moment niet binnen de tweede pijler kan worden
uitgevoerd. Dat hoeft echter geenszins een belemmering te zijn voor verdere
ontwikkeling. Op de de markt voor verzekeringen, spaar- en pensioenproducten
(in de derde pijler) zijn tal van mogelijkheden aanwezig. Mochten de ontwikkelingen
er in de toekomst aanleiding toe geven dat pensioen in natura concreet gestalte
krijgt, én sociale partners serieus overwegen dergelijke vormen in
een pensioenregeling op te nemen, dan ben ik graag bereid om te bezien of
de hierboven geschetste afweging aan de hand van een dergelijke casus anders
uitpakt dan thans.
 
 De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. P. H. Donner