Veiligheid op school; Verslag rondetafelgesprek van 17 maart 2004 over veiligheid op scholen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29240, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

08-04-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29240 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een rondetafelgesprek van de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en WetenschapBIJLAGEBijlagen:VEILIGHEID OP SCHOLENAandachtspunten voortkomend uit de rondetafelgesprekken
over «Veiligheid op scholen» op 10, 11 en 17 maartInhoud 1. Inleiding2. Algemeen2.1. Factoren die een rol spelen bij «veiligheid»
op scholen:2.2. Knelpunten2.3. Oplossingen3. Gesprekken3.1. Ronde 1: Leerlingen en hun begeleiders (1a) docenten,
onderwijsondersteunend personeel en ouders (1b)3.2. Ronde 2: Schoolleiders3.3. Ronde 3: Preventie/jeugdzorgverleners
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29240Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 108 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 240Veiligheid op schoolnr. 4VERSLAG VAN EEN RONDETAFELGESPREKVastgesteld 6 april 2004De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1 heeft op 17 maart 2004 een rondetafelgesprek gevoerd met deskundigen
van jeugdhulpverleningsorganisaties over veiligheid op
scholen, en meer specifiek over preventie van problemen en de richtingen waarin
mogelijke probleemoplossingen kunnen worden gezocht.Aan dit verslag is een bijlage toegevoegd.Van dit rondetafelgesprek brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag
uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,CornieljeDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,De KlerStenografisch verslag van een rondetafelgesprek van de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en WetenschapWoensdag 17 maart 2004 De voorzitter: De voorzitter:Alvorens wij overgaan tot de discussie meld ik dat mevrouw Lambrechts
door privé-omstandigheden verhinderd is. Ik verzoek onze gasten, zich
kort voor te stellen en aan te geven wat hun betrokkenheid is bij het onderwerp
veiligheid op school.MevrouwJeurrissenIk ben hoofd van de sectie Leerlingzaken van de afdeling Onderwijs van
de gemeente Utrecht. Onder Leerlingzaken vallen leerlingenvervoer, leerplicht,
RMC en de leerlingadministratie, welke als basis dient voor het bijhouden
van het register van 0- tot 23-jarigen. Vastgelegd wordt waar de leerling
op school zit, waar een leerling uitvalt. Het register is de basis voor het
handhaven van de leerplicht, voor doorverwijzing en eigenlijk ook voor de
veiligheid op school. Immers, als je niet weet over wie je het hebt, is het
moeilijk iets aan veiligheid te doen. Niet alleen het gemeentelijk register,
maar ook het schoolregister heeft die functie.Als centraal thema bij de veiligheid zie ik "kennen en gekend worden".
Ik denk dat er op dat stuk verbetering mogelijk en nodig is.De heerKruijssenIk werk bij de stichting Afra Boddaert PPI, een jeugdzorgorganisatie werkzaam
in de agglomeratie Amsterdam. Wij bieden naast jeugdzorg speciaal onderwijs,
met name onderwijs aan zeer moeilijk opvoedbare kinderen, tegenwoordig genaamd
REC, cluster 4. Onze activiteiten in en rondom het onderwijs zijn breed en
variëren van allerhande activiteiten op de school door jeugdzorgmedewerkers
voor risicoleerlingen tot en met een school die 600 zeer moeilijk opvoedbare
kinderen opvangt in en rond Amsterdam, onder andere in jeugdgevangenissen
en jeugdpsychiatrische klinieken. Voorts is er een naschoolse opvang waarin
onderwijshulpverlening wordt aangeboden aan jongeren die vanwege allerhande
problemen "uit school" dreigen te vallen. Daarnaast hebben wij verschillende
bovenschoolse en schoolse time-outprojecten, zogenaamde crisisopvang voor
het onderwijs, waarin leerlingen worden opgevangen die de school om welke
reden dan ook een aantal dagen niet meer binnen haar muren wil hebben. Die
leerlingen kunnen maximaal drie maanden bij ons terecht.Het onderwijs schreeuwt om meer jeugdzorg in de school. Wij vinden dat
wij daarmee in Amsterdam een aardig begin hebben gemaakt. Maar wij zijn er
nog lang niet. Pogingen om een goede aansluiting tussen onderwijs en jeugdzorg
tot stand te brengen, stuiten op belemmeringen in de regelgeving. Willen wij
de veiligheid op school bevorderen, dan zullen wij met name moeten investeren
in de voorkant en moeten wij niet alleen maar praten over time-outprojecten
of internaten. Wij moeten vooral nagaan wat er meer dan nu op school kan worden
gedaan door jeugdzorg en eventueel andere disciplines, en welke factoren in
de huidige wet- en regelgeving daarbij belemmerend zijn.De heerBongaertsIk ben directeur van de stichting Maatschappelijke dienstverlening in
Schiedam, Vlaardingen en Maassluis. Wij bieden onder andere algemeen maatschappelijk
werk, sociale raadslieden en schoolmaatschappelijk werk op een vijftiental
basisscholen in ons werkgebied. Ik sluit mij aan bij de opmerking van mijn voorganger dat je aan de voorkant
moet beginnen. Wij zien duidelijk als algemeen maatschappelijk werk en schoolmaatschappelijk
werk dat problemen veelal klein zijn als ze ontstaan, maar vervolgens tot
grote omvang groeien. Je kunt wel allerlei uitvalstrajecten en opvangsituaties
hebben, maar een goede aanpak begint op school met het motiveren, stimuleren
en ondersteunen van de beroepskrachten en de ouders om kinderen in het gareel
te houden en goed op te voeden. In mijn ogen zou de doorverwijzing vanuit
de scholen naar de achterliggende voorzieningen, waarvan er al behoorlijk
wat zijn, wat beter en efficiënter kunnen, maar daartoe moeten dan ook
de mogelijkheden bestaan. Wij zien bijvoorbeeld dat het schoolmaatschappelijk
werk in korte tijd een analyse maakt en mensen motiveert voor een hulpverleningstraject.
De mensen komen vervolgens terecht bij de jeugdzorg, het maatschappelijk werk,
sociale raadslieden of schuldhulpsanering. Er moet sprake zijn van een goede
verbinding met die hulpverleners en deze moeten in de gelegenheid worden gesteld
om goed hulp te verlenen. Het maatschappelijk werk, en dus ook het schoolmaatschappelijk
werk, loopt dagelijks aan tegen problemen op dat gebied. Daardoor staat de
kwaliteit van de hulpverlening onder druk. Een goede regierol zou er heel
belangrijk in zijn.MevrouwVan LieshoutIk werk als orthopedagoge op twee vmbo-scholen met leerwegondersteunend
onderwijs op aparte zorglocaties, een hele mondvol. Voorheen was het svo-lom;
een benaming die onze voorkeur heeft en die wij graag weer terug
zouden krijgen.Gelukkig is er binnen het Utrechtse gekozen voor behoud van de kleinschalige
zorglocaties als aparte settingen. Echter, doordat de bekostiging sinds augustus
2002 is veranderd, zijn in een heleboel regio's in Nederland de zorglocaties
opgegaan in grote scholengemeenschappen. Wij vrezen dat de betreffende kinderen
daardoor niet altijd de zorg krijgen die zij nodig hebben. De hoeveelheid
geld is weliswaar niet kleiner geworden – er is misschien zelfs meer
geld doordat er regionale zorgbudgetten aan zijn toegevoegd – maar de
kleinschaligheid waarin de leerling zich gekend, gehoord, gezien en erkend
weet, is het belangrijkste, want die bepaalt vooral de veiligheid. Wij kennen
onze pappenheimers en dan heb je, zoals Kars Veling, directeur van het Johan
de Witt College laatst zei, eigenlijk geen detectiepoortjes, pasjes en dergelijke
nodig. Wij willen ook niet inzetten op alleen maar beheersing van problemen.
Wij willen vooral inzetten op voorkoming van allerlei problemen. Daartoe heb
je de meeste kans als je de kleinschaligheid behoudt.Wij zeggen ook altijd dat wij met die 100 tot 150 leerlingen in de scholen
één familie zijn. Als de kinderen binnenkomen, zie je het als
er wat broeit in die oogjes en kun je er gelijk bovenop zitten. Ook bij ons
gebeurt er wel het een en ander, maar dan ben je er gelijk bij, kun je meteen
de ouders erbij halen en direct actie nemen. Op grote scholen zijn de lijnen
gewoon langer. Wij passen geen heel bijzondere pedagogische en didactische
methodieken toe. Het gaat vooral om de houding die wij hebben, het achter
het gedrag kijken en het positief waarderen van alles wat goed gaat met kinderen.
Dat willen wij heel erg uitdragen. Leerkrachten in het reguliere vmbo hebben
deze inzet naar mijn idee ook, maar hebben door de grote klassen en dergelijke
onvoldoende mogelijkheden.Vanmorgen stond er in de krant dat er weer 100 mln wordt bezuinigd op
dit soort zaken. Dat gaat allemaal ten koste van het voortraject met opvoedingsondersteunende
programma's. Veel bezuinigen op het onderwijs lijkt op korte termijn financieel
gezien misschien wel aardig, maar werkt op langere termijn averechts doordat
de samenleving uiteindelijk veel meer zal moeten betalen voor het opvangen
van al die moeilijke gevallen. Bij Justitie mag men dan de sluizen van de
opvang wel openzetten.De heerNieukerkeIk ben algemeen directeur van de Hoenderloogroep Glenn Mills. Wij richten
ons speciaal op de groep die meestal niet regionaal of provinciaal kan worden
geholpen. Het gaat dan om sociaaldelinquenten, veelplegers en kinderen met
persoonlijkheidsstoornissen en ernstige vormen van ADHD. Wij combineren jeugdzorg
en onderwijs. Wij hebben speciaal onderwijs en voortgezet middelbaar beroepsonderwijs.Voorts ben ik voorzitter van de branche Jeugdzorg en vice-voorzitter van
de Maatschappelijke ondernemersgroep, de MO-groep. Ik zal mijn best doen om
in die laatste functie de, eigenlijk onvervangbare, heer Van Gennep te vervangen
die directeur is van de MO-groep. Ik probeer dus wat breder te kijken vanuit
het belang van de branche in haar totaliteit. Verder zitten er specialisten
op het gebied van jeugdzorg aan deze tafel.De heerTaskanIk ben directeur van de stichting Educatief Centrum Utrecht die acht jaar
geleden is opgericht door de Turkse gemeenschap uit bezorgdheid over uitval
op school van en werkloosheid onder met name de Turkse jongeren. Op dit moment
hebben wij een schoolinternaat voor meisjes en een schoolinternaat voor jongens.
Daar worden bij elkaar ruim 60 kinderen opgevangen. Wij hebben voorts een
viertal begeleid-wonenprojecten waarin ongeveer 15 kinderen worden opgevangen
en begeleid. Verder geven wij ambulante studie- en ouderbegeleiding. Op dit
moment geven wij die aan 83 jongeren plus hun ouders. Ook hebben wij een vrouweninloopcentrum
met allerlei activiteiten voor vrouwen. In september jongstleden zijn wij
zelfs begonnen met het geven van inburgeringscursussen.Op jaarbasis begeleiden wij ruim 200 leerlingen en bijna 400 ouders. Alle
activiteiten ondernemen wij in goed overleg met de scholen, waarmee wij heel
goede relaties hebben. Er zijn zelfs scholen die kinderen naar ons doorverwijzen. Helaas heeft de immateriële ondersteuning van overheden zich nog
niet vertaald in financiële middelen; maar goed, af en toe is er als
wij in moeilijkheden waren wel het nodige gedaan.De heerTimmanIk ben directeur van het bureau Jeugdzorg Haaglanden, een organisatie
voor uitvoering van jeugdbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering en de
centrale toegang tot de jeugdhulpverlening. In onze organisatie is de aansluiting
bij het onderwijs een van de prioriteiten. Wij zijn van mening dat wij daadwerkelijk
op de scholen aanwezig moeten zijn. Wij zijn momenteel een aantal uren per
week aanwezig op zo'n 80 vo-scholen in Haaglanden. Wij zijn bezig met een
ontwikkeling om ook op de ROC's en praktijkscholen actief te worden evenals
op de basisscholen.Wij bieden op de scholen consultatie aan leerkrachten en kortdurende hulpverlening
in maximaal vijf gesprekken (meer mag het bureau niet doen). Wij stellen voorts
indicaties voor meer vormen van geïndiceerde zorg, zoals pleegzorg en
vormen van opvang en begeleiding.Het belangrijkste knelpunt dat ik op dit moment signaleer, is de financiering
van het schoolmaatschappelijk werk oftewel de hulpverlening direct op school.
Die financiering geschiedt deels door de gemeente en het is de vraag of de
gemeente haar aandeel continueert.Een tweede knelpunt is de regie. Naar ons idee is een belangrijke voorwaarde
voor goede jeugdzorg op de school dat er binnen de scholen zorgcommissies
zijn, dat er een structuur is waarin onderwijs, jeugdzorg en leerplicht elkaar
ontmoeten. Wij vinden het belangrijk dat de school daarbij de regie neemt.
Wij kunnen dan vervolgens dienstverlenend in het geheel werken.De heerPriorIk ben negen jaar geleden gevraagd om coördinator te worden van de
Veilige School, een landelijke campagne die in 2000 is gestopt en waarvoor
in de plaats is gekomen het transferpunt Jongeren, school en veiligheid. Nu
ben ik daarvan de coördinator. Wij hebben ons altijd bezig gehouden met
de sociale veiligheid, dus de veiligheid van mensen, en niet de technische veiligheid. Daarbij hebben wij de curatiekant en de preventiekant beide
naar voren gebracht. Wij hebben een helpdesk waar leraren, coördinatoren
in scholen, managers, besturen en eventueel gemeenten informatie kunnen krijgen.In de twee onderzoeken van Mooij is duidelijk naar voren gekomen dat de
sociale veiligheid in tien jaar niet veel is veranderd, terwijl de scholen
er wel heel veel meer aan zijn gaan doen. Mijn stelling is dat wij in de situatie
waarin wij nu verkeren goed moeten kijken of wij het goede doen én
of wij het goede goed doen. Er is heel veel gedaan aan voorlichting, vermeerdering
van kennis van leerlingen en allerlei preventieactiviteiten, maar de praktijk
leert dat de veiligheid van scholen er niet door is verbeterd. Wij moeten
dus bekijken hoe dat beter kan. Aan de andere kant is, zoals voorgaande sprekers
naar voren brachten, curatie op scholen heel belangrijk. Er moet een vangnet
zijn in en rond de school, maar de balans is te veel doorgeslagen naar het
vergroten van het zorgnetwerk en het verbeteren ervan. Dat behoeft ook nog
wel verbetering, maar ook de plek in de klas, de voorkant, is van belang.Naast voorlichter en adviseur ben ik trainer van leraren. Ik zeg: er zijn
geen risicoleerlingen, maar er zijn risicoleraren en risicoscholen. Wij moeten
de scholen en de leraren helpen om beter met de kinderen om te gaan. Ik vind
dat onze zorg daarnaar moet uitgaan.De voorzitter:Wij gaan nu over tot de discussie. Ik wijs de leden van de vaste commissie
erop dat het de bedoeling is dat zij een vraag niet richten tot alle aanwezige
deskundigen, maar slechts tot één van hen.De heerBalemans(VVD)Mijnheer Kruijssen, u hebt gezegd: wij doen crisisopvang in het onderwijs
voor maximaal drie maanden. Kunt u aangeven in hoeveel gevallen drie maanden
voldoende is als leerlingen bij u terechtkomen met problemen?U hebt gezegd dat scholen om jeugdzorg binnen de school schreeuwen, iets
wat andere sprekers ook hebben aangegeven. Een bureau voor jeugdhulpverlening
heeft een beperkte capaciteit aan mensen en middelen. U hebt er ook iets over
gezegd. Scholen hebben in eerdere gesprekken gemeld graag jeugdhulpverlening
of maatschappelijk werk in het schoolgebouw zelf te willen, maar zij meldden
ook dat als er een crisis is op vrijdagmiddag er geen jeugdhulpverlening beschikbaar
is, bijvoorbeeld doordat iemand op vakantie is. Men loopt dan dus tegen problemen
aan. De school doet dan niets of probeert zelf een oplossing te vinden met
alle extra belasting van het docentenkorps van dien. Hoe kan in dezen een
goede constructie worden opgezet, zonder dat een groot risico wordt overgedragen
aan docenten? Met andere woorden, moet het allemaal per se in de school of
moet je er gewoon voor zorgen dat de communicatielijnen en aanspreekpunten
goed zijn? Waar gaat het dan fout?De heerKruijssenIk ben van mening dat de jeugdzorg in de school moet zijn, omdat ik denk
dat men elkaar anders ondanks goede communicatieapparatuur soms toch niet
of moeilijk weet te vinden. Ik bedoel daarmee dat op het moment dat de jeugdzorg
in de school zit de betrokken medewerker kennis zal moeten hebben van de cultuur
van de school en van het pedagogische klimaat, en daarbij zal moeten aansluiten.
Op het moment dat die brug niet wordt geslagen, blijft de jeugdzorg als het
ware op een eiland functioneren, wat volgens mij niet goed is. Ik vind dat
de jeugdzorg nauw moet aansluiten bij de zorginfrastructuur van de school
zelf. Er is veel kennis binnen de school. Er zijn leerlingbegeleiders. Er
zijn counselors.Dat de jeugdzorg als het nodig is op vrijdagmiddag niet te bereiken is,
is terecht een punt van zorg. Ik pleit ervoor om zeker in het geval van de
grotere vmbo-scholen het loket van het bureau Jeugdzorg, de voordeur zoals
dat wordt genoemd, in de school zelf onder te brengen, zodat er ook op vrijdagmiddag
in crisissituaties meteen kan worden gehandeld en niet de telefoon behoeft
te worden gepakt.Ik heb in de krant gelezen dat scholen moeite hebben met het schoolmaatschappelijk
werk, omdat er geen continuïteit in zit. Ik ondersteun die vaststelling
van harte. Ik ben dan ook van mening dat de jeugdzorg een "voordeur" moet
hebben waarin het schoolmaatschappelijk werk is geïntegreerd. Die voordeur
moet dus niet smal zijn. Scholen hebben geen behoefte aan veel personen, maar
wel aan continuïteit in personen die op de school een veelheid van activiteiten
kunnen ontwikkelen, en snel. Ik denk dat de slag moet worden gemaakt waarbij
de jeugdzorg haar loket, haar voordeur, veel meer dan nu op de school heeft
en dan ook op vrijdagmiddag bereikbaar is.Leerlingen verblijven gemiddeld 7 tot 9 weken in het time-outproject.
Hoewel dat wel vaak de wens van het onderwijs is, kan de jeugdzorg de leerling
in die tijd niet volledig wassen, knippen en scheren, om het zo maar te noemen.
Van die leerlingen gaat 70% terug naar de eigen school, maar het is de vraag
of voor de meeste leerlingen datgene wat wij in die 7 tot 9 weken hebben kunnen
bereiken voldoende is om continuïteit in de schoolloopbaan te garanderen.De heerBalemans(VVD)De leerling die u met al uw goede bedoelingen in drie maanden niet kunt
brengen waar hij eigenlijk naartoe zou moeten, komt niet alleen terug op dezelfde
school, maar zelfs in dezelfde klas. Hoe ziet u dan de oplossing?MevrouwKraneveldt(LPF)Leraren zeggen: ik moet soms ook zelf hulp verlenen, van mij wordt ook
het een en ander verwacht aan zorg voor bijvoorbeeld een probleemleerling,
maar daarvoor ben ik niet opgeleid en ik wil mij wijden aan de taak waarvoor
ik ben ingehuurd, namelijk lesgeven. Er is natuurlijk een spanningsveld tussen
wat je als school of leraar aankunt en wat je moet uitbesteden aan zorg, hetzij
in school, hetzij vlakbij school ergens in de gemeente. Waar legt de heer
Timman de grens tussen wat er van de school mag worden verwacht en wat aan
de professionele hulpverleners moet worden overgelaten? Daar worstelen scholen
mee.MevrouwEijsink(PvdA)Verschillende sprekers hebben het gehad over de voorkant en het betrekken
van ouders bij de school. Meer dan de helft heeft goed opvoeden genoemd. Dat
spreekt mij zeer aan. Ik noem het maar even bemoeizorg. In de voorgaande rondetafelgesprekken
is dat ook in belangrijke mate aan de orde geweest. Iedereen is het erover
eens dat er veel moet gebeuren via jeugdzorg, de voorkant of hoe dan ook.
Ik vraag mevrouw Van Lieshout hoe wij dat daadwerkelijk voor elkaar
moeten krijgen. Wij weten dat ouders vaak moeten tekenen alvorens zij, ook
via de school, hulp mogen en kunnen inroepen. Hoe krijgen wij de bemoeizorg,
de samenwerking tussen ouders en scholen echt op tafel?MevrouwAasted Madsen-van Stiphout(CDA)De heer Kruijssen geeft aan dat het loket van de jeugdzorg in de school
moet zijn en dat het maatschappelijk werk er eigenlijk een onderdeeltje van
zou moeten zijn. Maatschappelijk werk is in feite drempelloos, niet-geïndiceerde
zorg. Jeugdzorg is tweedelijnszorg. In het geval van een leerling met agressieregulatieproblemen
gaat het vaak niet alleen om die leerling, maar ook om het systeem er omheen.
Heeft het schoolmaatschappelijk werk met de brede kijk zowel op leerling en
opvoedingssituatie als op eventuele problemen in de gezinssituatie niet een
meerwaarde? Waarom kiest de heer Kruijssen ervoor meteen te gaan voor de tweedelijnsvoorziening
in de school en niet voor het algemeen maatschappelijk werk met die brede
kijk?MevrouwHamer(PvdA)De heer Kruijssen heeft gezegd: zet het allemaal in de school, want daar
zitten de kinderen. Ik vind dat heel logisch klinken. Wij horen dat het bij
de ene gemeente en de ene school wel lukt en bij andere niet. Mij intrigeert
waarom het op sommige plekken niet lukt. Wat zijn de belemmeringen om de jeugdzorg
naar de school te verplaatsen?De heerKruijssenOp de vraag waarom het schoolmaatschappelijk werk moet worden geïntegreerd,
heb ik een kort antwoord, namelijk: ik ben vanuit Amsterdam niet anders gewend.
Ik ben weliswaar niet van het bureau Jeugdzorg Amsterdam dat de toegang verzorgt,
maar wij hebben die voordeurtaak tot augustus als onderaannemer van het bureau
Jeugdzorg uitgevoerd. Voor de helderheid: ik ben een zorgaanbieder.In Amsterdam is er geen schoolmaatschappelijk werk in het voortgezet onderwijs.
Dat betekent dat onze organisatie tot voor kort op de tussen de 50 en 60 Amsterdamse
vo-locaties jaarlijks 1500 leerlingen sprak waarvan de leerlingbegeleiding
zei dat men erop vastliep en niet wist wat men ermee aan moest. Vandaar dat
men ons vroeg om met onze deskundigheid te proberen aan te sluiten op de leerling.
Ons optreden leidde ertoe dat van die 1500 leerlingen zo'n 375 werden verwezen
naar geïndiceerde instellingen van jeugdzorg, zoals de mijne, en dat
1125 leerlingen, deels met een advies, binnen de school verder konden, begeleid
en ondersteund via leerlingbegeleiding en mentoren. Het verhaal begint natuurlijk
bij de mentor. Voor het verwijzen zijn goede lijnen nodig met een organisatie
als die van mijn buurman, de heer Bongaerts. Dan hebben wij het over algemeen
maatschappelijk werk, schuldsanering en sociale raadslieden. Het ingewikkelde
voor scholen is dat zij soms door de bomen het bos niet meer zien. Er is een
woud aan externe mensen. Dat is de reden waarom ik pleit voor een brede voordeur.
Tot voor kort heb ik die zelf van heel korte afstand in Amsterdam zien functioneren.
Ik ben zelf niet bekend met de schakel in het voortgezet onderwijs tussen
schoolmaatschappelijk werk en jeugdzorg, maar ik denk dat elke schakel een
risico is in de keten op zich en dat wij die er dus uit moeten knippen. Ik
praat overigens veel met schooldirecties en schoolbesturen en die zeggen dit
ook.De belemmeringen in de samenwerking schuilen naar ik meen voor een groot
deel in de financiering en de nieuwe wet- en regelgeving die het bureau Jeugdzorg
min of meer op afstand houdt om outreachend te werken onder het motto: dat
hoort eigenlijk bij de gemeentelijke taken. Ik vind dat een gemiste kans.
Ik denk dat de financiering de belangrijkste reden is waarom niet overal in
Nederland de slag tussen de jeugdzorg en de scholen is gemaakt.Waarom kan het dan wel in Amsterdam? Nodig is een ondernemende jeugdzorg,
en in die zin wil ik de hand in eigen boezem steken.MevrouwHamer(PvdA)Wat werkt in de financieringsstructuur belemmerend?De heerKruijssenDat is dat het bureau Jeugdzorg als tweedelijnsorganisatie wordt geacht
regionaal voordeuren te hebben die toegang geven tot ... Het kost natuurlijk
nog wel wat als je beslist om de voordeuren als het ware te versnipperen en
voordeuren neer te zetten op de consultatiebureaus, in het primair onderwijs
en het voortgezet onderwijs. Er wordt dan gezegd: dit is puur een gemeentelijke
taak en hoort meer bij het algemeen maatschappelijk werk. Daardoor komt het
bureau Jeugdzorg, en daarmee de toegang tot de jeugdzorg, op afstand.De heerTimmanIk stel voorop dat er de afgelopen jaren vanuit de jeugdzorg een enorme
beweging richting de scholen is gemaakt. Laten wij niet doen alsof er niets
gebeurt. Het gebeurt met vallen en opstaan. Als wordt gesproken over belemmerende
factoren moet niet worden vergeten dat het gaat om twee werelden die elkaar
moeten leren kennen. Ik denk dat een van de belangrijke succesfactoren voor
de jeugdzorg is: daadwerkelijk naar de school gaan en participeren in zo'n
zorgoverleg.Wat de vraag over de crisisopvang betreft, moet ik zeggen dat naar mijn
idee welhaast alle bureaus Jeugdzorg in Nederland op dit moment een crisisdienst
hebben. Dat geldt in ieder geval voor mijn bureau. Als er op vrijdag om vijf
voor vier een cliënt wordt aangemeld wordt die gewoon via de contactpersoon
naar de crisisdienst geleid, wordt er hulp verleend en wordt er opvang geregeld
voor het weekend.Wat de overige belemmerende factoren betreft, heb ik er net als de vorige
spreker op gewezen dat er een financieringsvraagstuk is. Dat geldt met name
voor het schoolmaatschappelijk werk, een zeer praktische vorm van hulp die
er vaak op is gericht, ouders te motiveren om hulp voor hun kind te aanvaarden.
De financiering van het schoolmaatschappelijk werk is heel wankel. Wij werken
in Haaglanden nauw samen met het maatschappelijk werk en het schoolmaatschappelijk
werk. Voor een deel wordt het betaald uit GOA-gelden en voor een deel uit
GSB-gelden, een onzekere financieringsbron. Het gaat vaak om projecten. De
toekomst is onzeker.Ook een belangrijke succesfactor voor het bureau Jeugdzorg is: consultatie
bieden aan leraren en andere mensen in het onderwijs. Ik denk dat je moet
komen tot geïntegreerde plannen voor een probleemleerling; plannen waarin
de school het onderwijs verzorgt en wij de hulpverlening. Vaak
zie je nog dat er verschillende plannen zijn, terwijl het naar mijn idee één
geïntegreerd plan zou moeten zijn waarin ieder z'n verantwoordelijkheden
heeft. In die zin denk ik dat je ervoor moet oppassen te strak te gaan werken
vanuit domeinen. Leerlingen zitten op school. De school zal in eerste instantie
de regie hebben, maar naarmate de problematiek toeneemt, zal jeugdzorg meer
de probleemeigenaar worden. Waar de leerling uiteindelijk vaak weer terugkeert
naar school, zal de school op dat moment de regie weer moeten overnemen. Je
moet elkaars taal en instrumenten kennen.MevrouwVan LieshoutIk denk dat bij ons de situatie iets anders is dan in het reguliere onderwijs.
Als aparte zorglocaties, voorheen svo-lom, hebben wij eigenlijk altijd schoolmaatschappelijk
werk en orthopedagogen in de school gehad. Wij werken sterk vanuit die houding
en wij werken ook direct met ouders. De schoolmaatschappelijk werkster doet
ook korte trajecten ter begeleiding van ouders. Er is eigenlijk een heel goede
samenwerking met het bureau Jeugdzorg en met de jeugd-geestelijke gezondheidszorg,
zeg maar de jeugdpsychiatrie. De lijnen zijn heel kort. Wij missen wel het
structurele overleg, want vreemd genoeg zitten wij als zorglocatie niet structureel
in zorgbreedtecommissies, wat vaak wel het geval is in reguliere scholen.Wij bieden zelf dus al heel veel zorg. De heer Timman zei net dat je het
bureau Jeugdzorg consultatie aan leraren zou kunnen laten geven. Binnen onze
school gebeurt die consultatie veelal door mij met het bevorderen van het
pedagogisch vakmanschap waardoor heel veel problemen kunnen worden voorkomen
en het soms niet eens nodig is om trajecten helemaal in te gaan. Daarnaast
hebben de mentoren bij ons een versterkte positie. Juist omdat zij deskundig
zijn in het omgaan met gedragsproblemen is er sprake van een bundeling van
expertise in de school. Ook daarom zouden wij het jammer vinden als de huidige
bekostiging werd gehandhaafd. Zouden wij de aparte bekostiging terugkrijgen,
dan zouden wij die bundeling van expertise behouden, want als je de expertise
naar buiten brengt, ook voor het begeleiden van ouders, dan kun je een verwatering
krijgen. Laatst werd in een interview gesteld: als je de expertise uit een
klein schooltje haalt, daalt het water van het bad en gooi je het in de grote
zee van het vmbo. Uiteindelijk werkt de hulp dan toch niet zo goed als binnen
dat kleine schooltje. Doordat de mentoren binnen ons schooltje een behoorlijk
versterkt vakmanschap hebben en vaak veel meer kunnen in de begeleiding van
ouders dan docenten dat in het regulier vmbo kunnen, ligt er minder druk op
het bureau Jeugdzorg. Als wij toch eens vinden dat hulp van dit bureau nodig
is, wat wel degelijk voorkomt, dan zijn er heel goede contacten. Er zijn gemakkelijke
lijnen en wij kennen elkaar, maar wij zouden best willen dat het nog wat structureler
kon.De heerTaskanIn mijn beleving zijn wij nu begonnen met ons bezig te houden met details.
Vanuit de hoek van de zelforganisaties gezien, zeg ik dat wij in Nederland
in principe genoeg aan zorg hebben. Wij hoeven niet veel meer aan zorg te
hebben, want met meer los je het probleem niet op. In mijn beleving is er
bij uitbreiding van het aanbod van zorg sprake van symptoombestrijding en
verkeerd investeren van geld. Het probleem ligt op een ander vlak en heeft
in mijn beleving te maken met burgerschapszin en vertrouwen in het systeem.
De vraag is waarom in Utrecht de leden van de Turkse gemeenschap een andere
zorgstructuur hebben gecreëerd naast de bestaande instellingen. Over
vragen als deze zijn diepgaande discussies mogelijk.Ik blijf erbij dat je het probleem niet oplost met meer maatschappelijk
werkers, meer dat en meer dit. Je moet ervoor zorgen dat je bij mensen vertrouwen
creëert en dat mensen zich als het ware een onderdeel van deze samenleving
gaan voelen. Natuurlijk is er betrokkenheid nodig van de overheden en allerlei
professionals, maar de betrokkenheid van de ouders is essentieel.De heerNieukerkeEr is al gezegd dat jeugdzorg ondernemend op weg is. Dat is een feit,
maar in Nederland is heel veel geregeld met verschillende soorten aanbieders.
In de jeugdzorg mogen wij in algemene zin specialisme verwachten.Tegen uw commissie, als vertegenwoordiger van de Tweede Kamer, zeg ik
dat met name het ministerie van Onderwijs eens moet nadenken over de vraag
wie de eigenaar van het probleem is. Wij praten nu allen vanuit de aanbieders.
Dat doen wij buitengewoon goed en wij zijn ook hartstikke goed. Er zijn niet
zoveel verschillen. Voor mij blijft het grote aspect vraagsturing. Waar ligt
dan de prioriteit of het primaat? Dat zal bij het onderwijs moeten liggen,
want daar komt men de problemen tegen. Het ministerie van Onderwijs zal met
hulp van de Tweede Kamer over deze zaak moeten nadenken. Als wij vinden dat
onderwijs ondernemend moet zijn – en dat kan het – dan zal er
snel op moeten worden geanticipeerd met wet- en regelgeving. Ik zou u willen
meenemen naar de wonderbaarlijke wereld van het basisonderwijs/speciaal onderwijs.
Ondernemerschap is daar door de regelgeving hoogst ingewikkeld. Uw commissie
hoort hoe flexibel zorgaanbieders en bureaus kunnen opereren. Als er meer
geld moet komen, geef dan het primaat aan het onderwijs en geef dit de ruimte
om te ondernemen. Ik denk dat er dan echt wat gebeurt en dat wij dan gebruik
kunnen maken van de historische gegevens over de verkokering die er nu eenmaal
is.De heerPriorHans Kruijssen en ik kennen elkaar al veel langer dan tien jaar. Tien
jaar geleden was zijn instelling al bij mij in school bezig om ons op drie
niveaus te ondersteunen. Wij werden geholpen om te komen tot goede verwijzingen
en goede begeleiding in de school en om het onderwijs te verbeteren om de
uitval minder groot te maken, zodat er minder begeleiding nodig zou zijn.
Door mijn werk voor de campagne Veilige School heb ik elders kunnen bekijken
hoe de netwerken in elkaar zaten, maar die waren op dat moment niet aanwezig.
Ik onderstreep dat het echt van belang is dat de hulp in de school wordt geplaatst.
Uit de door Kruijssen genoemde cijfers blijkt dat verwijzing van heel veel
leerlingen is voorkomen, doordat er voor die leerlingen nog mogelijkheden
binnen de school bleken te zijn. Dat kan alleen als je heel dicht bij elkaar
staat. Je zou verwachten dat het neerzetten van het portaal in de school tot
meer verwijzingen zal leiden, maar in de praktijk zal het effect andersom
zijn.De heerEski(CDA)De heer Taskan zei dat meer zorg overbodig is. Wij zijn deze rondetafelgesprekken
begonnen naar aanleiding van de moord op een leerkracht in Den Haag. Eigenlijk
zou ik mijn vraag aan alle deskundigen willen stellen, maar aangezien ik mij
tot één deskundige moet richten, vraag ik de heer Taskan wat
wij moeten doen om te voorkomen dat wij zoiets nog eens meemaken.De heerTaskanOp dit moment leven de gemeenschappen helaas langs elkaar en niet met
elkaar. Dat is in mijn beleving de kern van de zaak. Wij moeten niet meer
investeren in polarisatie, wat met name in dit gebouw veelvuldig gebeurt.
Wij moeten meer investeren in het naar elkaar toe helpen van mensen. Dat zou
de eerste stap moeten zijn. Vervolgens moet je de ontwikkelingen binnen de
gemeenschappen zelf stimuleren. Op dit moment wordt er ook vanaf de verkeerde
kant gestimuleerd. Mensen moeten zich een onderdeeltje kunnen voelen van het
systeem en moeten daarin vertrouwen kunnen hebben.Wij krijgen met enige regelmaat ouders op bezoek met problemen met hun
kinderen. Mensen hebben een redelijk grote afstand tot bijvoorbeeld jeugdzorg
en ander aanbod op dit terrein. Het vertrouwen daarin is minimaal. In het
vergroten daarvan moet worden geïnvesteerd.MevrouwAzough(GroenLinks)De heer Prior zei in zijn inleiding dat de verantwoordelijkheid misschien
zelfs groter is bij leraren en scholen dan bij leerlingen. Hij had het over
risicoleraren en risicoscholen en raakte daarmee een heel gevoelig punt. Ik
wil daarover graag meer uitleg. Ik wil ook van hem horen wat de betrokkenheid
van de ouders is in het geheel. In hoeverre ziet hij dat ouders worden betrokken
bij de zorg voor hun kinderen? In hoeverre geldt het kennen en gekend zijn
ook voor de ouders?De heerPriorOm met het laatste te beginnen en dan meteen aan te sluiten bij wat de
heer Taskan zei, stel ik, dat voor onderwijs samenwerken, elkaar goed kennen
en met elkaar omgaan nog voordat er eventueel slecht nieuws is heel belangrijk
is. Het ergste wat je kan gebeuren, is dat het eerste gesprek dat je moet
voeren een gesprek is over iets wat slecht is gegaan, over straf of schorsing
enzovoort. Ik vind dat scholen daarin meer kunnen investeren. Dat kost heel
veel tijd. Die tijd zouden wij in scholen moeten hebben. Het is heel erg belangrijk.
Ik heb zelf vroeger altijd lange gesprekken gevoerd bij het inschrijven van
leerlingen. Dat kostte heel veel tijd, maar het voordeel was dat je elkaar
al kende en ook over leuke dingen had gesproken nog voordat er teleurstellingen
kwamen, als die al kwamen.Als je het hebt over normen en waarden en gedrag dat volgens jou negatief
is en anders zou moeten zijn, dan wil je dat gedrag veranderen. Mevrouw Eijsink
sprak daarnet over bemoeizorg. Ik zou het willen hebben over stimuleerzorg,
faciliteerzorg en reflecteerzorg. Een van de problemen is dat leren op sociaal
gebied en cognitief gebied altijd zelf doen is. Dat geldt voor kinderen, maar
ook voor volwassenen. Om te leren fietsen, moet je zelf op de fiets stappen.
Via kennisoverdracht, via meer regels, meer toezicht, meer handhaving, meer
zorg komen wij niet tot ander gedrag. Gedrag leer je in de praktijk. In het
onderwijs moet je de kans krijgen elke dag elk uur gedrag te oefenen. Daarvoor
moet je van het onderwijs de ruimte krijgen en daarin moet je worden gestimuleerd.
Wij propageren de C&SCO-benadering, de benadering conflicthantering en
sociale competentie. Ik noem dat de Zevenbladbenadering. Ik zeg: slecht gedrag,
pesten, ongemotiveerdheid en agressie krijg je nooit helemaal weg. Dat krijg
je in mij niet weg, dat krijg ik in jou niet weg, dat krijg je nergens weg.
Wat wij wel kunnen doen, is een positieve omgeving maken waarin dat negatieve
gedrag zich niet voor hoeft te doen en waarin positief gedrag wordt gestimuleerd.
Glenn Mills doet dat op een bepaalde manier. Wij doen dat in het Zevenbladverbond
in scholen met een heel andere populatie ook. Wij proberen dat positieve gedrag
als het ware vanzelf te laten ontstaan. Dat betekent dat ik mijn hele onderwijs
op de schop moet nemen.MevrouwJeurrissenIk denk dat het heel erg belangrijk is om ouders meer bij de school te
betrekken. Ouders schreeuwen daar meestal om. Als hun kind uitvalt en zij
bij Leerplicht terechtkomen, is er heel vaak een conflict tussen ouders en
school, omdat de ouders stellen niet gekend te zijn in de problemen in het
voortraject, in wat er eerder fout is gegaan. Het kan om heel simpele dingen
gaan, zoals een brief die op het verkeerde adres is bezorgd, een telefoonnummer
dat niet meer adequaat is. Het lijken dingen die er niet toe doen, maar het
is enorm belangrijk dat je de ouders echt kent, dat je met hen spreekt, dat
de ouders weten hoe het op school gaat. Mijn ervaring in de afgelopen twintig
jaar heeft mij niet de indruk gegeven dat ouders niet willen. Ik heb vaak
het idee dat ouders onmachtig zijn en er niet bij worden betrokken.MevrouwVergeer(SP)Ik heb van alle deskundigen hier gehoord dat het heel belangrijk is om
ouders erbij te betrekken, maar ik hoor ook verhalen over veel te lange lijnen
en over de mogelijkheid dat het op papier wel goed is geregeld, maar in de
praktijk niet werkt. Ik heb de indruk dat de heer Taskan op een andere lijn
zit dan een aantal andere deskundigen hier. Naar mijn indruk gaat het volgens
hem vooral om het met elkaar in contact brengen van verschillende milieus.
Hoe ziet hij dat in de praktijk gebeuren? Wat moet een persoon op school doen
om dat contact tot stand te brengen?De heerTaskanBetrokken zijn. Wij hebben in Utrecht op een school een leerkracht van
Turkse origine die er vorig jaar voor heeft gezorgd dat alle leerlingen van
zijn klas aan het eind van het schooljaar één niveau hoger zaten.
Dat zegt voldoende.MevrouwVergeer(SP)Ik vind dit een heel belangrijke uitspraak. U zegt: het is gewoon een
taak voor een leraar. Er komt dus niet eens zorg aan te pas. Wat zijn de omstandigheden
waarin de ene leraar het kan en de andere niet? Ik denk namelijk niet dat
het alleen komt doordat de ene leraar veel beter is dan de andere.De heerTaskanUiteraard speelde een rol dat de betrokken leerkracht de achtergrond van
de populatie van zijn klas beter kende en de populatie zichzelf beter in hem
herkende. Ouders werden er beter bij betrokken. Je hebt dan alle pluspunten
mee in het proces. Wij zouden er te diep op ingaan als ik nu voorbeelden zou geven. Ik denk dat de betrokkenheid essentieel is. Ik heb diverse
gesprekken gevoerd met leerkrachten. Ik heb daar alle respect voor en zij
doen ook hun best, maar als ik tegen een leerkracht zeg dat hij ons moet opbellen
als er problemen zijn, zodat wij kunnen bemiddelen, dan zegt zo'n leerkracht
nogal eens heel cru: nee, ik heb mijn eigen manier om het te regelen. Ik zeg
niet dat dit dagelijks gebeurt, maar het komt wel voor.De heerPriorIk wil nog iets zeggen over het oudercontact. Mijn ervaring van vroeger,
en blijkens gesprekken ook de ervaring van huidige leerkrachten, is dat je
kunt proberen er achter te komen wat de verschillende culturen inhouden en
dat je daarover les kunt geven, maar dat het het beste is om bij ieder kind
op huisbezoek te gaan. Dat heb ik vroeger altijd gedaan en dat heeft mij veel
geleerd. Dat heeft mij geleerd dat er geen Nederlands gezin gelijk is, maar
ook geen Marokkaans gezin, geen Surinaams gezin, geen Turks gezin. Het heeft
mij geleerd dat alle gezinnen verschillend zijn en dat je als je slecht nieuws
moet brengen dat veel gemakkelijker doet in de huiskamer dan in tienminutengesprekken
terwijl de mensen in een schoolbankje bij je zitten. Je vraagt van scholen
om dat te doen. Het zijn eenvoudige dingen, maar die kosten allemaal tijd.
Dat moet je je wel realiseren.Iets anders is dat een leerling, zeker in het voortgezet onderwijs, zelf
de probleemdrager moet zijn. Je moet ervoor uitkijken dat je met ouders en
school gaat praten over een leerling, terwijl die zelf zijn probleem moet
oplossen. Als je de leerling probleemdrager laat zijn, is het ook mogelijk
om aan de kant van de ouders te staan, omdat je dan samen aan de zijlijn staat.
Je staat dan veel dichter bij elkaar en niet tegenover elkaar. Je kunt begeleiden,
maar het kind zelf moet het probleem oplossen.MevrouwVergeer(SP)Ik kom ook uit het onderwijs en ben het eens met dat op huisbezoek moeten
gaan. Het mooiste wat er is, is dat je weet wat het milieu is van je kinderen.
Mijn vraag aan u is wie dat huisbezoek moet afleggen, de docent of een aparte
leerlingbegeleiding. Als de docent het moet doen, moet hij daarvoor ook uren
krijgen, want anders vragen wij wel heel veel van hem.MevrouwKraneveldt(LPF)Ik wil nog iets zeggen over het probleemeigenaarschap. Vanuit onze beleidsfuncties
zijn wij ook allemaal eigenaar van het probleem, maar dan op een meer theoretisch
niveau. De heer Nieukerke zei iets waarmee ik het niet helemaal eens was,
namelijk dat de school probleemeigenaar moet zijn. Kan een school nog wel
probleemeigenaar zijn als een leerling zo onaangepast en agressief is als
Murat D.? Voor mij zijn de ouders en de leerling samen de voornaamste probleemeigenaren.
Dat neemt niet weg dat er natuurlijk hulp moet zijn. Scholen hebben grote
moeite met dat probleemeigenaarschap. Hoe ziet de heer Nieukerke dat?MevrouwEijsink(PvdA)De heer Timman maakte een minuut of tien geleden een voor mij cruciale
opmerking. Hij zei letterlijk dat ouders moeten worden gemotiveerd om hulp
voor hun kind te aanvaarden. Iedereen is het erover eens dat ouders betrokken
moeten zijn, maar wij weten ook dat er een groep is van ouders die maar heel
moeizaam hulp kunnen aanvaarden. Ook dat heeft te maken met culturele achtergronden
en een heleboel andere argumenten. Vandaar dat ik sprak over bemoeizorg. Ik
denk dat die zeker aan de orde moet zijn. Ik wil een heel concrete reactie
van de heer Timman met praktische overwegingen.MevrouwAasted Madsen-van Stiphout(CDA)De heer Prior heeft zo-even gezegd dat met name de leerling probleemeigenaar
is en het probleem moet oplossen. Ik heb als oud-directeur van een zmok-school
misschien een ander referentiekader. De ouders waren voor ons cruciaal, want
met name op het moment dat de leerling zich gesteund voelt door de ouders
en de school de boze derde is die het allemaal verkeerd doet, kun je als school
heel veel willen, maar wordt het heel moeilijk. Hoe motiveert de heer Prior
die ouders om het probleem te kennen? Hoe wil hij hen participant maken in
het traject naar een oplossing?De heerEski(CDA)Ik heb twee vragen aan mevrouw Jeurrissen. Is het een kwestie van waarden
en normen die met elkaar botsen? Kan het bijvoorbeeld zijn dat leerlingen
thuis streng worden opgevoed en op school niet weten welke codes zij moeten
hanteren? Is gezinscoaching een belangrijk middel om dat op te lossen? Zou
ook een oplossing kunnen zijn dat er meer allochtoon personeel komt dat beter
in staat is de twee werelden te volgen en te begrijpen?De heerBalemans(VVD)Ik heb een vraag aan de heer Prior die enigszins aansluit bij de ondernemende
school waarover de heer Nieukerke sprak. De heer Prior heeft gezegd dat het
maatschappelijk werk op school moet komen. Is dat het enige wat wij kunnen
doen? Moet je als je ondernemend bent er niet voor zorgen dat de communicatie
tussen jeugdzorg, RIAGG's, gemeenten en dergelijke goed is en dat er goed
onderling overleg is? Moet je er niet voor zorgen dat er korte lijnen zijn
vanuit de school naar die instellingen? Dan maakt het toch in feite niet meer
uit of die persoon fysiek hoeveel uur dan ook op de school aanwezig is? Het
gaat er toch om dat ik als school weet dat ik hulp krijg als ik om hulp bel?De heerAzough(GroenLinks)In de afgelopen weken zijn mij verhalen ter ore gekomen over ouderlijke
betrokkenheid bij problemen door een sterke antiwesterse houding in de opvoeding.
Kan de heer Kruijssen vertellen of er bij de jeugdzorg aandacht wordt besteed
aan de tendens dat politieke en culturele conflicten die in de rest van de
maatschappij spelen zich ook uiten in de opvoeding van kinderen en daardoor
op school? Hoe gaat men daarmee om?De heerPriorIn het basisonderwijs gaat de klassenleerkracht op huisbezoek en in het
voortgezet onderwijs de mentor. Als de ouders de Nederlandse taal niet zodanig
spreken dat er goed over problemen kan worden gepraat, neem ik een contactpersoon
mee, maar ik voer het gesprek wel samen. Ik vind dat een school, zeker als
die heel veel leerlingen met anderstalige ouders heeft, eigen contactpersonen
kan hebben en dat die binnen de school ook een echte functie hebben. Ik denk
aan leraren of leerlingbegeleiders die tevens contactpersoon zijn. Ik had
destijds allochtone vertrouwenspersonen en leerlingbegeleiders
die ook de contactfunctie hadden. Hoe krijg je de ouders dan naar school?
Door op te bellen! Over de hele breedte van de samenleving zijn er vele gezinnen
die geen gezinsagenda hebben en bij de dag leven. Het is dan belangrijk dat
die op de dag van de ouderavond worden gebeld dat er een ouderavond is. Ouders
komen dan ook.De voorzitter:Kunt u aangeven of de school daardoor aantoonbaar veiliger is geworden?De heerPriorEen van de vragen was: heb je de ouders mee? Als je het op deze manier
aanpakt – en er zijn nog een heleboel kleine dingen die je kunt doen –
krijg je de ouders meer mee, omdat zij de school dan ook zien als van hen.
Je hebt dan immers echt één-op-één-contact met
elkaar. Het versturen van brieven en oekazes werkt niet. Dat deed het bij
mij niet en bij niemand. Als je wordt opgebeld met de vraag of je 's avonds
komt, kun je je daar moeilijk aan onttrekken.Ouders motiveer je om te beginnen door dat contact, maar ook door duidelijk
te maken dat je samen van het kind houdt. Nooit mag de indruk ontstaan dat
je denkt: wat voor rotte appel heb je mij gestuurd?Als ik zeg dat de leerling de probleemeigenaar moet zijn, bedoel ik dat
het kind het zelf moet oplossen. Het kind moet zelf fietsen. Het moet zelf
het gedrag veranderen. Ouders en school samen zijn er voor de begeleiding
en moeten niet tegen elkaar inwerken.Ondernemende school? Ja.De heerNieukerkeNatuurlijk ben ik het ermee eens dat kinderen en ouders in principe probleemeigenaar
zijn, maar het is buitengewoon gemakkelijk om tegen een jongere te zeggen
dat hij eigenaar is van zijn probleem. Dat lost niets op. Ik heb het gehad
over de regie. Ik doelde op de vraag of als er problemen binnen de school
zijn de school het recht moet hebben om actie te ondernemen. In dat kader
noem ik de school probleemeigenaar. Wanneer de school jeugdzorg nodig heeft,
moet die worden geregeld. Wij spreken op dit moment maar even niet over geld
en over hoe het is geregeld. Mijn opvatting is dat bij de school het recht
moet liggen om het te organiseren en om te kijken naar kwaliteit.Ik vind de ouders geweldig belangrijk, maar als wij het hebben over probleemjongeren,
zoals op het Terra College, dan praten wij wel over makkers van 15, 16 jaar.
Ik hoor iedereen zeggen dat er met ouders moet worden gesproken, maar als
wij het hebben over jongeren met zoveel problemen moeten wij mijns inziens
vooral met hen spreken over wat hen daartoe brengt. Dat is boeiend om te kijken
naar de oplossingsrichtingen. Ik durf te zeggen dat wij te weinig spreken
met jongeren. Wij spreken wel dagenlang over jongeren, maar het is heel boeiend
om naar jongeren te luisteren. Het gaat dan om de rol van de docent. Die moet
dan probleemeigenaar kunnen zijn en ook de ruimte krijgen om dat probleem
aan te pakken en de leerling niet door te sturen binnen een systeem. Het moet
herkenbaar zijn voor deze jonge mensen. Ik denk ook dat wij hen een rol moeten
geven bij het oplossen van problemen. Glenn Mills is daarvan een voorbeeld.
Ik geloof dat het een smeltpot is van wel twintig culturen, maar wij hebben
laten zien dat het kan. Je kunt jongeren eigen verantwoordelijkheid geven.
In Amerika doet men dat ook. Jongeren kunnen er punten mee verdienen. In plaats
van hen te straffen, kun je jongeren ook belonen en serieus nemen. De meest
gehoorde klacht is dat ouderen jongeren zo vaak niet serieus nemen. Er wordt
bijvoorbeeld gezegd "wij komen er morgen op terug", maar het duurt soms weken
voordat dit echt gebeurt. Daarmee wordt veel agressie opgeroepen en daardoor
gaan jongeren rollen spelen die wij niet graag zien.De voorzitter:De vaste Kamercommissie is deze serie gesprekken begonnen met een rondetafelgesprek
met jongeren met problemen. Dat is in beslotenheid gebeurd om hun alle ruimte
te geven.De heerNieukerkeDie zullen dan ongetwijfeld hebben gezegd, dat zij niet serieus worden
genomen, dat zij zich afgeserveerd voelen en dat dit gevoel agressie genereert.
Laten wij beginnen met het aannemen van een andere houding tegenover jongeren.Dat scholen zo verschillend zijn, heeft uiteraard sterk te maken met de
cultuur van de school en met hoe volwassenen naar jonge mensen kijken. Daar
begint het mee. Volwassenen moeten gelijkwaardig durven te zijn.De heerTimmanIk wil enigszins aansluiten bij de woorden van de heer Taskan, want ik
vind het zorglijk dat er een nieuwe zuil gaat ontstaan naast de reguliere
jeugdzorg. Aan de andere kant is dat misschien soms wel een realiteit. Ik
vind dat het antwoord vanuit de jeugdzorg moet komen en dat die met zelforganisaties
en vertrouwenspersonen uit een andere gemeenschap moet samenwerken. Wij doen
dat in steeds grotere mate. Het heeft inderdaad te maken met thema's als bekend
zijn, vertrouwen hebben, cultuur kennen. Als je die kennis als organisatie
niet zelf in huis hebt, moet je het doen samen met organisaties als die van
de heer Taskan. Er moeten dan ook nieuwe methodieken worden ontwikkeld, zoals
familieberaad. Je moet niet alleen op de jeugdige zelf focussen, maar ook
op het gezin waartoe hij hoort. Er zijn hoopvolle ontwikkelingen op dat terrein.MevrouwEijsink(PvdA)U hebt gezegd: wij moeten ouders motiveren om hulp te aanvaarden. Ik ben
het volstrekt eens met het verhaal van de heer Nieukerke, maar wij weten ook
dat wij nu een systeem hebben waarin ouders moeten tekenen voor acceptatie
van hulp. Dat geldt met name voor jeugdzorg. Ik wil graag op tafel hebben
wat er moet gebeuren als wij vinden dat het anders moet en als ouders niet
te motiveren zijn, wat ondanks de geweldige voorbeelden van de heer Prior
echt wel voorkomt. Daar zit wel het punt van veiligheid/onveiligheid en het
erbij betrekken van kinderen die het nodig hebben.De heerTimmanIn die zin gaapt er een gat met de maatregelen die wij kunnen hanteren,
zoals jeugdbescherming en jeugdreclassering. Als je daarbij terechtkomt, heb
je vaak een heel lange weg afgelegd. Het duurt vaak lang voordat het zover
is. Er moet onderzoek worden gedaan door de Raad voor de Kinderbescherming
et cetera. En aan de andere kant staan de jeugdigen van wie iedereen zegt:
daar gaat het fout mee. Ik vind dat de jeugdzorg dan achter haar bureau vandaan
moet komen en naar de ouders toe moet gaan. Wat wij nog wel eens
in zorgoverleggen binnen scholen constateren, is dat wij aanlopen tegen het
probleem dat wij om wat te kunnen doen toestemming van de ouders nodig hebben,
maar dat die ver weg zijn. Er gaapt echt een gat. Ik denk dat wij nieuwe methodieken
moeten ontwikkelen, met zelforganisaties moeten samenwerken en naar mensen
toe moeten gaan.MevrouwJeurrissenIk denk dat Leerplicht vaak iets kan betekenen in het kader van bemoeizorg,
omdat als leerlingen verzuimen soms wat kan worden afgedwongen. Dit element
moeten wij goed gebruiken. Wij hebben in Utrecht maatschappelijk werkers bij
Leerplicht. Die zeggen tegen de leerling: als jij niet naar school gaat, zullen
wij iets anders moeten doen; als je een probleem hebt gaan wij eraan werken,
omdat het je schoolgang belemmert en anders ga je naar school. Door het definiëren
van het probleem en het samen met de jongere en ouders kijken naar hoe dat
moet worden aangepakt, krijg je ze soms binnen bij jeugdzorg of het lokale
veld. Ik denk dat dit een instrument is dat nog niet overal even goed wordt
benut.Gevraagd is of een strenge opvoeding en het leven in twee werelden de
leerling in de problemen kan brengen. Ik denk soms dat dit het geval is. Ik
ben er wel voorstander van om met de leerling te spreken en die gelijkwaardig
te behandelen, maar anderzijds is de wereld thuis soms zo anders dan die op
school. Dat geldt niet alleen voor allochtone leerlingen, maar ook voor zogenaamde
witte achterstandsleerlingen. Zij krijgen veel opdrachten van thuis. Er is
heel veel opvoedingsonmacht. Als je die twee werelden met elkaar wilt laten
spreken, heb je soms een intermediair nodig. In de praktijk blijkt de leraar
vaak niet te worden verstaan als hij voorzichtig probeert uit te leggen wat
er aan de hand is. Soms moet het duidelijker worden gezegd en soms moet het
meer in een soort proces worden gegoten. Leerplicht is soms de vertaling tussen
twee culturen. Een leerkracht vertelt een ouder dat het niet zo goed gaat
met het kind en dat een andere school misschien beter is, maar de ouder hoort
niet dat de leerling van school af moet en dat er een verwijzingsprocedures
in gang wordt gezet. Soms moet je die twee "talen" aan elkaar knopen.De heerKruijssenAansluitend op wat mevrouw Jeurrissen zegt, merk ik op dat het vaak al
te laat is als leerlingen bij Leerplicht komen. Wij praten dan over een situatie
die is geëscaleerd. De heer Timman heeft het over andere methodieken
gehad. Ik kan niet zeggen dat het ei van Columbus is gevonden, want dat bestaat
niet, maar wij hebben in Amsterdam nu wel een aantal zeer lichte trajecten,
maar wel langer durend, van medewerkers op school die samenwerken rondom risicoleerlingen
die, om de heer Nieukerke na te spreken, onder regie van de school zijn geselecteerd.
Dat zijn risicoschoolwisselaars. Zij worden gedurende een half uur in de week
begeleid door iemand van jeugdzorg, maar die begeleiding geldt niet alleen
de leerling, maar ook de mentor en de ouders. Je praat dan over een intermediair
die de kloof tussen verschillende werelden aan het overbruggen is.Een half uur intensief contact, waarbij de leerling weet dat hij in de
gaten wordt gehouden, is voldoende. De leerling wordt regelmatig opgeroepen
en er wordt contact gelegd met de ouders. Er komt een enorme opvoedingsonmacht
tot ons en onbegrip, maar je probeert toch de muur tussen de wereld thuis
en de wereld op school te slechten. Je adviseert tevens de mentor. Met die
drieslag kun je met een vorm van lichte procesmatige hulp, zoals wij dat in
ons jargon noemen, heel erg veel bereiken, zonder dat situaties behoeven te
escaleren en Leerplicht behoeft te worden ingeschakeld.De vraag van mevrouw Azough betrof extremisme. Dat probleem is mij vanuit
Amsterdam ook bekend. Daar zijn grote problemen geweest rond de 5 mei-viering.
Hoewel ik vind dat jeugdzorg ondernemend moet zijn en dat vaak ook is, denk
ik dat wij in dit geval redelijk terughoudend moeten zijn en dat het primaire
debat op de scholen moet worden gevoerd. Er is een stuurgroep van scholen
opgericht, waarin onze zmok-school met 600 leerlingen participeert. Ik weet
dat die debatten op dit moment binnen het onderwijs worden gevoerd, maar wij
moeten als jeugdzorg niet alles overnemen. Wij moeten vooral actief zijn in
de individuele gevallen waarover ik het net had.De heerBongaertsIk ben van het maatschappelijk werk, dus van het praktische. Ik denk altijd:
begin bij de voordeur, begin eenvoudig. Er zijn zoveel systemen. Er is al
zo ontzettend veel. Help die leerkracht op school nu om iets bespreekbaar
te maken, want daar gaat het vaak al fout. Zorg dat hij de tools heeft. Zet
er een maatschappelijk werker neer aan wie hij advies kan vragen en die even
met hem doorspreekt hoe hij een probleem te lijf kan gaan. Komt hij er niet
uit, begeleid de leerkracht dan verder in het traject. Kom je er dan nog niet
uit, dan zijn er nog heel veel andere instanties die kunnen helpen, maar maak
het niet te moeilijk en begin bij het begin, dus voordat je allerlei problemen
hebt.MevrouwVan LieshoutIk sluit graag hierbij aan evenals bij wat de heren Nieukerke, Taskan
en Prior hebben gezegd. Ook ik vind heel erg belangrijk dat er met de leerling
wordt gesproken en dat samen met hem wordt gekeken naar een oplossing.Het gebeurt vaak dat ouders het probleem van het kind een zaak van de
school vinden en dat de school zegt: die ouders kunnen niet opvoeden. Om te
voorkomen dat ouders en school tegenover elkaar komen te staan, moet er meer
van uit worden gegaan dat er een gezamenlijk belang is, namelijk het kind.
Zelfs als er erge dingen in een gezin gebeuren, moet je als leerkracht of
begeleider je ervan bewust zijn dat je moet uitgaan van een meerzijdige partijdigheid.
Je moet je realiseren dat het kind onrecht is aangedaan, maar ook de ouders
en misschien zelfs de school. Op die manier moet je proberen een gezamenlijke
lijn te ontwikkelen. Je moet inderdaad vooral proberen ervoor te zorgen dat
je met de ouders in gesprek komt voordat er problemen zijn. Wij willen sterk
inzetten op het voorkomen van gedragsproblemen, want als de ouders eenmaal
gekend zijn, kun je later veel gemakkelijker over problemen praten.Ik vind ook heel belangrijk wat de heer Taskan zei. Wij moeten als leerkracht,
als docent, heel erg betrokken willen zijn bij het kind en daarvoor aandacht
willen hebben. Wij moeten achter dat vervelende gedrag willen kijken, zodat
wij zien dat hij eigenlijk zo ontmoedigd is, het zo graag anders wil en van
ons hulp nodig heeft. Die "ons" zijn dan vooral de docenten.
Die docenten moeten inderdaad worden getraind in de aanpak van al de moeilijke
zaken die zij hebben. Dat kan door mensen binnen de school: orthopedagogen,
maatschappelijk werk, schoolmaatschappelijk werk. Als het dan fout loopt,
moeten wij in goed overleg treden met de jeugdzorg.De heerTaskanIk wil iets zeggen over cultuurverschillen en de positie van de ouders
en de jongeren daarin. Ouders hebben een opvoedingstraditie. Je leert van
je ouders en neemt automatisch hun opvoedingstraditie over en draagt die weer
over aan je kinderen. Normaal gesproken denk je er niet over na.Wat is er gebeurd? Mensen zijn hier naartoe gekomen, bijvoorbeeld van
het platteland. De hier aanvaarde manier van opvoeden sloot niet aan bij de
manier die zij van hun ouders hebben gezien. Het gevolg was dat de mensen
die hier naartoe zijn gekomen geen opvoedingsinstrumenten hadden om toe te
passen. Zij hebben ook geen andere manier van opvoeden aangereikt gekregen.
Daardoor is er een vacuüm ontstaan. Ik krijg helaas nog steeds ouders
over de vloer met kinderen van 12 of 13 jaar die hun ouders dreigen dat zij
de Kindertelefoon zullen bellen als zij iets niet mogen of zo. Dat zijn daadwerkelijk
problemen. Aan de ene kant wordt gezegd dat een corrigerende tik niet is toegestaan
en aan de andere kant is er de machteloosheid die de ouders voelen. Elke ouder
wil het beste voor het kind. Waarom mislukt het dan toch? Omdat wij niet in
staat zijn geweest om de opvoedingssystemen op elkaar te laten aansluiten.MevrouwHamer(PvdA)Ik wil proberen een brug te slaan tussen wat tot nu toe vandaag is gezegd
en datgene wat wij in vorige rondetafelgesprekken hebben gehoord. Als ik goed
heb geluisterd, zijn alle deskundigen hier begonnen met opmerkingen over bureaucratie
en de noodzaak om de grootschaligheid weer terug te draaien naar kleinschaligheid.
Doorpratend zijn zij echter allemaal terechtgekomen bij het contact van de
leerkracht met het kind en het contact van de leerkracht met kind en ouders.
Dat ligt op een heel ander niveau dan alle discussies die nu loskomen over
structuren en bureaucratie. Mij is opgevallen dat wij aan het eind van het
voorgaande rondetafelgesprek zaten te praten over de onderwijshuisvesting,
de lumpsum en van alles en nog wat dat op zich belangrijk is. Wij moeten echter
terug naar het onderwerp van deze gesprekken: veiligheid op school.Bij de heer Prior heb ik beluisterd dat hij vindt dat het eigenlijk om
het directe contact gaat. Heel in het begin zei hij: er zijn geen risicoleerlingen,
maar er zijn risicoleraren en risicoscholen. Ik vraag hem wat de kenmerken
zijn van die risicoscholen en die risicoleerkrachten als het gaat om de veiligheid
op school.De heerPriorAls ik spreek over risicoleraren en risicoscholen, wil ik niet een label
aan mensen en scholen hangen. Ik bedoel dat als je iets wilt oplossen je het
beste kunt proberen het gedrag van die leraren of die teams te veranderen,
want daar kun je het effectiefst werken. Ik volg van één klas
in het vmbo alle lessen. Mij is opgevallen dat leerlingen die mij als probleemleerlingen
zijn beschreven zich bij bepaalde leerkrachten volstrekt sociaal gedragen
en daar lekker zitten te leren, maar zich in andere lessen gedragen zoals
mij is beschreven. Natuurlijk zit het ook voor een deel in het gedrag van
de leerling, maar het zit met name in de manier waarop het onderwijs is georganiseerd,
in de manier waarop de leerling wordt benaderd en de mate waarin dat respectvol
gebeurt. Anderen hebben dat hier aan tafel ook al een aantal malen gezegd.
Op dat punt kun je een leraar helpen. Wordt mij gevraagd of er leraren en
scholen zijn die daarbij niet te helpen zijn, dan zeg ik: nee, net zo goed
als er geen leerlingen zijn die niet te helpen zijn. Ik ga ervan uit dat elke
leraar of lerares en elke school op dit punt te helpen is.MevrouwHamer(PvdA)Heeft het ook iets te maken met de omvang van de school of de randvoorwaarden
waarbinnen de leerkracht zijn werk moet doen? Of zegt u: het is eigenlijk
veel "platter" en zit gewoon in de manier waarop leerkracht en leerling met
elkaar omgaan?De heerPriorHet is inderdaad nog "platter". Recent onderzoek ernaar is mij niet bekend,
maar wel is bekend dat Mooij in zijn onderzoek niet heeft kunnen aantonen
dat de grootte van de school veel invloed had op de (on)veiligheid. Eind jaren
zeventig, begin jaren tachtig is er een golf van onderzoekingen geweest, met
name in Engeland en Amerika, waarbij is bekeken wat de voorwaarden zijn waaronder
vergelijkbare leerlingstromen zich sociaal gedragen of niet. De manier waarop
de leden van het team met elkaar omgaan en de verwachtingen die zij van de
leerlingen hebben, spelen veel meer een rol dan allerlei voorzieningen als
gebouwen en structuren. Uit onderzoek is niet gebleken dat de schoolgrootte
als zodanig er grote invloed op heeft. Wel geldt dat er grote problemen ontstaan
als zaken op een grote school niet kleinschalig zijn georganiseerd en de mensen
een beetje uit elkaar raken.Een deel van de agressie van ouders tegen scholen is te verklaren uit
het feit dat er een kloof is tussen ouders en scholen. Dat geldt ook bij agressie
van leerlingen tegen het schoolsysteem of leraren. Ik beschrijf geen individuele
gevallen, maar het geldt algemeen genomen. Op dat punt kan grote winst worden
geboekt. Mijn trainingen en die van vele andere mensen in het land, zijn erop
gericht uit te vinden hoe de leerkracht in zijn benadering van de leerlingen
en het leren veranderingen kan aanbrengen, zodanig dat de leerlingen uit zichzelf
goed willen leren en zich uit zichzelf beter willen gedragen. Dat kan verrassende
resultaten laten zien. Ik laat op het ogenblik mensen daarin sprongen maken,
omdat ik denk dat je dat niet langzaam, maar snel moet doen. Binnen twee maanden
kun je als leerkracht je klas samen met collega's van asociaal gedrag naar
heel sociaal gedrag brengen, maar dan moet je er wel aan willen werken.MevrouwJeurrissenIk denk dat de randvoorwaarden erg belangrijk zijn. De conciërge
heeft een rol evenals het onderwijsondersteunend personeel dat bijvoorbeeld
in de pauze pleinwacht kan doen. Dat geeft heel veel veiligheidsgevoelens
bij leerlingen. Uit recente metingen in Utrecht is gebleken dat leerlingen
zich onveilig voelen bijvoorbeeld omdat zij in hun ogen respectloos worden
benaderd, omdat er sprake is van pesten en dergelijke. De leerlingen vinden
de laagdrempelige veiligheidsgevoelens zeer belangrijk. Leerlingen
noemen zelf als elementen waardoor de school veiliger zou kunnen worden: rustig
pauze kunnen houden, niet met de hele school tegelijk buiten staan, overzicht
hebben en weten hoe het werkt.MevrouwHamer(PvdA)Wij zijn natuurlijk op zoek naar maatregelen die wij moeten nemen. Mag
ik concluderen dat wij die maatregelen veel meer moeten zoeken in extra ondersteuning
en begeleiding van de leerkrachten en de school dan in structuurwijzigingen
of nieuwe voorzieningen et cetera?MevrouwJeurrissenWat mij betreft wel.MevrouwKraneveldt(LPF)Wat risico's voor leerlingen betreft die zich niet misdragen en ook recht
hebben op een veilige school wil ik de heer Prior een dilemma voorleggen dat
ik ooit in mijn lerarenopleiding voor mijn kiezen kreeg. Stel, u hebt een
leerling van 15 jaar met een crimineel verleden die al in contact is gekomen
met de politie. U bent schoolleider en de mentor komt naar u toe en zegt:
moet je luisteren, wij hebben afspraken met die jongen gemaakt, wij hebben
al een heel zorgtraject gehad, maar ik weet dat hij blowt, dat hij heel vaak
high is en dat hij op het schoolplein dealt. Wat gaat u dan doen? U krijgt
twee mogelijke opties. De ene is dat u zegt: ik ga die leerling nu van school
verwijderen en dan gaan wij een professioneel traject in, wellicht met een
andere school die hem op een speciale wijze opvangt. De andere optie is dat
u zegt: ik houd hem in school en wij gaan verder met een zorgtraject. Wat
doet u?MevrouwEijsink(PvdA)De benadering van de heer Prior klinkt natuurlijk als muziek in de oren,
maar ik wil deze plaatsen in de discussie over wensen en werkelijkheid. Ik
ben ook leerkracht geweest, in Utrecht-Zuilen. Ik was na vijftien jaar in
het onderwijs niet meer maakbaar als leerkracht. Dat geldt voor velen. Wij
hebben op dit moment te maken met duizenden leerlingen die op de een of andere
manier tussen wal en schip vallen en ondanks de leerplicht en ondanks alles
wat wij inzetten geen plek op school hebben. Ik respecteer de wens van de
heer Prior en vind die ook geweldig, maar de werkelijkheid is dat er velen
uit de boot vallen en niet kunnen worden opgevangen met zijn benadering. Hoe
lossen wij dat probleem dan wel op?MevrouwVergeer(SP)Ik kan mooi aansluiten bij de woorden van mevrouw Eijsink. Ik denk dat
wij op het ogenblik te maken hebben met twee uitersten. Aan de ene kant wordt
gezegd dat moet worden ingezet op de leraar, de maakbare leraar, en aan de
andere kant wordt gezegd dat moet worden ingezet op de omgeving waarin moet
worden gefunctioneerd, de maakbare omgeving. Mevrouw Van Lieshout heeft te
maken met een bijzondere omgeving, kleinschalig met een concentratie van zorgleerlingen.
Zij heeft gesignaleerd dat de situatie op de grote vmbo-scholen heel anders
is. Mijn vraag aan haar is: zijn de omstandigheden op de grote vmbo-scholen
van dien aard dat er alleen maar perfecte leraren kunnen functioneren? De
werkelijkheid is natuurlijk dat er niet alleen maar perfecte leraren zijn.MevrouwAasted Madsen-van Stiphout(CDA)In de Kamer hebben wij al vaker gesproken over de kwaliteit van de leerkracht,
ook in relatie tot de leerlingen. Vindt de heer Prior dat door de minister
aan pabo's en lerarenopleidingen meer eisen moeten worden gesteld ten aanzien
van de pedagogisch-didactische scholing van onze aanstaande onderwijzers en
leraren?MevrouwAzough(GroenLinks)Ik wil graag een verduidelijking van het woord respect. De heer Prior
zegt dat leerlingen zich niet gerespecteerd voelen. Bedoelt hij dat zij dédain
van de leraren ervaren? Waarover heeft hij het precies?MevrouwJeurrissenHet antwoord op de vraag van mevrouw Hamer is én, én. Om
de leerlingen binnen te houden moet er gewoon voor worden gezorgd dat de school
draait en dat de leerling zich daar veilig voelt. Daarnaast zullen er altijd
leerlingen zijn die moeten worden verwezen. Ik denk dat bij de scholen sneller
moet worden gekeken waarom het misgaat en wat er gebeurt. Er moet contact
zijn met de ouders en er moet voor worden gezorgd dat het gedrag niet uit
de hand loopt met als gevolg dat de leerling van school af moet. Voordat de
leerling van school moet, moet worden gezocht naar een setting waarbinnen
deze zich wel kan ontplooien. Kun je dat in een verwijzingstraject doen samen
met ouders en leerling en kun je daarbij duidelijk maken dat de leerling elders
beter tot zijn recht kan komen, dan is het in de structuur van de school op
te lossen.MevrouwHamer(PvdA)Ik bedoel niet zozeer de structuur van een individuele school. In het
rondetafelgesprek van vorige week kwam er ontzettend veel los, bijvoorbeeld
dat wij, zoals mevrouw Van Lieshout nu voorzichtig heeft gezegd, terug moeten
naar vso-lom et cetera. Maar ik meen uit uw woorden van vanochtend te hebben
begrepen dat u nog iets anders op tafel hebt gelegd, namelijk dat het veel
meer zit in het directe contact tussen de leerkracht en de leerling en de
leerkracht en de ouders. Ik zie dat de deskundigen weer allemaal beginnen
te knikken. Voor ons is natuurlijk oprecht de vraag waarvoor wij de beperkte
pot met geld die wij hebben moeten inzetten: voor de training of de structuurverandering.MevrouwJeurrissenAls het zo wordt gevraagd, zeg ik: voor de training. Zorg ervoor dat de
docenten beter kunnen omgaan met ouders en leerlingen. Zij moeten dan natuurlijk
wel de tijd krijgen om op huisbezoek te gaan of op een andere manier de ouders
te leren kennen.De heerPriorIk kies ook voor het ondersteunen van de mensen, maar ik wil er iets aan
toevoegen. De onderwijsontwikkeling die vanuit de Kamer is en wordt gestimuleerd,
kan wel degelijk steunend zijn indien deze als een lauwe wind de leraren ruimte
geeft. Voorkomen moet worden dat die ontwikkeling door de leraren wordt ervaren
als een storm waar zij tegenin moeten kruisen, want dat kost heel veel energie.
Er moet dus goed worden nagegaan of het steunend is voor de leerlingen én
voor de leerkrachten.Eigenlijk is ook gereageerd op het dilemma van mevrouw Kraneveldt. Dat
dilemma had haar nooit mogen worden voorgelegd tijdens haar lerarenopleiding,
omdat het zich in de school niet op die manier voordoet. In dat dilemma zit
de leerling al op die school. Ik heb zulke leerlingen ook aangeboden gekregen uit justitiële circuits met de mededeling dat zij weer naar school
moesten. Wij hebben die leerlingen destijds aangenomen en bekeken onder welke
voorwaarden zo'n leerling zou kunnen functioneren. Dat deden wij samen met
begeleiders. Als het conflict in het genoemde stadium verkeert, is het heel
lastig te zeggen hoe en wat, maar ik heb de neiging toch de zorgkant te kiezen,
want het plaatsen van mensen buiten de school is altijd lastiger en leidt
tot meer escalatie en verwijdering. Ik zeg: wees er eerder bij, met name in
de peuterklassen en de kleuterklassen.MevrouwKraneveldt(LPF)Ik weet best dat ik u een lastig dilemma voorleg, maar het gaat mij erom
te horen wanneer volgens u de zorgverlening en de begeleiding door de school
ophouden en wanneer je moet zeggen: dit kan een school, een leraar niet meer
aan, want het probleem is zo groot dat het uit de school moet en dat er specialistische
hulp aan de leerling moet worden geboden. Ik vind uw instelling bewonderenswaardig
en idealistisch, maar op een gegeven moment werkt het niet meer.De heerPriorDaarop reagerend zeg ik: dat is per school verschillend en wat niet kan,
kan niet. Dat betekent dat je dan moet terugvallen op je vangnet. Dat verschilt
per school en per leerling. Een school moet heel goed weten wat op een bepaald
moment niet kan.Aan het adres van mevrouw Azough kan ik zeggen dat ik niet doelde op dédain.
Ik bedoelde met mijn opmerking over respect, dat je rekening houdt met jezelf,
maar ook met anderen en met je omgeving. Ik heb wel eens de indruk dat het
onderwijs geen rekening houdt met de mensen die in de klas zitten. Als ik
trainingen gaf op de manier waarop leraren zelf les geven, zou er geen leraar
aan mijn training meedoen.MevrouwVan LieshoutMevrouw Vergeer vroeg in hoeverre kan worden ingezet op het trainen van
de docenten en op de maakbare omgeving. Ik denk dat je behoorlijk ver kunt
gaan met training van de docenten en dat vmbo-scholen dan veel meer aan probleemgedrag
zullen aankunnen dan nu het geval is. Dat kan door een andere houding te creëren,
door andere onderwijsvormen aan te leren, door beter klassenmanagement. Er
is daarbij behoorlijk wat te winnen, maar er zijn natuurlijk inderdaad grenzen.
Op een gegeven moment gaat het niet meer en kan de school het niet meer aan.
Dat moment verschilt per school. Het is uiterst belangrijk dat scholen dan
kunnen terugvallen op het systeem dat er was.Ik heb het in eerste instantie voorzichtig gezegd, maar zeg nu met kracht
dat ik vind dat de svo-lom-scholen als aparte zorglocaties de eigen aparte
bekostiging terug moeten krijgen. Als die er is, kunnen vmbo-scholen veel
langer doorgaan, omdat zij weten dat er een vangnet is binnen de school en,
als dat niet meer toereikend is, erbuiten. Voor ons als aparte zorglocaties
is het ook belangrijk te weten dat er een vangnet achter ons is, want ook
wij hebben onze grenzen en kunnen het op een gegeven moment niet meer. Dan
moet een kind naar een cluster 4-school kunnen. Gelukkig heeft mevrouw Van
der Hoeven, de minister van Onderwijs, een maand geleden opgemerkt dat zij
wil dat het aantal plekken binnen de cluster 4-scholen, de zmok-scholen, wordt
uitgebreid. Als de vmbo-scholen zien dat de mogelijkheden er zijn, zullen
zij ook bereid zijn om veel langer door te gaan samen met de ondersteuning
in de vorm van training van het APS of van mensen binnen de school. Ik ga
ook naar scholen en dat gebeurt natuurlijk elders ook. Ik geloof dat er heel
veel te winnen is met versterking van de leerkrachten. Als ervoor wordt gezorgd
dat er een school is buiten de onze waar moeilijkere leerlingen worden opgevangen,
dan zal uiteindelijk elk kind op de juiste plek terechtkomen. Als dat niet
binnen de school kan, komen wij natuurlijk weer uit bij de hulpverlening.De heerNieukerkeWat oplossingsrichtingen betreft, geldt natuurlijk ook dat je bij het
begin moet beginnen. De missie is meestal wel duidelijk, maar dan is er nog
de visie en die zal door het management moeten worden gedeeld met de docenten.
Van daaruit moet je komen tot het veranderingstraject. Er is vaak gezegd,
dat scholen wel fabrieken lijken en dat men terug wil naar herkenbaarheid.
Ik denk dat door de heer Prior duidelijk is gezegd dat er ruimte zal moeten
zijn om de docenten en het management te betrekken bij de discussie over visie.
Daarvoor zijn tijd en geld nodig. Er moet ook geld zijn voor trainingen. Uw
Kamer kan bijvoorbeeld door de inspectie laten auditten of scholen die veranderingen
inderdaad doormaken, anders zijn wij alleen maar bezig met regels en ad hoc-maatregelen.
Naar mijn mening lost dat niets op. Ik heb er daarstraks ook al iets over
gezegd. Cultuur en de visie daarop zijn natuurlijk heel erg bepalend voor
het wel of niet lukken van dingen. Ik ben een heel positief mens en meen dat
volwassenen en jongeren samen heel veel kunnen. Als er dan ook nog een vangnet
is in de vorm van jeugdzorg moet het lukken.De heerKruijssenInhakend op wat mevrouw Kraneveldt zei, ben ik het er van harte mee eens
dat wij helaas niet bezig zijn met een exacte wetenschap die het mogelijk
maakt heel helder aan te geven waar leerlingbegeleiding ophoudt en waar de
jeugdzorg begint. Ik ken de Amsterdamse praktijk al bijna twintig jaar en
zie daar heel grote verschillen. Wat je van scholen wel mag vragen, is dat
zij expliciet een zorgbeleid hebben dat begint met een pedagogische aanpak,
dat zij een visie hebben op wat de mentor moet doen en moet kunnen in de klas
en hoe hij moet signaleren, Voorts moet de school zorgen dat de mentor intern
een vangnet heeft om op terug te vallen. En dan komen wij weer bij de organisatie
van de school. Ik denk dat daar een wereld te winnen is. Ik pleit er dan ook
voor om als er geld te besteden is dat in ieder geval ook daar te gebruiken.
Zorg dat scholen meer hebben dan alleen een goed bedoelende leerlingbegeleider.
Er moet ook een locatieleiding zijn die hem ondersteunt en dat expliciet in
beleid heeft vastgelegd.Ik weet niet in hoeverre dat in het vorige rondetafelgesprek aan de orde
is geweest, maar de toegang tot cluster 4 is sinds 1 augustus bijna onmogelijk
voor veel leerlingen, met name allochtone leerlingen. Ik heb verteld dat wij
zo'n grote school hebben. Wij missen op dit moment tussen de 40 en 50 vooral
Turkse en Marokkaanse leerlingen die wij op grond van jaarlijkse wetmatigheden
mochten verwachten, maar die door de nieuwe regelgeving ons niet meer weten
te bereiken. Wij weten zeker dat die leerlingen op dit moment
thuis zitten, wat naar onze verwachting nu de lente begint weer zal leiden
tot maatschappelijke overlast. Er is ook een meldpunt thuiszitters.De heerPriorLerarenopleidingen zijn heel erg belangrijk. Wij hebben zeer goede leraren
en leraressen nodig. Ik denk dat op die opleidingen veel kan worden gewonnen
aan kwaliteit, maar mijns inziens moet de nadruk worden gelegd op het leren
op de werkvloer. Ik denk dat de mensen in de lerarenopleidingen toch nog relatief
te ver van de werkvloer af les krijgen. De pabo's en de lerarenopleidingen
zouden veel dichter bij de scholen moeten komen. Er is nogal een verschil
tussen les krijgen over hoe je les moet geven en zelf lesgeven in de praktijk.
Je merkt dan dat alle theorie die je kent je niet helpt, omdat je ter plekke
moet werken. Het zou een goede investering zijn als de mensen die de stage
begeleiden de stagiair ruimte geven om daar tijd in te stoppen. Vroeger waren
er stagevergoedingen. Die zou je weer terug kunnen brengen, want mensen moeten
on the job worden gecoacht. Het is ook voor leraren heel belangrijk om te
zien hoe stagiairs werken, want vaak zie je door wat een ander doet ineens
wat jezelf eigenlijk niet zou moeten doen.De voorzitter:Gegeven de tijd, stel ik de leden in de gelegenheid om, zo zij die hebben,
elk nog één prangende vraag te stellen.MevrouwAasted Madsen-van Stiphout(CDA)Ik heb nog een vraag aan mevrouw Jeurrissen, omdat ik ervan uitga dat
zij het totaalbeeld heeft. Ik wil van haar weten welke rode draad zij ziet
in de groep leerlingen die bij haar worden aangemeld voor een eerste schorsing,
tweede schorsing en uiteindelijk verwijdering vanwege het creëren van
onveiligheid op school. Welke gemeenschappelijke kenmerken heeft deze groep
qua historie, achtergrond, mogelijkheden en negatief zelfbeeld waardoor respect
ineens een heel groot woord wordt?MevrouwJeurrissenHet allerbelangrijkste wat voor deze groep geldt, is de gezinsonmacht.
Heel vaak zit er gezinsproblematiek achter het gedrag van degenen die bij
ons worden gemeld vanwege een schorsing. Daarnaast is een belangrijk kenmerk
dat school en gezin elkaar niet verstaan. Er zijn nog andere factoren, zoals
schoolwisselingen die vaak hebben plaatsgevonden vanwege conflicten die dan
zijn opgelost, maar waaraan eigenlijk nooit structureel iets is gedaan toen
een andere school de leerling overnam. Heel veel leerlingen die worden verwijderd,
zijn bekend bij de zorghulpverlening. Ons is opgevallen dat de school en de
hulpverleners elkaar niet altijd kennen. Op het moment dat een leerling van
school wordt verwijderd, blijken school en hulpverleners ineens wel bij elkaar
gebracht te kunnen worden, wat natuurlijk ook nodig is.MevrouwEijsink(PvdA)Wij hebben het gehad over belemmeringen, beperkingen en oplossingen. Als
mevrouw Van Lieshout niet de oplossingen kan inzetten die nu voorhanden zijn
in de structuur en in alles wat er vanuit het kind gezien kan worden gedaan,
wat doet zij dan met zo'n kind? Wat gebeurt er nu met zulke kinderen als het
gaat om haar scholen? Waar zijn die kinderen nu?MevrouwVan LieshoutWat de zorglocaties betreft, geldt dat wij dan binnen onze school het
middel van de interne schorsing gebruiken, zodat de kinderen niet op straat
komen. Eigenlijk komt nooit een kind in een dergelijk geval op straat. Wel
is een feit dat cluster 4-scholen, zmok-scholen, vaak geen plek hebben als
wij die nodig hebben. Wij gaan dan langer door met die leerlingen.De reguliere vmbo-scholen hebben vaak wel echt een probleem als zij een
kind niet langer kunnen houden. Die gaan dan bij ons in Utrecht naar mevrouw
Jeurrissen. Overigens moeten wij ook een heel enkele keer zeggen dat wij het
echt niet houden binnen de zorglocaties, maar dan kunnen wij het gelukkig
toch bij Leerplicht neerleggen die er dan eigenlijk altijd hard mee aan de
slag gaat om via een time-outplaatsing te regelen dat de leerling de tijd
kan overbruggen totdat hij naar een andere plek kan.MevrouwJeurrissenHet grote voordeel van Utrecht is dat er een samenwerkingsverband is van
alle scholen van het vmbo. Die hebben gezegd: wij nemen het als onze gezamenlijke
verantwoordelijkheid, te voorkomen dat leerlingen op straat lopen. Op het
moment dat een leerling echt van een school moet worden verwijderd, omdat
de grenzen zijn bereikt, is er een lijstje van scholen die zeggen: nu zijn
wij aan de beurt om die leerling te nemen. Natuurlijk wordt er op dat moment
een behandelingsplan gemaakt en wordt gekeken of die leerling op de andere
school binnenboord kan worden gehouden.MevrouwKraneveldt(LPF)Ik heb een vraag aan de heer Bongaerts, die volgens mij nog nauwelijks
aan het woord is geweest. Iedereen roept van alles over veiligheid op scholen.
Mensen geven anderen de schuld en dergelijke. Wat moet volgens hem de politiek
doen met betrekking tot de hulpverlening voor probleemjongeren op scholen,
opdat het maatschappelijk werk zijn werk goed kan doen?De heerBongaertsIk zou zeggen: politiek, zorg ervoor dat leerkrachten goed opgeleid zijn
en de goede tools hebben, niet alleen om te kunnen lesgeven, maar ook om de
psychosociale hulpvraag te kunnen zien. Politiek, zorg dat op het moment dat
de leerkrachten er niet uitkomen heel dichtbij hen iemand is aan wie zij hulp
kunnen vragen en die hen helpt en ondersteunt om het proces goed in te gaan,
om een goede leerkracht te zijn, om in contact te komen met de ouders en om
goed te kunnen doorverwijzen naar andere zorginstellingen. Het systeem bestaat,
maar zorg dat het een bij het ander komt.MevrouwVergeer(SP)Ik sluit aan bij de vraag van mevrouw Kraneveldt aan de heer Bongaerts.
Ik vraag mij af of hij de taak van de docent precies kan afbakenen. Heel veel
mensen gaan naar de pedagogische academie of een lerarenopleiding, omdat zij
kennis willen overdragen. In de praktijk blijkt het niet alleen om lesgeven
te gaan. De leerkracht blijkt ook een heel grote vormende taak te hebben.
De heer Bongaerts heeft het over het moeten kunnen signaleren van de psychosociale
hulpvraag. Zo lijkt het wel een heel ander vak. Kan hij vertellen waar het
een het ander een beetje gaat bijten en waar de docent op een gegeven ogenblik
wel de didactische vaardigheden heeft, maar tekortschiet op het
andere terrein?De heerBongaertsHet is natuurlijk heel moeilijk om die grens aan te geven. Psychosociale
hulpverlening kan heel breed zijn. Het is belangrijk dat de leerkracht op
het moment dat hij met een probleem zit waar hij niet uitkomt, kan terugvallen
op een in de psychosociale hulpverlening geschoolde professional om samen
de grenzen op te zoeken en af te spreken wie wat gaat doen. Dan wordt er maatwerk
gemaakt.De heerBalemans(VVD)Wij hebben het vandaag de hele tijd gehad over veiligheid op scholen in
relatie met het probleem van jongeren die in feite in een soort dadersituatie
zitten en de onveiligheid creëren. Ik heb gemist de positie van degenen
die slachtoffer zijn van onveiligheid op scholen. Ik heb dan ook een vraag
aan mevrouw Jeurrissen.Ik ken de situatie in Utrecht redelijk goed. Daar worden veel goede dingen
gedaan op het gebied van veiligheid en de opvang van probleemjongeren. Wat
doet Utrecht daadwerkelijk voor de slachtoffers? Ik zal een specifiek voorbeeld
geven. Een jongen in mijn omgeving wordt op school gepest, wordt in elkaar
geslagen en gaat uit angst van school. Hij wordt overgeplaatst naar een andere
school waar hij ziet dat een leraar in elkaar wordt geslagen. De scholen doen
er niks aan. Die jongen blijft thuis. Dat is schoolverzuim en dat leidt tot
het inschakelen van de leerplichtambtenaar, het RIAGG en een psycholoog. Er
dreigt nu een strafzaak tegen zijn ouders wegens het ontduiken van de Leerplichtwet,
maar het probleem met de veiligheid op die scholen is niet aangepakt. Die
jongen moet terug naar school, maar heeft trauma's opgelopen die hun oorzaak
niet vinden in de jongen zelf, die goed kon leren, maar in het veiligheidsklimaat
op school. Het gaat om een autochtone jongen uit een goed stabiel gezin.MevrouwJeurrissenIk denk dat ik de zaak ken. Dat is het voordeel van een klein dorp als
Utrecht. Ik ben het met u eens dat de slachtoffers goed moeten worden gehoord.
Als er een verwijzing naar Altrecht moet plaatsvinden, omdat er sprake is
van een zware problematiek – in dit geval dat die jongen zich zo onveilig
voelt – moet de school worden aangepakt als die onveilig is. Er worden
ontzettend veel dingen aan gedaan met onderwijskansen, met de SAVI-projecten
en wat dies meer zij. Ik zeg niet dat er daardoor nooit sprake is van onveiligheid,
maar op het moment dat een leerling het slachtoffer wordt van onveiligheid
hebben wij altijd een gesprek met de leerkracht, en vaak ook de directeur
van de school, over de vraag hoe dit kon gebeuren en hoe een volgend slachtoffer
kan worden voorkomen.Soms kan een leerling niet meer terug, omdat er te veel is gebeurd, ook
in de geest van die leerling. Je moet dan proberen die leerling op een andere
manier het hulpcircuit in te krijgen.MevrouwAzough(GroenLinks)Wij hebben gesproken met ouders, met leerlingen en met schoolleiders en
vandaag spreken wij met jeugdhulpverleners. Zijn er contacten met andere maatschappelijke
instellingen die niet per se tot deze groepen behoren? Ik noem als voorbeeld
sportclubs en zelforganisaties van grote allochtone gemeenschappen in de grote
steden. Wordt er samengewerkt om ook deze organisaties en gemeenschappen medeverantwoordelijk
te maken voor wat uiteindelijk ook hun kinderen zijn? Ik vraag dit aan mevrouw
Jeurrissen.MevrouwJeurrissenEr zijn allerlei projecten van onderwijs en sportverenigingen die erop
zijn gericht om buitenschools plekken te creëren waar jongeren zich kunnen
ontplooien. Bij de risicoleerling waarover wij het vandaag hebben, gaat het
niet alleen om de schooltijd, maar ook om de tijd daarna. De meeste inbraken
worden na schooltijd gepleegd. Heel van criminele jongeren zitten op school.Ik weet niet heel veel van hoe het in de meeste andere grote steden gaat,
maar ik weet wel dat er in de G4 heel veel aandacht is voor culturele activiteiten
en sportactiviteiten buiten schooltijd en dat daarvoor ook op de scholen wordt
geworven.De heerEski(CDA)Wij mogen natuurlijk niet de indruk wekken dat alle scholen onveilig zijn
en dat er overal problemen zijn; maar goed, vandaag praten wij over problemen
en onveiligheid, een belangrijk onderwerp. Opgemerkt is dat leerlingen nooit
op straat komen, maar altijd op een andere school terechtkomen. Volgens de
cijfers waarover ik beschik, zijn er in Rotterdam 400 tot 600 leerplichtige
leerlingen op straat beland. Ik heb begrepen dat er in Nederland 120 instellingen
zijn die zich bezighouden met dit probleem rond scholen. Dat feit en alles
wat ik hier heb gehoord van de instellingen versterken alleen maar mijn gevoel
dat wij voor de leerlingen die echt zware problemen hebben waardoor het niet
gaat in het regulier onderwijs, andere voorzieningen moeten creëren,
zoals internaten. Mijn vraag aan de heer Taskan is wat internaten kunnen betekenen
voor sommige leerlingen om die te heropvoeden en terug te leiden naar het
regulier onderwijs.De heerTaskanVan de leerlingen op onze schoolinternaten is 80% vmbo-leerling. Dat zijn
moeilijkere leerlingen. De scholen zijn heel tevreden. Vorig jaar bleef slechts
één leerling zitten en ging de rest over.Ik denk dat een internaat in het algemeen niet de oplossing is, maar wel
de oplossing is voor een bepaalde groep, met name wanneer er goed wordt aangeleund
tegen de betrokkenheid van de ouders. Vorig jaar hebben de schoolinternaten
eenmalig een financiële bijdrage van de rijksoverheid gehad, maar dit
jaar niet. Wij proberen een andere oplossing te vinden om aan het benodigde
geld te komen.MevrouwHamer(PvdA)Ik wil mijn laatste vraag aan de heer Taskan stellen, omdat hij eigenlijk
het meest expliciet het onderwerp buiten het onderwijs heeft getrokken. Wij
zijn hier natuurlijk allemaal van de richting "verbeter de wereld, verbeter
het onderwijs". Hij heeft gezegd dat het ook veel te maken heeft met de cultuur
en de huidige ontwikkeling van het maatschappelijke debat. Kan de heer Taskan
mij drie concrete punten noemen die volgens hem snel moeten worden aangepakt?
Van mij mogen die best buiten de grenzen van de school liggen.De heerTaskanIk heb een puntsgewijs overzicht gemaakt. Er zijn diverse partijen in
het spel: jongeren, scholen, ouders in het algemeen. Als het om de jongeren
gaat, zijn heel belangrijk de identiteitsontwikkeling, het zelfbeeld en het hebben van perspectief. Als het om scholen gaat, zijn belangrijk
herkenbaarheid en erkenning van diversiteit en interculturalisatie. Waar het
om de ouders gaat, is het van belang hun betrokkenheid te vergroten, op welke
wijze dan ook, liefst door hen te stimuleren, maar desnoods via korting op
de kinderbijslag in het geval dat zij niet komen opdagen op ouderavonden.
In het algemeen dient aandacht te worden geschonken aan het bestrijden van
stigmatisering, marginalisering en negatieve beeldvorming. Onderwijs is één
dimensie van het leven van de jongere. Ieders leven heeft immers verschillende
dimensies. Algemene beeldvorming, problemen thuis of in de vriendenkring en
de woonomgeving beïnvloeden de prestaties van de jongere op school. Wij
kunnen niet puur kijken naar onderwijs en school. In de meeste gevallen zijn
gebeurtenissen buiten school veel belangrijker dan de gebeurtenissen op school.
In mijn beleving beïnvloeden de dingen die bij wijze van spreken tegen
de school aanleunen de prestaties van de leerlingen op school dus veel directer
dan wat er op school gebeurt.De voorzitter:Ik geef nu onze gasten het laatste woord en begin bij de heer Prior.De heerPriorIk wil nog benadrukken dat het inderdaad op de meeste scholen de hele
dag heel gezellig en leuk is en dat de onveiligheid vaak in kleine dingen
zit. Ik benadruk ook dat het gaat over het po, het vo en bve. Wij hebben het
vooral over het vmbo gehad. Als je dit soort dingen wilt aanpakken, moet je
met name investeren in voorschoolse activiteiten, basisscholen en opvoedingsondersteuning.
Je moet niet alleen focussen op waar de problemen zich voordoen, want dan
blijf je achter de zaak aanlopen.Ik wil voorts benadrukken dat uit het onderzoek van Mooij is gebleken,
dat gemeenten, politie, halt-bureaus en GGD's de meeste invloed hebben op
veiligheidsbeleid in scholen. Dat zal de komende tien jaar anders moeten worden.
Ik denk dat de onderwijsondersteunende instellingen en de jeugdzorg daarop
meer invloed zullen moeten hebben op de manier die Kruijssen heeft genoemd.
De kans dat er aan effectieve preventie wordt gedaan wordt dan groter.Ten slotte wijs ik erop dat in een school in Heerlen het volgende gedicht
van vier regels hangt:Ontgin waar niemand vruchtbaarheid vermoedtiedere woestijn heeft zijn welgeloof onophoudelijkhier móét water zijnDe heerTimmanIk geloof nog steeds heilig dat de jeugdzorg richting het onderwijs moet
gaan en dat wij rond concrete zaken in de menselijke maat moeten samenwerken.
Wij moeten voorkomen dat wij domeindiscussies met elkaar blijven voeren.Als jeugdigen op een gegeven moment buiten het schoolsysteem vallen en
in het vangnet van de jeugdzorg terechtkomen, zie ik nogal eens dat dit einde
oefening van het onderwijs is. Volgens mij moet je op het moment dat je een
jeugdige even buiten het schoolsysteem plaatst ook meteen gaan bedenken wanneer
hij erin terugkomt en hoe dat moet worden georganiseerd. Oftewel: hoe zorgen
wij samen met de jeugdzorg ervoor dat de jeugdige ook binnen de school wordt
geholpen?De heerTaskanIk heb de oplossing. In mijn beleving is en blijft school school. Vanuit
mijn invalshoek zijn jeugdzorg, het buurthuis en dergelijke daar bij ongewenst.
Voor het leren ga je naar school en dat staat centraal. Investeren in kwaliteit
van leerkrachten is heel belangrijk. Dat geldt ook voor het veranderen van
de subsidiesystematiek. Op dit moment worden de onderwijsinstellingen min
of meer aanbodgericht gesubsidieerd. Eigenlijk moet het procesmatige gedeelte
worden gesubsidieerd. Waar het kan, moet outputgericht worden geïnvesteerd.
Als je afspraken maakt, moet je naar de output kijken, maar je natuurlijk
ook realiseren dat niet elke school met dezelfde problemen te maken heeft.
Moeilijke scholen moet je beter financieren, maar ook afrekenen op de resultaten.
Als maatschappij doen wij investeringen en moeten wij scholen afstraffen als
zij niet op een goede wijze werken.Voorts pleit ik voor het inzetten van zelforganisaties waar het kan en
niet waar het moet. Met name in de grotere steden zijn grote allochtone gemeenschappen
die bovendien een redelijk grote potentie hebben. Laten wij daarvan gebruikmaken.
Uit ervaring kan ik zeggen dat die organisaties en die potentie niet altijd
even goed onder de aandacht komen.De heerNieukerkeIk denk dat voor de Tweede Kamer het belangrijkste is de vraag: wat moeten
wij, iedereen gehoord hebbend, gaan doen? Ik blijf benadrukken dat het succes
begint bij de visie en de bestuurders die er gewoon zin in moeten hebben.
Wij hebben daarover vandaag vele optimistische geluiden gehoord. Ik denk dan
ook dat die kansen er zijn en dat wij in die zin de discussie moeten durven
voeren over normen en regels. Als wij het hebben over respect is de vraag
of de docent nog Jan mag worden genoemd of weer mijnheer moet worden. Ik denk
dat wij af en toe moeten afrekenen met onze dubbele moraal: stoer in het zeggen,
maar hard weglopen als het gaat om het nemen van maatregelen.Er zal ruimte voor scholen nodig zijn. Ik geloof in ondernemerschap. Wanneer
er moet worden getraind, moeten er daartoe mogelijkheden zijn. De Kamer is
overtuigd van de deskundigheid en jeugdzorg heeft veel te bieden, dus die
ruimte zal er moeten zijn. Daar waar het in gemeentes nodig is, zal de discussie
over de financiering moeten worden geopend. Ik denk dat scholen vooral de
maatschappij binnen moeten halen. Er is gesproken over zelforganisaties, maar
er zal met name ook moeten worden gedacht aan het bedrijfsleven als het om
het vmbo gaat. Het bedrijfsleven heeft dit onderwijs veel te bieden. Het MKB
heeft ware woorden gezegd: wij hebben het vmbo hard nodig. Ik denk dat scholen
zaken met het bedrijfsleven moeten doen om het gewone leven weer binnen te
halen.MevrouwVan LieshoutIk benadruk nogmaals dat een veilige school vooral een school is waarin
iedereen zich gekend, gezien en gehoord weet en zich welkom voelt. Op de school
moeten zeer betrokken mensen zijn die zo nodig de toegang tot hulp weten te
vinden binnen en buiten de school. Het is belangrijk dat de kleinschaligheid
blijft bestaan waarbij de leraar iedereen kent. Dat kan misschien ook wel
in grotere gehelen worden geregeld. De contacten met instellingen buiten de
school behoeven niet alleen de jeugdhulpverlening te betreffen.
Het kan ook gaan om netwerken waarin buurthuizen zitten, zodat men niet altijd
gelijk terechtkomt in de sfeer van de hulpverlening, maar ook terecht kan
komen in de culturele sfeer en de activiteitensfeer.De opvang van slachtoffers is een belangrijk punt. Bij ons op school wordt
niet alleen sterk ingezet op de daderaanpak, maar ook op de slachtofferbegeleiding.
Wij laten ook de andere kinderen zien dat slachtoffers worden gesteund. Jammer
genoeg kun je niet altijd alles voorkomen.Tot slot wil ik een relativerende opmerking maken. De problemen waarover
wij het nu hebben, zijn natuurlijk van alle tijden. Wij moeten niet denken
dat het nu allemaal veel moeilijker en ingewikkelder is dan vroeger. Socrates
zei al dat de jeugd niet wilde deugen. Dat wordt eigenlijk altijd gezegd.
De normvervaging die in de hele maatschappij gaande is, komt natuurlijk ook
het onderwijs binnen. Ook de overheid en organisaties begaan overtredingen.
Laatst was er een discussie over fraude. Wij doen er allemaal aan mee, ook
in kleine verbanden. Ook wat dat betreft, hebben wij een voorbeeldfunctie
voor de jeugd. Het is belangrijk dat als dergelijke zaken in de maatschappij
spelen, wij daaraan op school aandacht besteden en toegeven dat wij ook fouten
maken. Zo kunnen wij er door ons voorbeeld de jongeren misschien toe brengen
zich anders te gaan gedragen.De heerBongaertsBelangrijk is dat de omgeving gezond is. Je moet ervan uitgaan dat het
op heel veel scholen goed gaat en dat er op heel veel scholen geen echt grote
problemen zijn. Waar er wel problemen zijn, moet de leerkracht worden ondersteund
en geholpen en moet ervoor worden gezorgd dat hij kan beschikken over de juiste
kanalen, dat de hulpverlening niet is versnipperd, dat er goede lijnen zijn
en dat er geen domeindiscussie is. Ik denk dat wij al een heel eind komen
met een goede afstemming met de bestaande hulpverlening.De heerKruijssenIk vind dat de jeugdzorg naar school moet, omdat dit mijns inziens een
belangrijke voorwaarde is om aan te sluiten bij de kennis die op school aanwezig
is. Ik pleit ervoor dat zorgteams die op school aanwezig zijn rechtstreeks
toegang hebben tot en regie hebben over bepaalde delen van vrij toegankelijke
jeugdzorg. Op die manier creëer je een spanning in het systeem die ervoor
zorgt dat scholen meer dan nu aan de bal kunnen komen en zelf de regie kunnen
voeren. Zo kun je bruggen slaan die op dit moment niet worden geslagen.Ik heb net gerefereerd aan de cluster 4-ontwikkelingen. Ik maak mij ernstige
zorgen over de ontwikkelingen in de grote steden waardoor bepaalde leerlingen
vanwege de huidige indicatiecriteria niet meer worden toegelaten tot de cluster
4-scholen. Mijn stichting bereidt zich voor op een ontslaggolf, omdat die
leerlingen op dit moment niet op de reguliere vmbo-scholen zitten. Ik ben
overigens blij dat het bij mevrouw Van Lieshout wel kan. Als de ontwikkeling
doorgaat, zullen tientallen leraren moeten ontslagen, terwijl wij weten dat
die volgend jaar weer nodig zijn.Ik ben erg benieuwd hoe de discussie over de gezinscoach zich gaat ontwikkelen.
Mijn gedachten gaan langzamerhand in de richting van de zogenaamde schoolcoach.
De ingang tot sommige gezinnen zou wel eens gemakkelijker kunnen zijn via
de school als daar een jeugdzorgmedewerker is.Ik heb een krantje achtergelaten over ontwikkelingen in de jeugdzorg in
Amsterdam en omgeving. Wil uw commissie een aantal schoolinterne projecten
bekijken, dan nodig ik u van harte uit om langs te komen.MevrouwJeurrissenIk noem met nadruk de knellende regelgeving. Voor aanmelding bij cluster
4 is handelingsverlegenheid voorwaarde. Is daarvan geen sprake, dan kan een
leerling niet naar het zmok. De regelgeving is op allerlei vlakken knellend,
wat handelen soms heel lastig maakt. Je merkt overigens wel dat je soms met
regelgeving een heel eind kunt komen als op de cruciale plekken de goede mensen
zitten. Het helpt een handje als er bij jeugdzorg mensen zitten die zeggen:
als jullie allemaal de cursus volgen en intakers en screeners worden, dan
kun je ze goed bij ons binnenbrengen.Niet alleen moet je er oog voor hebben dat de regelgevingen op elkaar
moeten aansluiten, je moet het ook steeds integraal bekijken, want wat je
hier regelt, gaat er elders af. Je moet steeds stadsbreed durven kijken. Je
hebt daarbij mensen op cruciale schakels nodig die de wet naar de geest hanteren.De voorzitter:Ik dank onze gasten voor de open en constructieve wijze waarop zij hun
inbreng hebben geleverd. Het verslag van dit gesprek zal hun worden toegezonden.De minister heeft ons in december toegezegd dat zij in april komt met
een nota over veiligheid op school. De vaste Kamercommissie beschouwt de rondetafelgesprekken
als een goede voorbereiding op de behandeling van die nota.BIJLAGEAan de Minister van Onderwijs, Cultuur en WetenschapDen Haag, 2 april 2004Het thema «Veiligheid op scholen» staat reeds geruime tijd
op de agenda van de Kamer. In een Algemeen Overleg dat de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op 26 september 2002 met u voerde,
zegde u toe om een integraal standpunt over veiligheid te ontwikkelen. In
het Algemeen Overleg d.d. 3 december 2003 bespraken de leden dit standpunt
met u. Daarbij kwam de sociale veiligheid op scholen breed aan de orde. Naar
aanleiding van het incident dat zich op 13 januari jl. op het Haagse
Terra College heeft afgespeeld, heeft de commissie aan u gevraagd welke stappen
u voornemens bent te gaan nemen. In uw brief van 9 februari 2004 stelde
u een Plan van Aanpak over dit onderwerp te ontwikkelen.De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft onlangs
vier rondetafelgesprekken gevoerd inzake «Veiligheid op scholen».
Deze gesprekken hadden tot doel de Kamer inzicht te verschaffen in de wijze
waarop personeel, leerlingen en ouders het klimaat en (school-)beleid met
betrekking tot veiligheid ervaren. Hierbij is getracht in te gaan op het verhelderen
van verantwoordelijkheden van betrokkenen in en rond de school: leerlingen
en hun ouders, docenten en schoolleiders, leerlingenzorg.Namens de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, bied
ik u een verslag van de (openbare) gesprekken aan. Tevens ontvangt u een door
de commissie opgestelde notitie van de meest in het oog springende aandachtspunten,
voortkomend uit de gesprekken. Ik verzoek u hiervan kennis te nemen. Daarnaast
wil ik u laten weten dat de commissie voornemens is om opbrengsten van de
rondetafelgesprekken te betrekken bij de bespreking van het door u toegezegde
Plan van Aanpak.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,CornieljeBijlagen:– Verslag van het rondetafelgesprek Veiligheid op school d.d. 11 maart
2004 (Kamerstuk 29 240, nr. 3)– Verslag van het rondetafelgesprek Veiligheid op school d.d. 17 maart
2004– Aandachtspunten voortkomend uit de rondetafelgesprekkenVEILIGHEID OP SCHOLENAandachtspunten voortkomend uit de rondetafelgesprekken
over «Veiligheid op scholen» op 10, 11 en 17 maartInhoud 1.Inleiding    2.Algemeen beeld  2.1 Factoren die een rol spelen bij
«veiligheid op scholen»  2.2 Knelpunten  2.3 Oplossingen    3.Gesprekken  3.1 Leerlingen, docenten, onderwijs
ondersteunend personeel en ouders  3.2 Schoolleiders  3.3 Jeugdhulpverleners 1. InleidingOp 10, 11 en 17 maart 2004 heeft de vaste kamercommissie voor Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap rondetafelgesprekken gehouden over «Veiligheid
op scholen». De directe aanleiding tot het houden van deze gesprekken
lag in het noodlottige incident dat zich onlangs op het Terra College afspeelde.
In de dagen na dit incident ontving de commissie verschillende signalen uit
het veld – waaronder een oproep van dhr. Van Miltenburg, rector van
het Terra College1 – om te luisteren naar
de problemen waar scholen, ouders en leerlingen mee geconfronteerd worden
aangaande de (on)veiligheid op scholen. De commissie besloot gehoor te geven
aan deze oproepen en hield vier gespreksronden over het thema «veiligheid
op scholen».De rondetafelgesprekken hadden tot doel de Kamer inzicht te verschaffen
in de wijze waarop personeel, leerlingen en ouders het klimaat en (school)
beleid met betrekking tot veiligheid ervaren. De leden van de commissie voor
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap richtten zich daarom in de gesprekken tot
allen die betrokken zijn bij de school om een beeld te krijgen van de bestaande
praktijk, behoeftes en oplossingsrichtingen. Hierbij is getracht in te gaan
op het verhelderen van verantwoordelijkheden van betrokkenen in en rond de
school: leerlingen en hun ouders, docenten en schoolleiders, leerlingenzorg.
Het begrip «veiligheid» werd daarbij breed opgevat en betreft
dat wat invloed kan hebben op een (veilig) schoolklimaat. De deelnemers aan
de rondetafelgesprekken werden geselecteerd op voordracht van verschillende
fracties, gekozen uit de brieven die de commissie ontving, of aanbevolen door
de Onderwijsinspectie en diverse veldorganisaties. In totaal hebben er vier
gesprekken plaatsgevonden. In een eerste gesprek, dat de commissie voerde
met een groep leerlingen uit het zmok-onderwijs, stond de beleving van leerlingen
ten aanzien van de veiligheid op school centraal. Daarbij kwam de overgang
van het reguliere onderwijs naar het speciaal onderwijs uitvoerig aan bod,
gezien vanuit het perspectief van de leerling. Vervolgens sprak de commissie
met docenten en ouders over hun persoonlijke ervaringen met de (on)veiligheid
op scholen. Tijdens dit gesprek luisterde de commissie naar personen die in
aanraking waren gekomen met incidenten betreffende de veiligheid op scholen.
Beide gesprekken vonden in beslotenheid plaats.Voor de tweede gespreksronde nodigde de commissie schoolleiders uit. In
deze ronde stond schoolbeleid met betrekking tot de veiligheid centraal. De
derde en laatste gespreksronde stond in het teken van het opsporen van knelpunten
in de opvang van risicojongeren en het vinden van aanknopingspunten voor preventie.
In deze ronde werd gesproken met diverse mensen die werkzaam zijn in de leerlingenzorg
in en om de school. Van deze twee gesprekrondes zijn (stenografische) verslagen
gemaakt.Hieronder volgt een aantal aandachtspunten die uit bovenstaande gesprekken
kunnen voortvloeien. Hierbij is zoveel mogelijk geconcentreerd op gegevens
die mogelijk van belang kunnen zijn voor het (beoordelen van) toekomstig beleid.
De inhoud van de gesprekken vormt hierbij de leidraad, alsook de schriftelijke
inbrengen van de deelnemers. In deze verslaglegging wordt eerst een aantal
algemene punten genoemd, onderverdeeld naar veelgenoemde factoren die een
rol spelen bij «veiligheid», vaak genoemde knelpunten en oplossingsrichtingen.
Vervolgens wordt ingegaan op aandachtspunten die tijdens de afzonderlijke
gespreksrondes aan bod kwamen.2. AlgemeenUit de gesprekken komt het volgende beeld naar voren:2.1. Factoren die een rol spelen bij «veiligheid»
op scholen:• de inrichting van het zorgnetwerk rondom de school en de mate van
afstemming op de hulpvraag van scholen;• de aanwezigheid van voorzieningen in de school, zoals leerlingbegeleiding,
schoolmaatschappelijk werk en jeugdzorg;• de betrokkenheid van ouders bij schoolbeleid;• de financieringsstructuur en inzet van middelen.2.2. Knelpunten• de afstemming en samenwerking tussen de school en het zorgnetwerk:
teveel versnippering;• de wetgeving rond het verwijderen van leerlingen en afstemming
tussen de school en andere zorginstanties, zoals REC cluster 4 (ZMOK): er
moet vaak te lang worden «geshopt» met een zorgleerling;• integratie van het svo-lom in het reguliere vmbo1;• Tijdelijkheid van financiering (maatschappelijk werk/time-outprojecten)
en afbouw c.q. korting van subsidies (cumi-gelden, ID-banen);• Onduidelijkheden over probleemeigenaarschap.2.3. Oplossingen• Het creëren van een goede zorgstructuur rondom de school,
met meer mogelijkheden (en ook meer efficiency) bij het doorverwijzen van
leerlingen, in geval van problemen. Hierbij is van belang dat er sprake is
van een goede afstemming tussen allerlei organisaties zoals Regionale Expertise
Centra (REC's), gemeenten, bureaus Jeugdzorg, maatschappelijk werk en justitie:
zij zouden één loket moeten vormen, het liefst binnen de school.• Kleinschaligheid binnen grootschaligheid creëren, bijvoorbeeld
door voldoende ruimte voor intensieve leerlingbegeleiding, de aanwezigheid
van een vertrouwenspersoon en maatschappelijk werk binnen de school;• Het vergroten van betrokkenheid van ouders, bijvoorbeeld door een
persoonlijke aanpak en ondernemende houding van de school;• Het houden van een goede administratie en het gebruik van leerlingvolgsystemen
(door gemeente/leerplichtambtenaar en school);• Voorkomen dat zaken verbloemd worden: meer transparantie:• Regelgeving inzake verwijderen van leerlingen aanpassen; tussentijdse
opvang garanderen.3. GesprekkenHieronder wordt per gespreksronde een aantal aandachtspunten genoemd.3.1. Ronde 1: Leerlingen en hun begeleiders (1a) docenten,
onderwijsondersteunend personeel en ouders (1b)• Leerlingen zijn niet altijd gebaat bij zo lang
mogelijk opvangen in regulier onderwijsRegelmatig wordt te laat onderkend dat een school bepaalde problemen zelf
niet aankan, waardoor leerlingen met gedragsproblemen te lang een veel te
grote invloed uitoefenen op het klimaat binnen de klas/school. Daar komt bij
dat speciaal onderwijs, jeugdzorg of opvangprojecten soms slecht toegankelijk
zijn: lijnen tussen school en zorgverleners zijn vaak te lang, hulpverlening
is vaak niet adequaat en efficiënt. Daardoor blijven scholen zelf doorworstelen.• In sommige gevallen werkt de leerplicht knellendOverwogen kan worden om leerlingen die werkelijk/niet te handhaven zijn,
een soort «tegoedbon» voor onderwijs op latere leeftijd te geven,
aldus één van de gesprekspartners.• Sommige scholen verbergen problemenEen onveilig imago is nu eenmaal geen goede reclame voor een school.3.2. Ronde 2: Schoolleiders• Afstemming tussen school en zorgnetwerk laat
te wensen overHet zorgnetwerk moet zoveel mogelijk binnen de school worden gehaald:
korte lijnen tussen school en hulpverlenende instanties komen de effectiviteit
ten goede. Hierbij is van belang dat er sprake is van een goede afstemming
tussen allerlei organisaties zoals school, REC's, gemeenten, bureaus Jeugdzorg
en politie: zij zouden één loket moeten vormen, het liefst binnen
de school. Op dit moment verloopt de samenwerking niet adequaat. Soms heeft
dit te maken met onvermogen van andere partners, soms worden problemen veroorzaakt
door wachtlijsten of het ontbreken bepaalde voorzieningen in een regio. Hier
wordt met name gewezen op het ontbreken van een ZMOK-voorziening en wachttijden
bij bureaus Jeugdzorg.• Eindverantwoordelijkheid voor probleemleerlingen
ligt te eenzijdig bij de school«De school is even veilig als de maatschappij waar zij in staat».
De omgeving van de school verandert, dus de school (en haar populatie) verandert
mee. De maatschappelijke werkelijkheid stopt niet bij de schooldeur. Geweld
is een maatschappelijk probleem dat zich op scholen manifesteert (het is geen
probleem van de school, het is een probleem in de school).• De (negatieve) invloed van ouders wordt wel
eens onderschatScholen hebben te maken met gedragsproblemen van leerlingen èn
hun ouders. Daarnaast wordt onveiligheid op scholen in toenemende mate veroorzaakt
door het gedrag en opstelling van ouders. Vaak gaat het niet alleen om een leerling met problemen, maar om een gezin met problemen. Ook spelen culturele en/of sociale verschillen
een rol. Het eerste gesprek tussen ouders en school zou niet over «straf
of schorsing» moeten gaan, maar over positieve zaken. Op huisbezoek
gaan eventueel met contactpersoon die de moedertaal spreekt, werkt goed uit.• Schoolgrootte: creëer voorzieningen voor
kleinschaligheid (desnoods in grootschaligheid)In dit verband wordt ook gewezen op de huisvesting: veel schoolgebouwen
stammen uit de jaren '70 en zijn soms niet goed toegesneden op het creëren
van kleine eenheden binnen de school.• De omgeving van de school speelt een grote rol
bij (het gevoel van) veiligheidGrootschaligheid betekent niet per definitie onveiligheid: binnen de school
kan men een veilig klimaat (een «safe haven») creëren. De
omgeving waarin een school staat is daarentegen veel meer bepalend. Detectiepoortjes,
camera's en hekken bieden níet de oplossing voor een veilig klimaat.
Dergelijke (fysieke) maatregelen zijn zinvol wanneer ze dienen als bewijsmateriaal,
bijvoorbeeld om na een incident daders op te sporen, niet om de school te
beschermen tegen de buitenwereld.• Capaciteiten van docentenDocenten zijn niet altijd toegerust (bijvoorbeeld door de lerarenopleidingen)
om veiligheidsproblemen te lijf te gaan. Daarnaast stromen weinig allochtone
leerlingen in het leraarsberoep. Dat is jammer want zij kunnen niet alleen
bepaalde culturele misverstanden overbruggen, maar ook een uitstekende voorbeeldfunctie
vervullen. Daarnaast wordt ook nog eens gewezen op het lerarentekort als een
belemmerende factor in het geheel.• Weinig continuïteit in de financieringEr zijn onvoldoende middelen om veiligheidsproblemen structureel op te
lossen. Daarnaast worden een aantal bekostigingen stopgezet, zoals bijvoorbeeld
voor het schoolmaatschappelijk werk. Ook wordt in dit verband gewezen op de
afbouw van subsidies, zoals de GOA-gelden, en gesubsidieerde banen (ID-banen)
waardoor veel medewerkers met toezichthoudende functies op scholen moeten
verdwijnen.• Knellende wetgevingIn sommige gevallen is de wetgeving niet adequaat: met de afschaffing
van het svo-lom als zelfstandige onderwijssoort is ook de mogelijkheid om
leerlingen door te sturen naar een gespecialiseerde school, en daarmee het
plaatsen van een leerling in een nieuwe (kleinschaligere) omgeving weggevallen.
Daarbovenop werkt de wetgeving met betrekking tot de verwijdering van leerlingen
knellend. Er zijn te weinig voorzieningen voor leerlingen die echt niet te
handhaven zijn. En samenhangend daarmee is in sommige gevallen is de leerplicht
eerder een last dan een lust. Daarnaast is er kritiek op de bureaucratische
werkwijze van de Regionale Verwijzingscentra (RVC's). Dit levert onnodige
veel problemen en vertraging op. Er wordt ter illustratie verwezen naar het
verleden toen een svo-lom-plaatsing veel makkelijker was.• De starre bekostigingssystematiek dwingt
scholen in een bepaald keurslijf die eigenlijk niet past bij de praktijk.
Een leerling die halverwege het schooljaar uitvalt, kan pas het volgende schooljaar
weer met bekostiging instromen. Met name de BVE-sector heeft hier onder te
lijden: tussentijdse instroom is wel dagelijkse praktijk, maar strookt niet
met de bekostigingssystematiek. Eigenlijk zou de bekostiging van een schoolverlater
mee moeten gaan naar de volgende school of opvangvoorziening.3.3. Ronde 3: Preventie/jeugdzorgverleners• Teveel versnippering in de zorg: één-loketgedachte
wordt toegejuichtOnderwijs en jeugdzorg moeten veel meer geïntegreerd worden. De achterliggende
gedachte hierbij is dat elke schakel een risico vormt voor de keten als geheel:
hoe minder schakels, hoe beter. De school moet daarbij de regie houden: er
moet worden aangesloten bij de zorginfrastructuur in de school zelf.• Maatschappelijk werk moet veel meer geïntegreerd
worden in de schoolBelangrijk is daarbij dat de docent een signalerende functie heeft, maar
in geval van ernstige problemen sámen met een professional hulp kan
bieden. Anderzijds is ook opgemerkt dat de balans sterk is doorgeslagen naar
het zorgnetwerk. Men moet echter aan de voorkant beginnen: «er zijn
geen risicoleerlingen, maar risicoleraren en risicoscholen».• Bureaus voor jeugdzorg zouden hun loket op scholen
moeten hebbenOp dit moment worden zij nauwelijks in staat gesteld om samen te werken
met het onderwijs. Deze lijnen kunnen en moeten veel korter.• Goede administratie is een basisvoorwaardeEen goede administratie van de leerplichtambtenaar en het gebruik van
leerlingvolgsystemen in de scholen biedt een eerste aanzet om tot oplossingen
te komen. Men moet immers eerst weten over wie je het hebt.• Het is onduidelijk wie de «eigenaar»
is van het probleemIn dit verband wordt gewezen op de grens tussen opvoeden en onderwijzen.
Men merkt op dat achter een probleemleerling vaak enorme gezinsproblematiek
schuilt. Moet een school ingrijpen wanneer er sprake is van «opvoedingsonmacht»
van ouders en/of instabiele gezinssituaties? Hoe ver gaat de taak van de school?
In welke mate spelen culturele verschillen (verschil in opvoedingstraditie)
daarbij een rol? Het eerste gesprek tussen ouders en school zou niet over
«straf of schorsing» moeten gaan, maar over positieve zaken. Op
huisbezoek gaan eventueel met contactpersoon die de moedertaal spreekt, werkt
goed uit, evenals het opbellen van ouders de dag voorafgaand aan de ouderavond.• Cultuur van de school/houding t.o.v. jongerenEen veelgehoorde klacht van jongeren is dat zij niet serieus worden genomen.
Ook met respect is het een kwestie van geven en nemen, het moet van beide
kanten komen. Het streng zijn is in de ogen van de leerlingen niet erg, als
het maar rechtvaardig is. Eén van de gesprekspartners had het over
«lesgeven met respect».• Schoolgrootte is niet zozeer het probleem, wel
het ontbreken van kleinschaligheid (in grootschaligheid)Veiligheid zit in kleine dingen: bijvoorbeeld in de aanwezigheid van toezichthoudend
personeel (de conciërge) op scholen, het trainen van de lerarenteams,
de aanwezigheid van een maatschappelijk werker op de school, aandacht voor
identiteitsvorming en de betrokkenheid van ouders.• Gedragsverandering begint bij interventies op
het vlak van sociale competentieScholen moeten de ruimte krijgen om te investeren in het creëren
van een positieve omgeving. Er zijn niet alleen risicoleerlingen, maar ook
risicoleraren en risicoscholen.XNoot1Samenstelling:Leden: Van Nieuwenhoven (PvdA), Van de Camp (CDA), Kalsbeek (PvdA), Cornielje
(VVD), voorzitter, Lambrechts (D66), Hamer (PvdA), Karimi (GroenLinks), Van
Bommel (SP), Vendrik (GroenLinks), Mosterd (CDA), Blok (VVD), Balemans (VVD),
Slob (ChristenUnie), Vergeer (SP), Tichelaar (PvdA), Joldersma (CDA), Jan
de Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA),
Eski (CDA), Eijsink (PvdA), Leerdam (PvdA), ondervoorzitter, Van Miltenburg
(VVD), Kraneveldt (LPF), Hermans (LPF), Van Dam (PvdA) en Visser (VVD). Plv. leden: Kruijsen (PvdA), Ferrier (CDA), Verbeet (PvdA), Rijpstra (VVD),
Van der Laan (D66), Boelhouwer (PvdA), Halsema (GroenLinks), Lazrak (Groep-Lazrak),
Tonkens (GroenLinks), Van Oerle-van der Horst (CDA), Hirsi Ali (VVD), Örgü
(VVD), Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Dijksma (PvdA), Hessels (CDA), Sterk
(CDA), Atsma (CDA), Van Bochove (CDA), Van Hijum (CDA), Arib (PvdA), Stuurman
(PvdA), De Krom (VVD), Varela (LPF), Nawijn (LPF), Adelmund (PvdA) en De Grave
(VVD).XNoot1Op 13 januari 2004 werd adjunct-directeur H. van Wieren van het Haagse
Terra College doodgeschoten door een leerling.XNoot1Op 1 augustus 2002 zijn scholen en afdelingen voor svo-lom en -mlk omgezet
in leerwegondersteunend onderwijs, OPDC (= orthopedagogisch-didactisch centrum)en
praktijkonderwijs. De svo-leerling is door de omzetting een leerling in het
regulier voortgezet onderwijs geworden. Per regio zijn samenwerkingsverbanden
gevormd van scholen voor regulier voortgezet onderwijs met voormalige scholen
voor svo-lom en svo-mlk. Deze samenwerkingsverbanden hebben onder meer de
taak om de zorg in het voortgezet onderwijs te organiseren. De zorg-deskundigheid
van het speciaal voortgezet onderwijs moet daarbij ter beschikking komen aan
alle leerlingen in het samenwerkingsverband. Op die manier kan de algehele
zorgbreedte van het voortgezet onderwijs worden vergroot. De bedoeling was
dat niet alleen leerlingen met indicatie voor leerwegondersteunend onderwijs
of praktijkonderwijs hiervan profiteren, maar in beginsel alle leerlingen
die (incidenteel) extra aandacht nodig hebben. Er bleef ruimte bestaan om
een bovenschools OPDC op te richten met de zorggelden. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29240-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl