Wijziging van de Wet inzake de luchtverontreiniging (uitvoering EG-richtlijn nationale emissieplafonds); Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29422, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

13-02-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29422 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN1. Inleiding2. Het opstellen van nationale emissie-inventarissen enprognosesII. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IOnderdeel AOnderdeel BArtikel IIOndertekeningLichaamTransponeringstabel EG-richtlijn nationale emissieplafonds 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29422Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 29 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 422Wijziging van de Wet inzake de luchtverontreiniging (uitvoering EG-richtlijn
nationale emissieplafonds)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGI. ALGEMEEN1. InleidingIn richtlijn nr. 2001/81/EG van het Europees Parlement en de Raad van
de Europese Unie van 23 oktober 2001 inzake nationale emissieplafonds voor
bepaalde luchtver-ontreinigende stoffen (PbEG L 309), hierna: EG-richtlijn
nationale emissieplafonds, zijn voor iedere lidstaat plafonds opgenomen voor
de emissies van zwaveldioxide, stikstofoxiden, vluchtige organische stoffen
en ammoniak, welke plafonds uiterlijk in 2010 bereikt moeten worden (zie bijlage
I bij de richtlijn).De EG-richtlijn nationale emissieplafonds heeft tot doel de emissies van
verzurende en eutrofiërende verontreinigende stoffen en van precursoren
van ozon te beperken om aldus in de Gemeenschap de bescherming van het milieu
en de menselijke gezondheid tegen de risico's van schadelijke gevolgen van
verzuring, bodemeutrofiëring en ozon op leefniveau te verbeteren.De implementatie van de EG-richtlijn nationale emissieplafonds bestaat
in hoofdzaak uit het treffen van (wettelijke) maatregelen die zijn gericht
op de geleidelijke reductie van de nationale emissies van zwaveldioxide, stikstofoxiden,
vluchtige organische stoffen en ammoniak. De richtlijn eist dat een nationaal
programma wordt opgesteld waarin beleidsopties en maatregelen zijn opgenomen
voor de geleidelijke reductie van de nationale emissies van eerdergenoemde
luchtverontreinigende stoffen, teneinde uiterlijk in 2010 aan de voor Nederland
geldende emissieplafonds te voldoen, en tot het – op basis daarvan –
aanscherpen van bestaande regelgeving of het van kracht laten worden van nieuwe
regelgeving.De thans geldende regelgeving en het bestaande beleid leiden reeds tot
een aanzienlijke emissiereductie in 2010. Het aanvullende beleid is ten dele
aangegeven in het vierde Nationaal Milieubeleidsplan (hierna: NMP-4), op basis
van nationale doelstellingen die ruim onder de emissieplafonds van de EG-richtlijn
nationale emissieplafonds liggen, en in het in het NMP-4 aangekondigde document
«Overzichtspublicatie thema verzuring en grootschalige luchtverontreiniging:
Op weg naar duurzame niveaus voor gezondheid en natuur».1 Het NMP-4 is op 8 juni 2001 door het kabinet vastgesteld (Kamerstukken
II 2000/01, 27 801, nr. 1). Voor een ander deel zullen er nog aanvullende
beleidsmaatregelen worden geformuleerd.Het onderhavige wetsvoorstel leidt niet tot een wijziging van de administratieve
lasten voor het bedrijfsleven. Aan het bedrijfsleven worden geen nieuwe verplichtingen
opgelegd met betrekking tot het verschaffen van informatie aan de overheid.
Er wordt geheel aangesloten bij reeds bestaande informatievoor-zieningen.2. Het opstellen van nationale emissie-inventarissen enprognosesVerder vergen de artikelen 7 en 8 van de EG-richtlijn nationale emissieplafonds
enige aanvullende wettelijke maatregelen. Deze artikelen verplichten de lidstaten
ertoe voor de in artikel 4 van de richtlijn vermelde luchtverontreinigende
stoffen voor 2010 nationale emissie-inventarissen en -prognoses op te stellen,
deze jaarlijks bij te werken en de Commissie hierover te informeren. Bij het
opstellen van de emissie-inventarissen en -prognoses moeten de in bijlage
III bij de richtlijn aangeduide methoden worden gehanteerd. De implementatie
van deze richtlijn had op 27 november 2002 voltooid moeten zijn. De voorgestelde
wijziging komt dus te laat. Nederland heeft echter wel voldaan aan de feitelijke
verplichting uit de richtlijn waar deze wetswijziging betrekking op heeft.
In opdracht van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer heeft het Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu (hierna:
RIVM) zowel in 2002 als in 2003 een emissie-inventaris opgesteld. Meest recentelijk
is de emissie-inventaris zoals opgesteld in 2003 per brief van 22 januari
2004 (kenmerk MJZ2004007365) aan de Commissie aangeboden. Het RIVM heeft daarnaast
in 2003 de bestaande emissieprognose aangepast, mede om te voldoen aan de
op dit punt in de EG-richtlijn nationale emissieplafonds gestelde eisen. Deze
prognose is opgenomen in de notitie «Erop of eronder» die per
brief van 24 december 2003 aan de Tweede Kamer is aangeboden (Kamerstukken
II 2003/04, 28 663, nr. 12).Dit wetsvoorstel voorziet in een aanvulling van de Wet op de luchtverontreiniging
(hierna: Wlv). In de Wlv wordt een bepaling opgenomen waarin aan het RIVM
een wettelijke opdracht wordt gegeven tot het opstellen van de in de richtlijn
bedoelde nationale emissieprognoses. Het RIVM heeft, onverminderd het bepaalde
bij of krachtens andere wetten, onder meer als taak periodiek te rapporteren
over de toekomstige ontwikkeling van het milieu (artikel 3, eerste lid, aanhef
en onder b, Wet op het RIVM). Andere wetten waarin aan het RIVM taken worden
opgedragen, zijn de Wet milieubeheer (artikel 4.2; milieuverkenningen) en
de Natuurbeschermingswet 1998 (artikel 9a). Het opstellen van de prognoses
als bedoeld in de EG-richtlijn nationale emissieplafonds betreft werkzaamheden
die in een aantal opzichten sterk lijken op de werkzaamheden die het RIVM
reeds verricht in het kader van het opstellen van de milieuverkenningen. De
voorgestelde bepaling in de Wlv vormt aldus een uitbreiding van het bestaande
takenpakket van het RIVM. Het is de bedoeling dat de werkzaamheden in het
kader van de EG-richtlijn nationale emissieplafonds worden uitgevoerd door
het Milieu en Natuur Planbureau van het RIVM.Hoewel VROM opdrachtgever is voor het milieuonderzoek binnen het takenpakket
van het RIVM, is het RIVM als zodanig onderdeel van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport kan met
het voorliggende wetsvoorstel instemmen. Het RIVM mag slechts onderzoeken uitvoeren die in het meerjarenactiviteitenprogramma,
bedoeld in artikel 4, tweede lid, van de Wet op het RIVM, zijn opgenomen.
De werkzaamheden van het RIVM ter uitvoering van de EG-richtlijn nationale
emissieplafonds moeten daarom worden neergelegd in het meerjarenactiviteitenprogramma.
Dit programma bevat alle activiteiten op het terrein van het milieu die het
RIVM voornemens is de komende jaren uit te voeren, en wordt jaarlijks, na
overleg met de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
opgesteld door de directeur-generaal van het RIVM. Het meerjarenactiviteitenprogramma
en wijzigingen daarin behoeven de goedkeuring van de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer.Naast eerdergenoemde wijzigingen van de Wlv bleek op enkele punten ook
enige nadere regelgeving bij algemene maatregel van bestuur nodig. Een daartoe
strekkend besluit is tegelijk met dit wetsvoorstel in procedure gebracht (ontwerp-Besluit
uitvoering EG-richtlijn nationale emissieplafonds). Dit besluit strekt ertoe
de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer aan
te wijzen als bevoegde instantie voor het opstellen van emissie-inventarissen
als bedoeld in artikel 7 van de EG-richtlijn nationale emissieplafonds.Om nadere regelgeving bij besluit mogelijk te maken, wordt voorgesteld
artikel 59 Wlv aan te passen. Het huidige artikel 59 Wlv, opgenomen in hoofdstuk
VI (Het bepalen van luchtverontreiniging) van die wet, geeft namelijk slechts
een bevoegdheid voor het stellen van regels met betrekking tot het verrichten
van metingen ter bepaling van de lucht-verontreiniging.
Bij het opstellen van de emissie-inventarissen dienen ingevolge artikel 7,
tweede lid, van de EG-richtlijn nationale emissieplafonds de methoden van
bijlage III bij de richtlijn te worden gehanteerd. Bijlage III verwijst op
haar beurt naar de methoden die in het kader van het Verdrag betreffende grensoverschrijdende
luchtverontreiniging over lange afstand zijn overeengekomen. De lidstaten
maken daarbij bij voorkeur gebruik van de gemeenschappelijke handleiding van
EMEP/-CORINAIR (door het Europees Milieuagentschap opgestelde inventaris van
emissies in de atmosfeer). Ingevolge deze methoden worden emissies niet alleen
gemeten, maar vindt voor een ander deel een collectieve schatting van emissies
plaats (een berekening van de emissies aan de hand van onder meer type installatie,
energieverbruik en aantal draaiuren). In de Wlv ontbreekt thans nog een rechtsbasis
voor een algemene maatregel van bestuur waarin regels kunnen worden gesteld
omtrent het uitvoeren van dergelijke berekeningen
ter bepaling van de luchtverontreiniging. Om de EG-richtlijn nationale emissieplafonds
goed te implementeren, wordt artikel 59 Wlv aangepast. De uitbreiding houdt
om te beginnen in dat voortaan ook regels kunnen worden gesteld met betrekking
tot het berekenen van de luchtverontreiniging. Daarnaast wordt een uitdrukkelijke
rechtsbasis geschapen voor het aanwijzen van het voor de metingen of berekeningen
verantwoordelijke bestuursorgaan. Dit gebeurt door het toevoegen van een nieuw
onderdeel c aan het eerste lid van artikel 59 Wlv.De transponeringstabel biedt een overzicht van de artikelen van de EG-richtlijn
nationale emissieplafonds en de implementatie daarvan, indien nodig, in de
Nederlandse wetgeving. II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IOnderdeel ADe voorgestelde wijziging van artikel 59 is reeds toegelicht in paragraaf 2
van het algemeen deel van deze memorie van toelichting.Onderdeel BArtikel 59a strekt ertoe het RIVM te belasten met de taak de in artikel
7 van de EG-richtlijn nationale emissieplafonds bedoelde emissieprognoses
op te stellen (eerste lid). De emissieprognoses hebben betrekking op 2010
en worden jaarlijks bijgesteld. Dat de emissieprognoses betrekking moeten
hebben op het jaar 2010, is bepaald in artikel 7, eerste lid, van de richtlijn.
Doordat artikel 59a, eerste lid, een dynamische verwijzing bevat naar genoemde
bepaling van de richtlijn en (via een indirecte verwijzing) naar bijlage I
bij de richtlijn, is verzekerd dat eventuele toekomstige wijzigingen van die
bepaling en van bijlage I, zoals een wijziging van het jaar waarop de prognoses
betrekking moeten hebben, automatisch doorwerken in de nationale regelgeving.
Het is dan niet noodzakelijk de nationale regelgeving steeds aan wijzigingen
van de richtlijn aan te passen.De voorgestelde wettelijke regeling beoogt zo nauwkeurig mogelijk aan
te geven waartoe het RIVM wordt verplicht in het kader van genoemde richtlijn.
Zo moeten de prognoses aan bepaalde eisen voldoen. Om te beginnen dient het
RIVM bij het opstellen van de emissieprognoses de in bijlage III bij de richtlijn
bedoelde methoden te hanteren (tweede lid). Volledigheidshalve wordt er in
dit verband op gewezen dat de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
geen aanwijzingen mag geven over de methoden volgens welke de in de meerjarenactiviteitenprogramma's
opgenomen onderzoeken worden uitgevoerd (artikel 5 van de Wet op het RIVM).
De richtlijn eist voorts dat de emissieprognoses informatie bevatten die noodzakelijk
is voor een goed kwantitatief begrip van de belangrijkste sociaal-economische
vooronderstellingen die voor de prognoses zijn gebruikt (artikel 8, eerste
lid). Deze eis uit de richtlijn is neergelegd in het derde lid van artikel
59a. Het RIVM rapporteert aan de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer. Dit geschiedt jaarlijks voor 1 november, zo schrijft
het vierde lid van artikel 59a voor. Deze datum houdt verband met de verplichting
voor de lidstaten, neergelegd in artikel 8, eerste lid, van de richtlijn om
uiterlijk op 31 december van elk jaar aan de Commissie en het Europees Milieuagentschap
verslag uit te brengen over de emissieprognoses voor 2010. Het zesde lid regelt
de doorwerking van toekomstige wijzigingen van respectievelijk bijlage I (uiterlijk
in 2010 te bereiken nationale emissieplafonds) en bijlage III (methoden voor
emissieprognoses) bij de EG-richtlijn nationale emissieplafonds. Een wijziging
van de in bijlage I genoemde nationale emissieplafonds kan een uitvloeisel
zijn van het herzieningsonderzoek, bedoeld in artikel 10 van de richtlijn.Artikel IIGelet op de implementatietermijn van de EG-richtlijn nationale emissieplafonds
voorziet artikel II in een zo spoedig mogelijke inwerkingtreding van de wet.De Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer,P. L. B. A. van Geel Transponeringstabel EG-richtlijn nationale emissieplafonds Artikelen richtlijnArtikelen
NL-regelgeving1 (doel)Behoeft geen
implementatie 2, eerste alinea (toepassingsgebied)Zie bij artikel 4, eerste lid 2, tweede alinea, onder aArtikel 2 Besluit zwavelgehalte brandstoffen (uitzondering voor
internationale zeevaart m.b.t. zwaveldioxide). Annex VI van het MARPOL-verdrag1 (verbod gebruik bepaalde soort zware stookolie).2, tweede alinea, onder bInternationale luchtvaart valt onder jurisdictie van VN-organisatie International
Civil Avation Organization (ICAO). NOx-eisen voor vliegtuigmotoren gelden
sinds 1986. 2, tweede alinea, onder c t/m eNiet van toepassing op Nederlandse situatie3, onder a t/m d, f en j (definities)Van belang voor artikel 5 richtlijn (tussentijdse milieudoelstellingen).
Behoeft als zodanig geen implementatie in Nederlandse regelgeving. 3, onder eVan belang
voor toepassing richtlijn. Nederlandse regelgeving over emissies bevat veelal
geen expliciete definitie van dat begrip, omdat dit op zichzelf duidelijk
is en de betekenis ervan niet afwijkt van het normale spraakgebruik. 3, onder gVan belang
voor werkingssfeer richtlijn. Behoeft als zodanig geen implementatie in Nederlandse
regelgeving 3, onder hDefinitie van
nationaal emissiemaximum vooral van belang voor uitleg van richtlijn zelf.
Begrip behoeft als zodanig geen omzetting in Nederlandse
regelgeving. Implementatie van richtlijn geschiedt in hoofdzaak door, en is
beperkt tot, nationale emissiereducerende (wettelijke) maatregelen waarmee
emissiemaxima kunnen worden gehaald. 3, onder iGeen definitie
van stikstofoxiden nodig in Nederlandse regelgeving. Begrip is op zichzelf
reeds voldoende duidelijk. 3, onder kArtikel 1,
eerste lid, onder q, Oplosmiddelenbesluit omzetting EG-VOS-Richtlijn milieubeheer;
artikel 1.1, onder f, Besluit vluchtige organische stoffen Wms (VOS-Besluit). 4, eerste lid (nationale emissieplafonds in 2010)Zie de vigerende regelgeving op het gebied van
het terugdringen van emissies van luchtverontreinigende stoffen en voorgenomen
aanscherpingen daarvan, en nieuwe regelgeving en beleidsinstrumenten die ertoe
bijdragen dat de nationale emissieplafonds in 2010 worden bereikt zoals beschreven
in het NMP-4.4, tweede lid (nationale emissieplafonds na 2010)Zie bij artikel 4, eerste lid 5 (tussentijdse milieudoelstellingen)Tussentijdse doelstellingen voor Gemeenschap als geheel in 2010.
Behoeft geen implementatie. 6, eerste en tweede lid (opstellen nationaal programma;
inhoud nationaal programma)Artikel 4.3 Wm (NMP);
artikel 4.7 Wm (nationaal milieuprogramma). 6, derde lid (bijstelling en herziening nationaal
programma)Artikel 4.3, eerste lid, Wm; artikel
4.7, eerste lid, Wm.6, vierde lid (beschikbaarheid informatie)Artikel 4.5, tweede lid, Wm; artikel 4.8 Wm. 7, eerste en tweede lid (opstellen emissie-inventarissen
enprognoses)Nieuw artikel 59a WLV (taakopdracht
RIVM voor opstellen emissieprognoses); gewijzigd artikel 59 WLV (basis voor
aanwijzing verantwoordelijke organen voor opstellen emissie-inventarissen);
artikel 2 Besluit uitvoering EG-richtlijn nationale emissieplafonds (aanwijzing
verantwoordelijke organen voor opstellen emissie-inventarissen); artikelen
12.4 en 12.8, tweede lid, Wm, j° (artikel 3, eerste lid) Besluit milieuverslaglegging;
artikel 43a, derde lid, Bees A. 7, derde en vierde lid (opstellen emissie-inventarissen
enprognoses Commissie)Bepalingen zijn gericht
tot de Commissie. Behoeft geen implementatie. tag="(PAG NR="6")">>8, eerste lid (informeren Commissie over emissie-inventarissen
en -prognoses)Artikel 3 Besluit uitvoering EG-richtlijn
nationale emissieplafonds. 8, tweede lid (informeren Commissie over nationaal
programma)Behoeft geen implementatie. 8, derde en vierde lid (doorzending en verslaglegging
nationaal programma)Bepalingen zijn gericht tot
de Commissie. Behoeft geen implementatie. 9 (verslagen Commissie)Behoeft geen implementatie, omdat deze bepaling is gericht tot de Commissie. 10 (herziening)Behoeft
geen implementatie, omdat deze bepaling is gericht tot de Commissie. 11 (samenwerking met derde landen)Deze bepaling is in eerste instantie gericht tot de Commissie.
Voorzover de verplichting zich richt tot de lidstaten, kan hieraan worden
voldaan door middel van feitelijk handelen. Behoeft geen implementatie. 12 (verslagen)Behoeft
geen implementatie, omdat deze bepaling is gericht tot de Commissie.13 (comitologie)Bepalingen
over comité. Behoeft geen implementatie. 14 (sancties)Sanctionering
geschiedt in het kader van de geldende regelgeving en vergunningverlening. 15 t/m 17Behoeven geen
implementatie.Legenda:Amvb: algemene maatregel van bestuurBees A: Besluit emissie-eisen stookinstallaties milieubeheer ANMP: nationaal milieubeleidsplanRIVM: Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieuVOS: vluchtige organische stoffenWLV: Wet inzake de luchtverontreinigingWm: Wet milieubeheer1 Annex VI van het protocol onder de International Convention
for Prevention of Pollution from ships (MARPOL) van de International Maritime
Organization (IMO).XNoot1Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
oktober 2001 (VROM 17529/187). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29422-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl