Arbeidsmarktbeleid onderwijs; Verslag algemeen overleg over vitale lerarenopleidingen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23328, nr. 24

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

16-04-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

23328 nr. 24

02-04-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de minister van Onderwijs, Cultuur en
WetenschappenGedachtenwisseling in tweede termijnOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23328Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 328Arbeidsmarktbeleid onderwijsnr. 24VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 2 april 1996De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 21 maart 1996 overleg gevoerd met minister Ritzen van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen over vitale lerarenopleidingen. Het overleg
werd gevoerd aan de hand van de brieven van de minister van 24 mei 1995 ter
aanbieding van de nota Vitale lerarenopleidingen (briefnr. OCW-95–587)
en 5 december inzake de vernieuwing lerarenopleidingen (TK 23 328, nr.
20).Tevens was hierbij aan de orde de brief van 29 november 1995 over de positie
van de leraar (TK 23 328, nr. 19).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Dijksma (PvdA) stelde vast dat onderwijsvernieuwing
vraagt om een nieuw type leraar. De lerarenopleidingen hebben hierbij een
belangrijke taak. De minister heeft de Kamer een aantal waardevolle gedachten
voorgelegd voor de vitalisering van de lerarenopleidingen basisonderwijs en
de tweede-graadslerarenopleidingen voortgezet onderwijs. Hij wijst op de noodzaak
van kwaliteitsverbetering en het feit dat informatie- en communicatietechnologie
dringend een plaats moeten krijgen binnen het gehele onderwijs. Hij heeft
hiertoe op 5 december 1995 een overeenkomst gesloten met de HBO-raad, zij
het onder voorbehoud van instemming van de Tweede Kamer.Informatietechnologie is inderdaad belangrijk, maar mag niet worden gepresenteerd
als een doel op zich, zo vervolgde zij. Het zwaartepunt moet liggen bij het
functioneren van de leraren voor de klas. De minister pleit voor een bundeling
van expertise en financiën en meldt dat binnenkort een commissie van
internationale deskundigen zal worden geïnstalleerd die de onderwijsministers
zal adviseren over het multimediagebruik in het onderwijs. De commissie krijgt
een drieledige taak en moet die snel uitvoeren. Mevrouw Dijksma suggereerde
daarom dat zij aansluiting zoekt bij de ideeën die de stuurgroep tweede
fase heeft geformuleerd over het studiehuis als school van de toekomst.De minister heeft vier maatregelen voorgesteld om de vernieuwing van de
lerarenopleidingen extra te stimuleren. De ontwikkeling van gezamen-lijke
curricula is er een van. Dit is een goede zaak, want de grote regionale verschillen
tussen het kennen en kunnen van startende leraren ondergraven de kwaliteit
van het onderwijs. De minister is met de HBO-raad overeengekomen dat één
tot drie gezamenlijke curricula tot stand kunnen worden gebracht. Waarom is
er meer dan één curriculum per vakkencluster nodig als het gemeenschappelijk
deel van het curriculum beperkt blijft tot 70%? Zij pleitte ervoor dat er
slechts één gezamenlijk curriculum komt, tenzij kan worden aangetoond
dat er meer nodig zijn. Bij de ontwikkeling van het curriculum zullen externe
deskundigen worden betrokken, waaronder de ouders. In het voortgezet onderwijs
zouden ook de leerlingen hierbij betrokken moeten worden. De lerarenopleidingen zijn niet enthousiast over het opleidingsmodel voor
de vakverbreding. Zij vrezen dat het zal leiden tot een verminderde instroom,
omdat studenten aan de lerarenopleidingen vaak lijken te kiezen voor een bepaald
vak en niet voor het beroep van leraar. Mevrouw Dijksma vond deze vrees misplaatst
en meende bovendien dat handhaving van het aantal studenten nooit een excuus
mag zijn om oneigenlijke studiekeuzen te vergoelijken. Juist het vak van docent
moet voldoende worden aangeleerd. De Christelijke-hogescholengroep heeft tijdens
de hoorzitting nog eens gezegd dat juist het benadrukken van beroepstages
en het vak van docent al in het eerste jaar, studenten kan enthousiasmeren
voor het vak. Zij drong erop aan dat het opleidingsmodel wordt gehandhaafd.
Zij vroeg in dit kader hoe de minister denkt over de specialisatie op jongere
of oudere leerlingen. Hoe denkt hij over de éénvakkigheid van
de tweede-graadsopleidingen? Deelt hij de opvatting dat een bredere kwalificatie
van leraren, scholen de mogelijkheid biedt in te spelen op wisselende profielkeuzes
van leerlingen? Overigens zouden de twee vakken waarin een bevoegdheid kan
worden verworven, dan wel aanverwante disciplines moeten zijn.Tijdens het mondeling overleg op 8 december 1994 over het vitaal leraarschap
heeft de Kamer ingestemd met het concept van leraren-in-opleiding (LIO). Met
de invoering van de LIO's is inmiddels een begin gemaakt: er zijn zeventien
projecten van start gegaan met LIO's in de stagiair-variant zonder salaris,
maar met een onkostenvergoeding. Mevrouw Dijksma drong erop aan dat nu snel
een begin wordt gemaakt met experimenten met de werknemersvariant mèt
salaris.Het is opvallend dat in de brief van de minister een aantal elementen
ontbreekt dat wel degelijk relevant is voor vitale lerarenopleidingen. Ook
de jaarlijkse rapportage over de stand van zaken van het lerarenbeleid geeft
onvoldoende duidelijkheid over twee mogelijkheden van vitalisering van het
leraarschap: vitalisering van de universitaire lerarenopleidingen (ULO's)
en het registerleraarschap. Bij de opmerkingen over de onderwijskundige vernieuwing
wordt weliswaar verwezen naar de bijstelling van het raamplan ULO's, maar
een gedetailleerde afstemming met gezamenlijke curricula ontbreekt. Welke
vorderingen worden op dit terrein geboekt? Wat doet de minister met de suggestie
van de heer Van Gelder dat de student eerst een aantal jaren moet kunnen studeren
op een bepaald vak en daarna voor een kortere periode een lerarenopleiding
volgen?Een juiste opvatting van leraren opleiden, omvat ook de na- en bijscholing
van leraren die reeds langer werkzaam zijn. De vakinhoudelijke verenigingen
spreken met het oog op de kwaliteitsbewaking bij leraren over het registerleraarschap.
Regelmatige bij- en nascholing behoren tot de eisen die het behoud van vakinhoudelijke
en didactische kwaliteiten moeten waarborgen. Uit een onderzoek van ABOP/NGL
blijkt echter dat de scholen het beschikbare scholingsbudget niet opmaken.
Maar liefst 15 mln. aan scholingsgeld wordt niet gebruikt. Dit is een slechte
zaak, zeker omdat de invoering van de tweede fase van het voortgezet onderwijs
dwingt tot na- en bijscholing. Het registerleraarschap biedt scholen de mogelijkheid
zich voor te laten staan op de kwaliteit van hun leraren en juist
omdat deze ideeën worden gesteund door het veld, zou de minister van
de gelegenheid gebruik moeten maken om hen in te voeren. Overigens pleitte
mevrouw Dijksma ervoor dat leraren worden verplicht tot geregelde nascholing
bij erkende instellingen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA) stelde vast dat een veranderende
maatschappij en een veranderend onderwijs andere eisen stellen aan de leraar
en dus aan de opleiding van de leraar. Terecht wordt nu een impuls gegeven
aan die veranderingen binnen de lerarenopleidingen en daarbij gaat het niet
om vernieuwing om de vernieuwing, maar om aandacht voor de kwaliteitsverbetering
van de opleiding en deskundigheidsbevordering van docenten. In dit verband
merkte zij op dat tijdig moet worden geanticipeerd op de vervangingsvraag
die zich vanaf 2005 zal voordoen; op dit moment is immers ongeveer 60% van
de leraren tussen 40 en 55 jaar oud. Verder is in het debat over de wachtgelden
al aangedrongen op initiatieven om leraren in het onderwijs te houden, want
leerkrachten, en dan vooral jonge leerkrachten, die eenmaal de stap buiten
het onderwijs hebben gemaakt, zijn moeilijk terug te krijgen. OMO en Carmel
hebben plannen ontwikkeld voor een soort terugsluisoperatie met behulp van
het wachtgeld. Ziet de minister mogelijkheden voor een soort «Ritzen-banenplan»
op dit punt?De versterking van de lerarenopleidingen verdient steun en daarbij moet
worden gezocht naar een juiste afweging van landelijke sturing en invulling
op instellingsniveau. Landelijke sturing is nodig om te komen tot een samenhangend
stelsel van opleidingen dat leerkrachten aflevert die landelijk kunnen worden
ingezet, waar ze ook zijn opgeleid. Duidelijk moet zijn welke kennis en vaardigheden
van een leerkracht mogen worden verwacht. Daarnaast moet er ruimte zijn voor
eigen inkleuring, eigen identiteit en specialisatie en daar is de betrokkenheid
van de instellingen voor nodig.Landelijk vastgestelde profielen, startbekwaamheidsafspraken, afspraken
over de inhoud van de opleiding, kwaliteitsbewaking en accreditering moeten
in een gezamenlijk curriculum worden vastgelegd. De vraag is wel waarop de
beslissing is gebaseerd om 70% van de inhoud van het curriculum gemeenschappelijk
vast te stellen. Waarop is de overeenstemming met de HBO-raad gebaseerd over
het tot stand brengen van één tot drie gezamenlijke curricula?
Mevrouw Van der Hoeven pleitte voor een globaal kerncurriculum zonder gedetailleerde
uitwerking. Zij drong erop aan dat ook in dit deel van het curriculum ruimte
is voor een eigen invulling door de instellingen van werkvormen en methodiek.
Elk instituut moet kunnen kiezen welke weg het wil bewandelen, zolang het
einddoel vaststaat, dat wil zeggen dat duidelijk is aan welke kwalificaties
moet worden voldaan.Samenwerking leidt tot bundeling van expertise en gaat versnippering tegen
en is om die reden prima. Een bezwaar is echter dat gekozen lijkt te worden
voor zuiver regionale samenwerkingsverbanden. Zij vond dat alle samenwerkingsverbanden
gelijkwaardig moeten worden beoordeeld, of ze nu regionaal zijn, denominatief-regionaal,
denominatief-nationaal of boven-regionaal. Lopende, betekenisvolle samenwerkingsverbanden
als Interactum en de Christelijke-hogescholengroep moeten op hun waarde worden
beoordeeld en gehonoreerd, inclusief de daarbij behorende bekostiging. Ook
de HBO-raad pleit voor zowel regionale als betekenisvolle samenwerkingsverbanden.
Is er ruimte voor een dergelijke èn-èn-benadering?Zij onderschreef het voorstel om de lerarenopleidingen prioriteit te geven
bij toekenningen uit het Studeerbaarheidsfonds. De toekenning van de gelden
uit het Fonds voor de lerarenopleidingen zal plaatsvinden op grond van specifieke
vernieuwingsprojecten. Welke criteria worden daarbij gehanteerd? De minister
geeft aan dat de mate van samenwerking tussen de lerarenopleidingen een van
de criteria is. Welke samenwerkingsverbanden komen in aanmerking
voor deze projecten? Worden bovenregionale samenwerkingsverbanden hiervan
uitgesloten? Mevrouw Van der Hoeven drong erop aan dat de inhoud van de projecten
doorslaggevend is, niet de mate van samenwerking. Overigens zijn op basis
van de toekenning van de PABO-up gelden in een eerder stadium mensen aangenomen.
De opleidingen die in de toekomst geen projecten krijgen toegewezen, zijn
dat geld en dus ook de bijbehorende mensen kwijt. Een dergelijke overheidsbeleid
leidt tot nieuwe wachtgeldaanspraken. Hoe kan dit worden voorkomen?Welke taken krijgt het procesmanagement? Wordt het belast met de beoordeling
van samenwerkingsverbanden, toekenning van projecten en de ontwikkeling van
het curriculum? Wordt het geacht te stimuleren, coördineren en operationaliseren
van de afspraken vastgelegd in de overeenkomst met de HBO-raad? Daarin kon
mevrouw Van der Hoeven zich vinden. Zij zou er echter geen voorstander van
zijn om het procesmanagement een beleidsbepalende en -verdelende rol of een
centrale regierol te geven.Bij de verdere ontwikkeling van het curriculum moet er ruimte blijven
voor initiatieven van de instellingen, de rol van het afnemend veld, de docentenopleiders
en de opleidingen. Hun inbreng moet helder zijn en invloedrijk. Dit bracht
haar tot twee aanvullende vragen over het procesmanagement. Welke meerwaarde
heeft het procesmanagement anders dan een papier aangewezen aanjager voor
het vernieuwingsproces? Wat kost dit? Haars inziens moet prioriteit worden
gegeven aan de verbetering van de relatie tussen lerarenopleidingen en het
afnemend veld en niet aan een landelijk uniformerende organisatie. Het plan
van aanpak van het procesmanagement zou, met een antwoord op de gestelde vragen,
aan de Kamer moeten worden voorgelegd opdat zij kan nagaan of het aansluit
bij haar wensen en bij hetgeen de minister beoogt.Zij hechtte aan een herkenbare tweede-graadsopleiding naast herkenbare
eerstegraads- en PABO-opleidingen. Vakkennis en bevoegdheden blijven belangrijk
voor de mobiliteit en de kwaliteit, maar ook bij de tweede-graadsopleidingen
moet worden ingespeeld op veranderingen in de maatschappij en het onderwijs.
Nu er meerdere modellen mogelijk zijn, moet nader onderzoek worden gedaan,
vooral naar de breedte van de propaedeuse. Zij vond het een ongewenst dilemma
dat de opleidingen moeten kiezen tussen verdiepen en verbreden. Natuurlijk
moet er worden verbreed waar dat zinvol is, maar verdieping is ook nodig en
in beide gevallen moet worden uitgegaan van goede, gemeenschappelijke vakkennis.
Overigens was zij het ermee eens dat vanaf het begin duidelijk moet zijn dat
de keuze voor een lerarenopleiding naast de keuze voor een inhoudelijk vak,
ook de keuze voor het vak leraar betekent.De minister heeft nog geen beleidsreactie uitgebracht op de tussenrapportage
van de commissie-Ginjaar waarin een aantal knelpunten wordt gesignaleerd.
Hoe denkt de minister over de opmerkingen over de versterking van de oriëntatie
op het beroep leraar? Hoe denkt hij over de problematiek van de randvoorwaarden
voor de uitvoering van stages, bijvoorbeeld faciliteiten voor het schoolpracticumbegeleiding?
Hoe denkt hij over de opmerkingen over een consistent ministerieel beleid
en toereikende budgetten?Mevrouw Van der Hoeven vond het een gemiste kans dat de ULO's niet in
deze brief zijn meegenomen. Verder ontbreekt aandacht voor de ontwikkelingsperpectieven
van de technische lerarenopleidingen, opleidingen lichamelijke opvoeding en
de opleiding speciaal onderwijs. Zij drong erop aan dat de minister ook zijn
visie op deze opleidingen aan de Kamer voorlegt, mede in relatie met de brief
van 5 december.Het is inderdaad belangrijk dat er innovatiecentra voor informatietechnologie
worden ingericht, maar de vraag is waarom het er zeven moeten zijn. Toepassing
en gebruik moeten op elke lerarenopleiding worden geleerd en daar moet dus
de benodigde infrastructuur aanwezig zijn. Naast een implementatieproject
voor de lerarenopleidingen zou er ook een implementatieproject voor het basisonderwijs
moeten komen. Het Commeniusproject heeft geleerd dat implementatie erg lang
duurt als afstemming ontbreekt. Welke inhoudelijke en organisatorische dwarsverbanden
ziet de minister tussen de innovatiecentra en de afzonderlijke opleidingen?
Overigens vroeg zij de minister te bevorderen dat de initiatieven van het
veld zoals de school van morgen van de Christelijke-hogescholengroep worden
betrokken bij de verdere ontwikkeling.Zij vroeg de minister kort in te gaan op de benoembaarheidseisen voor
de lerarenopleidingen basisonderwijs. Waarom worden de pedagogiekopleidingen
A en B vervangen door een didactische cursus?Zij herinnerde eraan dat haar fractie eerder de mogelijkheid van een werknemerstatus
in het LIO-schap heeft afgewezen. Alleen de lopende experimenten moeten worden
ingebracht in de volgende tranche. Zij ging ervan uit dat experimenten met
een werknemerstatus vragen oproepen over de wachtgeldontwikkelingen en eerdere
afspraken over de experimenten.Bij de behandeling van het rapport van de Commissie De Ruiter is gesproken
over de identiteitsvorming van de toekomstige docent. De minister is de discussie
over waarden en normen in het onderwijs aangegaan en het is jammer dat hij
nu juist dit punt niet in zijn notitie heeft meegenomen. Wat doet hij met
de aanbevelingen van de Commissie De Ruiter?De heer Rijpstra (VVD) deelde de opvatting dat onderwijskundige
vernieuwingen die zijn gebaseerd op de moderne visie op het leraarschap, van
groot belang zijn. Hij was verheugd dat het veld vorm en inhoud geeft aan
de ingrijpende veranderingen in het leraarschap, omdat zij op die manier het
snelst kunnen worden verwezenlijkt.Omdat de instelling van een procesmanagement en een klankbordgroep in
het verleden zijn waarde heeft bewezen, stemde hij in met de voorstellen op
dit punt. De samenstelling van het procesmanagement is echter wat beperkt.
Hij voegde hieraan toe dat draagvlak belangrijk is, maar uitstraling en gezag
ook. Bovendien bleek tijdens de hoorzitting dat de ULO's nauwelijks zijn betrokken
bij een en ander. Waarop is de samenstelling van het procesmanagement gebaseerd?
Welke taak en functie krijgt de klankbordgroep? Hoe is de verhouding van de
klankbordgroep tot het procesmanagement? Is er sprake van twee onafhankelijke
instanties of van een geïntegreerd samenwerkingsverband?De onderwijskundige veranderingen in het onderwijsbestel die zijn neergelegd
in diverse nota's en wetten rechtvaardigen niet alleen de veranderingen in
de lerarenopleiding, maar maken die ook noodzakelijk. Er zijn goed opgeleide
docenten nodig om die veranderingen te kunnen invoeren, maar de praktijk leert
helaas dat vaak eerst de veranderingen in het onderwijs worden doorgevoerd
en vervolgens de opleidingen worden aangepast. Hoe kan worden bereikt dat
de opleiding aansluit op de onderwijsvernieuwing? Hoe kan worden gewaarborgd
dat een student na de afronding van zijn studie startbekwaam is?De minister stelt voor te komen tot een tot drie gezamenlijke curricula
waarvan 70% gemeenschappelijk zal zijn. Is meer dan één curriculum
nodig. Geeft dit meer garantie voor kwaliteit? Zal dit ertoe leiden dat er
in de studiebelastingsuren nauwelijks meer onderscheid kan worden gemaakt
tussen lerarenopleidingen A en B?Het beroepsprofiel leraar primair onderwijs is beschikbaar, maar het beroepsprofiel
voor de leraren in het voortgezet onderwijs had er eigenlijk ook al moeten
zijn. Hopelijk wordt hiermee haast gemaakt. Ook de startbekwaamheidseisen
hadden er al moeten zijn. Is de minister bereid het procesmanagement opdracht
te geven te bezien in hoeverre het formuleren van startbekwaamheidseisen,
gekoppeld aan bijvoorbeeld een landelijk examen voor een aantal
vakgebieden, voldoende is om de startbekwaamheid van de leraar te garanderen?De aankomend leraar staat aan het begin van een loopbaan van wellicht
25 tot 30 jaar. Tijdens die loopbaan moet zijn vakbekwaamheid kunnen worden
gewaarborgd. De besturen van scholen moeten over instrumenten beschikken om
kwaliteit van de docenten te vragen. Een van die instrumenten is de nascholing,
die niet vrijblijvend, maar dwingend of zelfs verplicht zou moeten zijn. In
het leraarregister kunnen de bevoegdheden van de docent worden geregistreerd,
maar ook wat hij heeft gedaan om die bevoegdheden op peil te houden. Nascholing
kan ook worden gebruikt voor specialisatie in andere vakken; de lerarenopleidingen
zouden vervolgstudies moeten aanbieden. Dit biedt tevens de gelegenheid na
te gaan wat wel en wat niet in de lerarenopleiding thuishoort en wat later
in het beroep geleerd kan worden. Een eerste lezing van het verslag van de
Visitatie opleiding voortgezet onderwijs bevestigt dit.De heer Rijpstra onderschreef de voorstellen voor regionale samenwerking,
omdat dit de gewenste kwaliteit zal opleveren en de schoolnabijheid bevordert.
In het noorden van het land krijgt de samenwerking tussen de lerarenopleidingen
al steeds verder vorm, zowel in het primair als in het voortgezet onderwijs.
Samenwerking leidt er ook toe dat niet iedere opleiding een totaal pakket
hoeft te leveren. Dit geldt ook voor het voortgezet onderwijs waar de kleine
opleiding, gekoppeld aan het zeer lage rendement, problemen oplevert. Het
visitatierapport is zorgelijk op dit punt. Hoe denkt de minister hierover?Het beroep van leraar kan grofweg worden verdeeld in twee componenten:
de inhoud van het vak en het lesgeven. De heer Rijpstra benadrukte dat een
student in een zeer vroeg stadium met het beroep leraar in aanraking moet
komen. Daarom is de stage-component, zeker in de propaedeutische fase, van
groot belang. De student maakt immers pas bij het lesgeven en het functioneren
in de school kennis met het beroep waarvoor hij moet kiezen. Ook in de opleiding
voortgezet onderwijs moet dit element worden versterkt.Beleidsmaatregelen als Weer samen naar school, de arbeidsmarktgerichte
leerweg, de basisvorming en de tweede fase vragen veel van de leraar. De discussie
over de differentiatie tussen jongere en oudere kinderen in het primair onderwijs
is nog steeds niet afgerond, maar uit gesprekken op de opleidingen blijkt
wel dat hieraan steeds meer vorm wordt gegeven. De student die afstudeert,
is echter nog steeds bevoegd voor het vier- tot twaalfjarige gebied, ook als
hij zich specialiseert op het jongere kind. Zeker nu het Weer-samen-naar-school-proces
in gang is gezet, moet een leraar kunnen omgaan met verschillen. Hij moet
kunnen diagnostiseren, remidiëren, maar ook een behandelingsplan kunnen
schrijven. In de opleiding moet hieraan nog meer aandacht worden besteed.
De heer Rijpstra ging er vanuit dat de differentiatie de aandacht heeft van
het procesmanagement en ook in het vervolgtraject nog meer accent zal krijgen.Hij vond het een goede zaak dat het bestuur van een school de mogelijkheid
heeft vakleerkrachten aan te stellen. In dit kader vroeg hij of het procesmanagement
in zijn rapportage ook aandacht kan besteden aan het vak lichamelijke oefening.
De signalen uit het veld zijn zorgelijk, evenals het inspectierapport. Hij
vroeg in hoeverre het mogelijk is de bevoegdheid te beperken tot het vier-
tot achtjarige gebied. Voor kinderen ouder dan acht jaar zou een vakleerkracht
moeten worden ingezet. Dit laat natuurlijk onverlet dat een «PABO'er»
die zich in een post-HBO-traject het vak lichamelijke oefening eigen maakt,
ook les kan geven aan leerlingen ouder dan acht jaar.Leraren die de lerarenopleiding primair onderwijs hebben gevolgd, kunnen
van het post-HBO-traject gebruik maken om zich te specialiseren in een extra
vak. Zij kunnen dan bijvoorbeeld solliciteren naar een vacature
in de basisvorming. Dit vraagt wel om meer overleg en afstemming tussen de
lerarenopleiding primair onderwijs, voortgezet onderwijs en de tweede fase.
Verder verdient de afstemming in curricula nadrukkelijk aandacht.Naar aanleiding van de voorstellen voor een brede propaedeuse, merkte
de heer Rijpstra op dat hij bewust kiest voor de vakkwaliteit. Een leraar
in de basisvorming moet leraar zijn en kennis van zaken hebben van het vak
dat hij geeft. Hij zag wel de mogelijkheid de propaedeuse wat meer te centreren
rond aanverwante vakken, zodat een student ook kennis maakt met het cluster
van vakken. Dit zal hem tot voordeel strekken als hij gaat functioneren in
dat vakgebied in de basisvorming. Hij sloot zich aan bij de opmerkingen over het fonds voor de lerarenopleidingen.
Hoe groot zal het fonds worden? Wie zal het fonds beheren? Kan het fonds ook
uit andere bronnen worden gevoed? Hij verwees in dit verband naar de relatie
tussen de informatietechnologie en het ministerie van Economische Zaken.De vergrijzing en de kosten die dat met zich zal meebrengen, baarde hem
zorgen. Welke problemen voorziet de minister? Verwacht hij een tekort aan
arbeidskrachten voor het lerarenvak?Mevrouw Lambrechts (D66) meende dat het voor een helder en
doorzichtig systeem van lerarenopleidingen nodig is dat de eerste-graadsopleiding
in het vervolgtraject wordt meegenomen. De opleidingen hebben aangegeven hierbij
betrokken te willen worden en ervoor te zorgen dat zij in het vernieuwingstraject
meelopen.Zij onderschreef het voornemen van de minister om de krachten van de PABO's
te bundelen in samenwerkingsverbanden en niet via een gedwongen fusieoperatie.
Verder was zij het ermee eens dat die samenwerkingsverbanden zowel regionaal
als denominatief kunnen zijn. Niet ten onrechte echter is de indruk ontstaan
dat de samenwerkingsverbanden zwaar opgetuigde bureaucratische instituten
kunnen worden die uiteindelijk via de achterdeur alsnog op fusie zullen uitdraaien.
Mevrouw Lambrechts zei dat dit in ieder geval niet haar insteek is. Samenwerkingsverbanden
zijn vooral bedoeld voor de inhoudelijke meerwaarde van de samenwerking op
bijvoorbeeld het gebied van informatietechnologie en voor afspraken wie zich
op welk specialisme richt. Zij betwijfelde of de tweede-graadsopleidingen
kunnen ontkomen aan een zekere mate van concentratie en fusering. Hoe denkt
de minister over de opmerkingen van de visitatiecommissie over de hele kleine
opleidingen, hun zwakke financiële positie en de wisselende kwaliteit?Tijdens de hoorzitting is gepleit voor een curriculum dat rechtstreeks
voortvloeit uit de startbekwaamheidseisen, kernkwalificaties en profielschetsen
voor leraren. In de voorstellen voor het gezamenlijk curriculum voor vooral
de PABO's ontbreekt echter een relatie tot de kerndoelen, terwijl er toch
een direct verband zou moeten zijn tussen wat wordt verwacht dat leerlingen
kennen en kunnen aan het einde aan hun opleiding en wat toekomstige leraren
meekrijgen in de opleiding. Er zijn goede profielschetsen en kerndoelen geformuleerd,
maar zij sluiten helaas niet op elkaar aan. In het vervolgtraject verdient
dit aspect veel aandacht, aldus mevrouw Lambrechts. Ook zij vroeg waarom de
minister kiest voor drie curricula. Zij had geen bezwaar tegen het voornemen
dat 70% van het curriculum gemeenschappelijk moet zijn, maar wel tegen het
feit dat de overige 30% in samenwerkingsverbanden moet worden ontwikkeld.
Natuurlijk zou het zou goed zijn als dat zo zou gebeuren, maar overigens moet
er wel ruimte blijven voor denominatieve aspecten.Over het voorstel voor de tweede fase, een brede propaedeuse en de clusterindeling
zijn de meest tegenstrijdige geluiden gehoord. Het voorstel van de minister
om eerst te verkennen wat mogelijk en wenselijk is, verdient daarom steun.
Natuurlijk is het belangrijk dat de vakinhoudelijke kennis op peil wordt gehouden,
maar dit laat onverlet dat vanaf het begin duidelijk moet worden
gemaakt dat het gaat om een lerarenopleiding. Nu dreigt echter het beeld te
ontstaan dat de lerarenopleiding ten koste gaat van de vakkennis. Ook voor
de tweede fase geldt dat soms de indruk wordt gewekt dat de leraar van de
toekomst een soort verkeersleider is die de weg wijst. Dat is niet de bedoeling:
leraren moeten vakinhoudelijk goed opgeleide mensen zijn. Overigens is het
de vraag of, als er wordt gekozen voor de clusterindeling en de brede propaedeuse,
de clusterindeling talen wel zo logisch is. Is het logisch alle moderne talen
bij elkaar te voegen?Aan de innovatiecentra voor informatietechnologie wordt in de voorstellen
terecht veel aandacht besteed. Werd aanvankelijk gedacht dat het gebrek aan
apparatuur het grootste euvel was, inmiddels is duidelijk dat het gebrek aan
kennis en technische behendigheid er vaak de oorzaak van zijn dat een computer
ongebruikt op de schroothoop belandt. Nu deze aspecten ruime aandacht krijgen,
had zij er wel vertrouwen in dat schoolkinderen hun «netsurfdiploma»
zullen halen en dat ook de leraren met behulp van de innovatiecentra daarin
wel zullen slagen. De overweldigende hoeveelheid ongestructureerde en nauwelijks
geordende informatie binnen handbereik van scholen en leerlingen baarde haar
echter zorgen. De grootste uitdaging voor het onderwijs is daarom de kritische
omgang met de vele waardeloze «virtual junk» met hier en daar
brokjes waardevolle informatie die via multimediadragers en Internet wordt
aangeboden. Dit is een van de belangrijkste taken voor het onderwijs van de
toekomst en dus ook voor de lerarenopleidingen. In de brief van de minister
wordt echter de indruk gewekt dat zowel de innovatiecentra als de internationale
«debating» commissie onder leiding van Bill Gates zich vooral
zullen richten op de meer technologische aspecten en onvoldoende aandacht
zullen besteden aan de vraag hoe leerlingen kan worden geleerd kritisch en
verstandig om te gaan met een veelheid van informatie die slechts voor een
deel nuttig en bruikbaar is. Is dit aspect van de informatietechnologie wel
in goede handen bij de innovatiecentra en bij iemand als Bill Gates, die grote
belangen heeft bij het gebruik van de multimedia? Krijgt het kritisch multimediagebruik
een plaats in het onderwijs? Hoe kan worden bereikt dat leraren zodanig worden
opgeleid dat dit aspect gelijke tred houdt met de meer technologische aspecten
van het multimediagebruik?De kloof tussen theorie en praktijk is een belangrijk probleem en stages
en het LIO-schap moeten hiervoor een oplossing bieden. Het LIO-schap kan op
twee manieren worden vervuld: in de vorm van een uitgebreide stage of als
vervulling van een vacature met een salaris. Mevrouw Lambrechts herinnerde
aan haar bezwaren tegen die laatste, vergaande variant vanwege de dubbele
verantwoordelijkheid die op de schouders wordt gelegd van een student die
nog niet aan de startbekwaamheidseisen voldoet: de verantwoordelijkheid voor
de kinderen in de klas èn voor het afmaken van de opleiding. Uit de
reacties van het veld blijkt dat ook de scholen en opleidingen moeite hebben
met die verdergaande variant. De experimenten richten zich tot nu toe alleen
op de minder zware variant. Omdat er sinds het overleg vorig jaar geen argumenten
zijn aangevoerd die pleiten voor de zware variant, drong zij erop aan dat
in 1997 alleen de minder zware variant wordt ingevoerd.Zij meende dat het procesmanagement wat al te eenzijdig wordt opgehangen
aan de HBO-raad en zei dat haar voorkeur uitgaat naar een onafhankelijk procesmanagement
onder verantwoordelijkheid van de minister. Voorts moet de samenstelling van
het procesmanagement zodanig zijn dat daarin de breedte van het veld, zowel
van de opleidingen als van de scholen, tot uitdrukking komt, ook als dit betekent
dat er meer dan drie personen moeten worden aangesteld.De totstandkoming van een goed systeem van kwaliteitsbewaking van zowel
opleidingen als van opgeleiden, is een van de taken van het procesmanagement.
De na- en bijscholing moeten daarin een belangrijke rol spelen.
Mevrouw Lambrechts was er echter niet voor om de gelden voor de na- en bijscholing
te oormerken. In plaats daarvan zouden na- en bijscholing moeten worden gekoppeld
aan de kwaliteitseisen die aan leraren worden gesteld. Dit alles zou moeten
worden geregistreerd; het register kan vervolgens worden gebruikt voor het
personeelsbeleid van de scholen. De controle moet worden gekoppeld aan het
register en de opleiding van de leraren. Van leraren mag worden gevraagd dat
zij zich inspannen om bij de tijd te blijven en als zij dit niet doen, moet
dit consequenties hebben. De kwaliteit van de na- en bijscholing moet wel
worden verbeterd, want de vakgerichte na- en bijscholing wordt weliswaar als
redelijk ervaren, maar de algemeen-didactische bijscholing zeker niet. Aan
dit aspect moet indringend aandacht worden besteed in het vervolgtraject.Ten slotte merkte zij op dat zij zich zorgen maakt over de beperkte instroom
van allochtone leerkrachten. Zij drong erop aan dat er desnoods extra begeleiding
wordt ingezet om die instroom te bevorderen en extra begeleiding voor de allochtone
leerkrachten in het veld.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks) was verheugd dat
de minister in samenwerking met de HBO-raad en de lerarenopleidingen stappen
onderneemt om de leraar voor te bereiden op de 21ste eeuw. Verder was zij
verheugd dat de nota Vitale lerarenopleidingen zoveel steun uit het onderwijsveld
ondervindt, want het van bovenaf opleggen van samenwerking levert inderdaad
alleen papieren constructies op. Dit geldt eveneens voor het gezamenlijk curriculum,
de vakverbreding in de tweede-graadsopleidingen en de professionalisering
van docenten en management. Zij hoopte dat het procesmanagement snel van start
gaat en dan op een zodanige manier dat de initiatieven van de lerarenopleidingen
centraal staan.De onderwijsvernieuwingen van de afgelopen jaren kunnen alleen het gewenste
resultaat opleveren als zij op een goede manier worden uitgevoerd. De voorstellen
voor de basisvorming, Weer samen naar school, onderwijsassistenten, studiehuis
tweede fase, regionale onderwijscentra, etc. kunnen nog zo mooi worden geformuleerd,
als de leraren er niet op worden voorbereid, is het vernieuwingsbeleid een
leeg huis.Mevrouw Varma wees erop dat Nederland in belangrijke mate afhankelijk
is van kennis. Daarom is het van groot belang dat de kwaliteit van kennis
en vaardigheden van hoog niveau is. Het onderwijs op de scholen moet hierop
worden gericht; het is dan niet meer dan logisch dat ook de leraren goed worden
opgeleid.Zij maakte zich zorgen over recente berichten in de media over de tweede-graadsopleidingen
en de positie van het wiskundeonderwijs. De resultaten van de visitatiecommissie
liegen er niet om: studenten zijn vaak niet gemotiveerd om leraar te worden,
de lerarenopleidingen zouden meer aandacht moeten besteden aan beroepsoriëntatie,
de wisselingen van beleid en de bezuinigingen maken het onmogelijk om een
goede opleiding te bieden. De stagemogelijkheden worden zowel inhoudelijk
als financieel zeer kritisch bekeken. Zijn de voorstellen in de nota Vitale
lerarenopleidingen zodanig dat de beschreven problemen adequaat worden aangepakt?
Zo niet, welke aanvullende maatregelen overweegt de minister dan?De daling van het aantal jongeren dat wiskunde gaat studeren heeft niet
alleen gevolgen voor de toekomst van het wiskundig onderzoek, maar ook voor
het onderwijs in wiskunde. Te weinig docenten zijn wetenschappelijk geschoold
en zij zouden leerlingen bovendien niet motiveren om wiskunde te gaan studeren.
Mevrouw Varma vroeg of de minister van plan is in het licht van de nota Vitale
lerarenopleidingen maatregelen te nemen om de daling van het aantal wiskundestudenten
te keren en de kwaliteit van het wiskundeonderwijs op het voortgezet
onderwijs te verbeteren.Een laatste reden om zich in te spannen voor de lerarenopleidingen is
het eenvoudige feit dat leraren zich niet alleen moeten aanpassen aan de vernieuwingen
in het onderwijs, maar ook aan de veranderingen in de samenleving die grote
invloed hebben op de leerlingen. De minister noemt zelf al de noodzaak om
leraren voor te bereiden op het gebruik van multimedia en informatietechnologie.
Daarnaast verdient een gezamenlijk curriculum voor multicultureel onderwijs
echter ook aandacht. Aankomend leraren moeten hiermee vertrouwd worden gemaakt
en dit geldt in het bijzonder voor hen die in de toekomst in de grote steden
zullen gaan werken op scholen waar een aanzienlijk aantal en soms het grootste
deel van de leerlingen van allochtone afkomst is. Verder moet in het curriculum
ruimte wordt gemaakt voor aspecten die met het leraarschap samenhangen zoals
solliciteren, arbeidsmarkt en rechtspositie. Ook die aspecten horen thuis
bij vitale lerarenopleidingen; zij zullen bijdragen aan de versterking van
de oriëntatie op het beroep leraar. Overigens sloot mevrouw Varma zich
aan bij de vraag over de instroom van allochtone studenten.De lerarenopleidingen krijgen prioriteit bij uitkeringen uit het Studeerbaarheidsfonds.
Heeft de minister enig zicht op hun voornemens voor kwaliteitsmanagement in
verband met de nota Vitale lerarenopleidingen? Welk deel van het voor 1996
beschikbare bedrag van 66 mln. gaat naar de lerarenopleidingen? Deelt de minister
de zorg over de geringe omvang van het docentenkorps op veel lerarenopleidingen
waardoor er voor bijscholing en de ontwikkeling van een curriculum weinig
tijd overblijft? Zij vreesde dat die geringe bezetting ertoe zal leiden dat
de voorstellen van de nota Vitale lerarenopleidingen niet op de werkvloer
kunnen worden uitgevoerd. Waarom besteedt de nota geen aandacht aan de eerste-graadslerarenopleidingen?
Wordt hiervoor een aparte notitie opgesteld? Hoe ziet de minister de toekomst
van deze opleidingen? Worden de ULO's betrokken bij het procesmanagement?Mevrouw Varma zei dat zij een structurele verbetering van de stagemogelijkheden
door middel van het LIO-schap toejuicht. Hoe zijn de ervaringen tot nu toe?
Heeft de minister de indruk dat de begeleiding van jonge docenten werkelijk
wordt verbeterd?De heer Stellingwerf (RPF, mede namens SGP en GPV) zei dat
de minister naar aanleiding van het verschijnen van de nota Vitale lerarenopleidingen
heeft opgemerkt dat «de PABO's mentaal wel even zullen moeten slikken».
Nu in de nota wordt gesproken over gedwongen samenwerking en wordt gesteld
dat in de toekomst 70% van het curriculum centraal zal worden vastgesteld,
moest de heer Stellingwerf zelf ook even slikken. Er moeten wel heel goede
redenen zijn om zo in te grijpen in zowel de organisatie als de inhoud van
het onderwijs. De gesignaleerde knelpunten vragen zeker om een oplossing,
maar de voorgestelde maatregelen gaan wel erg ver. Zij lijken te worden ingegeven
door twee redenen: het negatieve visitatierapport over de PABO's en de wens
dat leraren in opleiding goed kunnen omgaan met de nieuwe informatietechnologieën.
Om deze redenen zouden regionalisering, de landelijke vaststelling van een
groot deel van het curriculum en meer samenwerking noodzakelijk zijn.Het is echter de vraag of de introductie van nieuwe informatietechnologieën
noodzakelijkerwijs moet leiden tot schaalvergroting. De heer Stellingwerf
twijfelde aan de noodzaak van grootschaligheid, zeker omdat een steeds intensiever
gebruik van de nieuwe media in de toekomst net zo goed kan leiden tot schaalverkleining
en een kwaliteitsimpuls kan geven, juist in samenhang met de huidige schaal
van de sector. Dankzij de nieuwe media kunnen ook kleine scholen beschikken
over alle informatie waaraan zij behoefte hebben. Is schaalvergroting of het aangaan van regionale samenwerkingsverbanden nog wel zo logisch?
Overigens onderschreef hij de opmerkingen over de kritische omgang met de
aangeboden informatie. De ontwikkeling naar regionale samenwerkingsverbanden
klemt te meer nu er na het visitatierapport van 1993 toch het nodige is veranderd
bij de lerarenopleidingen. Is regulering in de voorgestelde vorm eigenlijk
nog wel nodig en moet de noodzaak tot ingrijpende veranderingen niet worden
gerelativeerd?De minister stelt voor 70% van het curriculum landelijk vast te stellen.
De invulling van de resterende 30% wordt aan de instellingen overgelaten;
zij kunnen die ruimte gebruiken voor de invulling van hun levensbeschouwing.
De heer Stellingwerf vond dit een miskenning van het begrip identiteit. Nu
wordt de indruk gewekt dat de identiteit van een instelling kan worden geregeld
in een vrije ruimte van 30%. Hij benadrukte dat identiteit niet marginaal
is, maar integraal. Identiteit moet tot uitdrukking komen in elk vak en in
de omgang van alle betrokkenen in de onderwijsinstellingen. Hij wees erop
dat een landelijk curriculum per definitie centralistisch van aard is en afbreuk
doet aan de eigenheid van de verschillende instellingen. Verder was hij er
niet van overtuigd dat een curriculum dat voor 70% landelijk wordt vastgesteld,
automatisch zal leiden tot kwaliteitsverbetering. Veel hangt af van de mate
van gedetailleerdheid van het curriculum. Hij kon zich daarom vinden in de
typering van de Onderwijsraad die spreekt over een raamleerplan. Door teveel
detaillering komt de identiteit in de knel.De minister en de HBO-raad zijn overeengekomen dat er maximaal drie curricula
zullen worden vastgesteld. Waarom is gekozen voor deze mogelijkheid en waarom
voor maximaal drie? Betekent dit dat er bijvoorbeeld ook een curriculum kan
worden opgesteld dat mede wordt gebaseerd op levensbeschouwelijke uitgangspunten?De heer Stellingwerf onderschreef het voorstel om het curriculum wel landelijk
maar niet door de overheid te laten vaststellen. De vraag is wel hoe de minister
de kwaliteit kan volgen. Hoe kan hij de vinger aan de pols houden? Waarom
laat hij het niet bij de vaststelling van eindtermen om vervolgens de invulling
aan de instellingen zelf over te laten? Tekorten in kwaliteit, aansluiting,
onderwijskundig leiderschap en inzicht en andere gesignaleerde knelpunten
dwingen zeker tot een oplossing. Vormen van samenwerking kunnen hier op zijn
plaats zijn, maar het is arbitrair te veronderstellen dat dit slechts op de
voorgestelde wijze kan. Waarom wel vertrouwen op een commissie van deskundigen
en niet op instellingen die moeten voldoen aan eindtermen en worden gecontroleerd
door de Inspectie? De reactie van de hoge scholen op het eerste visitatierapport
laat zien dat de instellingen op vrijwillige basis in velerlei opzicht samenwerken
en zodoende grote kwaliteitswinst boeken. De heer Stellingwerf drong erop
aan dat de instellingen de tijd wordt gegund om te bewijzen dat zij zelf de
doelmatigheid kunnen verhogen en de aansluiting bij de onderwijskundige ontwikkelingen
kunnen realiseren.In het kader van «Kwaliteit en studeerbaarheid» wordt geld
vrijgemaakt om de studeerbaarheid van de lerarenopleidingen te bevorderen.
Betekent dit dat de lerarenopleidingen in verhouding extra geld krijgen? De
heer Stellingwerf sloot zich aan bij het pleidooi voor een gelijke financiële
behandeling van samenwerkingsverbanden. Hij pleitte ervoor dat prioriteiten
worden gesteld op basis van een beoordeling van concrete projecten en niet
afhankelijk worden gesteld van vorm van samenwerking.De nota houdt de mogelijkheid van samenwerkingsverbanden op denominatieve
basis wel open, maar tussen de regels valt te lezen dat regionale samenwerking
de voorkeur verdient. Deze voorkeur bevreemdde de heer Stellingwerf. De schaal
van de HBO-instellingen in Nederland is zodanig dat de relatie met de regio
nogal relatief is. De geografische ligging is wel van belang, maar is op zich
meer een objectief gegeven, waaraan onderwijsinhoudelijk niet teveel gewicht
moet worden gehecht. De grondslag, de levensbeschouwing en de pedagogische
visie van waaruit wordt gewerkt en de doelstelling c.q. missie
waaraan men wil werken, zijn van veel wezenlijker belang; zij zijn richtinggevend
en zingevend. Hij drong er daarom op aan dat deze vorm van «voorkeursbeleid»
wordt losgelaten, zeker omdat het hier lerarenopleidingen betreft, cruciale
onderdelen in het unieke Nederlandse onderwijsbestel waar in de breedste zin
van het woord de basis wordt gelegd voor de vorming van nieuwe generaties
jongeren. De leraar is de spil in de relatie school-gezin-levensbeschouwing
en ook in de toekomst moet er ruimte zijn voor dit soort noties. Samenwerking
moet zeker worden gestimuleerd, maar dan vooral op vrijwillige basis. Hoe
ziet de minister de toekomst van de samenwerkingsverbanden? Welke mate van
vrijheid behouden de instellingen uiteindelijk? De heer Stellingwerf was enigszins
gerustgesteld door de opmerking in de brief van 5 december dat instellingen
ten aanzien van de denominatieve profilering ruimte houden voor een eigen
invulling van het onderwijs. Hij zei dat hij de minister aan die uitspraak
zal houden en vroeg overigens hoe groot die ruimte is. Het antwoord van de minister van Onderwijs, Cultuur en
WetenschappenDe minister zei dat hij dit overleg beschouwt als een belangrijk
markeringspunt in de ontwikkeling van de lerarenopleidingen. Er worden ingrijpende
beslissingen genomen in een zeer grote mate van saamhorigheid, terwijl in
het verleden toch lange tijd verdeeldheid heeft bestaan over de ontwikkelingen
rondom de lerarenopleidingen.De aanpak van de PABO's valt uiteen in twee elementen: het gezamenlijk
curriculum en de regionale arrangementen. Hij wees erop dat in 1990 voorstellen
zijn gedaan voor ingrijpende sanering door fusies. Die zijn afgewezen, omdat
de voordelen van dergelijke fusies, in het bijzonder het gezamenlijk optrekken,
ook op een andere manier zouden kunnen worden behaald. De snelheid en de mate
waarin dit doel wordt gerealiseerd, is echter teleurstellend. Daarom zijn
nu verdere stappen aangekondigd.Gezamenlijke curricula behoren niet tot de Nederlandse traditie, maar
zijn in veel andere landen wel gebruikelijk. Het bundelen van talenten en
inzichten is een voor de hand liggende stap, omdat alle opleidingen daarvan
kunnen profiteren. In Nederland leeft echter nog altijd de vrees dat met het
uit handen geven van de ontwikkeling van de onderwijsinhoud ook de eigen autoriteit
uit handen wordt gegeven, maar het is buitengewoon inefficiënt dat ieder
zijn eigen leermateriaal ontwikkelt. De kwaliteit van de leermaterialen en
curricula is bovendien zodanig, dat de overheid haar bedenkingen wel kenbaar
moet maken, zo bleek uit de bevindingen van de eerste visitatiecommissie.
Die bevindingen hebben geleid tot een aantal verbeteringen en er wordt hard
gewerkt bij de PABO's. In een volgende stap zal nu worden geprobeerd de activiteiten
te bundelen tot een meer gezamenlijk proces. Van die gezamenlijke lijn zal
alleen worden afgeweken als daarvoor goede redenen zijn en de opleiding daartoe
ook in staat is.Deze aanpak zou aanvankelijk in één curriculum worden vastgelegd,
maar het heeft veel tijd en aandacht gekost om met de HBO-raad tot een uitwerking
te komen. Omdat veel instellingen al een begin hebben gemaakt met het ontwerpen
van een curriculum en ondervinden dat dit proces van convergentie buitengewoon
moeizaam is, heeft de raad gevraagd om enige ruimte opdat die convergentie
zich niet perse hoeft uit te kristalliseren in het ene curriculum. De minister
zei dat hij graag aan de overeenkomst wil vasthouden, ook omdat de mensen
die met de uitvoering zijn belast, erachter staan. Dit laat onverlet dat er
goede argumenten, zowel inhoudelijk, organisatorisch als bestuurlijk, moeten
worden aangevoerd om meer dan één curriculum toe te staan. Hij
legde de overeenkomst dan ook zo uit, dat er wordt gekozen voor één
curriculum, tenzij... Hij zei dat hij zich volstrekt aan de overeenkomst
zal houden, maar een accent legt, mede gebaseerd op de opvattingen die de
Kamer naar voren brengt.De verhouding tussen 70% gemeenschappelijk en 30% eigen ruimte is inderdaad
betrekkelijk willekeurig. In het verleden deden de scholen alles zelf; zij
kwamen daar soms goed mee uit, maar vaak ook helemaal niet. Deze vorm van
vrijblijvendheid van de kant van de overheid nam in de praktijk dus soms de
vorm van verwaarlozing aan. De minister meende dat het vraagstuk van identiteit
losstaat van de gekozen verhouding. De identiteit van de opleiding moet overal
in de opleiding blijken en de inhoud van het vak staat hier buiten. De identiteit
komt immers voornamelijk naar voren in de wijze waarop regels, normen en waarden
op de school worden vertaald. Identiteit kan daarom niet worden aangevoerd
als motief voor een eigen curriculum. Overigens zei hij veel belang te hechten
aan identiteit. In dit verband wees hij erop dat de instellingen inzien dat
pedagogiek meer is dan het aanbieden van het vak pedagogiek in de 19e en 20ste
eeuw. Pedagogiek gaat ook over het oefenen van de wijze waarop een leraar
die voor de klas staat, door gebaren, woorden en zijn houding bepaalde normen
overbrengt. Hij erkende dat de nota op dit punt misschien wat te beknopt is.
De verhouding 70:30 zal niet tot de laatste punt en komma worden afgerekend,
maar wordt beschouwd als een algemene indeling. De eigen ruimte van 30% behoeft
niet gezamenlijk te worden vastgelegd, maar hij hoopte dat de PABO's en de
tweede-graadsopleidingen zich willen vergewissen van de mogelijkheden van
onderlinge afstemming.De minister zegde toe in vervolgnotities, waar dat van toepassing is en
op zijn plaats, verwijzingen op te nemen naar het rapport van de commissie-De
Ruiter.Het voorstel voor regionale arrangementen is een ander, wezenlijk element
van de aanpak, zo vervolgde hij. Hij herinnerde eraan dat in het begin van
de jaren zeventig werd gekozen voor fusies, terwijl het ingrijpende plan dat
de toenmalige minister van Onderwijs en Wetenschappen in 1978 aan de Kamer
voorlegde, achteraf gezien veel problemen had kunnen voorkomen. Daarom mag
nu niet al te gemakkelijk worden gezegd dat de opleidingen ruimte voor samenwerking
moet worden geboden, want die ruimte levert niet het resultaat op waarmee
de PABO's ook zelf uit de voeten kunnen. De overeenkomst met de HBO-raad is
zodanig geformuleerd dat het beginsel van regionale arrangementen duidelijk
is; afwijkingen zijn alleen mogelijk als zij zeer goed worden gemotiveerd.
Er moet sprake zijn van een reële binding tussen de individuele scholen
en de PABO's, ook met het oog op bijvoorbeeld nascholing. Dat er zoveel wordt
gesproken over nascholing is mede een gevolg van het feit dat de scholen en
PABO's elkaar niet altijd even goed kennen. Ook het experiment met het LIO-schap
verliep daardoor in eerste instantie moeizaam. De scholen en PABO's hebben
inhoudelijk groot belang bij nabijheid. De minister zag twee afwijkingen van
deze lijn. In de eerste plaats een variant waarin er naast de regionale component
ook een landelijke component is. Een andere variant waarbij uitsluitend sprake
is van een landelijke component, zal alleen bij grote uitzondering mogelijk
zijn en dan nog alleen als er goede motieven zijn. De minister zei dat hij
hier in ieder geval geen voorstander van is. Op de vragen naar de mogelijkheden
van gelijkwaardigheid van deze samenwerkingsvormen en het risico dat de uitzonderingsmogelijkheid
wordt aangegrepen om de maatregel te ondergraven, antwoordde hij dat hij het
procesmanagement zal vragen deze elementen in ogenschouw te nemen. De ervaringen
in de afgelopen maanden zijn overigens uitstekend. Hij zei dat hij aan deze
hoofdlijn van zijn beleid zal vasthouden en zegde toe dat hij hier op een
later moment op terug zal komen en geen beslissingen zal nemen, noch over
uitzonderingen, noch over uitsluiting, zonder dat daarover eerst met de Kamer
is gesproken. De minister merkte vervolgens op dat binnen korte tijd een reactie zal
worden uitgebracht op het rapport van de visitatiecommissie over de tweede-graadsopleidingen.
Hij had de indruk dat de bevindingen van de commissie overeenkomen met de
visie die is neergelegd in de nota Vitale lerarenopleidingen, namelijk dat
de buitengewoon kleine schaal van de nieuwe lerarenopleidingen het grootste
probleem is. De bevindingen leiden tot een vrij ingrijpende vraag om concentratie
die wellicht iets minder ingrijpend kan zijn als onderwijskundig kan worden
gemotiveerd dat de opleidingen als het ware meer «body» kunnen
krijgen door meervakkigheid. De mogelijkheden van meervakkigheid in ieder
geval het eerste jaar en misschien ook over de hele studie zouden moeten worden
getoetst door het procesmanagement. Het zal worden gevraagd een voorstel te
formuleren op grond van de inzichten die bij de scholen bestaan. Hij ontkende
dat meervakkigheid de opleidingen moet redden; het uitgangspunt is de onderwijskundige
behoefte. Overigens moet er, los van de vraag of er meervakkigheid komt of
niet, toch tot concentratie over het land worden gekomen, omdat de lerarenopleidingen
anders te klein blijven. Ook de basisvorming en het vaardighedensamenwerkingsmodel
kunnen belang hebben bij meervakkigheid. Voor de clustering van vakken moet
inderdaad worden nagegaan wat de gezamenlijke elementen zijn. De indruk is
wel dat de discussie over samenhang bij de basisvorming zo lastig verloopt,
omdat er zoveel verschillende soorten leraren zijn: voor ieder vak is er een
aparte leraar. Meervakkigheid kan wellicht voor een deel bijdragen aan de
oplossing van dit probleem. De minister vond het echter te vroeg voor conclusies
en zegde toe de Kamer zijn beleidsvoornemens voor te leggen voordat hij definitieve
stappen onderneemt.De keuze voor zeven innovatietechnologiecentra is gebaseerd op de wens
te komen tot een zekere landelijke spreiding en tegelijkertijd tot beperking
van het aantal instellingen.De toewijzing van financiële middelen en projecten in het kader van
«Kwaliteit en studeerbaarheid» is in die zin een probleem, dat
de voorstellen per instelling tot stand komen. Dit biedt niet vanzelfsprekend
de waarborg dat daarmee ook de samenhang tot stand komt. De minister zegde
toe in een gesprek met de HBO-raad, VSNU en de Studentenraad te benadrukken
dat de beoordeling van de voorstellen plaatsvindt op basis van beleidsvoornemens
elders. Hij hoopte dat daarvan enige druk uitgaat om tot een maximale integratie
van voorstellen te komen.De problemen die zich in het verleden hebben voorgedaan bij het onderwijs
in de informatietechnologie, hebben mede geleid tot de instelling van een
(internationale) adviescommissie. De «interfaces» tussen onderwijskundigen
en technologen bleken vaak lastig tot stand te brengen. De commissie is zodanig
samengesteld dat zij een aantal technologisch gedreven deskundigen bevat,
een aantal onderwijskundig gedreven mensen en mensen die de «interface»
representeren. De minister was het ermee eens dat het aanbod aan informatie
kritisch moet worden gevolgd. Hij zei dat hij erop zal aandringen dat aan
dit aspect aandacht wordt besteed in het eindrapport. Hij zegde toe dat hij,
als dit niet gebeurt, hierop zal terugkomen in zijn reactie op het eindrapport.Hij had de indruk dat het de goede kant op gaat met het LIO-schap. Vorig
jaar bestond er nog grote twijfel over de LIO als stagiair, maar die twijfel
is volstrekt overwonnen. Tijdens een recent bezoek aan een LIO-project in
Leeuwarden bleek hoeveel koud-watervrees er oorspronkelijk bestond. Inmiddels
kan aan de vraag om LIO's niet worden voldaan en wordt het instituut LIO door
de lerarenopleidingen als onmisbaar beschouwd.De minister ging ervan uit dat diezelfde koud-watervrees de aanleiding
is voor de reacties op het voorstel om een vacature te gebruiken voor het
LIO-schap. Waarom zou er niet worden geprobeerd of en hoe dit werkt? Uit de
LIO-experimenten blijkt dat de stagiair vaak volledig als leraar optreedt.
Dit is essentieel om te kunnen beoordelen, ook voor zichzelf, welke
aanvullende informatie hij nog nodig heeft van de opleiding. De eerste overweging
om te kiezen voor de opvulling van een vacature is dus dat de LIO volledig
moet kunnen meedraaien op de school. In de praktijk blijkt dit al voor een
belangrijk deel zo te zijn. Dit leidt er toe dat er hoe dan ook tot een contract
moet worden gekomen: een bepaalde vorm van een arbeidsvoorwaardenovereenkomst
waarin de rechten van de LIO worden omschreven. Het is niet eerlijk tegenover
de LIO dat hij wel meedraait op de school, maar daar niet in arbeidsvoorwaardelijke
zin een plaats heeft. De scholen hebben veel weerstand tegen een dergelijke
arbeidsvoorwaardelijke relatie. Dat is begrijpelijk, want de aanstelling van
een stagiair is makkelijker, maar juist de volwaardige plaats op de school
is voor het leerproces van de LIO zo belangrijk. De opleidingen zijn die mening
toegedaan, maar ook de studenten die menen dat juist het functioneren in het
team en het onderhouden van contacten met de ouders een essentieel onderdeel
zijn van hun opleiding. Het LIO-schap is inderdaad zwaar en wordt ook als
zodanig ervaren, maar levert wel de gewenste ervaring op. De minister zei
dat hij nu nog geen definitieve conclusie trekt. Hij was ervan overtuigd dat
op basis van de uitkomst van experimenten over een of twee jaar een goede
keuze kan worden gemaakt. De Kamer zal binnenkort een wetswijziging worden
voorgelegd die het mogelijk moet maken die experimenten uit te voeren.Mevrouw Van der Hoeven (CDA) merkte bij interruptie op dat
voor een leraar-in-opleiding de opleiding het zwaarst moet wegen. Het leerproces
moet het zwaarste wegen en de verantwoordelijkheid daarvoor ligt uiteindelijk
bij het opleidingsinstituut. Verder verwees zij naar de besprekingen over
de wachtgeldproblematiek. De minister loopt te hard van stapel als hij een
wetswijziging wil voorstellen terwijl nog niets bekend is over de uitkomst
van eerdere experimenten of over de oplossing van de wachtgeldproblematiek,
de consequenties van het stopzetten van de experimenten met de stagevariant
en de overgang naar de werknemersvariant.De minister zei dat de twijfel over het vacaturemodel pas kan
worden weggenomen als het model in de praktijk is beproefd en duidelijk is
of de gevreesde moeilijkheden zich werkelijk voordoen. De eerste fase is goed
verlopen. Hij zegde toe het voorstel tot wijziging van de wet vergezeld te
doen gaan van het verslag van de experimenten en een notitie over de wachtgeldproblematiek,
opdat een integrale beoordeling kan worden gemaakt.De nota Vitale lerarenopleidingen is misschien wat te beknopt, maar over
de ULO's is al driemaal gesproken in de Kamer. Zij zijn een volwaardig onderdeel
van het totaal van de lerarenopleidingen en moeten op den duur passen in de
educatieve faculteit. Ook over de vraag waarom de eerste lijn van educatieve
faculteiten is omgebogen, is al eerder gesproken. De educatieve faculteiten
gingen vooral over papier, terwijl de inhoudelijke problemen niet echt werden
opgelost, zoals het probleem van de tweede-graadslerarenopleidingen. Over
het belang van de ULO's kan echter geen misverstand bestaan. Het convenant
dat destijds is afgesloten, wijkt niet af van de nota Vitale lerarenopleidingen.
Dit geldt bijvoorbeeld voor de samenwerking met het HBO en de wijze waarop
de eigen activiteiten kunnen worden ingericht en onderlinge verbindingen worden
gelegd. Bij de ULO's is dus al sprake van een goed geleid proces waarin de
onderlinge samenhang wordt gerealiseerd. Het procesmanagement zal worden gevraagd
een opvatting te formuleren over de lange-termijnontwikkeling van de ULO's.
Desgevraagd merkte de minister nog op dat het zeker de bedoeling is dat de
eerste-graadsopleidingen, zo zij daaraan behoefte hebben, aan het vervolgtraject
kunnen deelnemen. Hij ging ervan uit dat dit volledig in overeenstemming is
met het eerder gesloten convenant met de ULO's en ook inhoudelijk aansluit
bij de opvatting van de HBO-raad. Over eventuele bezwaren van
de HBO-raad zal de Kamer vanzelfsprekend worden geïnformeerd.Het heeft lang geduurd voordat de eerste gedachten over een register zijn
geformuleerd. Er is echter al veel achter de schermen gebeurd. De onderwijsbonden
hebben het onderwerp verkend en zullen op 25 april a.s. bij elkaar komen om
hun bevindingen te bespreken. Overigens is hen gevraagd nog dit jaar duidelijkheid
te verschaffen.Het zou natuurlijk ideaal zijn voor het leraarsberoep als een soortgelijke
profilering kan worden bevorderd als bijvoorbeeld bestaat bij de medische
stand, dat wil zeggen dat de beroepsbeoefenaar alleen in het register blijft
opgenomen als hij zich actief inspant om bij te blijven. De vraag is nu hoe
dit ideaal kan worden verwezenlijkt. Partijen lijken hierover in grote lijnen
hetzelfde te denken en het lijkt nu nog slechts een kwestie van tijd voordat
een register kan worden ingesteld. Vervolgens moet er aandacht worden besteed
aan de nascholing. Een probleem is wel dat er relatief weinig tijd beschikbaar
is voor nascholing en ook de middelen zijn wellicht aan de beperkte kant.
De plicht tot nascholing zou daarom wel eens een budgettair probleem kunnen
oproepen. De minister zei dat hij zijn opvatting niet verder wil formaliseren,
maar eerst het pad verder wil aflopen. De lerarengroeperingen en in het bijzonder
de bonden moeten aangeven welke nascholing zij gewenst en nodig achten voor
opname in het register. Op die bevindingen zal een reactie worden uitgebracht
en vervolgens zal worden gevolgd hoe de nascholing vorm krijgt.De ervaringen met nascholing zijn weinig positief, maar de instellingen
werken er hard aan om hierin verbetering te brengen. Die ontwikkeling zal
verder worden gestimuleerd. Hij wees erop dat het bedrag van 15 mln. voor
nascholing door de scholen lijkt te zijn gespaard in de veronderstelling dat
het op den duur vrijvalt. Volgens de huidige regeling moet 80% van die middelen
voor 1 augustus 1997 worden besteed bij de nascholingsinstellingen. De interpretatie
van de wet dat het gespaarde bedrag daarna vrijvalt, moet óf door een
wetswijziging veranderen óf door een andere interpretatie worden vervangen,
namelijk dat alle middelen die geoormerkt ter beschikking zijn gesteld, ook
geoormerkt moeten worden besteed. De minister zei dat hij verder met staatssecretaris
Netelenbos een lange-termijnbeeld zal opstellen van de nascholing en de verhouding
tussen schoolbegeleidingsdiensten en de scholingsinstellingen, dus de PABO's,
NLO's, ULO's. De systeembegeleidings- en nascholingstaken moeten nadrukkelijker
worden gescheiden. Nu komen de schoolbegeleidingsdiensten door hun taak als
systeembegeleider soms in een positie waarin zij ook als nascholer worden
gezien en juist omdat hun bijdrage vaak van betekenis is voor het hele team
en de PABO's veel individueler zijn gericht, maken de scholen graag van hun
mogelijkheden gebruik. Hij zegde toe dat hij na de behandeling van de Wet
op de schoolbegeleidingsdiensten op dit onderwerp terug zal komen. Hij erkende
dat ook de Wet op de onderwijsverzorging hier in het geding is. Desgevraagd
voegde hij hieraan toe dat de vraag- en aanbodsturing een wezenlijk probleem
is. Er is geen aanbodsturing door de Landelijke pedagogische centra en de
schoolbegeleidingsdiensten op het punt van nascholing. Daarom moet er voor
worden gewaakt dat zij oneigenlijke taken op zich nemen. Tegelijkertijd mag
niet het beeld ontstaan dat alles bij het oude kan blijven bij de PABO's,
NLO's en ULO's; zij moeten zich veel meer richten op de vraag.De wet is op het punt van de nascholing misschien niet helemaal duidelijk.
Hij vermeldt niet expliciet of de middelen die als het ware tot 1 augustus
1997 kunnen worden gespaard, daarna vrij kunnen worden besteed dan wel aan
nascholing moeten worden besteed. De minister zei dat hij deze laatste interpretatie
zal bevorderen. Ook voor het vraagstuk van de vergrijzing en de mogelijke tekorten aan
onderwijskundig personeel zal een lange-termijnvisie worden ontwikkeld. Vooral
in het wetenschappelijk onderwijs is dit een indringend probleem.Het is waar dat de formulering van beroepsprofielen en startbekwaamheidseisen
lang heeft geduurd. Dit is vooral gevolg van het feit dat er veel partijen
zijn betrokken bij dit proces. De minister beaamde dat er een verbinding moet
worden gelegd met de kerndoelen. Voor de startbekwaamheidseisen is inmiddels
een voorstel gedaan, maar dit is door de inspectie buitengewoon negatief ontvangen.
Zij wijst erop dat de eisen vooral onderwijsintern zijn gedefinieerd. Nadere
bezinning is dus nodig.Het procesmanagement wordt ingesteld door de HBO-raad in overeenstemming
met de minister. De HBO-raad heeft de heer Van Lieshout als voorzitter van
het procesmanagement aangezocht. Het heeft een brede samenstelling en bevat
zowel mensen uit het onderwijs die worden gewaardeerd om hun sociaal functioneren,
als mensen van buiten met dezelfde kwaliteiten. De klankbordgroep volgt met
enige regelmaat de voortgang van het procesmanagement en moet dus in belangrijke
mate het onderwijsveld representeren. De samenstelling van de klankbordgroep
lijkt aan die eis te voldoen; ook vertegenwoordigers van de ULO's worden hierin
opgenomen.Aan het procesmanagement zal ook worden gevraagd zich te buigen over de
mogelijkheid van het geleidelijk omzetten van het curriculum en kernkwalificaties
in een soort landelijk examen.Verder zal het worden gevraagd aandacht te besteden aan de lichamelijke
oefening voor acht- tot twaalfjarigen. De vraag is hoe de algemene lijn van
openheid van het leraarsvak kan worden verenigd met de wens van vaktechnische
inhoud. Het perspectief dat in toenemende mate moet worden bevorderd dat de
lerarenopleidingen specialisaties aanbieden, sprak de minister aan. Hij trok
een parallel met de aantekeningen in het verleden. Dat systeem had weliswaar
een aantal ongewenste, maar zeker ook positieve kanten.Op de vraag naar de benoembaarheid bij de lerarenopleidingen basisonderwijs
zal schriftelijk worden geantwoord, zo besloot de bewindsman. Gedachtenwisseling in tweede termijnMevrouw Dijksma (PvdA) drong erop aan dat wordt vastgehouden
aan één gezamenlijk curriculum, ook omdat er naast het gemeenschappelijk
deel van 70% nog voldoende ruimte blijft voor het eigen gezicht en de identiteit
van de opleiding.Zij was verheugd dat de minister de Kamer zal raadplegen voordat hij uitzonderingen
op de regionale samenwerking zal toelaten. Het primaat moet liggen bij een
regionale aanpak al moet er ook wel ruimte zijn voor verbanden op andere grondslag.Wanneer verwacht de minister dat de eerste experimenten van het LIO-schap
met een werknemerstatus kunnen worden uitgevoerd? Zij benadrukte dat het instemmen
met experimenten niet vanzelfsprekend betekent dat een LIO-schap met werknemerstatus
mòet worden ingevoerd, maar wel dat proefondervindelijk moet worden
vastgesteld wat de voor- en nadelen zijn.De minister is het materieel misschien eens met de wens om nascholing
te verplichten, maar formeel niet. Hij is van mening dat vooral moet worden
gevolgd of de geoormerkte middelen worden uitgegeven voor het doel waarvoor
zij zijn bestemd. Mevrouw Dijksma vroeg of een certificering van instellingen
dan niet voor de hand ligt.In de motie Liemburg c.s. van 2 november 1995 (Kamerstuk 24 400,
VIII, nr. 41) wordt de regering gevraagd voorstellen te formuleren die het
benoemen van vakleerkrachten in het onderwijs stimuleren. In die motie worden in het bijzonder de terreinen lichamelijke opvoeding en kunstzinnige
vorming genoemd. Wanneer komt de minister met voorstellen ter zake?Mevrouw Van der Hoeven (CDA) onderschreef het voornemen om
van volledige vrijblijvendheid over te gaan naar een situatie met minder vrijblijvendheid
en drong erop aan dat aan de overeenkomst met de HBO-raad om één,
maximaal drie leerplannen mogelijk te maken, wordt vastgehouden. Dit mag echter
niet betekenen dat er één curriculum komt waarop afwijkingen
mogelijk zijn, want dan komt natuurlijk de vraag naar voren wie op basis van
welke criteria het ene curriculum zal vaststellen. Hoe gedetailleerd wordt
het curriculum? Zij pleitte voor een raamcurriculum dat ruimte biedt voor
een eigen inkleuring door de instelling. Juist omdat identiteit verder gaat
dan 30% eigen ruimte en door het hele onderwijs heen loopt, hechtte zij aan
een globaal karakter van het landelijk vastgestelde gezamenlijke curriculum.Worden alle arrangementen, of ze nu regionaal zijn of niet, gelijkwaardig
beoordeeld? Hebben zij gelijkwaardige kansen op de toegang tot financiering?
De binding tussen de scholen in de regio en de individuele opleidingsinstituten
is inderdaad belangrijk, maar staat los van de gekozen samenwerkingsvorm.
Gelijkwaardigheid moet het criterium zijn.Zij wachtte de beleidsvoornemens voor de tweede-graadsopleidingen af,
omdat er teveel open einden zijn om een definitief oordeel te vormen.Bestaande initiatieven moeten bij de uitvoering van de voornemens voor
informatie- en communicatietechnologie worden betrokken. Verder zou er tegelijkertijd
met de instelling van de innovatiecentra vorm moeten worden gegeven aan het
implementatietraject in de PABO's èn het basisonderwijs, opdat de trajecten
parallel verlopen in plaats van elkaar op te volgen.Zij herhaalde dat het LIO een onderdeel van de opleiding is en daar thuishoort.
Zij voelde er weinig voor de aangekondigde wetswijziging af te wachten zonder
dat vooraf nog eens nadrukkelijk is gesproken over de vraag wat de Kamer van
het LIO-schap verwacht en drong erop aan dat het verslag van de experimenten,
gekoppeld aan de notitie van de minister over de wachtgeldproblematiek en
de beantwoording van de gestelde vragen worden besproken, los van de wetswijziging.Het procesmanagement wordt weliswaar door de HBO-raad ingesteld, maar
onder verantwoordelijkheid van de minister. Zij hechtte eraan dat het plan
van aanpak, met de samenstelling, de opdrachten, taakomschrijving enz. aan
de Kamer wordt voorgelegd.De heer Rijpstra (VVD) stelde vast dat het procesmanagement
een zware verantwoordelijkheid krijgt. Hij was, mede gelet op wat vandaag
is besproken, benieuwd op welke termijn het met bepaalde zaken zal komen.De onderhandelingen met de HBO-raad hebben tot zinnen geleid die nogal
vaag zijn. Zo wordt gesproken over: «de volgende doelen op de langere
termijn te bereiken» en «de realisatie van volgende doelen op
de meer kortere termijn». Wat wordt hier onder langere en kortere termijn
verstaan?Verder wordt gesteld dat er binnen drie maanden na de instelling van het
procesmanagement een door de minister en de HBO-raad goed te keuren plan van
aanpak zal worden uitgebracht. De heer Rijpstra ging ervan uit dat dit plan
van aanpak met de Kamer zal worden besproken.Hij herhaalde de vraag hoe groot het fonds voor de lerarenopleidingen
zal zijn, wie het zal beheren en of het ook door andere ministeries kan worden
gevoed.In de klankbordgroep ontbreken de kunstvakopleidingen, terwijl zij juist
vanwege de aaneenschakeling van een lerarencomponent en een beroepscomponent
zo belangrijk zijn. Zij verdienen zeker een plaats in het vervolgtraject. Een LIO die gaat werken op een basisschool waar geen vacature is, staat
na een bepaalde periode van begeleiding alleen voor de klas. De docent die
die klas oorspronkelijk lesgeeft, is dan vrij en kan die tijd gebruiken voor
nascholing of sabbatsverlof of iets dergelijks. Deze logische invulling zal
zowel studenten als docenten enthousiasmeren, zo veronderstelde hij. Overigens
had hij geen bezwaar tegen de voorgestelde experimenten. Aan de hand van de
uitkomsten daarvan, kan worden beslist over de uitvoering.Hij was het ermee eens dat moet worden gestreefd naar een certificering
van accreditering van instellingen. Hij was blij dat de minister met de staatssecretaris
van gedachten zal wisselen over de nascholing in relatie tot de Wet op de
onderwijsverzorging.Is de minister bereid aan het procesmanagement te vragen op korte termijn
voorstellen te formuleren voor de lichamelijke oefening van acht- tot twaalfjarigen,
zo vroeg hij tot slot.Mevrouw Lambrechts (D66) deelde de insteek van de minister
op het punt van het gemeenschappelijk curriculum: één, mits
er goede argumenten zijn waarom het anders moet.Zij was verheugd dat de kritische omgang met alles wat zich via Internet
en de multimedia aandient, ook de zorg van de minister heeft.Waarom is de tijd tussen het vorige overleg, anderhalf jaar geleden, en
nu niet gebruikt voor de experimenten waar de minister nu voor pleit? Is er
tot de definitieve invoering van het LIO-schap in 1997 nog voldoende ruimte
voor een experiment? Zij benadrukte dat haar fractie vooralsnog alleen zal
instemmen met de invoering van de minder vergaande variant.Zij pleitte verder voor een procesmanagement onder verantwoordelijkheid
van de minister, omdat de minister op dit punt het primaat heeft en daarop
moet kunnen worden aangesproken.Aan het oormerken van de middelen voor nascholing kleeft het nadeel dat
dit het zicht op de kwaliteit van de nascholing vertroebelt. Dit zou wel eens
reden kunnen zijn dat niet alle gelden voor de nascholing zijn gebruikt. Goede
bijscholing moet iets begeerlijks zijn en niet een soort automatisme, omdat
het nu eenmaal geoormerkt is.De heer Stellingwerf (RPF) ging ervan uit dat de minister de
afspraken zal uitvoeren zoals hij ze heeft toegelicht. Hopelijk blijft het
veelkleurig patroon dat in het verleden is ontstaan, ook in de toekomst bestaan.
Wil de minister ruimhartig omgaan met de ruimte die de overeenkomst biedt?Het is verheugend dat er ruimte wordt geboden voor meer dan een curriculum
en voor andere samenwerkingsvormen, want levensbeschouwing werkt nu eenmaal
door in alle vakken. De gekozen arrangementen, regionaal, landelijk of denominatief
moeten op basis van ingediende projecten gelijkwaardig kunnen participeren,
ook in de honorering.De minister benadrukte dat een groot draagvlak voor de voorgenomen
maatregelen belangrijk is. Tegelijkertijd moet ervoor worden gewaakt dat die
voornemens verwateren, zeker als dit het gevolg is van oneigenlijke motieven
of koud-watervrees. Hij zei dat hij zich aan de afspraak met de HBO-raad wil
houden en vroeg de Kamer hem daarvoor de ruimte te bieden. Hij stelde voor
niet eerder tot implementatie van het curriculum en eventuele varianten over
te gaan dan nadat de voorstellen van het procesmanagement zijn besproken met
de Kamer. Het plan van aanpak van het procesmanagement zal aan de Kamer worden
voorgelegd. In dit kader merkte hij op dat het plan van aanpak waarover mevrouw
Van der Hoeven spreekt, is opgenomen in het voorstel van de HBO-raad. Ook
dit zal aan de Kamer worden voorgelegd. Overigens verwachtte hij dat de vraag
of er een of meerdere curricula moeten komen, zich in de praktijk zal oplossen
op een manier die voor de Kamer aanvaardbaar zal zijn. Dit laat
onverlet dat zoveel mogelijk recht zal worden gedaan aan de opvattingen van
de woordvoerders.In de overeenkomst wordt in principe gekozen voor een regionale aanpak
en dit betekent dat andere arrangementen niet als gelijkwaardig worden beschouwd,
tenzij daarvoor duidelijke argumenten kunnen worden aangevoerd. De minister
kon zich ook niet zo goed voorstellen hoe een niet-regionale aanpak tot stand
komt, behalve misschien in een enkele uitzondering. De ervaring leert echter
dat uitzonderingen onmiddellijk door het hele veld worden aangegrepen en daarom
is terughoudendheid geboden. De gelijkwaardigheid zal worden beoordeeld op
het moment dat eventuele voorstellen voorliggen.Hij wees erop dat in de afgelopen periode geen experimenten voor een LIO-schap
met werknemerstatus zijn uitgevoerd, omdat steeds is uitgegaan van de filosofie
van gezamenlijk optrekken met het veld, zelfs als dat tot vertraging leidt.
Dit gezamenlijk optrekken heeft echter wel onverwachte resultaten opgeleverd
en daarop moet nu verder worden gebouwd. Voor verdere experimenten is echter
een wetswijziging vereist. Hij stelde met klem dat hij geen toestemming vraagt
voor een integrale invoering, maar voor de mogelijkheid experimenten te kunnen
uitvoeren. Alleen als de mogelijkheden van een LIO-schap met werknemerstatus
in de praktijk zijn beproefd, is een evenwichtige afweging mogelijk. De huidige
LIO's werken «fulltime», maar het is niet duidelijk wat er gebeurt
als zij arbeidsongeschikt worden. Welke status hebben zij in dit opzicht?
Welke sociale zekerheid? De wetenschap dat de weerstand die in de vorige fase
bestond tegen de experimenten met het LIO-schap als zodanig is omgeslagen
in enthousiasme, rechtvaardigt de wens om die verdergaande stap te verkennen.
De scholen willen het liever niet vanwege de rechten die de LIO's aan een
dergelijke status zouden kunnen ontlenen, maar dit probleem is van de baan
zodra er wordt gesproken over een additionele vacature. Dan is er zeker sprake
van een win-win-situatie, want een additionele vacature is relatief goedkoop.
Het is niet de bedoeling een werknemerstatus te creëren gelijk aan de
status van een leraar: het gaat om wat sommigen noemen een juniorleraar. Er
wordt gezocht naar een aansluiting bij de functiewaardering en de ontwikkeling
van het leraarschap, iets wat overigens in alle andere sectoren voor de hand
liggend wordt geacht. De Kamer dringt er regelmatig op aan dat er meer leer-arbeidscontracten
tot stand komen en dat zou dan in het onderwijs niet kunnen?De minister merkte vervolgens op dat de nascholing een plaats moet krijgen
die in overeenstemming is met de ontwikkeling van het beroep leraar. De certificering
van de nascholing is nieuw. Hij nam die gedachte graag over om de nascholing
beter in perspectief te brengen.De regering zal de motie Liemburg c.s. uitvoeren, maar hoe dat zal gebeuren
staat nu nog niet vast. Hij ging ervan uit dat de Kamer hierover binnen drie
maanden kan worden geïnformeerd.In het kader van de uitvoering van «Kwaliteit en studeerbaarheid»
kunnen de scholen plannen indienen en daarin kunnen bestaande initiatieven
worden meegenomen. Hij onderstreepte de gedachte van een implementatietraject
bij PABO's èn scholen, maar wees erop dat er prioriteiten moeten worden
gesteld. Het Commeniusproject en de daaraan voorafgaande projecten hebben
geleerd dat het een reëel probleem is dat leraren die net zijn afgestudeerd,
moeten worden bijgeschoold op het punt van informatietechnologie. Alle reden
dus om dit bij de lerarenopleidingen nog beter te verankeren. Ondanks de vele
subsidies die ervoor moeten zorgen dat de informatietechnologie of andere
multimediale aanpakken integraal onderdeel van het lesproces uitmaken, is
er nog niemand op de lerarenopleidingen die les geeft op de wijze waarvan
zij zelf vinden dat er moet worden lesgegeven op de school. In dit ontwikkelingsproces
moeten PABO en LNO een voortrekkersrol gaan vervullen. Hij zei dat hij ervan uitgaat dat «korte termijn» tussen nu
en de komende week is; «langere termijn» is dus ook niet zo lang.
Het procesmanagement heeft een langere-termijnwerking. De eerste stappen op
weg naar het vergroten van de doelmatigheid, de hervorming tweede-graadslerarenopleidingen,
enz. kunnen per 1 augustus 1997 worden gezet.De PABO-up-regeling wordt niet afgeschaft, maar veranderd, in die zin
dat niet langer automatisch het recht bestaat op een extra bedrag van f 1100
per student. Daarvoor moet voortaan eerst een aanwijsbare prestatie worden
geleverd. Hierbij wordt impliciet uitgegaan van het gezamenlijk curriculum
en van het regionaal functioneren, ook weer tenzij... De gedachte is een fonds
te creëren waaruit iedere PABO kan putten voor concrete projecten die
worden getoetst aan de criteria aansluiting bij vitale lerarenopleidingen
en inpassing in samenwerkingsverbanden. De minister van OCW beheert het fonds,
maar wellicht wordt daarbij extern advies gezocht zoals bij het Vernieuwingsfonds
in het HBO.De kunstvakopleiding is een punt van aandacht. De minister zegde toe dat
hij op een later moment hierop zal terugkomen.Over het behoud van het veelkleurige patroon dat in het verleden is ontstaan,
kan geen verschil van mening bestaan, zo meende hij. De scholen met een sterke
levensbeschouwelijke identiteit kunnen door de manier waarop zij hun pedagogische
opdracht omschrijven en aanpakken, in sommige opzichten dienen als voorbeeld
voor andere scholen.De ontwikkelingen met het HBO en WO zijn in de afgelopen twintig jaar
in de richting gegaan van eigen meesterschap en een grote mate van eigen verantwoordelijkheid.
Dit heeft tot goede resultaten geleid: er is hier en daar wel eens sprake
van spanning, maar de kwaliteit is hoog. Daarom moet er soms wat water bij
de wijn worden gedaan. Hij vond het een goede zaak dat het procesmanagement
valt onder de HBO-raad maar overigens in overeenstemming is met zijn wensen.
Het is in zekere zin geclausuleerd, in die zin dat concrete, beleidsinhoudelijke
stappen in de Kamer zullen worden besproken.De minister zei tot slot dat het procesmanagement nu op korte termijn
zal worden ingesteld. De voorzitter van de commissie a.i.,CornieljeDe griffier van de commissie,Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), M. M. H. Kamp
(VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van Gelder (PvdA), ondervoorzitter,
Van de Camp (CDA), Huys (PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks, Rabbae (GroenLinks),
Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek (CDA), J. M. de Vries
(VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF), Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD),
Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma (PvdA), Sterk (PvdA), Van Vliet (D66),
Bremmer (CDA).Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Klein Molekamp (VVD), Valk (PvdA),
Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen (CDA), Lilipaly (PvdA), Van der
Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Bakker (D66),
Van 't Riet (D66), Deetman (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), Van
der Ploeg (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD),
Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Van Zuijlen (PvdA),
Verhagen (CDA), Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23328-24.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl