Trendnota Arbeidszaken Overheid 2008; Lijst van Vragen en Antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31201, nr. 24

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

28-01-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31201 nr. 24

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31201Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 64 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 201Trendnota Arbeidszaken Overheidspersoneel 2008nr. 24LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 23 januari 2008De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1 heeft een aantal vragen aan de regering voorgelegd over
paragraaf 3.3, de adviesfunctie, van de Trendnota Arbeidszaken Overheidspersoneel
2008 (TK 31 202, nr. 3 herdruk) van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.De regering heeft deze vragen beantwoord bij brief van 22 januari
2008. Vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,LeerdamAdjunct-griffie van de commissie,Hendrickx 1Kan nader worden toegelicht waarom de regering de adviesinfrastructuur
wil herzien? Wat is het doel van de voorgestelde operatie? Waarom wordt voorgesteld
de huidige adviesstructuur, die langs departementale lijnen is georganiseerd,
te veranderen? Wat zijn de problemen van het huidige stelsel?De herziening van de adviesinfrastructuur maakt deel uit van het Programma
Vernieuwing Rijksdienst. Dit programma is er op gericht de rijksdienst te
verkleinen en meer ontkokerd te doen functioneren. Om de ontkokering van de
rijksdienst effectief te doen zijn wordt voorgesteld ook de adviesraden, als
actoren in de eerste fase van het beleidsproces, meer ontkokerd en efficiënter
te organiseren.Het Nederlandse stelsel van adviesraden functioneert redelijk. Er worden
over het algemeen nuttige adviezen geproduceerd waarin nieuwe wegen worden
verkend en kritisch tegen ontwikkelingen wordt aangekeken. De belangrijkste
overwegingen om tot een aanpassing te komen zijn:a. het kabinet wil een vermindering van de beleidsdruk en beleidsdrukte.
Daartoe is o.a. het beleidsdeel van de ambtelijke dienst met 20% verkleind.
Het past in deze lijn om ook de adviesraden met een verglijkbaar percentage
te verkleinen.b. Er sprake van te weinig flexibiliteit. Adviesraden brengen volgens
een vast ritme adviezen uit, waarbij er te weinig relatie bestaat met de beleidsbehoefte
aan adviezen. De adviezen zijn soms ook te voorspelbaar, enerzijds doordat
er sprake is van een grote stabiliteit in de samenstelling van de adviesraden
en hun secretariaten, anderzijds doordat men met enige regelmaat op bepaalde
onderwerpen terugkomt zonder wezenlijk nieuwe richtingen aan te geven.c. De adviesraden zijn veelal departementaal georganiseerd. Met name waar
behoefte is aan een minder verkokerde beleidsvorming, worden daardoor kansen
gemist.Kern van de voorstellen is:a. een kleinere vaste kern per adviesraad, met tegelijkertijd een min
of meer vast aantal ad hoc-leden die ingezet kunnen worden voor specifieke
adviesopdrachtenb. Clustering waar mogelijk op een hoger abstractieniveau dan per departementc. Grotere uitwisselbaarheid van het personeel van de secretariatend. Verhouding gevraagd-ongevraagd advies 80: 20e. Reductie van de kosten met 20% Zoals is aangegeven in paragraaf 26
van de nota Vernieuwing Rijksdienst is de probleemanalyse van het kennis-
en adviesstelsel de laatste jaren op verschillende plaatsen gemaakt. De conclusies
uit twee Evaluaties van de Kaderwet adviescolleges (1997–2001, 2001–2005
TK 28 101, nr. 1 en TK 24 503, nr. 33), het rapport «Het
adviesstelsel doorgelicht» (TK 24 503, nr. 33), het rapport «Spelen
met doorwerking» (TK 24 503, nr. 33) signaleren de volgende
problemen, zoals ook weergegeven in de brief van de toenmalige minister van
Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties aan de Tweede Kamer (TK 24 503,
nr. 33):– het adviesstelsel werkt nog te vaak verkokerd waardoor intersectorale
advisering niet goed van de grond komt;– het advies en de adviesaanvraag sluiten vaak niet voldoende op
elkaar;– er wordt te weinig gebruik gemaakt van «frisse», nieuwe
leden waardoor de gegeven adviezen een zekere mate van voorspelbaarheid vertonen.Daarnaast werd uit het rapport «De overheid in de kennissamenleving»
eindverslag SG-Beraad dat in december 2004 is gepubliceerd duidelijk dat er
te veel ruimte is voor advies waar eigenlijk geen behoefte aan is en aan de andere kant weinig aandacht bestaat voor strategische advisering
voor de middellange termijn.Met de motie Nijs/Spies (TK 28 101, nr. 6) waarin de regering
wordt opgeroepen het adviesstelsel af te slanken, het stelsel efficiënter,
multidisciplinair op afstand en met flexibele resourcing opnieuw in te richten
is deze probleemanalyse door de Tweede Kamer overgenomen. Deze motie volgde
op de motie Verhagen (TK 29 800, nr. 4) waarin een afslanking op
onder andere adviesraden werd ingeboekt voor de jaren 2005, 2006 en 2007.2Zit achter de voornemens om het aantal adviesorganen
te clusteren en af te slanken ook de bedoeling om het primaat van de politiek
te versterken? Zo ja, hoe komt dat tot uitdrukking? Draagt de operatie er
juist niet toe bij dat «tegenmachten» worden verzwakt in plaats
van versterkt? Wat komt er terecht van de, ook door de regering beleden, noodzaak
van «georganiseerde tegenspraak», die zo vitaal voor een parlementaire
democratie wordt geacht?De belangrijkste overwegingen om tot een aanpassing van het adviesstelsel
te komen zijn:d. het kabinet wil een vermindering van de beleidsdruk en beleidsdrukte.
Daartoe is o.a. het beleidsdeel van de ambtelijke dienst met 20% verkleind.
Het past in deze lijn om ook de adviesraden met een verglijkbaar percentage
te verkleinen.e. Er sprake van te weinig flexibiliteit. Adviesraden brengen volgens
een vast ritme adviezen uit, waarbij er te weinig relatie bestaat met de beleidsbehoefte
aan adviezen. De adviezen zijn soms ook te voorspelbaar, enerzijds doordat
er sprake is van een grote stabiliteit in de samenstelling van de adviesraden
en hun secretariaten, anderzijds doordat men met enige regelmat op bepaalde
onderwerpen terugkomt zonder wezenlijk nieuwe richtingen aan te geven.f. De adviesraden zijn veelal departementaal georganiseerd. Met name waar
behoefte is aan een minder verkokerde beleidsvorming, worden daardoor kansen
gemist.Het doel van de herinrichting van het kennis- en adviesstelsel is niet
zozeer het versterken van het primaat van de politiek maar het tot stand brengen
van een ontkokerd en afgeslankt adviesstelsel dat efficiënt adviseert
en waarin kennis en beleid beter op elkaar aansluiten. Wel is daarbij het
streven de advisering beter te laten aansluiten op de adviesbehoefte van de
politiek. De beoogde herinrichting moet als resultaat hebben dat het adviesstelsel
wat betreft alle functies, ook die van «tegenmacht», beter gaat
functioneren. Daarbij geldt dat de omvang van de adviesorganen niets zegt
over de betekenis die zij als tegenmacht kunnen hebben.3Is er een analyse gemaakt van de resultaten van eerdere
ingrepen in de adviesinfrastructuur, zoals de minister het noemt? Is er lering
uit getrokken? Zo ja, welke?Zie het antwoord op vraag 1.4Hoe beoordeelt de regering de resultaten van de herziening
van het adviesstelsel, zoals die voortvloeide uit de operatie «Raad
op Maat»?In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw zijn een aantal studies
gedaan naar het ontstaan van de wildgroei en het ontbreken van samenhang in
het adviesstelsel. Deze onderzoeken wezen erop dat uniformering en
versobering van het adviesstelsel noodzakelijk was: er bleek namelijk een
onsamenhangend stelsel te zijn ontstaan, waarbij het politieke primaat uit
het zicht was verdwenen. Mede op basis van het onderzoek Raad op Maat (commissie-De
Jong) is toen besloten het adviesstelsel te herzien. Daarvoor zijn verschillende
wetten nodig geweest, waaronder de Herzieningswet adviesstelsel, ook wel bekend
onder de naam«woestijnwet». Alle bestaande adviescolleges werden
opgeheven en per ministerie zijn één of meer vaste adviescolleges
opnieuw ingesteld. Op 1 januari 1997 trad de Kaderwet Adviescolleges
in werking, als sluitstuk van de herzieningsoperatie. De Kaderwet heeft als
doel: het bewerkstelligen van versobering, creëren van meer transparantie,
verheldering van politieke besluitvorming en zorgen voor betere politieke
aansturing. Deze wet is niet zonder resultaat gebleven. Telde het adviesstelsel
in 1977 nog 368 van elkaar onafhankelijke permanente adviesorganen, na de
inwerkingtreding was er sprake van circa 25 vaste adviescolleges. Enkele jaren
na de inwerkingtreding ontstond er echter discussie over de werking van het
adviesstelsel (zie antwoord vraag 1).5Wat zijn voor de regering de voornaamste functies van
adviesorganen? Hoe oordeelt de regering in dit verband over draagvlakverbreding,
inschakeling van externe expertise, vertegenwoordiging en probleemverbreding?
Welke andere functies ziet de regering in dit verband?Zoals ook aangegeven in het rapport «Het adviesstelsel doorgelicht»
(TK 24 503, nr. 33) is de belangrijkste rol van de strategische adviescolleges
waar de paragraaf in de nota Vernieuwing Rijksdienst betrekking op heeft het
adviseren van de regering en beide Kamers der Staten-Generaal over hoofdlijnen
van beleid op de lange en middellange termijn. De adviescolleges kunnen daarnaast
de rol van vraagbaak vervullen, kunnen een signalerende functie hebben of
een rol spelen in het maatschappelijk debat, onder andere in de functie van «countervailing
power».Belangrijk is hierbij op te merken dat in meerdere rapporten «Het
adviesstelsel doorgelicht», Evaluatie Kaderwet Adviescolleges 2001–2004, «Spelen
met doorwerking» (alle TK 24 503, nr. 33) valt terug te lezen
dat de belangrijkste rol van strategische advisering nu onvoldoende uit de
verf komt. Departementen zijn daarvoor vaak te dominant gericht op de korte
termijn. Strategische adviesraden vervullen hun taken niet eenduidig en geven
ook andere dan strategische adviezen of richten zich (deels) op het maatschappelijk
debat. Er is teveel ruimte voor advies waar eigenlijk geen behoefte aan is.Een van de doelstellingen van de herinrichting van het adviesstelsel is
om door een betere communicatie tussen departementen en adviescolleges de
focus van het adviesstelsel meer te richten op strategische advisering.6Hoe beziet de regering de rol van adviesorganen? Gaat
het om het geven van «strategische» visies op complexe zaken of
om het leveren van «inhoudelijke» kennis over complexe zaken?
Wat moet de functie van adviesorganen zijn?Zie het antwoord op vraag 5.7Hoe beoordeelt de minister het feit dat na de invoering
van het adviesstelsel, zoals voortvloeiend uit het rapport «Raad op
Maat», er ook regelmatig ad hoc adviescommissies zijn ingesteld? Passen
deze ad hoc adviescommissies in de nieuwe opzet van de adviesinfrastructuur?De kaderwet adviescolleges voorziet in de mogelijkheid tot het instellen
van eenmalige (ad hoc) adviescolleges. Het instellen van een ad hoc commissie
past daarmee binnen «het adviesstelsel voortvloeiend uit het Rapport
Raad op Maat». De Kaderwet kent een soberheidsdoelstelling. Het kabinet
is daarom terughoudend met het instellen van eenmalige adviescolleges (motie-Halsema
29 508, nr. 1). Het instellingsbesluit van elk nieuw Kaderwet adviescollege
wordt mede door de minister van BZK ondertekend. Daar gaat in het algemeen
een behandeling in de ministerraad van het voornemen tot instelling van een
dergelijk college aan vooraf. De behandeling in de ministerraad en de medeondertekening
geven de mogelijkheid om de omvang van het stelsel te beheersen: een nieuw
adviescollege wordt alleen ingesteld na een strikte beleidsmatige afweging
en een juridische toets. Het instellen van een ad hoc commissie blijft ook
binnen het nieuwe stelsel mogelijk.In het herziene, flexibele adviesstelsel dat met de maatregelen in de
nota Vernieuwing Rijksdienst tot stand wordt gebracht, zal op termijn minder
behoefte zijn aan het instellen van ad hoc adviescommissies. Door binnen elk
adviesdomein de adviesgroepen in te richten op basis van het flexibele kaartenbakmodel
(adviesraad met een kleine vaste kern met daaromheen een flexibele schil)
kunnen ad hoc adviesaanvragen waarvoor nu tijdelijke adviescommissies moeten
worden ingesteld (die meer dan eens na verloop van tijd worden omgezet in
vaste adviescolleges, zie Evaluatie van de Kaderwet Adviescolleges TK 24 503,
nr. 33) worden beantwoord door een adviesgroep met deskundigen die uit
de kaartenbak kan worden samengesteld.8Hoe verhoudt het instellen van ongeveer 20 nieuwe (ad
hoc) commissies, in het eerste jaar van het nieuwe kabinet, zich tot het afslanken
van het reguliere adviesstelsel?Zoals in antwoord op de vorige vraag ook al aangegeven, is het kabinet
terughoudend met het instellen van adviescolleges. In het eerste jaar van
het nieuwe kabinet zijn vier eenmalige adviescolleges ingesteld. Echter, naast
de Kaderwet adviescolleges bestaat er een groot aantal (ca. 300) andere (ambtelijke)
commissies. Deze commissies vallen niet binnen het bereik van de Kaderwet
adviescolleges, omdat ze bijvoorbeeld adviseren over de uitvoering van beleid
of uit meer dan vijftig procent ambtenaren bestaan. Zie ook het antwoord op
vraag 7.9Kan de minister reageren op de hoofdbezwaren tegen
het «herontwerp van de adviesinfrastructuur», zoals die tijdens
een hoorzitting van Tweede en Eerste Kamer zijn verwoord door de Vice-president
van de Raad van State? Kan zij daarbij met name ingaan op diens opmerking
dat de minister zich te veel laat leiden door «bureaucratisch-bedrijfsmatige
logica»? En op diens vraag of op deze manier wel recht wordt gedaan
aan wat hij noemde «de maatschappelijke diversiteit» die niet
kleiner, maar groter wordt: «Moeten adviescolleges juist ook niet die
maatschappelijke diversiteit weerspiegelen in plaats van een evenbeeld van
de overheid te vormen?»Er is met waardering kennis genomen van het betoog van de Vice-president
van de Raad van State. De opmerking dat met het voorstel teveel wordt geredeneerd
volgens een «bureaucratisch-bedrijfsmatige logica» kan ik echter
niet delen: er wordt met de herinrichting van het adviesstelsel juist ingezet
op een verbetering van de kwaliteit van dit stelsel. Daartoe worden maatregelen
genomen als de ontkokering van het adviesstelsel zodat meer multidisciplinair
wordt geadviseerd (een van de vereisten uit de motie-Nijs/Spies TK 28 101,
nr. 6), de communicatie tussen departement en adviesgroepen
wordt verbeterd opdat betere adviesvragen worden gesteld en daarmee beter
bruikbare adviezen worden gegeven. Met de bevordering van de mobiliteit van
secretariaatsmedewerkers tussen de secretariaten van de verschillende adviesraden
wordt (conform de aanbeveling uit het rapport «Het adviesstelsel doorgelicht
van UvT en Berenschot, TK 24 503, nr. 33) beoogd de uitwisseling
van kennis te bevorderen en de doorwerking van adviezen te verbeteren.Het flexibeler inrichten van adviesraden aan de hand van het kaartenbak-model
kan een verfrissende werking hebben op het adviesstelsel, dat door het vaste
karakter van de adviesraden in enige mate rigide is, doordat uit een grotere
vijver van deskundigen gevist kan worden (zie ook Evaluatie van de Kaderwet
adviescolleges 2001–2004 TK 24 503, nr. 33). Het flexibeler
opzetten van de adviesgroepen geeft dus meer mogelijkheden om de diversiteit
in de maatschappij te weerspiegelen. De adviesfunctie blijft derhalve bestaan,
alleen anders en effectiever ingericht. Het is niet de bedoeling dat tegenspraak-functie
wordt uitgehold en evenmin dat advies alleen in dienst van beleid zou staan.10Wat gaat de minister doen met de talloze verbetervoorstellen
van de verschillende adviesraden, zoals die gegeven worden in antwoord op
vraag drie van de inventarisatie van de Eerste Kamer, weergegeven in het rapport
van de bijdragen voor de openbare bijeenkomst «Toekomst van de adviesen
kennisinfrastructuur»?In de nota Vernieuwing Rijksdienst is aangegeven dat de herinrichting
van het kennis- en adviesstelsel een veranderingsproces is dat in overleg
met de raden zal worden gestart, met daarbij een fasering. De bijdragen van
de adviesraden ten behoeve van de openbare bijeenkomst georganiseerd door
de Eerste Kamer zullen vanzelfsprekend in het verdere traject worden betrokken.11Verschillende adviesraden spreken positief over ontkokering
en samenhang in advisering. Zij vragen hierin wel meer regie. Hoe komt de
minister aan deze vragen tegemoet?Door ontkokering en clustering van raden in vijf beleidsdomeinen wordt
meer samenhang in de advisering bereikt. Wat betreft het verbinden van de
verschillende adviesgroepen met elkaar en met planbureaus en andere kennisinstituten
voorzien de voorstellen in een synergetische rol voor de WRR.Bij het vaststellen van werkprogramma’s en het concreet vragen van
advies kan vanuit departementen meer aandacht worden besteed aan het bestrijden
van overlap en verkokering in advisering. Dit kan bijvoorbeeld door, ingevolge
artikel 23 van de Kaderwet adviescolleges, aan een adviesvraag de voorwaarde
te koppelen dat deze multidisciplinair door adviesgroepen uit de verschillende
domeinen wordt opgepakt.Het kabinet werkt sinds twee jaar aan ontkokering door het totaal aan
werkprogramma’s van adviesraden en planbureaus in samenhang op één
moment in de ministerraad te bespreken.12Hoe vaak heeft een minister (persoonlijk) contact met
adviesorganen?Uit het rapport «Het adviesstelsel doorgelicht» (TK 24 503,
nr. 33) blijkt dat ruim de helft van de ondervraagde strategische adviescolleges
twee tot vier keer per jaar gesprekken voeren met de ambtelijke top en/of
bewindslieden. Dit contact vindt meestal plaats naar aanleiding van het concept-werkprogramma.13Hoeveel geld gaat de herinrichting van het adviesstelsel
kosten? Hoeveel geld gaat het opleveren?Het doel van de herinrichting is niet in de eerste plaats het behalen
van een budgettaire taakstelling. Ook wat betreft totale fte-taakstelling
is het aantal fte’s dat de afslanking op de secretariaten van de adviesraden
oplevert beperkt. Een inschatting van de kosten en de baten van de herziening
van het adviesstelsel is op voorhand niet te maken.14Welke kosten (personeel, huisvesting, etc.) zijn per
jaar verbonden aan de adviesorganen (graag de gegevens over de afgelopen drie
jaar)? Fte 2006Budget 2006Strategische adviescolleges183.421 306 000Technisch-specialistische adviescolleges152.811 668 918 Totaal vaste adviescolleges336.232 974 91815Hoe verhouden de voorgestelde maatregelen zich tot
de kosten, verbonden aan de adviesorganen en de kennisinstituten?Zie het antwoord op vraag 13.16Welke kosten zijn per departement en in het totaal
verbonden aan het instellen van ad hoc commissies (graag de gegevens over
de afgelopen drie jaar)? Welke kosten zijn per departement en in het totaal
verbonden aan het inhuren van externe beleidsadviseurs en strategische adviseurs
(graag de gegevens over de afgelopen drie jaar)?Het Kabinet heeft in 2005 besloten alle vergoedingen die leden van adviescommissies
van de Rijksoverheid ontvangen openbaar te maken. Alle vergoedingen van nieuw
in te stellen commissies worden in zowel de Staatscourant als via de website
van de departementen gepubliceerd.In het herziene, flexibele adviesstelsel dat met de maatregelen in de
nota Vernieuwing Rijksdienst tot stand wordt gebracht, zal op termijn minder
behoefte zijn aan het instellen van ad hoc adviescommissies. Door binnen elk
adviesdomein de adviesgroepen in te richten op basis van het flexibele kaartenbakmodel
(adviesraad met een kleine vaste kern met daaromheen een flexibele schil)
kunnen ad hoc adviesaanvragen waarvoor nu tijdelijke adviescommissies moeten
worden ingesteld (die meer dan eens na verloop van tijd worden omgezet in
vaste adviescolleges, zie Evaluatie van de Kaderwet Adviescolleges TK 24 503,
nr. 33) worden beantwoord door een adviesgroep met deskundigen die uit
de kaartenbak kan worden samengesteld. Zie het antwoord op vraag 7 en 8.17Is de «probleemanalyse» over advisering,
adviescolleges en adviesstelsel, zoals gemaakt in de nota Vernieuwing Rijksdienst,
niet veel te algemeen om tot zo’n vergaand «herontwerp van de
adviesinfrastructuur» te komen? Welke concrete aanwijzingen en signalen
zijn er dat er een overmaat aan adviezen is? Welke maatstaf hanteert de minister
om de kwaliteit te meten? Waarop is gebaseerd dat beleidsadviezen «soms
te weinig bruikbaar [...] voor beleid» zijn?Zie het antwoord op vraag 1.18Van wie zijn de «veelgehoorde signalen»
dat er teveel adviezen en studies zijn afkomstig? Welke argumenten werden
daarvoor gebruikt? Wie beoordeelt of die al dan niet terecht zijn?Zie het antwoord op vraag 1.19Hoe is de beoordeling van de verschillende raden tot
stand gekomen? Wie zijn bij deze beoordeling betrokken?Voor de herinrichting van het adviesstelsel is het stelsel als geheel
beschouwd en is gezocht naar oplossingen die het stelsel als geheel beter
doen functioneren. Daarvoor is gebruikt gemaakt van de rapporten en evaluaties
die worden genoemd in het antwoord op vraag 17: deze rapporten zijn het resultaat
van onderzoek waarin het functioneren van alle adviescolleges in de zin van
de Kaderwet is betrokken.20Blijft er voldoende kennis en netwerk behouden binnen
de adviesraden bij voorgenomen afslanking?De afslanking, die voornamelijk betrekking heeft op de secretariaten,
hoeft geen afbreuk te doen aan de kennis en netwerken binnen het adviesstelsel.
Een van de maatregelen, de versterking van de mobiliteit van secretariaatsmedewerkers
tussen de secretariaten van de verschillende adviescolleges kan, conform een
van de aanbevelingen in het rapport «Spelen met doorwerking» (TK
24 503, nr. 33), juist een impuls betekenen voor de verdieping van
de kennis en vergroting van het netwerk tussen de adviesraden. De flexibeler
opzet van de raden zelf, door middel van implementatie van elementen van het
kaartenbakmodel geeft de mogelijkheid om de adviescolleges meer «verfrissend»
samen te stellen, waardoor de groep deskundigen en de hoeveelheid kennis waaruit
wordt geput niet alleen groter wordt, maar ook de kennis regelmatig wordt
ververst.21Hoe kan worden gegarandeerd dat in de nieuwe, voorgestelde
opzet van het adviesstelsel de negatieve signalen, zoals beschreven, worden
omgebogen tot positieve signalen? Van wie, vanuit welke «stakeholders»,
komen deze negatieve signalen? Hoe luiden deze negatieve signalen meer specifiek?Zoals in het antwoord op vraag 1 is weergegeven zijn de signalen ontleend
aan meerdere onderzoeken die in het recente verleden zijn uitgevoerd. Voor
het opstellen van deze rapporten is met alle stakeholders gesproken.22Wat wordt bedoeld met de zin «Ook de rijksdienst
is nog onvoldoende in staat de wisselwerking tussen kennis en beleid effectief
te organiseren»?Deze zin heeft betrekking op het probleem dat ook in de brief van de minister
van BVK aan de Tweede Kamer (TK 24 503, nr. 33) als een van de hoofdproblemen
in het huidige adviesstelsel wordt geduid: «dat advies en adviesaanvraag
vaak niet voldoende op elkaar aansluiten.» Om dit probleem op te lossen
zijn o.a. kenniskamers ingesteld waarin beleidsmakers en medewerkers van kennisinsituten-
en adviesraden elkaar kunnen ontmoeten. De werking van deze kenniskamers moet
worden versterkt door de verbinding met de politiek-ambtelijke top duidelijker
te leggen, bijvoorbeeld door toegang te bieden tot de bestuursraad
van een departement.23Kan nader worden toegelicht waarom de regering de WRR «ten
volle zijn plaats» wil laten behouden?De WRR adviseert de regering op multidisciplinaire wijze over toekomstige,
strategische ontwikkelingen die van groot maatschappelijk belang zijn. De
in het antwoord op vraag 1 gesignaleerde problemen die het huidige kennis-
en adviesstelsel kenmerken komen niet terug in een analyse van het functioneren
van de WRR.24In hoeverre zorgt de WRR voor een ontkokerde en flexibele
manier van werken als het om het adviesstelsel gaat?Zoals in eerdere antwoorden gesteld wordt het huidige adviesstelsel gekenmerkt
door onvoldoende synergie. Tussen adviescolleges onderling en tussen adviescolleges
en kennisinstellingen bestaat te weinig communicatie en wordt te weinig samengewerkt
(zie ook «Het adviesstelsel doorgelicht», TK 24 503, nr. 33).
De WRR kan door zijn centrale plaats in de kennis- en adviesinfrastructuur
de synergie tussen adviescolleges en kennisinstellingen versterken en een
horizontaal netwerk onderhouden om zodoende de uitwisseling van kennis, methoden
en technieken te bevorderen. Daarbij gaat het om het organiseren van inhoudelijke,
betekenisvolle interactie. De WRR zal geen verticale, coördinerende positie
in het nieuwe adviesstelsel innemen. De WRR kan door zijn synergetische rol
een bijdrage leveren aan ontkokering en flexibilisering, maar deze doelstellingen
zullen vooral door de wijzigingen in het adviesstelsel zelf moeten worden
gerealiseerd.25Roept het pleidooi voor clustering niet het risico
op dat (beleids-)advisering ondergeschikt wordt gemaakt aan verkokerde departementale
en ambtelijke structuren en patronen? Is dit voor een organisatie die top –
down wordt geleid wel een goede methode om coördinatie tot stand
te brengen? Waarom wordt teruggegrepen op een indeling die ook al meer dan
25 jaar oud is? Is er niet veel meer te zeggen voor benadering die uitgaat
van actuele politieke en maatschappelijke kwesties? Juist ook om de gewenste
aansluiting met beleid beter tot stand te brengen?De in de nota Vernieuwing Rijksdienst voorgestelde herziening van het
adviesstelsel is er juist op gericht de verkokering en versnippering in het
adviesstelsel langs departementale lijnen terug te dringen. De relatie tussen
adviesraden en departementen wordt juist strategisch sterker, omdat departementen
samen vragen articuleren en waar nodig samen op adviezen reageren. De wijze
waarop de vijf domeinen vervolgens met elkaar in verband worden gebracht –
met de WRR als inhoudelijke intermediair – is niet verticaal, maar in
tegendeel juist horizontaal. Dat is waarschijnlijk ook het verschil met de
Cie Vonhoff, waarbinnen nog sterk werd gedacht in termen van sturen in plaats
van het organiseren van kwalitatief hoogwaardige verbindingen. De clustering
naar vijf domeinen is weliswaar een idee dat al 25 jaar geleden is voorgesteld,
maar dat nooit goed is geëffectueerd. Met de zogenaamde Woestijnwet is
gekozen voor verkokering, maar voortschrijdend inzicht bestaat erin dat deze
indeling heeft geleid tot communicatie langs departementale lijnen en paradigmata,
hetgeen soms zeker nuttig is, maar onvoldoende strategische meerwaarde heeft
opgeleverd.Met het overnemen van elementen van het «kaartenbakmodel»
krijgen adviescolleges toegang tot een grotere bron van deskundigheid die
bovendien, vanwege het flexibele karakter, regelmatig ververst kan worden.
In grote lijnen komt dit model neer op een adviesraad met een kleine vaste
kern van leden met daaromheen een flexibele schil van deskundigen. Uit deze
kaartenbak van deskundigen kan per advies een commissie worden samengesteld.
Zodoende kan op actuele maatschappelijke en politieke kwesties juist meer
dan nu het geval is worden geadviseerd door de adviescolleges die deel uitmaken
van het adviesstelsel en hoeft minder een beroep gedaan te worden op externe
deskundigen: deze deskundigen kunnen namelijk makkelijk worden opgenomen in
de kaartenbak (zo leert ook de praktijk van de Gezondheidsraad).Naast de voorgenomen herziening is het sinds 2006 gebruik dat het kabinet
jaarlijks alle werkprogramma’s van adviesraden en planbureaus integraal
in de ministerraad bespreekt. Deze bespreking in de Ministerraad draagt bij
aan een integrale afweging van gewenste adviezen in het licht van de actuele
politieke en maatschappelijke kwesties en van strategische vraagstukken die
meer in de toekomst liggen. Dit is een eerste stap in de goede richting. In
2007 hebben de secretariaten van de adviesraden hun werkprogramma’s
collectief aan de MP aangeboden waarbij alle voornemens binnen het kader van
het beleidsprogramma zijn geplaatst.26Wat wordt bedoeld met de «synergetische rol»
voor de WRR?Zoals in eerdere antwoorden gesteld wordt het huidige adviesstelsel gekenmerkt
door verkokering. Het gevolg van die verkokering is dat er tussen adviescolleges
onderling en tussen adviescolleges en kennisinstellingen te weinig communicatie
bestaat en te weinig samen wordt gewerkt (zie ook «Het adviesstelsel
doorgelicht», TK 24 503, nr. 33). De WRR kan door zijn centrale
plaats in de kennis- en adviesinfrastructuur de communicatie tussen adviescolleges
en kennisinstellingen versterken om zodoende de uitwisseling van kennis, methoden
en technieken te bevorderen.27Waarom wordt gekozen voor de indeling «fysieke
omgeving»; «sociaal-culturele omgeving»; «economie»; «bestuur
en veiligheid»; en het «internationale veld»? Waarom lijkt
dat een vruchtbare indeling van de kennis- en adviesinfrastructuur?Zie het antwoord op vraag 25.28Waarom stelt de regering voor te ontkokeren en af te
stappen van de historisch gegroeide lijnen en vervolgens vijf specifieke beleidsgebieden
naar voren te schuiven? Zijn de gehanteerde indelingen van regeringsbeleid
niet ook door de tijd bepaalde indelingen? Creëert de regering hiermee
niet een nieuwe «kokering»?Zie het antwoord op vraag 1 en vraag 25.29Kan de minister nog eens helder uiteenzetten wat haar
voor ogen staat? Is het inderdaad de bedoeling dat er, onder regie van de
WRR, vijf adviesraden komen, één voor elk van de voornaamste
domeinen van het regeringsbeleid? Gaan die adviesraden, volgens de voorstellen
van de minister, werken volgens een «kaartenbakmodel» (kleine
raad, subcommissies naar behoefte)? En wordt die complete «adviesinfrastructuur» gerealiseerd door kleinere, flexibele en vooral ook gecentraliseerde
secretariaten?De belangrijkste overwegingen om tot een aanpassing van het adviesstelsel
te komen zijn:g. het kabinet wil een vermindering van de beleidsdruk en beleidsdrukte.
Daartoe is o.a. het beleidsdeel van de ambtelijke dienst met 20% verkleind.
Het past in deze lijn om ook de adviesraden met een verglijkbaar percentage
te verkleinen.h. Er sprake van te weinig flexibiliteit. Adviesraden brengen volgens
een vast ritme adviezen uit, waarbij er te weinig relatie bestaat met de beleidsbehoefte
aan adviezen. De adviezen zijn soms ook te voorspelbaar, enerzijds doordat
er sprake is van een grote stabiliteit in de samenstelling van de adviesraden
en hun secretariaten, anderzijds doordat men met enige regelmat op bepaalde
onderwerpen terugkomt zonder wezenlijk nieuwe richtingen aan te geven.i. De adviesraden zijn veelal departementaal georganiseerd. Met name waar
behoefte is aan een minder verkokerde beleidsvorming, worden daardoor kansen
gemist.Kern van de voorstellen is:f. een kleinere vaste kern per adviesraad, met tegelijkertijd een min
of meer vast aantal ad hoc-leden die ingezet kunnen worden voor specifieke
adviesopdrachteng. Clustering waar mogelijk op een hoger abstractieniveau dan per departementh. Grotere uitwisselbaarheid van het personeel van de secretariateni. Verhouding gevraagd-ongevraagd advies 80: 20j. Reductie van de kosten met 20%Voor de details van de voorgestane verandering van het adviesstelsel verwijs
ik u naar paragraaf 34 van de nota Vernieuwing Rijksdienst. Daarbij moet
opgemerkt worden dat de WRR geen leidende regierol maar een synergetische
rol krijgt in het herziene stelsel van adviescolleges, waarbij het gaat om
het verbinden van adviescolleges met elkaar en met kennisinstellingen. Voor
de adviescolleges in de verschillende domeinen geldt dat bekeken zal worden
in hoeverre elementen van het kaartenbakmodel (adviescollege bestaande uit
een kleine vaste kern met daaromheen een flexibele schil die ook ad hoc vragen
aankan) kunnen worden toegepast. Met betrekking tot de secretariaten, waarvoor
ook de rijksbrede taakstelling op de kolom kennis/advies/beleid van 20%
geldt, wordt geen centralisatie voorgesteld, maar wel ingezet op het vergroten
van de mobiliteit van secretariaatsmedewerkers tussen de verschillende adviescolleges.30Hoe verhoudt zich de noodzaak van kennis van het politiek
ambtelijk proces met het «kaartenbakmodel»? Is dit laatste niet
uitsluitend relevant bij specialistische adviezen?Doelstelling van een flexibeler opzet van de adviescolleges is dat, meer
dan in de huidige vaste samenstelling van de adviesraden, per hoofdprobleem
de beste expertise kan worden gemobiliseerd. Daarbij geldt dat het «kaartenbakmodel»
van de Gezondheidsraad zeker niet één op één kan
worden overgezet naar de strategische adviesraden, maar het overnemen van
de waardevolle elementen van dit flexibele model kansen biedt op een flexibeler
adviesfunctie. De bij adviesraden (zowel leden als secretariaat) aanwezige
kennis van het politiek-ambtelijk proces kan met een flexibeler en groter
bestand van deskundigen en de daarmee gepaard gaande toename van diversiteit
van deskundigheid, juist verder vergroot worden.31Hoe verhoudt zich de noodzaak van «advisering
in perspectief», ook in historisch en institutioneel perspectief, met
het «kaartenbakmodel»?Zie het antwoord op vraag 30.32In hoeverre kan met het «kaartenbakmodel» à
la de Gezondheidsraad worden bevorderd dat er onpartijdige, objectieve en
onafhankelijke adviezen worden uitgebracht? Wie bepaalt welke deskundige uit
de «kaartenbak» wordt benaderd? Is dat de adviesraad zelf of de
regering?De voorgestelde herziening van het adviesstelsel heeft geen gevolgen voor
artikel 12 van de Kaderwet adviescolleges: ook in de toekomst zullen de leden
van een adviescollege worden benoemd op grond van hun deskundigheid. Hun lidmaatschap
is niet afhankelijk van het bekleden van een bepaalde functie of het hebben
van een bepaalde hoedanigheid Ook vertegenwoordigen de leden geen bijzondere
belangen (MvT, 24 503, nr. 3, p. 13).Ook met het kaartenbakmodel dienen de leden hun functie onafhankelijk
uit te oefenen. Het overnemen van de waardevolle elementen van het «kaartenbakmodel»
heeft het vergroten van de flexibiliteit en deskundigheid van adviesraden
tot doel. De toename aan expertise en perspectieven van waaruit geadviseerd
wordt biedt daarnaast extra garanties voor onpartijdigheid, objectiviteit
en onafhankelijkheid van de advisering door een adviescollege: doordat gekozen
kan worden uit een grote groep aan deskundigen en daardoor eventuele belangenbehartiging
kan worden geneutraliseerd door een evenwichtige samenstelling van de specifieke
adviescommissie.De keuze van deskundigen voor het opstellen van een specifiek advies wordt
gemaakt door de adviesraad zelf, naar het voorbeeld van de Gezondheidsraad,
door een vaste kern onder meer bestaand uit de voorzitter van de adviesraad.33Kan de minister uitleggen hoe zij zich de toekomstige
adviesfunctie op het terrein van energie, wetenschap en technologie voorstelt?
Komt er een centrale adviesraad volgens het kaartenbakmodel? Of wordt het
een ad hoc structuur?Indien op het terrein van energie, wetenschap en technologie behoefte
bestaat aan een adviesgroep kan op dit terrein een nieuwe adviesgroep worden
ingesteld, die ter bevordering van de flexibiliteit in advisering en het actuele
gehalte van de kennis, met een kleine vaste kern met daaromheen een flexibele
schil die ook ad hoc vragen aankan. Indien in de adviesbehoefte beter kan
worden voorzien door het per onderwerp samenstellen van ad hoc commissies
kan daar natuurlijk ook voor worden gekozen.34Hoe reageert de minister op klachten van de Gezondheidsraad
dat deze raad al veel meer dan 20% is «gekort»? Is het
juist dat de korting oploopt tot 40% en dat noodzakelijke adviezen –
welke? – op zich laten wachten?De uitvoering van de taakstelling met betrekking tot de Gezondheidsraad
behoort tot de verantwoordelijkheden van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft
mij bericht dat het beeld dat de Gezondheidsraad door de nieuwe taakstelling
voor 40% wordt aangeslagen in vergelijking met andere onderdelen (zoals
eerder in een brief aan de Eerste en Tweede Kamer door de voorzitter
van de raad is geschetst en in de media ook aandacht heeft gekregen) niet
correct is. Zoals aangegeven bedraagt de huidige taakstelling voor de Gezondheidsraad
20%. In de afgelopen periode heeft de Gezondheidsraad te maken gehad
met taakstellingen die zijn doorgevoerd bij de kabinetten van Balkenende I
en II. Voor de Gezondheidsraad betrof dit de motie Verhagen uit de Tweede
Kamer die leidde tot een bijstelling van € 390 000 en de taakstellingen
Balkenende I en II (respectievelijk € 376 000 en € 210 000).
De Gezondheidsraad is bij deze taakstellingen zeker niet harder aangeslagen
dan andere adviesraden zoals de RVZ en de RMO. Ook de andere VWS-onderdelen
zijn getroffen door de cumulatie van opeenvolgende taakstellingen.35Is het mogelijk een actueel overzicht op te stellen
van zowel de kenniscentra van het Rijk zelf, als van de kenniscentra die door
het Rijk worden ingehuurd? Zo ja, zou de Kamer deze dan kunnen ontvangen?Het is niet mogelijk een volledig en actueel overzicht van de bedoelde
kenniscentra op te stellen. Volledige beantwoording van deze vraag zou een
gedetailleerd onderzoek vergen naar alle subsidies en onderzoeksopdrachten
die door de rijksoverheid (in al haar verschijningsvormen) zijn verstrekt
respectievelijk zijn uitgezet. Het is wel mogelijk om een overzicht te geven
van de kenniscentra van het Rijk (dus de eerste categorie waarnaar wordt gevraagd).
Daarbij past wel de kanttekening dat er in deze categorie aanzienlijk verschillen
qua formele status en feitelijke omvang bestaan. Per departement betreft het
de volgende onderdelen dan wel instituten:Algemene ZakenDe Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid (WRR); BZKInterWad; iPKIoverheid;
Kenniscentrum e-overheid; OSOSS; Dienst Nationale Recherche Informatie (KLPD); BZRaad voor het Wetenschappelijk
Onderzoek in het kader van de Ontwikkelingssamenwerking; DefensieCoördinatiecentrum
Expertise Militaire Gezondheidszorg; Defensie Telematica Organisatie; Nederlandse
Defensie Academie; Economische ZakenCentraal
Planbureau; EIM (MKB-kenniscentrum); Nuclear Research and Consultancy Group
vof; Stichting Energieonderzoek Centrum Nederland; Stichting Projectbureau
Duurzame Energie; Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS); FinanciënEDP Audit
Pool; Kenniscentrum PPS;JustitieKenniscentrum
Wetgeving; Expertisecentrum Rechtspleging en Rechtshandhaving; Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum; Nederlands Forensisch Instituut; LNVGroene Kennis Coöperatie;
InnovatieNetwerk Groene Ruimte en Agrocluster;OCWRijksdienst voor Archeologie,
Cultuurlandschap en Monumenten, sectoren Kennis Uitwisseling en Kennis Erfgoed;
Nationaal Archief; Koninklijke Bibliotheek; Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk
Onderzoek; VenWKoninklijk Nederlands
Meteorologisch Instituut; VWSRijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM); Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP); VROMMilieu- en Natuurplanbureau;
Ruimtelijk Planbureau; Raad voor Ruimtelijk, Milieu- en Natuuronderzoek.36Hoeveel kennisinstellingen c.q. instituten zijn er
in Nederland? Welke betreft het? Hoeveel geld is daar mee gemoeid?Ook deze vraag is zonder een uitvoerig onderzoek niet volledig te beantwoorden.
Er bestaan namelijk talloze kennisinstellingen- en instituten in Nederland,
variërend van het NICIS (het interdisciplinaire kenniscentrum voor grote-stedenvraagstukken)
tot de IJsselacademie (het onderzoeksinstituut en kenniscentrum voor taal,
geschiedenis en traditie van Overijssel). In 2004 is er door de ambtelijke
commissie-Van Maanen onderzoek verricht naar het budget en aantal fte’s
van kenniscentra. Door het ontbreken van een eenduidige definitie van het
begrip kenniscentrum bleek een eenduidige en volledige inventarisatie niet
mogelijk. De resultaten van het onderzoek dienen dan ook met de grote voorzichtigheid
te worden geïnterpreteerd. Uit de inventarisatie kwam naar voren dat
er bij de geïnventariseerde kenniscentra (171) ongeveer 10 000 fte
werkzaam is en dat de gezamenlijke begroting (instellingsubsidie, projectsubsidie,
doeluitkering, etc.) wordt geschat op ongeveer 1 mld. euro. Beperkt tot de
instituten die zijn verbonden aan de Koninklijke Nederlandse Academie van
Wetenschappen, dan gaat het om de volgende instellingen:1. Centraal Bureau voor Schimmelcultures;2. Data Atchiving en Networked Services (DANS);3. Fryske Akademy;4. Hubrecht Instituut;5. Huygens Instituut;6. Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG);7. Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen;8. Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut;9. Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social
Sciences;10. Rathenau Instituut;11. Cardiologisch Instituut Nederland;12. Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV);13. Meertens Instituut;14. Roosevelt Study Center;15. Virtual Knowledge Studio for the Humanities and the Social Sciences37Hoe reageert de minister op de tegenwerping dat het «kaartenbakmodel»
een te mechanische manier van omgaan met adviescolleges is, en op het nadeel
dat het niet het beste (advies) uit mensen zou halen, en dat het met name
mensen met gezag en expertise uit bedrijfsleven, wetenschap en maatschappij,
afschrikt?Niet valt in te zien in waarom de inbreng van de deskundigen in een adviesraad
die is samengesteld volgens het kaartenbakmodel van mindere kwaliteit zou
zijn dan de inbreng van leden van een meer «vaste» adviesraad.
De ervaringen met de Gezondheidsraad geven ook geen aanleiding voor een dergelijke
veronderstelling. Zoals eerder vermeld biedt het inrichten van een adviesraad
volgens het kaartenbakmodel juist kansen om voor specifieke adviezen gebruik
te maken van meer diverse deskundigheid waarbij een probleem vanuit meer verschillende
perspectieven bekeken kan worden. Dit kan juist een impuls betekenen voor
de kwaliteit van de advisering door adviesraden.38Hoe kan met het «kaartenbakmodel» à
la de Gezondheidsraad belangenbehartiging worden voorkomen?De gevaren voor belangenbehartiging zijn bij een adviesraad samengesteld
volgens het model van de Gezondheidsraad niet meer aanwezig dan bij een adviesraad
die een vaste samenstelling kent. Daarbij kan opgemerkt worden dat een meer
diverse, flexibele samenstelling van een adviesraad waarborgen biedt tegen
belangenbehartiging omdat bij samenstelling van de groep deskundigen die een
specifiek advies moet verzorgen rekening kan worden gehouden met een uitgebalanceerde
vertegenwoordiging van de verschillende «professionele/wetenschappelijke»
belangen.Ook met het kaartenbakmodel dienen de leden hun functie onafhankelijk
uit te oefenen. Het overnemen van de waardevolle elementen van het «kaartenbakmodel»
heeft het vergroten van de flexibiliteit en deskundigheid van adviesraden
tot doel. De toename aan expertise en perspectieven van waaruit geadviseerd
wordt biedt daarnaast extra garanties voor onpartijdigheid, objectiviteit
en onafhankelijkheid van de advisering door een adviescollege: doordat gekozen
kan worden uit een grote groep aan deskundigen en daardoor eventuele belangenbehartiging
kan worden geneutraliseerd door een evenwichtige samenstelling van de specifieke
adviescommissie.39In hoeverre kunnen planbureaus worden beschouwd als
adviesorganen, een en ander gelet op hun output? In hoeverre is er sprake
van een overlap tussen de werkzaamheden van planbureaus en adviesorganen?Planbureaus zijn opgericht om bij te dragen aan de onderbouwing van beleid.
Anders dan adviesraden is de primaire taak van de planbureaus als kennisinstituut
is het genereren van wetenschappelijke informatie over maatschappelijke ontwikkelingen,
beleidsalternatieven en beleidsgevolgen, het maken van prognoses en verkenningen
en doen van evaluatieonderzoek (ex post en ex ante). De planbureaus hebben
ook een adviserende functie bij de beleidsvoorbereiding, onder andere in onderraden
van de MR en ambtelijk voorportalen. Planbureaus zijn hiërarchisch ondergeschikt
aan de minister. Dit is meteen het belangrijkste organisatorische verschil
met Kaderwet Adviescolleges. Kaderwet adviescolleges zijn externe adviescolleges.
Dat wil zeggen dat ten minste de helft van de leden bestaat uit personen die
geen rijksambtenaar zijn en niet tot hoofdfunctie hebben de minister te adviseren
over de problematiek waar het adviescollege voor is ingesteld.Elk jaar worden de werkprogramma’s van de adviesraden en planbureaus
in de ministerraad besproken. Doel van de bespreking is om de leden van de
MR zicht te bieden op het totaal aan voorgenomen studies en adviezen teneinde
hierop desgewenst te kunnen sturen en de overlap van werkzaamheden zoveel
mogelijk te vermijden.40Welke kosten zijn per jaar verbonden aan de planbureaus
en kennisinstituten (graag de gegevens over de afgelopen drie jaar)?De kosten van de planbureaus over de afgelopen jaar zijn: 200520062007Ruimtelijk Planbureau6 5726 7116 757 Milieu- en Natuurplanbureau–32 19635 172SCP9 1528 5116 366CPB13 30513 00413 502Met publieke kennisinstituten wordt gedoeld op instellingen die zich uit
hoofde van hun publieke taak specifiek richten op het verzamelen, ontwikkelen
en beheren van kennis. Tegenwoordig worden weinig kennisinstellingen nog volledig
uit publieke middelen gefinancierd. De financiering kan geschieden door subsidies
of eerste geldstroom vanwege de Staat. De onderlinge verschillen qua rechtsvorm
tussen de kennisinstituten zijn erg groot: ZBO’s, stichtingen, wetsduiding
en agentschappen. Er is geen centrale registratie van (volledig danwel overwegend)
publiekgefinancierde kennisinstanties. De plannen in de nota Vernieuwing Rijksdienst
zien enkel op de strategische adviesraden en de planbureaus.41Kan de minister toelichten hoe zij zich de «kweekvijver»
voorstelt? Onder wiens regie komt die? Is overwogen de WRR die rol toe te
delen?Het bevorderen van de flexibiliteit en de mobiliteit van secretariaatsmedewerkers
tussen de verschillende adviesraden heeft tot gevolg dat deze medewerkers
op verschillende terreinen van wetenschap kennis krijgen van een veelheid
aan methoden en technieken. Hierbij geldt dat elk van de vijf domeinen kan
beschikken over een eigen secretariaat. Hierdoor wordt niet alleen de kennis
van de secretariaatsmedewerkers uitgebreid, als resultaat van de kruisbestuiving
tussen secretariaatsmedewerkers wordt ook de kwaliteit van het adviesstelsel
als geheel verhoogd. Hiermee wordt ook opvolging gegeven aan de aanbevelingen
in het rapport «Spelen met doorwerking» van de Universiteit Tilburg
en Berenschot (TK 24 503, nr. 33) dat de uitwisseling van kennis
en kunde tussen secretariaten uiteindelijk zorgt voor een betere doorwerking
van adviezen in het beleid. In dit proces is niet voorzien in een regierol
van de WRR; het bevorderen van mobiliteit en flexibiliteit is een zaak van
de adviesraden/secretariaten van adviesraden zelf die de onderlinge kennisuitwisseling
en mobiliteit van medewerkers moeten bevorderen.42Staat het streven van de minister naar een totale reductie
van 20% van het aantal functies op de secretariaten van de adviesraden
gelijk aan het pleidooi van het SGO? Komt deze doelstelling bovenop de generieke
efficiencytaakstelling van 5%? Is er (al) een meer specifieke verdeling
te geven?In het SGO-voorstel «Verkokering Voorbij», dat is opgenomen
in het Coalitieakkoord «Samen werken, samen leven», is uitgegaan
van een afslanking op de kolom kennis/advies/beleid van 20%; de 5%
generieke efficiencytaakstelling is in dit cijfer inbegrepen. Wat betreft
de specifieke verdeling kan gemeld worden dat de taakstelling op het secretariaat
van de ROB/Rfv van € 16 000, € 32 000, € 64 000, € 128 000
(2008 e.v.) onderdeel uit van de totale taakstelling op de apparaatskosten
van het ministerie van Binnenlandse Zaken opgenomen in begrotingsartikel 12.1.
In de begroting van het ministerie van VWS is ten aanzien van de Raad voor
de Volksgezondheid en de Gezondheidsraad in de meerjarenramingen onder niet-beleidsartikel
98 ook de rijksbrede taakstelling van 20% op de kolom kennis/advies/beleid
verwerkt. In de begroting van het ministerie van LNV loopt, onder artikel
24 Landschap en Recreatie, de financiering van de Raad Landelijk Gebied wat
betreft geld mee in de algehele taakstelling van LNV voor de periode 2008–2011.43Is het uitgesloten dat het terugbrengen van het aantal
functies bij de adviesraden met 20% zal leiden tot extra inhuur van
externe advisering? Zo ja, op welke wijze wordt dit voorkomen?
Zo neen, is hier sprake van een goede kosten/batenafweging?Het overnemen voor de adviesgroepen in het adviesstelsel van het flexibele
kaartenbakmodel biedt daarnaast juist de mogelijkheid om de advisering die
voorheen extern moest worden uitgezet nu te laten uitvoeren door een groep
van deskundigen uit de (grotere) flexibele kaartenbak. Te verwachten valt
dat niet alleen de inhuur van externe adviseurs hierdoor juist zal afnemen,
ook een verdere toename van het aantal vaste adviescolleges die de tweede
evaluatie van de Kaderwet adviescolleges (24 503, nr. 33) liet zien
(waarvoor het gebrek aan flexibiliteit als oorzaak werd aangewezen) zal hierdoor
kunnen worden voorkomen.In de nota Vernieuwing Rijksdienst (par. 126) wordt overigens gesteld
dat uitdrukkelijk moet worden voorkomen dat de afgeslankte functies weer worden
opgevuld door de inhuur van externen. Ten uitvoering van de motie Pechtold
over een nulmeting externe inhuur zal een overzicht gestuurd worden aan de
Tweede Kamer van de inhuur die gerelateerd is aan de personeelsbudgetten.44Gaat de minister een grens stellen m.b.t. de externe
inhuur van expertise en externe adviseurs? Waar zou volgens de minister deze
grens moeten liggen?Zie het antwoord op vraag 43.45Wil de minister de secretariaten achter de adviescolleges
op een hoop vegen? Wordt een medewerker geacht afwisselend en wellicht zelfs
roulerend voor verschillende adviesraden te werken? Draagt dat werkelijk bij
tot grotere expertise?Zie het antwoord op vraag 41.46Wat wordt bedoeld met flexibeler inzetten van secretariaatsmedewerkers?
Wat betekent dit voor de betrokkenen?Zie het antwoord op vraag 41.47Heeft de bezuiniging tot gevolg dat de Tweede Kamer
minder gebruik kan maken van de adviesraden?Nee. De Staten-Generaal blijven samen met het kabinet mogelijk opdrachtgever
van de strategische adviesraden. Overigens wordt zowel in het rapport «De
staat van advies» als in het rapport «Het adviesstelsel doorgelicht»
geconstateerd dat het parlement nauwelijks van de bevoegdheid gebruik maakt
om zelf advies te vragen.48Waarop is de verhouding 80–20% gevraagd
en ongevraagd advies van de adviesraden gebaseerd? Hoe liggen deze percentages
nu?De verhouding 80–20% gevraagd en ongevraagd advies is tot
stand gekomen in het licht van de verschillende functies die het adviesstelsel
moet vervullen. De belangrijkste functie is, zoals ook weergegeven in artikel
1a jo. artikel 17 van de Kaderwet adviescolleges, het op verzoek van de regering
adviseren over algemeen verbindende voorschriften of te voeren beleid van
het Rijk. Het is daarom aangewezen de gevraagde adviezen in verhouding
significant de overhand te laten hebben, ook al om onnodige ambtelijke drukte
die het gevolg is van weinig bruikbare adviezen (zie het rapport «Overheid
in de kennissamenleving») te voorkomen en anderzijds een betere doorwerking
van gevraagde adviezen in het beleid te kunnen bevorderen.Zoals ook aangegeven door meerdere voorzitters van de adviesraden die
deelnamen aan de openbare rondetafel-bijeenkomst van de Eerste Kamer ligt
de verhouding gevraagd-ongevraagd advies in de praktijk op 80% gevraagd
en 20% ongevraagd advies.49Waarop is de opvatting gebaseerd dat niet-gevraagde
adviezen «niet de overhand» moeten krijgen? Ziet de regering het
belang van tegenspraak in? Zo neen, waarom niet?Zie het antwoord op vraag 48.50Verwacht de minister dat door het terugdringen van
de hoeveelheid gevraagde adviezen, de hoeveelheid ongevraagde adviezen zal
toenemen?De herziening van het adviesstelsel beoogt niet alleen een ontkokering
van dat stelsel maar ziet ook op een vermindering van het aantal adviezen
en studies en de ambtelijke drukte die daar het gevolg van is. Voor wat betreft
de hoeveelheid ongevraagde adviezen wordt daarom als vuistregel uitgegaan
van een verhouding gevraagd-ongevraagd advies van 80–20.51Hoeveel minder advies denkt de regering te vragen?
Hoe zal de voorgenomen toespitsing van advies- en kennisvragen per departement
vorm krijgen? Komt er een centrale toets o.i.d? Hoe is de afstemming met de,
in en rond departementen, bestaande kenniscentra?De beoogde ontkokering van het adviesstelsel zorgt ervoor dat waar voorheen
drie adviesraden elk adviseerden over een ander aspect van in essentie dezelfde
adviesvraag deze adviesvraag nu, bijvoorbeeld voor het domein van de fysieke
leefomgeving, een maal aan een adviesraad voor de fysieke leefomgeving kan
worden gesteld. De hoeveelheid adviesvragen kan daardoor afnemen. Daarbij
geldt dat ook vanuit de regering, mede gelet op hetgeen is opgenomen in artikel
23 van de Kaderwet Adviescolleges, bij een verzoek om advies zal worden benadrukt
dat adviezen zoveel mogelijk in gezamenlijkheid moeten worden opgesteld. De
afstemming met de, in en rond departementen, bestaande kenniscentra, kan via
de kenniskamers plaatsvinden. Overigens zou het gezien de taakstelling van
20 procent op beleid onlogisch zijn als niet ook 20 procent minder advies
wordt gevraagd.52Zijn er inderdaad «meer dan tweehonderd»
kenniscentra en kenniskamers en kennisinstituten binnen de rijksdienst, zoals
de voorzitter van de WRR tijdens het rondtafelgesprek veronderstelde? Wat
is de toegevoegde waarde van deze instellingen? Is een sanering voorzien,
gelijkopgaand met de herinrichting van de adviesraden? Zo nee, waarom niet?De voorzitter van de WRR doelt hier op (top)kennisinstellingen die formeel
buiten de rijksoverheid vallen maar voor het grootste deel door de departementen
worden gefinancierd.53Wat stelt de minister zich concreet voor bij het voornemen
om de vraagkant van het beleid en de politiek te versterken door betere communicatie?
Hoe denkt zij te komen tot duidelijker vraagstellingen en betere communicatie?In vervolg op de aanbeveling uit de evaluatie van de Kaderwet Adviescolleges
2001–2004 (24 503, nr. 33) zijn op de meeste departementen kenniskamers
ingesteld, in welk forum beleidsmakers en medewerkers van kennisinstituten-
en adviesraden elkaar kunnen ontmoeten. De werking van deze kenniskamers moet
worden versterkt door de verbinding met de politiek-ambtelijke top duidelijker
te leggen, bijvoorbeeld door toegang te bieden tot de bestuursraad van een
departement. Zo kan worden bewerkstelligd dat de juiste, meer strategisch
gerichte adviesvragen worden gesteld; het rapport «Het adviesstelsel
doorgelicht» (TK 24 503, nr. 33) leerde immers dat de taak
van het opstellen van adviesaanvragen te laag in departementen is beleid waardoor
veel adviesvragen gericht zijn op de uitvoering. De betrokkenheid van het
kabinet (als collectief) wordt vergroot door de jaarlijkse integrale bespreking
van de werkprogramma’s in het kabinet. 54Welk doel streeft de minister na op het domein bestuur
en veiligheid met opheffing van het huidige Rob-secretariaat en het nieuw
oprichten van een kennisinstituut voor openbaar bestuur en publiek management?
Welke verschillen zullen zichtbaar worden? Wat kost deze constructie? Wie
zal deel uitmaken van dit nieuwe kennisinstituut? Wordt ook de RMO daarin
opgenomen?Het gaat om twee verschillende zaken. Enerzijds het secretariaat van een
adviesraad en anderzijds het binnen BZK op te richten kennisinstituut. Het
ene is aande orde bij het inrichten van het adviesstelsel, het tweede is een
daar los van staande ontwikkeling.55Is een kennisinstituut een «adviesorgaan»
in de zin van artikel 79 Grondwet? Zo ja, waarom een andere benaming hanteren?
Zo neen, wat zijn de verschillen?Een kennisinstituut is geen adviesorgaan in de zin van artikel 79 van
de Grondwet. Volgens een definitie van het SCP is een kenniscentrum een organisatorische
eenheid, die primair en minimaal tot taak heeft gefundeerde kennis over specifieke
thema’s beschikbaar te stellen en door te verwijzen naar gerelateerde
kennis elders, met als doel externe kennisvragers, die deze kennis voor praktische
doeleinden behoeven, actief, snel en efficiënt de betreffende kennis
te kunnen laten vinden (SCP, 2002). Een kenniscentrum is dus primair gericht
op het ontwikkelen, verzamelen en/of verspreiden van kennis. Een kenniscentrum
heeft geen permanente adviesfunctie. Dit in tegenstelling tot een adviesorgaan
in de zin van artikel 79 van de grondwet. Een vast college van advies dient
een permanente adviesfunctie te hebben en de centrale overheid te adviseren
over beleid en algemene regelingen (zie Kamerstukken II 1979/1980, 16 040
(R1141), nr. 3, p. 12)56Heeft de minister overwogen om de kennelijk verplichte
(departementale) reactie op adviezen af te schaffen? Zo nee, waarom niet?Dit is overwogen maar uiteindelijk niet overgenomen. Daarbij heeft mede
een rol gespeeld dat het kabinet de nadruk wil leggen op gevraagdeadviezen.
Het is niet redelijk een advies te vragen en daar vervolgens niet op te reageren.
Een tweede overweging is dat een reactie niet altijd zo uitgebreid hoeft te
zijn als in de praktijk is gegroeid.57Worden alle adviezen van adviesraden ook standaard,
rechtstreeks en zonder voorbehoud aan het parlement aangeboden? Zou dat niet
vanzelfsprekend moeten zijn?Alleen wanneer het adviesverzoek door het parlement is gedaan wordt het
advies rechtstreeks en zonder voorbehoud naar het parlement verzonden. In
andere gevallen geldt artikel 9 van de Wet openbaarheid van bestuur (MvT 24 503,
nr. 3, p. 19). Bij de regeling van de openbaarmaking van adviezen
in artikel 9 van de Wet openbaarheid van bestuur is de overweging meegenomen
dat de afzonderlijke mededeling aan het parlement en dito toezending van de
adviezen zou leiden tot een onnodige extra beleidslast van de overheid. Dezelfde
overweging geldt voor de toezending van alle beleidsadviezen aan het parlement.Wel is het zo dat op grond van artikel 24 van de Kaderwet op een later
tijdstip een regeringsstandpunt aan het parlement wordt gezonden. Daarbij
zal in beginsel ook een voldoende aantal exemplaren van het advies worden
gevoegd.58Dreigt de samenvoeging van VROM-raad, V&W-raad
en de Raad voor het Landelijk gebied niet te leiden tot een te klein adviescollege,
waarin de onderscheiden expertise en deskundigheid onvoldoende tot hun recht
komen? Welke zijn de concrete voordelen van een fusie zoals voorgesteld?De huidige drie raden bestaan uit respectievelijk 15 leden (VROM-Raad),
6 leden (Raad Verkeer en Waterstaat) en 11 leden (Raad voor het Landelijk
Gebied). Het is duidelijk dat de nieuw te vormen raad uit beduidend minder
leden zal bestaan dan de optelling van het aantal leden van de huidige drie
raden. De nieuwe Raad zal gaan bestaan uit een vaste kern en een kaartenbak,
waarin expertise en deskundigheid op het gehele werkterrein van de nieuw raad
zal worden ondergebracht. Op die manier zullen de onderscheiden expertise
en deskundigheid voldoende tot hun recht kunnen komen in de nieuwe Raad.59Waarom worden de Raad voor Volksgezondheid en Zorg
en de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, in weerwil van de motie Spies
(28 101, nr. 5), toch samengevoegd?Ik bestrijd dat het samenvoegen van de RVZ en de RMO in weerwil is van
de motie-Spies. Motie-Spies (28 101, nr. 5) verzoekt de regering
om in afwachting van een completer eindbeeld over de toekomst van het adviesstelsel
het besluit tot samenvoeging van de RMO en de Raad voor de Volksgezondheid
ongedaan te maken. De toenmalige minister van VWS heeft aan de wens van de
Tweede Kamer voldaan en motie-Spies uitgevoerd door het wetsvoorstel tot opheffing
van de RMO niet voort te zetten. Vervolgens wordt in de nota VRD een compleet
toekomstbeeld van het adviesstelsel geschetst. Het samenvoegen RVZ en de RMO
is onderdeel van de voorgestelde herziening.60Hoe vanzelfsprekend is het om de adviesraden voor onderwijs,
gezondheidzorg en cultuur in een mandje te stoppen? Wil de minister dat nog
eens motiveren? Welke voordelen verwacht zij? Komt via de achterdeur niet
binnen wat er via de voordeur is uitgezet?Zoals eerder aangegeven wordt met de herziening van het adviesstelsel
een ontkokerd adviesstelsel tot stand gebracht, waarbij wordt uitgegaan van
een indeling in vijf domeinen, waarvan het sociaal-culturele domein er één
is. Tussen de genoemde adviesraden bestaat in beginsel enige samenhang en
coherentie, zeker uitgaande van het voornemen dat RVZ en RMO worden samengevoegd.
De veronderstelling is dat – wanneer de genoemde adviesraden meer over
de grenzen van hun eigen domein heenkijken – deze samenhang en coherentie
alleen maar kunnen worden vergroot. Dat laat onverlet dat op specifieke vragen
ook samenwerking met andere clusters geboden kan zijn. Bovendien kan hiermee
een goede oplossing worden gevonden voor de te kleine kwetsbare omvang van
de RMO c.q. zijn secretariaat.61Wat heeft de regering met de internationale adviesfunctie
voor? Wordt de Adviesraad Internationale Vraagstukken opgeheven om onmiddellijk
weer te herrijzen? Waarin zal die «adviesraad op basis van het nieuwe
model» verschillen van de bestaande raad?De kern van de herziening van het adviesstelsel is dat de binnen het stelsel
functionerende adviesgroepen flexibel worden opgezet, met elementen van het «kaartenbakmodel».
Voor het internationale domein wordt bekeken in hoeverre de opzet van de Adviesraad
Internationale Vraagstukken moet worden gewijzigd om de gewenste mate van
flexibiliteit te waarborgen. Voor de ondersteuning van de adviesgroep in het
internationale domein zal daarnaast een verbinding worden gelegd met het Instituut
Clingendael dat het secretariaat van de raad kan verzorgen.62Waarom blijven de zogenaamde technische adviesraden
buiten beschouwing?Het kabinet heeft besloten technisch-specialistische adviesraden buiten
beschouwing te laten, omdat uit onderzoek blijkt dat de departementen vaak
tevreden zijn over de taakuitoefening van de technische-specialistische adviescolleges
(adviesstelsel doorgelicht, TK 24 503, nr. 33). Technisch-specialistische
adviescolleges voeren vaak «smalle» specialistische taken uit
en brengen vooral probleemoplossende en signalerende adviezen uit. Ook de
instrumentele doorwerking van de technisch-specialistische adviezen is doorgaans
groot (Spelen met doorwerking, TK 24 503, nr. 33). Bovendien is
de toegevoegde waarde makkelijker vast te stellen dan bij de algemene adviesraden,
waardoor ook een besluit over continuering of opheffing gemakkelijker.63Wat zijn «technische» adviesraden? Om welke «technische»
adviesraden gaat het dan?Technisch-specialistische adviesraden zijn vaste, bij wet en voor onbepaalde
tijd ingestelde adviescolleges. In tegenstelling tot vast, bij wet en voor
onbepaalde tijd ingestelde strategische adviescolleges zijn ze niet gericht
op strategische advisering over de hoofdlijnen van beleid op de lange en middellange
termijn. De technisch-specialistische adviescolleges hebben een «smalle»
specialistische taakstelling en adviseren de regering en beide kamers der
Staten-Generaal over een bepaald rechtsgebied en/of bepaalde technische, specialistische
aangelegenheden. Technisch-specialistische adviesraden zijn:• Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken• Staatscommissie voor het international privaatrecht• Kiesraad• Raad voor de financiële verhoudingen• Raad van deskundigen voor de nationale standaarden• College Bescherming Persoonsgegevens• Commissie Vennootschapsrecht• Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht• Commissie Auteursrecht• Commissie bedreigde uitheemse dier- en plantensoorten• Gezondheidsraad64Zijn «technische» adviesraden ook adviesorganen
in de zin van artikel 79 Grondwet?Ja, technisch-specialistische adviescolleges vallen onder de Kaderwet
adviescolleges en vallen binnen de reikwijdte van artikel 79 van de Grondwet.65Waarom blijft de Raad voor Werk en Inkomen als onafhankelijk
adviesorgaan bestaan? Wat is de toegevoegde waarde van dit adviesorgaan?De Raad voor Werk en Inkomen valt niet binnen de reikwijdte van de Kaderwet
en past dus niet binnen de herziening van het adviesstelsel.66Wat wordt bedoeld met «publiek management»?Met publiek management wordt gedoeld op het management in de publieke
sector.67Hoe wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de
toekomst van de technische adviesraden?Van de inhoudelijke voortgang van het Programma Vernieuwing Rijksdienst
wordt de Tweede Kamer twee keer per jaar door middel van een rapportage op
de hoogte gesteld. Daarnaast loopt de behandeling van de voor de herziening
van het adviesstelsel benodigde wetswijzigingen via het Parlement.XNoot1Samenstelling:Leden: Van Beek (VVD), Van der Staaij (SGP), De Pater-van der Meer (CDA),
Van Bochove (CDA), Duyvendak (GL), Hessels (CDA), Gerkens (SP), Haverkamp
(CDA), Leerdam (PvdA), voorzitter, De Krom (VVD), ondervoorzitter, Griffith
(VVD), Irrgang (SP), Kalma (PvdA), Schinkelshoek (CDA), Van der Burg (VVD),
Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van Raak (SP), Thieme (PvdD), Kuiken (PvdA),
Leijten (SP), Heijnen (PvdA), Bilder (CDA), Anker (CU) en Vacature (algemeen).Plv. leden: Teeven (VVD), Van der Vlies (SGP), Van de Camp (CDA), Atsma
(CDA), Van Gent (GL), Knops (CDA), Polderman (SP), Spies (CDA), Wolbert (PvdA),
Aptroot (VVD), Zijlstra (VVD), Van Gerven (SP), Heerts (PvdA), Çörüz
(CDA), Remkes (VVD), De Roon (PVV), Van der Ham (D66), Van Bommel (SP), Ouwehand
(PvdD), Timmer (PvdA), De Wit (SP), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Van Haersma
Buma (CDA), Cramer (CU) en Vermeij (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31201-24.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl