Begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1998; Verslag wetgevingsoverleg over de nota HGIS en noodhulp en onderwerpen uit de begroting 1998
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25600-V, nr. 47

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

31-12-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25600-V nr. 47

10-12-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken1. De nota HGIS2. Noodhulp
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25600-VToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 80 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 600 VVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1998 nr. 47VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEGVastgesteld 10 december 1997De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 26 november 1997 in het kader van het begrotingsonderzoek overleg
gevoerd met de minister van Buitenlandse Zaken en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
over de nota HGIS en noodhulp (25 609, nrs. 1–2), en onderwerpen
uit de begroting voor 1998 (25 600-V, nrs. 1–2).Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,WoltjerDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Hommes Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Buitenlandse ZakenWoensdag 26 november 1997 9.30 uurDe voorzitter: WoltjerAanwezig zijn 6 leden der Kamer, te weten:Roethof, Dijksma, Hessing, Van der Stoel, De Haan en Woltjer,alsmede de heren Van Mierlo, minister van Buitenlandse Zaken, en Pronk,
minister voor Ontwikkelingssamenwerking, die vergezeld zijn van enige ambtenaren
van hun ministerie. Van hen nam E. Gerritsen, directeur Financieel-Economische
Zaken, deel aan de beantwoording.1. De nota HGISMevrouwRoethof(D66)Voorzitter! Ik had over noodhulp niet zoveel voorbereid. Daar zal ik straks
dus niets over zeggen. Misschien mag ik daarom iets uitgebreider zijn over
dit eerste agendapunt.De voorzitter:Dat hangt af van de omvang van die uitbreiding, maar dat zien wij dan
wel.MevrouwRoethof(D66)Ik heb in ieder geval al beloofd dat ik straks mijn mond zal houden.Ik heb enkele vragen over de financiële verantwoording van 1996,
het rapport van de Rekenkamer over dat jaar en de begroting voor 1998. Die
vragen betreffen zowel de nota HGIS als de begroting van Buitenlandse Zaken
en van Ontwikkelingssamenwerking. Ik begin met de kritiek van de Rekenkamer
op de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking in 1996. Het doet ons deugd
dat de Rekenkamer de minister aanspoort tot het uitoefenen van striktere controle
op de uitgaven voor de MFO's en de particuliere organisaties. Dat is namelijk
in lijn met wat wij altijd hebben gevraagd. Wij willen graag dat de MFO's
onder striktere parlementaire controle staan. Dat begint natuurlijk met de
ministeriële verantwoording voor de besteding van die gelden. Wij ontvangen
die notitie over de besteding van de projectgelden door derden, inclusief
de MFO's, graag bijtijds vóór de begrotingsbehandeling, zoals
is toegezegd.De Rekenkamer heeft ook gezegd dat in het financiële beheer op het
departement tijdens de overgangsperiode van de herijking enige tekortkomingen
zijn opgetreden. De minister heeft dat in zijn reactie ook toegegeven. Mijn
vraag is wat die problemen precies waren. Was het verstandig om de herijking
samen te laten vallen met de decentralisatie van het beleid? Is dat niet een
geweldige taakverzwaring geweest voor de posten, zeker omdat alle procentuele
doelstellingen gehandhaafd zijn? Er zijn zelfs een paar procentuele doelstellingen
bijgekomen. Ik begrijp dat de nieuwe procedurebundel met betrekking tot ontwikkelingssamenwerking
minder dik is, maar het navolgen van al die Haagse regels zal toch een extra
belasting betekenen, want zij zullen niet altijd even naadloos aansluiten
op de praktijk. De volgende vraag is natuurlijk of de door de Rekenkamer gesignaleerde
tekortkomingen nu zijn verholpen en weggewerkt.Er is een nieuw directoraat-generaal, het DGRB.De voorzitter:Misschien kunt u iets duidelijker zijn ten aanzien van de tekortkomingen.
Het rapport van de Rekenkamer is immers wel als informatie bijgevoegd, maar
staat formeel niet op de agenda.MevrouwRoethof(D66)Ik weet niet precies waaruit die tekortkomingen hebben bestaan. Ik weet
alleen dat de Rekenkamer die tekortkomingen heeft gesignaleerd en dat de minister
heeft gezegd dat zij er inderdaad zijn geweest. Ik vraag hem dus juist welke
tekortkomingen dat waren en of zij verholpen zijn.Het DGRB is een directoraat-generaal waar politiek, ontwikkelingssamenwerking
en economische zaken in samenhang worden bezien. Hoe verhoudt deze directie
zich tot de indeling van de begroting die vrij scherp onderscheid maakt tussen
enerzijds Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Zaken en anderzijds de
uitgaven van EZ? Misschien kunnen wij ook geïnformeerd worden over de
ervaringen die intussen zijn opgedaan met de interdepartementale werkgroep
CORIA.Er blijkt nog steeds een onderbesteding te zijn bij de MILIEV. Mijn fractie
is een groot voorstander van de export van milieutechnologie. Waarom lukt
dat toch niet? Of gaat het nog lukken? Kan de minister voor ontwikkelingssamenwerking
iets vertellen over het IBTA-instrument bij de FMO? Waarin verschilt het IBTA-instrument
van de rest van het werk? Volgens mij betreft het immers de kerntaak van de
FMO.De nota HGIS vind ik helder en overzichtelijk. Ik heb vragen over hoofdstuk
3.1, "de HGIS naar thema". Mijn fractie wil graag een soort loket of aanspreekpunt
voor een categorie bestedingen die nu vaak ten onrechte bij de noodhulp wordt
ingedeeld. Het gaat ons daarbij om initiatieven in de maatschappelijke en
culturele sfeer met een sterk vredesbevorderend karakter. Een bekend voorbeeld
is dat Amsterdamse studenten in Tuzla een zomeruniversiteit hebben
opgezet. Op het punt van democratisering en mensenrechten gaat daar in zo'n
stad een heel positieve impuls van uit. Dat past dus uitstekend in het "post
conflict building", maar het werd steeds betaald uit noodhulp, ook toen die
pot eigenlijk niet meer geschikt was voor dat gebied. Kan daar misschien een
andere voorziening voor worden gecreëerd?Ik voeg hier meteen aan toe dat wij meer in het algemeen vinden dat het
hoog tijd is om de culturele contacten te herwaarderen binnen het totale beleid.
In landen waar als gevolg van etnische haat of nationalisme grote spanningen
zijn, is de achterdocht jegens politici, ook jegens buitenlandse politici,
heel erg groot. Als opponenten van zo'n regime of jongeren die zich helemaal
niet thuis voelen in de politiek, contacten zoeken met landen als Nederland
willen zij in de eerste plaats culturele contacten. Zij willen dan niet met
politieke partijen geconfronteerd worden. Wat hebben wij dan in de aanbieding
en hoe gaan wij dat soort dingen financieren en faciliteren? Het hoeft niet
eens een nieuwe post te zijn, als er duidelijk wordt gezegd waar men dit wil
onderbrengen, zodat de mensen die dat soort dingen doen, niet iedere keer
van het kastje naar de muur worden gestuurd. Zo is er bijvoorbeeld de zomeruniversiteit
van Steve Austen. Ik heb hem al ettelijke malen aan de telefoon gehad. Oorspronkelijk
werd dat betaald door OCW. Die activiteit past in mijn ogen goed binnen het
beleid van Buitenlandse Zaken inzake een moderne aanpak van conflictbeheersing
en conflictpreventie door ervoor te zorgen dat het niet zover komt, dat je
goede netwerken en goede contacten hebt en dat de juiste mensen over de faciliteiten
beschikken om de democratisering in eigen land te bevorderen. Dat zou volgens
mij dus uit zoiets als een fonds voor internationaal cultureel-maatschappelijk
beleid betaald moeten worden; men mag daar ook iets anders van maken, maar
het moet er wel komen, want het loopt nu weer mis.Tot slot een paar kleine vraagjes. In Bosnië is een agentschap opgezet
om hulpgelden te besteden volgens de PSO-wijze, zodat het Nederlandse bedrijfsleven
daarbij betrokken is. Met dat agentschap was ongeveer ƒ 800.000 gemoeid.
Het zijn echt geen grote bedragen en het gaat dus niet om de 15 mln. die daar
is uitgegeven, maar ik heb begrepen dat het vrij goed werkt. Ik heb gehoord
dat een dergelijke benadering ook voor Suriname wordt overwogen. Die benadering
lijkt mij daarvoor geschikt. Misschien moeten wij daar vanmiddag in het overleg
over Suriname verder over praten; dat vind ik best, maar misschien kan de
regering aangeven of op dat punt oprichting van een agentschap wordt overwogen.Ik heb een heel feitelijke vraag over de afdrachten aan de EU. De Haagse
apparaatskosten, behalve de kosten voor het DGIS, vallen buiten de HGIS. De
afdrachten aan de Unie vallen er dus buiten. Kan nader worden toegelicht waarom
dat zo is?Er is iets wat heel belangrijk zou kunnen zijn, maar wat ik op dit moment
niet kan overzien: ik heb begrepen dat de ODA-norm plaats gaat maken voor
de NEDA-norm. "NEDA" staat voor Netherlands Development Assistance. Dat zou
een majeure beleidswijziging kunnen zijn, omdat wij dan onze eigen normen
kunnen hanteren en niet alleen die van de OESO. Ik hoor graag van de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking of dit een verschuiving is of niet.Nog steeds wordt er 29 mln. besteed aan voorlichting en bewustwording
in eigen land. Dat bedrag valt onder ODA; dat lijkt mij niet voor de hand
te liggen.Het is mij opgevallen dat er niets wordt geraamd voor de POPM-regeling.
Hoe kan dat?Over de post exportbevordering zullen wij ongetwijfeld bij de begrotingsbehandeling
spreken. Ik denk dat dat een politiek puntje wordt, maar ik zou liever willen
dat wij dat nader preciseren dan dat wij over de verkeerde dingen gaan polemiseren.
Wij moeten inderdaad nooit terug naar de gebonden hulp, maar wij moeten wel
proberen om op het grensvlak van EZ en OS een situatie te bereiken waarin
je hier echt voordeel uit sleept voor de betrokken landen met werkgelegenheidsproblemen.
Naar die landen wil je bedrijven halen om banen te creëren. Ik hoor graag
van de minister of hij bijvoorbeeld vindt dat het agentschap in Sarajevo,
dat volgens dat principe in elkaar stak, goed gewerkt heeft of niet. Voelt
hij zich daarbij thuis en ziet hij dit als iets anders dan de gebonden hulp,
waar hij zo'n tegenstander van is?MevrouwDijksma(PvdA)Voorzitter! Mijn eerste vraag ligt in het verlengde van wat mevrouw Roethof
heeft gezegd. In het informatiebulletin van 16 september jongstleden staat
dat in plaats van de term "ODA" de term "NEDA" geïntroduceerd zal worden.
In hoeverre zal deze introductie gepaard gaan met een wijziging van de internationale
criteria?Vorig jaar is bij het begrotingsonderzoek uitvoerig stilgestaan bij de
drie lijstjes met indelingen van HGIS, OS en BUZA. De aansluiting tussen deze
indelingen is sterk verbeterd. Er zijn wel een aantal vragen. Tot welke uitgavencategorie
van Ontwikkelingssamenwerking wordt de EZ-exportbevordering van de HGIS-indeling
gerekend en onder welke uitgavencategorie van Ontwikkelingssamenwerking vallen
de kosten voor veiligheid van de HGIS-indeling? Hoe worden de kosten voor
goed bestuur van Ontwikkelingssamenwerking verantwoord binnen de HGIS-indeling
en tot welke uitgavencategorie Ontwikkelingssamenwerking worden de kosten
voor conflictpreventie van de HGIS-indeling gerekend?De uitkomsten van samenwerking tussen ministeries om te komen tot een
integrale afweging bij het uitgeven van geld, zijn te lezen in de nota. Het
proces van de samenwerking blijft echter onduidelijk. Hebben zich bij de samenwerking
knelpunten voorgedaan en zijn er lessen te leren voor de toekomst?De nota HGIS is een afzonderlijk document, ook al heeft zij nauwe relaties
met de begroting. Zou de minister die afzonderlijke status misschien willen
benadrukken door in een volgende nota ook de kwantitatieve bestedingsdoelen
op te nemen?Dit is een begrotingsonderzoek en wij mogen dus ook technische vragen
stellen. Op blz. 8 van de nota staat een uitleg over de intensiveringsruimte,
de jaarlijkse uitdeling van de structurele extra miljoenen. Helemaal helder
is die uitleg niet. Geldt de systematiek van jaarlijkse tranches alleen voor
het non-ODA-gedeelte van de HGIS? In de voetnoot staat immers dat het ODA-gedeelte
van de groei wordt toegedeeld aan één of twee artikelen op de begroting, terwijl in de hoofdtekst staat dat het non-ODA-gedeelte
op de aanvullende post wordt geparkeerd.Als op de aanvullende post alleen het non-ODA-deel van de budgettaire
ruimte in 1998 geparkeerd staat, hoe kan daar dan zo'n hoog bedrag, ongeveer
180 mln., mee gemoeid zijn?Waarom zijn de jaartranches van 1999 en 2001, zoals ook uit de tabellen
blijkt, zoveel kleiner dan die van 1998 en 2000? Schommelt de verwachte groei
van het BNP in de komende jaren?Bij de uitdeling uit de intensiveringsruimte wenst de regering een behoedzaam
beleid te voeren. Dat lijkt ons passend, maar toch biedt de grafiek onvoldoende
houvast. Heeft de systematiek van uitdelen betrekking op 1997 en 1998 of op
1998 en 1999? In het eerste geval ontbreekt de tranche voor 1997 in de overige
kolommen van de grafiek; als het tweede het geval is, moeten niet alleen de
donkere velden in de kolommen op de aanvullende post gemarkeerd worden. Ik
zal dat staatje straks geven, want ik heb het ergens tussen mijn papieren
gestopt. Ik vraag dit omdat het natuurlijk heel erg belangrijk is om te weten
wat er met extra geld gebeurt. Die politieke opmerking voeg ik er toch maar
aan toe.Tot slot heb ik nog twee vragen. Hoe liggen de beleidsprioriteiten bij
de 0,3% BNP? Indonesië ontvangt op eigen verzoek sinds enige tijd geen
gelden met het etiket "ontwikkelingssamenwerking", maar ontvangt wel subsidies
via de begroting van EZ. Worden die uitgaven van EZ aan de Nederlandse ODA-prestatie
toegerekend? Dat zou inhouden dat de "hulp" uit de 0,8%-gelden komt. Is dat
zo of is dat niet zo?De heerHessing(VVD)Voorzitter! Deze nota is een stuk inzichtelijker dan de nota van vorig
jaar. Dat is een forse stap vooruit. Er is, zoals al is gezegd, een veel betere
aansluiting bereikt tussen de verschillende onderdelen van de andere begrotingen.
Met name bij bijlage 4 is dat heel helder, maar daar kan in de laatste ronde
nog wel een kleine verbetering worden aangebracht, want de indelingen van
de HGIS-thema's, de uitgavencategorieën OS en de begroting van Buitenlandse
Zaken lopen nog steeds niet één op één. Het is
nog maar een heel kleine stap om het wel allemaal één op één
te laten lopen; misschien is dat dus nog wel mogelijk. Ik ben ook blij met
het feit dat het budgethouderschap zo geconcentreerd is. Ook dat proces moeten
wij misschien nog even doorzetten. Kortom: dat zijn allemaal positieve ontwikkelingen.Misschien kan de minister straks rustig uitleggen wat de aanvullende post
precies is, waarvoor wij die gebruiken en waarvoor niet. Ik heb dat met aandacht
gelezen, maar het is mij niet helemaal helder.Er wordt relatief weinig met kengetallen gewerkt. Ik heb begrepen dat
het ministerie van Financiën heeft gezegd dat een heleboel zaken niet
eens in aanmerking komen voor kengetallen, maar dat kwam niet overtuigend
op mij over. In de begroting staat zelfs dat het zo moeilijk is om met kengetallen
te werken. Dat vind ik echt geen doorslaggevend argument.MinisterVan MierloU vindt dat een reden om het juist wél te doen.De heerHessing(VVD)Precies. Wij begrijpen elkaar uitstekend. Dat vereist een extra "effort",
maar er kunnen dan best leuke kengetallen boven tafel komen.De tranche van 1998 slaat, als ik het goed heb gezien, voor een deel ook
neer in 1997, namelijk voor 32 mln. Dat maak ik op uit de tabel op pagina
22. Als ik dat niet fout lees, behoeft dit een toelichting.MinisterVan MierloHet is omgekeerd.De heerHessing(VVD)Nee. Deze tabel gaat over de tranche van 1998. Ik zie rechts van u al
een paar mensen "ja" knikken. Daaruit maak ik op dat zij in ieder geval de
vraag begrijpen. Misschien kan ik daar straks dus een antwoord op krijgen;
anders herhaal ik de vraag, want het is niet zo'n heel moeilijke vraag, maar
gewoon een feit. Ik zie daar "32 mln." staan; dat snap ik niet.In hoofdstuk 3.3. wordt op pagina 18 gemeld dat het interdepartementale
beleidsonderzoek samenhang exportinstrumenten goede voortgang maakt en dat
wij op twee loketten afstevenen. Kan er gemeld worden hoe op dat punt de stand
van zaken is?Wij hebben gekozen voor een thematische indeling. Daar hebben wij het
ook vorig jaar over gehad. Die indeling is prima. Een aantal commissieleden
hebben toen gezegd dat zij dan niet weten hoeveel er naar onderscheidene landen
gaat. De minister heeft toen uitgelegd dat wij dat niet ex ante moeten doen,
omdat dat de onderhandelingspositie zou verzwakken. Dat vond en vind ik niet
echt een valide argument, maar oké. Kunnen wij dan echter in ieder
geval de overzichten van de bestedingen in de verschillende landen ex post
krijgen? Wij zouden daarmee kunnen beginnen bij de slotwet van 1997. Ik weet
niet zeker of dit ook in de slotwet van 1996 heeft gestaan, maar de uitsplitsing
naar landen moet in ieder geval ex post beschikbaar zijn.Ik vraag de bewindslieden of het werken met de HGIS inhoudelijk, politiek
en operationeel bevalt. Zijn de doelstellingen gerealiseerd? Er waren twee
doelstellingen; één daarvan was om tot een betere integrale
afweging te komen. Hebben de bewindslieden het gevoel dat dat gelukt is? De
tweede doelstelling was ontschotting; hebben de bewindslieden het gevoel dat
die ontschotting gelukt is? Ik heb het gevoel dat het, wat de ontschotting
betreft, aan de basis goed gaat; voor de politieke top weet ik dat niet. Daarmee
doel ik op deze twee bewindslieden en andere betrokken bewindslieden.Met betrekking tot de doeltreffendheid en doelmatigheid doe ik de suggestie
om een onderzoek te laten doen – al dan niet door de Rekenkamer –
naar de drie grote thema's, de thema's 1, 3 en 9. De desbetreffende staafdiagrammen
springen eruit en betreffen ook de meest amorfe en omvangrijke groepen. Als
Kamerlid ben ik nieuwsgierig naar de doeltreffendheid op het punt van de thema's
1, 3 en 9.Ik heb nog twee vragen. De tranche van 1998 bestaat uit een bedrag van
352 mln. voor ODA en 189 mln. voor non-ODA. Bij elkaar is dat 541 mln. Dat
bedrag van 541 mln. kan ik nergens anders terugvinden in een overzichtje waarin
die tranches eventueel staan. Misschien is dat gewoon een kwestie van niet
goed lezen; dan hoor ik graag waar ik dat bedrag kan vinden. Of is dit een
misverstand? De vraag is eigenlijk of de tranche van 1998 inderdaad 541 mln.
bedraagt.Ten aanzien van thema 9, de multilaterale organisaties waar wij mee samenwerken,
zie ik in hoofdstuk 5.4 ineens een vrij forse volumesprong van 240 mln. ofwel
 16%. Het bedrag gaat in 1998 dus gigantisch omhoog, maar de reden
daarvan heb ik nergens kunnen vinden.De heerDe Haan(CDA)Voorzitter! Ik begin met het nogmaals feliciteren van u met uw eervolle
benoeming, hoewel de oorzaak natuurlijk triest is.Wij zijn dankbaar voor het feit dat wij dit jaar voor het eerst over een
zeer grondige notitie over de internationale uitgaven en de homogene groep
mogen praten. Ook vorig jaar was dat natuurlijk het geval, maar dit jaar is
voor het eerst echt een grondige poging gedaan om de zaken in onderlinge samenhang
te presenteren. Daarvoor zeg ik bij voorbaat dank. Bij voorbaat merk ik ook
op dat dergelijke zaken natuurlijk in de loop van de tijd moeten groeien voordat
zij zich keurig netjes hebben gesetteld. Ik wil niet in herhaling vallen,
maar net als mevrouw Roethof heb ik mijn wenkbrauwen gefronst over weer een
nieuwe term, namelijk "NEDA". Waarom is dat nodig en wat verstaan wij daar
precies onder? Als ik de term "ODA" lees, denk ik aan de uitgaven die door
de OESO worden goedgekeurd als official development aid, maar dat kan komen
door mijn vorige beroep. Welke zin heeft het om van "NEDA" te gaan spreken?
Is er een verandering van definitie? Als wij spreken over "NEDA" of "ODA" –
voor mijn part blijft het gewoon "ODA" – mogen wij er dan echt op rekenen
dat dat internationaal aanvaard wordt als official development aid?Naar aanleiding hiervan vraag ik hoe de posten worden berekend. Natuurlijk
moeten de uitgaven van die posten voor een deel worden beschouwd als official
development aid, dus als ODA of NEDA, maar welk deel van de apparaatskosten
in Den Haag wordt officieel erkend als ODA of NEDA? Daar ben ik niet uitgekomen,
maar dat kan komen door mijn achterstand in informatie.Een tweede punt is algemener en sluit aan bij opmerkingen van de heer
Hessing. Dit soort notities staat nogal eens vol met grote opmerkingen, bijvoorbeeld
dat de notitie ons in staat stelt tot een integrale afweging over de inzet
van middelen. Is dat in dit geval werkelijk zo? Wat is de ervaring op dat
punt? Hoe kun je door middel van het gemeenschappelijk presenteren van buitenlanduitgaven
tot een integrale afweging komen? Hoe loopt dat in de praktijk? Dat vraag
ik ook omdat, ondanks deze nota, talloze buitenlanduitgaven op de begrotingen
van de afzonderlijke departementen te vinden zijn.MevrouwVan der Stoel(VVD)Ook dan kan het integraal gewogen zijn.De heerDe Haan(CDA)Dat kan ook nog, ja.Op blz. 5 van de notitie van de commissie voor de Rijksuitgaven...De voorzitter:Ik wijs erop dat die notitie niet bij de bewindspersonen bekend is, want
zij is voor intern gebruik.De heerDe Haan(CDA)O, die notitie bestaat formeel niet?MinisterVan MierloMag ik dan vragen of ook wij over die notitie mogen beschikken?De voorzitter:Deze notitie is voor intern gebruik. De leden kunnen daar gebruik van
maken, maar als zij op basis daarvan vragen willen stellen of menen dat de
notitie hun vraagstelling steunt, dienen zij de vragen goed te formuleren.MinisterVan MierloDe regering zal zich minder op het argument van "intern gebruik" beroepen
dan de Kamer.De heerDe Haan(CDA)Hieruit blijkt mijn onervarenheid; mijn excuses daarvoor. Ik zal het neutraal
formuleren. Tussen de zogenaamde jaartranches doen zich grote schommelingen
voor. Voor een deel van de Kamer en ook voor mij zijn die schommelingen niet
goed uit te leggen, ook al heb ik er vrij goed naar zitten kijken. In de jaartranches,
bijvoorbeeld in de periode 1998-2001, doen zich onverklaarbare schommelingen
voor. De reden daarvan kan ik niet vinden. Ik kan mij eerlijk gezegd niet
voorstellen dat Buitenlandse Zaken inclusief Ontwikkelingssamenwerking aparte
projecties voor de groei van het BNP heeft, maar je weet nooit. Als het zo
schommelt, moet daar beleid achter zitten. Of is het een merkwaardige boekhoudkundige
rommel?Op blz. 6 van de nota HGIS staat een wonderlijke zin, namelijk dat het
werken met een dergelijke homogene groep ook de vervuiling van de ontwikkelingsuitgaven
tegengaat. Dat vind ik weer zo'n opmerking waarvan ik denk: laat die nou weg,
want dat is sterk overdreven. Als je de uitgaven wilt vervuilen, kan dat immers
altijd.MevrouwVan der Stoel(VVD)Wel als je dat wilt, maar in tegenstelling tot voorgaande coalities heeft
deze coalitie nou juist besloten dat dat niet zou gebeuren.De heerDe Haan(CDA)Ik geef toe dat dat volstrekt correct is, maar dat heeft op zichzelf natuurlijk
niets te maken met het introduceren van zo'n homogene groep internationale
samenwerking.MevrouwVan der Stoel(VVD)Dat is daar het gevolg van.De heerDe Haan(CDA)Nee. Die vraag stel ik dus aan beide ministers. Als je niet wilt vervuilen,
is dat in de eerste plaats een politieke wilsbeschikking: "Dit is ODA; daar
laat ik niet allerlei dingen onder vallen die formeel niets met ODA te maken
hebben." Ik krijg dus graag nader toegelicht waarom door de herijking en de
introductie van de homogene groep geen vervuiling meer optreedt. De herijking
en de daarmee verwante introductie van de homogene groep zijn niet de oorzaken
daarvan.Ik vraag de bewindslieden welk percentage van het BNP met de ODA-ontwikkelingsuitgaven
gemoeid is. Ik heb geprobeerd om na te gaan wat de afgelopen acht jaar met
dat percentage is gebeurd. Vroeger kon je dat wel nagaan, maar ik hoor graag
van de ministers wat het percentage nu exact is. Is het percentage de laatste
tijd weer gestegen ten opzichte van de uitgaven van het vorige kabinet? Dat
heb ik zelf niet kunnen ontdekken.Tot slot: net als de heer Hessing ben ik erg geïnteresseerd in de
aanvullende faciliteit, want ik heb er niet achter kunnen komen wat die precies
voorstelt.MinisterVan MierloVoorzitter! Mevrouw Roethof heeft gevraagd hoe de nieuwe DGRB zich verhoudt
tot het functioneren van de twee onderscheiden begrotingen. De DGRB beziet
alle regiodirecties. Op de regiodirecties worden de effecten en uitkomsten
van de begrotingen zichtbaar in het regiobeleid dat daar gevoerd wordt. De
DGRB bemoeit zich op zich helemaal niet met het bestaan van de
twee begrotingen. Hij zorgt ervoor dat de regiodirecties functioneren binnen
de nieuwe ontschotte aanpak. In zijn opdracht staat met name dat hij ervoor
moet zorgen dat "Den Haag" als het ware meefunctioneert binnen onze ontschotte
directies en omgekeerd. Met andere woorden: hij geeft gestalte aan de vijf
regionale directies, in de eerste plaats naar Den Haag toe. De bedoeling van
de ontschotting en de herijking is dat zoveel mogelijk departementen met een
buitenlandfactor hun effecten zichtbaar maken binnen het buitenlandbeleid
dat op BZ wordt gemaakt. De DGRB zorgt ervoor dat dit gebeurt en heeft op
zichzelf eigenlijk niets te maken met het feit dat er twee ministers zijn
met een verschillende begrotingsverantwoordelijkheid. Op dat punt is er dus
geen spanning.De ervaringen met de REIA zijn gunstig. Wij werken daar nog niet lang
mee, maar de eerste ervaringen wijzen uit dat in de REIA wel degelijk zicht-
en hoorbaar wordt dat wij met een ontschotte en herijkte problematiek bezig
zijn. Alles kan natuurlijk beter, maar er is geen reden om hierover te klagen.MevrouwRoethof(D66)Ik vroeg niet naar de REIA, maar naar de CORIA, die een interdepartementale
werkgroep schijnt te zijn.MinisterVan MierloDie bereidt dat voor. Ik geloof dat dat heel functioneel is. Met name
in de productie van de regio- en landendocumenten is een zeer toegenomen belangstelling
van de andere departementen voor het buitenlands beleid zichtbaar. Dat hangt
hier dus mee samen: de HGIS is alleen de financiële afspiegeling van
dat proces, maar beide aspecten komen in de CORIA tot uitdrukking. Er is grote
belangstelling voor en er wordt zeer hartstochtelijk deelgenomen aan de vormgeving
van het buitenlandbeleid.Waarom vallen de EU-afdrachten buiten de HGIS? Dat besluit hebben wij
genomen. Waarom? Op die afdrachten is het beleid alleen van toepassing via
het beleid van de EU. Wij kunnen met nationaal beleid proberen om het beleid
van de EU op dit punt te veranderen – dat is nu aan de orde bij de financiële
dossiers – maar de EU-afdrachten zijn een vaste post en hebben geen
betrekking op het dagelijkse of jaarlijkse beleid; daar is geen invloed op
uit te oefenen en dat is niet onderhevig aan onze besluitvorming. Daarom hebben
wij besloten om die afdrachten niet onder de HGIS te laten vallen. Als je
dat wel doet, wordt alles veel groter.Een zeer groot deel van de vragen van mevrouw Roethof was gericht aan
mijn collega. Zij moet dus niet denken dat ik haar verwaarloos als ik nu met
de beantwoording van haar vragen stop.Mevrouw Dijksma heeft, net als anderen, gevraagd naar de ervaringen die
bij de samenwerking worden opgedaan. Daar hoort ook de vraag bij hoe de afweging
plaatsvindt tussen de verschillende uitgaven binnen de intensiveringsruimte.
De nota HGIS is een heel kleine mini-Miljoenennota. Voor heel even mag de
minister van Buitenlandse Zaken net doen alsof hij minister van Financiën
is.De heerDe Haan(CDA)Vandaar mijn vraag: bevalt het?MinisterVan MierloIk moet zeggen dat het minder bevalt naarmate ik van de minister van Financiën
meer complimenten krijg voor het feit dat ik bij de bewaking een echte minister
van Financiën ben geworden. Nee hoor, het bevalt. Latere generaties zullen
dit kabinet prijzen voor de nieuwe ontwikkeling. Zowel de HGIS als de hele
herijkingsoperatie is naar mijn gevoel een buitengewoon groot goed aan het
worden. Ik zeg "aan het worden", omdat het echt in ontwikkeling is. Aan het
functioneren van de HGIS als geheel merk je hoezeer dit de andere departementen
stimuleert om zich, op een nog steeds controleerbare wijze, met het buitenlands
beleid te bemoeien. De samenhang komt nu al in verschillende posten zeer duidelijk
tot uitdrukking. Ik denk bijvoorbeeld aan de samenstelling en het opereren
van de Oost-Europa-post en aan de Azië-faciliteit. Daar komt het beleid
van de verschillende departementen samen.De prioriteiten die voor deze kabinetsperiode gelden, hebben wij vastgelegd
in de herijkingsnota. Dat betreft de categorie met Oost-Europa, het postennet,
vredesoperaties enz. Dat geldt voor ons nog steeds als uitgangspunt bij het
verdelen van de intensiveringsruimte. Hoe dat gebeurt, wisselt natuurlijk
per jaar. De situatie in Oost-Europa geeft nu aanleiding tot een andere opzet
dan vorig jaar. Daarvoor doet Buitenlandse Zaken een voorstel aan de betrokken
departementen. Gelet op de door ons – binnen de in de herijkingsnota
aangegeven prioriteiten – geïnventariseerde behoeften, komen wij
tot het voorstel om de ruimte die voor vorig jaar 189 mln. is, op een bepaalde
wijze te verdelen. Daarover wordt dan gesproken, in de eerste plaats natuurlijk
door de departementen die daarbij het directst betrokken zijn, namelijk Economische
Zaken, Buitenlandse Zaken en Defensie, zij het dat dit voor Defensie eigenlijk
maar voor één post geldt. Ook met de andere departementen wordt
het voorstel besproken en dat alles slaat neer in een voorstel dat naar de
REIA en vervolgens naar de ministerraad gaat. Daar wordt het definitieve besluit
genomen. Ik moet zeggen dat de ervaringen tot nu toe – wij hebben het
nu twee keer gedaan – positief zijn. De haken en ogen die er nog aan
zitten, worden gaandeweg steeds duidelijker, maar die kun je dan gaan aanpakken.MevrouwRoethof(D66)Ik heb een vraag over de opsomming die de minister zojuist heeft gegeven.
Daarin ontbrak Financiën. Wij hadden het over Oost-Europa. Omdat een
aantal landen bij het IMF en de Wereldbank in de kiesgroep van Nederland zitten,
is het heel belangrijk om Financiën hierbij te betrekken. Gebeurt dat?MinisterVan MierloOok Financiën zit erbij. Financiën staat niet als een post genoemd,
maar is hierbij betrokken. Dat departement zit ook in de "Savelberg-groep",
de groep van ministers die begonnen zijn met het opzetten van de herijking.
Dat zijn de meest betrokken departementen en daar behoor ik Financiën
inderdaad bij te noemen. Dat vergat ik even.Voorzitter! Ik kom toe aan de jaartranches en de aanvullende post. Ik
zal naar vermogen proberen om daarover enige uitleg te geven. Daar waar ik
faal, zal ik worden bijgestaan. Ik betrek hierbij meteen de raadsels van de
witte en de donkere velden; die moeten volgens mij een zekere raadselachtigheid
behouden als zij onze aandacht willen blijven krijgen. Via de 1,1-sleutel
wordt jaarlijks vastgesteld hoeveel geld, gelet op de verwachte economische
groei, voor de intensivering van het beleid beschikbaar is. Voor
het komende jaar leidt dat tot een beeld, maar opschuivend leidt dat natuurlijk
ook tot een beeld in de meerjarenramingen. Voor het komende jaar wordt dus
vastgesteld hoeveel geld er is. Daar wordt, als er een positieve ontwikkeling
is, het verschil tussen de geraamde groei en de gerealiseerde groei in het
voorafgaande jaar altijd bij opgeteld; dat geldt zelfs ook voor het verschil –
in het jaar waarop de raming betrekking heeft – tussen de situatie in
het voorjaar, wanneer de balans wordt opgemaakt, en de situatie in het najaar,
wanneer de vaststelling plaatsvindt. De aanvullende post functioneert in de
Miljoenennota als een middel om het proces van vaststelling van de gelden
die wij gaan uitgeven zo weinig mogelijk conjunctuurgevoelig te maken. Dat
wil zeggen: van het non-ODA-gedeelte wordt het gedeelte dat vrijkomt doordat
er meer groei is dan geraamd, geparkeerd in de aanvullende post. Er wordt
dus maar één keer per jaar vastgesteld wat er wordt uitgegeven
en wat er wordt geraamd voor het volgende begrotingsjaar. Daar wordt, opschuivend,
het geld dat over is gebleven doordat er meer groei was dan geraamd, voortdurend
bijgeteld. Door het op deze manier te doen, worden wij minder vatbaar voor
tegenvallers en ontstaan een grotere continuïteit en "beheerstheid" in
het hanteren, een groter evenwicht en meer duidelijkheid. Het is wel eens
moeilijk om dat vol te houden. De Kamer wil wel eens proberen om toe te slaan:
"Als er zoveel over is, moet dat daar en daar naar toe." Dat is lastig; wij
hebben daar nog niet het juiste antwoord op gevonden. Ik moet heel eerlijk
zeggen dat, als in het kabinet wordt gezegd dat er best geld naar de HGIS
kan omdat er geld over is, men dat wel eens voor een acute situatie wil gebruiken.
Dan moeten wij heel streng zeggen dat dat geld daar niet voor is.De heerHessing(VVD)Als ik de minister dit zo hoor uitleggen, neig ik ernaar om te zeggen
dat ik het begrijp, maar ik heb één handicap: ik heb hier ook
de nota liggen met cijfertjes. De aansluiting tussen de woorden van de minister
en de nota kan ik niet zo gauw leggen. Waar kan ik de aanvullende post vinden?MinisterVan MierloIn de Miljoenennota.De heerHessing(VVD)Niet in deze HGIS-nota?MinisterVan MierloNee, daar staat vermeld hoe de post eruit ziet, maar de post staat in
de Miljoenennota.De heerHessing(VVD)Dat is duidelijk. Wij zouden deze post dus bij de begrotingsbehandeling
aan de orde kunnen stellen. Uw ongerustheid dat de Kamer daar wel eens in
wil grabbelen, deel ik overigens niet. Ik vind dat wij ons tot nu toe ten
opzichte van deze post uiterst deftig hebben opgesteld, behalve dat er vorig
jaar door collega's een bedrag van 10 mln. uit is gehaald.MinisterVan MierloNoem dat maar deftig!De heerHessing(VVD)Een bedrag van 10 mln. voor een goed cultureel doel valt misschien ook
wel onder "deftig". Ik denk niet dat u op dit punt over de Kamer moet klagen.MinisterVan MierloDat hangt af van hoe dit zich ontwikkelt. Wij kunnen het nog net aan,
maar ik waarschuw hier toch voor. Wij moeten daar echt voor oppassen, want
het is zeer verleidelijk, ook voor de Kamer. De Kamer kan zeggen: "hé,
dat is een mooie profileringsruimte". Dan brengt men wel de bestendigheid
van het beleid in gevaar.De heerHessing(VVD)Dit kabinet wil zich juist niet profileren met het uitdelen van allerlei
leuke dingen, maar met het intact laten van de zojuist door u geschetste stabiliteit
in het beleid. Dat is de kracht van deze coalitie.MinisterVan MierloIk zal dit onthouden en ik hang dit met gouden letters boven mijn bed.
Zodra zoiets in de Kamer gebeurt, roep ik u erbij om mij te helpen.De voorzitter:Laten wij niet al te lang doorgaan met deze discussie, want zij loopt
een beetje op de begrotingsbehandeling vooruit. De minister heeft er ook niet
zoveel aan als hij alleen de heer Hessing ter verantwoording roept; wij zullen
hier in de Kamer gewoon een debat over voeren.MevrouwRoethof(D66)Ik vraag de minister hoeveel er op dit moment over is. Hoe hoog is de
bestedingsruimte van de aanvullende post?De heerGerritsenDat staat onderaan blz. 33.MinisterVan MierloZeg het getal er maar meteen bij, want daar staan een heleboel getallen.De heerGerritsenVanaf 1999 loopt het op van 119 mln. tot 500 mln. in 2002.De heerHessing(VVD)Ik maak uit de getallen op dat de aanvullende post in 1998 nul is.De heerGerritsenPrecies.De heerHessing(VVD)De minister verwees naar de Miljoenennota; het blijkt dus toch hier te
staan, zij het dat het nul is.MinisterVan MierloDe aanvullende post komt in het kader van de Miljoenennota tot stand.
Daar staat de post officieel in. Natuurlijk melden wij in onze stukken hoe
het functioneert, maar het is een post van de Miljoenennota.De heerHessing(VVD)Om misverstanden te voorkomen: dit is een goed beleid, want u hebt zo'n
parkeerplaats nodig om de schommelingen eruit te halen.MinisterVan MierloIn de Miljoenennota staat het ook een beetje op een veiliger afstand dan
indien wij het in het kader van onze eigen nota tot stand zouden laten komen.
Daarin vermelden wij het echter wel.Voorzitter! De verschillen tussen de jaartranches hebben voor het overgrootste
deel gewoon te maken met de schommelingen in de te verwachten welvaartsgroei.
Voor een heel klein gedeelte is er nog een andere verklaring, maar ik weet
niet welke.De heerGerritsenDat is onder andere de toerekening, waarin ook schommelingen plaatsvinden.MinisterVan MierloDan kom ik op de witte velden en de zwarte velden. In de grafiek op pagina
8 ziet men het witte veld van de tranche van 1998, die dit jaar verdeeld is.
Dat gaat om 32 mln. uit 1997 en 189 mln. vanaf 1998. De middelen
van 1997 zijn weliswaar vorig jaar uitgedeeld, maar onder andere door een
meevallende economische groei was na de besluitvorming nog extra geld te verdelen.
De donkere velden zijn de tranches voor 1999, 2000 en 2001. Die zijn nog niet
uitgedeeld, maar staan in de aanvullende post op de Miljoenennota gereserveerd.
Dat gaat om 119 mln. voor 1999, 191 mln. voor de tranche van 2000 en 134 mln.
voor 2001, zodat de aanvullende post voor 1999 119 mln. is, voor 2000 310
mln. en voor 2001 444 mln.Er is gevraagd hoe het kan dat de aanvullende post alleen het non-ODA-deel
betreft en hoe daar dan zo'n hoog bedrag mee gemoeid kan zijn, bijna 50% van
de totale BNP-mutatie. Dit is een misverstand. In de aanvullende post wordt
de thans geraamde groei van de HGIS gereserveerd. De BNP-mutatie uit de Miljoenennota
betreft de extra groei van de HGIS ten opzichte van een eerdere prognose.
Het non-ODA-deel van die extra groei wordt toegevoegd aan de aanvullende post.
Samengevat: de oude aanvullende post plus de BNP-mutatie over het non-ODA-deel
is de nieuwe aanvullende post. De aanvullende post vult zichzelf dus op die
manier – "revolving" – aan.De heerHessing(VVD)Mijn collega vroeg volgens mij waarom dat alleen over het non-ODA-deel
gaat en waarom niet ook de extra meevaller...MinisterVan MierloDaar zal de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, die dat in twee artikelen
heeft opgeborgen, uitleg over geven.De heerHessing(VVD)U bent natuurlijk verantwoordelijk voor de HGIS, want u hebt zojuist gezegd
dat u een beetje voor minister van Financiën speelt.MinisterVan MierloJa, maar ik delegeer het antwoord op deze subvraag nu aan de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking.De heerHessing(VVD)Ik proef nu even hoe het op dit moment met de ontschotting loopt.MinisterVan MierloHet loopt zo goed dat je heel makkelijk delegeert, want het is één
beleid.De heer Hessing heeft gezegd dat de thema's nog niet één
op één lopen. Hij hoopt dat dit eens wel het geval zal zijn.
Wij streven naar een zo groot mogelijke overzichtelijkheid, maar het is niet
zo makkelijk om het bij elkaar te persen. Wij zijn al een heel eind gekomen,
zoals de heer Hessing zelf heeft gezegd. Wij zullen zien in hoeverre het nog
duidelijker kan.De heerHessing(VVD)Ik wil hier toch op insisteren, tenzij het echt niet kan, maar ook dat
wil ik dan weten. Vorig jaar hebben wij hier een heel uitgebreide discussie
over gehad. Sindsdien is er goede voortgang gemaakt. Het ziet er nu heel mooi
uit; ik doel daarmee op bijlage 4. Als je nu nog de verschillen tussen de
drie kolommetjes ziet, vraag je je echter wel af waarom die nodig zijn. Het
is toch gelijk te trekken?MinisterVan MierloEr zijn in de HGIS, zowel in het OS-budget als in het andere deel, over
en weer een aantal punten die gewoon niet corresponderen. De conflictpreventie,
de exportbevordering, de veiligheid en Midden- en Oost-Europa zijn bijvoorbeeld
wel HGIS-thema's, maar zijn niet speciaal thema's van de OS- en BZ-begroting.
Suriname, Nederlandse Antillen en Aruba behoren wel tot de HGIS- en OS-categorie,
maar zijn nauwelijks te vinden op de begroting van BZ. Nogmaals: misschien
is het mogelijk om het helemaal te laten corresponderen, maar voorlopig moet
je erkennen dat exportbevordering, veiligheid en Midden- en Oost-Europa geen
speciale thema's zijn van OS en BZ.De heerHessing(VVD)Dat is het punt niet. Als een thema dat wel op de HGIS-begroting staat,
bij onderscheidene begrotingen niet wordt ingevuld of op nul wordt gesteld,
heb ik daar geen probleem mee. Datgene wat in het tabelletje van de begroting
van Buitenlandse Zaken en de uitgavencategorie OS staat, kan echter in lijn
worden gebracht met de HGIS-thema's. Voor het grootste deel is dit het geval,
maar er zitten gewoon nog een paar uitzonderingen tussen. Er zijn al een heleboel
uitzonderingen vervallen. Nogmaals: het gaat de goede kant op; nog één
stapje en wij zijn er.MinisterVan MierloWij zullen zien wat wij er verder aan kunnen doen. Ik heb een beetje het
gevoel dat wij al tot op de bodem zijn gegaan van wat op dit punt mogelijk
is. Maar goed, wij zullen hiernaar kijken.De voorzitter:De minister heeft in elk geval toegezegd dat dit nog eens wordt bekeken.MinisterVan MierloDe heer Hessing heeft ook gesproken over de kengetallen. Het is precies
zoals hij heeft gezegd: daar waar het mogelijk is, werken wij daarmee. Ook
door het departement van Financiën is al vastgesteld dat het voor Buitenlandse
Zaken minder makkelijk is om daarmee te werken. Wij hebben echter andere middelen.
De door ons toegepaste controlemiddelen hebben niet zozeer de vorm van kengetallen,
maar zijn minstens zo effectief als de functie en de bedoeling van de kengetallen.
Het is echter een uiterst ingewikkelde kwestie. Het nut van het werken met
kengetallen is voor andere departementen misschien duidelijker dan voor mijn
departement. Ik ben gisteren in de voorbereiding van dit overleg – in
het boze vermoeden dat er iets over kengetallen zou worden gezegd –
tot de conclusie gekomen dat het voor Buitenlandse Zaken een moeilijk operationeel
instrument is. Nogmaals: dat vangen wij op met andere activiteiten.Voorzitter! Ik laat het hierbij.De heerHessing(VVD)Ik heb nog één vraag die volgens mij op uw bord ligt. Het
interdepartementale beleidsonderzoek over de samenhang van exportinstrumenten
meldt in deze nota dat er twee loketten komen. Hoever bent u daarmee? Zijn
er inmiddels twee loketten of mogen wij op dit punt voor het eind van het
jaar definitieve besluitvorming verwachten?MinisterPronkDaar zal ik op ingaan.Voorzitter! De delegatie is niet gepaard gegaan met meer kwantitatieve
doelstellingen. Integendeel; wij hebben het woud van kwantitatieve doelstellingen
radicaal gekapt; er zijn er nog maar vier over. Eén daarvan is de kwantitatieve
doelstelling dat wij het percentage van 0,25 van het BNP voor de minst ontwikkelde
landen willen halen. Daar hebben de posten dus geen last van. Zij krijgen
 gewoon een bedrag; een land behoort immers tot de minst ontwikkelde
landen of niet. Een andere kwantitatieve doelstelling is 0,1% voor het milieu.
Dat betekent dat iedere post de doelstelling heeft om een deel van het bedrag –
dat wordt gekwantificeerd aangegeven – aan milieuactiviteiten te besteden.
Daarnaast is er de 20% voor de sociale hulp, de basis-sociale voorzieningen.
Alle posten moeten dus ongeveer – de een meer dan de ander; ook dat
krijgt men mee – 20% van de eigen middelen besteden aan basis-sociale
voorzieningen. Daarmee zijn alle mogelijke subposten die vroeger op sociaal
terrein golden, bij elkaar genomen. Daarbinnen is er, omdat de Kamer daarom
heeft gevraagd, de kwantitatieve doelstelling met betrekking tot de preventieve
gezondheidszorg ofwel moeder- en kindzorg op het terrein van family planning.
Die doelstelling zit eigenlijk voor het overgrote deel in die 20%. De Kamer
vond dat wij daar 4% van onze begroting aan moesten besteden. Dat doen wij,
maar dat heeft natuurlijk consequenties voor het beleid per post. Verder zijn
er eigenlijk geen doelstellingen meer.Natuurlijk zijn er wel begrotingsartikelen; de desbetreffende bedragen
worden voor een deel in Den Haag besteed, want daar zijn heel veel posten.
Datgene wat de posten gedelegeerd krijgen, moet in zijn totaliteit natuurlijk
optellen tot de bedragen die in die begrotingsartikelen staan. De posten hebben
op dat punt flexibiliteit, maar ik ben door de Kamer en door aanvaarding van
de begrotingswet door de Kamer er natuurlijk aan gehouden om met die gedelegeerde
bedragen binnen de grenzen van de begrotingsartikelen te blijven. Sinds jaar
en dag is met de Kamer afgesproken dat er een flexibel begrotingsbeheer is.
Dat kent de Kamer natuurlijk op haar duimpje. Dat betekent dat wij met de
Kamer de afspraak hebben dat in de loop van het jaar met nota's van wijzigingen
op de begroting en tot slot aan het eind van het jaar met de slotrekening
verantwoording wordt afgelegd. Er is geen keurslijf voor de posten, maar zij
moeten natuurlijk binnen de bedragen blijven die aan hen zijn gedelegeerd.
Sommigen gaan daar een beetje overheen, een aantal posten blijft er wel eens
onder. Een paar keer per jaar voeren wij overleg om gedelegeerde gelden van
de ene naar de andere ambassade over te hevelen, waarbij de desbetreffende
artikelen als grens gelden. Die ervaring is dit keer voor het eerst opgedaan:
wij zijn pas op 1 januari jongstleden met die delegatie begonnen. Ik ben daar
heel positief over; ook de posten zijn daar positief over en zijn er natuurlijk
bijzonder blij mee dat zij niet alleen beslissingen uit Den Haag krijgen uitgereikt
die zij moeten uitvoeren, maar dat zij zelf mogen kiezen. Men is daar ook
voor geëquipeerd, maar het overgangsjaar, het eerste jaar, is natuurlijk
niet makkelijk. Mijn collega heeft al gezegd dat dit vorig jaar is voorbereid.
Dat leidt natuurlijk tot kritische kanttekeningen van de Rekenkamer. Daar
zijn wij ons zeer van bewust en er wordt dit jaar hard aan gewerkt om, net
als de afgelopen jaren, helemaal binnen de grenzen van het verantwoord begrotingsbeheer
te blijven. Wij besteden zeer veel tijd aan deze majeure operatie en dat is
logisch, want wij hebben met de delegatie een radicale reorganisatie doorgevoerd
die, vanuit het oogpunt van financieel beheer, natuurlijk veel verder reikt
dan de ontschotting, die op zichzelf meer beleidsmatig en niet beheersmatig
van karakter is.In dat kader heb ik tegelijkertijd ook veel gewied in de procedures. Dat
heeft geleid tot een aanzienlijke vermindering van het aantal procedures.
Aan het begin van dit jaar hebben wij meegedeeld dat die procedurebundel juist
vanwege de delegatie niet experimenteel was, maar dat wij daar wel ervaring
mee moesten opdoen. Dat doen wij dit jaar. Wij krijgen heel veel ervaringen
uit het veld en wij hebben, zoals in de memorie van toelichting op de begroting
staat, besloten om nog meer te flexibiliseren. Dat leidt tot verdere wijzigingen
in de procedurebundel; op basis van de ervaringen van het afgelopen jaar wordt
die bundel op 1 januari aanstaande officieel herzien, want de bundel geldt
voor een begrotingsjaar. Hoe flexibeler je werkt, hoe minder druk er is op
snel besteden of begrotingsoverschrijdingen op de verschillende posten. De
Kamer heeft de oude procedurebundel gekregen en zal ook de procedurebundel
ontvangen die per 1 januari zal gelden en die ten opzichte van die van dit
jaar gewijzigd is.MevrouwRoethof(D66)Men heeft mij verteld dat een telecommunicatieproject in Zimbabwe in een
vergevorderd stadium was en door de ambassadeur ook heel aantrekkelijk werd
gevonden. Toch kon dat project niet uitgevoerd worden, omdat er geen doelstellingen
meer bij mochten komen. Ondanks de flexibilisering die er volgens de minister
is, kan het dus voorkomen dat iets wat eigenlijk heel "feasable" en heel goed
te doen is, niet doorgaat omdat dat buiten de begrotingskaders valt. Klopt
dat? Werkt het zo in de praktijk?MinisterPronkDat zou heel goed kunnen. Een post krijgt bijvoorbeeld 40 mln., maar als
je erg actief bent, zou je natuurlijk best 400 mln. kunnen vertimmeren. Je
moet prioriteiten stellen. Vroeger moesten wij dat hier in de directies doen,
maar nu moeten de posten dat doen. Zij moeten die prioriteiten stellen binnen
bepaalde vastgestelde kaders. Het hoofdelement daarvan is dat in een bepaald
land niet alles dun gespreid mag worden over alle leuke wensen, maar dat er
een sectorconcentratie is. Er is een jaarplan en daarin staat bijvoorbeeld:
in Zimbabwe zijn wij vooral bezig met water, AIDS-bestrijding en basisonderwijs.
Wij doen in dat land niet alles, maar concentreren ons op bepaalde sectoren.
Voor ieder land zijn er sectorconcentraties. Dat is uitvoerig met de Kamer
besproken en dat heeft de Kamer ook gewild. Dat wordt vastgesteld in de jaarplannen.
De sectorconcentraties veranderen niet van het ene op het andere jaar; anders
kun je niet concentreren, want het zijn natuurlijk vaak langetermijnactiviteiten
en -programma's. Dan komen er wel eens wensen om toch iets anders te doen.
Als dat echt buiten de sectorconcentratie valt, moet dat echt worden opgenomen
in een jaarplan om de sectorconcentratie te wijzigen. Het kan niet zomaar,
want dan zou je die afspraken voor niets hebben gemaakt. Het zou dus heel
goed zo kunnen zijn dat een project, bijvoorbeeld het project in dit concrete
geval, niet binnen de afgesproken sectoren valt. Dan is de er maar één
mogelijkheid: toegang proberen te krijgen tot een programma dat geen sectorconcentratie
kent, bijvoorbeeld het ORET-programma. Omdat het ORET-programma geen sectorconcentratie
kent, zou het project als activiteit van het bedrijfsleven kunnen
worden uitgevoerd; dan mag alles, behalve wapens. De budgettaire grenzen gelden
echter altijd. Het systeem zit goed in elkaar, juist om te voorkomen dat alle
mogelijke hobby's worden botgevierd.De tweede vraag van mevrouw Roethof betrof de notitie over de reikwijdte
en de controle: waarvoor zijn wij wel en niet verantwoordelijk met betrekking
tot de instanties die namens ons bestedingsbeslissingen nemen, bijvoorbeeld
particuliere of internationale organisaties? Die notitie krijgt de Kamer voor
de begrotingsbehandeling. Zij heeft die notitie nog niet gekregen, omdat wij
nog steeds in gesprek zijn met de Rekenkamer. Er is dus totaal geen veronachtzaming
en wij zijn er hard mee bezig. Een element dat bijvoorbeeld betrekking heeft
op de noodhulp, is dat geen volgende activiteiten kunnen worden opgezet met
een organisatie die haar rapportage nog niet heeft ingeleverd. Men moet vertellen
wat men beheersmatig gedaan heeft; als men die rapportage nog niet heeft ingeleverd,
valt de bijl, ongeacht de aard van die organisatie. Dat is niet zo makkelijk,
maar wij hebben dat wel gedaan. UNICEF is bijvoorbeeld de organisatie van
de VN die het slechtst is met haar rapportage; dat is natuurlijk doodzonde.
Het kan bijvoorbeeld ook gelden voor een particuliere organisatie die noodhulp
geeft. Ik voel mij daartoe verplicht en ik vind steeds minder redenen om,
wat dat betreft, met de hand over het hart te strijken, want bepaalde programma's
kunnen ook via andere organisaties starten.Het IBTA-programma van de FMO is het programma dat technische bijstand –
kleine activiteiten – financiert rondom de bevordering van particuliere
investeringen. De hoofdactiviteit van de FMO voor particulieren is het deelnemen
aan ontwikkelingsbanken en ontwikkelingsinstellingen die bezig zijn met het
bevorderen van particuliere investeringen of met het medefinancieren van een
particuliere investering. Daaromheen zijn er allerlei technische bijstandsactiviteiten.
Dat kunnen studies, pre-investment activiteiten en training van lokaal personeel
in verband met een particuliere investering zijn. Het zijn dus technische
bijstandsactiviteiten op kleine schaal. Dat programma loopt als een trein;
er kan altijd meer geld voor ter beschikking worden gesteld. Dit hangt dus
echt samen met de directe particuliere investeringen. Er is geen overlapping,
maar er zou een overlapping kunnen gaan bestaan met het PSO-programma. Dat
programma, dat de Kamer uit de begroting kent, gold niet voor ontwikkelingslanden,
maar gaat nu wel voor ontwikkelingslanden gelden.Dat brengt mij bij de vraag van de heer Hessing over de loketten. Er zijn
natuurlijk steeds meer activiteiten op het terrein van handelsbevordering,
bijvoorbeeld in ORET-kader, en investeringsbevordering, bijvoorbeeld door
de FMO. Die activiteiten gaan een beetje tegen elkaar aan liggen en daaromheen
vinden dan ook nog technische bijstandsactiviteiten plaats. Wij geven bijvoorbeeld
technische bijstandsactiviteiten ten behoeve van ORET; dat betreft de speciale
beurzenprogramma's, waarmee je het particuliere bedrijfsleven bijvoorbeeld
helpt om bezig te zijn met havenaanleg in China door Chinees havenpersoneel
studiebeurzen te geven voor een studie in Rotterdam. Dat is een technisch
bijstandsprogramma in verband met handelsbevordering, maar je kunt ook technische
bijstand leveren in verband met investeringsprogramma's. Er ontstaan dus een
groot aantal activiteiten; het is de bedoeling dat zij zoveel mogelijk op
elkaar aansluiten en dat zij zoveel mogelijk bij twee loketten – dus
minder organisaties – worden ondergebracht. Misschien komt er zelfs
één loket; ook daarover wordt gedacht. Je hebt overigens met
verschillende departementen tegelijkertijd te maken. De Kamer heeft gezien
hoever wij op dit punt zijn gekomen, maar dit gaat meer over het beleid; dat
kunnen wij dus bij de begrotingsbehandeling bespreken. Eén element
daarvan is de nadere, aangekondigde notitie over het specifieke beleid van
de investeringsbevordering. Die notitie zal de Kamer rond 1 januari aanstaande
ontvangen, omdat wij, nadat wij in het midden van dit jaar een doorbraak hadden
bereikt, interdepartementaal topoverleg, ook met het bedrijfsleven zelf, hebben
geëntameerd met als doelstelling om dit in december af te ronden. Ik
wil ook zoveel mogelijk nieuw beleid laten uitvoeren door bestaande instellingen
om opening van nieuwe loketten te voorkomen. Opening van nieuwe loketten zou
immers geen zin hebben.De post noodhulp bestaat eigenlijk niet meer. Het gaat niet om noodhulp.
In talloze stukken heeft de Kamer beleidsmatig kunnen zien wat wij hebben
gedaan: wij zien noodhulp als een element van een totaalbeleid dat te maken
heeft met conflictpreventie en vervolgens met wederopbouw. Het gaat dus niet
alleen maar om humanitaire hulp voor slachtoffers, bijvoorbeeld van aardbevingen
of conflicten, maar ook om preventie en nazorg. Daarom is het beleid dat wij
niet meer een issue, maar de landensituatie aanpakken. Ten aanzien van Bosnië
zeggen wij bijvoorbeeld: daar is een situatie van conflict en nood; het is
geen regulier ontwikkelingsbeleid. Dat land behandelen wij dus volgens datgene
wat wij "de noodhulpprocedure" noemen; dat betreft de preventie-, nood- en
nazorgprocedures. Dat doen wij ook voor een paar andere landen, bijvoorbeeld
voor Irak, Tadzjikistan en Rwanda, maar niet voor een regulier land, zoals
Kenia, Tanzania of Senegal. Die procedures zijn flexibel en snel en houden
ook in dat wij voor de desbetreffende landen de beslissingen hier nemen en
niet in de ambassades, want aldaar valt nog niet zoveel te doen; het gaat
immers snel. Het enige andere belangrijke verschil met de reguliere landen
is dat alle beslissingen die voor deze landen worden genomen, alleen voor
de korte termijn kunnen gelden. Een beslissing over echte noodhulp heeft dus
een tijdshorizon van één jaar en een beslissing over wederopbouw
heeft een tijdshorizon van twee jaar. Die tijdshorizon kan wel worden verlengd,
maar wordt op zichzelf niet langer, omdat ik de Kamer heb beloofd dat wij
het totale aantal reguliere landen waarmee wij een samenwerkingsrelatie hebben
die op langere termijn gepaard gaat met grotere bedragen, niet sluipenderwijs
uitbreiden door het entameren van activiteiten in conflictlanden. Daar kun
je internationaal niet onderuit. Het blijven dus tijdshorizons van een korte
termijn. Onder de nazorg valt natuurlijk ook het type activiteiten dat door
mevrouw Roethof is genoemd in het kader van de wederopbouw, ook de sociaal-culturele
wederopbouw.MevrouwRoethof(D66)Ik kan heel goed volgen wat de minister zegt en ik kan mij ook heel goed
voorstellen dat hier, geredeneerd vanuit de organisatie op het departement,
zo naar wordt gekeken. Vanuit mijn rol kijk ik hier echter van de andere kant
tegen aan. Als er goede en belangrijke projectvoorstellen zijn, denk ik dat
het vervelend is als de mensen die die voorstellen hebben gedaan, bij de directie
noodhulp komen en als daar dan tegen hen wordt gezegd: jullie begrijpen zelf
ook wel dat het eigenlijk geen noodhulp meer is, maar wij strijken nog een
keer met de hand over ons hart. Dat is niet fair. Er moet gewoon een loket
komen dat geschikt is voor dit soort projecten.MinisterPronkWij zijn geen subsidiedepartement. Het is heel belangrijk om dat vast
te stellen. Wij voeren beleid in de richting van Bosnië of Rwanda. Het
is niet zo dat iedereen met een prachtig idee kan langskomen en aanspraak
kan maken op een deel van de Nederlandse ontwikkelingshulp. Het is uitermate
relevant om dat vast te stellen, want er zijn zeer veel instanties. Dat wil
ik heel uitdrukkelijk stellen omdat wij zo langzamerhand in een situatie terechtkomen
waarin organisaties in Nederland zelfs naar de rechter gaan omdat zij van
mening zijn dat zij door hun leuke idee recht hebben op een deel van de Nederlandse
hulpverlening. Dat is niet zo; wij geven hulp aan een land en niet aan organisaties.
Dat is zeer belangrijk. Wij voeren beleid; vaak doen wij dat via organisaties,
soms via UNICEF en het kan ook via een Amsterdamse studentengroep, om zeer
extreme voorbeelden te noemen. Het kan echter niet zo zijn dat iedereen langskomt.
Talloze mensen en organisaties hebben – soms naar het oordeel van het
ene Kamerlid en dan weer naar het oordeel van een ander Kamerlid – een
goed voorstel dat echter wordt afgewezen, bijvoorbeeld omdat wij van mening
zijn dat wij niet in het desbetreffende land moeten zitten of omdat wij met
het desbetreffende land beleidsmatig een andere sector hebben afgesproken
of omdat wij de activiteit minder goed vinden dan iemand anders. Ik laat dit
natuurlijk in zeer sterke mate aan mijn medewerkers over, want hier zijn criteria
voor. Die criteria voor noodhulpactiviteiten liggen allemaal vast en de Kamer
kent die criteria. Wat het door mevrouw Roethof genoemde concrete geval betreft:
wij hebben voor Tuzla nog nooit iets afgewezen, maar het is niet zo dat men
ergens recht op heeft omdat men met een idee komt. Het is ook niet zo dat
wij een project altijd verlengen. Juist bij conflictbeheersing of noodhulp
gaat het om activiteiten voor de korte termijn en niet om het aangaan van
relaties voor de langere termijn. Ik heb de Kamer immers beloofd dat ik dat
niet zou doen. Die regels zijn daarvoor.De heerHessing(VVD)Ik ben heel blij met deze toelichting en ik steun de minister op dit punt
zeer, maar ik vraag mij dan wel af waarom dit misverstand zo leeft. Dat blijkt
ook uit de vraag van mevrouw Roethof, die ervan uitgaat dat het departement
kennelijk een subsidiedepartement is.De voorzitter:Laten wij nou niet al te veel in een beleidsdiscussie terechtkomen. Wij
zijn met een begrotingsonderzoek bezig.De heerHessing(VVD)Ik bedoel: hoe ontstaat zo'n misverstand en hoe ontstaat die beeldvorming?MinisterPronkIk weet niet hoe dit misverstand ontstaan is. Kort geleden is een tandarts
naar de rechter gegaan omdat hij vond dat hij met een door hem opgericht clubje
via de Nederlandse hulpverlening tandartsenhulp aan Rwanda zou kunnen gaan
geven. Wij waren van mening – dat hadden wij ook afgesproken met Rwanda –
dat dat geen prioritaire sector was, hoeveel mensen aldaar ook last hebben
op dat punt. Wij hebben daar afspraken over gemaakt. Dit soort ontwikkelingen
gaat door. Ook hierover ben ik momenteel in gesprek, want anders komen wij
in de situatie waarin wij Nederlandse instellingen steun gaan geven. Dat past
niet bij het beleid dat wij samen met de Kamer hebben afgesproken.De voorzitter:Mevrouw Roethof vraagt het woord, maar ik wijs nu al op de tijd en ik
merk ook op dat wij nu niet te veel over het beleid moeten discussiëren.
Dat kan bij de begrotingsbehandeling; wij zijn nu met het begrotingsonderzoek
bezig.MevrouwRoethof(D66)U hebt gelijk, voorzitter. Ik kom hier bij de begrotingsbehandeling op
terug.MinisterPronkHet agentschap in Bosnië is niets anders dan gebonden hulp, maar
wij hebben dat gedelegeerd. Wij hebben gezegd: wij gaan dat niet in Den Haag
regelen en bedrijven hoeven dus niet naar Den Haag te komen. Nee, wij hebben
een agentschap getenderd; het is een Nederlands bedrijf en de bedrijven gaan
naar dat agentschap. Het is een experiment. Het loopt best, maar het is een
beetje duur, want die bedrijven zijn bij zo'n tender ontzettend duur. Ik ben
niet van plan om dat in Suriname te gaan doen; dat heb ik ook nooit overwogen.
Dat is misschien iets voor het overleg van vanmiddag. In Bosnië loopt
het dus wel. Daarom hebben wij voor het komende jaar hetzelfde bedrag opgevoerd
voor die faciliteit en die gebonden hulp.Er is maar één norm en dat is de ODA-norm. Daar is echt
nooit iets aan veranderd. Ik begrijp niet hoe dat misverstand kan zijn ontstaan.
Wat is NEDA? NEDA is de Engelse vertaling van DGIS, meer niet. In de hele
wereld weet men wat CIDA en DANIDA betekenen: Canadian International Development
Assistance en Danish International Development Assistance. Dat geldt ook voor
het Noorse NORAD, maar buiten Nederland legt niemand de relatie tussen het
woord "DGIS" en Nederland. Wij hebben onderzocht wat het beste in het gehoor
ligt. Het enige wat er gebeurt, is dat de naam "DGIS" internationaal wordt
vertaald in "NEDA". Eerlijk gezegd liggen wij ten opzichte van andere landen
een beetje achter. Ik ben niet zo voor de stickers zoals de Europese Commissie
die hanteert, maar ik vind het een beetje zonde om helemaal achter te liggen,
zodat niemand meer doorheeft dat wij vanuit Nederland concreet bezig zijn
met bepaalde activiteiten. Daarom hebben wij dit in de herijking ingebracht
en hebben wij de naam "NEDA" ingevoerd. Iedereen die met activiteiten bezig
is die uit de Nederlandse begroting worden meegefinancierd, mag daar gebruik
van maken, maar dat is niet verplicht. Als de NUFFIC en de FMO het willen,
mag het. Het mag ook als het niet alleen uit ODA-gelden, maar ook uit HGIS/0,3%-activiteiten
bovenop de 0,8% komt. Dat hebben wij laten weten om iets meer zichtbaar te
zijn in de wereld.De heerHessing(VVD)Dat is een heel plausibele toelichting, maar in de naam "DGIS" zat de
internationale samenwerking. Dat is natuurlijk breder dan ontwikkelingshulp.
Nu heeft u gekozen voor "Netherlands Development Assistance", maar u had ook
kunnen kiezen voor "Netherlands International Cooperation". Dat hebt u niet
gedaan. Zit daar een filosofie achter?MinisterPronkDe filosofie daarachter is dat wij een marktonderzoek hebben gedaan. Dat
hebben wij aan een bureautje uitbesteed. Wij hebben ongeveer 15 afkortingen
laten verzinnen en uitgeprobeerd. That's all. Ik zou het wel leuk vinden om
dat lijstje eens aan de Kamer te geven, want volgens mij zat "international
cooperation" daar ook bij.De voorzitter:Daar gaan wij nu niet verder op in, want de tijd gaat dringen. Het bespreken
van 15 namen gaat echt te ver.MinisterPronkDe POPM-regeling is "PM" opgevoerd. Er zijn dit jaar geen verplichtingen
geaccepteerd en er zijn dit jaar dus geen uitgaven. Het is gewoon een garantieverplichting,
maar wij hoeven niet te betalen. Het mag tot 25 mln., want dat bedrag staat
in de begroting. Als het echter niet betaald hoeft te worden, is dat fantastisch,
want dan blijft het geld beschikbaar voor iets anders. Vanaf 1 januari van
dit jaar is hiermee begonnen. Het zijn garantieverplichtingen en het bedrag
hoeft niet uitgegeven te worden. Er is een garantie gegeven en als daar geen
gebruik van wordt gemaakt, hoef je niet te betalen.MevrouwRoethof(D66)Dat begrijp ik, maar misschien zijn er wel een aantal pogingen gedaan
die zijn afgewezen.MinisterPronkDat is niet het geval.De heer Hessing heeft bepleit om de categorieën één
op één te laten lopen. De categorieën in bijlage 4 zijn
echter één op één. Het is precies zoals de heer
Hessing heeft gezegd: er zitten nullen in de categorieën. De heer Hessing
doelde met name op categorie 5. Vanuit Ontwikkelingssamenwerking worden geen
veiligheidsactiviteiten uitgevoerd. Dan zouden wij bijvoorbeeld in een bepaald
land vredesoperaties financieren met ontwikkelingsgelden; dat is geen ODA
en dat kan dus niet. Wij zouden veiligheid echter best in categorie V van
de uitgavencategorieën OS kunnen vermelden met de toevoeging "nul" en
vervolgens de mensenrechten, conflictbeheersing, democratisering en goed bestuur.
Andersom: in niet-ontwikkelingslanden doen wij niets aan goed bestuur. Die
hovaardij heb je niet ten opzichte van niet-ontwikkelingslanden. Daarom staat
daar een nul. Je zou voor de ontwikkelingslanden de hele categorie met dezelfde
woorden kunnen noemen als bij de niet-ontwikkelingslanden, maar daar zitten
dan nullen in. Daarom spoort het eigenlijk helemaal één op één.
In ontwikkelingslanden doen wij eigenlijk niets specifieks aan conflictpreventie.
De hele ontwikkelingssamenwerking is conflictpreventie, maar specifieke conflictpreventie
heeft veel meer een politiek karakter en valt dus niet onder ODA-activiteiten.
Het is dus eigenlijk precies gedaan zoals de heer Hessing het vorig jaar wilde.
Daar heb ik ook echt op toegezien. Wij hebben eerst een paar andere lijstjes
gehad, maar deze lijst is op dit punt optimaal. Wij brengen er echter geen
activiteiten in onder – dat heeft de heer Hessing ook niet gezegd –
die niet als ODA zouden kunnen worden gekwalificeerd, want dat zou inderdaad
tot vervuiling leiden.Wij sturen de Kamer altijd het jaarverslag. De heer Hessing heeft daarover
een vraag gesteld. In het jaarverslag staat precies hoeveel hulp per land
wordt gegeven. Het jaarverslag komt tijdig en is zeer uitgebreid. De Kamer
heeft tot nu toe geweigerd om dat jaarverslag, dat ik haar ieder jaar netjes
met een brief toestuur, als een gewoon Kamerstuk te beschouwen. Ik heb wel
eens gevraagd of de Kamer dat niet wil, want dan zouden wij daarover kunnen
praten. Dat lijkt mij reuze interessant, maar de Kamer heeft dat voortdurend
geweigerd. Ik ga echter heel trouw verder: ieder jaar krijgt de Kamer zo'n
mooi boek waarin, ook in staatjes, precies staat hoeveel hulp ex post aan
ieder afzonderlijk land beschikbaar wordt gesteld.De heerHessing(VVD)Om misverstanden te voorkomen, merk ik op dat de Kamer niets weigert.
Wij lezen dat jaarverslag altijd met belangstelling. Het laatste jaarverslag
hebben wij in oktober gekregen en is in de procedurecommissie behandeld; daarin
is besloten dat wij het ter kennis zouden nemen; het wordt nu dus door velen
met interesse gelezen en bestudeerd, maar het is geen aanleiding tot een debat.MinisterPronkGoed, maar u krijgt het jaarverslag wel. Ik zei dat de Kamer weigert om
het jaarverslag als Kamerstuk te beschouwen; dat is het punt.De heer Hessing heeft een vraag gesteld over het verschil tussen de tranche
van 1998 en de tranche van 1997. De hulpverlening – ODA via de OS-begroting –
gaat omhoog met 484 mln.; dat cijfer kan men expliciet vinden in twee staatjes
in de begroting van BZ en OS. Ik zal de Kamer de verwezenlijkte ODA-cijfers
over de laatste acht jaar per brief meedelen. Zij zijn ook te vinden in het
DAC-rapport, maar ik zal de Kamer die cijfers uiteraard geven. Het zijn de
officieel gecodificeerde cijfers. Het cijfer schommelde de afgelopen acht
jaar rond de 0,85% en de 0,75%. Vanwege de Tussenbalansoperatie was het cijfer
in het vorige kabinet iets meer onder de 0,8%, maar dat is weer teruggebracht
naar 0,8%. Het cijfer schommelt altijd tussen 0,79% en 0,81%. Dat heeft te
maken met de feitelijke besteding, want die weet je nooit precies en die wordt
in de bandbreedte opgenomen. Over 1996 zijn wij uiteindelijk gecodificeerd
uitgekomen op 0,81%.Er zitten geen grote schommelingen in de meerjarencijfers van de ontwikkelingshulp,
juist ook omdat wij in de praktijk heel voorzichtig zijn. Daarover is aan
ons beiden een vraag gesteld. Zoals met de Kamer is afgesproken, hebben wij
de meerjarenbedragen altijd met name geparkeerd onder de macrohulp. Dat is
met de Kamer afgesproken om te voorkomen dat allerlei toezeggingen zouden
worden gedaan die niet kunnen worden nagekomen als gevolg van ontwikkelingen
die men kan voorzien, met name met betrekking tot de hoogte van het BNP. Nu
ligt dat lekker in de hand en stijgt het BNP, maar er zijn jaren geweest waarin
het zeer tegenviel. Het wordt dus geparkeerd en daarom gaan wij voor bijna
alle begrotingsposten in de meerjarencijfers uit van het eerste jaar van de
vier jaren – dat houden wij dus nominaal gelijk – behalve bij
de begrotingsposten waarmee wij overduidelijk al bepaalde committeringen
zijn aangegaan. Dat zijn bijvoorbeeld de bedragen in het kader van betalingsafroepschema's
voor multilaterale organisaties. Die bedragen ken je, bijvoorbeeld voor het
EOF of de IDA; die bedragen boek je natuurlijk behoorlijk in. Het kan ook
gaan om bedragen die te maken hebben met bepaalde specifieke afspraken, bijvoorbeeld
om altijd 10% van de ODA ter beschikking te stellen aan de medefinancieringsorganisaties.
Dat is een afspraak en die moet je uiteraard inboeken. Ook hebben wij met
sommige organisaties afgesproken om de bedragen geleidelijk structureel te
verhogen. Dat weet de Kamer, want dat staat in de Miljoenennota en ook dat
boek je uiteraard in. Alles wat niet al op deze manieren vastligt, houden
wij gelijk op het niveau van het eerste van de vier jaren. Daarmee zijn wij
uitermate voorzichtig voor de jaren daarna. Dat is de methodiek. Dat helpt
met name bij het opvangen van belangrijke koersschommelingen, want die kunnen
soms behoorlijk tegenvallen.MinisterVan MierloIk wil daar iets aan toevoegen. OS deed dit al. De heer Hessing vroeg
waarom non-ODA via de aanvullende post in de Miljoenennota loopt en ODA niet.
Dat was de eigenlijke vraag.De heerHessing(VVD)Volgens mij vroeg collega Roethof dat; in ieder geval heeft een van de
dames die vraag gesteld.MinisterVan MierloNee, u hebt dat gevraagd.De voorzitter:Wij gaan niet discussiëren over de vraag wie een vraag gesteld heeft.MinisterVan MierloHet verschil is in ieder geval dat alles wat onder OS valt, ODA is en
onder één begroting valt, terwijl het non-ODA-deel onder verschillende
begrotingen valt. Daarom is het veiliger, juister en misschien iets eerlijker
om dat niet op de begroting van Buitenlandse Zaken, maar op de aanvullende
post te parkeren. Dat is een belangrijk verschil: het een is heel uniform
en het ander is pluriform.De heerHessing(VVD)Ik heb ook specifiek gevraagd waarom er een sprong zat in het bedrag voor
thema 9, de algemene multilaterale programma's. Dat bedrag springt in 1998
ineens met 16% omhoog.MinisterPronkDat klopt. Dat vindt u in de begroting voor het komende jaar, waarin dit
is uitgesplitst. Het betreft met name de regionale banken – de IDA en
dergelijke – omdat wij in de onderhandelingen over nieuwe deelnemingen
in kapitaal en dergelijke fikse beslissingen hebben genomen over de deelname
aan de nieuwe aanvullingen. Je weet dus al bij voorbaat dat dit betaald moet
worden en dat er afroepschema's zijn; dat moet je dus verdisconteren.Er is volgens mij nog één vraag, namelijk de vraag over
Indonesië. De subsidies van EZ aan Indonesië vallen niet onder de
0,8%.2. NoodhulpMevrouwVan der Stoel(VVD)Voorzitter! Het lijkt mij nuttig om – ook in de richting van de
heer De Haan, die daar opmerkingen over heeft gemaakt – allereerst vast
te stellen dat deze begroting niet vervuild is. Daar hebben wij heel bewust
voor gekozen en het is goed dat het kabinet daarin slaagt. Als je zoiets afspreekt,
is het vanzelfsprekend dat dat wordt gedaan, maar het is nuttig om te constateren
dat het kabinet hier ook nu weer in is geslaagd.Mijn fractiegenoot Hessing heeft al iets gezegd over kengetallen. De VVD-fractie
komt daar steeds op terug, omdat je daarmee veel beter kunt sturen met het
oog op het uiteindelijke gewenste resultaat. Wij pleiten al enige tijd voor
een resultaatbegroting: uitgaande van wat je wilt bereiken, wordt de inzet
van instrumenten, geld en mensen vastgesteld; als je iets meer wilt bereiken –
dat geldt ook voor fracties – betekent dat dat er bepaalde consequenties
zijn. Je weet dan wat de uitkomst is waarnaar je moet streven. Je bent dan
niet bezig met: als wij maar zoveel geld erin stoppen, is het doel bereikt.
Nee, het gaat om het uiteindelijke resultaat. Dat geldt ook bij noodhulp.De voorzitter:Naar dat woord zocht ik; als u dat woord nu maar niet alleen gebruikt,
maar u er ook op concentreert. Ik heb veel tijd gegeven voor het eerste onderwerp.MevrouwVan der Stoel(VVD)Dat is uw keuze geweest, maar dat is goed. Wat ik heb gezegd, speelt natuurlijk
heel nadrukkelijk ook bij de noodhulp. Het is bijvoorbeeld niet geheel duidelijk
wat onder de verschillende posten verstaan moet worden. Ik doel bijvoorbeeld
op post 09.04.01, de conflictbeheersing; later kom je de post 09.03 tegen,
waarin conflictbeheersing een van de onderdelen is. Het is goed om die post
uit elkaar te trekken. Ik doel ook op de post 09.04.02, de noodhulp; dat betreft
een bedrag van 10 mln., maar het is niet duidelijk waarom dat 10 mln. is.
Is dat de uitkomst van een rekensom in de zin van: "Wij moeten nu eenmaal
binnen het budget blijven; dan komen wij hier uit op 10 mln., zodat wij toch
iets aan dat onderdeel hebben gedaan"? Is dit een bewuste beleidskeuze geweest?
Mijn laatste vraag is waarom de uitgaven voor noodhulp in de 20%-doelstelling
zijn geplaatst.MevrouwDijksma(PvdA)Ik heb drie vragen. Om beter inzicht te krijgen in de beleidsperikelen
inzake vredesoperaties, heeft de regering advies gevraagd aan de Adviesraad
Internationale Vraagstukken. Wanneer wordt dit advies verwacht en waarom is
dat advies pas onlangs aangevraagd?De tweede vraag betreft de hoogte van het budget. Het bedrag van de noodhulp
aan ontwikkelingslanden in ODA-termen is afgenomen van 467 mln. in 1996 via
425 mln. naar 400 mln. in 1998. De 10 mln. aan non-ODA-uitgaven voor noodhulp
staat al jaren ingeboekt. Waarop is de hoogte van deze bedragen gebaseerd
en waarom zijn de budgetten in de afgelopen jaren afgenomen, gelet op de politieke
situatie in de wereld?Tot slot sluit ik mij aan bij de vraag over noodhulp als onderdeel van
de 20%-doelstelling. Dat heeft mij verbaasd. Alle zaken die bij noodhulp aan
de orde zijn, kunnen natuurlijk voor een deel worden toegerekend aan sociale
basisvoorzieningen, maar het is merkwaardig om een heel bedrag onder die definitie
te laten vallen. Kunnen noodhulpuitgaven principieel toegerekend worden aan
de 20%-doelstelling? Heeft de regering al een ondubbelzinnige definitie voor
het 20-20-traject? Hoe zit dat op het internationale vlak? Is er al enige
overeenstemming over een definitie?De voorzitter:Mevrouw Roethof, u krijgt toch het woord over dit onderwerp, maar dan
wel heel kort.MevrouwRoethof(D66)Wij hebben zojuist al even over de noodhulp gesproken. De minister heeft
uitgelegd hoe veelomvattend die post eigenlijk is. Daarom zeg ik nogmaals
dat deze directie mijns inziens daardoor een tikkeltje overbelast raakt. Ik
kan het niet nalaten om te reageren op een opmerking van de minister. Wij
zijn het met hem eens dat er niet zoiets bestaat als een recht op subsidie.De voorzitter:Zullen wij het daar nu bij laten? Anders gaan wij echt een debat voeren
dat wij ook bij de begrotingsbehandeling kunnen voeren.MevrouwRoethof(D66)Goed.De heerDe Haan(CDA)De vragen die ik had, zijn al gesteld door mevrouw Van der Stoel en mevrouw
Dijksma.MinisterVan MierloVoorzitter! Mevrouw Van der Stoel is op de kengetallen teruggekomen en
heeft gezegd dat de resultaten daarmee zo mooi kunnen worden gemeten. De effecten
van het buitenlands beleid zijn in het algemeen erg moeilijk in meetbare resultaten
aan te geven. Dat is voor bepaalde economische processen of op andere terreinen
waarschijnlijk gemakkelijker. Zeker bij noodhulp is het ontzettend lastig
om de resultaten te meten. Drenkelingen krijgen dekens; hoe veel warmer zijn
zij daarvan geworden? Ik chargeer een beetje, maar het is natuurlijk heel
lastig. Bij visaverstrekking kun je bijvoorbeeld een relatie leggen tussen
het middel – het aantal mensen dat je inzet en de manier waarop je dat
doet – en het resultaat. Daar waar dit kan, doen wij dat. Ik herhaal
echter dat het buitengewoon lastig is om buitenlands beleid helder te maken
via kengetallen.MevrouwVan der Stoel(VVD)Ik ben het met de minister eens als het gaat om buitenlands beleid in
de zin van: hoe vaak is de minister naar de VN gevlogen? Daar bedoel ik niets
negatiefs mee. Op zichzelf gaat het daar niet om. Om bij noodhulp en het voorbeeld
van dekens te blijven: waarom is er gekozen voor dekens? Welk probleem wilde
je daarmee aanpakken? Hoeveel mensen heb je bereikt? Weet je of dat in de
desbetreffende situatie het beste instrument is geweest? Daar moet je dan
je conclusies uit trekken voor wat je de volgende keer moet doen. Je formuleert
je doel, je bekijkt op welke wijze je dat bereikt en naderhand bekijk je of
het doel werkelijk is bereikt.MinisterVan MierloIk probeer het nog één keer. Dit wordt ondervangen door
beleidsevaluatie en door organisatorische doorlichting door de inspectie van
de ambassade. Die inspectie komt met veel doelmatigheidsrapportage terug.
Ik keer weer terug naar de dekens, die nu ineens toevallig ter sprake zijn
gekomen: dat soort noodhulp komt à l'instant aan de orde; dan moet
er geleverd worden; de verschillende landen stemmen snel op elkaar af wat
elk land zal doen; dan levert Nederland bijvoorbeeld de dekens. Op een gegeven
moment zal misschien inderdaad worden vastgesteld of Nederland beter een andere
keuze had kunnen maken. Dat komt eerder aan het licht door de beleidsevaluatie
dan door een kengetal. Ik zie op dat punt geen nuttige werking voor kengetallen
en ik zou niet weten hoe je dat zou moeten inrichten. Nogmaals: de discussie
hierover heeft al geleid tot een toegenomen gebruik van kengetallen. Het is
dus niet onnuttig om hierover te praten.Voorzitter! Mevrouw Van der Stoel en mevrouw Dijksma hebben gesproken
over de 10 mln. non-ODA. Die 10 mln. is, als ik het zo mag zeggen, het schamele
restant van een leeggeplunderde Wellinkpot. Het heeft een lange geschiedenis.
Op een gegeven moment is een veel groter bedrag gereserveerd, toen wij zeiden
dat het te gek voor woorden was dat wij eigenlijk helemaal niets hadden voor
noodsituaties die ontstaan in niet-DAC-landen. Ik weet niet eens hoe groot
die pot was, maar die was aanzienlijk veel groter. In de loop der jaren is
die pot bij iedere bezuiniging kleiner geworden en daar is 10 mln. van overgebleven.
Ik vind persoonlijk dat die 10 mln. voor een volgende kabinetsperiode ter
discussie moet komen. Het is niet zo dat dit op dit moment als een pijnlijk
gemis wordt ervaren in de zin dat de pot te klein is. Als het per se nodig
is en als wij iets moeten doen, is er nog wel een middel om op een verantwoorde
wijze ergens iets te vinden, maar voor de categorie "echte noodhulp" is de
pot schaars bemeten. Zoals gezegd: de pot is groter geweest en wij moeten
dit eens opnieuw bekijken.Waarom neemt het ODA-deel af en blijft het non-ODA-deel hetzelfde? Ik
heb zojuist gezegd waarom het non-ODA-deel hetzelfde blijft: het is eens gefixeerd.
De heer Pronk zal iets zeggen over de afname van de ODA, maar heel kort wijs
ik erop dat de pieken van de voorgaande jaren, met enorme crisissituaties
in Bosnië, Rwanda, Somalië enz., een heel hoge top veroorzaakten.
Die pieken zijn op het ogenblik weg; er is nog ellende genoeg, maar de scherpe
pieken zijn op dit moment weggevallen. Wereldwijd zie je een afname van dit
soort uitgaven.Het rapport van de Adviesraad Internationale Vraagstukken verwachten wij
begin volgend jaar of in het voorjaar van volgend jaar. Waarom is dat advies
zo laat aangevraagd? Bijna ieder advies dat je vraagt, had je natuurlijk ook
eerder kunnen aanvragen. Op een gegeven moment werd dit geactualiseerd, onder
andere door de hervormingsvoorstellen van de secretaris-generaal van de VN.
Die voorstellen hebben immers ook betrekking op de humanitaire sector. Ook
was er in wetenschappelijke kring en in de media een toenemende discussie
over onbedoelde schadelijke neveneffecten van noodhulp en over begrenzingen.
Die twee zaken waren voor ons aanleiding om advies te vragen over de grenzen
van de noodhulp.MinisterPronkVoorzitter! Wij hebben een eigen definitie van basis-sociale voorzieningen
en van de 20%. Die definities kan ik de Kamer wel doen toekomen; het is een
kwestie van rekenen en meten. Het is geen noodhulp, maar een begrotingspost
die zich ook bezighoudt met wederopbouwactiviteiten. Ook moeder- en kindzorg,
zorg voor wezen of drinkwatervoorzieningen om mensen in leven te houden, vallen
onder basis-sociale voorzieningen. Bij ons wordt dat cijfermatig mede gefinancierd
vanuit het begrotingsartikel dat betrekking heeft op humanitaire hulp en wederopbouw.
Het gaat niet om de begrotingsartikelen, maar om de doelstelling. De basis-sociale
voorzieningen zijn de doelstelling. Wij sjoemelen niet, maar
kijken precies wat wij gedaan hebben om te bepalen of dat onder basis-sociale
voorzieningen valt of niet. Wat de begroting voor het komende jaar betreft:
je weet natuurlijk nooit precies wat je zult doen, maar wij baseren ons op
de ervaringscijfers van het afgelopen jaar; aan het eind van het jaar corrigeren
wij dat aan de hand van wat wij precies hebben gedaan. Op basis van de ervaringen
van het afgelopen jaar hebben wij ervoor gekozen dat in het komende jaar 30%
van de begrotingspost humanitaire hulpverlening onder basis-sociale voorzieningen
valt. Aan de hand van ons overzicht berekenen wij aan het eind van het jaar
het precieze bedrag en dan corrigeren wij het. Het kan meer worden, maar het
kan ook minder worden.MevrouwDijksma(PvdA)Wij hoeven hier nu geen debat over te voeren. Het lijkt mij goed dat wij
een aantal zaken krijgen. Ik ben het overigens niet geheel met de minister
eens.De voorzitter:Daar komt u dan bij de begrotingsbehandeling op terug.MinisterPronkDe begrotingspost is afgenomen omdat de Kamer heel erg veel zorgen heeft
uitgesproken over de hoogte en de trend. Daarom proberen wij bij voorbaat
om geen stijging in te boeken, maar om het te beheersen. Dat doen wij bijvoorbeeld
door niet door te blijven gaan met het beschouwen van bepaalde landen als
landen die op die manier moeten worden bediend. Angola hebben wij er nu uitgelicht;
wij vinden dat Angola nu een regulier land is geworden. Dat heeft consequenties
voor de omvang van de desbetreffende begrotingsraming. Daarmee nemen wij een
risico, want de strijd kan zo weer losbarsten en het kan best zijn dat zich
plotseling een groot probleem zal voordoen waardoor je toch meer middelen
in die richting zult moeten programmeren.De heerDe Haan(CDA)Klopt het dat de post noodhulp halverwege dit jaar eigenlijk op was of
is die informatie niet juist?MinisterPronkDie informatie is niet juist. Ik neem momenteel nog steeds beslissingen
met betrekking tot activiteiten die uit die begrotingspost worden gefinancierd.
Die begrotingspost is volgens mij in het afgelopen jaar ook niet opgehoogd;
dat heb ik de Kamer ook niet laten weten bij de tweede nota van wijziging.
Dit zeg ik even uit mijn hoofd.De desbetreffende afdeling is inderdaad overbelast, maar er zijn meer
afdelingen overbelast. Dat is een vraagstuk op ons departement; er zijn geen
afdelingen onderbelast, maar er zijn wel afdelingen die in grotere mate overbelast
zijn dan andere afdelingen.Wat de kengetallen betreft, ben ik het volledig eens met alle opmerkingen
die collega Van Mierlo, ook met betrekking tot de noodhulp, heeft gemaakt.
Het is in die categorie gewoon onmogelijk. Het zijn beleidsbeslissingen die
wij met z'n allen nemen; het gaat om de keuze bij welke noodsituatie –
en dus welke mensen – je wilt helpen. Met de totale omvang van de vluchtelingenhulp
kun je bijvoorbeeld veel meer vluchtelingen helpen die in de regio blijven
dan vluchtelingen die hierheen gekomen zijn, maar wij hebben in Nederland
met z'n allen de beleidsbeslissing genomen om vluchtelingen ook in Nederland
te helpen en om daarvoor grotere bedragen per persoon ter beschikking te stellen
dan indien zij bijvoorbeeld in Soedan zouden zijn gebleven. Het is echt onmogelijk
om in dit kader met kengetallen te werken. Iets kan verworden tot een schijntransparantie,
waardoor er geen transparantie is. De kosteneffectiviteit is van het allergrootste
belang; het is van het allergrootste belang dat wij daar veel aandacht aan
besteden. Daar zijn kengetallen voor. Het gaat bijvoorbeeld om het weerstaan
van de grote druk om de overheadkosten mee te nemen en om uit te besteden
aan alle mogelijke organisaties. Ik noem bijvoorbeeld de tarieven die in rekening
worden gebracht en de binding van de hulp. Als de Rekenkamer zich continu
over al dat soort activiteiten zou buigen in plaats van over kengetallen,
zou een veel grotere bijdrage kunnen worden geleverd aan de kosteneffectiviteit,
want dan zou de overheid daar, in relatie tot talloze uitvoerende organisaties,
ook bepaalde beleidsbeslissingen uit kunnen distilleren waarover dan eensgezindheid
zou bestaan.De heerHessing(VVD)U hebt bij de behandeling van het eerste onderwerp ook al gezegd dat...De voorzitter:Mag ik de collega's nu even afremmen? Wij zijn de afgesproken eindtijd
gepasseerd. Was de minister voor Ontwikkelingssamenwerking klaar met zijn
antwoorden?MinisterPronkIk ben nooit klaar. Over twee of drie maanden gaan wij door.De voorzitter:Dan dank ik beide ministers en de hen vergezellende ambtenaren voor de
verstrekte inlichtingen.Sluiting 11.37 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Linden (CDA), ondervoorzitter, Blaauw (VVD),
Weisglas (VVD), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), H. Vos (PvdA), Verspaget
(PvdA), Ybema (D66), Apostolou (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Valk (PvdA),
Sipkes (GroenLinks), Woltjer (PvdA), Hessing (VVD), Van den Bos (D66), Hoekema
(D66), Marijnissen (SP), Verhagen (CDA), Roethof (D66), Rouvoet (RPF), Van
den Doel (VVD), Meyer (groep-Nijpels), De Haan (CDA), Visser-van Doorn (CDA). Plv. leden: Leers (CDA), Bremmer (CDA), Korthals (VVD), Van der Stoel
(VVD), Voûte-Droste (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Lilipaly (PvdA),
De Graaf (D66), Van Gijzel (PvdA), Van den Berg (SGP), Rosenmöller (GroenLinks),
Van Oven (PvdA), Hoogervorst (VVD), Dittrich (D66), Hillen (CDA), Van Ardenne-van
der Hoeven (CDA), Van Waning (D66), Leerkes (Unie 55+), Bolkestein (VVD),
Hendriks, Bukman (CDA), Gabor (CDA), Dijksma (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25600-V-47.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl