Jaarverslag Ministerie van Economische Zaken en Diergezondheidsfonds 2015
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2016-05-18 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2015-2016
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 34 475
 XIII
 
 Jaarverslag en slotwet Ministerie van Economische Zaken en Diergezondheidsfonds 2015
 
 
 Nr. 1
 JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (XIII) EN DIERGEZONDHEIDSFONDS (F)
 Aangeboden 18 mei 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde verplichtingen van EZ verdeeld over de beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln). De totale verplichtingenrealisatie over 2015 bedraagt € 10,5 mld.
 
 
 
 
 Gerealiseerde uitgaven van EZ verdeeld over de beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln). De totale uitgavenrealisatie over 2015 bedraagt € 4,8 mld.
 
 
 
 
 Gerealiseerde ontvangsten van EZ verdeeld over de beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln). De totale ontvangstenrealisatie over 2015 bedraagt € 7,4 mld.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inhoudsopgave
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 
 
 ALGEMEEN
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
 
 
 6
 
 
 
 
 
 1.2.
 
 
 Leeswijzer
 
 
 9
 
 
 
 
 
 B.
 
 
 
 
 HET BELEIDSVERSLAG
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 
 
 1.3.1
 
 
 De beleidsprioriteiten
 
 
 11
 
 
 
 
 
 
 Realisatie beleidsdoorlichtingen periode 2009 – 2015
 
 
 23
 
 
 
 
 
 
 Overzicht van risicoregelingen
 
 
 24
 
 
 
 
 
 1.3.2
 
 
 De beleidsartikelen
 
 
 28
 
 
 
 
 
 
 11
 
 
 Goed functionerende economie en markten
 
 
 28
 
 
 
 
 
 
 12
 
 
 Een sterk innovatievermogen
 
 
 37
 
 
 
 
 
 
 13
 
 
 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 47
 
 
 
 
 
 
 14
 
 
 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 58
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 70
 
 
 
 
 
 
 17
 
 
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 84
 
 
 
 
 
 
 18
 
 
 Natuur en regio
 
 
 90
 
 
 
 
 
 
 19
 
 
 Toekomstfonds
 
 
 97
 
 
 
 
 
 1.3.3
 
 
 De niet-beleidsartikelen
 
 
 101
 
 
 
 
 
 
 40
 
 
 Apparaat
 
 
 101
 
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Nominaal en Onvoorzien
 
 
 104
 
 
 
 
 
 1.3.4
 
 
 De Bedrijfsvoeringsparagraaf
 
 
 105
 
 
 
 
 
 C.
 
 
 
 
 JAARREKENING
 
 
 
 
 109
 
 
 
 
 
 
 1.4.1
 
 
 Departementale verantwoordingsstaat Ministerie van EZ (XIII)
 
 
 109
 
 
 
 
 
 1.4.2
 
 
 Samenvattende verantwoordingsstaat inzake agentschappen
 
 
 110
 
 
 
 
 
 1.4.3
 
 
 Toelichting bij de samenvattende verantwoordingsstaat inzake agentschappen
 
 
 111
 
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom (AT)
 
 
 113
 
 
 
 
 
 
 Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
 
 
 120
 
 
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied (DLG)
 
 
 126
 
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
 
 
 130
 
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl)
 
 
 139
 
 
 
 
 
 1.4.4
 
 
 Saldibalans EZ per 31 december 2015
 
 
 147
 
 
 
 
 
 1.4.5
 
 
 WNT-verantwoording 2015 – Ministerie van Economische Zaken
 
 
 158
 
 
 
 
 
 D.
 
 
 
 
 JAARVERSLAG DIERGEZONDHEIDSFONDS (F)
 
 
 
 
 166
 
 
 
 
 
 
 1.5.1
 
 
 Beleidsverslag Diergezondheidsfonds
 
 
 166
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsvoeringsparagraaf Diergezondheidsfonds
 
 
 179
 
 
 
 
 
 1.5.2
 
 
 Jaarrekening Diergezondheidsfonds
 
 
 180
 
 
 
 
 
 
 Verantwoordingsstaat 2015 van het Diergezondheidsfonds
 
 
 180
 
 
 
 
 
 
 Saldibalans per 31 december 2015
 
 
 180
 
 
 
 
 
 E.
 
 
 
 
 BIJLAGEN
 
 
 
 
 182
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 Bijlage Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO's) en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT's)
 
 
 182
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2015
 
 
 195
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 Europese geldstromen
 
 
 205
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van externe adviseurs en tijdelijk personeel (bijlage externe inhuur)
 
 
 214
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 Lijst van afkortingen
 
 
 216
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ALGEMEEN
 
 
 
 Aanbieding en dechargeverlening
 
 1.1
 AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
 
 
 AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.
 
 Hierbij bied ik, mede namens de Staatssecretaris van Economische Zaken, het departementale jaarverslag van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) over het jaar 2015 aan, alsmede het jaarverslag met betrekking tot de begroting van het Diergezondheidsfonds (F) over het jaar 2015.
 Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Economische Zaken decharge te verlenen over het in het jaar 2015 gevoerde financiële beheer.
 
 Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001 een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
 
 
 a.
 het gevoerde financieel beheer en materieel beheer;
 
 
 b.
 de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
 
 
 c.
 de financiële informatie in het jaarverslag;
 
 
 d.
 de betrokken saldibalansen;
 
 
 e.
 de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering;
 
 
 f.
 de in het jaarverslagen opgenomen informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering.
 
 
 
 
 Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
 
 
 a.
 het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2015;
 
 
 b.
 het voorstel van de slotwetten dat met de onderhavige jaarverslagen samenhangt;
 
 
 c.
 het rapport van de Algemene Rekenkamer met betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
 
 
 d.
 de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2015 opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over 2015, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over 2015 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001).
 
 
 
 
 Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de betrokken slotwetten zijn aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
 
 
 
 
 De Minister van Economische Zaken,
 
 
 H.G.J.
 Kamp
 
 
 
 
 
 Dechargeverlening door de
				Tweede Kamer
 Onder verwijzing naar artikel 64 van de
				Comptabiliteitswet 2001 verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der
				Staten-Generaal dat de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot
				dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
				genomen in de vergadering van
 
 De Voorzitter van de
				Tweede Kamer,
 
 Handtekening:
 
 Datum:
 
 
 Op grond van artikel 64, tweede lid van
			 de Comptabiliteitswet 2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige
			 jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter
			 behandeling doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
 
 
 Dechargeverlening door de
				Eerste Kamer
 Onder verwijzing naar artikel 64 van de
				Comptabiliteitswet 2001 verklaart de voorzitter van de Eerste Kamer der
				Staten-Generaal dat de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot
				dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
				genomen in de vergadering van
 
 De Voorzitter van de
				Eerste Kamer,
 
 Handtekening:
 
 Datum:
 
 
 Op grond van artikel 64, derde lid van
			 de Comptabiliteitswet 2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige
			 jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring,
			 doorgezonden aan de Minister van Financiën.
 
 
 
 
 
 
 Leeswijzer
 
 1.2.
 LEESWIJZER
 
 De leeswijzer gaat in op de volgende onderwerpen:
 
 
 1.
 Opbouw jaarverslag;
 
 
 2.
 Ondergrenzen toelichtingen;
 
 
 3.
 Controlenormen financiële en niet-financiële gegevens;
 
 
 4.
 Groeiparagraaf;
 
 
 5.
 Motie Schouw.
 
 
 
 
 1.
 Opbouw jaarverslag
 
 Dit jaarverslag bevat een beleidsverslag, een jaarrekening, het jaarverslag van het Diergezondheidsfonds (DGF) en diverse bijlagen. Deze bevatten informatie over de in 2015 gerealiseerde beleidsresultaten en de budgettaire realisatiegegevens van het Ministerie van Economische Zaken (EZ) en het DGF.
 
 Het onderdeel beleidsprioriteiten van het beleidsverslag betreft de verantwoording over de beleidsagenda uit de EZ-begroting 2015. Het verhaal is, analoog aan de beleidsagenda, opgezet langs de volgende vijf lijnen:
 
 
 1.
 Economisch beeld;
 
 
 2.
 Veranderende verhoudingen in de wereld;
 
 
 3.
 Vernieuwing: technologische ontwikkelingen steeds bepalender;
 
 
 4.
 Verduurzaming en versterking van natuurlijk kapitaal;
 
 
 5.
 Verbinden: maatschappij en overheid in beweging.
 
 
 Langs deze lijnen worden de belangrijkste beleidsresultaten van EZ in 2015 beschreven. In het onderdeel beleidsprioriteiten wordt ook ingegaan op het rijksbrede focusonderwerp «Tijd voor uitvoering van de hervormingstrajecten die in het jaar 2015 van start zijn gegaan» (Box 2: Versterken toezicht Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit).
 
 De beleidsartikelen in dit jaarverslag hebben dezelfde opzet als de begroting 2015. Dit betekent dat de beleidsartikelen conform de Rijksbegrotingsvoorschriften van «Verantwoord Begroten» zijn opgesteld. Elk beleidsartikel bevat een paragraaf beleidsconclusies waarin voor de belangrijkste instrumenten een oordeel wordt gegeven over de uitvoering van het beleid in het afgelopen jaar.
 De bedrijfsvoeringparagraaf doet verslag van relevante aandachtspunten in de bedrijfsvoering van het Ministerie van EZ en van het DGF.
 De jaarrekening bestaat uit de departementale verantwoordingsstaat, de samenvattende verantwoordingsstaat inzake de agentschappen, de jaarverantwoordingen van de agentschappen, de saldibalans en de WNT-verantwoording.
 Het jaarverslag van het DGF bestaat uit een beleidsverslag (inclusief een bedrijfsvoeringsparagraaf) en een jaarrekening (verantwoordingsstaat DGF en een saldibalans).
 De volgende bijlagen zijn opgenomen: Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT’s), afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2015, Europese geldstromen, externe inhuur en een lijst van afkortingen.
 
 
 
 2.
 Ondergrenzen toelichtingen
 
 Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen in de realisatie versus de vastgestelde begroting 2015 zijn de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande tabel.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € mln
 
 
 Beleidsmatige mutaties
 (ondergrens in € mln)
 
 
 Technische mutaties
 (ondergrens in € mln)
 
 
 
 
 
 
 
 < 50
 
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 
 => 50 en < 200
 
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 
 
 
 => 200 en < 1.000
 
 
 
 5
 
 
 10
 
 
 
 
 
 => 1.000
 
 
 
 10
 
 
 20
 
 
 
 
 
 In sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht beneden deze ondergrenzen.
 
 
 
 3.
 Controlenormen financiële en niet-financiële gegevens
 
 Het jaarverslag bevat zowel financiële als niet-financiële gegevens (kengetallen en indicatoren). Deze gegevens zijn aan verschillende controlenormen onderhevig. De controle van financiële informatie is gebaseerd op normen zoals deze voortvloeien uit de Comptabiliteitswet 2001 en de Rijksbegrotingsvoorschriften 2016 (RBV). De controle van beleidsinformatie en informatie over de bedrijfsvoering is gebaseerd op normen zoals deze voortvloeien uit de RBV. Van een aantal indicatoren zijn de realisatiegegevens over 2015 nog niet bekend. In die gevallen is de meest recente realisatie opgenomen.
 
 
 
 4.
 Groeiparagraaf
 
 In het WGO over het EZ-jaarverslag 2014 heeft de Minister toegezegd om in volgende jaarverslagen, waar mogelijk, meer expliciet en transparant onderscheid te maken tussen beleidsresultaten, -conclusies, en -consequenties. De beleidsconclusies in de beleidsartikelen zijn ten opzichte van het jaarverslag 2014 korter en meer concluderend.
 
 
 
 5.
 Motie Schouw
 
 In juni 2011 is de motie Schouw ingediend en aangenomen. Deze motie zorgt er voor dat de landenspecifieke aanbevelingen van de Raad op grond van de nationale hervormingsprogramma's een eigenstandige plaats krijgen in de departementale begrotingen. Voor de beleidsterreinen van EZ zijn voor 2015 geen specifieke aanbevelingen gedaan.
 
 
 
 
 
 
 B.
 HET BELEIDSVERSLAG
 
 
 
 De beleidsprioriteiten
 
 1.3.1
 DE BELEIDSPRIORITEITEN
 
 Inleiding
 Het Ministerie van Economische Zaken zet zich in voor een duurzaam, ondernemend Nederland. Een stevige inzet op een excellent ondernemersklimaat en sterk innovatievermogen zorgt ervoor dat vernieuwende ondernemers en onderzoekers het beste uit zichzelf kunnen halen. Door internationale afspraken en ondersteuning van het bedrijfsleven wordt Nederland gepositioneerd als aantrekkelijke, innovatieve handelspartner. Verder zijn in 2015 concrete stappen gezet om duurzaamheid te bevorderen. Hierdoor wordt onder andere natuur beter beschermd en wordt een volgende stap gezet in de transitie naar een duurzame energievoorziening, die betaalbaar, betrouwbaar en veilig is. Deze stappen heeft het Ministerie van Economische Zaken niet alleen gezet, maar samen met private en publieke partijen, omdat goed beleid gezamenlijk tot stand komt.
 
 
 1.
 Groei Nederlandse economie zet door
 
 De Nederlandse economie is in 2015 met 2% gegroeid.1CBS statline (bron) Daarmee bereikte de Nederlandse economie voor het eerst na zeven jaar weer de omvang van voor de crisis. De Nederlandse economie groeide in 2015 over de brede linie. De export nam met een groei van 5,3% voor het vijfde jaar op rij toe. Huishoudens profiteerden van het krachtige herstel van de woningmarkt en de gestegen koopkracht. Bedrijven zagen weer volop investeringsmogelijkheden. De lage stand van de euro en de flink gedaalde olieprijzen zorgden daarnaast voor een extra steun in de rug. De consumptie van huishoudens en investeringen droegen in het afgelopen jaar meer bij aan de economische groei dan de export, met een toename van respectievelijk 1,5% en 10,3%.
 In het afgelopen jaar zorgden verschillende ontwikkelingen echter ook voor tegenwind. De afzwakkende groei van de opkomende economieën, zoals China, zetten een rem op de ontwikkeling van de wereldhandel. Daarnaast heeft het kabinet, in het belang van de veiligheid van de inwoners van Groningen, besloten de gaswinning in Groningen flink te verlagen (zie box 1). Toch heeft de Nederlandse economie met een groei van 2% laten zien dat het sterk genoeg is om deze tegenwind te weerstaan. Zonder het negatieve gaseffect zou de Nederlandse economie met 2,4% zijn gegroeid. Het Ministerie van Economische Zaken heeft in 2015 verder gewerkt aan het versterken van het verdienvermogen van de Nederlandse economie. Het is echter vooral te danken aan de inzet en veerkracht van het bedrijfsleven dat de economische groei in het afgelopen jaar verder heeft doorgezet.
 
 Box 1: Gaswinning Groningen
 Bij de besluiten over de gaswinning zijn voor het kabinet twee zaken leidend: de veiligheid van de inwoners van Groningen en het belang van leveringszekerheid voor huishoudens en bedrijven die afhankelijk zijn van het gas uit Groningen. De gaswinning uit Groningen is daarom verminderd: van 53,9 mld m3 in kalenderjaar 2013 naar maximaal 30 mld m3in kalenderjaar 2015, aangevuld met de eenmalige beschikbaarheid van 3 mld m3 uit de gasopslag Norg. Dit productieplafond is op 18 november 2015 door de Raad van State vernietigd. In de uitspraak is een voorlopige voorziening getroffen op een niveau van 27 mld m3 voor het gasjaar 2015/2016. In december 2015 besloot het kabinet deze voorlopige voorziening in stand te laten. Voor 1 oktober 2016 zal het kabinet op basis van een nieuw winningsplan van NAM een nieuw besluit nemen.
 Sinds het begin van 2015 wordt door twaalf Groninger gemeentes in het aardbevingsgebied, de provincie Groningen en de Rijksoverheid gewerkt aan het versterken van woningen om de veiligheid en leefbaarheid te verbeteren, onder leiding van Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders. Op 18 december 2015 heeft het kabinet ingestemd met het «Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen»van de CNG.2TK, 33 529, nr 212.
 Daarnaast is een wetsvoorstel ingediend ter aanpassing van de Mijnbouwwet om het veiligheidsbelang steviger te verankeren en meer invloed te krijgen op waar en onder welke omstandigheden mijnbouwactiviteiten zijn toegestaan. Hierbij wordt het burgerperspectief beter geregeld en krijgen andere overheden een adviesrecht. Ook wordt de onafhankelijke positie van Staatstoezicht op de Mijnen versterkt.3TK, 34 348, nrs. 1 tot en met 3
 De veiligheid van de inwoners van Groningen staat dus voorop. Tegelijkertijd heeft het verlagen van het gasplafond ook economische consequenties. Het lagere volume van de gasproductie (Groningen en kleine velden) drukte in 2014 de economische groei met circa 0,5%-punt en in 2015 met 0,4%-punt (zie figuur 1a).4CBS, Publicatie «Nederland in 2015», maart 2016 Daarnaast is sprake van een flink prijseffect. De gemiddelde gasprijs op de gasbeurs TTF daalde van circa 26 cent per m3 in 2013 naar circa 20 cent per m³ in 2015. De aardgasbaten zijn door de afgenomen gasproductie en -prijzen sinds 2013 sterk verminderd: van € 13,3 mld in 2013 naar € 6,4 mld in 2015 (zie figuur 1b).
 
 
 Figuur 1a: Effect lagere gasproductie op economische groei (in %-punten)
 
 
 Bron: CBS, Statline
 
 
 
 
 
 
 Figuur 1b: ontwikkeling aardgasbaten (in mld euro’s, op kasbasis, exclusief vpb)
 
 
 Bron: op basis van eigen berekeningen
 
 
 
 
    
 
 
 
 
 
 2.
 Veranderende verhoudingen in de wereld
 
 Het zwaartepunt van de wereldeconomie verschuift. Landen als China en India groeiden in 2015 nog steeds bovengemiddeld snel en zijn inmiddels de grootste en op twee na grootste economieën ter wereld.5Wereldbank (bron) De daling van de olieprijs tot circa 30 dollar per vat (Brentolie) zorgt voor economische en budgettaire moeilijkheden in landen die substantieel afhankelijk zijn van olie-export, terwijl het een kostenverlagend effect heeft op netto-importeurs. De opheffing van de VN-sancties tegen Iran zorgt voor nieuwe handelskansen. Daar staat tegenover dat Rusland zijn invoermaatregelen tegen agrarische producten uit onder andere Nederland heeft voortgezet. Door voeling te hebben voor de internationale dynamiek en door een stevige positie in internationale netwerken blijft Nederland concurrerend in een veranderende wereld.
 Stevige positie Nederland in internationale netwerken
 Afgelopen jaar heeft het kabinet zich daarom wederom ingezet om Nederland als herkomstland van hoogwaardige producten te positioneren. Zowel de aanhoudende Russische invoermaatregelen tegen diverse agrarische producten als de beperkingen van de export naar aanleiding van de uitbraak van vogelgriep hebben in 2015 geleid tot gezamenlijke initiatieven van het bedrijfsleven en de overheid.6TK, 31 985, nr. 25
 Nederland blijkt ook in 2015 een aantrekkelijk land voor buitenlandse bedrijven om in te investeren. 300 buitenlandse bedrijven hebben vorig jaar samen € 1,87 mld geïnvesteerd en gezamenlijk gezorgd voor 9.300 banen.7(Bron) Het Invest in Holland-netwerk positioneert Nederland in het buitenland als een aantrekkelijk land om in te investeren of een vestiging te openen. Sinds begin 2015 bundelen de Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) en verschillende regionale partners hun krachten in dit netwerk. Daarnaast heeft EZ in mei 2015 de Energy Charter Conference georganiseerd, een grote conferentie waar 71 landen door het tekenen van het charter de intentie uitspreken om de samenwerking op energiegebied te versterken op basis van gemeenschappelijke principes.8TK, 21 501–33, nr. 551.
 Europese samenwerking op interne markt
 Hoewel het belang van export naar landen buiten de Europese Unie toeneemt9CBS statline (bron), waren buurlanden Duitsland, België, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk ook in 2015 de belangrijkste exportmarkten van Nederland. Nederland profiteert daarom van de stabiliteit en groei in de Europese Unie.
 In 2015 heeft de voorbereiding van het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie in de eerste helft van 2016 veel aandacht gehad. Prioriteiten van het Ministerie van EZ tijdens het voorzitterschap zijn het versterken van de interne markt op alle terreinen en het streven naar betere regulering. Om sneller voortgang te boeken bij het versterken van de interne markt heeft Nederland in 2015 met een kleine groep gelijkgestemde lidstaten onder andere gewerkt aan het opzetten van nationale «Single Market Centres» die zorgen dat ondernemers één digitaal contactpunt hebben. Verder is een groep van gelijkgezinde lidstaten opgericht rondom het Europees Semester, de jaarlijkse cyclus van Europese economische beleidscoördinatie. Doel is om de inzet voor het Europees Semester beter op elkaar af te stemmen zodat effectiever kan worden geopereerd.
 Het Europees fonds voor Strategische Investeringen (EFSI) werd in het najaar van 2015 operationeel. Om te zorgen voor een optimale aansluiting van Nederlandse projecten op de financieringsmogelijkheden van het EFSI heeft het kabinet het Nederlands Investerings Agentschap (NIA) opgericht.10TK, 22 112, nr. 1977 Verder stond 2015 in het teken van de nationale implementatie van de herziening van het Europees gemeenschappelijk landbouwbeleid.11TK, 28 625, nr. 221; TK, 21 501–32, nr. 834 Het stelsel van inkomensondersteuning is vereenvoudigd en gekoppeld aan het leveren van maatschappelijke prestaties. Verder is het nationale plattelandsontwikkelingsprogramma geaccordeerd door de Europese Commissie. Dit programma geeft de basis voor Rijk en provincies om gedurende de programmaperiode van 7 jaar in totaal € 1,4 mld te besteden aan de versterking van innovatie en de concurrentiekracht van de agrarische sector, aan biodiversiteit en klimaat en aan de ontwikkeling van het platteland.
 
 
 
 3.
 Vernieuwing: technologische ontwikkelingen steeds bepalender
 
 Onze economische groei zal in toenemende mate moeten komen van een sterkere groei van de arbeidsproductiviteit. Arbeidsproductiviteitsgroei wordt vooral gedreven door vernieuwing: het proces waarin oude technologieën, kennis en verdienmodellen plaatsmaken voor nieuwe. Het tempo van vernieuwing komt steeds hoger te liggen. Het is belangrijk dat de overheid en het bedrijfsleven hier snel op inspelen.
 Een stevige stimulans voor ondernemerschap en innovatie
 Een uitstekend ondernemers- en kennisklimaat stelt vernieuwende ondernemers en onderzoekers in staat het beste uit zichzelf te halen. Met de generieke regelingen voor innovatie (met name WBSO/RDA) werden in 2015 bijna 23.000 bedrijven gestimuleerd tot R&D-investeringen, waarvan ruim 97% van deze bedrijven afkomstig is uit het MKB.12TK, 32 637, nr. 201 Verder is in januari 2015 ter versterking van het startupklimaat de StartupDelta gelanceerd met Neelie Kroes als special envoy startups.13TK, 32 637, nr. 162 Belangrijke resultaten tot nu toe zijn de introductie van het startupvisum, de lancering van de Startupbox en de Corporate Launchpad.
 Dankzij het economisch herstel trekken de detailhandelsverkopen inmiddels weer aan. Desalniettemin is in 2015 het faillissement van een aantal grote winkelketens uitgesproken, waaronder V&D, DA en Macintosh, en een aantal andere bedrijven verkeert in zwaar weer. Dit is deels het gevolg van structurele veranderingen in de detailhandel, veelal gedreven door nieuwe technologieën en online verkoop, en veranderende voorkeuren van het winkelend publiek. Om hierop beter te kunnen inspelen, is in 2015 de Retailagenda gepresenteerd waarin verschillende afspraken zijn gemaakt om de detailhandel toekomstbestendig te maken en tegelijkertijd de leefbaarheid van de binnensteden en dorpskernen te verbeteren.14TK, 27 838, nr. 13 Als onderdeel daarvan hebben 29 gemeenten en twee regio’s een retaildeal gesloten. Samen met stakeholders gaan deze gemeentes aan de slag om te kijken waar geïnvesteerd kan worden in vastgoed, maar ook waar winkeloppervlakte moet verdwijnen.
 Inzet op een interactief innovatiesysteem waar partijen elkaar makkelijk kunnen vinden
 De praktijk leert dat innovaties sneller tot stand komen als partijen elkaar beter kunnen vinden en elkaar inspireren door samen te werken in netwerken en clusters. De topsectoren, waarin bedrijfsleven, kennisinstellingen en de overheid samenwerken, vervullen hierin een belangrijke rol.
 Op 5 oktober is het kennis- en innovatiecontract voor 2016 en 2017 ondertekend.15TK, 32 637, nr. 201 Met dit contract geven topsectoren gezamenlijk vorm aan de agenda voor fundamenteel en toegepast onderzoek voor de komende periode. De omvang van de agenda bedraagt € 4,1 mld, waarvan € 2,1 mld een private bijdrage betreft. De topsectoren hebben daarnaast een gezamenlijke Human Capital Agenda geformuleerd.16http://www.hcatopsectoren.nl/publicaties.html/publication/12-gezamenlijke-hca-voor-nederland/show/all
 
 Om innovatie bij het MKB over regiogrenzen heen te stimuleren stelden Rijk en Regio in 2015 samen € 50 mln beschikbaar in de MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT), als onderdeel van de MKB-samenwerkingsagenda.17TK, 29 697, nr. 20 Verder is met behulp van financiering van het kabinet een aantal grote PPS-projecten tot stand gekomen, waaronder Onco XL op het gebied van oncologieonderzoek, het Chemical Building Blocks Consortium op het gebied van onderzoek naar nieuwe materialen en energiedragers, en de samenwerking tussen Intel en QuTech op het gebied van quantumtechnologie.
 
 Ook zijn in 2015 stappen gezet op het grensvlak van ICT en innovatie. Zo is in 2015 de kennis- en innovatie-agenda ICT opgezet die een doorsnijdende en verbindende functie heeft voor alle topsectoren. In de nieuwe agenda wordt onder andere een meerjarig programma voor big data onderzoek en innovatie gelanceerd, die door NWO, TNO en EZ wordt ondersteund met € 40 mln voor de jaren 2016–2017.18Kamerbrief AWTI-advies Klaar voor de Toekomst, 11 januari 2016 Verder is in 2015 het eerste Fieldlab gelanceerd, een praktijkomgeving waarin industriële bedrijven en kennisinstellingen ICT-gerelateerde oplossingen ontwikkelen. Het gaat om Fieldlab Campione, een consortium van dertig bedrijven en kennisinstellingen die als doel hebben gesteld het onderhoud in chemiebedrijven efficiënter te maken.19https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2015/10/07/minister-kamp-lanceert-eerste-smart-industry-fieldlab
 Uitstekende randvoorwaarden voor een uitstekend ondernemersklimaat
 Om nieuwe ideeën te kunnen realiseren en op de markt te brengen is het belangrijk dat ondernemers toegang tot financiering hebben. Vooral MKB-bedrijven hadden de afgelopen jaren moeite om financiering te krijgen. Daarom is het Aanvullend Actieplan MKB-financiering dat op 1 juli 2014 werd gepubliceerd in 2015 verder uitgerold.20TK, 32 637, nr. 224 Zo heeft de Europese Investeringsbank Qredits als eerste microfinancieringsinstelling in Europa € 100 mln verstrekt dankzij een gedeeltelijke garantie van het kabinet en het Europees Fonds voor Strategische Investeringen. Daarnaast is een tweede Dutch Venture Initiative (DVI) fonds opgezet voor de financiering van investeringsfondsen voor innovatief mkb dat wil doorgroeien, waarin het kabinet en het Europees Investeringsfonds (EIF) beide € 100 mln hebben verstrekt.
 Om de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt in de technieksector te verbeteren zijn in 2013 in het Techniekpact concrete afspraken gemaakt. Deze aanpak is in 2015 voortgezet.21TK, 32 637, nr. 195 In het schooljaar 2014/2015 werken meer dan 2.100 bedrijven structureel met het beroepsonderwijs samen, een groei van 30% ten opzichte van een jaar eerder.
 Het is tevens belangrijk dat wet- en regelgeving ruimte biedt aan vernieuwing en ondernemerschap.22TK, 33 009, nr. 10 Het kabinet heeft zich, als onderdeel van een bredere aanpak richting toekomstbestendige wet- en regelgeving, gecommitteerd actief te kijken naar die situaties waarin innovatie wordt belemmerd door regelgeving. De uitdaging daarbij is om de juiste balans te vinden tussen de ruimte aan innovatie, vernieuwing en ondernemerschap enerzijds en anderzijds de zorg voor adequate borging van publieke belangen.23TK, 33 009, nr. 12 Op voorwaarde van verdergaande digitalisering van de radio werd op het gebied van frequenties in 2015 besloten tot een verlenging van de commerciële radiovergunningen.24TK, 24 095, nr. 384 Daarnaast werd besloten tot veiling van de vergunning voor digitale ethertelevisie.25TK, 24 095, nr. 394
 In 2015 is de regeldruk voor bedrijven, burgers en professionals met € 600 mln verminderd ten opzichte van een jaar eerder, onder andere door implementatie van de richtlijn jaarrekening. Ook heeft het kabinet besloten een nieuwe inventarisatie te starten naar regeldrukverminderende maatregelen om de resterende opgave van de € 2,5-miljarddoelstelling in te vullen. In aanvulling op de kwantitatieve reductie van regeldruk geeft het kabinet met de maatwerkaanpak een extra impuls aan merkbare regeldrukvermindering voor ondernemers. Dit resulteerde onder andere in de actieplannen voor de sectoren logistiek, agro & food, kinderopvang, chemie en het winkelambacht.26TK, 29 515, nr. 372
 
 
 
 4.
 Verduurzaming en versterking van natuurlijk kapitaal
 
 Om welvaart en welzijn in de toekomst zeker te stellen dienen natuur, leefmilieu en klimaat onlosmakelijke onderdelen te worden van duurzame economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Door het stellen van heldere, strategische doelen en kaders kan de overheid coördinatie en samenwerking binnen de economie in de gewenste richting versterken. Door innovatieve oplossingen te ontwikkelen, onder andere in de topsectoren agro, water, energie en high tech systems en materialen (HTSM), gaat het oplossen van maatschappelijke uitdagingen samen met economische kansen voor Nederland. Daarnaast zijn op een aantal terreinen in 2015 concrete verduurzamingsstappen gezet.
 Naar een duurzame energievoorziening
 Nederland staat voor de uitdaging om het energiesysteem richting 2050 vergaand te verduurzamen.
 In 2015 is de uitvoering van het Energieakkoord voortgezet. Op basis van de Nationale Energieverkenning (NEV) 2015 is in oktober 2015 gebleken dat drie2716% duurzame energie in 2023, tenminste 15.000 voltijdsbanen, energiebesparing gemiddeld 1,5% per jaar van de vijf doelen binnen bereik zijn. Het kabinet heeft met de andere partijen uit het Energieakkoord in december 2015 aanvullende afspraken gemaakt om te zorgen dat de doelstelling voor 14% hernieuwbare energie en 100 PJ energiebesparing in 2020 ook binnen bereik komen. Het kabinet heeft hiervoor onder andere de Investeringssubsidie Duurzame Energie opgezet, die subsidie beschikbaar stelt voor zonneboilers, warmtepompen, biomassaketels en pelletkachels.
 In 2015 is de stimuleringsregeling duurzame energie (SDE+) weer opengesteld. Het beschikbare budget van € 3,5 mld is toegekend aan 194 projecten. Indien al deze projecten tot realisatie komen, leveren deze een bijdrage van 19 PJ aan het doelbereik. Cumulatief is met de SDE en SDE+-rondes tot en met 2015 voor een jaarproductie van 107PJ aan beschikkingen afgegeven. Dit komt overeen met het energieverbruik van ruim 1,8 mln huishoudens.28TK, 31 239, nr. 208
 Ook op het terrein van windenergie op zee is voortgang geboekt. De Wet Windenergie op zee is conform de planning in werking getreden op 1 juli 2015. Verder heeft de Minister van EZ een Warmtevisie opgesteld, die het kader schetst voor verduurzaming van de warmtevoorziening.29TK, 30 196, nr. 305 Belangrijk element uit de warmtevisie is het opstellen van regionale warmteplannen. Daarnaast is in 2015 gewerkt aan het Energierapport 2016, dat een integrale visie geeft op de toekomstige energievoorziening in Nederland.
 Betere bescherming van natuur
 Het natuurbeleid richt zich op behoud en versterking van de Nederlandse natuur. In 2015 is het stelsel van agrarisch natuurbeheer geheel vernieuwd.30TK, 33 576, nr. 56 Collectieven van agrariërs gaan gezamenlijk het agrarisch natuur- en landschapsbeheer uitvoeren. Dit leidt naar verwachting tot een betere bescherming van de natuur, is goedkoper in de uitvoering en wordt meer gedragen door de regio. Daarnaast is de Wet natuurbescherming met brede steun door het parlement aanvaard. Deze wet biedt een gemoderniseerd, vereenvoudigd en integraal kader voor de bescherming van Natura 2000-gebieden, kwetsbare soorten en houtopstanden.31TK, 33 348, nr. 176 De wet versterkt ook een maatschappelijk verantwoorde en transparante uitoefening van de jacht. De bevoegdheden voor de uitvoering van de wet zijn overeenkomstig het Bestuursakkoord Natuur en het Natuurpact in belangrijke mate bij de provincies neergelegd. Ook is op 1 maart 2015 het Programma Nationale Parken ingesteld. De ambitie van dit programma is om samen met betrokken partners een aantal (natuur)gebieden in Nederland te positioneren als Nationale Parken van internationale allure.32TK, 33 576, nr. 57 Het verbod op wilde dieren in het circus is met ingang van 15 september 2015 van kracht geworden.33TK, 28 286, nr. 819
 Een samenhangend en duurzaam voedselbeleid
 Het kabinet heeft in 2015 een voedselagenda34TK, 31 532, nr. 156 opgesteld voor een samenhangend beleid rond de bescherming van de volksgezondheid, ecologische houdbaarheid en een robuust voedselsysteem dat schokken op kan vangen. De landbouw- en visserijsectoren staan voor de uitdaging om wereldwijd een groeiende bevolking te voeden, terwijl de uitstoot van broeikasgassen wordt teruggebracht en de teelt van gewassen aan klimaatverandering wordt aangepast. Het kabinet stimuleert daarom dat de kennis en kunde van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen op dit terrein wereldwijd in praktijk worden gebracht.
 In 2015 is verder ingezet op een duurzame veehouderij en duurzame voedselvoorziening, in nauwe samenwerking met ketenpartijen en partners. Ketenpartijen zijn als eerste aan zet als het gaat om het formuleren van duurzaamheidsinitiatieven. Zo hebben de Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij (UDV) en de Alliantie Verduurzaming Voedsel (AVV) in 2015 afgesproken het verduurzamingsproces te stimuleren en te versnellen.35TK, 21 501-32, nr. 882 In 2015 zijn in totaal acht voorstellen voor verbeterplannen en projecten gehonoreerd in het kader van de Regeling UDV, ter waarde van ruim € 500.000.
 In het kader van voedselveiligheid is het nieuwe toezichtskader voor de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) naar de Tweede Kamer gestuurd.36TK, 33 835, nr. 15 Dit toezichtskader sluit aan op de verbeteringen in het plan van aanpak (box 2) en vraagt met name aandacht voor een slagvaardig, effectief en voorspelbaar optreden bij overtredingen. Door minder te waarschuwen en recidivisten harder aan te pakken moet de effectiviteit van het ingrijpen van de NVWA verbeteren.
 Verbinding duurzaamheid en maatschappij
 Initiatieven op het gebied van verduurzaming kunnen niet los gezien worden van andere economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Waar mogelijk is het streven om verschillende ontwikkelingen aan elkaar te verbinden. Zo is op 1 juli 2015 het Programma Aanpak Stikstof (PAS) in werking getreden. Het programma verbindt economie met ecologie. Dankzij dit programma zijn (economische) activiteiten rondom Natura 2000-gebieden die stikstofdepositie op natuurgebieden veroorzaken en die tot die tijd moeilijk of niet vergunbaar waren, weer mogelijk. Daarbij zijn bovendien de administratieve lasten voor ondernemers sterk verminderd. Het programma zorgt tevens, door de herstelmaatregelen, voor versterking van de kwetsbare natuur, waardoor behoud van natuurwaarden gegarandeerd is.
 Ook is de maatschappelijke uitvoeringsagenda Natuurvisie opgesteld met maatschappelijke initiatieven die natuurwinst combineren met andere maatschappelijke doelen. Onderdeel van de agenda is de beleidslijn Tijdelijke Natuur, dat het mogelijk maakt om natuur toe te laten op de vele tienduizenden hectares aan bouwterreinen die anders braak zouden blijven liggen. Een belangrijke stap hierin is dat eind 2015 de stichting Tijdelijke Natuur is opgezet om dergelijke initiatieven te ondersteunen.37TK, 33 043, nr. 46
 
 Box 2: Versterken toezicht Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 Het plan van aanpak voor de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bevat maatregelen om het toezicht door de NVWA te versterken en verbeteren. Het plan van aanpak ligt op koers38TK, 33 835, nr. 17, met uitzondering van de geplande efficiencywinst door het aanpassen van de arbeidsvoorwaarden.39Bij de totstandkoming van de NVWA zijn afspraken gemaakt over de arbeidsvoorwaarden waaronder woon-werkverkeer en toeslagen. Deze afspraken bleken inefficiënties op te leveren. De NVWA wil deze afspraken herzien en is hier mede afhankelijk van de uitkomst van gesprekken met de bonden en (inter)departementale medezeggenschap. In 2015 is een aantal maatregelen afgerond, zoals:
 
 
 •
 De invoering van een nieuwe toezichtsaanpak bij varkensslachthuizen, kalverslachterijen en bij de pluimveeslachterijen. De effectmeting van de nieuwe toezichtsaanpak bij kleine en middelgrote roodvleesslachtplaatsen laat zien dat er op vrijwel alle gemeten risicogebieden – dierenwelzijn, hygiënisch werken en temperatuur en reinigen en ontsmetten van veewagens – sprake is van een verbetering van de naleving.
 
 
 •
 Investeringen in het vroegtijdig signaleren van niet-naleving om de capaciteit van de NVWA zo effectief en risicogericht mogelijk in te zetten. Daartoe is Bureau Risicobeoordeling (BuRO) versterkt, is een netwerk van data-analisten gerealiseerd en is de toolbox voor data-analyse gevuld.
 
 
 •
 Het herinrichten van de teams voor toezichtuitvoering en organiseren van ondersteuning voor teamleiders, zodat er meer aandacht is voor de begeleiding en aansturing van de medewerkers. De teamregio’s van de veterinaire teams zijn verkleind waardoor het management beter in staat is de reistijden te reduceren en dierenartsen efficiënter in te plannen.
 
 
 •
 De eerste ketenanalyse is gepubliceerd, de risicobeoordeling Roodvleesketen. Op basis hiervan zijn aanbevelingen voor het verbeteren en aanpassen van het toezicht opgesteld.
 
 
 •
 De planning van de werkzaamheden op de terreinen consument & veiligheid en veterinair & import is verbeterd.
 
 
 De uitvoering van het Verbeterplan is complex en inherent risicovol. Het is verweven met het reguliere werk. Tevens blijft de vraag naar inzet van de NVWA groeien, bijvoorbeeld voor de uitvoering van de door EU voorgeschreven controles, terwijl het totale budgettaire kader onder druk staat. De financiële problematiek komt ter sprake tijdens de voorjaarsbesluitvorming.
 
 
 
 
 5.
 Verbinden: maatschappij en overheid in beweging
 
 Door ruimte te geven aan initiatieven uit de maatschappij en door private en publieke partijen goed te betrekken bij beleidsvorming en -uitvoering kan de overheid belangen beter afwegen, wordt het draagvlak onder beleid verbreed en de effectiviteit ervan vergroot. Het Ministerie van EZ heeft in 2015 daarom ingezet op het houden van constructieve dialogen en versterking van de samenwerking met private en andere publieke partijen.
 Samenwerken kent geen grenzen
 Op verschillende manieren is het ministerie met stakeholders in gesprek gegaan of is het gesprek tussen stakeholders versterkt. Zo is bij de ontwikkeling van de Nederlandse Franchise Code (NFC) de franchisesector in staat gesteld om een set heldere onderlinge spelregels af te spreken, die het aantal conflicten in de sector drastisch vermindert.40TK, 31 311, nr. 153 Uit het proces dat met de sector is doorlopen is gebleken dat er veel steun is voor de code. Belangrijke voorwaarden voor het slagen van zelfregulering zijn voldoende momentum voor sectorbrede implementatie van de NFC en bescherming tegen «freeriders». Om dit te borgen zal het kabinet de mogelijkheid tot wettelijke verankering van de NFC verkennen.41TK, 31 311, nr. 165
 Ook zijn een aantal grote publiek-private samenwerkingen tot stand gekomen. Daarnaast is in 2015 de eerste digitale interactieve kamerbrief verstuurd, over de creatieve industrie.42http://creatieveindustrieinbeeld.nl/ Deze kamerbrief gaat niet enkel over de waarde van de creatieve industrie, maar is zelf ook een product van de creatieve industrie.
 Niet alleen nationaal, maar vooral ook regionaal is de samenwerking verder uitgebouwd. Zoals bijvoorbeeld de samenwerking tussen het Ministerie van EZ en de provincies in de MIT-regeling en de regionale verankering van het Techniekpact. De samenwerking in het kader van Agenda Stad is daarnaast verder geconcretiseerd.43TK, 31 757, nr. 73 Samen met het Ministerie van BZK, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, provincie Zuid-Holland en de Economische Programmaraad Zuidvleugel heeft het Ministerie van EZ de eerste city deal gesloten.44http://agendastad.nl/citydeals/ Daarmee committeren partijen zich aan het regionale economische strategietraject «Roadmap Next Economy», dat de acties en investeringen moet beschrijven die nodig zijn voor een toekomstbestendige economie. Verder slaan het Ministerie van EZ, enkele topsectoren (Energie & Creatieve industrie), Netbeheer Nederland en vijf vooruitstrevende gemeenten met de Green Deal Smart Energy Cities de handen ineen om de energietransitie in Nederland te versnellen en innovatie meer ruimte te bieden. De Retailagenda is tevens met allerlei stakeholders – gemeenten, provincies, vastgoed, vakbonden, financiers, MKB Nederland en de sector zelf – opgesteld.
 Ook op Europees gebied werden de banden aangehaald. Zo gingen de vier landsdelige programma’s van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) in 2015 van start.45www.europaomdehoek.nl Ze stelden voor meer dan € 200 mln aan EFRO-budget open voor innovatiestimulering en het realiseren van een koolstofarme economie. In oktober 2015 heeft het kabinet het wetsvoorstel tot wijziging van de Aanbestedingswet 2012 in verband met de implementatie van de herziene Europese aanbestedingsrichtlijnen aan de Tweede Kamer gezonden.46TK, 34 329, nr. 2 Belangrijk onderdeel van het wetsvoorstel is de digitalisering van de aanbesteding van (overheids)opdrachten boven de Europese drempelbedragen. Door een betere e-overheidsdienstverlening en verlaging van de administratieve lasten zijn ondernemers minder tijd en geld kwijt.
 Door samenwerking Kvk en RVO.nl vinden ondernemers de juiste weg
 De Kamer van Koophandel (KvK) en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) hebben begin december een samenwerkingsconvenant afgesloten.47Staatscourant 2015, nr. 45 995 Zij werken als ketenpartners en de dienstverlening is complementair aan elkaar. Beide organisaties gaan zich duidelijker extern positioneren zodat het voor de ondernemer duidelijk is welke organisatie welk type dienstverlening aanbiedt en waar hij moet zijn. Daarnaast kunnen de organisaties de ondernemer gericht doorverwijzen naar elkaar.
 
 
 Realisatie beleidsdoorlichtingen periode 2009–2015
 
 
 Realisatie beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Naam artikel
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 Geheel artikel?
 
 
 
 
 
 
 
 (Nummer artikel)
 
 
 
 (Naam artikel en eventueel artikelonderdeel)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 11
 
 
 
 Goed functionerende economie en markten
 
 
 
 
 x
 
 
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 12
 
 
 
 Een sterk innovatievermogen
 
 
 
 x1Gecombineerd met de Brede Heroverweging Innovatie en toegepast onderzoek
 
 
 
 
 
 
 x2De beleidsdoorlichtingen van artikel 12 en 13 zijn gezamenlijk uitgevoerd.
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 13
 
 
 
 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 
 
 
 
 
 
 x
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 14
 
 
 
 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 
 x3Gecombineerd met de Brede Heroverweging Energie en klimaat
 
 
 
 
 
 x
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 16
 
 
 
 Concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 x
 
 
 
 
 
 
 
 x4Gecombineerd met het IBO Agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 17
 
 
 
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 x
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 18
 
 
 
 Natuur en regio
 
 
 
 x5Gecombineerd met de Brede Heroverweging Leefomgeving en Natuur
 
 
 
 
 
 
 x6Gecombineerd met de OECD Territorial Review of the Netherlands
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 De huidige artikelindeling (beleidsartikel 11 tot en met 18) is van toepassing vanaf de begroting 2012. Voor de jaren 2008 tot en met 2011 was er nog sprake van twee ministeries (Landbouw, Natuur en Voedsel-kwaliteit en Economische Zaken) met een andere artikelindeling.
 
 Voor het meerjarenoverzicht is uitgegaan van de huidige artikelindeling. Voor een toelichting op de afgeronde beleidsdoorlichtingen in 2015 (en de beschikbare hyperlinks) wordt verwezen naar bijlage 2 «afgerond evaluatie- en overig onderzoek».
 Afronding van de beleidsdoorlichting van artikel 11 wordt begin 2016 voorzien zodat ook de resultaten van de evaluatie ACM (afronding eind 2015) in deze beleidsdoorlichting meegenomen kunnen worden.
 
 De meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen is opgenomen in de EZ-begroting 2016 (TK, 34 300 XIII, nr. 2). Deze is terug te vinden op de website Rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties, zie: 2016 – XIII Economische Zaken – Planning beleidsdoorlichtingen – Rijksbegroting.nl.
 
 
 Overzicht van risicoregelingen
 
 Overzicht van risicoregelingen
 
 
 Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitstaande garanties 2014
 
 
 Verleende garanties 2015
 
 
 Vervallen garanties 2015
 
 
 Uitstaande garanties 2015
 
 
 Garantie plafond
 
 
 Totaal plafond
 
 
 Totaal stand risicovoorziening
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 
 BMKB
 
 
 1.911.429
 
 
 446.148
 
 
 601.287
 
 
 1.756.290
 
 
 706.250
 
 
 
 54.168
 
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 644.334
 
 
 118.889
 
 
 97.773
 
 
 665.450
 
 
 400.000
 
 
 
 53.111
 
 
 
 
 
 Groeifaciliteit
 
 
 95.027
 
 
 28.653
 
 
 15.973
 
 
 107.707
 
 
 85.000
 
 
 
 17.000
 
 
 
 
 
 Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfaciliteit
 
 
 10.880
 
 
 42.040
 
 
 10.880
 
 
 42.040
 
 
 400.000
 
 
 
 10.044
 
 
 
 
 
 Garantie MKB-financiering
 
 
 
 
 
 
 
 400.000
 
 
 9.000
 
 
 
 
 
 Microkredieten
 
 
 13.000
 
 
 86.700
 
 
 0
 
 
 99.700
 
 
 
 113.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 
 Aardwarmte
 
 
 49.292
 
 
 31.873
 
 
 14.450
 
 
 66.714
 
 
 93.052
 
 
 
 21.958
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 
 Garanties voor investeringen en werkkapitaal landbouwondernemingen (Garantieregelingen Landbouw en Garantieregeling Marktintroductie Innovatie)
 
 
 343.781
 
 
 28.430
 
 
 49.814
 
 
 322.398
 
 
 120.000
 
 
 
 
 
 1
 Bedrag is inclusief € 10 mln voor de Pelsdierhouderreserve.
 22.162
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 3.054.743
 
 
 782.733
 
 
 790.177
 
 
 3.060.299
 
 
 1.804.302
 
 
 513.000
 
 
 187.443
 
 
 
 
 
 
 Overzicht uitgaven en ontvangsten garanties (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitgaven 2014
 
 
 Ontvangsten 2014
 
 
 Saldo 2014
 
 
 Uitgaven 2015
 
 
 Ontvangsten 2015
 
 
 Saldo 2015
 
 
 Mutatie volume risicovoorziening (2014) en 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 
 BMKB
 
 
 97.779
 
 
 30.389
 
 
 – 67.390
 
 
 65.330
 
 
 32.307
 
 
 – 33.023
 
 
 (36.555)
 – 12.387
 
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 17.875
 
 
 9.380
 
 
 – 8.495
 
 
 10.600
 
 
 9.443
 
 
 – 1.157
 
 
 (– 9.612)
 – 1.898
 
 
 
 
 
 Groeifaciliteit
 
 
 2.168
 
 
 2.436
 
 
 268
 
 
 3.499
 
 
 2.964
 
 
 – 535
 
 
 (5.000)
 12.000
 
 
 
 
 
 Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfaciliteit
 
 
 – 
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 – 
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 (– 15.000)
 0
 
 
 
 
 
 Garantie MKB-financiering
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 (9.000)
 0
 
 
 
 
 
 Microkredieten
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 (–)
 – 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 
 Aardwarmte
 
 
 – 
 
 
 2.184
 
 
 2.184
 
 
 – 
 
 
 922
 
 
 922
 
 
 (9.206)
 1.922
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 
 Garanties voor investeringen en werkkapitaal landbouwonder-nemingen (Garantierege-lingen Landbouw en Garantieregeling Marktintroductie Innovatie)
 
 
 23.691
 
 
 2.004
 
 
 – 21.687
 
 
 28.347
 
 
 1.696
 
 
 – 26.651
 
 
 (– 16.835)
 – 19.128
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 141.513
 
 
 46.439
 
 
 – 95.074
 
 
 107.776
 
 
 47.347
 
 
 – 60.429
 
 
 (18.314)
 – 8.663
 
 
 
 
 
 Artikel 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 BMKB
 De BMKB is bedoeld voor bedrijven die te weinig zekerheden (onderpand) kunnen bieden aan een bank. De bank vindt het risico dat het bedrijf zijn lening niet kan terugbetalen dan vaak te hoog. Via de BMKB staat de overheid borg voor het deel van de lening waar het bedrijf geen onderpand voor heeft. De bank kan voor dat deel dus terugvallen op de overheid. Op grond van de Regeling nationale EZ-subsidies kunnen financiers kredieten die zij verstrekken aan MKB-ondernemers onder de werking van de regeling brengen. Hierdoor stelt de Staat zich voor 90% borg ten behoeve van de financier voor de terugbetaling van deze kredieten (de zogenaamde bedrijfsborgstellingskredieten). Eén van de voorwaarden die de regeling hieraan stelt, is dat de financier gelijktijdig met het verstrekken van een bedrijfsborgstellingskrediet, aan de MKB-ondernemer een ander krediet verstrekt, waarvoor deze borgstelling van de Staat niet geldt. Als hoofdregel geldt dat het bedrijfsborgstellingskrediet ten minste even groot moet zijn als het daarmee gelijktijdig afgesloten andere krediet. Het laatstgenoemde krediet bedraagt daarmee ten minste 100% van het bedrijfsborgstellingskrediet (verhouding 1:1). Voor starters en het innovatieve MKB gelden andere verhoudingen. Om de kredietverlening te stimuleren is per 1 november 2013 het maximum van het borgstellingskrediet verhoogd van € 1 mln naar € 1,5 mln en geldt voor bestaande bedrijven met een borgstellingskrediet tot maximaal € 200.000 de ruimere startersfaciliteit.
 Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
 Met het instrument GO kunnen banken een 50% Staatsgarantie krijgen op (middel)grote leningen vanaf € 1,5 mln. Door de verstrekking van een Staatsgarantie wordt het risico voor de bank op de ondernemingsfinanciering gereduceerd. Dit vergroot de mogelijkheden om te voorzien in de financieringsbehoefte bij het Nederlandse bedrijfsleven. Ter stimulering van de kredietverlening aan het bedrijfsleven zijn de voorwaarden voor de GO-regeling tijdelijk verruimd. In 2013 is het maximum van de garantie verhoogd van € 25 mln naar € 75 mln en is de GO, naast de al bestaande mogelijkheid om bankgaranties onder de GO te brengen, ook opengesteld voor alternatieve aanbieders van garanties aan bedrijven.
 Groeifaciliteit
 Met de Groeifaciliteit worden bedrijven geholpen bij het aantrekken van risicodragend vermogen door een 50% Staatsgarantie te verstrekken op achtergestelde leningen van banken (ten hoogste € 5 mln) en op aandelen van participatiemaatschappijen (ten hoogste € 25 mln). De Groeifaciliteit kan ondernemingen in een groeifase, bij bedrijfsovernames en bij herstructureringen helpen bij het aantrekken van risicokapitaal.
 Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfaciliteit
 Met de Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfaciliteit kunnen banken 80% Staatsgarantie krijgen op de nieuwbouwfinanciering van een schip. Hierdoor wordt het risico voor de bank op de te verstrekken bouwfinanciering of voorfinanciering gereduceerd. Dit vergroot de kans voor Nederlandse scheepswerven om financiering aan te trekken. De sector kan door deze regeling beter concurreren met buitenlandse werven die van soortgelijke garantieregelingen gebruik kunnen maken.
 Garantie MKB-financiering
 Uit het Aanvullend Actieplan MKB-financiering is € 400 mln beschikbaar voor alternatieve financiers voor het MKB en € 500 mln voor achtergestelde leningenfondsen. Hierop zijn nog geen verplichtingen aangegaan. Het achtergestelde leningenfonds van de Nederlandse Investeringsinstelling zal in 2016 gebruik maken van een deel van laatstgenoemde € 500 mln die via de Groeifaciliteit beschikbaar gesteld wordt. De € 100 mln garantieruimte die beschikbaar was voor de funding van Qredits is opgenomen onder Microkredieten.
 Microkredieten
 Uit het Aanvullend Actieplan MKB-financiering is € 100 mln beschikbaar voor Microkredieten. Hierop is een garantie van € 86,7 mln verstrekt aan de Europese Investeringsbank voor de funding van de Stichting Qredits van € 100 mln voor de verder groei van de dienstverlening van Qredits (micro- en MKB tot € 150.000) als de nieuwe dienstverlening van Qredits (werkkapitaal en de hogere MKB kredieten tot € 250.000).
 Artikel 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 Garantieregeling Aardwarmte
 De garantieregeling Aardwarmte heeft als doel het afdekken van het financiële risico indien een boring van een put voor de toepassing van aardwarmte voor de borende partij minder oplevert dan verwacht. De garantieregeling dekt het risico dat een boring niet in een goede watervoerende laag uitkomt, waardoor het vermogen dat vooraf verwacht werd, niet wordt behaald. In dat geval wordt voor een deel van de gemaakte kosten een subsidie uitgekeerd, gerelateerd naar de mate waarin de aardwarmteboring mislukt is. Er wordt een premie van 7% gevraagd. De regeling richt zich zowel op gewone als diepe aardwarmteprojecten (dieper dan 3.500 meter).
 Artikel 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 Garanties voor investeringen en werkkapitaal landbouwondernemingen (Garantieregeling Landbouw en Garantieregeling Marktintroductie Innovatie).
 Op basis van de garantstellingsregeling voor investeringen in landbouwondernemingen worden garantstellingen verleend aan banken waarmee innovatieve en duurzame investeringen in de landbouw worden gefaciliteerd.
 
 
 
 
 De beleidsartikelen
 
 1.3.2
 DE BELEIDSARTIKELEN
 
 
 
 11
 Goed functionerende economie en markten
 
 Algemene doelstelling
 Het scheppen van voorwaarden voor een goed functionerende economie en goed functionerende markten, waaronder de markt voor elektronische communicatie.
 Goed functionerende markten dragen in belangrijke mate bij aan de economische groei en innovatie. In een goed functionerende markt reageren vraag en aanbod effectief op elkaar. Consumenten en bedrijven profiteren daarvan. Op goed functionerende markten ontstaat een optimale prijs – kwaliteitverhouding van goederen en diensten en hebben gebruikers keuzevrijheid. Het slim benutten van en zorgdragen voor hoogwaardige elektronische communicatie netwerken en digitale infrastructuren waar de Nederlandse samenleving op kan bouwen én vertrouwen draagt bij aan het economisch groeivermogen en een goed functionerende economie.
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van EZ is op grond van de Telecommunicatiewet en de Postwet 2009 verantwoordelijk voor het stellen van regels voor vaste en mobiele communicatienetwerken respectievelijk de postvoorziening. Daarnaast ziet de Minister van EZ het als een taak eventuele belemmeringen voor het goed functioneren van markten te verminderen of weg te nemen en heeft hij een systeemverantwoordelijkheid voor de statistische informatievoorziening van rijkswege. Hieruit vloeien de volgende verantwoordelijkheden voort:
 
 Financieren
 
 
 •
 Het bijdragen aan het goed functioneren van markten door het financieren van TenderNed (het elektronisch aanbestedingssysteem) en diverse organisaties op het gebied van metrologie, normalisatie, accreditatie en markttoezicht;
 
 
 •
 Het financieren van een deel van de exploitatie van het Agentschap Telecom en het verrichten van uitgaven voor opdrachten inzake beleidsvoorbereiding en evaluaties voor frequentiebeleid en veiligheid. Veiligheid heeft hier met name betrekking op het beheersen van risico’s bij openbare elektronische communicatienetwerken en diensten, het voorkomen van internet- en telefoonstoringen en het voorkomen van graafschades aan kabels en leidingen;
 
 
 •
 Het financieren van het CBS om het van overheidswege verrichten van statistisch onderzoek ten behoeve van praktijk, beleid en wetenschap en het openbaar maken van de op grond van zodanig onderzoek samengestelde statistieken mogelijk te maken.
 
 
 
 
 (Doen) uitvoeren
 
 
 •
 Het tegengaan van mededinging beperkende gedragingen met de Mededingingswet en uitvoeren van mededingingsbeleid in alle sectoren van de Nederlandse economie;
 
 
 •
 Het reguleren van de postmarkt met de Postwet 2009 waardoor een toegankelijke en betaalbare basisvoorziening voor de post is gewaarborgd (universele postdienst);
 
 
 •
 Het opstellen van verkeersregels voor het gebruik van de ether, door afspraken te maken in internationaal verband voor harmonisatie en door – in geval van schaarste – te bepalen op welke wijze het spectrum wordt verdeeld;
 
 
 •
 Het inzetten op het realiseren van hoogwaardige en innovatieve breedbandige mobiele communicatie en omroeptoepassingen door verruiming van gebruiksmogelijkheden van het spectrum en door de uitgifte van beschikbare frequentieruimte.
 
 
 
 
 Regisseren
 
 
 •
 Het bevorderen van goed functionerende markten door het scheppen van randvoorwaarden via wet- en regelgeving;
 
 
 •
 Het bewaken van een goede balans tussen de belangen van bedrijven en consumenten met generiek consumentenbeleid waarbij de Wet handhaving consumentenbescherming centraal staat;
 
 
 •
 Het scheppen van voorwaarden waarbinnen concurrentie kan plaatsvinden door middel van de Waarborgwet, de Winkeltijdenwet, de Aanbestedingswet 2012, de Wet aanwijzing nationale accreditatie-instantie en de Metrologiewet;
 
 
 •
 Het op basis van de in 2013 uitgekomen middellange termijnvisie op de ontwikkeling van telecommunicatie, media en Internet in 2015 verder moderniseren van de regelgeving om deze te kunnen laten meegroeien met de ontwikkelingen in de markt en de behoeftes in de samenleving.
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 In 2015 is de beleidsdoorlichting van artikel 11 uitgevoerd. Onder artikel 11 vallen een aantal belangrijke marktordeningswetten zoals de Mededingingswet, de Aanbestedingswet, de Telecommunicatiewet en de Postwet. Ook de financiering van het CBS valt onder artikel 11.
 Een beleidsdoorlichting is een periodiek onderzoek naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid op het niveau van een begrotingsartikel. Een beleidsdoorlichting heeft het karakter van een synthese onderzoek: het vat samen wat reeds bekend is over doeltreffendheid en doelmatigheid van de verschillende onderdelen. De beleidsdoorlichting is intern EZ uitgevoerd. De beleidsdoorlichting van artikel 11 kijkt globaal terug op de periode 2006–2015.
 Naast een overzicht van de mate waarin het beleidsterrein op doeltreffendheid en doelmatigheid is geëvalueerd, geeft de beleidsdoorlichting ook een oordeel over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de instrumenten in hun onderlinge samenhang (het totale effect van de beleidsmix op het in algemene termen geformuleerde einddoel). Dit onderdeel van de beleidsdoorlichting is uitgevoerd door een extern onderzoeksbureau (AEF). In de beleidsdoorlichting is ook gekeken naar de beleidsopties indien er significant minder of meer middelen (20%) beschikbaar zijn. De beleidsdoorlichting wordt mei 2016 naar de Tweede Kamer gestuurd.
 Beleidsconclusies
 In 2015 zijn met het beleid en de bijbehorende uitgaven weer stappen gezet richting de bescherming van vitale telecommunicatie-infrastructuren, de bescherming van eindgebruikers en de verdere modernisering van de wetgeving rond de convergerende markten van telecommunicatie, media en internet. Naar aanleiding van een evaluatie zal binnen het frequentiebeleid de komende jaren meer aandacht worden besteed aan de kwetsbaarheid van infrastructuren en zal worden gewerkt aan een meer dynamisch spectrumbeheer en een grotere voorspelbaarheid van beleid.
 Naar aanleiding van het inwerking treden van de Stroomlijningswet ACM op 1 augustus 2014 is op 1 januari 2015 een gestroomlijnde methodiek voor het doorberekenen van kosten die de ACM maakt van kracht geworden (Besluit doorberekening kosten ACM, Stb. 2014,406). De ACM berekent een deel van de kosten die samenhangen met het sectorspecifieke toezicht door aan de marktorganisaties die onder dat toezicht vallen.
 Het wetsvoorstel Verhoging boetemaxima ACM (TK, 34 190, nr. 2) is 22 december 2015 aangenomen door de Eerste Kamer. De wet moet de afschrikkende werking van de ACM-boetes en daarmee van de effectiviteit van het markttoezicht dat de ACM uitoefent vergroten. De wet zal in beginsel op 1 juli 2016 in werking treden.
 De evaluatie van de ACM is 24 december 2015 verzonden aan de Tweede Kamer (TK, 25 268, nr. 132). De evaluatie concludeert dat de ACM over het algemeen doeltreffend is. Tegelijkertijd worden op verschillende onderdelen, zoals op de doorlooptijden, nog verbetermogelijkheden gesignaleerd.
 Het wetsvoorstel Modernisering en flexibilisering van de universele postdienstverlening (TK, 34 024, nr. 2), ingediend in 2014, is op 1 januari 2016 in werking getreden. Met dit wetsvoorstel zijn de eisen aan de Universele Postdienst (UPD) meer in lijn gebracht met de behoeften van gebruikers, met name door het verminderen van het aantal verplichte postvestigingen en brievenbussen.
 In 2015 is op het terrein van de metrologie gestart met de implementatie van de op basis van verordening 765/2008 betreffende accreditatie en marktoezicht en besluit 768/2008 betreffende het verhandelen van producten in de Metrologiewet herziende Europese richtlijnen. De wet tot wijziging van de Metrologiewet (Stb 2015, nr 307) is op 28 juli 2015 gepubliceerd en zal op 20 april 2016 in werking treden. Eveneens is het Besluit aangewezen instanties en interne instanties Metrologiewet (Stb 2015, nr. 493) op 15 december 2015 gepubliceerd. Dit Besluit is op 1 januari 2016 in werking getreden. Begin januari zal het Besluit meetinstrumenten en marktdeelnemers na akkoord in de Ministerraad voor advies naar de Raad van State worden gezonden.
 In 2015 is, conform de visie telecom, media en internet uit 2013 (TK, 26 643, nr. 300) verder ingezet op modernisering van beleid en regelgeving rond deze sectoren. Er verscheen een nieuwe agenda van de Europese Commissie aangaande de Digitale Interne Markt. Voorstellen tot herziening van het regelgevend kader (marktregulering breedband, spectrum, maar ook hoe om te gaan met nieuwe online communicatiediensten) worden nu verwacht in 2016. Nederland blijft inzetten op een nieuw marktkader dat ook de ruimte geeft om ook een oligopolie in de breedbandmarkt aan te kunnen pakken.
 Het wetsvoorstel om de Minister van Economische Zaken extra bevoegdheden te geven indien een partij overwegende zeggenschap wil verwerven in een telecommunicatiebedrijf dat beschikt over vitale infrastructuur, is vertraagd. Oorzaak is de complexiteit van het wetsvoorstel hetgeen noopt tot meer werk en afstemming dan voorzien. Het wetsvoorstel zal in 2016, na de zomer, aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
 De Verzamelwet met diverse wijzigingen van de Telecommunicatiewet is niet eind 2014 maar in augustus 2015 bij de Tweede Kamer ingediend. De voorbereiding van het wetsvoorstel en de extra afstemming met marktpartijen kostte meer tijd. In januari 2016 is het wetsvoorstel aangenomen door de Tweede Kamer en op 2 februari 2016 door de Eerste Kamer. Het wetsvoorstel zal, op enkele uitzonderingen na, op 1 juli 2016 in werking treden.
 Na aanvaarding van het Wetsvoorstel cookies door de Tweede Kamer op 7 oktober 2014 en de Eerste Kamer op 3 februari 2015 is op 11 maart 2015 het gewijzigde artikel 11.7a van de Telecommunicatiewet (cookiebepaling) in werking getreden. Deze bepaling zorgt er voor dat cookies die geen of nauwelijks gevolgen hebben voor de privacy niet meer onder de informatieplicht en het toestemmingsvereiste vallen.
 Ten aanzien van de veiligheid van netwerken werd in 2015 een akkoord bereikt over een nieuwe Europese richtlijn over informatiebeveiliging.
 De evaluatie van het frequentiebeleid over de afgelopen tien jaar is in 2015 afgerond en de Tweede Kamer is hierover in oktober 2015 geïnformeerd (TK, 24 095, nr. 392). Hieruit bleek dat de hoofdlijnen van het beleid gehandhaafd moeten blijven, maar dat meer aandacht gegeven kan worden aan voorspelbaarheid van beleid, telekwetsbaarheid en een meer dynamisch spectrumbeheer. Deze uitkomsten en de bevindingen en afspraken van de World Radio Conference welke in 2015 plaatsvond, worden betrokken bij een nieuwe visie op het frequentiebeleid, de Nota Frequentiebeleid 2016. Deze visie zal richting geven aan de frequentievraagstukken voor de komende jaren en wordt in het najaar van 2016 aan de Tweede Kamer aangeboden.
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 231.522
 
 
 
 
 228.384
 
 
 
 
 214.441
 
 
 
 
 195.559
 
 
 
 
 197.904
 
 
 
 
 192.396
 
 
 
 
 5.508
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 232.766
 
 
 
 
 233.701
 
 
 
 
 216.199
 
 
 
 
 197.270
 
 
 
 
 200.072
 
 
 
 
 192.483
 
 
 
 
 7.589
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 
 
 797
 
 
 
 
 356
 
 
 
 
 900
 
 
 
 
 1.400
 
 
 
 
 – 500
 
 
 
 
 
 Digitalisering regionale radio
 
 
 
 
 797
 
 
 356
 
 
 900
 
 
 1.400
 
 
 – 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 9.005
 
 
 
 
 14.884
 
 
 
 
 8.071
 
 
 
 
 6.593
 
 
 
 
 8.575
 
 
 
 
 14.186
 
 
 
 
 – 5.611
 
 
 
 
 
 Onderzoek en Opdrachten
 
 
 2.948
 
 
 2.603
 
 
 2.883
 
 
 2.833
 
 
 2.961
 
 
 1.866
 
 
 1.095
 
 
 
 
 PIANOo/TenderNed
 
 
 6.057
 
 
 7.022
 
 
 1.572
 
 
 689
 
 
 1.040
 
 
 6.857
 
 
 – 5.817
 
 
 
 
 Beleidsvoorbereiding en evaluaties Frequenties en Veiligheid
 
 
 
 5.259
 
 
 3.616
 
 
 3.071
 
 
 4.574
 
 
 5.463
 
 
 – 889
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 11.262
 
 
 
 
 10.984
 
 
 
 
 14.510
 
 
 
 
 16.075
 
 
 
 
 20.074
 
 
 
 
 9.825
 
 
 
 
 10.249
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 11.000
 
 
 10.984
 
 
 10.921
 
 
 10.735
 
 
 12.021
 
 
 9.825
 
 
 2.196
 
 
 
 
 RVO
 
 
 262
 
 
 
 365
 
 
 351
 
 
 996
 
 
 
 996
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 
 
 3.224
 
 
 4.989
 
 
 7.057
 
 
 
 7.057
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO’S/RWT’s
 
 
 
 
 209.926
 
 
 
 
 205.019
 
 
 
 
 190.090
 
 
 
 
 170.667
 
 
 
 
 166.532
 
 
 
 
 162.309
 
 
 
 
 4.223
 
 
 
 
 
 Metrologie
 
 
 14.923
 
 
 15.171
 
 
 14.969
 
 
 14.319
 
 
 14.268
 
 
 13.935
 
 
 333
 
 
 
 
 Raad voor Accreditatie
 
 
 432
 
 
 93
 
 
 162
 
 
 262
 
 
 190
 
 
 105
 
 
 85
 
 
 
 
 ACM
 
 
 2.895
 
 
 2.901
 
 
 1.333
 
 
 695
 
 
 645
 
 
 402
 
 
 243
 
 
 
 
 CBS
 
 
 191.676
 
 
 186.854
 
 
 173.626
 
 
 155.391
 
 
 151.429
 
 
 147.867
 
 
 3.562
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 2.573
 
 
 
 
 2.814
 
 
 
 
 2.731
 
 
 
 
 3.579
 
 
 
 
 3.991
 
 
 
 
 4.763
 
 
 
 
 – 772
 
 
 
 
 
 Nederlands Normalisatie Instituut (NEN)
 
 
 565
 
 
 898
 
 
 790
 
 
 1.480
 
 
 1.234
 
 
 1.039
 
 
 195
 
 
 
 
 Internationale organisaties
 
 
 1.982
 
 
 1.916
 
 
 1.941
 
 
 2.043
 
 
 2.757
 
 
 3.664
 
 
 – 907
 
 
 
 
 Raad van deskundige voor de nationale meetstandaarden
 
 
 26
 
 
 
 
 56
 
 
 0
 
 
 60
 
 
 – 60
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 78.464
 
 
 
 
 82.680
 
 
 
 
 3.846.784
 
 
 
 
 58.853
 
 
 
 
 52.224
 
 
 
 
 52.265
 
 
 
 
 – 41
 
 
 
 
 
 High Trust
 
 
 21.443
 
 
 32.060
 
 
 16.655
 
 
 34.441
 
 
 31.880
 
 
 31.300
 
 
 580
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 53.676
 
 
 50.620
 
 
 3.829.055
 
 
 23.449
 
 
 20.344
 
 
 20.965
 
 
 – 621
 
 
 
 
 Ontvangsten ACM
 
 
 3.345
 
 
 
 1.074
 
 
 963
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Subsidies
 Digitalisering regionale radio
 De subsidie aan de Stichting Regionale Omroep Overleg en Samenwerking (ROOS) wordt aangewend voor investeringen in digitale radio voor de regionale publieke omroepen. In 2015 is het netwerk voor regionale digitale etherradio (DAB+) in de lucht gekomen en zijn de uitzendingen van start gegaan. Ook de niet-landelijke commerciële radiostations en de middengolfvergunninghouders zenden inmiddels via dit netwerk uit.
 Een indicatie voor het succes van de introductie van digitale radio is de penetratiegraad van digitale radio-ontvangers in huishoudens. Dit wordt gemonitord in de jaarlijkse uitgave «De Digitale Economie» van het CBS. Als uit de in 2016 geplande evaluatie blijkt dat digitale radio (via de TDAB technologie) zoveel succes heeft dat het op relatief korte termijn de distributie via de analoge FM kan vervangen, wordt een afschakelmoment van de analoge FM vastgesteld (TK, 24 095, nr. 241).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde 2012
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Penetratiegraad van digitale radio-ontvangers in huishoudens
 
 
 3,9%
 
 
 2012
 
 
 15%
 
 
 4%
 
 
 25–30%
 
 
 Nog niet bekend1Wordt in juli 2016 door het CBS gepubliceerd.
 
 
 CBS
 
 
 
 
 
 De realisatie van het percentage digitale radio-ontvangers in huishoudens in 2014 (4%) is lager dan de raming voor 2015 (25–30%). Zoals eerder aan de Tweede Kamer gemeld (TK, 24 095, nr. 384) verloopt de overstap van FM naar DAB+, ook internationaal, minder snel dan verwacht. Nederland bevindt zich in de early adopter fase. Het aantal huishoudens nadert nog niet de beoogde 50% waardoor het op dit moment niet opportuun is om al een afschakeldatum voor de analoge FM te bepalen. In de komende jaren zal samen met de sector bezien worden wat een realistisch afschakelscenario voor de FM is.
 Opdrachten
 PIANOo/TenderNed
 Dictu voert het technisch- en applicatiebeheer uit van TenderNed en zorgt voor de doorontwikkeling van TenderNed. Voor dit doel is budget van TenderNed overgeboekt naar DICTU.
 Beleidsvoorbereiding en evaluaties Frequenties en Veiligheid
 Ten aanzien van frequenties is in 2015 de aanvraagregeling verlenging vergunningen 2100 MHz band gepubliceerd. De huidige vergunninghouders worden in staat gesteld om een aanvraag tot verlenging van de betreffende vergunningen te doen. Dit wordt begin 2016 afgerond, waarbij een verlengingsprijs in rekening zal worden gebracht. In 2015 heeft de Tweede Kamer de Minister gevraagd de vergunningen voor commerciële radio, die in 2017 aflopen, te verlengen. De Minister heeft aangekondigd hiertoe bereid te zijn, op voorwaarde van verdergaande digitalisering van de radio, en in 2016 met een verlengbaarheidsbesluit te komen (TK, 24 095, nr. 391). Daarnaast heeft de Minister in 2015 besloten om na de huidige vergunningstermijn, die tot begin 2017 loopt, weer spectrum beschikbaar te stellen voor digitale ethertelevisie en dit spectrum door middel van een veiling te verdelen (TK, 24 095, nr. 394). Deze veiling is gepland in juli 2016.
 
 Ten aanzien van de internetveiligheid stond Nederland begin 2015 in de internationale schijnwerpers door de organisatie van Global Conference on Cyberspace. Verder is in 2015 in samenwerking met het Platform Internetveiligheid een aantal concrete acties opgepakt. Er is fors ingezet op uitbreiding van functionaliteit en bekendheid van de portal veiliginternetten.nl. Met 750.000 unieke bezoekers is de doelstelling van 700.000 bezoekers voor 2015 ruimschoots gehaald. Voor 2016 zal er verder worden gekeken naar (nauwere) samenwerking met verschillende stakeholders rondom veilig internetten gerelateerde onderwerpen.
 Om botnets (netwerken van met malware besmette computers) te bestrijden, is in 2015 ABUSE HUB opgezet. Dit is een vereniging van grotere internet service providers (ISP’s) die een gezamenlijk centrum exploiteren van waaruit besmettingeninformatie wordt verzameld opdat klanten goed kunnen worden «ontsmet». Onderzoek van de TU Delft wijst uit dat de besmettingsgraad in Nederland is afgenomen sinds de start van ABUSE HUB. Er wordt in 2016 gewerkt aan een intensivering van de botnetbestrijding door ABUSE HUB uit te breiden met andere partijen, zoals mobiele operators, hosters, kleinere ISP’s en banken.
 
 Daarnaast is in 2015 het Platform Internetstandaarden en de website www.internet.nl gelanceerd. Het platform streeft naar brede invoering van moderne internetstandaarden, waarmee de betrouwbaarheid en veiligheid van het Internet wordt verhoogd. Op de website www.Internet.nl kan getest worden of een internetverbinding, e-mail of een website voldoet aan de modernste internetstandaarden. Er zijn meer dan 65.000 testen uitgevoerd. De functionaliteit van de website wordt in 2016 verder uitgebouwd en er zal via andere kanalen zoals seminars aandacht worden besteedt aan het belang van een goede adoptie van internetstandaarden. In 2015 is ook de expertgroep Privacy en big data van start gegaan.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Concurrentie markt mobiele telefonie (HHI-index)
 
 
 3.721
 
 
 3.740
 
 
 3.675
 
 
 3.469
 
 
 3.185
 (Q3)
 
 
 
 
 
 Bron: ACM
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 DICTU
 De bijdrage aan DICTU is verhoogd vanwege het technisch- en applicatiebeheer en de doorontwikkeling van TenderNed.
 Agentschap Telecom
 Agentschap Telecom draagt zorg voor de verdeling van en toelating tot het radiofrequentiespectrum, geeft vergunningen af voor het gebruik ervan en ziet toe op de naleving van de voorwaarden die daaraan verbonden zijn. De bestede bedragen hebben betrekking op deze taken. Kerntaken zijn de verdeling en het beheer van het Nederlandse radiofrequentiespectrum, het houden van toezicht op onderdelen van de Telecommunicatiewet en de Wet Informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION) en het voeren van juridische procedures op deze terreinen. Ten aanzien van juridische procedures heeft Agentschap Telecom in 2015 procedures in het kader van de multibandveiling uitgevoerd. De hogere realisatie heeft te maken met een aantal extra opdrachten die onder andere betrekking hebben op beleidsvoorbereiding commerciële FM-radiovergunningen, onderzoeken naar telekwetsbaarheid en de mobiele bereikbaarheid van 1-1-2, ondersteuning bij storingsproblematiek GSM-Rail.
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 CBS
 In 2015 is de reductie van het budget van Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) ingevuld door verhoging van de efficiency en beperkte versobering van het outputprogramma. Het outputprogramma van zoals opgenomen in het CBS-jaarplan voor 2015 is gerealiseerd binnen het budgettaire kader.
 De hogere uitgaven van het CBS zijn met name het gevolg van extra verplichte EU-statistieken en veiligheidsmonitor.
 ACM
 In 2015 is ACM begonnen met het doorlopend meten van de klanttevredenheid van consumenten die de website ConsuWijzer.nl bezoeken en die per telefoon of e-mail contact hebben met ConsuWijzer over hun vraag of klacht. Naast het feit dat ACM nu doorlopend de klanttevredenheid meet, terwijl dat in voorgaande jaren eens per jaar was, is ook de manier van onderzoek verbeterd. ACM meet meer aspecten en heeft de vraagstelling in het onderzoek aangepast. Door deze aanpassingen zijn de resultaten niet volledig vergelijkbaar met voorgaande jaren.
 
 Sinds 2015 meet ACM eerst het voornemen bij consumenten om stappen te ondernemen om hun recht te halen. Die meting gebeurt bij websitebezoekers en bij consumenten die per telefoon of e-mail contact met ConsuWijzer hebben gehad. Vervolgens doet ACM een tweede meting of er ook werkelijk stappen zijn ondernomen. Uit deze metingen blijkt dat 43% stappen gaat ondernemen en dat 78% daarvan dat ook werkelijk doet. Consumenten die geen stappen ondernemen geven daarvoor verschillende redenen. Zij staan bijvoorbeeld niet in hun recht, hadden al stappen ondernomen of zijn door ACM doorverwezen naar een andere instantie. De raming in bovenstaande tabel is gebaseerd op de oude onderzoeksmethode.
 Wat betreft het cijfer voor de algemene klanttevredenheid is de manier van onderzoek nagenoeg ongewijzigd en dus goed vergelijkbaar met 2014. Het cijfer 7,6 is een tiende hoger dan in 2014 en hoger dan de raming en de referentiewaarde.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming
 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Percentage consumenten dat
 stappen heeft ondernomen na
 bezoek ConsuWijzer
 
 
 46%
 
 
 2011
 
 
 47%
 
 
 45%
 
 
 46%
 
 
 43%
 
 
 ACM
 
 
 
 
 Klanttevredenheid Consuwijzer
 
 
 7,4
 
 
 2011
 
 
 7,2
 
 
 7,5
 
 
 7,3
 
 
 7,6
 
 
 ACM
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisatie
 
 
 •
 International Telecommunications Union (ITU): Op 16 december 2015 ging de Algemene Vergadering van de VN akkoord met een vernieuwde agenda voor de Informatiemaatschappij na 2015 (WSIS+10). Alle punten van de Nederlandse inzet bij deze onderhandelingen, die met de Tweede Kamer zijn gedeeld in de geannoteerde agenda van de Telecomraad van december 2015 (Kamerstukken II, 21 501-33, nr. 570) zijn binnengehaald. Zo is de multistakeholder benadering bij het beheer van het Internet nu ondubbelzinnig erkend. Daarnaast heeft in 2015 een ITU Wereld Radio Conferentie (WRC) plaatsgevonden. Doel is het aanpassen van de Radio Reglementen aan nieuwe wensen en ontwikkelingen. Een belangrijk agendapunt was het bestemmen van aanvullende frequentiebanden voor mobiele breedband communicatie. De Conferentie is voor Europa succesvol verlopen. De volgende WRC is gepland in 2019.
 
 
 •
 Internet Governance Forum (IGF): Het IGF is een mondiaal forum voor uiteenlopende stakeholders (bedrijfsleven, overheid, wetenschap, maatschappelijke organisaties, parlementariërs) die discussiëren over de toekomst van het Internet. Ten behoeve van bedrijfsleven en consumenten streeft EZ naar een open, vrij, veilig en stabiel internet. Het IGF maakt zich wereldwijd hiervoor sterk. De Nederlandse overheid (EZ) heeft het IGF daarom vanaf het begin (2006) tot en met 2015 financieel ondersteund en is daarmee één van de grotere donateurs van forum. Tijdens de Algemene Vergadering van de VN op 16 december 2015 is het VN-mandaat van het IGF met tien jaar verlengd. EZ overweegt de donatie aan het IGF voort te zetten. EZ heeft voor 2016 opnieuw subsidie verleend aan ECP ten behoeve van het organiseren van NLIGF-bijeenkomsten ter voorbereiding op de mondiale IGF-bijeenkomsten.
 
 
 •
 European Conference of Postal and Telecommunications Administrations (CEPT): 2015 heeft voor een groot deel in het teken gestaan van de voorbereiding van de WRC. Op nagenoeg alle agendapunten van de WRC zijn «Gemeenschappelijke Europese Standpunten» voorbereid. Daarnaast zijn de reguliere werkzaamheden voortgezet: regionale afspraken over nummers en frequentieverdelingen. Ook is op basis van mandaten van de Europese Commissie gewerkt aan rapporten over uitbreidingsbanden voor mobiel (met name 700 MHz, 1.5 en 2.3 GHz) en voor RLAN’s/WiFi (5 GHz) en over technische voorschriften aan het gebruik.
 
 
 •
 The Internet Corporation for Assigned Names and Numbers/Governmental Advisory Committee (ICANN/GAC): Deze belangrijke internetorganisatie draagt ook bij aan een open, vrij, veilig en stabiel internet. Nederland heeft daarom ook in 2015 (mede) het secretariaat van deze organisatie gefinancierd.
 
 
 
 
 
 12
 Een sterk innovatievermogen
 
 Algemene doelstelling
 Een sterker innovatievermogen van de Nederlandse economie.
 
 
 •
 De ambitie is dat de positie van Nederland in de Innovation Union Scoreboard verbetert naar de groep van innovatieleiders. Nederland neemt nu de vijfde plaats in en is daarmee innovatievolger.
 
 
 •
 In het kader van de Europa 2020-strategie stelt Nederland zich ten doel dat in 2020 2,5% van het bruto binnenlands product aan onderzoek en ontwikkeling (R&D) wordt uitgegeven.
 
 
 •
 Bovendien is het een ambitie van het bedrijvenbeleid dat publieke en private partijen in 2015 voor tenminste € 500 mln participeren in Topconsortia voor Kennis en Innovatie, waarvan tenminste 40% wordt gefinancierd door het bedrijfsleven.
 
 
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van Economische Zaken is Rijksbreed verantwoordelijk voor versterking van het innovatievermogen, in het bijzonder gericht op het bedrijfsleven, om te komen tot:
 
 
 •
 nieuwe of sterk verbeterde producten, processen of diensten;
 
 
 •
 administratieve, organisatorische of marketinginnovatie.
 
 
 Samen met de bewindspersonen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen is de Minister van Economische Zaken verantwoordelijk voor het coördineren en borgen van de publieke kennisinfrastructuur voor toegepast en fundamenteel onderzoek.
 Vanuit deze verantwoordelijkheden heeft de Minister een stimulerende en regisserende rol:
 
 Stimuleren
 
 
 •
 Het stimuleren van extra investeringen in R&D en innovatie in generieke zin en specifiek ten aanzien van topsectoren, door alle bedrijven, inclusief het MKB.
 
 
 •
 Het stimuleren van privaatpublieke samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijven, zoals in de topconsortia voor kennis en innovatie (TKI).
 
 
 •
 Het stimuleren van Europese en internationale samenwerking op het gebied van innovatie en samen met de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen het stimuleren van Europese en internationale samenwerking op het gebied van R&D.
 
 
 
 
 Regisseren
 
 
 •
 De kabinetsbrede regie van het topsectorenbeleid en de invulling van de kennis- en innovatiecontracten.
 
 
 •
 Het regisseren van een effectief stelsel voor kennisbescherming en benutting.
 
 
 •
 Het regisseren van het Nederlandse lucht- en ruimtevaartbeleid.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde1Dit betreft aangepaste cijfers conform de meest recente cijfers van het CBS over 2012.
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 20142Dit betreft de aangepaste raming conform het jaarverslag 2014.
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming
 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 R&D-uitgaven als % van het BBP
 
 
 1,94%
 
 
 2012
 
 
 1,90%
 
 
 1,97%
 
 
 2,1%
 
 
 n.n.b.
 
 
 CBS
 
 
 
 
 – waarvan private sector
 
 
 1,10%
 
 
 2012
 
 
 1,08%
 
 
 1,11%
 
 
 1,3%
 
 
 n.n.b.
 
 
 CBS
 
 
 
 
 – waarvan publieke sector
 
 
 0,84%
 
 
 2012
 
 
 0,83%
 
 
 0,86%
 
 
 0,8%
 
 
 n.n.b.
 
 
 CBS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Innovation Union Scoreboard: positie Nederland in EU
 
 
 8e
 
 
 8e
 
 
 7e
 
 
 5e
 
 
 6e
 
 
 5e
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 Aantal bij PCT aangevraagde octrooien,1Het Patent Cooperation Treaty wordt uitgevoerd door de World Intellectual Property Organisation (WIPO), het agentschap van de Verenigde Naties dat onder andere internationaal aangevraagde octrooien registreert.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – per mld euro BBP (in purchasing power parity (PPP) €)2Betreft het aantal octrooiaanvragen (onder PCT, internationale fase met EPO-bestemming) naar land van uitvinder, gedeeld door het BBP in mld euro’s gecorrigeerd voor koopkrachtverschillen. Tussen haken is het jaar opgenomen waarop de data betrekking hebben. Dit betekent dat de positie van Nederland in 2014 op de Innovation Union Scoreboard dus mede is bepaald op basis van octrooidata uit 2011.
 
 
 7,03 (2006)
 
 
 6,59 (2007)
 
 
 6,46 (2008)
 
 
 6,32 (2009)
 
 
 5,45
 (2010)
 
 
 6,00 (2011)
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 – positie Nederland in EU
 
 
 5e
 
 
 5e
 
 
 5e
 
 
 5e
 
 
 5e
 
 
 5e
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 Aantal bij OHIM aangevraagde handelsmerken,3Het Office for Harmonisation in the Internal Market (OHIM) is het EU-agentschap dat onder andere handelsmerken registreert die in de gehele EU geldig zijn.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – per mld euro BBP (in PPP €)4Tussen haken zijn de jaren aangegeven waarop de data betrekking hebben.
 
 
 5,90 (2008)
 
 
 6,76 (2009)
 
 
 7,38 (2010)
 
 
 7,12 (2011)
 
 
 7,19 (2012)
 
 
 6,74 (2013)
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 – positie Nederland in EU
 
 
 9e
 
 
 6e
 
 
 6e
 
 
 9e
 
 
 9e
 
 
 10e
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 
 Bron: Europese Commissie (Innovation Union Scoreboard 2015)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2006
 
 
 2008
 
 
 20101Bij de meting over 2010 is de enquêtemethodiek gewijzigd in Nederland (invoering van digitale enquêtemethode). Dit bemoeilijkt een vergelijking van de cijfers voor Nederland vanaf 2010 met die van voorgaande jaren.
 
 
 2012
 
 
 2014
 
 
 Realisatie 20152De gegevens over 2015 komen niet beschikbaar, omdat de onderliggende innovatie-enquête tweejaarlijks wordt gehouden en wel over even jaren.
 
 
 
 
 
 
 Aandeel innoverende bedrijven:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Industrie (EU-gemiddelde)
 
 
 42%
 
 
 42% (44%)
 
 
 53% (44%)
 
 
 50% (41%)
 
 
 54% (n.n.b.)
 
 
 n.b.
 
 
 
 
 – Diensten (EU-gemiddelde)
 
 
 32%
 
 
 31% (35%)
 
 
 44% (35%)
 
 
 42% (32%)
 
 
 44% (n.n.b.)
 
 
 n.b.
 
 
 
 
 Aandeel innoverende bedrijven dat (de laatste drie jaar) technologisch heeft samengewerkt met publieke partijen:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Researchinstellingen (EU-gemiddelde)
 
 
 8%
 
 
 10% (6%)
 
 
 6% (6%)
 
 
 8% (9%)
 
 
 7% (n.n.b.)
 
 
 n.b.
 
 
 
 
 – Universiteiten (EU-gemiddelde)
 
 
 11%
 
 
 14% (10%)
 
 
 8% (11%)
 
 
 11% (13%)
 
 
 14% (n.n.b.)
 
 
 n.b.
 
 
 
 
 
 Bron: CBS en Eurostat (uitkomsten van innovatie-enquêtes, die tweejaarlijks worden gehouden); voor 2014 voorlopige cijfers verstrekt door CBS in maart 2016
 
 
 Beleidsconclusies
 Positie van Nederland in de Innovation Union Scoreboard
 De ambitie was dat de positie van Nederland in de Innovation Union Scoreboard verbetert naar de groep van innovatieleiders.
 In het Innovation Union Scoreboard (IUS) dat in 2015 verscheen, is Nederland gestegen van de zesde naar de vijfde plaats. Daarmee werd Nederland leider van een groep «innovatievolgers». De afstand naar de groep «innovatieleiders» werd weliswaar iets kleiner, maar de afstand naar deze groep blijft nog behoorlijk groot. Een en ander is toegelicht in de Monitor Bedrijvenbeleid 2015, die een bijlage is van de Rapportage Bedrijvenbeleid 2015. Deze Rapportage is op 5 oktober 2015 toegezonden aan de Tweede Kamer (TK, 32 637, nr. 201).
 R&D als percentage van het bbp
 Nederland streeft in het kader van de Europese strategie voor groei en banen EU2020 naar 2,5% R&D-uitgaven als percentage van het bbp in 2020.
 Uit de recentste (voorlopige) gegevens van het CBS blijkt dat Nederland met 1,97% in 2014 nog altijd een stijgende lijn kent ten opzichte van voorgaande jaren. Tegelijkertijd is te constateren dat Nederland nog ver verwijderd blijft van de doelstelling. De meest recente OESO-gegevens laten zien dat Nederland in 2014 boven het EU-28 gemiddelde presteerde (1,94%), maar onder het gemiddelde van de OESO-landen (2,37%).
 Publiek-private-samenwerking (PPS)
 Eén van de beleidsdoelen van het Bedrijvenbeleid is dat er in 2015 voor meer dan € 500 mln aan (grondslagprojecten) publiek-private-samenwerking moest plaatsvinden met een bijdrage van private partijen van tenminste 40%.
 Uit de Monitor Bedrijvenbeleid 2015 (TK, 32 637, nr. 201) blijkt dat de omvang van de totale publiek-private-samenwerking (inclusief de toeslagprojecten welke met de TKI-toeslag nieuw zijn gestart) in 2014 geschat wordt op circa € 900 mln, waarvan ruim € 800 mln grondslagprojecten (waarop de TKI’s TKI-toeslag verdienen) betrof met een private bijdrage van gemiddeld 44%. Daarmee was de doelstelling voor 2015 al in 2014 bereikt.
 Het aandeel van publiek-privaat samenwerkende bedrijven binnen de groep innoverende bedrijven is voor Nederland rond het EU-gemiddelde (zie kengetallen CBS in tabel hierboven). Relevant hierbij is dat de groep innoverende bedrijven binnen de totale bedrijvenpopulatie (noemer van de kengetallen) relatief groot is in Nederland in vergelijking met het EU-gemiddelde. Bij de samenwerking met universiteiten is sinds 2010 sprake van een aanhoudende stijging, terwijl het aandeel innoverende bedrijven dat samenwerkt met researchinstellingen in 2014 enigszins is gedaald ten opzichte van 2012.
 Beleidsdoorlichting
 In 2015 is er een beleidsdoorlichting uitgevoerd van het bedrijvenbeleid: dit betrof de artikelen 12 (Een sterk innovatievermogen) en 13 (Een excellent ondernemingsklimaat) van de begroting. De kabinetsreactie is op 13 mei 2015 toegezonden aan de Tweede Kamer (TK, 30 991, nr. 23).
 
 Belangrijkste bevindingen met betrekking tot artikel 12:
 
 
 •
 Uit analyse van beschikbare instrumentevaluaties blijkt dat de legitimiteit, de economische rationale en de doeltreffendheid van de beleidsmix op het terrein van het innovatiebeleid op orde is. Zo leiden de WBSO en de Innovatiekredieten tot substantiële additionele private R&D-inspanningen.
 
 
 •
 De uitvoering van het beleid was doelmatig. Over de «macro doelmatigheid» (wegen de totale kosten van het beleid op tegen de totale baten, of kunnen de doelen goedkoper bereikt worden?) wordt vastgesteld dat te weinig informatie voorhanden is om er een onderbouwde uitspraak over te kunnen doen. Dat laatste wordt vooral veroorzaakt door methodologische beperkingen en de stand van het economisch onderzoek op dit terrein.
 
 
 •
 De topsectorenaanpak als moderne vorm van integrale beleidscoördinatie rond kennis- en innovatiegedreven publiek-private samenwerking zou de interdepartementale inzet op cross-sectorale thema’s (zoals ICT en maatschappelijke opgaven) verder kunnen vergroten.
 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 976.140
 
 
 
 
 655.501
 
 
 
 
 768.402
 
 
 
 
 656.850
 
 
 
 
 638.508
 
 
 
 
 488.699
 
 
 
 
 149.809
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 883.706
 
 
 
 
 745.806
 
 
 
 
 775.292
 
 
 
 
 695.721
 
 
 
 
 534.926
 
 
 
 
 569.897
 
 
 
 
 – 34.971
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 46.293
 
 
 
 
 39.646
 
 
 
 
 99.538
 
 
 
 
 72.107
 
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatiefonds (IF): Innovatiekrediet
 
 
 35.786
 
 
 27.296
 
 
 48.965
 
 
 43.282
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatiefonds: Seed
 
 
 10.507
 
 
 12.350
 
 
 16.500
 
 
 13.430
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatiefonds: Fund to fund
 
 
 
 
 17.073
 
 
 12.000
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatiefonds: Vroege fase/informal investors/ROM’s
 
 
 
 
 17.000
 
 
 3.395
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 155.641
 
 
 
 
 124.365
 
 
 
 
 73.576
 
 
 
 
 49.598
 
 
 
 
 45.154
 
 
 
 
 82.422
 
 
 
 
 – 37.268
 
 
 
 
 
 MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)
 
 
 
 
 
 
 21.133
 
 
 47.957
 
 
 – 26.824
 
 
 
 
 Eurostars
 
 
 4.165
 
 
 5.680
 
 
 6.949
 
 
 7.299
 
 
 8.531
 
 
 11.174
 
 
 – 2.643
 
 
 
 
 Lucht en Ruimtevaart
 
 
 22.061
 
 
 22.434
 
 
 7.812
 
 
 7.317
 
 
 3.511
 
 
 13.347
 
 
 – 9.836
 
 
 
 
 Innovatie Prestatie Contracten
 
 
 30.207
 
 
 44.019
 
 
 16.622
 
 
 1.127
 
 
 3.012
 
 
 
 3.012
 
 
 
 
 Overig
 
 
 99.208
 
 
 52.232
 
 
 42.193
 
 
 33.855
 
 
 8.967
 
 
 9.944
 
 
 – 977
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 3.326
 
 
 
 
 2.366
 
 
 
 
 1.436
 
 
 
 
 1.151
 
 
 
 
 1.650
 
 
 
 
 1.464
 
 
 
 
 186
 
 
 
 
 
 Onderzoek en opdrachten
 
 
 3.326
 
 
 2.366
 
 
 1.436
 
 
 1.151
 
 
 1.650
 
 
 1.464
 
 
 186
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 77.006
 
 
 
 
 75.197
 
 
 
 
 68.895
 
 
 
 
 65.706
 
 
 
 
 57.773
 
 
 
 
 61.643
 
 
 
 
 – 3.870
 
 
 
 
 
 RVO
 
 
 77.006
 
 
 75.130
 
 
 68.602
 
 
 65.462
 
 
 56.995
 
 
 61.004
 
 
 – 4.009
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 
 
 
 
 
 500
 
 
 – 500
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 
 67
 
 
 293
 
 
 244
 
 
 778
 
 
 139
 
 
 639
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 147.180
 
 
 
 
 150.833
 
 
 
 
 154.840
 
 
 
 
 138.851
 
 
 
 
 121.747
 
 
 
 
 113.349
 
 
 
 
 8.398
 
 
 
 
 
 TNO
 
 
 147.180
 
 
 150.833
 
 
 154.840
 
 
 138.851
 
 
 121.747
 
 
 113.349
 
 
 8.398
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties 
 
 
 
 
 454.260
 
 
 
 
 353.399
 
 
 
 
 377.007
 
 
 
 
 368.312
 
 
 
 
 308.603
 
 
 
 
 311.019
 
 
 
 
 – 2.416
 
 
 
 
 
 Toeslag Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI-toeslag)
 
 
 
 
 25.434
 
 
 58.011
 
 
 54.638
 
 
 60.945
 
 
 – 6.307
 
 
 
 
 Internationaal Innoveren
 
 
 
 
 
 4.539
 
 
 17.019
 
 
 14.000
 
 
 3.019
 
 
 
 
 Topsectoren overig
 
 
 263.289
 
 
 223.355
 
 
 183.625
 
 
 171.756
 
 
 128.268
 
 
 132.146
 
 
 – 3.878
 
 
 
 
 Marin,Deltares, NLR
 
 
 
 
 
 
 44.589
 
 
 40.833
 
 
 3.756
 
 
 
 
 Syntens
 
 
 32.506
 
 
 31.453
 
 
 19.797
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Ruimtevaart (ESA)
 
 
 111.011
 
 
 48.805
 
 
 92.895
 
 
 90.154
 
 
 63.982
 
 
 61.925
 
 
 2.057
 
 
 
 
 Overig (inclusief onderzoeksprojecten)
 
 
 784
 
 
 739
 
 
 454
 
 
 824
 
 
 107
 
 
 1.170
 
 
 – 1.063
 
 
 
 
 Grote Technologische Instituten (GTI’s)
 
 
 46.670
 
 
 49.047
 
 
 54.802
 
 
 43.028
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 44.462
 
 
 
 
 70.496
 
 
 
 
 96.098
 
 
 
 
 61.491
 
 
 
 
 51.891
 
 
 
 
 42.013
 
 
 
 
 9.878
 
 
 
 
 
 Luchtvaartkredietregeling
 
 
 1.861
 
 
 1.519
 
 
 2.515
 
 
 2.523
 
 
 4.980
 
 
 3.800
 
 
 1.180
 
 
 
 
 Technische Ontwikkelingsprojecten (TOP)
 
 
 5.412
 
 
 3.939
 
 
 2.128
 
 
 860
 
 
 948
 
 
 3.000
 
 
 – 2.052
 
 
 
 
 Rijksoctrooiwet
 
 
 31.596
 
 
 36.787
 
 
 35.287
 
 
 35.182
 
 
 39.456
 
 
 31.212
 
 
 8.244
 
 
 
 
 Seed
 
 
 143
 
 
 585
 
 
 2.188
 
 
 3.209
 
 
 
 
 
 
 
 Eurostars
 
 
 1.060
 
 
 1.143
 
 
 104
 
 
 248
 
 
 112
 
 
 2.413
 
 
 – 2.301
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 4.390
 
 
 20.543
 
 
 20.150
 
 
 7.660
 
 
 6.395
 
 
 1.588
 
 
 4.807
 
 
 
 
 Innovatiekredieten
 
 
 – 
 
 
 5.980
 
 
 16.733
 
 
 8.685
 
 
 
 
 
 
 
 Fund to fund
 
 
 
 
 
 103
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten ROM’s
 
 
 
 
 16.995
 
 
 2.999
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 De mutatie op het verplichtingenbudget van in totaal € 149,8 kent de volgende oorzaken:
 Het verplichtingenbudget van Ruimtevaart is met € 128 mln verhoogd. Voor € 125,9 mln is bij de 1e suppletoire begroting een temporisatie van het verplichtingbudget doorgevoerd (dekking uit latere jaren) om te kunnen voldoen aan de toezeggingen die gedaan zijn in het kader van de ESA ministersconferentie 2014. Daarnaast is door het Ministerie van I&M € 2,5 mln overgeheveld ten behoeve van de optionele ESA-programma’s.
 Het verplichtingenbudget voor de TKI-toeslag is voor € 36,2 mln meer benut dan de oorspronkelijke raming. De verplichtingenmutatie wordt verklaard door het in 2015 toegenomen beroep op de TKI-toeslag regeling. Het na het Amendement Van Veen/Vos (TK, 34 000 XIII, nr. 17) resterende budget is in totaal met € 36,2 mln overschreden, waarmee de regeling in 2015 met een totaal beroep van bijna € 120 mln zeer succesvol is geweest in het stimuleren van publiek-privaat onderzoek.
 Het TNO verplichtingenbudget is met € 21,7 mln verhoogd. Hiervan heeft € 17 mln betrekking op een BTW-compensatie. Als gevolg van een arrest van het Hof van Justitie van de EU heeft TNO vanaf 2016 geen recht op aftrek van BTW die is toe te rekenen aan niet-economische activiteiten. TNO is hiervoor budgettair gecompenseerd. De toezegging aan TNO voor 2016 wordt in 2015 gedaan en voor deze BTW-compensatie is het verplichtingbudget 2015 verhoogd. Daarnaast is een bedrag van € 3,7 mln getemporiseerd van 2016 naar 2015 ten behoeve van het maatschappelijk thema Arbeid en Gezondheid (een bijdrage van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voor het jaar 2016). Deze verplichting voor 2016 is namelijk conform de gebruikelijke werkwijze al in 2015 aangegaan.
 Tegenover deze verhogingen van het verplichtingenbudget staat een verlaging van het verplichtingenbudget van de MIT van € 30 mln. Dit wordt voor € 14,5 mln verklaard doordat het amendement Van Veen en Vos (TK, 34 000 XIII nr. 17), dat bij de begrotingsbehandeling 2015 is verwerkt, meerjarig is gespreid over de MIT, SBIR en IPC. Daarnaast is € 15 mln overgeheveld naar het Provinciefonds voor de regionale uitvoering van de regeling MKB-innovatiestimulering topsectoren in het kader van de Samenwerkingsagenda Rijk-regio. Deze mutaties werden reeds toegelicht in de 1e en 2e suppletoire begroting.
 Toelichting op de uitgaven
 Subsidies
 De mutatie van – € 9,8 mln bij lucht en ruimtevaart is voor € 7,7 mln te verklaren doordat Rekkof Aircraft N.V. in 2015 niet heeft kunnen voldoen aan de voorwaarde van de financiering van haar eigen aandeel in de ontwikkelingskosten. Hiermee samenhangend zullen bij Voorjaarsnota 2016 de geraamde ontvangsten neerwaarts worden bijgesteld. € 2 mln heeft daarnaast betrekking op de verschuldigde rente die vrijvalt ten gunste van het generale beeld.
 
 De mutatie van € 26,8 mln op de regeling MKB Innovatiestimulering Topsectoren wordt voor € 15 mln verklaard door de overheveling aan het Provinciefonds van € 15 mln (zie ook toelichting op de verplichtingen). Daarnaast is er als gevolg van de spreiding van het Amendement Van Veen/Vos (TK, 34 000 XIII, nr. 17) over meerdere jaren (zoals de Kamer per brief is gemeld, TK, 34 000 XIII, nr. 149), in 2015 kasbudget vrijgevallen bij de MIT. Dit kasbudget is ingezet voor de uitfinanciering van in het verleden aangegane verplichtingen voor CTMM (€ 7,4 mln) en Joint Technology Initiatives (€ 2,0 mln), zoals is toegelicht in de 2e suppletoire begroting 2015.
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 De mutatie van € 8,4 mln op de bijdrage aan TNO kent de volgende oorzaken:
 Ter bevordering van TO2 brede samenwerkingsprojecten, gericht op de in Horizon 2020 geformuleerde maatschappelijke uitdagingen, was er voor alle TO2’s samen in 2015 een bedrag beschikbaar van € 14,6 mln, waarover de Tweede Kamer per brief is geïnformeerd (TK, 32 637 nr. 146). Hiervan had € 5,4 mln betrekking op bijdrage TNO. Daarnaast is het budget van TNO onder meer met € 2,2 mln verhoogd voor de TTI-transitie ten behoeve van de topsectoren Chemie en High Tech Systemen en Materialen (TK, 28 753, 32 637 nr. 33). Deze middelen zijn bij de 1e suppletoire begroting toegevoegd aan het budget van TNO.
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 De mutatie in het kasbudget van de TKI-toeslagregeling (– € 6,3 mln) wordt onder meer verklaard door de overhevelingen ten behoeve van de topsector Agrifood via NWO (€ 3 mln) en de TKI-Click (€ 1 mln) voor de creatieve sector in lijn met de brief d.d. 10 juli 2012 (TK, 32 637, nr. 38). Het resterende deel heeft betrekking op een langzamer kasritme bij de uitfinanciering van onderzoekstrajecten. Om deze reden is in het voorjaar ook een meerjarige ramingsbijstelling van – € 35 mln aangebracht, zoals is toegelicht in de 2e suppletoire begroting.
 Toelichting op de ontvangsten
 Er zijn € 8,2 mln meer octrooiopbrengsten gerealiseerd dan oorspronkelijk werd geraamd. Voor € 1 mln is de stijging van de octrooiontvangsten toe te rekenen aan de toename van het aantal in Nederland geldig geworden (Europese) octrooien. Daarnaast zijn de meeropbrengsten deels het gevolg van een eerdere toename van het aantal nationale octrooien, waarvan het effect pas later zichtbaar wordt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Streefwaarde 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Streefwaarde 2015
 
 
 Realisatie 20151Dit betreft de cijfers van Zuid-Holland, Noord, Zuid en het landelijk deel van de regeling. Cijfers voor Oost en Utrecht waren op het peilmoment 20 april 2016 nog niet beschikbaar.
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal bedrijven dat deelneemt aan MIT
 
 
 1.893
 
 
 2013
 
 
 600
 
 
 662
 
 
 1.600
 
 
 1.041
 
 
 RVO
 
 
 
 
 Omvang private R&D-uitgaven ondersteund met MIT (x € 1 mln)
 
 
 26
 
 
 2013
 
 
 45
 
 
 61
 
 
 60
 
 
 71
 
 
 RVO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Streefwaarde 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Streefwaarde 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal Nederlandse deelnemers aan Eurostars
 
 
 49
 
 
 2013
 
 
 66
 
 
 20
 
 
 88
 
 
 691Het aantal deelnemers ligt lager dan geraamd omdat een aantal samenwerkingsprojecten met andere landen niet door kon gaan. Een aantal landen had namelijk onvoldoende middelen beschikbaar gesteld voor Eurostarsprojecten. De verwachting voor 2016 is dat de geplande samenwerkingsprojecten doorgang kunnen vinden. De budgettaire ruimte voor de 1e call in 2016 in het kader van Eurostars is volledig benut.
 
 
 RVO
 
 
 
 
 – waarvan bedrijven
 
 
 37
 
 
 
 50
 
 
 13
 
 
 68
 
 
 50
 
 
 
 
 
 – waarvan high-tech MKB (%)
 
 
 81%
 
 
 
 85%
 
 
 100%
 
 
 85%
 
 
 96%
 
 
 
 
 
 Door Eurostars ondersteunde private R&D-uitgaven van Nederlandse deelnemers (mln euro)
 
 
 13
 
 
 2013
 
 
 15,5
 
 
 7
 
 
 20,6
 
 
 32
 
 
 RVO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie
 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Omvang middelen PPS-projecten TKI (x € 1 mln)
 
 
 571
 
 
 2013
 
 
 550
 
 
 814
 
 
 500
 
 
 938
 
 
 RVO
 
 
 
 
 – waarvan private middelen (%)
 
 
 35%
 
 
 2013
 
 
 40%
 
 
 44%
 
 
 40%
 
 
 45%
 
 
 RVO
 
 
 
 
 
 De realisatie in 2014 is een herzien cijfer met medeneming van de volledige grondslag TKI Maritiem en de bijdrage van de ANBI’s aan de TKI grondslag, en valt € 34 mln hoger uit dan vermeld in de begroting 2016. Het bedrag van € 814 mln is eerder al gepubliceerd in de Monitor Bedrijvenbeleid van oktober 2015.
 Met ingang van 2015 wordt de hoogte van de toeslag bepaald door de gerealiseerde private bijdrage aan PPS-projecten in het voorgaande jaar. Op deze wijze hebben de TKIs meer zekerheid over de hoogte van de inzetbare programmatoeslag in het lopende jaar. Cijfers over de gerealiseerde private bijdrage aan PPS projecten in 2015 zijn op moment van publicatie van dit jaarverslag nog niet beschikbaar. De realisatiewaarde van de begrotingsindicator 2015 is daarom een schatting gebaseerd op de gerealiseerde private bijdrage aan PPS-projecten in 2014. Uitzondering is het deel dat betrekking heeft op de projecttoeslag, dat wel betrekking op 2015 heeft. TKI's hebben in de loop van 2015 de mogelijkheid gehad om hun oorspronkelijke aanvraag over 2014 aan te vullen met projecten die eerder in 2014 buiten beschouwing waren gebleven. De totale omvang van deze additionele projecten uit 2014 bedraagt € 110 mln.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde1De referentiewaardes betreffen cijfers over het 7e kaderprogramma 2007 tot met 2013.
 
 
 Peildatum
 
 
 Streefwaarde 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Streefwaarde 2015
 
 
 Realisatie 20152De realisatiewaardes betreffen voorlopige cijfers van H2020 cumulatief vanaf 2014 tot en met 2015 met als peildatum 26 februari 2016. De JTI-projecten zijn hierin niet meegenomen evenals de calls die eind 2015 zijn opengesteld.
 
 
 BRON
 
 
 
 
 
 
 Aantal Nederlandse deelnemers aan KP7/ H2020
 
 
 1.506
 
 
 t/m 2013
 
 
 300
 
 
 449
 
 
 250
 
 
 713
 
 
 RVO/EC
 
 
 
 
 – waarvan bedrijven
 
 
 1.137
 
 
 
 200
 
 
 298
 
 
 180
 
 
 500
 
 
 
 
 
 Omvang KP7/H2020-middelen voor Nederlandse deelnemers (retour in mln euro)
 
 
 3.373
 
 
 t/m 2013
 
 
 600
 
 
 538
 
 
 631
 
 
 1.038
 
 
 RVO/EC
 
 
 
 
 – waarvan bedrijven (%)
 
 
 22%
 
 
 
 25%
 
 
 31%
 
 
 25%
 
 
 27,9%
 
 
 
 
 
 Retourpercentage voor Nederland (%)
 
 
 7,4%
 
 
 t/m 2013
 
 
 7,0%
 
 
 8,1%
 
 
 7,0%
 
 
 7,4%
 
 
 RVO/EC
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Streefwaarde 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid Deltares
 
 
 8,0
 
 
 2013
 
 
 8,0
 
 
 8,7
 
 
 Deltares
 
 
 
 
 Klanttevredenheid MARIN
 
 
 8,8
 
 
 2013
 
 
 8,0
 
 
 8,8
 
 
 MARIN
 
 
 
 
 Klanttevredenheid NLR
 
 
 8,5
 
 
 2013
 
 
 8,0
 
 
 8,8
 
 
 NLR
 
 
 
 
 Klanttevredenheid cofinanciers TNO
 
 
 8,2
 
 
 2013
 
 
 8,0
 
 
 8,4
 
 
 TNO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal Nederlandse bedrijven dat deelneemt aan ruimtevaartprogramma's ESA
 
 
 488
 
 
 2011
 
 
 170
 
 
 552
 
 
 100
 
 
 121
 
 
 ESA
 
 
 
 
 Ruimtevaart geo-return/retour (%)
 
 
 1,09
 
 
 2011
 
 
 1,05
 
 
 1,14
 
 
 1
 
 
 1,02
 
 
 ESA
 
 
 
 
 
 In het hier weergegeven getal zijn alle contracten van Nederlandse bedrijven met ESA opgenomen, ook de contracten die niet direct aan ruimtevaartprogramma’s zijn gekoppeld, maar gerelateerd zijn aan de vestiging van ESTEC in Nederland. Verschillende divisies van een bedrijf worden als afzonderlijke contractanten meegeteld. Doordat ESA in 2015 is gestart met een nieuwe, opgeschoonde database valt de realisatiewaarde 2015 substantieel lager uit dan de referentiewaarde en de cumulatieve waarden tot en met 2014. De realisatiewaarde betreft een cumulatief getal op basis van databestanden van ESA vanaf 1 januari 2015.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Aantal bedrijven dat gebruik maakt van WBSO
 
 
 16.620
 
 
 19.450
 
 
 20.530
 
 
 22.220
 
 
 22.640
 
 
 22.974
 
 
 22.980
 
 
 
 
 Aantal S&O-arbeidsjaren
 
 
 67.600
 
 
 73.660
 
 
 75.330
 
 
 79.560
 
 
 81.660
 
 
 83.468
 
 
 83.400
 
 
 
 
 Door WBSO ondersteunde private R&D-uitgaven (S&O-loon, x € 1 mln)
 
 
 3.011
 
 
 3.377
 
 
 3.571
 
 
 3.850
 
 
 3.917
 
 
 3.997
 
 
 3.868
 
 
 
 
 
 Bron: RVO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Aantal bedrijven dat gebruik maakt van RDA
 
 
 13.860
 
 
 16.160
 
 
 16.622
 
 
 16.510
 
 
 
 
 Door RDA ondersteunde private R&D uitgaven (x € 1 mln)
 
 
 2.035
 
 
 2.530
 
 
 2.587
 
 
 2.426
 
 
 
 
 
 Bron: RVO
 
 
 
 
 
 13
 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 Algemene doelstelling
 Bedrijven zijn de motor achter economische groei. De overheid zet zich in om de juiste voorwaarden voor een excellent ondernemersklimaat te creëren, zodat bedrijven kunnen investeren en groeien. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar de concurrentiekracht van negen topsectoren en groene groei.
 
 Om deze doelstelling te bereiken zet de Minister van Economische Zaken enerzijds financiële instrumenten in, zoals borgstellingen en garanties. De financiële instrumenten verbeteren de toegang tot financiering voor het Nederlandse bedrijfsleven
 Daarnaast maakt de Minister van Economische Zaken gebruik van niet-financiële instrumenten, zoals het terugdringen van onnodige regeldruk en het verbeteren van (digitale) dienstverlening aan bedrijven. Onder deze doelstelling valt ook het opschalen van ICT toepassingen om maatschappelijke en economische uitdagingen op te lossen, bijvoorbeeld met de ICT-doorbraakprojecten. Via onder andere het interdepartementaal programma Biobased Economy, de Green Deal aanpak en het aanpassen van belemmerende regelgeving wordt bijgedragen aan groene economische groei.
 
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van Economische Zaken is vanuit een stimulerende rol verantwoordelijk voor het scheppen van randvoorwaarden voor een excellent ondernemingsklimaat door:
 
 Stimuleren
 
 
 •
 Het stimuleren van de juiste randvoorwaarden en grootschalige implementatie van digitale voorzieningen die de overheidsdienstverlening aan ondernemers verbeteren, zoals het Ondernemingsdossier en het digitaal Ondernemersplein.
 
 
 •
 Realiseren van tien publiek-private ICT-doorbraakprojecten, ondermeer gericht op het vergroten van het gebruik en kennis van ICT door het midden- en kleinbedrijf, in de topsectoren en in sectoren als logistiek, agro, onderwijs en de zorg. Dit wordt met name gerealiseerd door het gericht oplossen van belemmeringen op het terrein van standaardisatie, wet- en regelgeving en het gebruik van ICT.
 
 
 •
 De stimulering, coördinatie en facilitering van de transitie naar een biobased economy.
 
 
 •
 Het stimuleren van een ambitieuze en duurzame ondernemerschapscultuur.
 
 
 •
 Het bevorderen van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
 
 
 •
 Het bevorderen van innovatiegericht inkopen.
 
 
 
 
 Regisseren/faciliteren
 
 
 •
 De kabinetsbrede coördinatie van het topsectorenbeleid.
 
 
 •
 De coördinatie en het faciliteren van het kabinetsbrede regeldrukverminderingsprogramma «Goed Geregeld, een verantwoorde vermindering van regeldruk 2012–2017». In dit programma zijn de vakministers verantwoordelijk voor de regeldrukvermindering op hun beleidsterrein. De Minister van Economische Zaken coördineert de aanpak voor bedrijven, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de aanpak voor burgers en professionals, evenals het lokaal toezicht.
 
 
 •
 Faciliteren van het Nederlandse bedrijfsleven in hun duurzame grondstoffenvoorzieningszekerheid zoals in de grondstoffennotitie.
 
 
 •
 De coördinatie van het Groene Groei-traject en de Green Deal aanpak.
 
 
 •
 Het verbeteren van de dienstverlening aan de ondernemers door middel van Ondernemerspleinen.
 
 
 •
 Het ondersteunen van de toegang tot (risico)kapitaal voor bedrijven.
 
 
 •
 Het waarborgen van een internationaal level playing field.
 
 
 •
 Een betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt.
 
 
 •
 Het verbeteren van de match tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt voor technisch personeel (Techniekpact).
 
 
 
 Uitgangspunt is de juiste randvoorwaarden te creëren en ondernemers de ruimte te geven voor vernieuwing en groei. In dialoog met bedrijven, maatschappelijke organisaties en medeoverheden worden kansen benut en knelpunten opgelost. De Minister van EZ is gesprekspartner en aanspreekpunt voor het bedrijfsleven, sectoren, branches en individuele bedrijven. De overheid is terughoudend met ingrijpen in het bedrijfsleven, maar er kan soms een rol zijn in geval van externe effecten, informatie-asymmetrie of verstorend gedrag van (internationale) overheden. Hiervoor zet de Minister zowel financiële instrumenten in, zoals garanties en subsidies aan bedrijven en instellingen, als niet financiële instrumenten.
 Kengetallen; Ondernemingsklimaat van Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1 – Global Competitiveness Index
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Positie van Nederland
 
 
 8e
 
 
 7e
 
 
 5e
 
 
 8e
 
 
 8e
 
 
 5e
 
 
 
 
 
 Bron: World Economic Forum (Global Competitiveness Report, 2015–2016)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2 – Ondernemersquote
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 % zelfstandig ondernemer binnen werkzame beroepsbevolking
 
 
 13,6%
 
 
 13,6%
 
 
 13,9%
 
 
 14,1%
 
 
 14,7%
 
 
 14,8% 
 
 
 
 
 
 Bron: CBS
 
 
 
 
 
 
 
 
 (derde kwartaal)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3 – Investeringsquote van bedrijven
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 Nederland
 
 
 15,2%
 
 
 16,7%
 
 
 15,8%
 
 
 15,6%
 
 
 15,6%
 
 
 15,9%
 
 
 
 
 
 Bron: CPB (CEP,
 2015)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4 – Aandeel snelle groeiers
 
 
 
 2007/2010
 
 
 2008/2011
 
 
 2009/2012
 
 
 2010/2013
 
 
 2011/2014
 
 
 
 
 Nederland
 
 
 
 3,7%
 
 
 3,7%
 
 
 4,0%
 
 
 3,2%
 
 
 3,1%
 
 
 
 
 
 Bron: CBS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5 – Ranglijst van digitale economieën
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 Positie van Nederland
 
 
 9
 
 
 11
 
 
 6
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Bron: Global Information Technology Report (World Economic Forum)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 Ondernemersquote: De oude cijferreeks over de ondernemersquote via EIM/Panteia is stopgezet. In plaats daarvan wordt nu gebruik gemaakt van de gegevens van het CBS (het aantal zelfstandig ondernemers in de werkzame beroepsbevolking uitgedrukt in een percentage).
 
 
 3.
 Investeringsquote van bedrijven: Met het verschijnen van het Centraal Economisch Plan in 2015 is de tijdsreeks van de Investeringsquote in voorgaande jaren ook bijgewerkt. Daarmee ontstaan er verschillen tussen deze cijfers en de cijfers die in de begroting 2015 werden gepresenteerd.
 
 
 5.
 Ranglijst van digitale economieën: Nederland is 4e in ranking Global Information Technology Report 2015 van april 2015. Onze ambitie is om tot de top-5 te behoren. Nederland scoort goed op de mate waarin bedrijven hun verdienmodellen volledig digitaal maken, zoals bv. booking.com. Ook doet Nederland het goed qua adoptie van internettechnologie om de toegang tot onderwijs, gezondheidszorg en de overheid te vergroten. Denk bijvoorbeeld aan de inburgering van online winkelen en de betaalservice iDeal.
 
 
 Beleidsconclusies
 Bedrijfsfinanciering
 De financiering van het bedrijfsleven, en met name van het MKB, is verbeterd. Uit de Financieringsmonitor 2015–2 blijkt dat bedrijven de gezochte financiering weer vaker hebben aan kunnen trekken, waarbij het kleinbedrijf iets achterblijft. De aangekondigde maatregelen in het Aanvullend Actieplan MKB-financiering (TK, 32 637, nr. 147) zijn inmiddels voor een belangrijk deel in gang gezet. Het toegenomen gebruik van de bestaande financieringsinstrumenten, zoals de Borgstelling MKB, de Garantie Ondernemingsfinanciering en de Groeifaciliteit, in combinatie met het aanvullend actieplan hebben bijgedragen aan de verbetering van de financiering van het bedrijfsleven.
 Ambitieus ondernemerschap
 Start ups zijn van belang voor het ontwikkelen en op de markt brengen van nieuwe producten, diensten en processen. Daarnaast zorgen ze ervoor dat de gevestigde orde «scherp» blijft. In januari 2015 is ter versterking van het start up klimaat de StartupDelta gelanceerd met Neelie Kroes als special envoy startups. Belangrijke resultaten tot nu toe zijn de introductie van het startup visum, de lancering van de Startupbox en de Corporate Launchpad. De inzet op startups werpt zijn vruchten af: volgens de Global Startup Ecosystem Ranking 2015 is Amsterdam/StartupDelta na Berlijn en Londen het snelst groeiende startup ecosysteem van Europa.
 Techniekpact
 Via het Techniekpact wordt er via regionale aanpak beter ingespeeld op de specifieke arbeidsmarktvraagstukken en het in stand houden van relevant onderwijsaanbod in de techniek. De overkoepelende ambitie van het Techniekpact is dat 4 op de 10 jongeren een technische opleiding volgt in 2020 (voor het MBO is de tussentijdse ambitie gesteld op 30% in 2016). Voor het schooljaar 2014/2015 volgt in het middelbaar beroepsonderwijs 31% een technische opleiding (in 2005/2006 was dit 29%). Het aandeel instromende studenten bètatechniek steeg in het hoger beroepsonderwijs van 18% in 2004/2005 naar 22% in 2014/15, in het wetenschappelijk onderwijs is het percentage gestegen van 26% in 2004/05 naar 35% in 2014/2015. De cijfers tonen een positieve trend wat betreft stijgende instroom in technische opleidingen, waarmee de ambitie van 4 op 10 in 2020 binnen bereik is. 
 Groene Groei en Biobased Economy
 
 
 •
 De transitie naar groene groei en een duurzame samenleving krijgt vorm door de inspanningen van bedrijfsleven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en overheden (Tussenbalans Groene Groei). Marktpartijen investeren in onderzoek, ontwikkeling en fabricage van nieuwe productmarktcombinaties wanneer er sprake is van een haalbare business case. Het zoeken naar prikkels in markten en het in de prijs van goederen en diensten tot uitdrukking brengen van de maatschappelijke kosten is een opgave voor het groenegroeibeleid. De derde Monitor Duurzaam Nederland laat zien dat in het laatste decennium de Nederlandse economie (onze productie) is gegroeid, terwijl bijna alle emissies en het verbruik van grondstoffen zijn afgenomen. Dat betekent dat er overwegend sprake is geweest van een absolute ontkoppeling tussen economische groei en milieudruk. Voor energie is sprake van een relatieve ontkoppeling; het energiegebruik is minder snel gegroeid dan de economie. Europees gezien scoort Nederland daarmee gemiddeld.
 
 
 •
 Met het afsluiten van 17 nieuwe Green Deals is het portfolio gegroeid tot 193 deals. Hiermee zijn nieuwe netwerken en ketens gerealiseerd die potentieel bij kunnen dragen aan groene groei. Inmiddels zijn 125 deals afgerond. Ook krijgen deals navolging of schalen ze op. Een voorbeeld hiervan is de menukaart uit de Green Deal Groene Grachten voor het energiezuiniger maken van historische panden in Amsterdam. Deze menukaart wordt nu landelijk uitgerold. Daarnaast hebben Green Deals geleid tot aanpassingen van wet- en regelgeving. Met de Experimenten AmvB («Besluit experimenten decentrale duurzame elektriciteit opwekking») heeft de Rijksoverheid ervoor gezorgd dat initiatieven voor lokale opwekking van energie gestimuleerd worden waarmee een versnelling van lokale opwekking mogelijk wordt. De aanpak is verder verbreed worden naar het maatschappelijke domein gezondheid. In november heeft Minister Schippers de Health Deal aanpak gelanceerd en is het Health Deal loket bij RVO.nl geopend.
 
 
 •
 EZ zet in op de stimulering, coördinatie en facilitering van de transitie naar een BioBased Economy (BBE). Daartoe is in actieve samenwerkingsverbanden met medeoverheden, bedrijfsleven, wetenschap en maatschappelijke organisaties binnen de groene groei agenda aan ontwikkeling gewerkt. Het resultaat is in 2015 zichtbaar geworden door de gestage groei van de BioBased Economy. De afgelopen drie jaar is door circa 700 bedrijven individueel of in partnerships voor € 1,5 mld in 800 biobased projecten geïnvesteerd. De directe en indirecte toegevoegde waarde van BBE bedroeg € 4,3 mld en leverde 44.000 fte aan werkgelegenheid (monitor 2014).
 
 
 ICT en regeldruk
 
 
 •
 In 2015 zijn er weer nieuwe stappen gezet om de ambities uit het kabinetsbrede regeldrukprogramma «Goed Geregeld, een verantwoorde vermindering van regeldruk 2012–2017» te behalen. Zo is er ten aanzien van de doelstelling om de regeldruk voor bedrijven, burgers en professionals met € 2,5 mld te verminderen reeds voor € 1,8 mld aan maatregelen gerealiseerd (najaarsrapportage regeldruk van 18 december 2015, nr. 29 515 nr. 372). Dat is een stijging van ruim € 600 mln ten opzichte van 2014. Het genereren van nieuwe maatregelen om de € 2,5 miljard doelstelling verder mee in te vullen, is nog wel een aandachtspunt. Door een aantal tegenvallers is er nu voor € 2,3 mld aan plannen geïnventariseerd ten opzichte van € 2,35 mld in 2014. Om de daling in het cijferbeeld tegen te gaan en de ontbrekende € 200 mln op te halen, heeft het kabinet eind 2015 daarom besloten om een nieuwe inventarisatie te starten naar regeldrukverminderende maatregelen.
 
 
 •
 Ook in het verminderen van regeldruk door digitalisering van de overheidsdienstverlening is in 2015 vooruitgang geboekt. Ondernemers vinden op het Ondernemersplein.nl snel en laagdrempelig alle nuttige overheidsinformatie die voor hen van belang is. Er zijn inmiddels 700.000 bezoekers per maand. De groeiversnelling van de eHerkenning zet door, er zijn inmiddels 250.000 inlogmiddelen bij bedrijven waarmee zij kunnen inloggen bij 160 overheidsorganisaties. De efficiënte digitale gegevensuitwisseling tussen bedrijven en overheid met Standard Business Reporting neemt steeds verder toe en alle zeventien door VNO-NCW en MKB Nederland als prioritair aangemerkte digitale regelhulpen zijn inmiddels beschikbaar.
 
 
 •
 ICT binnen het topsectoren beleid verder aan te jagen heeft het Team ICT ook in 2015 een aantal belangrijke stappen gezet. Er is een human capital agenda opgesteld en er is een ambitieuze kennis en innovatie agenda opgesteld waaraan onderzoeksinstellingen, bedrijven en overheid gezamenlijk gaan bijdragen. Hierin is onder andere een meerjarig programma voor big data onderzoek en innovatie gelanceerd waar bedrijven (grote en kleine ICT-gebruikers en ICT-aanbieders) en onderzoeksinstellingen samenwerken aan toepassingen voor (over)morgen. De focus is gericht op sectoren met grote economische potentie: smart industry, energie (onder andere smart grids), zorg (onder andere diagnostiek, gezonde voeding en personal health), cyber security en logistiek. NWO, TNO en EZ ondersteunen dit programma met € 40 mln in totaal voor de jaren 2016–2017.
 
 
 •
 De gewenste resultaten voor het Ondernemingsdossier blijven achter. De digitale wereld verandert namelijk snel en gebleken is dat ondernemers behoefte hebben aan meer samenhang tussen voorzieningen van de overheid, zoals het Ondernemingsdossier en ondernemersplein.nl. Het kabinet heeft daarom ingezet op een beleidswijziging om samenhang te realiseren bij het aanbieden van digitale voorzieningen voor bedrijven. Dit betekend dat het Ondernemingsdossier door ontwikkelt naar een voorziening onder de naam «mijn overheid voor bedrijven» waar Berichtenbox, Ondernemersplein en voormalige Ondernemingsdossier in samenhang worden aangeboden. De verwachting is dat dit een verdere impuls zal geven aan het aantal ondernemers dat van het Ondernemingsdossier gebruik wil maken. Deze wijziging is opgenomen in najaarsrapportage regeldruk van 18 december 2015, (TK, 29 515, nr. 372).
 
 
 •
 In 2015 zijn onder leiding van de Nationaal Commissaris Digitale Overheid belangrijke stappen gezet in het verder realiseren van een digitale overheid. Er is overheidsbreed dekking gevonden voor de bestaande knelpunten in de financiering van de digitale overheid. Daarnaast is er rond de Ministeriële Commissie Digitale Overheid een interdepartementale besluitvormingsstructuur opgezet om digitale overheidsdienstverlening verder te laten toenemen. Mede namens de Minister van EZ heeft de Minister van BZK de uitgangspunten vastgesteld voor wetgeving voor de zogenaamde Generieke Digitale Infrastructuur van de overheid. Het Ministerie van EZ levert aan dit alles een belangrijke bijdrage, vanuit de beleidsverantwoordelijkheid voor de digitale overheid voor bedrijven.
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 1.370.342
 
 
 
 
 977.386
 
 
 
 
 725.485
 
 
 
 
 757.490
 
 
 
 
 928.330
 
 
 
 
 1.798.832
 
 
 
 
 – 870.502
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 
 
 1.192.913
 
 
 709.448
 
 
 463.183
 
 
 516.609
 
 
 722.430
 
 
 1.591.250
 
 
 – 868.820
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 271.467
 
 
 
 
 312.203
 
 
 
 
 436.722
 
 
 
 
 404.941
 
 
 
 
 294.859
 
 
 
 
 306.921
 
 
 
 
 – 12.062
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 87.913
 
 
 
 
 144.946
 
 
 
 
 114.100
 
 
 
 
 153.377
 
 
 
 
 91.429
 
 
 
 
 95.886
 
 
 
 
 – 4.457
 
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 73.605
 
 
 126.302
 
 
 102.422
 
 
 124.334
 
 
 65.330
 
 
 71.000
 
 
 – 5.670
 
 
 
 
 Groeifaciliteit
 
 
 2.447
 
 
 2.270
 
 
 2.360
 
 
 2.168
 
 
 3.499
 
 
 9.365
 
 
 – 5.866
 
 
 
 
 Groeifaciliteit begrotingsreserve
 
 
 
 
 
 
 12.000
 
 
 
 12.000
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
 
 
 11.861
 
 
 16.374
 
 
 9.274
 
 
 17.875
 
 
 10.600
 
 
 11.842
 
 
 – 1.242
 
 
 
 
 Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfaciliteit
 
 
 
 
 44
 
 
 
 
 3.679
 
 
 – 3.679
 
 
 
 
 Garantie MKB-financiering
 
 
 
 
 
 9.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 68.792
 
 
 
 
 71.136
 
 
 
 
 77.685
 
 
 
 
 30.567
 
 
 
 26.537
 
 
 
 41.473
 
 
 
 
 – 14.936
 
 
 
 
 
 Bevorderen ondernemerschap
 
 
 6.636
 
 
 7.928
 
 
 7.383
 
 
 8.254
 
 
 10.675
 
 
 27.222
 
 
 – 16.547
 
 
 
 
 Interdepartementaal Programma Biobased Economy
 
 
 5.598
 
 
 12.521
 
 
 7.829
 
 
 3.509
 
 
 951
 
 
 1.500
 
 
 – 549
 
 
 
 
 Microkrediet
 
 
 851
 
 
 750
 
 
 30.989
 
 
 506
 
 
 300
 
 
 
 300
 
 
 
 
 Uitfinanciering subsidies
 
 
 55.707
 
 
 49.937
 
 
 31.484
 
 
 18.298
 
 
 14.611
 
 
 12.751
 
 
 1.860
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 67.163
 
 
 
 
 34.353
 
 
 
 
 24.660
 
 
 
 
 24.104
 
 
 
 
 21.411
 
 
 
 
 24.110
 
 
 
 
 – 2.699
 
 
 
 
 
 Onderzoek & ontwikkeling
 
 
 8.901
 
 
 3.942
 
 
 4.706
 
 
 2.640
 
 
 2.120
 
 
 1.402
 
 
 718
 
 
 
 
 ICT-beleid
 
 
 35.516
 
 
 28.974
 
 
 18.118
 
 
 20.001
 
 
 18.040
 
 
 17.819
 
 
 221
 
 
 
 
 Beleidsvoorbereiding en evaluaties
 
 
 17.870
 
 
 283
 
 
 831
 
 
 459
 
 
 
 2.559
 
 
 – 2.559
 
 
 
 
 Regiegroep Regeldruk/ACTAL
 
 
 4.876
 
 
 1.154
 
 
 1.005
 
 
 1.004
 
 
 1.251
 
 
 2.330
 
 
 – 1.079
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 24.588
 
 
 
 
 22.195
 
 
 
 
 21.701
 
 
 
 
 17.034
 
 
 
 
 13.536
 
 
 
 
 17.855
 
 
 
 
 – 4.319
 
 
 
 
 
 NBTC
 
 
 18.421
 
 
 15.213
 
 
 13.536
 
 
 10.152
 
 
 8.810
 
 
 8.471
 
 
 339
 
 
 
 
 UNWTO
 
 
 
 252
 
 
 271
 
 
 291
 
 
 313
 
 
 240
 
 
 73
 
 
 
 
 Bijdragen aan instituten
 
 
 6.167
 
 
 6.730
 
 
 7.894
 
 
 6.591
 
 
 4.413
 
 
 9.144
 
 
 – 4.731
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 
 18.496
 
 
 
 
 153.144
 
 
 
 
 150.288
 
 
 
 
 109.287
 
 
 
 
 107.271
 
 
 
 
 2.016
 
 
 
 
 
 Kamers van Koophandel / Ondernemerspleinen
 
 
 
 18.496
 
 
 153.144
 
 
 150.288
 
 
 109.287
 
 
 107.271
 
 
 2.016
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 23.011
 
 
 
 
 21.077
 
 
 
 
 45.430
 
 
 
 
 29.573
 
 
 
 
 32.659
 
 
 
 
 20.326
 
 
 
 
 12.333
 
 
 
 
 
 RVO
 
 
 12.279
 
 
 8.368
 
 
 28.582
 
 
 25.906
 
 
 30.501
 
 
 18.117
 
 
 12.384
 
 
 
 
 Logius
 
 
 10.732
 
 
 12.709
 
 
 8.699
 
 
 3.645
 
 
 2.158
 
 
 2.209
 
 
 – 51
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 
 
 8.149
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 77.797
 
 
 
 
 41.763
 
 
 
 
 37.435
 
 
 
 
 55.967
 
 
 
 
 63.493
 
 
 
 
 78.041
 
 
 
 
 – 14.548
 
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 32.674
 
 
 23.645
 
 
 21.544
 
 
 30.389
 
 
 32.307
 
 
 25.000
 
 
 7.307
 
 
 
 
 BMKB begrotingsreserve
 
 
 
 
 
 
 12.387
 
 
 25.406
 
 
 – 13.019
 
 
 
 
 Groeifaciliteit
 
 
 1.930
 
 
 2.154
 
 
 2.047
 
 
 2.436
 
 
 2.964
 
 
 8.000
 
 
 – 5.036
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 13.226
 
 
 13.391
 
 
 10.160
 
 
 18.992
 
 
 9.443
 
 
 13.000
 
 
 – 3.557
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering begrotingsreserve
 
 
 
 
 
 
 1.898
 
 
 
 1.898
 
 
 
 
 Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfaciliteit
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 44
 
 
 46
 
 
 15
 
 
 4.000
 
 
 – 3.985
 
 
 
 
 Joint Strike Fighter
 
 
 617
 
 
 879
 
 
 1.418
 
 
 988
 
 
 1.297
 
 
 1.204
 
 
 93
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 29.350
 
 
 1.694
 
 
 2.223
 
 
 3.116
 
 
 3.184
 
 
 1.431
 
 
 1.753
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 Er zijn in totaal € 870,5 mln minder verplichtingen aangegaan dan oorspronkelijk geraamd. De oorzaken hiervoor zijn in het bijzonder gelegen in de lagere realisatie van garantieverplichtingen:
 
 
 •
 Voor de BMKB zijn € 260 mln minder garantieverplichtingen aangegaan dan de raming. De benutting (€ 446 mln) is overigens wel toegenomen ten opzichte van vorig jaar (€ 372 mln).
 
 
 •
 Voor de Groeifaciliteit zijn € 56 mln minder garantieverplichtingen aangegaan dan geraamd. De benutting lag met € 29 mln onder de realisatie van vorig jaar (€ 35 mln).
 
 
 •
 Voor de Garantie Ondernemingsfinanciering zijn € 281 mln minder garantieverplichtingen aangegaan dan de oorspronkelijke begroting. De benutting van circa € 119 mln is wel toegenomen ten opzichte van vorig jaar (€ 109 mln).
 
 
 •
 Voor de Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfaciliteit zijn € 358 mln minder garantieverplichtingen aangegaan dan geraamd.
 
 
 Tegenover deze lagere realisatie van garantieverplichtingen staat een hogere verplichtingenrealisatie als gevolg van het Aanvullend Actieplan MKB-financiering. Er is een garantieverplichting aangegaan van € 86,7 mln aan de Europese Investeringsbank voor de € 100 mln funding aan Qredits.
 Toelichting op de uitgaven
 Garanties
 De uitgaven voor de BMKB lagen € 5,7 mln onder de raming vanwege een lager aantal verliesdeclaraties dan aanvankelijk werd verwacht.
 Er is € 5,9 mln minder uitgegeven aan de Groeifaciliteit dan geraamd vanwege de lager dan geraamde benutting in voorgaande jaren. Hierdoor vallen de verliesdeclaraties ook lager uit. Daarnaast heeft een storting van € 12 mln plaatsgevonden in de begrotingsreserve Groeifaciliteit. Deze storting werd voorzien in het Aanvullend Actieplan MKB-financiering ten behoeve van de garanties voor achtergestelde leningenfondsen. Het Achtergestelde leningenfonds van het NLII gaat namelijk de komende jaren gebruik maken van de Groeifaciliteit.
 Subsidies
 Voor Bevorderen Ondernemerschap zijn € 16,5 mln lagere uitgaven gerealiseerd dan begroot. Dit wordt onder meer verklaard uit de volgende oorzaken: er is vanuit Bevorderen Ondernemerschap € 12 mln beschikbaar gesteld voor de storting in de begrotingsreserve Groeifaciliteit conform het Aanvullend Actieplan, zoals hiervoor onder de garanties is toegelicht; er heeft een overheveling plaatsgevonden van € 2,4 mln naar de bijdrage RVO voor de uitvoering van diverse opdrachten door RVO (onder andere Nederlands Investeringsagentschap, Startup delta, Hannover Messe, Aanvullend Actieplan); er is bij de 2e suppletoire begroting 2015 een bijdrage aan het NBTC verstrekt voor de Marketingstrategie Holland 2020 (€ 0,3 mln); er heeft een begrotingsoverheveling plaats gevonden ten behoeve van de uitfinanciering van diverse oude verplichtingen (€ 3,2 mln) onder andere op het gebied van Ondernemerschap en Onderwijs, de bedrijfsbeëindigingshulp, Veiligheid Kleine bedrijven en voor de uitfinanciering van de BSRI-regeling. Tegenover deze verlaging van het budget staan hogere uitgaven van € 1,4 mln voor de uitfinanciering van openstaande verplichtingen op Bevorderen Ondernemerschap.
 Bijdragen aan agentschappen
 Bijdrage aan RVO
 Op de bijdrage aan RVO zijn € 12,4 mln hogere uitgaven gerealiseerd dan oorspronkelijk geraamd. Dit betreft voor € 3,7 mln een overheveling vanuit de bijdragen (inter)nationale organisaties ten behoeve van de uitvoeringskosten van de NFIA. Daarnaast is € 2,4 mln overgeheveld vanuit de bijdrage RVO van beleidsartikel 12 naar beleidsartikel 13. Verder zijn er diverse opdrachten verstrekt in het kader van het ICT-beleid (€ 1,9 mln) en bedrijfsfinanciering onder meer voor Startupdelta, Nederlands Investeringsagentschap, Aanvullend Actieplan MKB-financiering (€ 3,1 mln).
 Bijdrage aan Logius
 De bijdrage aan Logius bestaat uit een bijdrage aan het programma (Bureau)Forum Standaardisatie en het programma SBR (Standard Business Reporting). Logius is in 2015, in opdracht van EZ, gestart met een pilot voor het uitwisselen van gegevens ten behoeve van een financieringsaanvraag door midden- en kleinbedrijven binnen het project Fink. Dit project heeft tot doel heeft dat midden- en kleinbedrijven snel en gemakkelijk inzicht kunnen krijgen in hun financieringskansen bij meerdere financiers
 Toelichting op de ontvangsten
 Als gevolg van hogere ontvangsten door afgewezen verliesdeclaraties bij de BMKB was de ontvangstenrealisatie € 7,3 mln hoger. Daarnaast werd als gevolg van de hogere ontvangsten en de lager dan geraamde schade-uitgaven voor € 13 mln minder onttrokken aan de begrotingsreserve BMKB.
 Voor de Groeifaciliteit werd € 5 mln minder ontvangen dan geraamd. Dit is het gevolg van de lager dan geraamde benutting in de afgelopen jaren, waardoor de premieontvangsten ook lager zijn. Hier staan ook lagere schade-uitgaven tegenover.
 
 Kengetallen en indicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Verstrekte garanties BMKB, x € 1 mln
 
 
 742
 
 
 909
 
 
 486
 
 
 344
 
 
 372
 
 
 446
 
 
 
 
 Totaal aantal verstrekte garanties
 
 
 3.701
 
 
 4.325
 
 
 2.640
 
 
 1.983
 
 
 1.949
 
 
 2.545
 
 
 
 
 
 Bron: RVO
 
 
 Het bedrag en aantal verstrekte BMKB garanties is in 2015 verder toegenomen. Dit spoort met de resultaten van de Panteia Financieringsmonitor 2015–1 en 2015–2, die uitwijzen dat het percentage toekenningen van externe financieringsaanvragen van het MKB in 2015 is toegenomen. Het gebruik van de BMKB is sterk afhankelijk van het aantal MKB-kredietaanvragen en toekenningen daarvan: de BMKB verstrekt een borgstelling voor in de kern gezonde midden- en kleinbedrijven die onvoldoende onderpand hebben om een krediet te verkrijgen voor nieuwe investeringen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Verstrekte garanties Groeifaciliteit, x € 1 mln
 
 
 25
 
 
 12
 
 
 13
 
 
 8
 
 
 32
 
 
 19
 
 
 
 
 Totaal aantal verstrekte garanties
 
 
 32
 
 
 17
 
 
 21
 
 
 16
 
 
 20
 
 
 14
 
 
 
 
 
 Bron: RVO
 
 
 De Groeifaciliteit heeft in 2015 de toegang tot (risico)kapitaal verbeterd. De verwachting is dat met het Achtergestelde Leningenfonds van het NLII de stijgende trend van 2014 in 2016 zal doorzetten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Verstrekte garanties GO, x € 1 mln
 
 
 413
 
 
 261
 
 
 103
 
 
 103
 
 
 82
 
 
 137
 
 
 
 
 Totaal aantal verstrekte garanties
 
 
 104
 
 
 62
 
 
 53
 
 
 51
 
 
 39
 
 
 76
 
 
 
 
 
 Bron: RVO
 
 
 De GO-regeling biedt middelgrote en grote bedrijven de mogelijkheid een garantie van 50% van de overheid te verkrijgen, zodat nieuwe bankleningen en/of bankgaranties kunnen worden verstrekt. De GO-regeling is kostendekkend, met als opzet dat banken er slechts gebruik van maken indien zij vanwege het risicoprofiel zelfstandig niet of onvoldoende in staat zijn in de kern gezonde bedrijven te financieren. Het gebruik van de GO-regeling is over 2015 is fors toegenomen ten opzichte van 2014.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Verstrekte garanties Scheepsnieuwbouw, x € 1 mln
 
 
 44
 
 
 
 3
 
 
 
 
 Totaal aantal verstrekte garanties
 
 
 6
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Bron: RVO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal verstrekte kredieten (Micro- en MKB-krediet)
 
 
 610
 
 
 2009
 
 
 1.350
 
 
 1.187
 
 
 1.550
 
 
 1.500
 
 
 Qredits
 
 
 
 
 
 In 2015 zijn er 1.300 microkredieten en 200 MKB-kredieten verstrekt door Qredits. De verwachting was om het product werkkapitaalfinanciering eind 2015 gereed te hebben (TK, 32 637, nr. 198) en ook al in 2015 circa 50 werkkapitaalkredieten te verstrekken. Echter vanwege de uitwerking van de ict-infrastructuur door Qredits vergt dit meer tijd en zal het product begin 2016 geïntroduceerd worden (TK, 32 637, nr. 224).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Netto verlaging regeldruk (cumulatief)
 
 
 € 527,4
 
 
 2013
 
 
 – 
 
 
 € 1.153 mln van de € 2,5 mld
 
 
 € 2,3 mld
 
 
 € 1.808 mln van € 2,5 mld
 
 
 EZ
 
 
 
 
 
 In 2015 zijn van de doelstelling om de regeldruk voor bedrijven, burgers en professionals met € 2,5 mld te verminderen reeds voor € 1,8 mld aan maatregelen gerealiseerd. Dat is een stijging van ruim € 600 mln ten opzichte van 2014.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde invulling compensatie / IP-verplichting
 (5 jaars gemiddelde)
 
 
 € 419 mln
 
 
 2013
 
 
 € 350 mln
 
 
 € 383 mln
 
 
 € 350 mln
 
 
 € 342 mln
 
 
 EZ
 
 
 
 
 
 De uitvoering van de industriële participatie overeenkomsten met het plaatsen van opdrachten door buitenlandse bedrijven in Nederland is in 2015 conform verwachting verlopen. De realisatie is lager uitgevallen dan geraamd doordat het volume aan opdrachten van het Ministerie van Defensie, waarbij industriële participatie afspraken zijn gemaakt, lager was dan verwacht.
 Toelichting op de interne begrotingsreserves
 Interne begrotingsreserve BMKB
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 66.555
 
 
 
 
 + storting
 
 
 
 
 
 – onttrekking
 
 
 – 12.387
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 54.168
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve Groeifaciliteit
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 5.000
 
 
 
 
 + storting
 
 
 +12.000
 
 
 
 
 – onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 17.000
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 55.009
 
 
 
 
 + storting
 
 
 
 
 
 – onttrekking
 
 
 – 1.898
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 53.111
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfaciliteit
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 10.044
 
 
 
 
 + storting
 
 
 
 
 
 – onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 10.044
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve Garantie MKB-financiering
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 9.000
 
 
 
 
 + storting
 
 
 
 
 
 – onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 9.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 14
 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 Algemene doelstelling
 In de Begroting 2015 was de algemene doelstelling een internationaal concurrerende energievoorziening die betrouwbaar, veilig en duurzaam is. In 2015 is gewerkt aan het Energierapport 2016 waarin de algemene doelstelling is aangepast naar: een CO2-arme energievoorziening, die veilig, betrouwbaar en betaalbaar is.
 Om deze doelstelling te bereiken zet EZ financiële instrumenten in zoals subsidies en garanties, maar ook niet-financiële instrumenten zoals het stroomlijnen van de energie- en gaswet om de werking van de energiemarkt te verbeteren, de regeldruk te verminderen en efficiënter toezicht mogelijk te maken.
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van EZ is verantwoordelijk voor het energiebeleid. Hieruit vloeien de volgende verantwoordelijkheden voort:
 
 Financieren
 
 
 •
 Het voeren van het financieel instrumentarium op de beleidsterreinen hernieuwbare energie, energiebesparing en het gebruik van innovatieve energietechnologieën.
 
 
 
 
 (Doen)Uitvoeren
 
 
 •
 Het vergroten van het aandeel hernieuwbare energie (conform afspraken Energieakkoord: 14% in 2020 en 16% in 2023).
 
 
 •
 Het vergroten van het aandeel energiebesparing (conform afspraken Energieakkoord: besparing met gemiddeld 1,5% per jaar en 100 PJ in 2020).
 
 
 
 
 Regisseren
 
 
 •
 Het regisseren van de realisatie van grote energie-infrastructuur projecten die onder de rijkscoördinatieregeling vallen; dit betekent als projectminister, samen met de Minister van Infrastructuur en Milieu, verantwoordelijk voor de ruimtelijke inpassing van projecten en voor de coördinatie van benodigde projecten.
 
 
 •
 Het stimuleren van een goed werkende Europese energiemarkt met een adequate infrastructuur.
 
 
 •
 Het creëren van randvoorwaarden waardoor de energievoorziening internationaal kan concurreren.
 
 
 •
 Het creëren van randvoorwaarden voor een doelmatige, verantwoorde en veilige winning van onze bodemschatten.
 
 
 •
 Het stimuleren van de transitie naar een CO2-arme energievoorziening, die veilig, betrouwbaar en betaalbaar is. Daarom is in 2016 een Energiedialoog gestart en wordt een Beleidsagenda voorbereid.
 
 
 •
 Het bieden van mogelijkheden aan lokale energieprojecten.
 
 
 •
 Het coördineren van het energiebesparingsbeleid via de verschillende vakministers en het stimuleren van energiebesparing in de industrie en energiesectoren.
 
 
 •
 Het stimuleren van de ontwikkeling en gebruik van innovatieve energietechnologieën.
 
 
 •
 Het stimuleren van de verdergaande reductie van CO2-uitstoot van energiebedrijven en industrie.
 
 
 
 Beleidsconclusies
 Gaswinning Groningen
 In december 2015 heeft het kabinet besloten de voorlopige voorziening die de Raad van State met zijn uitspraak van 18 november 2015 heeft getroffen voor het gasjaar 2015/2016 in stand te houden (TK, 33 529, nr. 212). Dat betekent dat de gaswinning wordt beperkt tot 27 miljard m³ met ruimte voor meer productie als dat nodig is om de leveringszekerheid te waarborgen. De keuze voor dit productieniveau is in lijn met het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Op basis van het nieuwe winningsplan van NAM zal het kabinet volgend jaar, na advisering door SodM en decentrale overheden, een besluit nemen voor de langere termijn.
 In relatie met de aardbevingsproblematiek in Groningen heeft het kabinet in 2015 besloten tot de instelling van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG). De NCG heeft als doel het versterken van woningen om de veiligheid en leefbaarheid in het aardbevingsgebied te verbeteren. Inmiddels is de heer Alders als Nationaal Coördinator benoemd en is de financiering van de Overheidsdienst Groningen zeker gesteld. Op 18 december 2015 heeft het kabinet ingestemd met het «Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen»van de NCG (TK,33 529, nr. 212).
 In reactie op het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid dat in februari 2015 verscheen over de gaswinning in Groningen is aangegeven dat de Mijnbouwwet aangepast wordt om zo het veiligheidsbelang te versterken en meer invloed te krijgen op waar en onder welke omstandigheden mijnbouwactiviteiten kunnen worden toegestaan. Hierbij wordt ook het burgerperspectief beter geregeld en krijgen andere overheden een adviesrecht. Ook wordt de onafhankelijke positie van SodM versterkt. Dit wetsvoorstel is in november 2015 aan de Tweede Kamer gestuurd (TK, 34 348, nrs. 1 t/m 3).
 Energieakkoord voor duurzame groei
 De uitvoering van het Energieakkoord is in 2015 volgens planning voortgezet. Op het terrein van windenergie op zee zijn grote stappen gezet, met onder andere de succesvolle en snelle parlementaire behandeling van de Wet Windenergie op zee. Deze wet is conform de planning in werking getreden op 1 juli 2015. Op basis van de Nationale Energieverkenning (NEV) 2015 is in oktober 2015 gebleken dat twee doelen uit het Energieakkoord nog niet binnen bereik waren op basis van de tot dat moment bekende uitwerking van het akkoord. Om die reden heeft het kabinet met de overige partijen uit het Energieakkoord in december 2015 aanvullende afspraken gemaakt. Op basis van deze aanvullende afspraken concludeerden alle partijen bij het Energieakkoord in de Voortgangsrapportage van de Borgingscommissie Energieakkoord dat alle doelen weer binnen bereik zijn (TK, 30 196 nr. 381). Nadien is het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet (STROOM) op 22 december 2015 verworpen door de Eerste Kamer. Dit wetvoorstel bood onder andere de basis voor het aanwijzen van TenneT als netbeheerder op zee. Dit is cruciaal voor het realiseren van de windparken op zee conform het Energieakkoord. Om de vertraging voor de ontwikkeling van nieuwe windparken op zee zo veel mogelijk te beperken is begin 2016 een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ingediend om het net op zee alsnog spoedig te regelen.
 In april 2015 heeft de Minister van EZ zijn Warmtevisie aan de Tweede Kamer gestuurd (TK, 30 196, nr. 305). De Warmtevisie schetst het kader dat gebruikt wordt om de warmtevoorziening te verduurzamen. In dat kader is gestart met de evaluatie van de Warmtewet en met het ontwikkelen van nieuwe marktmodellen voor de warmtemarkt. De uitvoering van de eerste stappen uit de Warmtevisie ligt op koers.
 
 In 2015 is de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE+) weer opengesteld, dit keer met een verplichtingenbudget van € 3,5 mld. Dit budget is in de loop van het jaar ruim overtekend: in totaal is voor € 7,7 mld aan subsidies aangevraagd. Het beschikbare budget van € 3,5 mld is toegekend aan 194 projecten. Indien al deze projecten tot realisatie komen, leveren deze een bijdrage van 19 PJ aan het doelbereik. In totaal is er met de SDE en de SDE+-rondes tot en met 2015 voor een jaarproductie van 107 PJ aan beschikkingen afgegeven. Dit komt overeen met het energieverbruik van ruim 1,8 mln huishoudens.
 Met name technieken met lagere basisbedragen, zoals wind op land en biomassa (warmte), hebben een subsidiebeschikking gekregen. De overige aanvragen zijn afgewezen vanwege budgetuitputting of op inhoudelijke gronden. Deze projecten kunnen in 2016 een nieuwe (verbeterde) aanvraag indienen. In december 2015 is de vormgeving van de SDE+ in 2016 aangekondigd. Verdeeld over twee indieningsrondes zal naar verwachting een budget van in totaal € 8 mld worden opengesteld (TK, 31 239, nr. 208).
 
 Zoals aangekondigd in de begroting 2015 heeft het Ministerie van EZ een nieuwe regeling voor demonstratieprojecten op het gebied van duurzame energie gepubliceerd, de Investeringssubsidie duurzame energie (ISDE). De ISDE is een subsidieregeling voor kleinschalige installaties voor de productie van hernieuwbare energie. Dit zijn installaties zoals zonneboilers, biomassaketels en warmtepompen met een klein vermogen. De regeling geeft huishoudens de kans om hun warmwaterboiler te vervangen door een zonneboiler, bedrijven om hun (proces)warmte te produceren met een biomassaketel en woningcorporaties om warmtepompen te installeren voor de verwarming van huurwoningen. Hiermee worden burgers en bedrijven gestimuleerd om zelf hernieuwbare energie te produceren en bij te dragen aan de hernieuwbare energiedoelstelling. De regeling geldt voor een periode van vijf jaar, met als doel dat deze installaties op de langere termijn zonder ondersteuning kunnen concurreren met fossiele alternatieven. Het beschikbare budget voor deze regeling en de maatvoering van de ondersteuning via deze regeling wordt jaarlijks tegelijkertijd met het SDE+-budget vast gesteld. In 2016 is € 70 mln beschikbaar voor deze regeling.
 Schaliegas
 Op 10 juli 2015 heeft het kabinet besloten dat commerciële opsporing en winning van schaliegas de komende vijf jaar niet aan de orde is (TK, 33 952, nr. 32). Tevens is besloten dat in 2016 een onderzoeksprogramma wordt voorbereid waarvan enkele onderzoeksboringen onder de vlag van de overheid onderdeel kunnen worden.
 Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS)
 Per 1 januari 2015 is de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) conform planning opgericht. De ANVS voert werkzaamheden uit op het vlak van nucleaire veiligheid en stralingsbescherming, vervoer van radioactieve stoffen en radioactief afval, stralingsincidenten en beveiliging en safeguards. De ANVS voldoet aan internationale richtlijnen (zoals die van het Internationaal Atoomenergie Agentschap IAEA) en werkt nauw samen met nationale en internationale organisaties. De ANVS is per 1 januari 2015 een dienst van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M). Tot 1 mei 2015 was de Minister van EZ op grond van de Kernenergiewet echter nog eerstverantwoordelijk voor nucleaire veiligheid en stralingsbescherming; de taken die de ANVS uitvoert. Per 1 mei 2015 zijn deze verantwoordelijkheden overgegaan van de Minister van EZ naar de Minister van I&M (Staatscourant 2015 11080).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Concentratiegraad in de retailsector elektriciteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – HHI
 
 
 2.465
 
 
 2.338
 
 
 2.276
 
 
 2.230
 
 
 2.152
 
 
 
 
 – C3
 
 
 85%
 
 
 83%
 
 
 81%
 
 
 81%
 
 
 79%
 
 
 
 
 
 Concentratiegraad in de retailsector gas
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – HHI
 
 
 2.344
 
 
 2.258
 
 
 2.204
 
 
 2.171
 
 
 2.052
 
 
 
 
 – C3
 
 
 83%
 
 
 81%
 
 
 79%
 
 
 79%
 
 
 77%
 
 
 
 
 
 Bron: ACM
 
 
 De C3 is het gezamenlijk marktaandeel van de drie grootste leveranciers. De mate van concentratie op de kleinverbruikersmarkt voor elektriciteit en gas vormt een indicatie voor de concurrentie op die markten. Een indicator hiervoor is de Herfindahl-Hirschman Index (HHI). Een markt met een HHI onder de 1.800 punten wordt gezien als een competitieve markt en een markt met een index tussen de 1.800 en 8.000 punten wordt gezien als een geconcentreerde markt. Uit de bovenstaande tabel kan geconcludeerd worden dat zowel de elektriciteits- als de gasmarkt de afgelopen jaren steeds meer concurrerend is geworden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Elektriciteitsstoring in minuten per jaar
 
 
 23 min
 
 
 27 min
 
 
 23 min
 
 
 20 min
 
 
 33 min
 
 
 
 
 
 Bron: Netbeheer Nederland
 
 
 Het aantal storingsminuten per huishouden per jaar geeft een indicatie van de leveringszekerheid van elektriciteit.
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 3.155.526
 
 
 
 
 2.289.462
 
 
 
 
 3.397.213
 
 
 
 
 2.646.202
 
 
 
 
 6.494.697
 
 
 
 
 3.960.853
 
 
 
 
 2.533.844
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 
 
 
 147.225
 
 
 47.342
 
 
 526
 
 
 31.873
 
 
 62.400
 
 
 – 30.527
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 1.027.671
 
 
 
 
 1.085.460
 
 
 
 
 1.251.807
 
 
 
 
 1.441.886
 
 
 
 
 1.557.919
 
 
 
 
 1.619.026
 
 
 
 
 – 61.107
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 834.077
 
 
 
 
 857.264
 
 
 
 
 1.030.692
 
 
 
 
 1.181.789
 
 
 
 
 1.347.519
 
 
 
 
 1.410.701
 
 
 
 
 – 63.182
 
 
 
 
 
 Topsectoren Energie
 
 
 34.867
 
 
 29.792
 
 
 30.282
 
 
 34.925
 
 
 57.681
 
 
 67.993
 
 
 – 10.312
 
 
 
 
 Energie-innovatie (IA)
 
 
 22.317
 
 
 56.868
 
 
 36.766
 
 
 27.383
 
 
 17.300
 
 
 7.872
 
 
 9.428
 
 
 
 
 Green Deal
 
 
 
 225
 
 
 1.889
 
 
 918
 
 
 1.809
 
 
 750
 
 
 1.059
 
 
 
 
 Energie akkoord
 
 
 
 
 
 666
 
 
 10.631
 
 
 35.464
 
 
 – 24.833
 
 
 
 
 MEP
 
 
 658.895
 
 
 619.608
 
 
 505.321
 
 
 432.032
 
 
 362.995
 
 
 380.000
 
 
 – 17.005
 
 
 
 
 SDE/SDE+
 
 
 57.472
 
 
 100.954
 
 
 169.133
 
 
 235.116
 
 
 323.059
 
 
 804.749
 
 
 – 481.690
 
 
 
 
 Storting in reserve Duurzame Energie
 
 
 
 
 225.007
 
 
 369.356
 
 
 503.423
 
 
 
 503.423
 
 
 
 
 Compensatie Energie-intensieve bedrijven (ETS)
 
 
 
 
 
 56.955
 
 
 31.765
 
 
 77.000
 
 
 – 45.235
 
 
 
 
 CCS
 
 
 12.352
 
 
 5.531
 
 
 5.015
 
 
 4.905
 
 
 2.500
 
 
 19.557
 
 
 – 17.057
 
 
 
 
 Hoge Flux Reactor
 
 
 8.223
 
 
 7.250
 
 
 7.250
 
 
 7.250
 
 
 7.250
 
 
 7.250
 
 
 
 
 
 Aanschafsubsidie zonnepanelen
 
 
 
 21.339
 
 
 29.632
 
 
 
 
 
 
 
 
 Elektrisch rijden
 
 
 3.993
 
 
 2.154
 
 
 2.535
 
 
 2.184
 
 
 1.541
 
 
 1.120
 
 
 421
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 
 1.304
 
 
 3.161
 
 
 6.807
 
 
 17.108
 
 
 7.000
 
 
 10.108
 
 
 
 
 Overige subsidies
 
 
 31.471
 
 
 12.239
 
 
 14.701
 
 
 3.292
 
 
 10.457
 
 
 1.946
 
 
 8.511
 
 
 
 
 Stadsverwarming
 
 
 4.487
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 6.094
 
 
 
 
 
 526
 
 
 
 
 9.206
 
 
 
 
 1.922
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 922
 
 
 
 
 
 Geothermie
 
 
 6.094
 
 
 
 526
 
 
 
 
 1.000
 
 
 – 1.000
 
 
 
 
 Storting in reserve Geothermie
 
 
 
 
 
 9.206
 
 
 1.922
 
 
 
 1.922
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 23.545
 
 
 
 
 24.654
 
 
 
 
 33.861
 
 
 
 
 28.108
 
 
 
 
 19.813
 
 
 
 
 24.528
 
 
 
 
 – 4.715
 
 
 
 
 
 O&O bodembeheer
 
 
 3.997
 
 
 2.897
 
 
 2.497
 
 
 3.843
 
 
 12.651
 
 
 766
 
 
 11.885
 
 
 
 
 Joint implementation
 
 
 13.079
 
 
 14.787
 
 
 12.148
 
 
 768
 
 
 252
 
 
 1.300
 
 
 – 1.048
 
 
 
 
 Straling
 
 
 3.196
 
 
 5.006
 
 
 9.726
 
 
 9.257
 
 
 50
 
 
 6.060
 
 
 – 6.010
 
 
 
 
 Pallas
 
 
 
 154
 
 
 1.001
 
 
 10.004
 
 
 
 13.500
 
 
 – 13.500
 
 
 
 
 Onderzoek en opdrachten
 
 
 3.273
 
 
 1.810
 
 
 8.489
 
 
 4.236
 
 
 6.860
 
 
 2.902
 
 
 3.958
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 37.057
 
 
 
 
 43.095
 
 
 
 
 45.589
 
 
 
 
 47.281
 
 
 
 
 41.805
 
 
 
 
 44.963
 
 
 
 
 – 3.158
 
 
 
 
 
 RVO
 
 
 36.668
 
 
 42.342
 
 
 38.680
 
 
 41.949
 
 
 40.168
 
 
 39.557
 
 
 611
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 
 
 
 
 
 500
 
 
 – 500
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 389
 
 
 753
 
 
 698
 
 
 692
 
 
 681
 
 
 680
 
 
 1
 
 
 
 
 Kern Fysische Dienst
 
 
 
 
 6.211
 
 
 3.690
 
 
 
 3.226
 
 
 – 3.226
 
 
 
 
 KNMI
 
 
 
 
 
 950
 
 
 956
 
 
 1.000
 
 
 – 44
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 89.292
 
 
 
 
 86.418
 
 
 
 
 103.039
 
 
 
 
 110.603
 
 
 
 
 107.423
 
 
 
 
 113.113
 
 
 
 
 – 5.690
 
 
 
 
 
 Doorsluis COVA heffing
 
 
 89.292
 
 
 86.418
 
 
 100.947
 
 
 107.594
 
 
 106.074
 
 
 111.000
 
 
 – 4.926
 
 
 
 
 TNO bodembeheer
 
 
 
 
 2.092
 
 
 3.009
 
 
 1.349
 
 
 2.113
 
 
 – 764
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 37.606
 
 
 
 
 74.029
 
 
 
 
 38.100
 
 
 
 
 64.899
 
 
 
 
 39.437
 
 
 
 
 24.721
 
 
 
 
 14.716
 
 
 
 
 
 ECN/NRG
 
 
 37.232
 
 
 73.557
 
 
 37.757
 
 
 57.903
 
 
 38.819
 
 
 23.949
 
 
 14.870
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve risicopremie lening ECN/NRG
 
 
 
 
 
 6.600
 
 
 
 
 
 
 
 Diverse instituten
 
 
 374
 
 
 472
 
 
 343
 
 
 396
 
 
 618
 
 
 772
 
 
 – 154
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 11.299.393
 
 
 
 
 11.960.294
 
 
 
 
 13.547.739
 
 
 
 
 10.801.567
 
 
 
 
 6.851.765
 
 
 
 
 9.535.411
 
 
 
 
 – 2.683.646
 
 
 
 
 
 COVA
 
 
 89.292
 
 
 86.436
 
 
 100.947
 
 
 107.594
 
 
 106.074
 
 
 111.000
 
 
 – 4.926
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 
 
 97.363
 
 
 173.619
 
 
 278.861
 
 
 320.000
 
 
 – 41.139
 
 
 
 
 Aardgasbaten
 
 
 11.165.588
 
 
 11.839.743
 
 
 13.342.665
 
 
 10.505.291
 
 
 6.424.910
 
 
 9.100.000
 
 
 – 2.675.090
 
 
 
 
 Onttrekking aan reserve Duurzame energie
 
 
 
 
 
 
 20.000
 
 
 
 20.000
 
 
 
 
 Ontvangsten zoutwinning
 
 
 2.379
 
 
 2.350
 
 
 2.373
 
 
 2.474
 
 
 2.342
 
 
 1.761
 
 
 581
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 42.135
 
 
 31.765
 
 
 4.391
 
 
 12.589
 
 
 19.578
 
 
 2.650
 
 
 16.928
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 De overschrijding van het verplichtingenbudget heeft als voornaamste oorzaak dat een groot bedrag aan subsidiebeschikkingen voor de openstelling 2014 van de SDE+ pas in 2015 zijn verstrekt. Omdat de beschikkingen voor de openstelling 2015 geheel in 2015 zijn verstrekt heeft dit geleid tot een overschrijding van het verplichtingenbudget van € 2,58 mld.
 Op de garantieregeling geothermie is in 2015 een lager beroep gedaan dan geraamd, zodat er veel minder garantieverplichtingen zijn aangegaan dan begroot. In totaal is voor vier aardwarmteprojecten een garantie afgegeven.
 Toelichting op de uitgaven
 Subsidies
 Topsectoren energie
 De lagere uitgaven zijn een saldo van hogere uitgaven op de tenderregeling Energie-innovatie (€ 10,8 mln) en lagere uitgaven op de SDE+-projecten van de topsector energie (€ 21,1 mln) vanwege vertraging in het opstarten van de projecten. Dit laatste bedrag is in de interne begrotingsreserve duurzame energie gestort.
 Energie-innovatie
 De overschrijding op energie-innovatie is voornamelijk het gevolg van veel hogere nabetalingen op de Unieke Kansen Regeling (UKR) dan waar bij het opstellen van de begroting rekening mee was gehouden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Aantal deelnemende bedrijven bij TKI1In september 2012 zijn de TKI ’s opgericht. Daardoor is er geen waarde beschikbaar voor 2011.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 3012De oorspronkelijke waarde van 333 is bijgesteld naar 301. Oorzaken hiervoor waren: het terugtrekken van bedrijven uit samenwerkingsprojecten en goedgekeurde projecten die uiteindelijk niet zijn doorgegaan of waarvan de aanvraag is ingetrokken.
 
 
 5003De oorspronkelijke waarde van 486 is opgehoogd doordat ook TNO-projecten zijn toegevoegd aan de dataset.
 
 
 8504De oorspronkelijke waarde van 612 is opgehoogd, doordat TNO-projecten zijn toegevoegd aan de dataset als ook verschillende projecten (onder andere uit de DEI-tender) uit 2014 die op eerdere peildatum nog niet waren beschikt.
 
 
 1.150
 
 
 
 
 
 Bron: RVO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteit van het Nederlandse energieonderzoek gemeten als retourpercentage van het zevende EU kaderprogramma thema energie5De cijfers betreffen cumulatieve cijfers vanaf de start van het zevende kaderprogramma in 2007
 
 
 6,8%
 
 
 7,4%
 
 
 7,0%
 
 
 6,8%
 
 
 6,9%
 
 
 7,2%
 
 
 
 
 
 Bron: RVO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Energieakkoord
 Op dit budget zijn de lagere uitgaven vooral veroorzaakt door vertraging in de projecten die gefinancierd worden uit de Demonstratieregeling Energie Innovatie (DEI). Het budget dat is overgebleven op de diverse projecten Energieakkoord (€ 1 mln) is in de begrotingsreserve duurzame energie gestort.
 Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie (MEP)
 De lagere uitgaven op de MEP-regeling zijn vooral veroorzaakt door een lagere subsidiabele elektriciteitsproductie dan waar in de raming voor de ontwerpbegroting rekening mee was gehouden. Van de lagere uitgaven is € 15 mln ingezet voor knelpunten elders op de EZ-begroting: € 2 mln is gestort in de begrotingsreserve duurzame energie.
 SDE/SDE+
 Op de SDE- en de SDE+-regeling is per saldo zo’n € 482 mln minder uitgegeven dan begroot, voornamelijk als gevolg van de vertraging in de start van een aantal grote energieprojecten. Van het bedrag dat niet is uitgegeven is € 479 mln in de interne begrotingsreserve duurzame energie gestort.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Duurzame energieproductie
 
 
 4,5%
 
 
 2012
 
 
 5,5%
 
 
 In september 2016 bekend
 
 
 CBS
 
 
 
 
 
 Bron: ECN, PBL, CBS, RVO
 
 
 Storting in begrotingsreserve duurzame energie
 De in 2013 gevormde interne begrotingsreserve duurzame energie is bestemd voor middelen die in enig jaar onbesteed zijn gebleven als gevolg van vertraging of niet doorgaan van projecten waaraan reeds subsidie is toegekend. Deze middelen kunnen vervolgens worden ingezet voor andere projecten met het oog op het bereiken van de doelstelling. Via de begrotingsreserve blijven de middelen beschikbaar tot het moment dat ze alsnog zullen worden uitbetaald. In 2015 is € 503 mln in de reserve gestort.
 Compensatie Energie-intensieve bedrijven (ETS)
 Van het beschikbare budget van € 61 mln is slechts € 37 mln uitbetaald (inclusief een overheveling naar het Provinciefonds in het kader van de regeling Regionale Investeringssteun Groningen (RIG) van € 5 mln), doordat en minder bedrijven een aanvraag voor compensatie hebben ingediend en de bedrijven die wel voor de regeling in aanmerking kwamen een lagere compensatie hebben ontvangen, vooral als gevolg van de lagere CO2-prijs dan waar bij de ontwerpbegroting van werd uitgegaan. Conform afspraak met het Ministerie van Financiën blijven de middelen die in enig jaar overblijven voor ETS-compensatie beschikbaar voor latere jaren. Van de niet-bestede middelen is daarom € 24 mln doorgeschoven naar 2016.
 Carbon Capture and Storage (CCS)
 Dit budget heeft vooral betrekking op het Rotterdamse CCS- project ROAD (Rotterdam Opslag en Afvang Demonstratieproject) dat tot doel heeft om CO2 van een kolencentrale af te vangen en op te slaan in een leeg gasveld in de Noordzee. Omdat de initiatiefnemers van het project (E.ON en Engie) nog geen definitief investeringsbesluit genomen hebben, zijn de voor dit project op de begroting gereserveerde middelen niet tot betaling gekomen. De niet-bestede middelen zijn ingezet ter dekking van knelpunten op de EZ-begroting.
 Caribisch Nederland
 In 2013 is het Gemeenschappelijk Energie Bedrijf (GEBE) van de bovenwindse eilanden ontvlochten en opgesplitst in drie bedrijven, voor ieder van de eilanden één. Al vóór de ontvlechting zijn beslag kreeg was duidelijk dat die nieuwe bedrijven hun tarieven fors zouden moeten verhogen om een sluitende begroting te hebben. Sindsdien heeft EZ ingezet op kostprijsverlaging door introductie van duurzame energie (zon, wind) en verplaatsing van de powerplant op Saba; EZ zou die investeringen subsidiëren en in 2013 en 2014 zijn daarvoor middelen op de begroting vrijgemaakt. Door vertraging van het project zijn ook de uitgaven in die jaren vertraagd, daarom is het budget bij de voorjaarsbesluitvorming in 2015 met € 10,8 mln opgehoogd. Dit bedrag is vrijwel geheel tot uitbetaling gekomen. Voor de ondersteuning van de elektriciteitstarieven in Caribisch Nederland is minder uitgegeven dan begroot, terwijl hierbij het beoogde doel wel is bereikt: gelijke netbeheertarieven in Caribisch Nederland als in Europees Nederland. Het wetsvoorstel Elektriciteit en drinkwater BES is op 17 november 2015 met algemene stemmen in de Tweede Kamer aangenomen (TK, 34 089, nr. 2) en is op 22 maart 2016 in de Eerste Kamer aangenomen.
 Overige subsidies
 De overschrijding van het budget van overige subsidies met € 8,5 mln is vooral veroorzaakt door hogere betalingen op de subsidieregeling Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur (BSIK) en op subsidies op het gebied van transitiemanagement.
 Garanties
 De garantieregeling geothermie verzekert het geologisch risico van aardwarmteprojecten, namelijk de onzekerheid over de aanwezigheid van een goede laag in de ondergrond waaruit het warme water te winnen is en ook terug te injecteren is. Deelnemers betalen vooraf een premie en in ruil daarvoor keert de regeling uit als een boring een teleurstellende warmteopbrengst heeft. In 2015 is niets uitgekeerd. Vier beschikkingen zijn verleend. Daarnaast zijn vier beschikkingen uit eerdere openstellingen nog van kracht en zijn twee projecten succesvol afgerond. De huidige openstelling liep nog tot en met 31 maart 2016.
 Opdrachten
 Onderzoek en ontwikkeling (O&O) Bodembeheer
 In verband met de oprichting van de Overheidsdienst Groningen (TK, 33 529, nr. 96) is gedurende 2015 per saldo € 8,2 mln ten behoeve van bodemonderzoeken door gespecialiseerde onderzoeksbureaus aan de begroting toegevoegd. Vanwege de elkaar snel opvolgende ontwikkelingen rond de gaswinning in Groningen in 2015 bleken vele aanvullende onderzoeken nodig te zijn. Hieraan is uiteindelijk zo’n € 12,7 mln uitgegeven.
 Straling
 In navolging van het besluit om de expertise op het gebied van nucleaire veiligheid en stralingsbescherming bij I&M en EZ samen te voegen tot één onafhankelijke organisatie genaamd Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) en deze organisatie te positioneren als ZBO van I&M, is vrijwel het gehele hiervoor op de EZ-begroting beschikbare budget (€ 6 mln) overgeheveld naar de I&M-begroting.
 Pallas
 In 2015 stond in de begroting geraamd dat er € 13,5 mln betaald zou worden aan het Pallas-project als onderdeel (2e tranche) van de in 2012 toegezegde totale lening van € 40 mln van EZ en € 40 mln van de provincie Noord Holland. Eind 2015 kwamen er echter vragen vanuit de provincie Noord-Holland over het project. Deze vragen hadden betrekking op de marktvooruitzichten voor Pallas, de ontwikkeling van een level playing field, de positionering van Pallas als onderzoeksreactor, de belangstelling van investeerders en de liquiditeitsbehoefte van de Stichting Pallas. De gerezen vragen zorgden voor uitstel van de betaling door Noord-Holland en dit heeft er toe geleid dat ook de 2e tranche van EZ uiteindelijk niet is uitbetaald in 2015.
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 ECN/NRG
 Aan het Energieonderzoek Centrum Nederland en haar dochter de Nuclear Research and Consultancy Group (ECN/NRG) is door het Rijk in 2014 een krediet verstrekt om de continuïteit van hun bedrijfsvoering te verzekeren, dit in aanloop naar de komst van de beoogde opvolger van de Hoge Flux Reactor (HFR), Pallas.
 Voor deze lening is in 2014 een verplichting vastgelegd. De kasdoorwerking na 2014 is pas bij Voorjaarsnota 2015 aan het budget voor (inter)nationale organisaties toegevoegd. ECN/NRG heeft de overeengekomen lening minder snel opgevraagd dan eerder geraamd. Hierdoor is in 2015 uiteindelijk slechts € 10 mln uitbetaald.
 In de loop van 2015 is budget toegevoegd aan het ECN-budget in verband met de TKI-toeslag (€ 1,3 mln) en de bijdragen van BZK en I&M aan de Nationale Energie Verkenningen (€ 0,4 mln). Daarnaast heeft ECN in september 2015 gemeld een onoverbrugbaar tekort te hebben op de begroting voor 2016. Het betrof hier vooral tekorten op de onderdelen die onderzoek naar duurzame energie uitvoeren. Omdat het ECN niet is gelukt dit tekort zelfstandig te dichten, is in overleg met de Kamer (TK, 30 196, nr. 369) besloten om de bijdrage voor 2016 eenmalig met € 2,5 mln te verhogen: dit bedrag is eind 2015 uitbetaald. Dit alles heeft geleid tot een overschrijding van het oorspronkelijke budget met € 14,8 mln.
 Toelichting op de interne begrotingsreserve
 Interne begrotingsreserve Geothermie
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 20.037
 
 
 
 
 + storting
 
 
 1.922
 
 
 
 
 – onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 21.959
 
 
 
 
 
 De interne begrotingsreserve voor de garantieregeling Geothermie is bedoeld om het budget voor deze regeling meerjarig in te kunnen zetten en een eventuele mismatch in de tijd tussen inkomsten en uitgaven op te vangen. Om gebruik te kunnen maken van de garantieregeling Geothermie betalen marktpartijen een premie aan de uitvoerder van de regeling (RVO) die wordt gestort in de interne begrotingsreserve.
 Als dekking voor eventuele toekomstige uitgaven heeft in 2015 een storting van € 1,9 mln in de interne begrotingsreserve plaatsgevonden.
 Interne begrotingsreserve Duurzame energie
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 594.363
 
 
 
 
 + storting SDE/SDE+
 
 
 479.344
 
 
 
 
 + storting MEP
 
 
 1.992
 
 
 
 
 + storting SDE+ projecten topsectoren
 
 
 21.101
 
 
 
 
 + storting diverse projecten Energieakkoord
 
 
 986
 
 
 
 
 – onttrekking
 
 
 – 20.000
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 1.077.786
 
 
 
 
 
 De interne begrotingsreserve Duurzame energie is bestemd voor onbesteed gebleven middelen als gevolg van vertraging bij projecten waaraan reeds subsidie is toegekend en reeds verplichte projecten die niet tot uitvoering komen en door andere projecten moeten worden vervangen met het oog op het bereiken van de doelstelling. Via de begrotingsreserve blijven de middelen beschikbaar tot het moment dat ze alsnog zullen worden uitbetaald. In 2015 is € 503 mln in de reserve gestort en € 20 mln aan de reserve onttrokken.
 Interne begrotingsreserve risicopremie lening ECN/NRG
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 6.600
 
 
 
 
 + storting
 
 
 0
 
 
 
 
 – onttrekking
 
 
 0
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 6.600
 
 
 
 
 
 De middelen op de interne begrotingsreserve risicopremie ECN/NRG zullen worden aangesproken als ECN – al dan niet tijdelijk – (gedeeltelijk) niet kan voldoen aan de terugbetalingsverplichtingen volgens de afgesloten leningsovereenkomst.
 Toelichting op de ontvangsten
 SDE+
 De opbrengsten uit de Opslag Duurzame Energie (ODE) zijn lager uitgevallen dan eerder geraamd, vooral onder invloed van de gemiddeld hogere temperatuur in 2015 en het lagere energieverbruik dat hiervan het gevolg was.
 Onttrekking aan reserve Duurzame energie
 Ter dekking van de extra uitgaven voor de Overheidsdienst Groningen en de daarmee samenhangende intensivering voor het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) en de energiedirecties van EZ is bij de Voorjaarsnota 2015 omgebogen op de budgetten voor de TKI-regeling en de ETS-regeling. Omdat de vrijvallende middelen pas in latere jaren beschikbaar komen dan de benodigde middelen, is in 2015 € 20 mln aan de begrotingsreserve Duurzame energie onttrokken. Dit bedrag zal in de periode 2021–2026 weer in de reserve teruggestort worden.
 Aardgasbaten
 Door het besluit tot verlaging van het gaswinningsplafond en de daling van de gasprijs zijn de aardgasbaten in 2015 fors lager uitgevallen dan geraamd (€ 2,68 mld). Ook de hogere kosten die de NAM heeft gemaakt om de gevolgen van de aardbevingsrisico’s te compenseren hebben geleid tot een lagere afdracht aan het Ministerie van EZ.
 Op grond van een overeenkomst tussen Energiebeheer Nederland (EBN) en de Staat keert EBN maandelijks bijzondere winstuitkeringen uit. Als gevolg van de aanzienlijke daling van de olie- en gasprijzen heeft EBN in het vierde kwartaal van 2015 forse afwaarderingen moeten boeken op een aantal deelnemingen. Als consequentie van de systematiek van maandelijkse bijzondere winstuitkeringen, in combinatie met door EBN gerealiseerde negatieve netto winsten in de maanden van het vierde kwartaal van 2015, is er over het jaar 2015 door EBN meer aan voorlopige betalingen uitgekeerd dan er netto winst over 2015 is gerealiseerd. EBN heeft over het jaar 2015, € 527 mln meer aan voorlopige betalingen aan de Staat uitgekeerd dan er netto winst is gerealiseerd. Daarom zal dit bedrag in 2016 (na formele vaststelling van de Jaarrekening 2015 van EBN) naar EBN worden teruggestort.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwachting 2014–2015
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Productie aardgas totaal
 
 
 64,4 mld Nm3
 
 
 61,6 mld Nm3
 
 
 
 
 
 Bron: TNO
 
 
 
 
 
 
 
 Euro/dollarkoers
 
 
 1,36
 
 
 1,35
 
 
 
 
 
 Bron: CBS/CPB 
 
 
 
 
 
 
 
 Olieprijs (dollar/vat)
 
 
 108
 
 
 107
 
 
 
 
 
 Bron: CBS/CPB 
 
 
 
 
 
 
 
 Beursprijs van TTF-gas (eurocent/ m3)
 
 
 22
 
 
 24
 
 
 
 
 
 Bron: APX Endex
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Gewonnen volume aardgas kleine velden
 
 
 27 mld Nm3
 
 
 27 mld Nm3
 
 
 26 mld Nm3
 
 
 24 mld Nm3
 
 
 22 mld Nm3
 
 
 
 
 
 Bron: TNO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Aantal boringen exploratie onshore en offshore
 
 
 18
 
 
 16
 
 
 9
 
 
 21
 
 
 16
 
 
 
 
 
 Bron: TNO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3. Aantal boringen productie onshore en offshore
 
 
 39
 
 
 19
 
 
 18
 
 
 32
 
 
 171productieboringen inclusief aantal boringen voor ondergrondse gasopslag
 
 
 
 
 
 Bron: TNO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. Productie aardgas totaal
 
 
 75 mld Nm3
 
 
 74 mld Nm3
 
 
 80 mld Nm3
 
 
 66 mld Nm3
 
 
 50 mld Nm3
 
 
 
 
 
 Bron: TNO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. Euro/dollarkoers
 
 
 1,39
 
 
 1,28
 
 
 1,33
 
 
 1,33
 
 
 1,11
 
 
 
 
 
 Bron: CBS/CPB
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6. Olieprijs (dollar/vat)
 
 
 111,3
 
 
 111,7
 
 
 108,7
 
 
 101,4
 
 
 52,5
 
 
 
 
 
 Bron: CBS/CPB
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7. Beursprijs van TTF-gas (eurocent/ m3)
 
 
 22,9
 
 
 24,0
 
 
 26,0
 
 
 21,3
 
 
 19,8
 
 
 
 
 
 Bron: APX Endex
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Cijfers bij 1 en 4 zijn omgezet in Normaal m3. Sinds vorig jaar staan in het jaarverslag Delfstoffen en Aardgas (in overleg met EZ) alleen nog Normaal m3 volumes (0,9475 van de Standaard m3). Productiecijfers tot en met november 2015 gerapporteerd, voor kleine velden is de maand december berekend op basis van voorgaande jaren.
 Diverse ontvangsten
 Bij de ontwerpbegroting 2015 was geen rekening gehouden met opbrengsten uit terugontvangen subsidievoorschotten op diverse subsidieregelingen en met de opbrengst uit de ontvangen provisies voor de garantieregeling geothermie. Hierdoor is € 17 mln meer ontvangen dan begroot.
 
 
 
 16
 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 Algemene doelstelling
 EZ streeft naar internationaal toonaangevende, concurrerende, sociaal verantwoorde, veilige en dier- en milieuvriendelijke agro-, visserij- en voedselketens.
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van EZ is verantwoordelijk voor:
 Stimuleren
 
 
 •
 Het versterken van de positie van de Nederlandse agrarische en visserijketen, het stimuleren van groene economische groei via energie- en klimaatbeleid voor de landbouw en het bevorderen van transparantie in de voedselketen.
 
 
 •
 Het stimuleren van een adequate en duurzame voedselvoorziening/voedselzekerheid en voedselkwaliteit op Europees en mondiaal niveau evenals het bijdragen aan het Europese en internationale landbouw- en visserijbeleid.
 
 
 •
 Het stimuleren van nieuwe technologieën in de land- en tuinbouw.
 
 
 •
 Het stimuleren van verduurzaming in de veehouderij en plantaardige teelten door middel van nieuwe vormen van ketensamenwerking en nieuwe marktstrategieën.
 
 
 Regisseren
 
 
 •
 Het borgen van voedselveiligheid. Producenten en partijen uit de voedselketen zijn primair verantwoordelijk voor hun producten en productiewijze. Zij opereren op basis van normen en kaders die de overheid stelt en die goeddeels hun grondslag vinden in internationale, vooral Europese regelgeving. De Minister van VWS is verantwoordelijk voor wetgeving voor voedselveiligheid, met uitzondering van wetgeving voor het slachten van dieren en het keuren en uitsnijden van vlees, waar de Minister van EZ verantwoordelijk voor is.
 
 
 •
 Het bevorderen van adequate en duurzame gewasbescherming, evenals het borgen van plant- en diergezondheid en dierenwelzijn.
 
 
 (Doen) uitvoeren
 
 
 •
 Het doen uitvoeren van een effectief beleid ter realisatie van de doelstellingen uit de Europese regelgeving.
 
 
 •
 Het doen uitvoeren van adequaat veterinair en fytosanitair beleid.
 
 
 •
 Het uitoefenen van toezicht en handhaven van de regelgeving op gebied van dier- en plantgezondheid, dierenwelzijn, mest, natuur en voedselveiligheid (primaire productie en slachterijfase).
 
 
 •
 Het doen uitvoeren van kennisontwikkeling en financieren van innovatie ten behoeve van het groene domein.
 
 
 •
 De controle op en handhaving van de regels voor de veiligheid van voedsel in de primaire productie en slachterijfase.
 
 
 •
 Het doen uitvoeren van een gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid. Bij het verder vormgeven van het Europees Landbouwbeleid voor de periode 2014–2020 heeft de minister de rol om de Nederlandse inbreng goed tot zijn recht te laten komen. In de Beleidsagenda en bijlage Europese geldstromen wordt hier nader op ingegaan.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Maatschappelijke appreciatiescore
 
 
 Geen meting
 
 
 Geen meting
 
 
 7,5
 
 
 7,6
 
 
 Geen meting
 
 
 7,6
 
 
 
 
 
 Bron: TNS/NIPO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Mate van vertrouwen consumenten in voedsel
 
 
 3,4
 
 
 3,4
 
 
 Geen meting
 
 
 3,2
 
 
 Geen meting
 
 
 3,2
 
 
 
 
 
 Bron: NVWA monitor
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3. % Handelssaldo agrarisch ten opzichte van totaal handelssaldo Nederland
 
 
 57%
 
 
 87%
 
 
 58%
 
 
 59%
 
 
 57%
 
 
 57%
 
 
 
 
 
 Bron: LEI 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ad 1. Indicator betreft de maatschappelijke waardering onder de Nederlandse bevolking van de landbouw vastgelegd in een rapportcijfer. De visserij werd gewaardeerd met een 6,9 in 2015. Meting vindt vanaf 2013 om de twee jaar plaats.
 Ad 2. De NVWA meet op een schaal van 1–5 het vertrouwen van de consument in de veiligheid van voedsel. Meting vindt om de 2 jaar plaats.
 Ad 3. In 2015 was het Nederlandse handelsoverschot € 46,3 mld. Het agrarische handelsoverschot is € 26,4 mld; 57% van het totaal. 2015 betreft een voorlopige realisatie.
 Beleidsconclusies
 De onderstaande beleidsconclusies geven een kernachtig beeld van de belangrijkste programma-uitgaven en de belangrijkste resultaten van het beleid in 2015. In 2015 zijn de meeste in de begroting 2015 voorgenomen prestaties gerealiseerd. Eventuele afwijkingen worden hieronder toegelicht.
 Voedselagenda en duurzame voedselproductie
 
 
 •
 Om te komen tot een meer toekomstbestendig voedselsysteem heeft EZ, in reactie op het WRR-advies «Naar een voedselbeleid», een «voedselagenda» gepresenteerd (TK, 31 532, nr. 156). In de kamerbrief van 23 april 2015 (TK, 34 087, nr. 3) en in de reactie op het WRR-rapport (TK, 31 532 nr. 156) zijn nieuwe beleidsvoornemens voor het terugdringen van de voedselverspilling en -verliezen opgenomen. In 2015 is met de uitvoering hiervan gestart.
 
 
 •
 In 2015 is de implementatie van de acties genoemd in de beleidsbrief «duurzame voedselproductie» (TK, 31 532, nr. 118) afgerond.
 
 
 •
 Met de Green Deal «verduurzamen voedselconsumptie» is een eerste stap gerealiseerd naar een verschuiving in consumptie naar meer groenten en plantaardige eiwitten.
 
 
 •
 Door inbreng van EZ heeft de Alliantie Verduurzaming Voedsel (AVV) in 2015 de eerste stappen gezet om te komen tot een ordening van (duurzaamheids-)keurmerken en heeft zich alsmede actief ingezet voor het bestrijden van voedselverspilling.
 
 
 •
 De mede door EZ gedragen internationale conferentie No More Food To Waste (TK, 31 532, nr. 152) heeft de aanzet gegeven tot de vorming van een internationale high-level groep «Champions 12.3», die zich wereldwijd gaat inzetten voor de vermindering van voedselverspilling en – verliezen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Mate van afname van antibioticagebruik in de dierhouderij
 
 
 Antibioticagebruik in 2009
 
 
 2009
 
 
 Niet apart benoemd, maar reductie van 70% in 2015
 
 
 58,1%
 
 
 70%
 
 
 Publicatie in 2016
 
 
 SDa
 
 
 
 
 Nalevingsniveau HACCP-verplichting
 
 
 80%
 
 
 April 2009
 
 
 88%
 
 
 90%
 
 
 90%
 
 
 Publicatie in 2016
 
 
 NVWA
 
 
 
 
 
 Antibiotica
 De verkoop van antibiotica voor dieren is in 2014 met 4% gedaald waarmee de daling in het gebruik ten opzichte van 2009 op 58,1% is gekomen. De verkoop van antibiotica die voor de humane gezondheid van kritisch belang zijn, fluoroquinolonen en 3e en 4e generatie cefalosporinen is in de vier grote veehouderijsectoren in 2014 nog verder afgenomen. Het gebruik in deze sectoren nadert de door de Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit (SDa) vastgestelde streefwaarde van nul (TK, 29 683 nr. 200).
 HACCP
 In 2014 hebben de vleesproductiebedrijven waarvoor Hazard Analysis and Critical Control Points (HACCP) verplicht is, voldaan aan 90% van de HACCP regels op de inspectielijst van de NVWA. Bij gemiddeld 8% van de regels op de inspectielijst van de NVWA was er sprake van een geringe overtreding en bij 2% sprake van een overtreding of ernstige overtreding. De realisatie van 2015 zal uitwijzen of het goede resultaat geconsolideerd kan worden. Op basis van het resultaat uit 2014 is tevens de oorspronkelijke prognose voor 2015 voorzichtig naar boven bijgesteld (van 88% naar 90%).
 Voedselzekerheid
 
 
 •
 De inzet van EZ op voedselzekerheid richtte zich in 2015 op vier thema’s: genetische bronnen, klimaatslimme landbouw, voedselverspilling en oceanen en aquacultuur. Voorts heeft EZ een Memorandum of Understanding getekend met onder meer Myanmar en Zuid-Afrika gericht op samenwerking op het vlak van de ontwikkeling van landbouw en kennisontwikkeling.
 
 
 •
 Nederland heeft nationale wetgeving inzake het Nagoya Protocol aangenomen. Dit draagt bij aan de behoud van internationale diversiteit van genetische bronnen voor landbouwgewassen.
 
 
 •
 In Grenada is, onder aanvoering van Nederland, FAO en de Wereldbank, het Voluntary Global Network on Foodsecurity and Blue Growth gelanceerd. Dit richt zich in een multistakeholder aanpak op de duurzame bescherming van mariene biodiversiteit op volle zee, het bevorderen van het duurzaam gebruik van oceanen voor visserij en het stimuleren van duurzame aquacultuur als voedselbron.
 
 
 Duurzame veehouderij
 
 
 •
 In 2015 is binnen de Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij (UDV) een (concept)duurzaamheidsplan geïntroduceerd, waarmee ondernemers met nieuwbouw- of ingrijpende verbouwplannen kunnen laten zien hoe zij met hun investeringen willen bijdragen aan de verduurzaming van hun bedrijf én van de sector. Daarnaast zijn de UDV en de AVV in 2015 een samenwerking aangegaan met als doel het verduurzamingsproces in de productie en afzet van vlees met een plus op duurzaamheid te stimuleren en te versnellen. Er wordt een meerjarig programma uitgewerkt dat zich richt op het bevorderen van marktconcepten in de vleessector die een plus zijn voor de (internationale) markt, consument, dier en omgeving op het gebied van duurzaamheid.
 
 
 •
 EZ heeft de ambitie om het huidige percentage weidende melkkoeien te verhogen van 70% (in 2013) naar 80% in 2020. Hiervoor is onder andere financiële ondersteuning geboden aan de Stichting Weidegang en door een aanvullende bijdrage (2015–2020) voor kennisontwikkeling en -overdracht.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Percentage integraal duurzame stallen
 
 
 0%
 
 
 2008
 
 
 10%
 
 
 11,3%
 
 
 12%
 
 
 12,4%1Dit betreft een voorlopige realisatie.
 
 
 WUR
 
 
 
 
 
 De waarde is een indicatie van het percentage integraal duurzame stallen in Nederland ten opzichte van het totaal aantal in gebruik zijnde stallen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peil datum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Verhouding duurzame – totale investeringen
 
 
 27%
 
 
 2012
 
 
 20%
 
 
 28%1Op basis van conceptrapport LEI, maart 2016.
 
 
 24,5%
 
 
 Publicatie in 2017
 
 
 LEI
 
 
 
 
 
 Het aandeel duurzame investeringen in het totaal aan investeringen is in 2014 28%. In 2013 was dit nog 36%. De duurzame investeringen uitgedrukt in euro’s zijn in 2014 iets gestegen, maar de totale investeringen zijn harder gestegen.
 Mestbeleid
 
 
 •
 Per 1 januari 2015 is de Wet verantwoorde groei melkveehouderij van kracht geworden. Deze wet maakt groei van bedrijven met melkvee mogelijk, mits de toename van de fosfaatproductie wordt verantwoord met mestverwerking en/of grond in gebruik bij het bedrijf. De AMvB verantwoorde groei melkveehouderij (AMvB Grondgebondenheid) zorgt ervoor, dat bij groei van de fosfaatproductie op melkveebedrijven deze groei ten minste voor een wettelijk vastgesteld percentage wordt verantwoord met grond in gebruik bij het bedrijf.
 
 
 •
 In 2015 is een stelsel van fosfaatrechten voor melkvee aangekondigd vanwege de groei van de melkveestapel (TK, 33 979, nr. 98). Met als doel te borgen dat de nationale fosfaatproductie onder het fosfaatproductieplafond blijft.
 
 
 •
 Voor het jaar 2015 zijn de percentages verplichte mestverwerking verhoogd. De operationele mestverwerkingscapaciteit is in 2015 naar verwachting vergroot met 3,5 mln kilogram fosfaat.
 
 
 •
 Per 1 januari 2015 zijn alle gebruiksnormen voor stikstof en fosfaat op het niveau gekomen zoals aangekondigd in het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 1. Realisatie normen fosfaat
 
 
 78 mln kg
 
 
 2002
 
 
 10 mln kg
 
 
 7 mln kg
 
 
 0 mln kg
 
 
 Publicatie 2016
 
 
 CBS
 
 
 
 
 2. Realisatie normen stikstof
 
 
 420 mln kg
 
 
 2002
 
 
 331 mln kg
 
 
 260 mln kg
 
 
 325 mln kg
 
 
 Publicatie 2016
 
 
 CBS
 
 
 
 
 
 De indicatoren «realisatie normen fosfaat» en «realisatie normen stikstof» geven de bodemoverschotten voor beide stoffen op Nederlandse landbouwgronden weer. Zij zijn een maat voor het berekende verlies aan mineralen naar landbouwgrond, na aftrek van de opname door landbouwgewassen en vervluchtiging van stikstof. De meest recent realisatiecijfers hebben betrekking op 2014. De realisatie is sterk afhankelijk van (vooral) natuurlijke omstandigheden in het groeiseizoen, met name het weer. Door minder groeizaam weer kan de opname van fosfaat door het gewas achterblijven waardoor er meer verliezen naar het milieu optreden (hier uitgedrukt in een bodemoverschot voor fosfaat). De realisatie van de normen voor stikstof en fosfaat voor 2014 zijn gebaseerd op voorlopige cijfers van het CBS. De definitieve cijfers worden rond september 2016 verwacht. Volgens de voorlopige cijfers is de raming 2014 voor fosfaat (10 mln kg) gehaald. De raming voor stikstof uit de begroting 2014 (331 mln kg) is, op basis van de voorlopige cijfers voor 2014, ruim gehaald. De voorlopige realisatiecijfers voor de indicatoren stikstof en fosfaat 2015 worden omstreeks juli 2016 verwacht.
 Plantgezondheid en plantaardige productie
 
 
 •
 De voortgaande boycot van Rusland voor de export van plantaardige producten heeft ook in 2015 geleid tot het zoeken naar alternatieve afzetmogelijkheden. Zo is bijvoorbeeld de grens geopend voor peer in Brazilië, appel, peer en stekmateriaal in Vietnam.
 
 
 •
 In 2015 zijn afspraken gemaakt over fytosanitaire preventie tussen EZ en plantaardige sectororganisaties.
 
 
 •
 In 2015 zijn via het publiek private innovatie- en actieprogramma «Kas als Energiebron» de doelen en ambities uit de Meerjarenafspraak Energietransitie Glastuinbouw 2014–2020 bepaald.
 
 
 •
 Uit de energiemonitor blijkt dat de CO2-emissie fors is gedaald, door onder andere de positieve trends bij het gebruik van duurzame energie en energiebesparing. Zoals door aardwarmteprojecten en de implementatie van «Het Nieuwe Telen».
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Totale CO2-emissie glastuinbouw
 
 
 Circa 7,5 Mton1is CO2-emissieruimte conform CO2-convenant, zijnde het gemiddelde van de CO2-emissies van 2010 tot en met 2012.
 
 
 2013
 
 
 7,3 Mton
 
 
 5,7
 
 
 7,1 Mton2Abusievelijk was de raming voor 2014 van 7,3 Mton in de begroting doorgetrokken naar 2015, terwijl dit 7,1 Mton had moeten zijn.
 
 
 Publicatie in 2016
 
 
 LEI
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Energie-efficiency index voedings- en genotmiddelen-industrie (VGI)
 
 
 100%
 
 
 2005
 
 
 86%
 
 
 84%
 
 
 84%
 
 
 Publicatie in 2016
 
 
 RVO
 
 
 
 
 
 De ramingen 2014 en 2015 betreffen de maximale CO2-emissieruimtes van de glastuinbouw voor deze jaren. De realisatie ligt daar fors onder.
 De CO2-emissie van de glastuinbouw is in de periode van 2010–2014 met 30% afgenomen. De daling komt door krimp van het areaal, de gedaalde elektriciteitsopwekking door WKK en de positieve trends bij het gebruik van duurzame energie en energiebesparing. De inzet van duurzame energie versnelt, vooral door aardwarmteprojecten. Het energiegebruik per m2 daalt doordat energiebesparing het effect van intensivering (door bijvoorbeeld extra belichting) overtreft. Bron: LEI-WUR, Energiemonitor Nederlandse glastuinbouw 2014.
 De voedings- en genotmiddelenindustrie ligt qua energie-efficiency in 2014, evenals in 2013, circa 1,5% voor op de raming. Dit wijst op het belang dat deze sectoren hechten aan energie efficiency maatregelen.
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 
 •
 In 2015 is het verbod op wilde dieren in het circus in werking getreden. Verder is een verbod op zwanendriften gerealiseerd. Nieuw is verder dat voor de invoering van de 4 dagen-eis bij drachtige zeugen (in Europa is dat 28 dagen) een maatwerkaanpak is gestart. In de beleidsbrief dierenwelzijn (TK, 28 286, nr. 651) is de Tweede Kamer geïnformeerd over het dierenwelzijnsbeleid Het Besluit tot wijziging van het Besluit Houders van dieren is nog niet vastgesteld, waardoor een aantal voornemens uit de beleidsbrief nog niet is bestendigd. Om ook verdere stappen op Europees niveau te zetten, is samen met een aantal andere lidstaten position papers uitgebracht over transport en de verbetering van het welzijn van varkens.
 
 
 •
 In 2015 zijn de Centrale Commissie Dierproeven (CCD) en het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid (NCad) in functie getreden. Eind 2015 is de voortgangs-rapportage Plan van aanpak Dierproeven en alternatieven (TK, 32 336, nr. 42) naar de Tweede Kamer gestuurd. Het advies van de denktank Aanvullende financiering alternatieven voor dierproeven vormt hierin een cruciaal element. EZ neemt de ambitie van de denktank over om Nederland internationaal toongevend te laten worden op het gebied van humane proefdiervrije innovaties.
 
 
 •
 EZ heeft geïnvesteerd in preventie en het tijdig opsporen van besmettelijke dierziekten. Er zijn in 2015 geen uitbraken geweest van besmettelijke dierziekten. Het jaar stond in het teken van de nasleep van de hoogpathogene vogelgriep H5N8 uitbraken in 2014 (evaluatie en opvolging). Daarnaast zijn de overgenomen regelgeving en taken van de voormalig Productschappen ingebed in de EZ organisatie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 EU-OIE vrije status
 
 
 7
 
 
 2009
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 EU en OIE
 
 
 
 
 
 Deze indicator geeft het aantal ziekten weer, waarvoor Nederland een officiële EU en/of OIE dierziektevrije status heeft.
 Visserij
 
 
 •
 In februari 2015 heeft de Europese Commissie het Nederlandse Operationeel Programma 2014–2020 goedgekeurd.
 
 
 •
 In 2015 zijn twee regelingen opengesteld, de regeling jonge vissers en de regeling innovatieprojecten aanlandplicht.
 
 
 •
 Het jaar 2015 was ook het laatste jaar dat nog gebruik gemaakt kon worden van middelen uit het Europees Visserijfonds (EVF) programmaperiode 2007–2013 om deze doelen te bereiken.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum1Voorzorgniveaus zijn in de loop van de tijd aangepast. Oorspronkelijk was deze 205.000 ton voor schol en 41.000 ton voor tong.
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 1. Voorzorgsniveau schol
 
 
 230.000 ton
 
 
 2005
 
 
 803.308 ton
 
 
 735.330 ton
 
 
 901.694 ton
 
 
 ACOM
 
 
 
 
 2. Voorzorgsniveau tong
 
 
 37.000 ton
 
 
 2005
 
 
 40.570 ton
 
 
 48.151 ton
 
 
 41.137 ton
 
 
 ACOM
 
 
 
 
 
 ICES beschouwt sinds juni 2015 het bestand voor de Noordzee en voor het Skagerrak als één, hiermee is het totale bestand dus groter dan voorheen (was alleen Noordzee). De referentiewaarden zijn hiermee nog niet in overeenstemming gebracht.
 De referentiewaarde hier is overeenkomstig de minimale streefwaarde: het betreft de minimale omvang van een visbestand om de soort duurzaam in stand te houden. De realisatie van de voorzorgsniveaus voor tong en schol vertonen nog steeds een gunstige ontwikkeling. De realisatiecijfers voor 2015 betreffen voorlopige cijfers. Definitieve cijfers komen medio 2016 beschikbaar.
 Kennisontwikkeling en innovatie
 
 
 •
 Onderzoek is uitgevoerd voor de agenda's van de topsectoren Agri&Food, en Tuinbouw&Uitgangsmaterialen en voor beleidsontwikkeling en politieke besluitvorming in het groene domein. De accenten bij het onderzoek voor politieke besluitvorming lagen bij mest en mineralenbeleid, risico's van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen bij omwonenden en bijen. Binnen de Topsectoren is voortgang geboekt om maatschappelijke opgaven samen met het bedrijfsleven op te pakken. Voorbeelden zijn Publiek Private Samenwerkingen op het gebied van duurzame bodem, duurzame veehouderij, diergezondheid, voedselveiligheid en vergroening gewasbescherming.
 
 
 •
 Op basis van de nieuwe innovatieagenda’s 2016–2019 zijn nieuwe innovatiecontracten voor de periode 2016–2017 ondertekend (TK, 32 637, nr. 201).
 
 
 •
 In opdracht van EZ heeft de OESO het Nederlandse agrarische kennis- en innovatiesysteem (AKIS) gereviewd. Daaruit blijkt dat de Nederlandse AKIS op wereldniveau goed functioneert en daarmee bijdraagt aan concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens. Om die positie te behouden, heeft de OESO enkele aanbevelingen gedaan. De evaluatie en de beleidsreactie is in 2016 naar de Tweede Kamer gestuurd (TK, 34 284, nr. 7).
 
 
 •
 Uit de evaluaties van de Regeling Subsidie Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek over de periode 2008–2014 en het Kennisbasisprogramma 2011–2014 blijkt dat voldaan wordt aan de gestelde doelstellingen (TK, 34 000 XIII, 151).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Percentage innoverende agrarische bedrijven
 
 
 11,6%
 
 
 2006
 
 
 10%
 
 
 17,8%
 
 
 10%
 
 
 Publicatie in 2016
 
 
 LEI
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Aantal innovatienetwerken en bedrijfsprojecten groene sector gestart met bijdrage uit publieke middelen
 
 
 155
 
 
 131
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Bron: RVO.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: RVO
 
 
 In 2015 zijn er geen openstellingen geweest vanwege de overgang van het Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP2) per 1-1-2014 naar de provincies. Om die reden was en is er geen rijksbudget meer beschikbaar voor de Praktijknetwerken en Samenwerking bij Innovatie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 1. Vraagsturing van groen onderzoek door maatschappelijke actoren (beleid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties)
 
 
 80%
 
 
 2012
 
 
 >85%
 
 
 95%
 
 
 >80%
 
 
 Publicatie in 2016
 
 
 PROSU
 
 
 
 
 2. Kennisbenutting door beleid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
 
 
 85%
 
 
 2012
 
 
 >85%
 
 
 84%
 
 
 >85%
 
 
 Publicatie in 2016
 
 
 PROSU
 
 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 885.441
 
 
 
 
 696.112
 
 
 
 
 676.537
 
 
 
 
 729.130
 
 
 
 
 623.541
 
 
 
 
 658.062
 
 
 
 
 – 34.521
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 
 
 58.700
 
 
 43.374
 
 
 37.707
 
 
 28.537
 
 
 28.430
 
 
 131.869
 
 
 – 103.439
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 867.196
 
 
 
 
 613.752
 
 
 
 
 666.001
 
 
 
 
 660.124
 
 
 
 
 667.686
 
 
 
 
 585.628
 
 
 
 
 82.058
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 300.756
 
 
 
 
 99.065
 
 
 
 
 71.753
 
 
 
 
 78.379
 
 
 
 
 90.430
 
 
 
 
 53.904
 
 
 
 
 36.526
 
 
 
 
 
 
 Duurzame veehouderij
 
 
 
 
 27.131
 
 
 
 
 27.799
 
 
 
 
 16.241
 
 
 
 
 6.256
 
 
 
 
 14.088
 
 
 
 
 7.483
 
 
 
 
 6.605
 
 
 
 
 
 Investeringsregeling duurzame stallen
 
 
 18.760
 
 
 5.047
 
 
 10.565
 
 
 1.476
 
 
 7.663
 
 
 3.211
 
 
 4.452
 
 
 
 
 Kleine en grote netwerken POP-Nieuwe Uitdagingen
 
 
 476
 
 
 622
 
 
 459
 
 
 1.166
 
 
 1.742
 
 
 1.176
 
 
 566
 
 
 
 
 Regeling fijnstofmaatregelen
 
 
 309
 
 
 16.054
 
 
 
 1.491
 
 
 3.261
 
 
 1.820
 
 
 1.441
 
 
 
 
 Overig
 
 
 7.586
 
 
 6.076
 
 
 5.217
 
 
 2.123
 
 
 1.422
 
 
 1.276
 
 
 146
 
 
 
 
 
 Plantaardige productie
 
 
 
 
 14.768
 
 
 
 
 19.327
 
 
 
 
 15.396
 
 
 
 
 12.724
 
 
 
 
 9.562
 
 
 
 
 15.526
 
 
 
 
 – 5.964
 
 
 
 
 
 Duurzaamheids-investeringen Nieuwe Uitdagingen
 
 
 3.988
 
 
 3.855
 
 
 1.931
 
 
 2.068
 
 
 3.275
 
 
 4.975
 
 
 – 1.700
 
 
 
 
 Demoregeling Schoon en Zuinig
 
 
 2.225
 
 
 57
 
 
 709
 
 
 526
 
 
 911
 
 
 1.032
 
 
 – 121
 
 
 
 
 Investeringsregeling energiebesparing (IRE)
 
 
 
 
 
 
 
 
 401
 
 
 862
 
 
 113
 
 
 375
 
 
 – 262
 
 
 
 
 Marktintroductie energie innovaties (MEI)
 
 
 7.749
 
 
 12.577
 
 
 13.689
 
 
 8.642
 
 
 4.788
 
 
 8.749
 
 
 – 3.961
 
 
 
 
 Overig
 
 
 806
 
 
 2.838
 
 
 597
 
 
 626
 
 
 475
 
 
 395
 
 
 80
 
 
 
 
 
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 
 
 
 3.702
 
 
 
 
 2.518
 
 
 
 
 3.017
 
 
 
 
 4.820
 
 
 
 
 3.368
 
 
 
 
 2.008
 
 
 
 
 1.360
 
 
 
 
 
 Regeling in beslag genomen goederen
 
 
 3.702
 
 
 2.518
 
 
 3.017
 
 
 4.820
 
 
 3.368
 
 
 2.008
 
 
 1.360
 
 
 
 
 
 Visserij
 
 
 
 
 6.365
 
 
 
 
 8.549
 
 
 
 
 8.774
 
 
 
 
 5.416
 
 
 
 
 6.229
 
 
 
 
 7.483
 
 
 
 
 – 1.254
 
 
 
 
 
 Regelingen onder het nieuwe EFMZV
 
 
 
 
 
 
 5.017
 
 
 5.003
 
 
 14
 
 
 
 
 Overige (uitfinanciering regelingen onder EVF)
 
 
 6.365
 
 
 8.549
 
 
 8.774
 
 
 5.416
 
 
 1.212
 
 
 2.480
 
 
 – 1.268
 
 
 
 
 
 Agrarisch ondernemerschap
 
 
 
 
 9.220
 
 
 
 
 9.953
 
 
 
 
 9.785
 
 
 
 
 8.824
 
 
 
 
 9.496
 
 
 
 
 11.138
 
 
 
 
 – 1.642
 
 
 
 
 
 Flankerend beleid pelsdierhouders
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.006
 
 
 2.000
 
 
 6
 
 
 
 
 Brede weersverzekering
 
 
 1.876
 
 
 1.421
 
 
 1.471
 
 
 1.403
 
 
 3.550
 
 
 6.650
 
 
 – 3.100
 
 
 
 
 Investeringsregeling Jonge Agrariërs
 
 
 4.778
 
 
 3.945
 
 
 3.349
 
 
 2.235
 
 
 3.940
 
 
 2.488
 
 
 1.452
 
 
 
 
 Demoregeling proefprojecten Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
 
 
 1.862
 
 
 2.557
 
 
 2.019
 
 
 3.186
 
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 704
 
 
 30
 
 
 946
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Agrarische innovatie
 
 
 
 
 17.537
 
 
 
 
 10.373
 
 
 
 
 4.340
 
 
 
 
 2.091
 
 
 
 
 3.416
 
 
 
 
 2.997
 
 
 
 
 419
 
 
 
 
 
 Samenwerking POP Nieuwe uitdagingen
 
 
 149
 
 
 548
 
 
 591
 
 
 2.091
 
 
 1.978
 
 
 1.400
 
 
 578
 
 
 
 
 Overig
 
 
 15.388
 
 
 9.825
 
 
 3.749
 
 
 
 1.438
 
 
 1.597
 
 
 – 159
 
 
 
 
 
 Apurement
 
 
 
 
 52.033
 
 
 
 
 20.546
 
 
 
 
 12.269
 
 
 
 
 35.247
 
 
 
 
 11.799
 
 
 
 
 7.269
 
 
 
 
 4.530
 
 
 
 
 
 Regeling apurement
 
 
 52.033
 
 
 20.546
 
 
 12.269
 
 
 35.247
 
 
 11.799
 
 
 7.269
 
 
 4.530
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Storting interne begrotingsreserves
 
 
 
 
 170.000
 
 
 
 
 
 
 3.001
 
 
 
 
 32.472
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 32.472
 
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve landbouw
 
 
 
 
 
 2.511
 
 
 3.525
 
 
 0
 
 
 3.525
 
 
 
 
 Interne begrotingsreserve apurement
 
 
 170.000
 
 
 
 
 490
 
 
 28.947
 
 
 0
 
 
 28.947
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties 
 
 
 
 
 12.862
 
 
 
 
 10.500
 
 
 
 
 27.119
 
 
 
 
 27.191
 
 
 
 
 33.862
 
 
 
 
 22.500
 
 
 
 
 11.362
 
 
 
 
 
 Bijdrage begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
 
 
 1.450
 
 
 2.000
 
 
 3.000
 
 
 3.056
 
 
 3.008
 
 
 3.000
 
 
 8
 
 
 
 
 Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit
 
 
 11.412
 
 
 8.500
 
 
 24.119
 
 
 24.135
 
 
 28.347
 
 
 17.000
 
 
 11.347
 
 
 
 
 Garantstelling Marktintroductie Innovaties (GMI)
 
 
 
 
 
 
 2.507
 
 
 2.500
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 186.690
 
 
 
 
 151.569
 
 
 
 
 145.478
 
 
 
 
 156.959
 
 
 
 
 136.504
 
 
 
 
 134.903
 
 
 
 
 1.601
 
 
 
 
 
 Duurzame veehouderij
 
 
 4.555
 
 
 1.761
 
 
 8.463
 
 
 2.908
 
 
 4.282
 
 
 5.610
 
 
 – 1.328
 
 
 
 
 Mestbeleid
 
 
 5.410
 
 
 5.609
 
 
 6.539
 
 
 13.007
 
 
 9.161
 
 
 10.640
 
 
 – 1.479
 
 
 
 
 Plantaardige productie
 
 
 9.542
 
 
 3.934
 
 
 4.541
 
 
 5.334
 
 
 1.057
 
 
 1.739
 
 
 – 682
 
 
 
 
 Plantgezondheid
 
 
 5.357
 
 
 1.769
 
 
 2.500
 
 
 1.605
 
 
 1.758
 
 
 2.362
 
 
 – 604
 
 
 
 
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 
 13.006
 
 
 13.161
 
 
 10.011
 
 
 9.075
 
 
 8.044
 
 
 10.104
 
 
 – 2.060
 
 
 
 
 Voedselveiligheid- en kwaliteit
 
 
 15.371
 
 
 12.799
 
 
 7.137
 
 
 5.909
 
 
 3.820
 
 
 4.917
 
 
 – 1.097
 
 
 
 
 Voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid
 
 
 1.487
 
 
 5.753
 
 
 3.743
 
 
 4.382
 
 
 1.741
 
 
 3.745
 
 
 – 2.004
 
 
 
 
 Visserij
 
 
 6.805
 
 
 5.387
 
 
 1.923
 
 
 1.388
 
 
 3.398
 
 
 1.180
 
 
 2.218
 
 
 
 
 Agrarisch ondernemerschap
 
 
 4.671
 
 
 4.155
 
 
 4.655
 
 
 2.547
 
 
 2.849
 
 
 2.364
 
 
 485
 
 
 
 
 Agrarische innovatie en overig
 
 
 2.926
 
 
 4.877
 
 
 227
 
 
 522
 
 
 760
 
 
 500
 
 
 260
 
 
 
 
 Kennisontwikkeling en innovatie
 
 
 114.736
 
 
 92.364
 
 
 95.739
 
 
 110.282
 
 
 99.634
 
 
 91.742
 
 
 7.892
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 118.087
 
 
 
 
 117.704
 
 
 
 
 120.616
 
 
 
 
 105.610
 
 
 
 
 82.746
 
 
 
 
 86.883
 
 
 
 
 – 4.137
 
 
 
 
 
 Medebewind productschappen
 
 
 23.749
 
 
 20.354
 
 
 23.750
 
 
 25.477
 
 
 4.774
 
 
 7.333
 
 
 – 2.559
 
 
 
 
 Dienst Landbouwkundig Onderzoek
 
 
 94.338
 
 
 95.027
 
 
 94.819
 
 
 77.341
 
 
 75.221
 
 
 75.816
 
 
 – 595
 
 
 
 
 ZonMW/dierproeven
 
 
 
 
 
 
 
 1.880
 
 
 – 1.880
 
 
 
 
 College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden
 
 
 
 2.323
 
 
 2.047
 
 
 2.792
 
 
 2.751
 
 
 1.037
 
 
 1.714
 
 
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 
 
 
 
 
 
 817
 
 
 – 817
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
 
 
 
 
 3.500
 
 
 
 
 4.200
 
 
 
 
 5.577
 
 
 
 
 3.145
 
 
 
 
 14.064
 
 
 
 
 3.972
 
 
 
 
 10.092
 
 
 
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 3.500
 
 
 4.200
 
 
 5.577
 
 
 3.145
 
 
 14.064
 
 
 3.972
 
 
 10.092
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 12.615
 
 
 
 
 10.647
 
 
 
 
 10.519
 
 
 
 
 8.672
 
 
 
 
 1.847
 
 
 
 
 
 UNEP, FAO en overige contributies
 
 
 
 
 12.615
 
 
 10.647
 
 
 10.519
 
 
 8.672
 
 
 1.847
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 245.301
 
 
 
 
 230.714
 
 
 
 
 282.843
 
 
 
 
 278.193
 
 
 
 
 299.561
 
 
 
 
 274.794
 
 
 
 
 24.767
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 136.926
 
 
 125.039
 
 
 144.817
 
 
 130.740
 
 
 141.829
 
 
 129.706
 
 
 12.123
 
 
 
 
 Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland
 
 
 96.595
 
 
 98.992
 
 
 129.197
 
 
 138.948
 
 
 149.999
 
 
 136.932
 
 
 13.067
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 365
 
 
 255
 
 
 221
 
 
 222
 
 
 
 1.121
 
 
 – 1.121
 
 
 
 
 Rijksrederij
 
 
 11.415
 
 
 6.428
 
 
 8.608
 
 
 8.283
 
 
 7.733
 
 
 7.035
 
 
 698
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 306.938
 
 
 
 
 302.615
 
 
 
 
 329.393
 
 
 
 
 357.416
 
 
 
 
 123.539
 
 
 
 
 313.058
 
 
 
 
 – 189.519
 
 
 
 
 
 Agroketens
 
 
 
 
 
 3.430
 
 
 267
 
 
 
 267
 
 
 
 
 Mestbeleid
 
 
 5.617
 
 
 5.990
 
 
 6.324
 
 
 5.884
 
 
 3.324
 
 
 7.209
 
 
 – 3.885
 
 
 
 
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 
 788
 
 
 385
 
 
 8.760
 
 
 3.327
 
 
 2.399
 
 
 500
 
 
 1.899
 
 
 
 
 Plant- en diergezondheid
 
 
 
 
 
 605
 
 
 328
 
 
 
 328
 
 
 
 
 Voedselveiligheid en kwaliteit
 
 
 4.293
 
 
 2.812
 
 
 288
 
 
 94
 
 
 46
 
 
 430
 
 
 – 384
 
 
 
 
 Voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid
 
 
 258.113
 
 
 254.252
 
 
 279.244
 
 
 228.287
 
 
 40.697
 
 
 259.170
 
 
 – 218.473
 
 
 
 
 Visserij
 
 
 6.512
 
 
 7.449
 
 
 6.265
 
 
 8.891
 
 
 9.154
 
 
 4.993
 
 
 4.161
 
 
 
 
 Agrarische innovatie en overig
 
 
 6.268
 
 
 5.279
 
 
 671
 
 
 707
 
 
 1.832
 
 
 
 1.832
 
 
 
 
 Kennisontwikkeling en innovatie
 
 
 10.280
 
 
 14.760
 
 
 15.902
 
 
 20.177
 
 
 13.617
 
 
 12.363
 
 
 1.254
 
 
 
 
 Garanties (provisies)
 
 
 3.359
 
 
 1.162
 
 
 2.300
 
 
 2.004
 
 
 1.696
 
 
 1.800
 
 
 – 104
 
 
 
 
 Agentschappen
 
 
 
 
 
 485
 
 
 483
 
 
 15
 
 
 5.689
 
 
 0
 
 
 5.689
 
 
 
 
 Onttrekking begrotingsreserves
 
 
 11.709
 
 
 10.041
 
 
 9.156
 
 
 83.995
 
 
 44.490
 
 
 26.593
 
 
 17.897
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 De lagere verplichtingen van € 18,7 mln houden onder meer verband met uitgaventaakstellingen voor 2016.
 Toelichting op de uitgaven
 Subsidies
 Duurzame veehouderij
 De hogere realisatie op de post «Investeringsregeling duurzame stallen» ad. € 4,5 mln betreffen met name de hogere uitgaven voor de Regeling duurzame stallen Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) ad. € 3,8 mln. De reden is dat ten tijde van de opstelling ontwerpbegroting 2015 nog niet de laatste prognoses voor uitfinanciering van de aangegane verplichtingen bekend waren. Daarnaast is sprake van hogere uitgaven voor subsidies Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij (UDV) ad. € 0,5 mln.
 Plantaardige productie
 Dit onderdeel laat een lagere realisatie (€ 6,0 mln) zien, op de onderdelen duurzaamheidsinvesteringen nieuwe uitdagingen en marktintroductie energie innovaties (MEI). Lagere uitgaven bij de MEI houden deels verband met het overhevelen van het onderzoeksdeel van het budget naar het opdrachtenbudget voor kennisontwikkeling en innovatie. Verder zijn er geen nieuwe openstellingen geweest.
 Agrarisch ondernemerschap
 In 2015 is de brede weersverzekering met 50% gegroeid naar 1.200 deelnemers. In 2015 viel de subsidieregeling voor het eerst onder het kader van het Plattelands Ontwikkelings Programma (POP3). Een deel van de regeling krijgt daarmee Europese cofinanciering. Er is minder (€ 3,1 mln) uitgegeven omdat niet het gehele budget voor de regeling nodig was. Tevens is meer in Brussel gedeclareerd dan oorspronkelijk begroot om toekomstige onderuitputting van Europese middelen te voorkomen.
 Apurement
 De realisatie houdt verband met door de Europese Commissie opgelegde correcties op ingediende declaraties. Dit is vooraf niet in te schatten. De correcties hebben met name betrekking gehad op Financieringsinstrument voor de Oriëntatie van de Visserij (FIOV) over de periode 2000–2006 € 4,5 mln, de randvoorwaarden (cross compliance) op het domein van dierenwelzijn, diergezondheid en milieu € 6 mln en overschrijding van de betaaltermijn voor de GMO-regeling groenten en fruit € 1,3 mln.
 Toelichting op de interne begrotingsreserves
 Interne begrotingsreserve Landbouw
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 33.249
 
 
 
 
 + bijschrijving rente
 
 
 0
 
 
 
 
 + storting voor uitfinanciering regeling Marktintroductie Energie Innovaties (MEI)
 
 
 868
 
 
 
 
 + storting voor uitfinanciering diverse regelingen gefinancierd met PAS-middelen
 
 
 2.657
 
 
 
 
 – onttrekking voor betaling diverse regelingen
 
 
 3.900
 
 
 
 
 – onttrekking voor betaling diverse projecten
 
 
 7.094
 
 
 
 
 – onttrekking voor Ctgb
 
 
 908
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 24.872
 
 
 
 
 
 Toelichting op de stortingen
 De uitfinanciering van de openstellingen van de regeling loopt ook de komende jaren nog door. Om kasbudget beschikbaar te houden voor de betalingen op de openstellingen, is het niet gebruikte kasbudget in de reserve landbouw gestort.
 Toelichting op de onttrekkingen
 In het verleden zijn bedragen in de reserve gestort om de uitfinanciering op diverse regelingen en projecten te kunnen financieren. In 2015 zijn daarvoor bedragen aan de reserve onttrokken. Het gaat daarbij om onder andere de duurzame stallen, investeringsregeling Jonge Agrariërs, regeling Fijnstofmaatregelen en de uitvoering van diverse projecten op het gebied van intensieve veehouderij. Op het budget voor College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) is een jaarlijks tekort. De onttrekking uit de reserve heeft tot doel dit tekort voor 2015 te dekken.
 Interne begrotingsreserve Visserij
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 13.425
 
 
 
 
 + bijschrijving rente
 
 
 0
 
 
 
 
 + storting voor subsidieregelingen onder EFMZV
 
 
 5.017
 
 
 
 
 – onttrekking voor subsidieregelingen onder EVF as 1
 
 
 92
 
 
 
 
 – onttrekking voor subsidieregelingen onder EVF as 2
 
 
 199
 
 
 
 
 – onttrekking voor subsidieregelingen onder EVF as 3
 
 
 920
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 17.231
 
 
 
 
 
 Toelichting op de stortingen en onttrekkingen
 Voor de cofinanciering van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) is een bedrag van € 5 mln gestort omdat voor de opengestelde regelingen nog geen uitgaven zijn gedaan.
 Er is € 1,2 mln onttrokken aan de interne begrotingsreserve Visserij om de nationale cofinanciering van het Europees Visserijfonds (EVF) aan te vullen.
 Interne begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 41.290
 
 
 
 
 + bijschrijving rente
 
 
 0
 
 
 
 
 + storting voor flankerend beleid pelsdierhouderij
 
 
 2.006
 
 
 
 
 + storting voor dekking verliesdeclaraties
 
 
 5.516
 
 
 
 
 – onttrekking
 
 
 26.650
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 22.162
 
 
 
 
 
 Toelichting op de stortingen
 Deze reserve is bedoeld om de verliesdeclaraties te betalen voor afgegeven garantiestellingen aan banken waarmee innovatieve en duurzame investeringen in de landbouw en visserij worden gefaciliteerd. Hiervoor is een reguliere storting gedaan van 3 mln. Daarnaast is een bedrag van € 2,5 mln gestort voor verliesdeclaraties voor de garantstelling voor marktintroductie van innovaties binnen het plattelandsontwikkelingsprogramma. Deze regeling is in 2015 nog niet opengesteld. Tenslotte is de jaarlijkse storting van € 2 mln gedaan die benodigd is voor het flankerend beleid bij het verbod op de pelsdierhouderij (amendement van Gerven/Dijsselbloem, TK, 2010–2011, 32 609 XIII, nr 4).
 Toelichting op de onttrekkingen
 Ook in 2015 hebben de banken als gevolg van de economische crisis en de verzwakte structuur van de sector met veel faillissementen in met name de glastuinbouw verliesdeclaraties op grond van de borgstelling ingediend. Dekking van deze hogere uitgaven heeft plaatsgevonden uit de reserve Borgstellingsfaciliteit.
 Garantstelling Landbouwondernemingen Werkkapitaal (GLOW)
 In december 2014 heeft de Staatssecretaris de garantstelling voor werkkapitaal gepubliceerd en opengesteld, als vangnetmaatregel in verband met de Russische boycot van agrarische producten (augustus 2014). In het voorjaar 2015 is gebleken dat de banken met de al bestaande producten en instrumenten in staat waren om in de kern gezonde bedrijven adequaat te ondersteunen. De regeling is per 31-12-2015 afgelopen.
 Garantstelling Marktintroductie Innovaties
 In 2015 heeft de Europese Commissie goedkeuring gegeven aan de garantstelling voor marktintroductie van innovaties binnen het nationale plattelandsontwikkelingsprogramma. Ten behoeve van de openstelling is de regeling in concept uitgewerkt en de uitvoering door RVO voorbereid. Eind 2015 is het overleg met de banken over de regeling nog niet afgerond.
 Interne begrotingsreserve apurement
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 150.304
 
 
 
 
 + storting
 
 
 28.947
 
 
 
 
 – onttrekking
 
 
 4.727
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 174.524
 
 
 
 
 
 De reserve is bestemd voor door de Europese Commissie opgelegde correctievoorstellen op ingediende declaraties. De storting houdt verband met het door het Europese Hof nietig verklaarde besluit van de EC voor de correctie van de regeling aardappelzetmeel van ruim € 28 mln. De EC heeft dit bedrag in 2015 terugbetaald. Voor de periode 2007–2009 heeft de EC in juni 2014 een correctievoorstel opgelegd van € 72 mln voor het dossier GMO Groeten en Fruit. EZ is naar het Bemiddelingsorgaan gegaan en heeft geadviseerd het correctievoorstel substantieel lager vast te stellen. Het definitieve besluit van de EC bedraagt € 50,8 mln. Dit bedrag zal Nederland naar verwachting in 2016 betalen ten laste van de interne reserve apurement.
 Garanties
 Verliesdeclaratie Borgstellingsfaciliteit
 De hogere uitgaven hangen samen met de in 2015 voortdurende economische crisis waardoor banken een omvangrijk beroep hebben gedaan op de garantieregeling landbouw en landbouw plus. Dekking van deze hogere uitgaven heeft plaatsgevonden uit de reserve Borgstellingsfaciliteit.
 Opdrachten
 Kennisontwikkeling en Innovatie
 De € 7,9 mln hogere uitgavenrealisatie op Kennisontwikkeling en Innovatie betreft additionele projectbudgetten voor de DLO-onderzoeksprogrammering. Hiervan is € 1,9 mln besteed aan Voedselzekerheidsprojecten via het Ministerie van Buitenlandse zaken/Ontwikkelingsamenwerking in Afghanistan.
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 Het budget voor ZonMW/dierproeven is overgeheveld naar het Ministerie van VWS om mee te nemen in de programmering ZonMW en wordt derhalve daar verantwoord.
 Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
 De bijdrage aan het Diergezondheidsfonds (DGF) valt totaal € 10 mln hoger uit. De reden is dat EZ genoodzaakt is om een aantal uitgaven voor te financieren. Deze uitgaven komen voort uit een verandering van systematiek. De PBO’s zijn met ingang van ultimo 2015 opgeheven en EZ heeft een aantal taken overgenomen. EZ legt voor deze en andere DGF-taken op basis van de Gezonds- en welzijnszijnswet voor dieren (Gwwd) bij de sector heffingen op. In deze heffingen zitten echter nog niet alle kosten verwerkt die op basis van het DGF convenant aan de sector toegerekend kunnen worden. Bovendien moeten de uitgaven die voor cofinanciering door Europa in aanmerking komen, eerst door EZ betaald worden. Een deel van de overschrijding wordt gecompenseerd door de onderuitputting bij de post opdrachten Diergezondheid, voor de basismonitoring door de Gezondheidsdienst voor Dieren, die nu betaald is vanuit het DGF en begroot stond onder opdrachten Diergezondheid.
 Bijdragen aan agentschappen
 De NVWA stevende in 2015 af op een negatief exploitatieresultaat. Daardoor dreigde het eigen vermogen van de NVWA negatief te worden. EZ streeft naar een gezond eigen vermogen voor de NVWA, dat voldoende buffer vormt om toekomstige (onvoorziene) tegenvallers te kunnen opvangen. Daartoe is in 2015 € 12,1 mln toegevoegd aan het eigen vermogen van de NVWA.
 
 
 
 17
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 Algemene doelstelling
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit. Hierbij streeft het Ministerie van Economische Zaken naar:
 
 
 •
 Voldoende gekwalificeerde beroepsbeoefenaren voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte.
 
 
 •
 Vergroten van de kennisverspreiding en -benutting voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte.
 
 
 Hiermee draagt groen onderwijs bij aan de doelstellingen van de artikelen 16 (Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens) en 18 (Natuur en regio).
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van EZ is verantwoordelijk voor:
 Voldoende gekwalificeerde beroepsbeoefenaren voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte.
 
 Stimuleren
 
 
 •
 Stimuleren van een hoog kwaliteitsniveau van onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.
 
 
 •
 Stimuleren van voorwaarden om te voldoen aan de vervangingsvraag en de transitie naar een groene economie. Afspraken maken met instellingen over bevorderen doorstroom, verminderen aantal voortijdige schoolverlaters, leven lang leren door om- her- en bijscholing, aanspreken van nieuwe groepen, in het bijzonder in de (rand)stedelijke omgeving.
 
 
 •
 Stimuleren, in overleg met de instellingen, van ondernemerschap en internationalisering waardoor leerlingen na afronding van hun opleiding een basis hebben voor de start van een eigen bedrijf in het groene domein.
 
 
 
 
 Regisseren
 
 
 •
 Mede met instellingen en het bedrijfsleven zorgdragen voor het versterken van kwalificerende functies binnen het domein voedsel, natuur en leefomgeving van het groen (voorbereidend) beroepsonderwijs en de kennisverspreiding en ondersteunende functies binnen de groene kennisinfrastructuur.
 
 
 
 
 Financieren
 
 
 •
 De groene instellingen functioneren binnen het wettelijk stelsel dat voor het gehele onderwijs geldt. Naast de basisbekostiging ontvangen de scholen stimuleringsbijdragen om zich te verbinden met het bedrijfsleven en de groene kennisinfrastructuur (zie onderstaand).
 
 
 
 Kennisverspreiding en -benutting voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte (natuur en groene leefomgeving), onder meer door actieve inzet van het groen onderwijs.
 
 Stimuleren
 
 
 •
 Stimuleren van de vorming van vraaggestuurde landelijke Centra voor Innovatief Vakmanschap (CIV) en Centers of Expertise (CoE) op een achttal expertisethema’s: Biobased Economy, Greenports, Agrodier, Food, Open teelten, Natuur en groene Leefomgeving, Agri&Food en Tuinbouw en uitgangsmaterialen. Daarbij worden slimme verbindingen gemaakt tussen regionaal opererende organisaties en wordt landelijke afstemming gezocht tussen onderwijs, regionaal Midden- en Kleinbedrijf (MKB), maatschappelijke organisaties en lagere overheden (stimuleren van de gouden driehoek in de groene sector). Belangrijke speerpunten zijn het opleiden van talent dat aansluit bij de innovatieopgaven van ondernemers, zwaartepuntvorming, stimuleren van ondernemerschap en excellent praktijkgericht onderzoek samen met bedrijfsleven.
 
 
 •
 Stimuleren van beter ondersteunen van het innovatief vermogen van het MKB door het instrument van groene plus lectoraten in het groene HBO meer vraaggestuurd in te zetten voor kennisvragen vanuit het MKB.
 
 
 •
 Stimuleren van activiteiten gericht op het verspreiden, doorstromen en benutten van kennis voor doelgroepen die deelnemen aan de Nederlandse samenleving.
 
 
 •
 Stimuleren van educatieve activiteiten (sociaal leren) voor een groene economie (Duurzaam Door).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2011
 
 
 2013
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Adequaat aanbod aan de vraag op de arbeidsmarkt.
 
 
 1%
 
 
 52%
 
 
 85%
 
 
 
 
 
 Bron: The Research Centre for Education and the Labour Market (ROA)
 
 
 Toelichting: Adequaat aanbod wordt gemeten door middel van de Indicator Toekomstige Knelpunten in de Personeelsvoorziening naar Beroep (ITKB). Resultaten worden tweejaarlijks gepubliceerd.
 Beleidsconclusies
 De onderstaande beleidsconclusies geven een kernachtig beeld van de belangrijkste programma-uitgaven en de belangrijkste resultaten van het beleid in 2015.
 Algemeen
 De Kamer is met de brief Sectoronderwijs (TK, 34 284, nr.1) en de brief Reactie kabinet op het rapport van Berenschot «Scenario’s bekostiging AOC’s» (TK, 34 284, nr.4) geïnformeerd over de uitkomsten van een aantal onderzoeksporen die in 2015 zijn afgerond. Het gaat hierbij om de bekostiging tussen EZ en OCW gefinancierd onderwijs en de invulling van de stelselrol EZ richting het Groen onderwijs. Voornaamste beleidsconclusies zijn:
 
 
 •
 De taakstelling van € 33 mln vanaf 2016 als gevolg van het Regeerakkoord Rutte II wordt binnen de groene onderwijskolom taakstellend ingevuld met structuurverbeteringen gericht op vernieuwing van het Groen onderwijsmodel. Hiervoor wordt een meerjarige strategische ontwikkelagenda opgesteld in 2016.
 
 
 •
 De vakinhoudelijke sturing op het Groen onderwijs wordt vanuit EZ versterkt en OCW gaat het stelselbeleid meer laten aansluiten op sectorale behoeften.
 
 
 Kennisverspreiding, benutting en doorstroming
 
 
 •
 De voortgang van vier Centres of Expertise (CoE) in het hoger beroepsonderwijs (HBO) op de thema’s Food, Greenports, Agrodier en Open Teelten zijn in 2015, tijdens de «Midterm review», positief beoordeeld door Reviewcommissie Hoger Onderwijs en Onderzoek. De commissie geeft aan dat de vier CoE een solide basis hebben gelegd en voldoende voortgang hebben geboekt die vertrouwen biedt voor een duurzame financiële en inhoudelijke zelfstandige publiek-private samenwerking in 2016 en verder.
 
 
 •
 In 2015 zijn een zevental nieuwe (groene plus) lectoraten van start gegaan op de thema’s biomimicry, bijengezondheid, responsief onderwijs, gezonde & duurzame voeding en welvaartsziekten, nieuwe business modellen, sociale innovatie en vitale agribusiness.
 
 
 •
 Verschillende instrumenten zijn ingezet om kennisdoorstroming, -verspreiding en -benutting te stimuleren waaronder Wageningen UR Knowledge Share (WURKS), Beleidsondersteunend Onderzoek Groen Onderwijs (BOGO) en Groen KennisNet (GKN). Er zijn vele tastbare producten ontwikkeld zoals lesmateriaal, vernieuwing curricula, masterclasses en cursussen voor docenten. De producten zijn in gebruik genomen door het groene onderwijs.
 
 
 DuurzaamDoor
 
 
 •
 In 2015 zijn landelijk onderwijsnetwerken onderhouden in het primair onderwijs (PO), voortgezet onderwijs (VO), middelbaar beroepsonderwijs (MBO) en hoger onderwijs (HO) die elk jaarconferenties, publicaties en professionaliseringstrainingen voor docenten hebben georganiseerd. Kennis en lesmaterialen zijn gedeeld via het ICT systeem «Groen Gelinkt». Het Groen onderwijs is betrokken via ambitie van «Voorop in de vergroening» waarin alle scholen inmiddels het ECO-school» label hebben verworven. Aan het onderwijsproces Onderwijs2032 is een «White paper Natuur, Milieu en Duurzaamheid» aangeboden namens 50 veldpartijen en samen met het Ministerie van I&M is een onderzoek «Duurzaamheid in het onderwijs» uitgevoerd door Het Groene Brein en aangeboden aan de Tweede Kamer (TK, 20 487, nrs. 49 en 50).
 
 
 •
 In de provincies zijn in 2015 circa 70 grotere en kleinere projecten tot stand gekomen op lokaal/regionaal niveau op dossiers groen en de stad, energie, klimaat, afval, integrale gebiedsontwikkeling, water, productie en consumptie en maatschappelijk verantwoord ondernemen.
 
 
 MeerjarenInvesteringsProgramma’s 2013–2015
 
 
 •
 Door het Groen onderwijs is geïnvesteerd in de thema’s versterking kennisinfrastructuur, doelmatigheid opleidingsaanbod, versterken authentiek leren en inhoudelijke vernieuwing van opleidingen. Binnen deze thema’s hebben alle instellingen eigen concrete strategische accenten gelegd.
 
 
 Internationaal
 
 
 •
 Binnen het Borderless Network vindt samenwerking plaats tussen overheid, bedrijfsleven en groene kennisinstellingen binnen het thema internationalisering. In 2015 is er op basis van een bestuurlijk vastgestelde notitie verder gewerkt aan vastgestelde doelstellingen. EZ faciliteerde verschillende acties om deze doelstellingen te bereiken.
 
 
 •
 De kennisinstellingen maakten zichtbaar waar ze internationaal actief zijn in samenwerking met elkaar, de overheid en het bedrijfsleven. Hiervoor is landenkaart fase 1 ontwikkeld: http://www.wageningenur.nl/nl/Onderzoek-Resultaten/projectenkaart.htm en http://goo.gl/21vshb.
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 792.820
 
 
 
 
 805.094
 
 
 
 
 840.206
 
 
 
 
 862.305
 
 
 
 
 827.516
 
 
 
 
 891.348
 
 
 
 
 – 63.832
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 775.377
 
 
 
 
 788.384
 
 
 
 
 817.433
 
 
 
 
 807.497
 
 
 
 
 843.384
 
 
 
 
 839.465
 
 
 
 
 3.919
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 
 
 83
 
 
 
 
 
 55
 
 
 
 
 
 55
 
 
 
 
 
 Schatkistbankieren
 
 
 
 
 83
 
 
 
 55
 
 
 
 55
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 685.539
 
 
 
 
 704.293
 
 
 
 
 733.507
 
 
 
 
 739.107
 
 
 
 
 780.769
 
 
 
 
 763.092
 
 
 
 
 17.677
 
 
 
 
 
 WO-groen
 
 
 162.177
 
 
 165.535
 
 
 168.174
 
 
 169.299
 
 
 174.610
 
 
 181.531
 
 
 – 6.921
 
 
 
 
 HBO-groen
 
 
 67.472
 
 
 78.137
 
 
 79.472
 
 
 84.478
 
 
 90.568
 
 
 87.188
 
 
 3.380
 
 
 
 
 MBO-groen
 
 
 146.364
 
 
 152.130
 
 
 158.744
 
 
 153.186
 
 
 181.919
 
 
 170.347
 
 
 11.572
 
 
 
 
 Voorbereidende en Ondersteunende Activiteiten (VOA)
 
 
 11.364
 
 
 11.813
 
 
 13.933
 
 
 12.733
 
 
 
 
 
 
 
 Wachtgelden
 
 
 12.333
 
 
 13.152
 
 
 13.545
 
 
 13.966
 
 
 13.991
 
 
 13.673
 
 
 318
 
 
 
 
 VMBO-groen
 
 
 278.649
 
 
 276.313
 
 
 291.009
 
 
 297.706
 
 
 316.547
 
 
 305.717
 
 
 10.830
 
 
 
 
 Aequor
 
 
 7.180
 
 
 7.213
 
 
 8.630
 
 
 7.739
 
 
 3.134
 
 
 4.636
 
 
 – 1.502
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 83.889
 
 
 
 
 79.481
 
 
 
 
 82.205
 
 
 
 
 66.194
 
 
 
 
 60.695
 
 
 
 
 74.524
 
 
 
 
 – 13.829
 
 
 
 
 
 Aansturing collectieve ondersteuning
 
 
 5.545
 
 
 5.074
 
 
 5.404
 
 
 3.325
 
 
 5.875
 
 
 4.039
 
 
 1.836
 
 
 
 
 School als Kenniscentrum
 
 
 30.522
 
 
 26.755
 
 
 27.872
 
 
 23.851
 
 
 21.962
 
 
 31.383
 
 
 – 9.421
 
 
 
 
 Kennisverspreiding en innovatie groen onderwijs
 
 
 5.567
 
 
 5.665
 
 
 1.991
 
 
 2.044
 
 
 1.523
 
 
 713
 
 
 810
 
 
 
 
 Aanvullende onderwijssubsidies
 
 
 34.634
 
 
 32.809
 
 
 41.150
 
 
 33.272
 
 
 27.106
 
 
 33.705
 
 
 – 6.599
 
 
 
 
 Ontwikkeling en beheer natuurkwaliteit
 
 
 2.671
 
 
 1.655
 
 
 2.857
 
 
 2.435
 
 
 1.429
 
 
 1.500
 
 
 – 71
 
 
 
 
 Educatie
 
 
 4.950
 
 
 7.523
 
 
 2.931
 
 
 1.267
 
 
 2.800
 
 
 3.184
 
 
 – 384
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 5.949
 
 
 
 
 4.610
 
 
 
 
 1.638
 
 
 
 
 646
 
 
 
 
 628
 
 
 
 
 612
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 
 Kennisverspreidingsprojecten
 
 
 5.949
 
 
 4.610
 
 
 1.638
 
 
 646
 
 
 628
 
 
 612
 
 
 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 1.550
 
 
 
 
 1.237
 
 
 
 
 1.237
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 RVO
 
 
 
 
 
 1.550
 
 
 1.237
 
 
 1.237
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 368
 
 
 
 
 5.154
 
 
 
 
 3.910
 
 
 
 
 231
 
 
 
 
 243
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 168
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 De beschikbare € 50 mln voor schatkistbankieren van groene onderwijsinstellingen hoefde niet te worden aangesproken. Verplichtingen voor subsidies met uitgaven 2015 waren al grotendeels meerjarig in voorgaande jaren aangegaan. Vanwege het wegvallen van de groene plus subsidies ingaande 2016 werden er in beperktere mate nieuwe verplichtingen aangegaan.
 Toelichting op de uitgaven
 Bekostiging
 De € 6,9 mln lagere uitgavenrealisatie op de bekostiging WO-groen heeft met name de volgende oorzaken:
 
 
 •
 € 6,6 mln van de middelen in 2014 beschikbaar gekomen door het amendement Harbers-Koolmees werd verdeeld over de andere bekostigingsinstrumenten.
 
 
 •
 € 2,2 mln is overgeboekt naar OCW ten behoeve van het zwaartekrachtprogramma.
 
 
 •
 De uitgaven werden € 1,9 mln hoger als gevolg van loon- en prijsbijstelling.
 
 
 De € 3,4 mln hogere uitgavenrealisatie op de bekostiging HBO-groen heeft de volgende oorzaken:
 
 
 •
 € 2 mln betreft een herverdeling van middelen in 2014 beschikbaar gekomen door het amendement Harbers-Koolmees om de tekorten groen onderwijs ongedaan te maken.
 
 
 •
 De uitgaven werden € 1,4 mln hoger als gevolg van loon- en prijsbijstelling.
 
 
 De € 11,6 mln hogere uitgavenrealisatie op de bekostiging MBO-groen heeft de volgende oorzaken:
 
 
 •
 € 2,7 mln betreft een herverdeling van middelen in 2014 beschikbaar gekomen door het amendement Harbers-Koolmees om de tekorten groen onderwijs ongedaan te maken.
 
 
 •
 € 2 mln is in aanvulling op het amendement gevonden binnen de begroting van EZ.
 
 
 •
 € 4,4 mln betreft het beschikbaar stellen in 2015 van de middelen praktijkleren primaire sectoren via de bekostiging.
 
 
 •
 € 0,2 mln is via OCW beschikbaar gekomen voor de Regeerakkoordmaatregel extra onderwijstijd.
 
 
 •
 € 2,3 mln is toegevoegd voor loon- en prijsbijstelling.
 
 
 De € 10,8 mln hogere uitgavenrealisatie op de bekostiging VMBO-groen heeft de volgende oorzaken:
 
 
 •
 € 3,3 mln is een gevolg van hogere te bekostigen aantallen.
 
 
 •
 € 3 mln betreft een herverdeling van middelen in 2014 beschikbaar gekomen door het amendement Harbers-Koolmees en de aanvulling Staatssecretaris EZ om de tekorten groen onderwijs ongedaan te maken.
 
 
 •
 € 4,5 mln is toegevoegd voor loon- en prijsbijstelling.
 
 
 De € 1,5 mln lagere uitgaven voor Aequor is een gevolg van overboeking van € 1,5 mln naar OCW ten behoeve van Samenwerking beroepsonderwijs bedrijfsleven (SBB).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instrument
 
 
 Type studenten/ getuigschriften/ promoties
 
 
 Aantallen
 
 
 Prijs
 
 
 Bedrag
 € 1.000
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 Inschrijvingen
 
 
 5.463
 
 
 5.458
 
 
 29.817
 
 
 
 
 
 WO-groen
 
 
 Graden Bachelor
 
 
 843
 
 
 8.616
 
 
 7.264
 
 
 
 
 
 
 Graden Master
 
 
 892
 
 
 11.774
 
 
 10.503
 
 
 
 
 
 
 Promoties
 
 
 273
 
 
 97.119
 
 
 26.514
 
 
 
 
 
 
 Vaste componenten
 
 
 
 
 100.512
 
 
 174.610
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 Inschrijvingen hoog
 
 
 7.839
 
 
 6.770
 
 
 53.074
 
 
 
 
 
 HBO-groen
 
 
 Graden hoog
 
 
 1.240
 
 
 6.770
 
 
 8.395
 
 
 
 
 
 
 Vaste componenten
 
 
 
 
 29.099
 
 
 90.568
 
 
 
 
 Bekostiging MBO-groen
 
 
 Studenten beroeps-opleidende leerweg
 
 
 19.112
 
 
 7.489
 
 
 143.134
 
 
 
 
 
 
 studenten beroeps-begeleidende leerweg
 
 
 8.835
 
 
 4.390
 
 
 38.785
 
 
 181.919
 
 
 
 
 Wachtgelden
 
 
 Vaste component
 
 
 
 
 
 13.991
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 Leerlingen VMBO/VBO
 
 
 21.000
 
 
 7.423
 
 
 155.883
 
 
 
 
 
 VMBO-groen
 
 
 Leerlingen VMBO/LWOO
 
 
 14.300
 
 
 11.235
 
 
 160.664
 
 
 316.547
 
 
 
 
 Aequor
 
 
 Vaste component
 
 
 
 
 
 3.134
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 780.769
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 De € 9,4 mln lagere uitgavenrealisatie op School als Kenniscentrum heeft de volgende oorzaken:
 
 
 •
 € 1,8 mln is uitgezet op aansturing collectieve ondersteuning.
 
 
 •
 € 4,4 mln praktijkleren primaire sectoren is uitgezet via bekostiging MBO.
 
 
 •
 € 3,2 mln is veroorzaakt door vertraging van projecten Regeling praktijkleren en groene plus. De vertraging leidt tot uitgaven in 2016.
 
 
 De € 6,6 mln lagere uitgavenrealisatie op aanvullende onderwijssubsidies is veroorzaakt door vertraging van projecten Regeling praktijkleren en groene plus. De vertraging leidt tot uitgaven in de jaren 2016 tot en met 2019.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 % afgestudeerden dat minimaal werkt op niveau van opleiding
 
 
 71%
 
 
 72%
 
 
 70%
 
 
 71%
 
 
 Nog niet bekend
 
 
 
 
 
 Bron: The Research Centre for Education and the Labour Market (ROA)
 
 
 Gegevens over 2015 komen in augustus 2016 beschikbaar. Waarde is een gemiddelde van het cijfer voor niveau 4 van de Beroepsopleidende leerweg (BOL 4) en HBO in het groen onderwijs.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteitsniveau groen onderwijs
 
 
 82%
 
 
 83%
 
 
 88%
 
 
 89%
 
 
 90%
 
 
 
 
 
 Bron: Inspectie voor het onderwijs
 
 
 De inspectie voor het onderwijs bepaalt periodiek op basis van meerdere gestandaardiseerde criteria welk percentage groene scholen voldoende kwaliteit heeft. Hoe hoger het percentage, hoe meer groene scholen voor Middelbaar Beroepsonderwijs en Voorbereidend Middelbaar Beroepsonderwijs (VMBO) gemiddeld genomen een voldoende scoren op kwaliteit. De opgenomen waarden zijn het gemiddelde van VMBO en MBO.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Voortijdig schoolverlaten
 
 
 4,6%
 
 
 4,3%
 
 
 3,0%
 
 
 2,8%
 
 
 2,5%
 
 
 
 
 
 Bron: DUO
 
 
 Het betreft het percentage leerlingen voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (VMBO) leerjaar 3 en 4 plus MBO leerlingen dat zonder startkwalificatie (minimaal MBO-2 niveau) het onderwijs verlaat. Dit gemeten als percentage van het totaalaantal VMBO 3–4 plus MBO leerlingen.
 Interne begrotingsreserve schatkistbankieren
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2015
 
 
 83
 
 
 
 
 + storting
 
 
 55
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2015
 
 
 138
 
 
 
 
 
 
 
 
 18
 Natuur en regio
 
 Algemene doelstelling
 Een concurrerende ruimtelijk-economische structuur, een veelzijdige natuur en een wederzijdse versterking van ecologie en economie.
 De rijksoverheid werkt aan een versterking van de ruimtelijk-economische condities voor bedrijven. Het Rijk wil samen met bedrijfsleven, medeoverheden, kennisinstellingen en andere stakeholders sterke punten van Nederland uitbouwen gericht op een goede concurrentiepositie. Daarbij richt het beleid zich onder meer op mainports, brainports en greenports. Het gaat om het gericht versterken van zowel fysieke als niet fysieke aspecten, zoals (grensoverschrijdende) samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen, alsmede onderzoeksinfrastructuur. Verder wordt gewerkt aan de ruimtelijke aspecten van het EZ-beleid.
 Natuur, de biodiversiteit in het bijzonder, is essentieel voor een gezonde leefomgeving en heeft een grote economische waarde; zij levert grondstoffen, zuivert lucht en water, biedt ruimte voor recreatie/toerisme en wateropvang en is een van de aspecten van het vestigingsklimaat voor (internationale) bedrijven. Voor het behoud van de biodiversiteit zijn gemaakte Europese (onder andere Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn) en internationale afspraken leidend. Een duurzame verbinding tussen economie en ecologie is essentieel om het niveau van welvaart en welzijn ook in de toekomst veilig te stellen. Ook bij bedrijven groeit het besef dat een echt duurzame ontwikkeling de enige weg vooruit is. Het Kabinet heeft in het regeerakkoord de ambitie uitgesproken om de Nederlandse natuur verder te versterken door middel van een robuust Natuurnetwerk Nederland dat groter is dan de (herijkte) Ecologische Hoofdstructuur (EHS), natuur meer te integreren met andere maatschappelijke belangen en meer ruimte en ondersteuning te bieden aan ondernemerschap en initiatieven van burgers en andere private partijen.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister van EZ is verantwoordelijk voor:
 
 Een concurrerende ruimtelijk-economische structuur
 
 Stimuleren en financieren
 
 
 •
 De Minister is systeemverantwoordelijk voor een gezonde ruimtelijke economische structuur en stimuleert en financiert daarbinnen de versterking van de regionale en ruimtelijke uitwerking van het EZ beleid. Hierbij is het van belang om agenda’s van verschillende overheden te verbinden ten einde schaalvoordelen te benutten, overheidsinspanningen te versterken en versnippering tegen te gaan.
 
 
 
 
 Regisseren en financieren
 
 
 •
 De Minister is lidstaatverantwoordelijk en heeft een regisserende rol voor het Europees Fonds Regionale Ontwikkeling (EFRO). Binnen EFRO bestaan, behalve de nationale programma’s, ook vier grensoverschrijdende programma’s (INTERREG A – ETS) Dit zijn: Euregio Maas-Rijn, Duitsland-Nederland, Vlaanderen-Nederland en Twee Zeeën. De Minister stelt budget beschikbaar in het kader van de nationale cofinanciering voor de landsdelige en de grensoverschrijdende programma’s.
 
 
 
 Een veelzijdige natuur en een wederzijdse versterking van ecologie en economie
 Stimuleren
 
 
 •
 Om de wederzijdse versterking van ecologie en economie te bevorderen en de maatschappij meer te betrekken bij natuur (Rijksnatuurvisie «Natuurlijk Verder»), stimuleert het rijk acties en initiatieven van bedrijven, natuurorganisaties en andere maatschappelijke actoren. Met behulp van een subsidieregeling worden innovaties op het gebied van groene groei gestimuleerd. In een maatschappelijke uitvoeringsagenda wordt verder invulling gegeven aan stimuleringsacties.
 
 
 Regisseren
 
 
 •
 De Minister van EZ is systeemverantwoordelijk voor het behoud en duurzaam gebruik van de nationale biodiversiteit – mede als natuurlijke hulpbron – en voor de zekerstelling van de aanwezigheid van natuur op lange termijn.
 
 
 •
 De Minister van EZ is tevens medeverantwoordelijk voor het behoud en duurzaam gebruik van de internationale biodiversiteit. Op grond daarvan is de Minister verantwoordelijk voor het stellen van kaders voor de omvang en kwaliteit van natuurgebieden, voor soortenbescherming zowel op het land, in de zee, als ook overzees in Caribisch Nederland en voor Europese en internationale afspraken over de handel in en het gebruik van planten, dieren en natuurlijke grondstoffen zoals bijvoorbeeld tropisch hardhout.
 
 
 (Doen) Uitvoeren
 
 
 •
 Onderdeel van de decentralisatieafspraken over natuur (Bestuursakkoord Natuur en Natuurpact) is dat provincies binnen de gestelde rijkskaders verantwoordelijk zijn voor het realiseren en beheren van het Natuurnetwerk Nederland en de daarin gelegen N2000 gebieden en, naar aanleiding van het regeerakkoord: herstelbeheer, soortenbeleid binnen en buiten het Natuurnetwerk Nederland en agrarisch natuurbeheer.
 
 
 Beleidsconclusies
 De onderstaande beleidsconclusies geven een kernachtig beeld van de belangrijkste programma-uitgaven en de belangrijkste resultaten van het beleid in 2015.
 Regio
 
 Vanuit de landsdelige EFRO-programma’s 2014–2020 zijn in 2015 diverse regelingen opengesteld voor innovatiestimulering (onder andere valorisatie, proeftuinen, samenwerking en clustervorming) en het realiseren van een koolstofarme economie (totaal meer dan € 200 mln aan openstellingen). Inmiddels zijn de eerste projecten beschikt, zoals voor het Smart Industry fieldlab Campione in Zuid-Nederland, één van de tien fieldlabs van de Actieagenda Smart Industry (TK, 29 826, nr. 64). Voor deze fieldlab is ook Rijkscofinanciering ingezet. Dat zal ook gelden voor andere fieldlabs van de Actieagenda Smart Industry als deze projecten binnen de EFRO-programma’s worden gehonoreerd.
 Voor de programma’s voor grensoverschrijdende samenwerking (INTERREG A) zijn in 2015 de programma’s 2014–2020 voor Twee-Zeeën en Euregio MaasRijn door de Europese Commissie goedgekeurd. Dat gebeurde eerder met de programma’s Duitsland-Nederland en Vlaanderen-Nederland. Na deze goedkeuring konden bedrijven, kennisinstellingen en andere partijen projecten indienen. Inmiddels heeft het Duitsland-Nederland programma 35 projecten goedgekeurd voor een totale investering van € 91 mln waarvan € 6 mln Rijkscofinanciering. Het Vlaanderen-Nederland programma heeft in 2015 9 projecten goedgekeurd, waarvan 8 projecten Rijkscofinanciering ontvangen. Het gaat met name om projecten op het gebied van duurzame energie, energie-efficiency, bio-based economy en HTSM.
 Zie ook de «Bijlage Europese geldstromen».
 
 Natuur
 
 In 2015 zijn de in de begroting voor 2015 voorgenomen prestaties gerealiseerd, met uitzondering van die van Natura 2000. Zoals blijkt uit de prestatiemeting is de realisatie van de aangewezen Natura 2000 gebieden en het aantal definitief vastgestelde EZ-beheerplannen achtergebleven bij de realisatie. Dit zorgt voor uitblijven van zekerheid voor betrokkenen. De verdere precieze consequenties van de vertraging zijn niet bekend, omdat ook zonder beheerplan in de meeste gebieden al beheer plaatsvindt om bij te dragen aan het tegengaan van verslechtering en realisatie van natuurdoelen. Reden hiervoor is de bestuurlijk-maatschappelijke complexiteit van deze opgave. Het streven is in 2016 alsnog tot de voor 2015 voorgenomen realisatie te komen.
 Op grond van de subsidieregeling Groen en Doen zijn 795 vouchers verstrekt voor opleidingsactiviteiten voor groene vrijwilligers. Samen met de betrokken partijen, zoals provincies en NVWA, is een start gemaakt met de implementatie van de Europese verordening Invasieve exoten in Nederland. VNO-NCW en IUCN Nederland ontplooide in het kader van het door het Ministerie van EZ gesubsidieerde Platform BEE tal van activiteiten en publiceerde samen met Het groene Brein en MVO Nederland de brochure Natuurlijk Kapitaal. Een gedeelde basis (https://www.duurzaamdoor.nl/sites/default/files/Natuurlijk%20Kapitaal%20-%20Een%20Gedeelde%20Basis.pdf), die is gepresenteerd tijdens de goed bezochte werkconferentie Natuurlijk Kapitaal die december 2015 plaatvond over ervaringen hoe Natuurlijk Kapitaal onderdeel te laten uitmaken van het economische systeem. (http://www.en-maes.nl/contents/documents/MOTS%20Natuurlijk%20Kapitaal.pdf)
 
 Prestatiemeting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2009/2010
 
 
 2012/2013
 
 
 2013/2014
 
 
 2014/2015
 
 
 2015/2016
 
 
 
 
 
 
 Niveau Clusterontwikkeling
 
 
 4.7
 
 
 4.9
 
 
 5.2
 
 
 5.3
 
 
 5.2
 
 
 
 
 NL positie
 
 
 19
 
 
 15
 
 
 9
 
 
 7
 
 
 11
 
 
 
 
 
 Bron: The World Competitiveness report, World Economic Forum
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentie waarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie
 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Stand van duurzame condities van alle in 1982 voorkomende soorten
 
 
 106
 
 
 2002
 
 
 104
 
 
 103,9
 
 
 104
 
 
 Publicatie vanaf juni 2016 door CBS
 
 
 Basisrapporten rode lijsten (EZ, CBS)
 
 
 
 
 
 De indicator geeft via een indexcijfer het verloop aan van het aantal bedreigde soorten in ons land. De streefwaarde van 100 in 2020 betekent een afname van het aantal bedreigde soorten ten opzichte van de periode 1994–2002 (referentiejaar 2002). Deze indicator is gebaseerd op Rode lijst gegevens van drie soortgroepen: broedvogels, zoogdieren en dagvlinders. Over 2016 zal de indicator gebaseerd zijn op gegevens van zeven soortgroepen en weergegeven worden door middel van een percentage niet-bedreigde soorten.
 PAS ontwikkelings ruimte 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Streefwaarde 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 % stikstofgevoelige N2000 gebieden waar PAS ontwikkelingsruimte creëert
 
 
 0
 
 
 2012
 
 
 >95%
 
 
 100%
 
 
 Aerius (PBL)
 
 
 
 
 
 Op 1 juli 2015 is het Programma Aanpak Stikstof (PAS) in werking getreden. Vanaf dat moment is voor alle PAS-gebieden ontwikkelingsruimte beschikbaar gesteld.
 N2000 aanwijzing en plannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie t/m 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal definitief aangewezen Natura 2000 gebieden
 
 
 34
 
 
 2010
 
 
 154
 
 
 151
 
 
 160
 
 
 154
 
 
 EZ
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal definitief vastgestelde EZ- beheerplannen
 
 
 0
 
 
 2012
 
 
 40
 
 
 2
 
 
 40
 
 
 6
 
 
 EZ
 
 
 
 
 
 In 2015 zijn slechts een beperkt aantal plannen definitief vastgesteld vanwege de inwerkingtreding van de PAS.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 372.197
 
 
 
 
 397.322
 
 
 
 
 342.143
 
 
 
 
 392.375
 
 
 
 
 184.073
 
 
 
 
 200.392
 
 
 
 
 – 16.319
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 1.222.652
 
 
 
 
 480.042
 
 
 
 
 440.797
 
 
 
 
 337.416
 
 
 
 
 255.582
 
 
 
 
 293.151
 
 
 
 
 – 37.569
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 144.503
 
 
 
 
 97.991
 
 
 
 
 108.999
 
 
 
 
 75.285
 
 
 
 
 74.892
 
 
 
 
 83.092
 
 
 
 
 – 8.200
 
 
 
 
 
 Zuiderzeelijn (18.1)
 
 
 8.642
 
 
 6.862
 
 
 7.281
 
 
 5.490
 
 
 6.315
 
 
 6.315
 
 
 0
 
 
 
 
 Cofinanciering EFRO, incl.ETS (18.1)
 
 
 59.437
 
 
 40.884
 
 
 46.461
 
 
 44.461
 
 
 52.380
 
 
 54.545
 
 
 – 2.165
 
 
 
 
 Bijdrage aan ROM’s (18.1)
 
 
 8.034
 
 
 5.460
 
 
 3.985
 
 
 5.205
 
 
 5.380
 
 
 6.325
 
 
 – 945
 
 
 
 
 Pieken in de Delta (18.1)
 
 
 44.858
 
 
 31.294
 
 
 22.377
 
 
 13.391
 
 
 4.569
 
 
 10.817
 
 
 – 6.248
 
 
 
 
 Programma Natuurlijk Ondernemen en Green Deals (18.2)
 
 
 
 
 1.064
 
 
 1.591
 
 
 1.364
 
 
 1.477
 
 
 – 113
 
 
 
 
 Regelingen Natuur (Burgereducatie,RDN, SBL,VNBL & beheer Kroondomeinen) (18.3)
 
 
 23.532
 
 
 13.491
 
 
 27.831
 
 
 5.147
 
 
 4.884
 
 
 3.613
 
 
 1.271
 
 
 
 
 
 «waarvan beheer Kroondomeinen»
 
 
 
 
 
 669
 
 
 
 
 573
 
 
 
 
 749
 
 
 
 
 633 
 
 
 
 
 770
 
 
 
 
 – 137
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 31.904
 
 
 
 
 31.163
 
 
 
 
 31.369
 
 
 
 
 30.489
 
 
 
 
 28.747
 
 
 
 
 30.484
 
 
 
 
 – 1.737
 
 
 
 
 
 Rente en aflossingen voor bestaande leningen (EHS & PNB) (18.3)
 
 
 31.904
 
 
 31.163
 
 
 31.369
 
 
 30.489
 
 
 28.747
 
 
 30.484
 
 
 – 1.737
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 49.704
 
 
 
 
 34.744
 
 
 
 
 32.598
 
 
 
 
 33.519
 
 
 
 
 28.803
 
 
 
 
 46.210
 
 
 
 
 – 17.407
 
 
 
 
 
 Onderzoeksmiddelen (18.1)
 
 
 
 54
 
 
 80
 
 
 30
 
 
 325
 
 
 672
 
 
 – 347
 
 
 
 
 NURG/Maaswerken (18.2)
 
 
 6.880
 
 
 3.655
 
 
 4.218
 
 
 9.354
 
 
 8.476
 
 
 8.015
 
 
 461
 
 
 
 
 Mainport Rotterdam (18.2)
 
 
 6.693
 
 
 6.826
 
 
 6.963
 
 
 7.102
 
 
 7.244
 
 
 7.249
 
 
 – 5
 
 
 
 
 Programma Rijke Waddenzee (18.2)
 
 
 1.124
 
 
 1.287
 
 
 1.215
 
 
 1.627
 
 
 159
 
 
 0
 
 
 159
 
 
 
 
 Deltaprogramma (18.2)
 
 
 661
 
 
 867
 
 
 349
 
 
 1.424
 
 
 
 
 
 
 
 Programma Natuurlijk Ondernemen en Green Deals (18.2)
 
 
 
 1.028
 
 
 2.446
 
 
 3.647
 
 
 3.230
 
 
 4.833
 
 
 – 1.603
 
 
 
 
 Regiekosten regionale functie (18.2)
 
 
 1.500
 
 
 617
 
 
 1.257
 
 
 968
 
 
 355
 
 
 1.243
 
 
 – 888
 
 
 
 
 Overig (18.2)
 
 
 8.842
 
 
 
 133
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nationale parken (18.2)
 
 
 
 
 
 
 149
 
 
 1.000
 
 
 – 851
 
 
 
 
 Invasieve soorten (18.3)
 
 
 
 1
 
 
 
 
 0
 
 
 1.000
 
 
 – 1.000
 
 
 
 
 Kaderrichtlijn Marine Strategie/Noordzee (18.3)
 
 
 477
 
 
 346
 
 
 1.081
 
 
 315
 
 
 230
 
 
 954
 
 
 – 724
 
 
 
 
 Natura 2000 (18.3)
 
 
 7.123
 
 
 2.026
 
 
 919
 
 
 441
 
 
 212
 
 
 3.203
 
 
 – 2.991
 
 
 
 
 Monitoring (18.3)
 
 
 2.269
 
 
 3.571
 
 
 4.189
 
 
 2.469
 
 
 1.691
 
 
 2.258
 
 
 – 567
 
 
 
 
 Internationale biodiversiteit (18.3)
 
 
 2.163
 
 
 1.154
 
 
 687
 
 
 41
 
 
 171
 
 
 361
 
 
 – 190
 
 
 
 
 Caribisch Nederland (18.3)
 
 
 444
 
 
 495
 
 
 1.113
 
 
 980
 
 
 686
 
 
 779
 
 
 – 93
 
 
 
 
 Overig (18.3)
 
 
 11.528
 
 
 12.817
 
 
 7.948
 
 
 4.671
 
 
 2.387
 
 
 9.679
 
 
 – 7.292
 
 
 
 
 Natuurvisie
 
 
 
 
 
 450
 
 
 3.488
 
 
 4.964
 
 
 – 1.476
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan mede-overheden
 
 
 
 
 793.634
 
 
 
 
 123.552
 
 
 
 
 74.404
 
 
 
 
 33.599
 
 
 
 
 12.069
 
 
 
 
 17.525
 
 
 
 
 – 5.456
 
 
 
 
 
 Uitfinanciering Sterke Regio’s en Nota Ruimte (18.1)
 
 
 
 
 
 27.849
 
 
 5.247
 
 
 8.875
 
 
 – 3.628
 
 
 
 
 Bedrijventerreinen (18.1)
 
 
 2.784
 
 
 3.709
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sterke regio’s (18.1)
 
 
 21.810
 
 
 12.719
 
 
 6.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nota Ruimte (18.1)
 
 
 43.887
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MER (18.2)
 
 
 
 24
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmatische Aanpak Stikstof (18.2)
 
 
 1.799
 
 
 5.359
 
 
 8.204
 
 
 5.171
 
 
 5.509
 
 
 6.000
 
 
 – 491
 
 
 
 
 Westerschelde (18.2)
 
 
 
 
 60.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Caribisch Nederland (18.3)
 
 
 
 
 
 579
 
 
 1.313
 
 
 2.500
 
 
 – 1.187
 
 
 
 
 Decentralisatiemiddelen natuur (18.3)
 
 
 
 
 
 
 
 150
 
 
 – 150
 
 
 
 
 Decentralisatie uitkering ILG (18.4)
 
 
 563.124
 
 
 101.741
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Decentralisatie uitkering overig (18.4)
 
 
 79.781
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voormalig FES-projecten ILG (18.4)
 
 
 80.449
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 37.035
 
 
 
 
 37.575
 
 
 
 
 40.659
 
 
 
 
 26.604
 
 
 
 
 30.476
 
 
 
 
 26.354
 
 
 
 
 4.122
 
 
 
 
 
 SBB, opdrachten beheer buiten EHS (18.3)
 
 
 12.338
 
 
 12.201
 
 
 12.139
 
 
 
 30.476
 
 
 26.354
 
 
 4.122
 
 
 
 
 SBB, publieksvoorlichting en organisatiekosten (18.3)
 
 
 24.697
 
 
 25.374
 
 
 28.520
 
 
 
 
 
 
 
 
 SBB, organisatiekosten en beheer rijksmonumenten
 
 
 
 
 
 26.604
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale
 
 
 organisaties
 
 
 
 
 
 
 468
 
 
 
 
 785
 
 
 
 
 551
 
 
 
 
 910
 
 
 
 
 – 359
 
 
 
 
 
 Diverse contributies (18.3)
 
 
 
 
 468
 
 
 785
 
 
 551
 
 
 910
 
 
 – 359
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 165.872
 
 
 
 
 155.017
 
 
 
 
 152.300
 
 
 
 
 137.135
 
 
 
 
 80.044
 
 
 
 
 88.576
 
 
 
 
 – 8.532
 
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 105.740
 
 
 91.568
 
 
 93.126
 
 
 75.291
 
 
 6.833
 
 
 48.691
 
 
 – 41.858
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 52.199
 
 
 55.804
 
 
 50.736
 
 
 52.719
 
 
 65.124
 
 
 31.715
 
 
 33.409
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 7.933
 
 
 7.645
 
 
 8.438
 
 
 9.125
 
 
 8.087
 
 
 8.170
 
 
 – 83
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 104.435
 
 
 
 
 53.712
 
 
 
 
 87.438
 
 
 
 
 118.525
 
 
 
 
 126.077
 
 
 
 
 96.707
 
 
 
 
 29.369
 
 
 
 
 
 Landinrichtingsrente
 
 
 40.364
 
 
 40.645
 
 
 38.580
 
 
 51.357
 
 
 47.225
 
 
 42.161
 
 
 5.064
 
 
 
 
 Bijdragen van derden
 
 
 28.307
 
 
 3.149
 
 
 23.355
 
 
 
 50
 
 
 0
 
 
 50
 
 
 
 
 EU-bijdragen
 
 
 4
 
 
 486
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 Jachtakten
 
 
 893
 
 
 1.420
 
 
 1.322
 
 
 913
 
 
 1.036
 
 
 1.031
 
 
 5
 
 
 
 
 Synergiegelden
 
 
 17.765
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verkoop gronden
 
 
 15.000
 
 
 
 16.820
 
 
 58.177
 
 
 45.000
 
 
 45.000
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige
 
 
 2.102
 
 
 8.012
 
 
 7.361
 
 
 8.077
 
 
 32.766
 
 
 8.515
 
 
 24.250
 
 
 
 
 
 Toelichting financiële instrumenten
 Toelichting op de verplichtingen
 De lagere verplichtingen houden verband met de budgetoverheveling naar het Provinciefonds als uitvloeisel van de opheffing van DLG. Zie ook de toelichting bij de Bijdragen aan agentschappen, DLG.
 Toelichting op de uitgaven
 Subsidies
 Cofinanciering EFRO, inclusief ETS
 De lagere uitgaven van € 2,1 mln houden onder meer verband met een budgetoverheveling van € 2,2 mln naar de begroting van het Ministerie van Financiën voor de opdrachtverlening aan de Audit Autoriteit EFRO voor de controleactiviteiten voor de EFRO-programma’s 2007–2013. Ook heeft er voor € 0,7 mln vertraging plaatsgevonden in de uitfinanciering van subsidies over de EFRO-periode 2007–2013.
 Pieken in de delta
 De lagere uitgaven van € 6,2 mln houden onder meer verband met een kasvrijval van € 5,1 mln door een versnelde bevoorschotting in 2014. Verder is € 2 mln overgeheveld naar de provincie Groningen voor de gemaakte afspraken met Noord-Nederland over de MKB Samenwerkingsagenda Rijk-Regio. Hieruit worden regionaal economische projecten gefinancierd.
 Regelingen Natuur
 Beheer Kroondomeinen
 
 Het Rijk verstrekt jaarlijks een subsidie aan de Kroondrager, als privaatrechtelijk vruchtgebruiker van het eigenlijke Kroondomein, voor beheers- en inrichtingsmaatregelen van Kroondomein Het Loo. De Kroondrager kan, net als iedere andere private exploitant van bos- en natuurterreinen, onder dezelfde voorwaarden gebruikmaken van de betreffende subsidieregelingen. De subsidie betreft derhalve geen uitgaaf die samenhangt met de uitoefening van het koningschap.
 De in 2015 verstrekte subsidie bedroeg € 630.000. Er is € 140.000 minder uitgegeven dan de begroting van € 770.000, doordat het plan van aanpak beheer later is ingegaan.
 
 Opdrachten
 Natura 2000
 De lagere uitgaven van € 3,0 mln houden verband met de achtergebleven realisatie bij het vaststellen van het aantal beheersplannen. Zie ook onder beleidsconclusies.
 Overige
 De lagere uitgaven van € 7,3 mln houden verband een budgetoverheveling van € 6 mln naar de agentschapsbijdrage aan RVO voor het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb).
 Bijdragen aan mede-overheden
 De lagere uitgaven houden onder meer verband met een budgetoverheveling naar het Gemeentefonds voor de gemeente Veldhoven voor het project Brainport Eindhoven (Brainport Avenue), een bijdrage voor de herstructurering van het bedrijventerrein De Run Oost en de verbetering van de ontsluitende weginfrastructuur. Ook zijn middelen overgeheveld naar begrotingsartikel 16 voor aanvullende opdrachten voor het RIVM-programma voor de PAS. De uitgaven voor dit programma worden op artikel 16 verantwoord.
 Bijdragen aan ZBO’s en RWT’s
 De hogere bijdrage aan Staatsbosbeheer (SBB) is vanwege het convenant EZ-SBB (Staatscourant 15 december 2014) dat bepaalt dat de landinrichtingsrente voor de aan SBB over te dragen gronden voor rekening komt van het Rijk. Op basis hiervan zijn EZ en SBB overeengekomen dat de door SBB in kaart gebrachte landinrichtingsrente eenmalig voor rekening komt van EZ en dat eventuele toekomstige landinrichtingsrente door SBB wordt betaald.
 Bijdragen aan agentschappen
 Dienst Landelijk Gebied
 De lagere bijdrage met € 42 mln hangt voor € 34 mln samen met de overheveling naar het Provinciefonds van de middelen voor de fte’s die als uitvloeisel van het Bestuursakkoord Natuur door de provincies zijn overgenomen en voor € 8 mln met de overgang van rijkstaken naar de RVO. Deze overgang is vanaf 1 maart 2015 geëffectueerd.
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 De hogere bijdrage van € 33,4 mln houdt verband met onder andere de overdracht van taken van de Dienst Landelijk Gebied naar de RVO. De Dienst Landelijk Gebied heeft zijn activiteiten beëindigd op 1 maart 2015.
 En verder hogere uitgaven voor zowel de uitvoerings- als inrichtingskosten van het ANLb die noodzakelijk zijn voor de implementatie van het nieuwe collectieve stelsel van ANLb per 1 januari 2016. Voor het Natuurpact en de implementatie van het nieuwe Gemeenschappelijke Landbouwbeleid hebben Rijk en provincies afspraken gemaakt voor dit transitietraject naar een efficiënter en effectiever stelsel voor het ANLb.
 Toelichting op de ontvangsten
 Landinrichtingsrente
 De hogere inkomsten van circa € 5 mln omdat de begunstigden van ruilverkavelingsprojecten gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid om landinrichtingsrente vervroegd af te kopen. Dit omdat de rentestand op de leningen hoger was dan de marktrente.
 Overige ontvangsten
 De betreft met name de storting van € 23 mln van de resterende kasmiddelen die uit de opheffing van DLG over zijn gebleven.
 
 
 
 19
 Toekomstfonds
 
 Algemene doelstelling
 Versterken van de innovatieve kracht van Nederland door het beschikbaar stellen van financiering voor innovatief en snelgroeiend MKB en voor fundamenteel en toegepast onderzoek en het behouden van vermogen voor toekomstige generaties.
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van Economische Zaken is rijksbreed verantwoordelijk voor versterking van het innovatievermogen, in het bijzonder gericht op het bedrijfsleven en verantwoordelijk voor het scheppen van randvoorwaarden voor een excellent ondernemingsklimaat.
 De Minister van EZ en de bewindslieden van OCW coördineren en borgen de publieke kennisinfrastructuur voor toegepast en fundamenteel onderzoek.
 Vanuit deze verantwoordelijkheden heeft de Minister een financierende en faciliterende rol, samenhangend met de stimulerende, regisserende en faciliterende rollen zoals vermeld in de artikelen 12 en 13 van dit jaarverslag:
 
 Financieren/faciliteren
 
 
 •
 Het mede-financieren van investeringen in R&D en innovatie.
 
 
 •
 Het faciliteren van toegang tot en financieren van (risico)kapitaal voor bedrijven.
 
 
 •
 Het mede-financieren van Europese en internationale samenwerking op het gebied van onderzoek en innovatie.
 
 
 
 Beleidsconclusies
 Vanwege de recente start van het Toekomstfonds is het nog te vroeg beleidsconclusies te trekken over het onderzoeksdeel van het Toekomstfonds. In 2015 is de uitvoering van het onderzoeksdeel van het Toekomstfonds gestart met het openstellen van een tender, met een budget van in totaal € 40 mln, om in aanmerking te komen voor het verkrijgen van financiering voor onderzoeksinfrastructuur. Alle onderzoeksinstellingen, al dan niet in samenwerking met het bedrijfsleven, konden hiervoor voorstellen indienen. Beoordeling van de voorstellen vindt in de eerste helft van 2016 plaats, waarna duidelijkheid bestaat of de toegekende voorstellen het budgetplafond overstijgen.
 Participatiemaatschappij Oost werkt samen met het Europees Investeringsfonds (EIF) en het Ministerie van Economische Zaken aan het Dutch Venture Initiative om de toegang tot financiering te verbeteren voor snelgroeiende innovatieve ondernemingen. Voor ondernemingen met groeiambities is de beschikbaarheid van risicokapitaal cruciaal, zeker omdat de banken hier nog steeds terughoudend zijn in het verstrekken van financiering. Venture capital fondsen zijn met hun risicokapitaalverstrekking bij uitstek financiers van snelgroeiende innovatieve ondernemingen. Bedrijven gefinancierd met venture capital groeien bovengemiddeld. DVI-1 leidt al tot veel nieuwe hoogwaardige initiatieven voor risicokapitaalfondsen uit de private markt, waaronder ook initiatieven waar provincies bij betrokken zijn. Het Europese Investeringsfonds (EIF) heeft voor het tweede DVI-fonds € 100 mln beschikbaar gesteld en via PPM Oost stelt het Ministerie van Economische Zaken ook € 100 mln beschikbaar. Het totale fonds krijgt hiermee minimaal een omvang van € 200 mln.
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie 20151Tot en met 2014 werd het Innovatiefonds op artikel 12 verantwoord.
 
 
 Vastgestelde
 begroting 2015
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 194.439
 
 
 
 
 181.887
 
 
 
 
 12.552
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 78.451
 
 
 
 
 176.728
 
 
 
 
 – 98.277
 
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht (percentage)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 72.401
 
 
 
 
 176.728
 
 
 
 
 – 104.327
 
 
 
 
 
 
 I MKB-FINANCIERING
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Volledig revolverend
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dutch Venture Initiative/Fund of Funds
 
 
 3.000
 
 
 21.600
 
 
 – 18.600
 
 
 
 
 Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gedeeltelijk revolverend
 
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatiekrediet
 
 
 45.178
 
 
 76.454
 
 
 – 31.276
 
 
 
 
 Risicokapitaal (seed capital)
 
 
 14.856
 
 
 18.674
 
 
 – 3.818
 
 
 
 
 Vroege fasefinanciering
 
 
 9.367
 
 
 10.000
 
 
 – 633
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 II INVESTERINGEN IN FUNDAMENTEEL EN TOEGEPAST ONDERZOEK
 
 
 Met vermogensbehoud
 
 
 
 
 
 
 
 
 Fundamenteel en toegepast onderzoek
 
 
 
 50.000
 
 
 – 50.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 III Staatsobligaties Toekomstfonds
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IV Reëel rendement voor onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 6.050
 
 
 
 
 
 6.050
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 6.050
 
 
 
 6.050
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 49.428
 
 
 
 
 21.188
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 
 
 MKB-FINANCIERING BESTAAND INSTRUMENTARIUM
 
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatiekredieten
 
 
 24.920
 
 
 18.788
 
 
 6.132
 
 
 
 
 Seed
 
 
 14.508
 
 
 2.400
 
 
 12.108
 
 
 
 
 Fund of Funds (DVI I/Business Angels)
 
 
 
 
 
 
 
 Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen
 
 
 10.000
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MKB-FINANCIERING INCIDENTELE MIDDELEN
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten DVI II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten fundamenteel en toegepast onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Renteontvangsten Toekomstfonds
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 De verplichtingen vallen € 12,6 mln hoger uit dan geraamd. Dit valt te verklaren doordat in 2015 de verplichting van € 100 mln voor het Dutch Venture Initiative II is aangegaan, waarvoor het verplichtingenbudget bij de 1e suppletoire begroting 2015 is toegevoegd. Voor de Seed is de niet benutte ruimte 2014 (€ 2,4 mln) bij de 1e suppletoire begroting 2015 aan de verplichtingenruimte toegevoegd. De uitvoeringskosten van RVO voor het Toekomstfonds waren in de oorspronkelijk begroting niet opgenomen. Bij de 1e en 2e suppletoire begroting 2015 is hiervoor in totaal € 6,1 mln aan verplichtingenruimte toegevoegd.
 Tegenover deze verplichtingenverhogingen staat dat voor de investeringen in fundamenteel en toegepast onderzoek nog geen verplichtingen konden worden aangegaan (– € 50 mln). De regeling Toekomstfondskrediet Onderzoeksfaciliteiten is in 2015 opengesteld. Partijen dienden in het najaar van 2015 projectvoorstellen in voor investeringen in nieuwe en bestaande hoogwaardige onderzoeksfaciliteiten, waarvoor in de eerste helft van 2016 beoordeling en toewijzing plaatsvindt. Daarnaast lagen ook de verplichtingen voor het Innovatiekrediet circa € 45,9 mln lager dan de oorspronkelijke raming. De financiering van klinische projecten bleef achter bij de verwachting. Oorzaak hiervan was onder andere dat een aantal aanvragen niet voor het einde van het jaar afgerond konden worden en doorgeschoven zijn naar 2016. De benutting van het Innovatiekrediet in 2015 is met € 53 mln wel iets hoger dan in voorgaande jaren.
 Aangezien sprake is van een fondsconstructie blijven de in 2015 niet benutte middelen beschikbaar voor het Toekomstfonds.
 Toelichting op de uitgaven
 Voor het Dutch Venture Initiative is € 18,6 mln minder uitgegeven dan geraamd. De investeringen vanuit de onderliggende investeringsfondsen zijn volatiel, omdat het lastig is om op voorhand te bepalen in welke en hoeveel ondernemingen wordt geïnvesteerd. Een aantal onderliggende fondsen is later gestart onder andere omdat het lastig blijkt te zijn om hun andere, private funding op te halen. Dit heeft tot gevolg gehad dat er minder uitgaven hebben plaatsgevonden dan oorspronkelijk geraamd. Aangezien sprake is van een fondsconstructie zullen deze middelen beschikbaar blijven voor het Toekomstfonds.
 De realisatie van de kasuitgaven voor fundamenteel en toegepast onderzoek was € 50 mln lager dan de raming. Zoals ook is toegelicht bij de verplichtingen konden in 2015 nog geen toewijzingen plaatsvinden in het kader van de regeling Toekomstfondskrediet Onderzoeksfaciliteiten. Daarom zijn er in 2015 nog geen kasuitgaven gedaan. De overige bestedingen voor fundamenteel en toegepast onderzoek vanuit het Toekomstfonds worden in 2016 nader ingevuld. Aangezien sprake is van een fondsconstructie blijven de in 2015 niet benutte middelen beschikbaar voor het onderzoeksdeel van het Toekomstfonds.
 Bij het Innovatiekrediet bleef van de oorspronkelijk geraamde middelen € 31,3 mln onbenut. Oorzaak hiervoor was onder andere dat als gevolg van de lager dan geraamde benutting van de regeling in voorgaande jaren de kasuitgaven ook op een lager niveau liggen. Daarnaast bleef de financiering van klinische projecten achter bij de verwachting. Dat heeft ermee te maken dat een aantal aanvragen niet voor het einde van het jaar afgerond konden worden en doorgeschoven zijn naar 2016. Aangezien sprake is van een fondsconstructie zullen deze middelen beschikbaar blijven voor het Toekomstfonds.
 De bijdrage aan RVO is € 6,1 mln hoger dan geraamd. De oorzaak hiervan is dat het uitvoeringsbudget samenhangend met de instrumenten van het voormalig Innovatiefonds bij de 1e suppletoire begroting overgeheveld zijn van artikel 12 naar artikel 19 (€ 3,8 mln). Daarnaast is een bedrag van € 2,3 mln beschikbaar gesteld voor de uitvoeringskosten van onder andere de regeling Vroegefasefinanciering, de regeling Innovatiekrediet en de Seed-regeling.
 Toelichting op de ontvangsten
 De ontvangsten voor Innovatiekrediet zijn € 6,1 mln hoger dan geraamd. Dat heeft in belangrijke mate te maken met aflossingen van bedrijven uit de biomedische sector.
 De meevallers in de ontvangsten uit de Seed Capital regeling (€ 12,1 mln) komen voornamelijk voort uit de investeringen in de bedrijven Dezima Pharma en Acerta Pharma.
 De ontvangsten vanuit de ROM’s waren € 10 mln hoger dan geraamd. Vanuit de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (NOM) werd namelijk € 10 mln dividend ontvangen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Referentiewaarde
 
 
 Peildatum
 
 
 Raming 2014
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Raming 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 Aantal bedrijven dat Innovatiekrediet gebruikt
 
 
 39
 
 
 2013
 
 
 34
 
 
 42
 
 
 >30
 
 
 33
 
 
 RVO
 
 
 
 
 Omvang private R&D-uitgaven ondersteund met een Innovatiekrediet (x € 1 mln)
 
 
 156
 
 
 2013
 
 
 174
 
 
 123
 
 
 >120
 
 
 119
 
 
 RVO
 
 
 
 
 Aantal participaties via SEED en Fund of Funds1Voor de cijfers van het Dutch Venture Initiative/Fund of funds is voor de realisatie 2015 gebruik gemaakt van de realisatiecijfers tot en met 31 augustus 2015.
 
 
 44
 
 
 2013
 
 
 >30
 
 
 32
 
 
 45
 
 
 44
 
 
 RVO/EIF
 
 
 
 
 Omvang gestimuleerd risicokapitaal voor innovatieve bedrijven door SEED en Dutch Venture Initiative/Fund of Funds (x € 1 mln)
 
 
 390
 
 
 2013
 
 
 >40
 
 
 257
 
 
 390
 
 
 551
 
 
 RVO/EIF
 
 
 
 
 Aantal ondernemers dat Vroege Fase Financiering gebruikt2Bij het vaststellen van het aantal ondernemers/ondernemingen dat gebruik maakt van Vroege Fase Financiering is uitgegaan van het aantal committeringen.
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 
 5
 
 
 40
 
 
 39
 
 
 RVO/STW
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 1.3.3
 DE NIET-BELEIDSARTIKELEN
 
 
 
 40
 Apparaat
 
 Op dit artikel zijn de personele- en materiële uitgaven en ontvangsten van EZ geraamd, voor zover die betrekking hebben op het kerndepartement (Directoraten-Generaal en stafdirecties) en de diensten van EZ (ACM48De leden van de Raad van Bestuur ACM vormen een ZBO. De uitgaven voor dit ZBO zijn geraamd op artikel 11., CPB, SodM en PIANOo).
 Budgettaire gevolgen: verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 443.891
 
 
 
 
 485.269
 
 
 
 
 406.130
 
 
 
 
 390.795
 
 
 
 
 374.245
 
 
 
 
 348.836
 
 
 
 
 25.409
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 450.891
 
 
 
 
 485.050
 
 
 
 
 410.616
 
 
 
 
 390.795
 
 
 
 
 374.245
 
 
 
 
 349.016
 
 
 
 
 25.229
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven 
 
 
 
 
 282.484
 
 
 
 
 318.575
 
 
 
 
 270.869
 
 
 
 
 253.428
 
 
 
 
 248.694
 
 
 
 
 229.124
 
 
 
 
 19.570
 
 
 
 
 
 waarvan eigen personeel
 
 
 256.228
 
 
 251.283
 
 
 224.173
 
 
 225.397
 
 
 199.484
 
 
 200.353
 
 
 – 869
 
 
 
 
 waarvan externe inhuur
 
 
 18.578
 
 
 9.375
 
 
 6.546
 
 
 7.004
 
 
 8.364
 
 
 6.290
 
 
 2.074
 
 
 
 
 Waarvan overige personele uitgaven
 
 
 7.678
 
 
 57.917
 
 
 40.150
 
 
 21.027
 
 
 40.846
 
 
 22.481
 
 
 18.365
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven 
 
 
 
 
 168.407
 
 
 
 
 166.475
 
 
 
 
 139.747
 
 
 
 
 137.367
 
 
 
 
 125.551
 
 
 
 
 119.892
 
 
 
 
 5.659
 
 
 
 
 
 waarvan ICT
 
 
 33.523
 
 
 11.119
 
 
 18.383
 
 
 9.678
 
 
 6.255
 
 
 7.065
 
 
 – 810
 
 
 
 
 waarvan bijdrage aan SSO’s (exclusief DICTU)
 
 
 61.140
 
 
 45.848
 
 
 34.946
 
 
 52.083
 
 
 38.878
 
 
 40.722
 
 
 – 1.844
 
 
 
 
 waarvan SSO DICTU
 
 
 47.151
 
 
 29.612
 
 
 43.812
 
 
 42.046
 
 
 53.500
 
 
 30.744
 
 
 22.756
 
 
 
 
 Waarvan overige materiele uitgaven
 
 
 26.593
 
 
 79.896
 
 
 42.606
 
 
 33.560
 
 
 26.918
 
 
 41.361
 
 
 – 14.443
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 16.862
 
 
 
 
 22.016
 
 
 
 
 25.776
 
 
 
 
 31.607
 
 
 
 
 42.425
 
 
 
 
 31.299
 
 
 
 
 11.126
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen en uitgaven
 Personeel
 Het verschil tussen de vastgestelde begroting en de realisatie wordt met name veroorzaakt door een intensiever gebruik van het sociaal flankerend beleid. Het agentschap Dienst landelijk Gebied (DLG) is in 2015 opgeheven. De medewerkers van het voormalig DLG maken gebruik van het sociaal flankerend beleid, waardoor de kosten gestegen zijn met circa € 13 mln. Daarnaast is er een kostenstijging van € 1,4 mln voor de post inhuur van ICT. De hogere externe inhuur wordt voornamelijk verklaard door de inzet van ICT specialisten voor het Identity Management Systeem (IdM).
 Materieel
 Op dit onderdeel zijn zowel de materiële uitgaven voor het kerndepartement als de bijdrage van artikel 40 aan het uitvoerende agentschap DICTU opgenomen. De materiele uitgaven zijn ruim € 5 mln hoger dan begroot. Dit komt door een verhoging van de bijdrage aan DICTU van € 23 mln. De verhoging komt door extra ICT gebruik in de ondernemingsdossiers, het vernieuwen van werkplekken bij verschillende dienstonderdelen en door een stijging van de exploitatiekosten van Dictu.
 Naast de hogere uitgaven staan de verlaagde huurkosten, en lagere materiële uitgaven van de buitendiensten.
 Toelichting op de ontvangsten
 De hogere ontvangsten ontstaan door de teruggevloeide middelen vanuit het eigen vermogen van voormalig DLG. De extra ontvangsten zijn ingezet voor de uitgaven voor het sociaal flankerend beleid van DLG. Daarnaast heeft CPB hogere ontvangsten dan begroot doordat het CPB extern gefinancierde projecten heeft uitgevoerd.
 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven en -kosten van EZ-organisatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Totaal apparaat EZ
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Departement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement (beleid + staf)
 
 
 372.279
 
 
 412.217
 
 
 332.696
 
 
 298.661
 
 
 291.083
 
 
 269.568
 
 
 21.515
 
 
 
 
 Buitendiensten:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Centraal Planbureau (CPB)
 
 
 13.963
 
 
 13.751
 
 
 13.559
 
 
 14.852
 
 
 14.877
 
 
 13.559
 
 
 1.318
 
 
 
 
 Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa)
 
 
 48.605
 
 
 44.365
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Consumentenautoriteit (CA)
 
 
 6.025
 
 
 5.101
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Autoriteit Consument en Markten (ACM)
 
 
 
 
 55.295
 
 
 67.879
 
 
 57.950
 
 
 60.799
 
 
 – 2.849
 
 
 
 
 Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)
 
 
 5.985
 
 
 7.094
 
 
 6.911
 
 
 7.074
 
 
 7.811
 
 
 4.544
 
 
 3.267
 
 
 
 
 PIANOo (exclusief Programma)
 
 
 4.034
 
 
 2.522
 
 
 2.155
 
 
 2.329
 
 
 2.523
 
 
 546
 
 
 1.977
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 28.439
 
 
 28.480
 
 
 30.223
 
 
 30.465
 
 
 32.724
 
 
 31.028
 
 
 1.696
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied (DLG)
 
 
 116.428
 
 
 102.206
 
 
 95.821
 
 
 83.226
 
 
 12.384
 
 
 68.721
 
 
 – 56.337
 
 
 
 
 Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
 
 
 110.104
 
 
 121.289
 
 
 147.173
 
 
 188.891
 
 
 226.834
 
 
 150.200
 
 
 76.634
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
 
 
 270.500
 
 
 253.696
 
 
 265.192
 
 
 303.408
 
 
 314.940
 
 
 276.262
 
 
 38.678
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
 
 
 406.094
 
 
 382.519
 
 
 375.314
 
 
 395.615
 
 
 468.743
 
 
 425.323
 
 
 43.420
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3. ZBO’s en RWT’s
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 185.578
 
 
 184.653
 
 
 183.930
 
 
 175.202
 
 
 
 178.050
 
 
 
 
 
 Stichting COVA
 
 
 2.136
 
 
 1.256
 
 
 1.203
 
 
 1.214
 
 
 
 1.440
 
 
 
 
 
 VSL incl. Verispect
 
 
 13.710
 
 
 13.713
 
 
 13.395
 
 
 13.395
 
 
 
 
 
 
 
 Raad voor de Accreditatie
 
 
 10.080
 
 
 11.196
 
 
 11.779
 
 
 12.233
 
 
 
 12.904
 
 
 
 
 
 Raad van Bestuur ACM
 
 
 970
 
 
 505
 
 
 669
 
 
 695
 
 
 
 402
 
 
 
 
 
 TNO
 
 
 567.466
 
 
 580.096
 
 
 566.240
 
 
 424.261
 
 
 
 442.735
 
 
 
 
 
 Staatsbosbeheer
 
 
 66.733
 
 
 63.766
 
 
 60.733
 
 
 59.551
 
 
 
 60.712
 
 
 
 
 
 Raad voor de Plantenrassen
 
 
 1.056
 
 
 918
 
 
 894
 
 
 679
 
 
 
 854
 
 
 
 
 
 CTGB (College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen)
 
 
 8.708
 
 
 9.749
 
 
 12.920
 
 
 12.508
 
 
 
 12.306
 
 
 
 
 
 Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek
 
 
 245.878
 
 
 236.600
 
 
 235.700
 
 
 232.774
 
 
 
 230.500
 
 
 
 
 
 Kamers van Koophandel
 
 
 
 
 207.131
 
 
 175.700
 
 
 
 197.900
 
 
 
 
 
 
 Invulling taakstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 Structureel
 
 
 
 
 
 
 
 Departementale taakstelling Rijksdienst
 
 
 
 
 45.267 
 
 
 
 
 79.141 
 
 
 
 
 102.698 
 
 
 
 
 102.698 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal kerndepartement en diensten
 
 
 
 
 17.206 
 
 
 
 
 24.631 
 
 
 
 
 35.089 
 
 
 
 
 35.089 
 
 
 
 
 
 
 Agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 3.193
 
 
 5.506
 
 
 7.422
 
 
 7.422
 
 
 
 
 AT
 
 
 289
 
 
 552
 
 
 845
 
 
 845
 
 
 
 
 RVO
 
 
 9.823
 
 
 15.665
 
 
 19.551
 
 
 19.551
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 503
 
 
 1.227
 
 
 1.480
 
 
 1.480
 
 
 
 
 
 Totaal Agentschappen
 
 
 
 
 13.808 
 
 
 
 
 22.950 
 
 
 
 
 29.298 
 
 
 
 
 29.298 
 
 
 
 
 
 
 ZBO’s en RWT’s
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CBS
 
 
 4.627
 
 
 10.556
 
 
 12.869
 
 
 12.869
 
 
 
 
 Verispect/VSL
 
 
 555
 
 
 1.113
 
 
 1.330
 
 
 1.330
 
 
 
 
 TNO
 
 
 3.026
 
 
 6.903
 
 
 8.416
 
 
 8.416
 
 
 
 
 KvK
 
 
 1.618
 
 
 3.691
 
 
 4.500
 
 
 4.500
 
 
 
 
 DLO
 
 
 2.912
 
 
 6.643
 
 
 8.099
 
 
 8.099
 
 
 
 
 SBB
 
 
 827
 
 
 1.886
 
 
 2.299
 
 
 2.299
 
 
 
 
 overig
 
 
 688
 
 
 768
 
 
 798
 
 
 798
 
 
 
 
 
 Totaal ZBO’s en RWT’s
 
 
 
 
 14.253 
 
 
 
 
 31.560 
 
 
 
 
 38.311 
 
 
 
 
 38.311 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41
 Nominaal en Onvoorzien
 
 Dit niet-beleidsartikel bevat de posten prijsbijstelling, loonbijstelling en onvoorzien.
 Budgettaire gevolgen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde Begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41.10 Prijsbijstelling
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 41.20 Loonbijstelling
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 41.30 Onvoorzien
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 41.40 In te vullen posten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Op dit artikel is geen sprake van realisatie. Bij 1e suppletoire begroting 2015 is een loon- en prijsbijstelling uitgekeerd. Deze bijstelling is bij 2e suppletoire begroting 2015 toegedeeld naar de relevante onderdelen. In verband met de afgesloten CAO voor rijksambtenaren is bij 2e suppletoire begroting 2015 de loonbijstelling uitgekeerd en vervolgens toegedeeld naar de relevante onderdelen.
 
 
 
 De bedrijfsvoeringsparagraaf
 
 1.3.4
 DE BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
 
 In de bedrijfsvoeringparagraaf (BVP) wordt verslag gedaan van relevante aandachtspunten in de bedrijfsvoering van het Ministerie van Economische Zaken (EZ) en van het Diergezondheidsfonds (DGF). De BVP heeft conform de Comptabiliteitswet 2001 het karakter van een uitzonderingsrapportage. De informatie opgenomen in de BVP is tot stand gekomen vanuit het departementale management controlsysteem en informatie uit audits van de Auditdienst Rijk (ADR). De bedrijfsvoeringsparagraaf bestaat uit vier verplichte onderdelen: rechtmatigheid, totstandkoming beleidsinformatie, financieel en materieel beheer en overige aspecten van de bedrijfsvoering.
 
 
 I
 Rechtmatigheid
 
 
 Vanuit de bij EZ bekende informatie zijn fouten en onzekerheden met betrekking tot de comptabele rechtmatigheid of getrouwheid geconstateerd die de tolerantiegrenzen op het niveau van het totaal van de agentschappen en het DGF overschrijden.
 Voor het totaal van de agentschappen bestaan er onzekerheden tot een bedrag van € 32,8 mln. Deze bestaan voor circa € 22 mln uit inkopen, € 6 mln aan overlopende posten en € 4,8 mln uit diverse posten. De onzekerheden zijn voor een bedrag van € 15,8 mln veroorzaakt doordat EZ en alle andere departementen, begin 2016 met terugwerkende kracht over 2015 zijn geconfronteerd met een aanscherping van de interpretatie van de aanbestedingswet. Het gaat hier om de onderbouwing van de motivering van de objectieve leverancierskeuze bij het aangaan van inkoopverplichtingen. Los van deze aanscherping zou er geen sprake zijn van overschrijding van de tolerantiegrens voor onzekerheden.
 Voor het DGF bestaan er onrechtmatigheden tot een bedrag van € 1,9 mln en onzekerheden tot een bedrag van € 5,3 mln in de uitgaven voor inkopen. EZ heeft hiervoor maatregelen getroffen.
 
 
 Bij artikel 14 (Een doelmatige en duurzame energievoorziening), is voor een bedrag van circa € 112 mln aan verplichtingen aangegaan dat niet verwerkt was in de tweede suppletoire begroting van EZ. Deze verhoging heeft EZ niet verwerkt in de zogenaamde Veegbrief, omdat deze verhoging budgettair meerjarig past in het kader van de uitvoering van het met de Tweede Kamer gecommuniceerde beleid en de daaraan gekoppelde specifieke regelingen voor de duurzame energieproductie, respectievelijk geothermie. 
 De Algemene Rekenkamer (AR) beschouwt de aangehaalde verhoging als een beleidsmatige Slotwetmutatie die volgens de Rijksbegrotingsvoorschriften voorafgaand aan de Slotwet aan de Kamer had moeten worden gemeld. Het niet melden leidt daardoor tot een begrotingsonrechtmatigheid en overschrijdt de tolerantie voor verplichtingen. 
 Ten aanzien van de informatievoorziening aan de Tweede Kamer ware het volgens EZ voor de volledigheid goed geweest om deze verhoging voorafgaand aan de Slotwet te communiceren, ondanks het gegeven dat de mutatie een uitvloeisel is van de reguliere uitvoering van beleid binnen de daarvoor aan de Tweede Kamer gecommuniceerde meerjarig beschikbare beleidsmatige en budgettaire kaders en bovendien is de werkwijze een voortzetting van een bestendige gedragslijn. EZ zal in toekomstige gevallen zorgdragen voor deze informatievoorziening.
 
 
 
 
 II
 Totstandkoming van beleidsinformatie
 
 Vanuit de bij EZ bekende informatie zijn er geen belangrijke tekortkomingen in de totstandkoming van beleidsinformatie.
 
 
 
 III
 Financieel en materieel beheer
 
 Opvolging aanbevelingen Algemene Rekenkamer (AR)
 
 In 2015 is voortvarend gewerkt aan de in het AR-rapport bij de verantwoording 2014 gerapporteerde onvolkomenheden en aandachtspunten. Het betrof de volgende 3 onvolkomenheden:
 
 
 •
 Het inkoopbeheer bij de NVWA,
 
 
 •
 Het inkoopbeheer bij RVO.nl,
 
 
 •
 De tijdige, juiste en volledige oplevering van de jaarrekening door RVO.nl.
 
 
 De AR zal hierover in haar rapport bij de verantwoording 2015 van EZ rapporteren. In het oordeel van de ADR worden de bevindingen over het inkoopbeheer en het proces van de jaarafsluiting bij RVO.nl als opgelost gekwalificeerd.
 
 Nationale verklaring
 Met de Nationale Verklaring geeft de Minister van Financiën, namens het kabinet, jaarlijks aan de Europese Commissie (EC) en de Tweede Kamer een verklaring af over het financieel beheer van Europese fondsen en de rechtmatigheid van financiële transacties en openstaande vorderingen (tot op het niveau van begunstigden). De Staatssecretaris van EZ heeft op 23 februari 2016 de deelverklaringen voor de gezamenlijke Europese Landbouwfondsen, het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en het Europees Visserijfonds (EVF) afgegeven. Deze deelverklaringen bevatten geen beperkingen. De door de ADR gerapporteerde tekortkomingen bij het EVF over 2013 zijn in 2015 opgelost, door aanscherping van administratieve controles op ontvangen subsidieaanvragen en de financiële verantwoording van EZ aan het EVF.
 Beheersing frauderisico’s
 RVO.nl is de uitvoerder van subsidieregelingen voor bedrijven. Uit actuele risicoanalyses blijkt dat voor alle subsidieregelingen opgenomen in de Regeling nationale EZ subsidies het (rest)risico van misbruik- of oneigenlijk gebruik door begunstigden als laag/aanvaardbaar is gekwalificeerd.
 Bestaande maatregelen om subsidiefraude te bestrijden zijn onder andere: de tijdige opstelling van risicoanalyses ter bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van subsidies door begunstigden, het in voorkomende gevallen opvragen van controleverklaringen bij subsidieverantwoordingen, het bijhouden van een register van ernstige onregelmatigheden en het via de fraudecoördinator van RVO.nl melden van vermoedens van fraude bij het OM.
 RVO.nl heeft, aanvullend op de bovengenoemde maatregelen om subsidiefraude te bestrijden, in 2015 een Handboek handhaving opgesteld. In dit handboek zijn de kaders vastgesteld voor een uniform handhavingsbeleid binnen RVO.nl. Daarnaast heeft RVO.nl in 2015 het Fraudeprotocol geactualiseerd.
 Het integriteitsbeleid van EZ voorziet voor het eigen personeel in een gedragscode integriteit en handreikingen voor het omgaan met financiële belangen en het melden van vermoedens van fraude bij het OM.
 Inkoopbeheer
 Artikel 1.4 van de Aanbestedingswet (AW) stelt dat aanbestedende diensten bij meervoudig en enkelvoudig onderhandse aanbestedingen (onder de Europese drempel) de ondernemers die zij uitnodigen op basis van objectieve criteria kiezen. Bovendien moeten zij op verzoek van een ondernemer de motivering van die keuze verstrekken. Voor het verantwoordingsjaar 2015 bestond onduidelijkheid over de vraag of en zo ja welke documentatievereisten werden gesteld aan deze keuze.
 Voor het verantwoordingsjaar 2015 heeft de Algemene Rekenkamer aangekondigd dat in afwachting van nadere kaders voor het controlejaar 2015 de motivering van de objectieve leverancierskeuze voor alle inkopen tussen de nul en € 33.000,- niet in het rechtmatigheidsoordeel wordt betrokken. Bevindingen op dit punt bij inkopen boven deze grens kunnen leiden tot onzekerheden in de inkoopstroom.
 Voor 2016 en volgende jaren wordt een nader kader opgesteld dat kan rekenen op draagvlak bij alle betrokken partijen (regelgevers, kaderstellers, uitvoerders en controleurs).
 Informatiebeveiliging
 EZ heeft, conform de richtlijnen van BZK, op 15 februari 2016 een «in control» verklaring afgegeven over informatiebeveiliging in 2015. Alle kritieke informatiesystemen van EZ zijn beoordeeld op hun compliancy met de Baseline Informatiebeveiliging Rijk. EZ heeft geen risico’s op het gebied van Informatiebeveiliging die geclassificeerd zijn als «zeer hoog». Wel zijn er risico’s geclassificeerd als «hoog». Voor deze risico’s zijn verbeterplannen opgesteld die gedurende 2016 worden uitgevoerd. Het betreft: beheer van toegang tot applicaties en bestanden (autorisatiebeheer), two-factor authenticatie bij telewerken en toegang tot beheeromgevingen (bijvoorbeeld: het gebruik van een token en een wachtwoord), borging van beveiligingseisen in leveranciersmanagement en de beveiliging van e-mail op mobiele apparaten.
 IV Overige aspecten in de bedrijfsvoering
 Grote ICT projecten
 Sinds enkele jaren informeert het Ministerie van BZK de Tweede Kamer over departementale grote ICT-projecten. Met ingang van 2015 geldt deze rapportageplicht voor alle projecten waarvan de ICT-kosten tenminste € 5 mln bedragen. In 2015 zijn binnen EZ 10 grote ICT-projecten in uitvoering. Het betreft de projecten: AERIUS-II (Programmatische Aanpak Stikstof); «Blik op NVWA 2017» (onderdeel van het verbeterplan NVWA); Elektronische Dienstverlening Uitvoering (EDU), Geo-Nu (vernieuwing van geografische systemen bij RVO.nl), Carmen (relatiebeheer), DICTU-Cloud (onderdeel van de Rijkscloud), Gamma (vernieuwing van systemen bij Agentschap Telecom), Migratie BBR (onderdeel van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid), AMRI (vernieuwing van een bancair systeem ten behoeve van garantstellingen) en de ontwikkeling van een service voor zaakgericht werken (ZGW).
 In 2015 zijn voor het eerst BIT-toetsen uitgevoerd door het Bureau ICT-Toetsing, waaronder twee projecten van EZ: Blik op NVWA 2017 en de ZGW-service. De resultaten daarvan worden in 2016 gepubliceerd. Over de stand van zaken ten aanzien van deze projecten wordt in het Rijksdashboard gerapporteerd. De risico’s voor de uitvoering, waaronder eventuele privacy-risico’s, maken daar onderdeel van uit. De stand van zaken bij deze projecten geeft geen aanleiding tot het maken van nadere opmerkingen.
 Externe inhuur
 Het kabinet heeft, naar aanleiding van de motie Roemer, een norm voor externe inhuur gesteld van 10% van de personele uitgaven. Het inhuurpercentage van EZ, inclusief flexibele schil over 2015, komt uit op 10,8% (exclusief RVO.nl, dat vanwege een sterk wisselend opdrachtenpakket relatief veel externe inhuur heeft, is dit 6,7%). Ten opzichte van 2014 is het inhuurpercentage van EZ in 2015 met 0,4% gedaald.
 Audit Committee
 Het Audit Committee (AC) is voor het departementaal management een belangrijk instrument voor advisering over de bedrijfsvoering waaronder het auditbeleid. Het AC bestaat uit de voorzitter (de SG), de Hoofd Directeur Interne Organisatie en Uitvoering, twee DG’s, de directeur FEZ, de directeur ADR en twee externe leden. In 2015 is onder andere gesproken over het auditplan van de ADR, garantieregelingen voor ondernemers, de aandachtspunten in het financieel en materieel beheer en de voortgang in het beheer van risico’s in de EU-conformiteit van beleid en uitvoering. Het AC heeft in 2015 een zelfevaluatie uitgevoerd naar het eigen functioneren. Naar aanleiding van de evaluatie zijn de leden van mening dat het AC functioneert zoals bedoeld en dat het belangrijk is om een goede balans te vinden tussen aan de ene kant de bedrijfsvoering en aan de andere kant de inhoudelijke strategische onderwerpen.
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 JAARREKENING
 
 
 
 Departementale verantwoordingsstaat Ministerie van EZ (XIII)
 
 1.4.1
 DEPARTEMENTALE VERANTWOORDINGSSTAAT MINISTERIE VAN EZ (XIII)
 
 Departementale verantwoordingsstaat 2015 van het Ministerie van Economische Zaken (XIII)
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3) = (2) – (1)
 
 
 
 
 Art
 
 
 Omschrijving
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 8.721.305
 
 
 
 
 4.932.315
 
 
 
 
 10.170.057
 
 
 
 
 10.463.253
 
 
 
 
 4.807.124
 
 
 
 
 7.361.085
 
 
 
 
 1.741.948
 
 
 
 
 – 125.191
 
 
 
 
 – 2.808.972
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 8.372.469
 
 
 
 
 4.583.299
 
 
 
 
 10.138.758
 
 
 
 
 10.089.008
 
 
 
 
 4.432.879
 
 
 
 
 7.318.660
 
 
 
 
 1.716.539
 
 
 
 
 – 150.420
 
 
 
 
 – 2.820.098
 
 
 
 
 
 11
 
 
 Goed functionerende economie en markten
 
 
 192.396
 
 
 192.483
 
 
 52.265
 
 
 197.904
 
 
 200.072
 
 
 52.224
 
 
 5.508
 
 
 7.589
 
 
 – 41
 
 
 
 
 12
 
 
 Een sterk innovatievermogen
 
 
 488.699
 
 
 569.897
 
 
 42.013
 
 
 638.508
 
 
 534.926
 
 
 51.891
 
 
 149.809
 
 
 – 34.971
 
 
 9.878
 
 
 
 
 13
 
 
 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 1.798.832
 
 
 306.921
 
 
 78.041
 
 
 928.330
 
 
 294.859
 
 
 63.493
 
 
 – 870.502
 
 
 – 12.062
 
 
 – 14.548
 
 
 
 
 14
 
 
 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 3.960.853
 
 
 1.619.026
 
 
 9.535.411
 
 
 6.494.697
 
 
 1.557.919
 
 
 6.851.765
 
 
 2.533.844
 
 
 – 61.107
 
 
 – 2.683.646
 
 
 
 
 16
 
 
 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 658.062
 
 
 585.628
 
 
 313.058
 
 
 623.541
 
 
 667.686
 
 
 123.539
 
 
 – 34.521
 
 
 82.058
 
 
 – 189.519
 
 
 
 
 17
 
 
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 891.348
 
 
 839.465
 
 
 75
 
 
 827.516
 
 
 843.384
 
 
 243
 
 
 – 63.832
 
 
 3.919
 
 
 168
 
 
 
 
 18
 
 
 Natuur en Regio
 
 
 200.392
 
 
 293.151
 
 
 96.707
 
 
 184.073
 
 
 255.582
 
 
 126.077
 
 
 – 16.319
 
 
 – 37.569
 
 
 29.370
 
 
 
 
 19
 
 
 Toekomstfonds
 
 
 181.887
 
 
 176.728
 
 
 21.188
 
 
 194.439
 
 
 78.451
 
 
 49.428
 
 
 12.552
 
 
 – 98.277
 
 
 28.240
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 348.836
 
 
 
 
 349.016
 
 
 
 
 31.299
 
 
 
 
 374.245
 
 
 
 
 374.245
 
 
 
 
 42.425
 
 
 
 
 25.409
 
 
 
 
 25.229
 
 
 
 
 11.126
 
 
 
 
 
 40
 
 
 Apparaat
 
 
 348.836
 
 
 349.016
 
 
 31.299
 
 
 374.245
 
 
 374.245
 
 
 42.425
 
 
 25.409
 
 
 25.229
 
 
 11.126
 
 
 
 
 41
 
 
 Nominaal en Onvoorzien
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Samenvattende verantwoordingsstaat inzake agentschappen
 
 1.4.2
 SAMENVATTENDE VERANTWOORDINGSSTAAT INZAKE AGENTSCHAPPEN
 
 Samenvattende verantwoordingsstaat 2015 inzake de baten-lastenagentschappen van het Ministerie van Economische Zaken (XIII)
 
 Bijdragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 (1)
 Vastgestelde begroting
 
 
 (2)
 Realisatie 2015
 
 
 (3)=(2)-(1)
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 (4)
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 31.813
 
 
 35.406
 
 
 3.593
 
 
 32.526
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 33.243
 
 
 33.617
 
 
 374
 
 
 31.445
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 – 1.430
 
 
 1.789
 
 
 3.219
 
 
 1.081
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 6.300
 
 
 0
 
 
 – 6.300
 
 
 0
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 6.992
 
 
 1.254
 
 
 – 5.738
 
 
 2.312
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 165.200
 
 
 240.223
 
 
 75.023
 
 
 199.454
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 165.200
 
 
 239.964
 
 
 74.764
 
 
 200.446
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 0
 
 
 259
 
 
 259
 
 
 – 992
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 14.000
 
 
 27.910
 
 
 13.910
 
 
 9.000
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 28.000
 
 
 34.001
 
 
 6.001
 
 
 25.562
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 68.721
 
 
 14.165
 
 
 – 54.556
 
 
 91.597
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 68.721
 
 
 16.272
 
 
 – 52.449
 
 
 96.258
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 0
 
 
 – 2.107
 
 
 – 2.107
 
 
 – 4.661
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 18.577
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 0
 
 
 23.000
 
 
 23.000
 
 
 2.547
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 286.407
 
 
 313.949
 
 
 27.542
 
 
 306.756
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 288.584
 
 
 324.671
 
 
 36.087
 
 
 314.338
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 – 2.177
 
 
 – 10.722
 
 
 – 8.545
 
 
 – 7.582
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 17.550
 
 
 31.816
 
 
 14.266
 
 
 12.316
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 40.260
 
 
 27.098
 
 
 – 13.162
 
 
 21.071
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 441.733
 
 
 484.176
 
 
 42.443
 
 
 411.191
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 441.733
 
 
 485.985
 
 
 44.252
 
 
 407.149
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 0
 
 
 – 1.809
 
 
 – 1.809
 
 
 4.042
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 0
 
 
 46.092
 
 
 46.092
 
 
 382
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 12.844
 
 
 46.416
 
 
 33.572
 
 
 21.866
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting bij de samenvattende verantwoordingsstaat inzake agentschappen
 
 1.4.3
 TOELICHTING BIJ DE SAMENVATTENDE VERANTWOORDINGSSTAAT INZAKE AGENTSCHAPPEN
 
 Aansluiting realisatie agentschappen met financiering door moederdepartement
 Door een vergelijking van de «bijdrage moederdepartement (EZ)» uit tabel A met de bijdragen die vermeld zijn in de tabel B is de aansluiting te maken tussen de realisaties in de agentschapsparagraaf en de bijdragen die op de beleidsartikelen zijn gerealiseerd.
 A – Realisatie agentschappen 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Bijdrage moederdepartement (EZ)
 
 
 Bijdrage overige departementen
 
 
 Bijdrage derden
 
 
 Overige baten
 
 
 Totale baten
 
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 12.514
 
 
 0
 
 
 22.532
 
 
 360
 
 
 35.406
 
 
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 210.944
 
 
 28.144
 
 
 1.135
 
 
 0
 
 
 240.223
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 5.954
 
 
 1.133
 
 
 809
 
 
 6.269
 
 
 14.165
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 128.935
 
 
 81.334
 
 
 93.913
 
 
 9.767
 
 
 313.949
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 314.859
 
 
 119.877
 
 
 43.670
 
 
 5.770
 
 
 484.176
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 673.206
 
 
 
 
 230.488
 
 
 
 
 162.059
 
 
 
 
 22.166
 
 
 
 
 1.087.919
 
 
 
 
 
 
 B – Bijdragen aan agentschappen per beleidsartikel (realisatie 2015)
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 
 
 12.799
 
 
 
 
 
 art. 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 12.021
 
 
 
 
 art. 12 Een sterk innovatievermogen
 
 
 778
 
 
 
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 
 
 210.944
 
 
 
 
 
 art. 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 7.057
 
 
 
 
 art. 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 0
 
 
 
 
 art. 40 Apparaat
 
 
 53.500
 
 
 
 
 Bijdrage agentschappen en diensten
 
 
 150.387
 
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 
 
 6.833
 
 
 
 
 
 art. 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 0
 
 
 
 
 art. 18 Natuur en Regio
 
 
 6.833
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 
 
 150.597
 
 
 
 
 
 art. 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 681
 
 
 
 
 art. 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 136.874
 
 
 
 
 art. 18 Natuur en Regio
 
 
 8.087
 
 
 
 
 Art. 16 BTW-compensatie
 
 
 4.955
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 
 
 357.017
 
 
 
 
 
 art. 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 996
 
 
 
 
 art. 12 Een sterk innovatievermogen
 
 
 56.995
 
 
 
 
 art. 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 30.501
 
 
 
 
 art. 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 40.168
 
 
 
 
 art. 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 149.999
 
 
 
 
 art. 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 1.237
 
 
 
 
 art. 18 Natuur en Regio
 
 
 65.124
 
 
 
 
 Art. 19 Toekomstfonds
 
 
 6.050
 
 
 
 
 art. 40 Apparaat
 
 
 5.947
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 738.190
 
 
 
 
 
 Af: doorbelasting aan agentschappen door DICTU
 
 
 – 150.387
 
 
 
 
 
 Totale bijdrage EZ-begroting
 
 
 
 
 587.803
 
 
 
 
 
 
 Opmerkingen bij verschillen tussen realisatiestanden in tabel A en tabel B
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
 De hogere bijdrage moederdepartement in tabel B van € 21,7 mln ten opzichte van tabel A komt vooral door de door EZ verstrekte bijdrage ter versterking van het eigen vermogen van de NVWA (€ 12,1 mln) en de verschuiving van de in het Plan van Aanpak NVWA toegezegde bijdrage ter compensatie van hogere ICT-kosten (€ 7,7 mln) van omzet moederdepartement naar bijzondere baten. Voorts is rekening gehouden met doorgeschoven bedragen voor uitvoering van het Plan van Aanpak en zijn enkele kleinere balansmutaties verwerkt (totaal € 1,9 mln).
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
 De hogere bijdrage moederdepartement in tabel B van € 42,2 mln ten opzichte van tabel A wordt grotendeels veroorzaakt doordat circa € 20 mln van de opdracht is doorgeschoven naar 2016. Daarnaast is de opdracht circa € 22 mln goedkoper uitgevallen. Dit betreft de opdracht voor de provincies en de opdracht van Natuur en regio. Dit bedrag wordt in 2016 teruggestort aan het ministerie of verrekend met de bijdrage 2016.
 
 
 Agentschap Telecom (AT)
 
 Agentschap Telecom (AT)
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)–(1)
 
 
 (4)
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 11.068
 
 
 12.514
 
 
 1.446
 
 
 11.217
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 8
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 20.629
 
 
 22.532
 
 
 1.903
 
 
 20.800
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 16
 
 
 5
 
 
 – 11
 
 
 33
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 0
 
 
 21
 
 
 21
 
 
 0
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 100
 
 
 334
 
 
 234
 
 
 468
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 31.813
 
 
 
 
 35.406
 
 
 
 
 3.593
 
 
 
 
 32.526
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 31.028
 
 
 32.081
 
 
 1.053
 
 
 30.465
 
 
 
 
 – Personele kosten
 
 
 19.917
 
 
 20.531
 
 
 614
 
 
 20.129
 
 
 
 
 
 Waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 19.019
 
 
 
 
 19.672
 
 
 
 
 653
 
 
 
 
 19.561
 
 
 
 
 
 
 Waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 898
 
 
 
 
 859
 
 
 
 
 – 39
 
 
 
 
 568
 
 
 
 
 
 
 Waarvan overige personele kosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Materiële kosten
 
 
 11.111
 
 
 11.550
 
 
 439
 
 
 10.336
 
 
 
 
 
 Waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarvan bijdrage aan SSO's
 
 
 
 
 5.590
 
 
 
 
 5.786
 
 
 
 
 196
 
 
 
 
 4.972
 
 
 
 
 
 
 Waarvan overige materiële kosten
 
 
 
 
 
 5.764
 
 
 
 
 
 5.364
 
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 184
 
 
 24
 
 
 – 160
 
 
 32
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Immaterieel
 
 
 291
 
 
 155
 
 
 – 136
 
 
 149
 
 
 
 
 – Materieel
 
 
 1.665
 
 
 1.759
 
 
 94
 
 
 1.463
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Dotaties voorzieningen
 
 
 75
 
 
 35
 
 
 – 40
 
 
 268
 
 
 
 
 – Bijzondere lasten
 
 
 
 
 
 966
 
 
 966
 
 
 0
 
 
 
 
 Correctie kosten GAMMA
 
 
 
 
 
 – 1.403
 
 
 – 1.403
 
 
 – 932
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 33.243
 
 
 
 
 33.617
 
 
 
 
 374
 
 
 
 
 31.445
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 – 1.430
 
 
 
 
 1.789
 
 
 
 
 3.219
 
 
 
 
 1.081
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op het saldo van baten en lasten
 Het saldo baten en lasten is ten opzichte van de vastgestelde begroting hoger. Dit wordt veroorzaakt door de hogere omzet moederdepartement en de hogere omzet op de post derden.
 De hogere omzet moederdepartement wordt veroorzaakt door een stijging van vraag vanuit de beleidsdirecties voor uit te voeren projecten. Ook zijn er op verzoek van de beleidsdirecties werkzaamheden uitgevoerd voor het invaren van nieuwe taken. De hogere omzet derden wordt verklaard door de hogere opbrengst op Caribisch Nederland en de point-point-straalverbindingen.
 
 De correctie kosten GAMMA vindt vanaf jaarrekening 2014 plaats voor resultaatbestemming. Na correctie van de kosten GAMMA (€ 1,430 mln) in de vastgestelde begroting 2015, is sprake van een begroot resultaat van 0.
 Het gerealiseerde resultaat 2015, exclusief het resultaat op Caribisch Nederland (€ 1,5 mln) en de nog te verrekenen point-point-straalverbindingen (€ 0,5 mln), is € 0,2 mln verlies.
 
 Toelichting op de baten
 Omzet moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x 1.000
 
 
 Vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Structurele bijdragen moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsopdrachten
 
 
 4.894
 
 
 4.904
 
 
 10
 
 
 5.473
 
 
 
 
 Toezichttaken
 
 
 5.174
 
 
 5.219
 
 
 45
 
 
 4.950
 
 
 
 
 
 Subtotaal structurele bijdragen
 
 
 
 
 10.068
 
 
 
 
 10.123
 
 
 
 
 55
 
 
 
 
 10.423
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Incidentele bijdragen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten
 
 
 1.000
 
 
 2.885
 
 
 1.885
 
 
 789
 
 
 
 
 
 Subtotaal projecten
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 2.885
 
 
 
 
 1.885
 
 
 
 
 789
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verrekeningen op bijdragen
 
 
 
 
 
 – 494
 
 
 – 494
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal omzet moederdepartement
 
 
 
 
 11.068
 
 
 
 
 12.514
 
 
 
 
 1.446
 
 
 
 
 11.217
 
 
 
 
 
 
 De omzet moederdepartement bestaat uit de vergoedingen die worden ontvangen van EZ voor de uitvoering van opdrachten.
 De hogere omzet op de projecten is veroorzaakt door een stijging van vraag vanuit de beleidsdirecties voor uit te voeren projecten (met name project VOA-Toolkit, project Toekomst radiovergunningen/FM). Ook zijn er op verzoek van de beleidsdirecties werkzaamheden uitgevoerd voor het invaren van de nieuwe taken Elektronische Toegangsdiensten (ETD), Elektronische Certificering (eIDAS) en de overgang van de taken van het voormalig Verispect in het kader van de Waarborg- en Metrologiewet.
 Omzet derden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x 1.000
 
 
 Vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Vergunninghouders en overige:
 
 
 17.635
 
 
 17.532
 
 
 – 103
 
 
 18.058
 
 
 
 
 
 – vaste verbindingen
 
 
 
 
 3.612
 
 
 
 
 4.618
 
 
 
 
 1.006
 
 
 
 
 4.571
 
 
 
 
 
 
 – mobiele communicatie
 
 
 
 
 4.659
 
 
 
 
 4.141
 
 
 
 
 – 518
 
 
 
 
 4.497
 
 
 
 
 
 
 – (openbare) (mobiele) elektronische communicatie
 
 
 
 
 1.963
 
 
 
 
 1.887
 
 
 
 
 – 76
 
 
 
 
 1.906
 
 
 
 
 
 
 – radiodeterminatie
 
 
 
 
 62
 
 
 
 
 34
 
 
 
 
 – 28
 
 
 
 
 61
 
 
 
 
 
 
 – radiozendamateurs
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 – omroep
 
 
 
 
 5.516
 
 
 
 
 5.142
 
 
 
 
 – 374
 
 
 
 
 5.369
 
 
 
 
 
 
 – overige/verlengingen
 
 
 
 
 38
 
 
 
 
 
 – 38
 
 
 
 
 
 
 
 – examens
 
 
 
 
 138
 
 
 
 
 130
 
 
 
 
 – 8
 
 
 
 
 133
 
 
 
 
 
 
 – verklaringen, keuringen en erkenningen
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 – randapparatuur
 
 
 
 
 1.638
 
 
 
 
 1.568
 
 
 
 
 – 70
 
 
 
 
 1.510
 
 
 
 
 
 Satellietoperators
 
 
 261
 
 
 174
 
 
 – 87
 
 
 196
 
 
 
 
 BZK (C2000)1valt met ingang van 2015 onder Ministerie van V&J
 
 
 47
 
 
 0
 
 
 – 47
 
 
 46
 
 
 
 
 Korps Landelijke Politiediensten
 
 
 143
 
 
 0
 
 
 – 143
 
 
 139
 
 
 
 
 Ministerie van Defensie
 
 
 1.322
 
 
 1.286
 
 
 – 36
 
 
 1.284
 
 
 
 
 Ministerie van I&M
 
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 
 
 
 Ministerie van V&J
 
 
 
 229
 
 
 229
 
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 1.221
 
 
 2.836
 
 
 1.615
 
 
 1.077
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal omzet derden
 
 
 
 
 20.629
 
 
 
 
 22.532
 
 
 
 
 1.903
 
 
 
 
 20.800
 
 
 
 
 
 
 De gerealiseerde omzet derden is hoger dan de vastgestelde begroting. Dit wordt veroorzaakt door de producten vaste verbindingen (point-point-straalverbindingen), Caribisch Nederland en Omroep.
 Bij de categorie vaste verbindingen heeft de markt als gevolg van de 4G veiling ook in 2015 sterk geïnvesteerd in het upgraden van netwerken. Voor Agentschap Telecom heeft dit geleid tot een toename van de omzet.
 De lagere omzet op de categorie Omroep is een gevolg van het inleveren door de NPO van de vergunning voor radio 5.
 Voor de categorie Caribisch Nederland geldt dat AT vanaf 10 oktober 2010 uitvoerder en toezichthouder is op het vlak van telecom op de BES eilanden. Voor de inspanningen die AT aldaar pleegt worden vergoedingen in rekening gebracht bij concessie- en machtiginghouders. Doordat AT enerzijds de kosten beperkt heeft weten te houden en doordat anderzijds de inkomsten ten gevolge van het toegenomen gebruik van telecom op de BES zijn gestegen is er een overdekking op de tarieven ontstaan.
 Bij de categorie Mobiele communicatie is de omzet lager doordat veel vergunningen met ingang van 2015 vallen onder de behoefte onderbouwingsplannen (BOP) van het Ministerie van I&M en in mindere mate het Ministerie van V&J. Dit komt terug in een hogere omzet bij de betreffende omzetcategorieën.
 Bijzondere baten
 De realisatie in 2015 bestaat uit opbrengsten voor de verkoop van dienstauto’s en personele baten die niet kunnen worden verrekend met P-Direct of van toepassing zijn op 2014.
 Toelichting op de lasten
 Personele kosten
 De personele kosten zijn hoger dan de vastgestelde begroting. Dit wordt vooral veroorzaakt door een stijging van de loonkosten per FTE door de doorgevoerde CAO-aanpassingen. Het aantal FTE houdt met 252,1 gelijke tred met de begrote FTE.
 Materiële kosten
 De materiële kosten zijn in lijn met de begrote kosten. De kosten van ICT-projecten nemen toe (met name project Autorisatiebeheer, project Informatiebeveiliging). De reguliere ICT kosten vallen in 2015 lager uit door een eenmalige overgangskorting op de infrastructurele kosten van DICTU.
 Rentelasten
 De rentelasten blijven achter ten opzichte van de begroting. Dit door uitstel en vertragingen in investeringen huisvesting en het project GAMMA.
 Afschrijvingskosten
 Door uitgestelde investeringen zijn er geen afschrijvingen voor het project GAMMA. Daarentegen zijn de investeringen in het kantoorgebouw Groningen versneld afgeschreven in verband met de overgang naar het nieuwe Rijkshuisvestingsstelsel per 1 januari 2016.
 Overige lasten
 De bijzondere lasten worden veroorzaakt door een afkoopregeling van «oude» reisrechten die medewerkers is aangeboden.
 Correctie kosten GAMMA
 Volgens afspraak in het doorlichtingsrapport AT van het Ministerie van Financiën d.d. 24 december 2013, zijn de in 2015 gemaakte kosten GAMMA ad € 1,4 mln in mindering gebracht op de kosten en rechtstreeks ten laste gebracht van de post Te verrekenen met vergunninghouders.
 Balans per 31 december 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Balans 2015
 
 
 Balans 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële activa
 
 
 0
 
 
 186
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 
 
 
 * grond en gebouwen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 * installaties en inventarissen
 
 
 163
 
 
 559
 
 
 
 
 * overige materiële vaste activa
 
 
 4.300
 
 
 4.947
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 1.299
 
 
 1.489
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 553
 
 
 1.021
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 11.715
 
 
 8.886
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 18.030
 
 
 
 
 17.088
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 
 
 * exploitatiereserve
 
 
 1.625
 
 
 1.620
 
 
 
 
 * onverdeeld resultaat
 
 
 1.789
 
 
 1.081
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 508
 
 
 513
 
 
 
 
 Leningen bij het MvF
 
 
 308
 
 
 506
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 526
 
 
 559
 
 
 
 
 Te verrekenen met vergunninghouders c.a.
 
 
 6.042
 
 
 6.746
 
 
 
 
 Te verrekenen met Caribisch Nederland
 
 
 1.491
 
 
 1.491
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 5.741
 
 
 4.572
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 18.030
 
 
 
 
 17.088
 
 
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Boekwaarde 1/1/2015
 
 
 Dotaties
 
 
 Onttrekkingen
 
 
 Vrijval
 
 
 Boekwaarde 31/12/2015
 
 
 
 
 
 
 Wachtgeld en FLO
 
 
 41
 
 
 0
 
 
 20
 
 
 21
 
 
 0
 
 
 
 
 Ambtsjubilea
 
 
 472
 
 
 81
 
 
 45
 
 
 0
 
 
 508
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 513
 
 
 
 
 81
 
 
 
 
 65
 
 
 
 
 21
 
 
 
 
 508
 
 
 
 
 
 
 Ontwikkeling eigen vermogen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Omzet, excl. rente- en bijzondere baten
 
 
 32.636
 
 
 32.203
 
 
 35.067
 
 
 
 
 Gemiddelde omzet over 3 jaar
 
 
 32.407
 
 
 32.559
 
 
 33.243
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toegestane exploitatiereserve
 
 
 1.620
 
 
 1.620
 
 
 1.625
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 803
 
 
 1.081
 
 
 1.789
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 2.423
 
 
 
 
 2.701
 
 
 
 
 3.414
 
 
 
 
 
 
 Inclusief het resultaat ligt het eigen vermogen boven de toegestane norm. Bij de eerstvolgende suppletoire begrotingswet wordt aangeven hoe dit wordt hersteld.
 Te verrekenen met vergunninghouders c.a.
 De post «te verrekenen met vergunninghouders» geeft de schuld aan de vergunninghouders c.a. van Agentschap Telecom weer. Deze post is in 2015 met € 1,4 mln afgebouwd met de onderzoekskosten van een nieuw vergunningverleningssysteem (GAMMA). De post wordt in de jaren 2016 en 2017 volledig afgebouwd door conform afspraak met het Ministerie van Financiën de middelen aan te wenden voor de verdere ontwikkeling van GAMMA en/of door het verlagen van vergunningstarieven. Anderzijds is € 0,7 mln van het resultaat 2014 toegevoegd aan deze post.
 Te verrekenen met Caribisch Nederland
 Deze post is vergelijkbaar met de post «te verrekenen met vergunninghouders c.a.», maar dan specifiek voor de vergunninghouders in Caribisch Nederland. Om de post af te bouwen worden de tarieven met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2015 verlaagd.
 Aandeel moederdepartement, overige departementen en derden in vorderingen en schulden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 moederdepartement
 
 
 overige departementen/ agentschappen
 
 
 derden
 
 
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 0
 
 
 47
 
 
 1.252
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 286
 
 
 1
 
 
 266
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 0
 
 
 11.715
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal vorderingen
 
 
 
 
 286
 
 
 
 
 11.763
 
 
 
 
 1.518
 
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 0
 
 
 35
 
 
 491
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 1.333
 
 
 1.650
 
 
 2.758
 
 
 
 
 
 Totaal schulden
 
 
 
 
 1.333
 
 
 
 
 1.685
 
 
 
 
 3.249
 
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht over 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 1 januari 2015 + stand depositorekeningen
 
 
 
 
 7.534
 
 
 
 
 8.886
 
 
 
 
 1.352
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
 
 
 
 4.088
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
 
 
 
 – 5
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom
 
 
 
 
 526
 
 
 
 
 4.083
 
 
 
 
 3.557
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (-/-)
 
 
 – 6.300
 
 
 – 679
 
 
 5.621
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom 
 
 
 
 
 – 6.300
 
 
 
 
 – 679
 
 
 
 
 5.621
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
 
 
 0
 
 
 – 377
 
 
 – 377
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige storting door moederdepartement (+)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (-/-)
 
 
 – 692
 
 
 – 198
 
 
 494
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 6.300
 
 
 0
 
 
 – 6.300
 
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 5.608
 
 
 
 
 – 575
 
 
 
 
 – 6.183
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 31 december 2015 + stand depositorekeningen
 
 
 
 
 7.368
 
 
 
 
 11.715
 
 
 
 
 4.347
 
 
 
 
 
 
 De operationele kasstroom is vooral hoger doordat het resultaat hoger is dan begroot.
 De investeringen zijn lager dan begroot. Dit heeft twee oorzaken. Ten eerste is het project GAMMA vertraagd, omdat het niet gelukt is om de aanbestedingsprocedure voor het zaaksysteem volledig te doorlopen. Hierdoor is er in 2015 niet geïnvesteerd. Ten tweede zijn de geplande investeringen in huisvesting uitgesteld in afwachting van de herhuisvesting van het kantoor in Groningen (2016). De gerealiseerde investeringen hebben met name betrekking op elektronische apparatuur, masten en antennes ten behoeve van toezichtwerkzaamheden.
 Het verschil op de financieringskasstroom is ontstaan doordat geen gebruik is gemaakt van de leenfaciliteit.
 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Begroting 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Inputindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verhouding direct/indirect (in fte)
 
 
 
 186,6 / 70,0
 
 
 174,9 / 74,9
 
 
 177,4 / 82,8
 
 
 176,5 / 75,6
 
 
 178,2/
 76,3
 
 
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personeelskosten per fte
 
 
 
 € 69.853
 
 
 € 70.395
 
 
 € 70.931
 
 
 € 72.415
 
 
 € 70.584
 
 
 
 
 Totaal aantal fte's (excl externe inhuur)
 
 
 
 256,6
 
 
 237,3
 
 
 248,4
 
 
 244,1
 
 
 241,8
 
 
 
 
 Kosten inhuur externen (PAO-definitie; x € 1.000)
 
 
 
 € 1.113
 
 
 € 947
 
 
 € 568
 
 
 € 859
 
 
 € 898
 
 
 
 
 
 Outputindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uurtarief (wijziging in reële termen)
 
 
 
 – 0,45%
 
 
 – 1,47%
 
 
 – 0,66%
 
 
 – 0,69%
 
 
 0%
 
 
 
 
 Aantal declarabele uren (per fte en totaal)
 
 
 
 1.453 / 1.667
 
 
 1.450/ 1.660
 
 
 1.450/ 1.660
 
 
 1.450/ 1.660
 
 
 1.453/ 1.667
 
 
 
 
 Aantal werkbare /beschikbare uren:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – werkbare uren
 
 
 
 1.836
 
 
 1.829
 
 
 1.829
 
 
 1.829
 
 
 1.836
 
 
 
 
 – bruto beschikbare uren
 
 
 
 1.667
 
 
 1.660
 
 
 1.660
 
 
 1.660
 
 
 1.667
 
 
 
 
 – netto beschikbare uren
 
 
 
 1.588
 
 
 1.585
 
 
 1.585
 
 
 1.585
 
 
 1.588
 
 
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsresultaat (x € 1.000)
 
 
 
 2.554
 
 
 803
 
 
 1.081
 
 
 1.789
 
 
 – 1.430
 
 
 
 
 Omzet
 
 
 
 33.455
 
 
 33.101
 
 
 32.526
 
 
 35.406
 
 
 31.813
 
 
 
 
 
 Kwaliteitsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid:
 
 
 
 Niet in 2012
 
 
 3,9
 
 
 Niet in 2014
 
 
 Niet in 2015
 
 
 >3,5
 
 
 
 
 
 Doorlooptijd primaire processen:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vergunningaanvragen 95% binnen
 
 
 8 weken
 
 
 98%
 
 
 99%
 
 
 89%
 
 
 94%
 
 
 95%
 
 
 
 
 
 
 
 6 weken
 
 
 
 
 86%
 
 
 89%
 
 
 
 
 
 
 4 weken
 
 
 
 
 79%
 
 
 82%
 
 
 
 
 
 
 2 weken
 
 
 
 
 70%
 
 
 62%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Reactietijd storingsklachten
 
 
 
 norm
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klachten van levensbelang ≤ 4 uur
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 95%
 
 
 100%
 
 
 
 
 Klachten van maatschappelijk belang ≤ 12 uur
 
 
 98%
 
 
 91%
 
 
 97%
 
 
 75%
 
 
 91%
 
 
 98%
 
 
 
 
 Klachten van individueel belang ≤ 3 werkdagen
 
 
 80%
 
 
 80%
 
 
 95%
 
 
 85%
 
 
 82%
 
 
 90%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gegrond verklaarde bezwaarschriften aantal
 
 
 norm
 
 
 19
 
 
 9
 
 
 11
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 ≤ 5%
 
 
 9,0%
 
 
 2,4%
 
 
 5,6%
 
 
 3,5%
 
 
 <5%
 
 
 
 
 Aantal klachten
 
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 7
 
 
 <7
 
 
 
 
 Medewerkertevredenheid
 
 
 
 niet in 2012
 
 
 7,0
 
 
 niet in 2014
 
 
 6,7
 
 
 >7
 
 
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ziekteverzuim
 
 
 ≤ 4,3%
 
 
 5,4%
 
 
 4,2%
 
 
 3,0%
 
 
 3,8%
 
 
 <4,1%
 
 
 
 
 
 Personele kosten per FTE
 De personele kosten per FTE zijn hoger dan begroot. Dit wordt verklaard door de doorgevoerde CAO-aanpassingen in 2015.
 Uurtarief
 Mede als gevolg van de taakstelling Rutte heeft Agentschap Telecom het kostenbewustzijn verder doorontwikkeld. Voor 2015 heeft Agentschap Telecom de tarieven nominaal met 0,56% laten dalen. De reële daling bedraagt 0,69% doordat in de tariefstelling geen gebruik is gemaakt van de toegestane loon- en prijsbijstelling van 0,13%. Het gewogen gemiddelde uurtarief bedraagt € 106,68.
 Vergunningen
 Het gerealiseerde percentage binnen 8 weken bedraagt 94%. Een stijging van 5% ten opzichte van 2014. De norm van 95% is niet gerealiseerd. Dit is veroorzaakt door de point-point straalverbindingen in de categorie vaste verbindingen. Als gevolg van de 4G veiling heeft de markt ook in 2015 nog sterk geïnvesteerd in het upgraden van netwerken. Voor Agentschap Telecom heeft dit geleid tot een toename van de omzet, maar ook tot druk op de realisatie van de doorlooptijden op de vergunningen.
 Storingsklachten
 Voor de prio 1 klachten geldt dat 3 van de in totaal 59 klachten niet binnen de norm zijn afgehandeld. Dit doordat deze klachten niet tijdig bij de dienstdoende inspecteur zijn binnengekomen door technische problemen met de semafoon. Verder zijn er in 2015 twee maal ICT problemen geweest waardoor klachten niet tijdig zijn geregistreerd in het systeem.
 Medewerkerstevredenheid
 In 2015 heeft wederom een groot deel van de medewerkers (81,9%) deelgenomen aan het Medewerkers Tevredenheidsonderzoek (MTO). Werkplezier, loopbaanontwikkeling en werkdruk zijn punten die lager scoren dan het vorige MTO, maar ten opzichte van de Benchmark Rijksoverheid scoort AT weer hoger. Ongewenste omgangsvormen, samenwerking en welzijn en gelijke kansen zijn onderwerpen die in score omhoog zijn gegaan. Deze punten liggen ook hoger dan de benchmark. Het proces hoe de resultaten van het MTO worden vertaald naar (HR)beleid binnen AT, is opgestart.
 Ziekteverzuim
 Er is een lichte toename in verzuim ontstaan ten opzichte van 2014 (zowel % als frequentie). Het verzuim blijft binnen de Verbaannorm van 4,1%.
 
 
 Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
 
 Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 (4)
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 2015
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 157.200
 
 
 210.944
 
 
 53.744
 
 
 180.997
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 8.000
 
 
 28.144
 
 
 20.144
 
 
 16.569
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 0
 
 
 1.135
 
 
 1.135
 
 
 1.854
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 34
 
 
 
 
 
 Totaal baten 
 
 
 
 
 165.200
 
 
 
 
 240.223
 
 
 
 
 75.023
 
 
 
 
 199.454
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 150.200
 
 
 227.332
 
 
 77.132
 
 
 188.891
 
 
 
 
 – Personele kosten
 
 
 41.400
 
 
 136.879
 
 
 95.479
 
 
 107.239
 
 
 
 
 
 Waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 39.600
 
 
 
 
 40.847
 
 
 
 
 1.247
 
 
 
 
 35.438
 
 
 
 
 
 
 Waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 1.800
 
 
 
 
 7.546
 
 
 
 
 5.746
 
 
 
 
 10.292
 
 
 
 
 
 
 Waarvan overige personele kosten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 88.486
 
 
 
 
 88.486
 
 
 
 
 61.509
 
 
 
 
 
 – Materiële kosten
 
 
 108.800
 
 
 90.453
 
 
 – 18.347
 
 
 81.652
 
 
 
 
 
 Waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 66.400
 
 
 
 
 46.080
 
 
 
 
 – 20.320
 
 
 
 
 34.523
 
 
 
 
 
 
 Waarvan bijdrage aan SSO’s
 
 
 
 
 4.500
 
 
 
 
 13.141
 
 
 
 
 8.641
 
 
 
 
 8.373
 
 
 
 
 
 
 Waarvan overige materiële kosten
 
 
 
 
 37.900
 
 
 
 
 31.233
 
 
 
 
 – 6.667
 
 
 
 
 38.756
 
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 14.000
 
 
 11.330
 
 
 – 2.670
 
 
 10.379
 
 
 
 
 – Immaterieel
 
 
 7.000
 
 
 6.400
 
 
 – 600
 
 
 5.726
 
 
 
 
 – Materieel
 
 
 7.000
 
 
 4.930
 
 
 – 2.070
 
 
 4.653
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 1.000
 
 
 1.302
 
 
 302
 
 
 1.176
 
 
 
 
 – Dotaties voorzieningen
 
 
 0
 
 
 1.086
 
 
 1.086
 
 
 801
 
 
 
 
 – Rentelasten
 
 
 1.000
 
 
 193
 
 
 – 807
 
 
 189
 
 
 
 
 – Bijzondere lasten
 
 
 0
 
 
 23
 
 
 23
 
 
 186
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 165.200
 
 
 
 
 239.964
 
 
 
 
 74.764
 
 
 
 
 200.446
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 259
 
 
 
 
 259
 
 
 
 
 – 992
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de baten
 Bij 1e suppletoire begroting 2015 is een omzetstijging gemeld naar € 202 mln. De omzet moederdepartement werd met € 15,9 mln bijgesteld tot € 173,1 mln en de omzet overige departementen werd bijgesteld tot € 27,9 mln. De verdere omzetstijging moederdepartement naar € 210,9 mln is met name veroorzaakt door een toename van ontwikkelopdrachten bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (+ € 24,8 mln), het kerndepartement (+ € 6,1 mln) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (+ € 5,2 mln). De stijging van de omzet bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland houdt onder meer verband met de overname van een deel van de werkzaamheden van Dienst Landelijk Gebied en de productschappen (PBO’s).
 Omzet moederdepartement
 De verdeling per productgroep wordt in onderstaande tabel weergegeven.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Applicatieservices
 
 
 25.000
 
 
 24.001
 
 
 – 999
 
 
 19.022
 
 
 
 
 Ontwikkelopdrachten
 
 
 22.500
 
 
 57.806
 
 
 35.306
 
 
 48.866
 
 
 
 
 Werkplekservices
 
 
 30.500
 
 
 33.729
 
 
 3.229
 
 
 33.279
 
 
 
 
 Infrabeheer
 
 
 41.900
 
 
 43.078
 
 
 1.178
 
 
 41.046
 
 
 
 
 Overige omzet
 
 
 38.200
 
 
 53.230
 
 
 15.030
 
 
 30.784
 
 
 
 
 Taakstelling Rutte II
 
 
 – 900
 
 
 – 900
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 157.200
 
 
 
 
 210.944
 
 
 
 
 53.744
 
 
 
 
 180.997
 
 
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Applicatieservices
 
 
 
 1.215
 
 
 1.215
 
 
 314
 
 
 
 
 Ontwikkelopdrachten
 
 
 1.800
 
 
 6.412
 
 
 4.612
 
 
 11.545
 
 
 
 
 Infrabeheer
 
 
 3.000
 
 
 8.778
 
 
 5.778
 
 
 525
 
 
 
 
 Werkplekservices
 
 
 700
 
 
 23
 
 
 – 677
 
 
 
 
 
 Overige omzet
 
 
 1.000
 
 
 6.789
 
 
 5.789
 
 
 1.143
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 6.500
 
 
 
 
 23.217
 
 
 
 
 16.717
 
 
 
 
 13.527
 
 
 
 
 
 Omzet BOD’s
 
 
 1.500
 
 
 4.927
 
 
 3.427
 
 
 3.042
 
 
 
 
 
 Totaal incl. BOD’s
 
 
 
 
 8.000
 
 
 
 
 28.144
 
 
 
 
 20.144
 
 
 
 
 16.569
 
 
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 De omzet derden is in 2015 als volgt:
 € 0,761 mln College voor toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden.
 € 0,230 mln Vereffeningsorganisatie PBO.
 € 0,153 mln Huurcommissie.
 € 0,009 – mln Overigen.
 
 Toelichting op de lasten
 Personele kosten
 De toename van de personele kosten bestaat deels (€ 44,7 mln) uit een administratieve verschuiving van de post materiële kosten naar personele kosten ten opzichte van de oorspronkelijke begroting. De overige stijging wordt veroorzaakt door extra werkzaamheden voor het moederdepartement en overige departementen, met als gevolg meer inzet van personeel.
 Materiële kosten
 Naast de eerder genoemde administratieve verschuiving van materiële kosten naar personele kosten
 heeft een stijging plaatsgevonden van de materiële kosten van € 26,2 mln als gevolg van stijging van de omzet. Per saldo zijn de materiële kosten € 18,3 mln lager dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting.
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten vallen lager uit dan begroot omdat een deel van de investeringen (onder andere voor de ontwikkeling van een Cloud Infrastructuur) nog in aanbouw is en er nog niet op wordt afgeschreven.
 Overige lasten
 Dotaties voorzieningen
 Onder de post Dotaties voorzieningen worden de dotaties aan een tweetal voorzieningen verantwoord, te weten:
 
 
 •
 de debiteurenvoorziening ter waarde van € 0,8 mln, die qua hoogte in lijn ligt met de dotatie in 2014.
 
 
 •
 de reorganisatievoorziening ter waarde van € 0,3 mln.
 
 
 Rentelasten
 Door de lage rente zijn de rentekosten afgenomen. Op de in 2015 aangetrokken leningen hoeft nagenoeg geen rente vergoed te worden.
 Bijzondere lasten
 In 2015 is een oude (van voor 1 januari 2013) nog te factureren positie afgeboekt ten laste van de bijzondere lasten.
 Balans per 31 december 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Balans 2015
 
 
 Balans 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 28.203
 
 
 17.981
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 20.768
 
 
 17.631
 
 
 
 
 – grond en gebouwen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 – installaties en inventarissen
 
 
 16.507
 
 
 13.094
 
 
 
 
 – overige materiële vaste activa
 
 
 4.261
 
 
 4.537
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 20.427
 
 
 21.972
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 11.641
 
 
 9.090
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 4.062
 
 
 2.091
 
 
 
 
 
 Totaal activa:
 
 
 
 
 85.101
 
 
 
 
 68.765
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen Vermogen
 
 
 259
 
 
 – 910
 
 
 
 
 – exploitatiereserve
 
 
 0
 
 
 82
 
 
 
 
 – onverdeeld resultaat
 
 
 259
 
 
 – 992
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 357
 
 
 97
 
 
 
 
 Leningen bij het MvF
 
 
 30.640
 
 
 16.465
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 6.343
 
 
 15.989
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 47.502
 
 
 37.124
 
 
 
 
 
 Totaal passiva
 
 
 
 
 85.101
 
 
 
 
 68.765
 
 
 
 
 
 
 Specificatie Debiteuren
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 23.807
 
 
 22.931
 
 
 
 
 Voorziening debiteuren
 
 
 – 1.681
 
 
 – 959
 
 
 
 
 Nog te verwerken ontvangsten
 
 
 – 1.699
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 20.427
 
 
 
 
 21.972
 
 
 
 
 
 
 Onder Debiteuren worden verantwoord de nominale waarde minus de voorziening voor vermoedelijke oninbaarheid en nog te verwerken ontvangsten. In onderstaande tabel is de totale debiteuren positie geclassificeerd naar type debiteur.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Moederdepartement
 
 
 13.095
 
 
 18.021
 
 
 
 
 Overige departementen
 
 
 6.411
 
 
 2.837
 
 
 
 
 Derden
 
 
 921
 
 
 1.114
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 20.427
 
 
 
 
 21.972
 
 
 
 
 
 
 Specificatie Nog te Ontvangen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Moederdepartement
 
 
 2.965
 
 
 1.953
 
 
 
 
 Overige departementen
 
 
 855
 
 
 586
 
 
 
 
 Derden
 
 
 7.821
 
 
 6.551
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 11.641 
 
 
 
 
 9.090 
 
 
 
 
 
 
 Onder de balanspost Nog te ontvangen worden de nog te factureren omzet en de vooruitbetaalde kosten verantwoord. Met name de vooruitbetaalde kosten vallen binnen de classificatie Derden.
 Voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Boekwaarde 1/1/2015
 
 
 Dotaties
 
 
 Onttrekkingen
 
 
 Vrijval
 
 
 Boekwaarde 31/12/2015
 
 
 
 
 
 
 Reorganisatievoorziening
 
 
 
 97
 
 
 
 327
 
 
 67
 
 
 0
 
 
 
 357
 
 
 
 
 
 
 De dotatie aan de reorganisatievoorziening houdt verband met de afvloeiing van een voormalige medewerker. Pas in de komende jaren zullen de met deze medewerker gemaakte afspraken tot kasuitgaven leiden.
 Tabel vermogensontwikkeling 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1 Eigen Vermogen per 1 Januari
 
 
 – 479
 
 
 82
 
 
 – 910
 
 
 
 
 2 Saldo Baten en Lasten
 
 
 562
 
 
 – 992
 
 
 259
 
 
 
 
 3 Directe mutaties in het Eigen Vermogen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 910
 
 
 
 
 3a. Uitkering aan moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 3b. Bijdrage door moederdepartement ter versterking Eigen Vermogen
 
 
 
 
 910
 
 
 
 
 3c. Overige Mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 31 december
 
 
 
 
 82
 
 
 
 
 – 910
 
 
 
 
 259
 
 
 
 
 
 Omzet
 
 
 164.561
 
 
 199.454
 
 
 240.223
 
 
 
 
 Vermogensplafond (5%)
 
 
 
 
 
 8.362
 
 
 10.071
 
 
 
 
 
 De exploitatiereserve is gebonden aan een maximumreserve van 5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie jaar. De maximaal toegestane omvang van de exploitatiereserve bedraagt voor DICTU € 10,1 mln. Het Eigen Vermogen van DICTU is, afhankelijk van het besluit over de resultaatbestemming, per 31-12-2015 € 0,3 mln.
 Specificatie Crediteuren
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Moederdepartement
 
 
 329
 
 
 1.746
 
 
 
 
 Overige departementen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Derden
 
 
 6.014
 
 
 14.243
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 6.343
 
 
 
 
 15.989
 
 
 
 
 
 
 Specificatie Nog te Betalen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Moederdepartement
 
 
 14.804
 
 
 11.466
 
 
 
 
 Overige departementen
 
 
 12.825
 
 
 9.312
 
 
 
 
 Derden
 
 
 19.873
 
 
 16.346
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 47.502
 
 
 
 
 37.124
 
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht over 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 1 januari 2015 + stand depositorekeningen 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.091
 
 
 
 
 2.091
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
 
 
 
 11.849
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
 
 
 
 – 3.787
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom 
 
 
 
 
 14.000
 
 
 
 
 8.062
 
 
 
 
 – 5.938
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (-/-)
 
 
 – 14.000
 
 
 – 24.689
 
 
 – 10.689
 
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 – 14.000
 
 
 
 
 – 24.689
 
 
 
 
 – 10.689
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement
 (-/-)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
 
 
 0
 
 
 910
 
 
 910
 
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (-/-)
 
 
 – 14.000
 
 
 – 9.312
 
 
 4.688
 
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 14.000
 
 
 27.000
 
 
 13.000
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 18.598
 
 
 
 
 18.598
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 31 december 2015 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4) 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 4.062
 
 
 
 
 4.062
 
 
 
 
 
 
 Operationele kasstroom
 In de operationele kasstroom vallen de afschrijvingskosten € 2,7 mln lager uit. Daarnaast is door een afname van de crediteurenpositie het werkkapitaal met € 3,8 mln toegenomen ten opzichte van de begroting. Daartegenover staat dat de dotatie aan de voorziening reorganisatiekosten ten opzichte van de begroting met € 0,3 mln is toegenomen en dat er € 0,3 mln winst is gehaald.
 Investeringskasstroom
 Het investeringsniveau ligt ruim € 10 mln hoger dan begroot aangezien er met name meer geïnvesteerd is dan voorzien in applicatie ontwikkeling.
 Financieringskasstroom
 In totaal is een bedrag van € 27 mln aan leningen afgeroepen. Er is in 2015 meer aan leningen afgeroepen dan er is geïnvesteerd, aangezien het niveau van de activa hoger ligt dan het totaal aan leningen bij het Ministerie van Financiën. Een deel van dit verschil is in 2015 ingelopen. Daarnaast is er € 4,7 mln minder afgelost op leningen dan begroot.
 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Realisatie
 2015
 
 
 Begroting 2015
 
 
 
 
 
 
 
 1. Kostprijzen per product (groep)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 a. Basistarief werkplek (gemiddeld per stuk x €)
 
 
 2.423
 
 
 2.410
 
 
 2.540
 
 
 2.520
 
 
 2.540
 
 
 
 
 b. Aantal Werkplekken
 
 
 13.000
 
 
 12.241
 
 
 12.332
 
 
 12.937
 
 
 11.250
 
 
 
 
 c. Infrastructuur
 (x € 1 000)
 
 
 13.993
 
 
 21.541
 
 
 35.717
 
 
 48.634
 
 
 41.900
 
 
 
 
 d. Productieve uren (norm 85% 2013 e.v.)
 
 
 879.000 (89%)
 
 
 1.156.000 (87%)
 
 
 1.468.476
 (89%)
 
 
 1.832.350
 (89%)
 
 
 (85%)
 
 
 
 
 
 2. Tarieven/uur 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 a. Senior medew. (ontwikkeling)
 
 
 90
 
 
 87
 
 
 86
 
 
 90
 
 
 86
 
 
 
 
 b. Medior medew. (bouw)
 
 
 80
 
 
 78
 
 
 77
 
 
 70
 
 
 77
 
 
 
 
 c. Junior medew. (test en beheer)
 
 
 80
 
 
 78
 
 
 77
 
 
 60
 
 
 77
 
 
 
 
 
 3. Omzet per prod.groep (pxq)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Werkplekservices
 
 
 31.710
 
 
 35.887
 
 
 33.279
 
 
 33.729
 
 
 30.500
 
 
 
 
 B. Infrastructuur
 
 
 26.000
 
 
 25.462
 
 
 41.046
 
 
 43.078
 
 
 41.900
 
 
 
 
 C. Applicatieservices incl. outsourcing
 
 
 18.216
 
 
 19.200
 
 
 19.022
 
 
 24.001
 
 
 25.000
 
 
 
 
 D. Ontwikkeling incl. detachering
 
 
 30.684
 
 
 40.638
 
 
 46.866
 
 
 57.806
 
 
 22.500
 
 
 
 
 E. Overige omzet
 
 
 21.297
 
 
 34.910
 
 
 40.784
 
 
 52.330
 
 
 37.300
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 127.907
 
 
 
 
 156.097
 
 
 
 
 180.997
 
 
 
 
 210.944
 
 
 
 
 157.200
 
 
 
 
 
 
 4. gem. bezetting FTE-totaal (excl. externe inhuur)
 
 
 
 323
 
 
 371
 
 
 429
 
 
 503
 
 
 539
 
 
 
 
 
 5. Saldo baten en lasten
 
 
 
 – 1,3%
 
 
 0,4%
 
 
 – 0,5%
 
 
 0,1%
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 Ad 1a: DICTU hanteert meerdere werkplekconcepten. Het weergegeven tarief betreft het meest voorkomende werkplekconcept.
 Ad 1d: Het productiviteitspercentage van DICTU wordt omhooggetrokken doordat externe medewerkers als gevolg van de gehanteerde tijdschrijfsystematiek gemiddeld een hogere productiviteit hebben dan interne medewerkers.
 Ad 2: De realisatie van de uurtarieven voor senior, medior en junior medewerkers wijkt af van de begroting als gevolg van een andere groepering van de functies.
 
 
 Dienst Landelijk Gebied (DLG)
 
 Dienst Landelijk Gebied (DLG)
 
 Staat van baten en lasten (periode 1 januari 2015 tot en met 30 juni 2015)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 (4)
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Vastgestelde begroting
 2015
 
 
 Realisatie
 1-1-2015 t/m 30-6-2015
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 51.021
 
 
 5.954
 
 
 – 45.067
 
 
 55.762
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 
 1.133
 
 
 1.133
 
 
 6.421
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 5.700
 
 
 809
 
 
 – 4.891
 
 
 12.753
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 70
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 12.000
 
 
 6.268
 
 
 – 5.732
 
 
 16.591
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 68.721
 
 
 
 
 14.165
 
 
 
 
 – 54.556
 
 
 
 
 91.597
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 68.721
 
 
 12.384
 
 
 – 56.337
 
 
 83.226
 
 
 
 
 – Personele kosten
 
 
 48.392
 
 
 8.257
 
 
 – 40.135
 
 
 60.059
 
 
 
 
 
 Waarvan eigen personeel
 
 
 
 48.392
 
 
 6.621
 
 
 – 41.771
 
 
 56.983
 
 
 
 
 
 Waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 1.488
 
 
 1.488
 
 
 3.004
 
 
 
 
 
 Waarvan overige personele kosten
 
 
 
 
 148
 
 
 148
 
 
 72
 
 
 
 
 – Materiële kosten
 
 
 20.329
 
 
 4.127
 
 
 – 16.202
 
 
 23.167
 
 
 
 
 
 Waarvan apparaat ICT
 
 
 
 50
 
 
 0
 
 
 – 50
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Waarvan bijdrage aan SSO's
 
 
 
 13.726
 
 
 838
 
 
 – 12.888
 
 
 7.095
 
 
 
 
 
 Waarvan overige materiële kosten
 
 
 
 
 3.289
 
 
 3.289
 
 
 16.068
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 44
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 1.545
 
 
 1.545
 
 
 2.042
 
 
 
 
 – Immaterieel
 
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 254
 
 
 
 
 – Materieel
 
 
 
 1.520
 
 
 1.520
 
 
 1.788
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 2.343
 
 
 2.343
 
 
 10.946
 
 
 
 
 – Dotaties voorzieningen
 
 
 
 2.273
 
 
 2.273
 
 
 10.900
 
 
 
 
 – Bijzondere lasten
 
 
 
 70
 
 
 70
 
 
 46
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 68.721
 
 
 
 
 16.272
 
 
 
 
 – 52.449
 
 
 
 
 96.258
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 2.107
 
 
 
 
 – 2.107
 
 
 
 
 – 4.661
 
 
 
 
 
 
 In de agentschapsbegroting 2015 was nog geen rekening gehouden met de decentralisatie van het natuurbeleid en de opsplitsing van DLG in een rijksdeel en een provinciaal deel. Er is dan ook begroot alsof DLG heel 2015 nog operationeel zou zijn, waarbij tot eind 2015 de lasten van de reorganisatie en transitie in de DLG-administratie konden worden verwerkt.
 Nadien is besloten het agentschap DLG op 1 juli 2015 op te heffen en een jaarrekening op te stellen over het eerste halfjaar van 2015. Dit betekent dat de lasten van de reorganisatie en transitie voor het tweede halfjaar niet meer bij het agentschap zijn verantwoord, maar rechtstreeks in de verantwoording van het Ministerie van EZ zijn verwerkt.
 In de staat van baten en lasten zijn de effecten zichtbaar van het staken van de operationele activiteiten van DLG op 1 maart 2015 en de administratieve afsluiting op 30 juni 2015.
 Het feit dat de begroting een jaar betreft en de realisatie een halfjaar, maakt het verschil tussen beide slecht vergelijkbaar. Overigens bedraagt het eigen vermogen van DLG op 30 juni 2015 nog € 8,0 mln, ondanks het verlies van € 2,1 mln over het eerste halfjaar. Dit is teruggeboekt naar de eigenaar.
 Balans op 30 juni 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 30-6-2015
 
 
 31-12-2014
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 0
 
 
 25
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 0
 
 
 1.520
 
 
 
 
 – Grond en gebouwen
 
 
 0
 
 
 1.326
 
 
 
 
 – Installaties en inventarissen
 
 
 0
 
 
 193
 
 
 
 
 – Overige materiële vaste activa
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 2.185
 
 
 8.825
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 3.997
 
 
 4.476
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 16.326
 
 
 47.537
 
 
 
 
 
 Totaal activa
 
 
 
 
 22.508
 
 
 
 
 62.383
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 7.967
 
 
 33.075
 
 
 
 
 – Exploitatiereserve
 
 
 10.074
 
 
 22.735
 
 
 
 
 – Bestemmingsreserve
 
 
 0
 
 
 15.000
 
 
 
 
 – Onverdeeld resultaat
 
 
 – 2.107
 
 
 – 4.660
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 0
 
 
 10.097
 
 
 
 
 Leningen bij het Ministerie van Financiën
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 0
 
 
 695
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 14.541
 
 
 18.516
 
 
 
 
 
 Totaal passiva
 
 
 
 
 22.508
 
 
 
 
 62.383
 
 
 
 
 
 
 Debiteuren
 In de post Debiteuren bedraagt de vordering op EZ € 0,4 mln, de vordering op overige ministeries € 0,2 mln en de vordering op derden € 1,6 mln.
 Nog te ontvangen
 In de post Nog te ontvangen bedraagt de vordering op EZ € 3,8 mln, de vordering op overige ministeries € 0,1 mln en de vordering op derden € 0,1 mln.
 Nog te betalen
 In de post Nog te betalen bedraagt de schuld aan EZ € 5,4 mln, de schuld aan derden € 8,7 mln en de schuld aan personeel € 0,4 mln.
 Ontwikkeling eigen vermogen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 Eigen vermogen op 1 januari
 
 
 
 3.045
 
 
 3.503
 
 
 19.059
 
 
 37.735
 
 
 
 
 2
 
 
 Onverdeeld resultaat
 
 
 458
 
 
 556
 
 
 476
 
 
 – 4.661
 
 
 
 
 3
 
 
 Directe mutaties in het Eigen vermogen:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3a. uitkering aan moederdepartement
 
 
 
 
 
 – 23.000
 
 
 
 
 
 3b. bijdrage door moederdepartement ter versterking EV
 
 
 
 15.000
 
 
 18.200
 
 
 
 
 
 
 3c. overige mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen op 31 december
 
 
 
 
 3.503
 
 
 
 
 19.059
 
 
 
 
 37.735
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen op 30 juni
 
 
 
 
 
 
 
 10.074
 
 
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Boekwaarde 1/1/2015
 
 
 Dotaties
 
 
 Onttrekkingen
 
 
 Vrijval
 
 
 Boekwaarde 30/6/2015
 
 
 
 
 
 
 Aansprakelijkheid
 
 
 113
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 108
 
 
 0
 
 
 
 
 Huurcontracten
 
 
 1.478
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1.478
 
 
 0
 
 
 
 
 Reorganisatie 2014
 
 
 8.506
 
 
 2.273
 
 
 6.097
 
 
 4.682
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 10.097
 
 
 
 
 2.273
 
 
 
 
 6.102
 
 
 
 
 6.268
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht (periode 1 januari 2015 tot en met 30 juni 2015)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 1-1-2015 tot en met 30-6-2015
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 1 januari 2015
 
 
 
 
 41.487
 
 
 
 
 47.537
 
 
 
 
 6.050
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 8.211
 
 
 
 
 – 8.211
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (-/-)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
 
 
 
 – 23.000
 
 
 – 23.000
 
 
 
 
 
 Eenmalige storting door moederdepartement (+)
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (-/-)
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 23.000
 
 
 
 
 – 23.000
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 31 december 2015 (=1+2+3+4)
 
 
 
 
 41.487
 
 
 
 
 16.326
 
 
 
 
 – 25.161
 
 
 
 
 
 
 Algemene grondslagen
 De geldmiddelen in het kasstroomoverzicht bestaan uit de rekening-courant met het Ministerie van Financiën (Rijkshoofdboekhouding). Ontvangsten en uitgaven uit hoofde van interest zijn opgenomen onder de operationele kasstroom.
 Eenmalige storting/onttrekking door moederdepartement
 Op verzoek van het Ministerie van EZ heeft DLG een bedrag van € 23,0 mln ten gunste van het ministerie geboekt. Het bedrag dient ter dekking van de doorlopende verplichtingen in het kader van de opheffing van DLG en de hierover met het Ministerie van Financiën gemaakte afspraken.
 Aflossingen op leningen
 Eind 2014 had DLG al zijn leningen afgelost.
 
 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Begroting 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Tarieven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tarieven/uur
 
 
 € 109,40
 
 
 € 110,31
 
 
 € 110,30
 
 
 € 102,65
 
 
 € 108,50
 
 
 
 
 Index in reële termen t.o.v. 2014 (2014= 100)
 
 
 101
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 93
 
 
 99,4
 
 
 
 
 
 Fte
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Fte-totaal (excl. externe inhuur)
 
 
 1.042
 
 
 963
 
 
 763
 
 
 
 700
 
 
 
 
 Personeelskosten per fte
 
 
 
 € 68.600
 
 
 € 71.628
 
 
 
 € 69.000
 
 
 
 
 Verhoudingen direct/indirect (excl. externe inhuur)
 
 
 
 
 
 
 76/24
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten (% van totale baten)
 
 
 
 0,5%
 
 
 – 5,1%
 
 
 – 14.9%
 
 
 – 21,2%
 
 
 
 
 
 Kwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid
 
 
 7,0
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 (4)
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 133.988
 
 
 128.935
 
 
 – 5.053
 
 
 119.113
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 79.494
 
 
 81.334
 
 
 1.840
 
 
 77.481
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 72.900
 
 
 93.913
 
 
 21.013
 
 
 93.863
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 25
 
 
 1
 
 
 – 24
 
 
 65
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 
 345
 
 
 345
 
 
 4.226
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 9.421
 
 
 9.421
 
 
 12.008
 
 
 
 
 Overige baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 286.407
 
 
 
 
 313.949
 
 
 
 
 27.542
 
 
 
 
 306.756
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Personele kosten
 
 
 192.777
 
 
 205.135
 
 
 12.358
 
 
 192.060
 
 
 
 
 
 Waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 176.796
 
 
 
 
 187.864
 
 
 
 
 11.068
 
 
 
 
 177.556
 
 
 
 
 
 
 Waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 15.981
 
 
 
 
 17.271
 
 
 
 
 1.290
 
 
 
 
 14.504
 
 
 
 
 
 – Materiële kosten
 
 
 83.485
 
 
 108.047
 
 
 24.562
 
 
 111.348
 
 
 
 
 
 Waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarvan bijdrage aan SSO's
 
 
 
 
 38.600
 
 
 
 
 37.399
 
 
 
 
 – 1.201
 
 
 
 
 40.967
 
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 541
 
 
 340
 
 
 – 201
 
 
 482
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Immaterieel
 
 
 4.702
 
 
 4.316
 
 
 – 386
 
 
 4.989
 
 
 
 
 – Materieel
 
 
 6.579
 
 
 5.366
 
 
 – 1.213
 
 
 5.052
 
 
 
 
 Overige kosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Dotatie voorzieningen
 
 
 500
 
 
 1.467
 
 
 967
 
 
 407
 
 
 
 
 – Bijzondere lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 288.584
 
 
 
 
 324.671
 
 
 
 
 36.087
 
 
 
 
 314.338
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 – 2.177
 
 
 
 
 – 10.722
 
 
 
 
 – 8.545
 
 
 
 
 – 7.582
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de baten
 Omzet moederdepartement
 De omzet moederdepartement is per saldo € 5,1 mln lager dan begroot. Enerzijds is het budget met € 11,8 mln toegenomen: € 6,4 mln als gevolg van doorschuif van middelen voor uitvoering van het Plan van Aanpak (PvA) uit 2014 naar 2015, € 1,6 mln doorschuif vanwege nog niet afgeronde reguliere werkzaamheden en € 1,6 mln ontvangen loon- en prijsbijstelling. Voorts is € 1,1 mln aanvullend budget beschikbaar gesteld voor certificering op afstand, een bijdrage in de opleidingskosten van groene, bijzondere opsporingsambtenaren van particuliere werkgevers, controle kwaliteitssystemen (weideschapen, -runderen, kalveren en stalkeuring varkens) en de overgang van een medewerker van de directie Bedrijfsvoering EZ naar de NVWA voor aansturing van specialties (onder andere laboratoria) in de huisvesting. Tot slot is € 1,1 mln extra beschikbaar gesteld voor de uitvoering van overgenomen PBO-taken inclusief salarissuppletie voor voormalig PBO-medewerkers.
 Anderzijds valt de omzet moederdepartement € 16,9 mln lager uit dan begroot doordat de realisatie van het PvA in 2015 € 6,6 mln lager is dan begroot. Dit betreft vooral de ICT-modernisering die later plaatsvindt dan bij het opstellen van het PvA was voorzien. Daarnaast is sprake van in 2015 niet gerealiseerde reguliere werkzaamheden ten bedrage van € 1,1 mln die in 2016 alsnog gerealiseerd zullen worden. De desbetreffende budgetten worden doorgeschoven naar 2016. Tevens wordt € 7,7 mln bijdrage van het moederdepartement, ter compensatie van hogere ICT-kosten, onder de post bijzondere baten verantwoord. Daarnaast is de resterende taakstelling Rutte II van ruim € 0,1 mln verwerkt. Tot slot valt de omzet € 1,4 mln lager uit door vervallen werkzaamheden voor incidenten en risico’s (€ 0,4 mln) en PBO-taken (€ 1,0 mln).
 Omzet moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Oorspronkelijke vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijke begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Advies & vertegenwoordiging
 
 
 8.317
 
 
 7.282
 
 
 – 1.035
 
 
 6.480
 
 
 
 
 Communicatie
 
 
 1.293
 
 
 1.218
 
 
 – 75
 
 
 1.157
 
 
 
 
 Incident- & crisismanagement
 
 
 3.638
 
 
 4.460
 
 
 822
 
 
 3.570
 
 
 
 
 Inlichtingen & opsporing
 
 
 12.714
 
 
 10.871
 
 
 – 1.843
 
 
 11.036
 
 
 
 
 Kennis & Expertise
 
 
 3.167
 
 
 3.076
 
 
 – 91
 
 
 3.572
 
 
 
 
 Klantinteractie & dienstverlening
 
 
 6.848
 
 
 6.848
 
 
 0
 
 
 7.160
 
 
 
 
 Laboratoriumonderzoek
 
 
 3.340
 
 
 3.311
 
 
 – 29
 
 
 3.571
 
 
 
 
 Toezicht
 
 
 73.507
 
 
 76.356
 
 
 2.849
 
 
 69.430
 
 
 
 
 Overig
 
 
 21.163
 
 
 15.513
 
 
 – 5.650
 
 
 13.137
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 133.988
 
 
 
 
 128.935
 
 
 
 
 – 5.053
 
 
 
 
 119.113
 
 
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 De omzet overige departementen is € 1,8 mln hoger dan begroot. Hiervan heeft € 0,3 mln betrekking op het Dier Gezondheid Fonds (DGF). De resterende € 1,5 mln betreft hogere omzet VWS als gevolg van € 0,4 mln doorschuif voor uitvoering PvA van 2014 naar 2015, € 1,0 mln doorschuif uit 2014 in verband met nog niet afgeronde reguliere werkzaamheden in 2014, ontvangen compensatie voor de loonstijging ad € 0,7 mln en voor bijna € 0,6 mln aanvullende opdrachten. Hier staat een vertraging tegenover in de uitvoering van het PvA in 2015 voor € 0,4 mln en € 0,7 mln in 2015 niet gerealiseerde reguliere werkzaamheden. De desbetreffende budgetten worden doorgeschoven naar 2016. Verder is voor bijna € 0,1 mln aan werkzaamheden komen te vervallen. Dit bedrag wordt verrekend met de opdrachtgever.
 
 Omzet overige departementen 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Oorspronkelijke vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijke begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Advies & vertegenwoordiging
 
 
 1.820
 
 
 2.528
 
 
 708
 
 
 1.750
 
 
 
 
 Communicatie
 
 
 503
 
 
 445
 
 
 – 58
 
 
 484
 
 
 
 
 Incident- & crisismanagement
 
 
 693
 
 
 1.020
 
 
 327
 
 
 2.689
 
 
 
 
 Inlichtingen & opsporing
 
 
 1.252
 
 
 1.642
 
 
 390
 
 
 1.205
 
 
 
 
 Kennis & Expertise
 
 
 4.956
 
 
 4.301
 
 
 – 655
 
 
 4.767
 
 
 
 
 Klantinteractie & dienstverlening
 
 
 6.573
 
 
 6.830
 
 
 257
 
 
 6.340
 
 
 
 
 Laboratoriumonderzoek
 
 
 11.982
 
 
 9.852
 
 
 – 2.130
 
 
 11.525
 
 
 
 
 Toezicht
 
 
 39.334
 
 
 41.759
 
 
 2.425
 
 
 37.834
 
 
 
 
 Overig
 
 
 12.381
 
 
 12.957
 
 
 576
 
 
 10.887
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 79.494
 
 
 
 
 81.334
 
 
 
 
 1.840
 
 
 
 
 77.481
 
 
 
 
 
 
 Omzet derden
 De omzet derden is € 21,0 mln hoger dan begroot. In 2014 zijn de verslaggevingsregels (RJ 270) voor de verantwoording van de omzet aangepast. Als gevolg van deze aanpassing moeten de door de inspectieorganisatie Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS) gerealiseerde kosten en omzet van € 16,1 mln meegenomen worden in de jaarrekening. Het resterende verschil van € 4,9 mln is het gevolg van € 2,4 mln hogere retributies en € 2,5 mln hogere overige baten ten opzichte van de begroting, met name door gerealiseerde EU-projecten.
 Rentebaten
 Door de zeer lage rentetarieven zijn de rentebaten beduidend lager dan begroot.
 Vrijval voorzieningen
 Een vrijval van bijna € 0,3 mln hoger dan begroot heeft zich voorgedaan bij de voorziening Claims, geschillen en rechtsgedingen. Het restant heeft betrekking op een vrijval bij de voorziening P-kosten.
 Bijzondere baten
 De realisatie van de bijzondere baten is € 9,4 mln hoger dan begroot. Onder de post bijzondere baten wordt de bijdrage van het moederdepartement voor ICT verantwoord die geen relatie heeft met de productie van de NVWA. In verband hiermee vindt een verschuiving plaats van de omzet moederdepartement naar de bijzondere baten voor € 7,7 mln. Dit betreft de in het PvA toegezegde bijdrage ter compensatie van hogere ICT-kosten. Daarnaast is ruim € 1,5 mln van EZ ontvangen als vergoeding voor remplaçanten in 2015 ter vervanging van medewerkers die al in 2014 gebruik hadden gemaakt van de stimuleringsregeling in het kader van de Rijksbrede Van Werk Naar Werk-regeling (VWNW)49 De van EZ ontvangen vergoeding voor remplaçanten 2015 ter vervanging van medewerkers die in 2015 gebruik hebben gemaakt van de stimuleringspremie, is gesaldeerd met de personeelskosten (€ 1,9 mln).. Verder is een post uit 2013 ad € 0,2 mln van het Rijks Vastgoed Bedrijf (RVB) vervallen.
 Toelichting op de lasten
 Personele kosten
 
 De kosten van eigen personeel zijn € 12,4 mln hoger dan begroot, enerzijds door de CAO- stijging met circa € 1,7 mln, hogere bezetting € 1,0 mln, kosten van de VWNW-regeling ad netto € 9,2 mln na saldering met de van EZ ontvangen vergoeding voor remplaçanten ter vervanging van medewerkers die in 2015 gebruik hebben gemaakt van de stimuleringspremie (€ 1,9 mln), dotatie aan voorziening reorganisatiekosten € 0,6 mln, compensatie toeslag onregelmatige diensten (TOD) € 0,4 en € 0,9 mln stijging verlofuren onder andere als gevolg van wijziging vakantierechten (Sectoroverleg Rijk), anderzijds zijn de salariskosten lager als gevolg van een vrijval van € 1,4 mln afbouw ploegentoeslag.
 De kosten voor inhuur externen zijn € 5,9 mln hoger dan begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door tijdelijke inhuur voor het PvA en verbetering van het bedrijfsvoeringsproces. Als gevolg van een stelselwijziging in 2014 zijn de practitioners (begroot voor € 4,6 mln) onder uitbesteed werk binnen de materiële kosten verantwoord.
 
 Materiële kosten
 
 De totale materiële kosten zijn € 24,6 mln hoger dan begroot.
 In 2014 zijn de verslaggeving regels (RJ 270) voor de verantwoording van de omzet aangepast. Als gevolg van deze aanpassing moeten de door de inspectieorganisatie Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS) gerealiseerde retributieomzet en kosten van € 16,1 mln meegenomen worden in de jaarrekening.
 Door aanpassing van de verslaggevingsregels (RJ 270) is het uitbesteed werk aan practitioners voor een bedrag van € 9,2 mln opgenomen onder de post specifieke kosten (in de Ontwerpbegroting 2015 waren deze kosten onder de personele kosten – externe inhuur opgenomen voor een bedrag van € 4,6 mln). De DICTU-kosten zijn met € 0,4 mln en de algemene materiële kosten met € 0,4 mln gestegen. Onder andere als gevolg van een onttrekking aan de voorziening leegstand dalen de huisvestingskosten met € 1,5 mln.
 
 Bijdrage aan SSO’s
 De bijdrage aan SSO’s dalen met € 1,2 mln ten opzichte van de begroting door een stijging bij DICTU van € 0,4 mln, een daling van de huurkosten bij het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) met € 1,5 mln als gevolg van een onttrekking uit de voorziening leegstand en het vervallen van de kosten voor het Expertisecentrum Organisatie & Personeel waarvoor € 0,1 mln begroot was.
 Rentelasten
 De rentelasten vallen als gevolg van lagere investeringen in 2014 en de lage rentetarieven € 0,2 mln lager uit dan begroot.
 Afschrijvingskosten
 De materiële afschrijvingskosten zijn € 1,2 mln lager dan begroot met name door lagere investeringen in dienstauto’s die later in het jaar hebben plaatsgevonden.
 De immateriële afschrijvingskosten vallen € 0,4 mln lager uit als gevolg van vertraagde systeemontwikkeling PvA.
 Dotatie voorzieningen
 Aan de voorziening reorganisatiekosten en overige personele kosten is ruim 0,6 mln en bij de voorziening Claims, geschillen en rechtsgedingen € 0,3 mln meer gedoteerd dan begroot.
 Toelichting op het resultaat
 Het resultaat is € 10,7 negatief. Dat is ruim € 8,5 mln meer dan in de begroting was voorzien. Deze mutatie wordt vooral veroorzaakt door hogere personele kosten, waaronder de kosten van de VWNW-regeling en hoger dan verwachte kosten voor de inhuur van externen, die vooral zijn ingezet voor de uitvoering van het PvA en verbetering van het bedrijfsvoeringsproces. Door een dotatie van € 12,1 mln ter versterking van het eigen vermogen van de NVWA door de eigenaar is voorkomen dat dit per ultimo 2015 negatief zou worden. De financiële problematiek van de NVWA vormt onderwerp van overleg tussen betrokken partijen (NVWA, eigenaar en opdrachtgevers) met als doel een duurzame balans te vinden tussen baten en lasten.
 Balans per 31 december 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Balans 2015
 
 
 Balans 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 10.660
 
 
 9.518
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 – verbouwingen
 
 
 4.362
 
 
 4.255
 
 
 
 
 – installaties en inventarissen
 
 
 9.246
 
 
 7.493
 
 
 
 
 – vervoermiddelen
 
 
 18.554
 
 
 17.106
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 997
 
 
 806
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 12.685
 
 
 13.076
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 7.887
 
 
 8.240
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 69.145
 
 
 60.029
 
 
 
 
 
 Totaal activa
 
 
 
 
 133.536
 
 
 
 
 120.523
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 
 
 – exploitatiereserve
 
 
 14.779
 
 
 10.248
 
 
 
 
 – onverdeeld resultaat
 
 
 – 10.722
 
 
 – 7.582
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 11.810
 
 
 22.218
 
 
 
 
 Leningen bij Ministerie van Financiën
 
 
 32.985
 
 
 27.271
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 13.304
 
 
 10.967
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 71.380
 
 
 57.401
 
 
 
 
 
 Totaal passiva
 
 
 
 
 133.536
 
 
 
 
 120.523
 
 
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2015
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 85
 
 
 48
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 0
 
 
 33
 
 
 
 
 RVO
 
 
 20
 
 
 0
 
 
 
 
 Ministerie van BZK
 
 
 95
 
 
 193
 
 
 
 
 Ministerie van FIN
 
 
 466
 
 
 164
 
 
 
 
 Ministerie van I&M
 
 
 52
 
 
 118
 
 
 
 
 Ministerie van OCW
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 Ministerie van V&J
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 
 
 Ministerie van VWS
 
 
 33
 
 
 2
 
 
 
 
 Ministerie van Defensie
 
 
 3
 
 
 0
 
 
 
 
 Derden
 
 
 14.789
 
 
 15.148
 
 
 
 
 Totaal debiteuren
 
 
 15.547
 
 
 15.711
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 15.547
 
 
 15.711
 
 
 
 
 Voorziening dubieuze debiteuren
 
 
 (2.862)
 
 
 (2.635)
 
 
 
 
 Totaal debiteuren
 
 
 
 12.685
 
 
 
 
 13.076
 
 
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2015
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 2.346
 
 
 1.371
 
 
 
 
 RVO(voormalig DLG)
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 
 
 RVO (voorheen DR)
 
 
 1.024
 
 
 1.106
 
 
 
 
 Ministerie van VWS
 
 
 2
 
 
 34
 
 
 
 
 Ministerie van V&J
 
 
 31
 
 
 0
 
 
 
 
 Derden
 
 
 4.482
 
 
 5.729
 
 
 
 
 Totaal nog te ontvangen
 
 
 
 7.887
 
 
 
 
 8.240
 
 
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2015
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 
 Kas
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 Rekening-courant Ministerie van Financiën
 
 
 69.143
 
 
 60.027
 
 
 
 
 Totaal liquide middelen
 
 
 
 69.145
 
 
 
 
 60.029
 
 
 
 
 
 
 Ontwikkeling eigen vermogen
 
 Tabel Vermogensontwikkeling 2015 (*inclusief onverdeeld resultaat)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 Eigen vermogen per 01/01
 
 
 
 3.661
 
 
 3.920
 
 
 3.859
 
 
 10.248
 
 
 2.666
 
 
 
 
 2
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 259
 
 
 – 61
 
 
 665
 
 
 – 7.582
 
 
 – 10.722
 
 
 
 
 3
 
 
 Directe mutaties in het EV:
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 3a
 
 
 Uitkering aan moederdepartement
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 3b
 
 
 Bijdrage moederdepartement ter versterking EV
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 12.112
 
 
 
 
 3c
 
 
 Overige mutaties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5.724
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen per 31/12 
 
 
 
 
 3.920
 
 
 
 
 3.859
 
 
 
 
 10.248
 
 
 
 
 2.666
 
 
 
 
 4.057
 
 
 
 
 
 
 Omzet
 
 
 304.205
 
 
 290.643
 
 
 295.481
 
 
 306.756
 
 
 313.949
 
 
 
 
 
 Vermogensplafond (5% van gemiddeld 3 jaar)
 
 
 
 
 14.839
 
 
 14.881
 
 
 15.270
 
 
 
 
 
 De budgetten van de vervallen werkzaamheden voor € 1,4 mln zijn, naast de € 10,2 mln beschikbaar gesteld door de eigenaar en de € 0,5 mln nog te verrekenen uit 2014, gedoteerd aan het eigen vermogen van de NVWA. Hierdoor wordt het eigen vermogen versterkt met € 12,1 mln.
 Voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Boekwaarde 1-1-2015
 
 
 Dotaties
 
 
 Onttrekkingen
 
 
 Vrijval
 
 
 Boekwaarde 31-12-2015
 
 
 
 
 
 
 Claims, geschillen en rechtsgedingen
 
 
 994
 
 
 828
 
 
 747
 
 
 296
 
 
 779
 
 
 
 
 Leegstand / afkoop gebouwen
 
 
 18.920
 
 
 0
 
 
 9.600
 
 
 0
 
 
 9.320
 
 
 
 
 Reorganisatiekosten
 
 
 2.178
 
 
 638
 
 
 1.172
 
 
 0
 
 
 1.644
 
 
 
 
 Personele kosten (regulier)
 
 
 126
 
 
 1
 
 
 11
 
 
 49
 
 
 67
 
 
 
 
 
 
 22.218
 
 
 
 
 1.467
 
 
 
 
 11.530
 
 
 
 
 345
 
 
 
 
 11.810
 
 
 
 
 
 
 Voorziening uit hoofde van claims, geschillen en rechtsgedingen
 In het afgelopen jaar is de voorziening claims en geschillen € 0,8 mln gedoteerd. De vrijval en onttrekkingen bedroegen samen € 1,0 mln. Het saldo van deze voorzieningen ad € 0,8 mln is op dit moment voldoende om aan de eventuele betaalverplichting van de lopende claims te voldoen.
 Voorziening leegstand gebouwen
 In 2015 is begonnen met de verbouwing van het pand in Zwijndrecht. De laboratoriaruimten worden geschikt gemaakt voor kantoor en deels verhuurd aan twee inspectiediensten. De kosten voor deze verbouwing worden deels gefinancierd uit de betreffende voorziening (€ 1 mln), de overige kosten worden door RVB gefinancierd. De huurverplichtingen van het pand in Eindhoven zijn ultimo 2015 afgekocht voor € 6,8 mln. Daarnaast zijn van genoemde panden de hogere huurlasten dan begroot voor 2015 ad € 1,8 mln onttrokken aan deze voorziening.
 Voorziening reorganisatie
 De NVWA heeft ultimo 2011 een voorziening van € 22,5 mln getroffen om de kosten volgend uit de reorganisatie per 01-01-2012 te financieren. Dit betreft de salaris-/WW- en materiële kosten van herplaatsingskandidaten. Ultimo 2015 is de hoogte van de voorziening opnieuw berekend om verwachte kosten voor de komende periode te financieren. Dit heeft geleid tot een onttrekking voor salarisbetalingen van € 1,2 mln en een dotatie van ruim € 0,6 mln voor aanpassing van toekomstige verplichtingen onder anderen als gevolg van de cao-loonstijging en verhoging van de AOW leeftijd.
 Voorziening personele kosten regulier
 De voorziening personele kosten regulier betreft de aanvulling op de WAO-uitkering van een oud-medewerker en een voorziening ten behoeve van mogelijke aanspraak op wachtgeld bij inkomstenderving van een oud-medewerker.
 Crediteuren
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 2015
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 0
 
 
 50
 
 
 
 
 Dictu
 
 
 5.864
 
 
 4.585
 
 
 
 
 Ministerie van BZK
 
 
 886
 
 
 319
 
 
 
 
 Ministerie van Fin
 
 
 35
 
 
 33
 
 
 
 
 Ministerie van IM
 
 
 0
 
 
 134
 
 
 
 
 Ministerie van SZW
 
 
 23
 
 
 0
 
 
 
 
 Ministerie van V&J
 
 
 59
 
 
 0
 
 
 
 
 Ministerie van VWS
 
 
 493
 
 
 0
 
 
 
 
 Derden
 
 
 5.944
 
 
 5.846
 
 
 
 
 Totaal crediteuren
 
 
 
 13.304
 
 
 
 
 10.967
 
 
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen in € 1.000
 
 
 2015
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 8.576
 
 
 11.380
 
 
 
 
 Ministerie van VWS
 
 
 1.297
 
 
 2.112
 
 
 
 
 Ministerie van Fin
 
 
 11.461
 
 
 10.500
 
 
 
 
 Ministerie van SZW
 
 
 65
 
 
 172
 
 
 
 
 Ministerie van IM
 
 
 0
 
 
 86
 
 
 
 
 Ministerie BZK
 
 
 24
 
 
 56
 
 
 
 
 Ministerie BuZa
 
 
 156
 
 
 13
 
 
 
 
 Ministerie van OCW
 
 
 29
 
 
 0
 
 
 
 
 Derden
 
 
 49.772
 
 
 33.082
 
 
 
 
 Totaal nog te betalen
 
 
 
 71.380
 
 
 
 
 57.401
 
 
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht over 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 1 januari 2015 + stand depositorekeningen 
 
 
 
 
 41.942
 
 
 
 
 60.029
 
 
 
 
 18.087
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
 
 
 
 30.249
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
 
 
 
 – 25.851
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom 
 
 
 
 
 – 441
 
 
 
 
 4.398
 
 
 
 
 4.839
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (-/-)
 
 
 
 – 28.730
 
 
 
 
 – 16.735
 
 
 
 
 11.995
 
 
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 
 1.600
 
 
 
 
 2.604
 
 
 
 
 1.004
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 – 27.130
 
 
 
 
 – 14.131
 
 
 
 
 12.999
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
 
 
 
 
 12.112
 
 
 
 
 12.112
 
 
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (-/-)
 
 
 
 – 11.530
 
 
 
 
 – 10.363
 
 
 
 
 1.167
 
 
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 
 15.950
 
 
 
 
 17.100
 
 
 
 
 1.150
 
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 4.420
 
 
 
 
 18.849
 
 
 
 
 14.429
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 31 december 2015 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4) 
 
 
 
 
 18.791
 
 
 
 
 69.145
 
 
 
 
 50.354
 
 
 
 
 
 
 Algemene grondslagen
 Het kasstroomoverzicht is opgesteld volgens de indirecte methode. De geldmiddelen in het kasstroomoverzicht bestaan uit de rekening-courant met het Ministerie van Financiën (Rijkshoofdboekhouding) en het kasgeld van de NVWA. Ontvangsten en uitgaven uit hoofde van interest zijn opgenomen onder de kasstroom uit operationele activiteiten.
 Rekening-courant RHB
 Het saldo op de rekening-courant RHB per 1 januari is € 18,1 mln hoger dan begroot. Dit is met name het gevolg van uitdienen van het huurcontract in plaats van de geplande afkoop van het laboratorium te Groningen (€ 3,2 mln) en Zwijndrecht (€ 8 mln). Het pand in Zwijndrecht zal verbouwd worden. Daarnaast is er vertraging opgetreden omtrent de afkoop van het pand te Eindhoven (€ 9,3 mln). De afkoop stond gepland voor 2014 en heeft ultimo 2015 plaatsgevonden. Overige balansposten zijn met € 3,0 mln gestegen. Tegenover deze stijging van € 23,5 mln staat een daling van € 5,4 mln als gevolg van een negatiever resultaat in 2014 dan begroot.
 Operationele kasstroom
 De operationele kasstroom is € 4,8 mln hoger dan begroot. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door een negatiever resultaat van € 8,5 mln, een hogere mutatie op de voorzieningen van € 0,9 mln en lagere afschrijvingskosten voor € 1,6 mln. Anderzijds stijgen met name de balansposten crediteuren en Nog te betalen met € 15,8 mln.
 Investeringskasstroom
 
 De investeringskasstroom is € 13,0 mln lager dan begroot. Dit komt enerzijds door € 12,0 mln vertraging in de investeringen van met name systeemontwikkeling in het kader van het PvA en anderzijds door € 1,0 mln meer desinvesteringen in verband met de vervanging van dienstauto’s en systeemontwikkeling.
 In totaal is voor een bedrag van € 6,4 mln geïnvesteerd in de categorie Systeemontwikkeling. In de categorie Verbouwing is voor € 0,7 mln geïnvesteerd. In de categorie Inventaris is € 0,5 mln, in de categorie Laboratoriumapparatuur € 2,5 mln en in Machines en Buitendienstmaterialen en overige hardware is € 0,5 mln geïnvesteerd. Daarnaast is € 6,1 mln. geïnvesteerd in de vervanging van dienstauto’s.
 
 Financieringskasstroom
 
 De financieringskasstroom is € 14,4 mln hoger dan begroot. Dit is in eerste plaats het gevolg van de storting van € 12,1 mln door het moederdepartement. In tweede plaats zijn de investeringen in 2014 lager uitgevallen dan in de Ontwerpbegroting 2015 begroot, waardoor de aflossing op de leningen in 2015 met € 1,2 mln lager uitvalt. In de derde plaats is voor € 1,1 mln meer aan leningen afgeroepen dan begroot, met name voor systeemontwikkeling, inventaris/laboratoriumapparatuur en voor verbouwingen.
 De liquiditeitspositie van de NVWA kan met een saldo van € 69,1 mln als voldoende worden geclassificeerd.
 
 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Realisatie 2012
 
 
 Realisatie 2013
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Begroting 2015
 
 
 
 
 
 
 Gemiddelde Kostprijs (€/uur)
 
 
 
 94,13
 
 
 95,60
 
 
 96,32
 
 
 95,60
 
 
 
 
 
 Tarieven 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (2012 = 100)
 
 
 100
 
 
 100,06
 
 
 101,62
 
 
 102,39
 
 
 101,6
 
 
 
 
 
 Omzet per productgroep (€ mln)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Advies en Vertegenwoordiging
 
 
 8,4
 
 
 7,6
 
 
 8,5
 
 
 10,0
 
 
 10,7
 
 
 
 
 Communicatie
 
 
 1,5
 
 
 1,3
 
 
 1,6
 
 
 1,7
 
 
 1,8
 
 
 
 
 Incident en crisismanagement
 
 
 6,7
 
 
 5,2
 
 
 6,3
 
 
 5,5
 
 
 4,3
 
 
 
 
 Inlichtingen en opsporing
 
 
 12,2
 
 
 11,8
 
 
 12,2
 
 
 12,5
 
 
 14,0
 
 
 
 
 Kennis en expertise
 
 
 10,6
 
 
 9,2
 
 
 9,1
 
 
 8,1
 
 
 9,5
 
 
 
 
 Klantinteractie en dienstverlening
 
 
 23,5
 
 
 20,9
 
 
 22,0
 
 
 24,4
 
 
 23,7
 
 
 
 
 Laboratoriumonderzoek
 
 
 19
 
 
 16,5
 
 
 20,7
 
 
 18,7
 
 
 21,0
 
 
 
 
 Toezicht
 
 
 151,4
 
 
 149,4
 
 
 168,4
 
 
 178,8
 
 
 166,3
 
 
 
 
 
 FTE1Het aantal fte betreft het gemiddelde over 2015 exclusief 21 fte herplaatsingskandidaten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal FTE (exclusief externe inhuur)2De stijging van het aantal gemiddelde fte in 2015 ten opzichte van de begroting komt vooral doordat een groter aantal medewerkers dan was voorzien in 2015 gebruik heeft gemaakt van de stimuleringspremie in de vorm van bijzonder verlof voorafgaande aan hun ontslag, die onderdeel uitmaakt van het Sociaal Flankerend Beleid (SFB). Mede hierdoor zijn meer nieuwe medewerkers bij de NVWA begonnen als VWNW- of herplaatsingskandidaat. Zowel de medewerkers die met bijzonder verlof zijn en dus feitelijk niet meer bij de NVWA werkzaam zijn als de medewerkers die hen vervangen zijn in de realisatiecijfers opgenomen.
 
 
 2.168
 
 
 2.163
 
 
 2.229
 
 
 2.438
 
 
 2.303
 
 
 
 
 Verhouding FTE direct/indirect (exclusief externe inhuur)
 
 
 1.741/427
 
 
 1.733/430
 
 
 1842/387
 
 
 1950/488
 
 
 1.849/454
 
 
 
 
 Salariskosten per fte
 
 
 71.400
 
 
 70.143
 
 
 74.217
 
 
 72.149
 
 
 70.900
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten als % van de totale baten
 
 
 0%
 
 
 0,2%
 
 
 – 2,5%
 
 
 – 3,4%
 
 
 – 0,8%
 
 
 
 
 
 Kwaliteit 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afhandelsnelheid informatieverzoeken, klachten en meldingen3Momenteel zit het klantcontactcentrum op een tijdig afhandeling percentage van circa 73%. De consument krijgt na 6 weken een tussentijdse terugkoppeling.De meeste informatieverzoeken kunnen zelfstandig door het klantcontactcentrum worden afgewikkeld. In het geval van een klacht of melding wordt dit verzoek binnen het betreffende domein door de deskundige afgehandeld. In nauwe samenwerking met de toezichtdivisies wordt eraan gewerkt om de doorlooptijd terug te dringen.
 
 
 80%
 
 
 64%
 
 
 71%
 
 
 73%
 
 
 95%
 
 
 
 
 Tijdig betaalde facturen (<30 dagen)
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 95%
 
 
 90%
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl)
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl)
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)-(1)
 
 
 (4)
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 293.541
 
 
 314.859
 
 
 21.318
 
 
 303.448
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 104.616
 
 
 119.877
 
 
 15.261
 
 
 83.206
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 43.566
 
 
 43.670
 
 
 – 104
 
 
 15.639
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 10
 
 
 8
 
 
 – 2
 
 
 184
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 8.714
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 0
 
 
 5.762
 
 
 5.762
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 441.733
 
 
 
 
 484.176
 
 
 
 
 42.443
 
 
 
 
 411.191
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Personele kosten
 
 
 243.760
 
 
 298.013
 
 
 54.253
 
 
 259.455
 
 
 
 
 
 Waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 189.162
 
 
 
 
 212.175
 
 
 
 
 23.013
 
 
 
 
 177.726
 
 
 
 
 
 
 Waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 42.936
 
 
 
 
 68.455
 
 
 
 
 25.519
 
 
 
 
 65.938
 
 
 
 
 
 
 Overige personele kosten
 
 
 
 
 11.662
 
 
 
 
 17.383
 
 
 
 
 5.721
 
 
 
 
 15.791
 
 
 
 
 
 – Materiële kosten
 
 
 181.562
 
 
 170.176
 
 
 – 11.386
 
 
 136.160
 
 
 
 
 
 Waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 69.860
 
 
 
 
 69.860
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Waarvan bijdrage aan SSO’s
 
 
 
 
 81.000
 
 
 
 
 89.183
 
 
 
 
 8.183
 
 
 
 
 82.192
 
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 115
 
 
 443
 
 
 328
 
 
 193
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Immaterieel
 
 
 13.731
 
 
 7.577
 
 
 – 6.154
 
 
 9.217
 
 
 
 
 – Materieel
 
 
 2.564
 
 
 1.895
 
 
 – 669
 
 
 1.843
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Dotaties voorzieningen
 
 
 0
 
 
 955
 
 
 955
 
 
 281
 
 
 
 
 – Bijzondere lasten
 
 
 0
 
 
 6.927
 
 
 6.927
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 441.733
 
 
 
 
 485.985
 
 
 
 
 44.252
 
 
 
 
 407.149
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten 
 
 
 
 0
 
 
 – 1.809
 
 
 – 1.809
 
 
 4.042
 
 
 
 
 
 Toelichting op de baten
 Omzet moederdepartement
 De gerealiseerde omzet van het moederdepartement is ten opzichte van de oorspronkelijke begroting 7,3% (€ 21,3 mln) hoger.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Oorspronkelijke vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijke begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 DG AGRO
 
 
 138.172
 
 
 145.653
 
 
 7.481
 
 
 129.530
 
 
 
 
 DG B&I
 
 
 79.122
 
 
 93.333
 
 
 14.211
 
 
 92.954
 
 
 
 
 DG ETM
 
 
 39.557
 
 
 39.180
 
 
 – 377
 
 
 40.001
 
 
 
 
 DG N&R
 
 
 31.715
 
 
 29.742
 
 
 – 1.973
 
 
 22.725
 
 
 
 
 Overig
 
 
 4.975
 
 
 6.951
 
 
 1.976
 
 
 18.238
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 293.541 
 
 
 
 
 314.859 
 
 
 
 
 21.318 
 
 
 
 
 303.448 
 
 
 
 
 
 
 De toename van de omzet ten opzichte van de begroting wordt veroorzaakt door DG AGRO (€ 7,5 mln) en DG B&I (€ 14,2 mln). De hogere omzet is voor beide opdrachtgevers het gevolg van aanvullende opdrachten en wijzigingen op de bestaande opdrachten. Het gaat daarbij om de uitvoering van Evaluatie schoolfruit, Investeringsregeling Garnalen Visserij, Interventie Groente & Fruit (Rusland Boycot), Verbeterplan EU Groente & Fruit, Implementatie Autonome Dierregelingen, Verduurzaming voedselproductie, meerwerk Flora fauna Wet en aanvullende opdrachten Dienst Landelijk Gebied (DLG). In de omzet moederdepartement is ook de opdracht voor het Inkoop Uitvoering Centrum EZ (IUC) opgenomen.
 Omzet overige departementen
 De omzet overige departementen betreft de uitvoering van opdrachten voor diverse ministeries, waarbij de ministeries van Buitenlandse Zaken en Binnenlandse Zaken in 2015 de grootste zijn. De omzet overige departementen is ten opzichte van de begroting toegenomen met 14,6% (€ 15,3 mln).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Oorspronkelijke vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijke begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Ministerie van BUZA
 
 
 83.233
 
 
 84.189
 
 
 956
 
 
 55.696
 
 
 
 
 Ministerie van BZK
 
 
 8.000
 
 
 18.644
 
 
 10.644
 
 
 12.858
 
 
 
 
 Ministerie van I&M
 
 
 8.677
 
 
 10.698
 
 
 2.021
 
 
 10.120
 
 
 
 
 Ministerie van OCW
 
 
 2.924
 
 
 3.306
 
 
 382
 
 
 2.643
 
 
 
 
 Ministerie van SZW
 
 
 380
 
 
 372
 
 
 – 8
 
 
 385
 
 
 
 
 Ministerie van V&J
 
 
 1.402
 
 
 139
 
 
 – 1.263
 
 
 481
 
 
 
 
 Ministerie van VWS
 
 
 –
 
 
 155
 
 
 155
 
 
 302
 
 
 
 
 Overige
 
 
 –
 
 
 2.374
 
 
 2.374
 
 
 721
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 104.616 
 
 
 
 
 119.877 
 
 
 
 
 15.261 
 
 
 
 
 83.206 
 
 
 
 
 
 
 De stijging van de omzet ten opzichte van de begroting wordt voornamelijk veroorzaakt door onder meer de uitbreiding van de opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Het betreft aanvullende opdrachten voor het energielabel. Daarnaast heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken de uitvoering van enkele regelingen in opdracht aan RVO.nl gegeven. De regeling Vermindering Verhuurdersheffingen, Stimuleringsregeling Energieprestatie Huursector en Fonds Energiebesparing Huursector omvatten € 1,9 mln. De vaste opdrachten BEW en EGO hadden ieder € 1,0 mln extra realisatie. De uitvoering van de Wet Bevordering Eigenwoningbezit had door de vijfjaarlijkse inkomenstoets een piek in de werkzaamheden en Energie in Gebouwde Omgeving door intensivering werkzaamheden voor beleidsdoelen. Deze piek leverde € 1,0 mln extra omzet op. Voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken zijn enkele kleine aanvullende opdrachten ter waarde van € 1,0 mln extra omzet uitgevoerd (onder andere voor Holland Branding en Starters Internationaal Business).
 Omzet derden
 Omzet derden betreft omzet van de provincies en uit de Europese Unie. De leges betreffen uitsluitend financiering en geen autonome opbrengsten. De basis voor de volledigheid van omzet wordt berekend op basis van de uren. De leges worden gepresenteerd in de afrekening met de opdrachtgever. De opdrachtgever krijgt de totale uitvoeringskosten gepresenteerd, waarop de ontvangen leges in mindering worden gebracht.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Oorspronkelijke vastgestelde begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijke begroting
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 
 
 
 
 Leges dierenregistraties
 
 
 6.000
 
 
 5.319
 
 
 – 681
 
 
 4.361
 
 
 
 
 Leges overige regelingen
 
 
 3.500
 
 
 5.436
 
 
 1.936
 
 
 5.425
 
 
 
 
 Vergunningen
 
 
 424
 
 
 0
 
 
 – 424
 
 
 –
 
 
 
 
 Provincie
 
 
 29.100
 
 
 24.590
 
 
 – 4.510
 
 
 –
 
 
 
 
 EU
 
 
 2.476
 
 
 4.991
 
 
 2.515
 
 
 –
 
 
 
 
 Overig
 
 
 2.066
 
 
 3.334
 
 
 1.268
 
 
 5.853
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 43.566 
 
 
 
 
 43.670 
 
 
 
 
 104
 
 
 
 
 15.639 
 
 
 
 
 
 
 De omzet is ten opzichte van de begroting nagenoeg gelijk gebleven. De opbrengsten uit leges zijn gesaldeerd € 1,2 mln hoger dan geraamd door meer aanvragen. De omzet van Provincies is daarentegen lager door enerzijds afronding van het oude stelsel van het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer waardoor minder omzet ad. € 6,8 mln gerealiseerd werd en anderzijds door extra omzet vanwege meerwerkopdrachten voor de regeling MKB innovatiestimulering topsectoren Zuid-Holland, Plattelands Ontwikkelingsprogramma 3 en diverse kleinere opdrachten van in totaal € 2,6 mln. Opdrachten van overige opdrachtgevers hebben geleid tot een stijging van de omzet ten opzichte van 2014.
 Bijzondere baten
 De bijzondere baten zijn diverse oorzaken ontstaan.
 
 
 •
 Door afwikkeling van oude balansposten die betrekking hebben op de schuld en vorderingen op opdrachten. Dit levert een bijzondere bate van € 2,2 mln op.
 
 
 •
 In de post nog te factureren aan opdrachtgevers niet zijnde departementen heeft een tegenboeking in 2014 plaatsgevonden om de omzet juist te kunnen laten boeken in 2015, wat tot een bate van € 0,5 mln heeft geleid.
 
 
 •
 De opheffing van Dienst Landelijk Gebied (DLG) heeft geleid tot overdracht van een deel van het werkpakket van voormalig DLG naar RVO.nl. Het moederdepartement heeft een bijdrage beschikbaar gesteld voor frictiekosten van € 2,9 mln, samenhangend met de invaring van de DLG-organisatie.
 
 
 Toelichting op de lasten
 Algemeen
 De lasten zijn ten opzichte van de begroting met 10% gestegen. Hieronder worden de lasten toegelicht.
 Personele kosten
 De personele kosten vallen in totaal € 54,3 mln (22,3%) hoger dan begroot uit. Dit verschil wordt door de volgende zaken verklaard:
 
 
 •
 De kosten voor eigen personeel vallen onder meer hoger uit (€ 23 mln) door de invaringen van het CBI en delen van de DLG. In de begroting was uitgegaan van 2.539 fte in ambtelijke dienst. Per 31-12-2015 waren 2.844 fte in ambtelijke dienst. De gemiddelde loonkosten per fte bedragen in 2015 € 74.800, ten opzichte van 2014 een stijging van 5,8%.
 
 
 •
 De kosten van externe inhuur zijn € 25,6 mln hoger dan begroot. Enerzijds betreft dit de externe inzet in verband met een groter dan bij de begroting bekende werkpakket. Anderzijds heeft inhuur plaatsgevonden in verband met het op orde krijgen van de bedrijfsvoering.
 
 
 Materiële kosten
 De materiële kosten zijn in totaal € 11,4 mln lager dan begroot. De huisvestingskosten zijn in 2015 € 4,1 mln lager uitgevallen dan geraamd. Dit komt met name door het afstoten van panden in Den Haag (Juliana van Stolberglaan), Assen en Sittard. Hierdoor kon bespaard worden op onder andere de gebruikersvergoeding en servicekosten.
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten voor zowel immateriële als materiële vaste activa zijn lager dan begroot. Voor de materiële vaste activa is € 0,7 mln minder afgeschreven. Dit houdt verband met een lager investeringsvolume in materiële vaste activa dan geraamd. De afschrijvingskosten voor de immateriële vaste activa zijn € 6,2 mln lager dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door fors lager investeringsvolume door minder gedechargeerde projecten vanuit de activa in aanbouw dan verwacht.
 Bijzondere lasten
 In 2015 zijn diverse bijzondere lasten ontstaan. Dit wordt door de volgende zaken verklaard:
 
 
 •
 Opslag DICTU kosten op de BZK opdracht. Deze kosten zijn ontstaan na het uitbrengen van de offerte aan BZK voor het jaar 2015. RVO.nl heeft besloten deze kosten niet in rekening te brengen bij de opdrachtgever. Deze kosten bedragen € 1,0 mln.
 
 
 •
 De financiële afwikkeling van het omzetten van CapitalP medewerkers naar ambtelijke medewerkers heeft over 2015 meer kosten met zich mee gebracht dan voorzien. De meerkosten bedragen € 1,5 mln.
 
 
 •
 Door de afwikkeling van oude balansposten heeft in 2015 een opschoning plaatsgevonden van de balansposten die betrekking hebben op de schuld en vorderingen op opdrachten. De afwikkeling betekent dat € 3,2 mln aan kosten niet declarabel zijn en afgeboekt worden.
 
 
 •
 RVO voert als onderdeel van haar opdrachtenpakket een aantal opdrachten uit waarmee zij naar het oordeel van de belastingdienst wellicht in concurrentie is met andere ondernemers. De BTW kan niet alsnog in rekening worden gebracht bij opdrachtgevers en komt daarmee voor rekening van RVO.nl. De BTW afdracht over afgelopen 5 jaar wordt geraamd op € 1,0 mln. Hiervan betreft € 0,8 mln de periode 2011–2014 welke is opgenomen onder de bijzondere lasten. De omzet over 2015 is gecorrigeerd met € 0,2 mln.
 
 
 Saldo van baten en lasten
 De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland sluit het jaar met een negatief resultaat van € 1,8 mln. In dit resultaat zijn éénmalige bijzondere baten en lasten verwerkt, per saldo € 1,6 mln aan lasten. Het operationele resultaat bedraagt derhalve € 0,2 mln negatief.
 Balans per 31 december 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vóór resultaatsbestemming, Bedragen x € 1.000
 
 
 Balans 2015
 
 
 Balans 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 42.966
 
 
 30.071
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 
 
 
 * grond en gebouwen
 
 
 7.940
 
 
 9.050
 
 
 
 
 * installaties en inventarissen
 
 
 2.135
 
 
 2.784
 
 
 
 
 * overige materiële vaste activa
 
 
 459
 
 
 0
 
 
 
 
 Voorraden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 4.243
 
 
 4.848
 
 
 
 
 Nog te ontvangen
 
 
 25.108
 
 
 15.967
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 48.306
 
 
 96.537
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 131.157
 
 
 
 
 159.257
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 
 
 * exploitatiereserve
 
 
 20.114
 
 
 20.115
 
 
 
 
 * onverdeeld resultaat
 
 
 – 1.809
 
 
 4.356
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Leningen bij het MvF
 
 
 90
 
 
 2.163
 
 
 
 
 Egalisatierekening
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 8.864
 
 
 9.438
 
 
 
 
 Nog te betalen
 
 
 103.898
 
 
 123.185
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 131.157
 
 
 
 
 159.257
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 Het eigen vermogen bestaat uit een exploitatiereserve en het onverdeeld resultaat. Het onverdeeld resultaat over 2015 bedraagt € 1,8 mln negatief. Het eigen vermogen ultimo jaar bedraagt € 18,3 mln. De maximale toegestane omvang van de exploitatiereserve bedraagt € 22,0 mln, zijnde 5% van € 440,3 mln gemiddelde omzet over 2014 en 2015. Het eigen vermogen ultimo jaar blijft hierdoor onder het toegestane maximum.
 
 Tabel Vermogensontwikkeling 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2015
 
 
 2014
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen op 1 januari
 
 
 
 
 24.471
 
 
 
 
 25.044
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 – 1.809
 
 
 4.042
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe mutaties in het eigen vermogen:
 
 
 
 
 
 
 
 – uitkering aan moederdepartement
 
 
 – 4.357
 
 
 – 4.615
 
 
 0
 
 
 
 
 – bijdrage moederdepartement
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 – overige mutaties:
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen op 31 december
 
 
 
 
 18.305
 
 
 
 
 24.471
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Crediteuren en nog te betalen bedragen
 Onder de crediteuren en de nog te betalen bedragen zijn de volgende bedragen begrepen voor schulden aan het kerndepartement EZ en overige departementen:
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 31-12-2015
 
 
 31-12-2014
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 36.844
 
 
 2.319
 
 
 
 
 Agentschap RVO.nl
 
 
 9.045
 
 
 0
 
 
 
 
 Agentschap DICTU
 
 
 8.366
 
 
 8.375
 
 
 
 
 Rijksvastgoedbedrijf
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Belastingdienst
 
 
 18
 
 
 0
 
 
 
 
 Rijkswaterstaat
 
 
 90
 
 
 0
 
 
 
 
 Rijksdienst voor het Wegverkeer
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 
 
 Dienst Publiek en Communicatie
 
 
 7
 
 
 0
 
 
 
 
 Ministerie van Buitenlandse Zaken
 
 
 3.206
 
 
 26.641
 
 
 
 
 Ministerie van Binnenlandse Zaken
 
 
 0
 
 
 2.487
 
 
 
 
 Ministerie van Financiën
 
 
 2
 
 
 41
 
 
 
 
 Ministerie van Volksgezondheid
 
 
 0
 
 
 129
 
 
 
 
 Ministerie van OCenW
 
 
 60
 
 
 310
 
 
 
 
 Ministerie van Algemene Zaken
 
 
 0
 
 
 20
 
 
 
 
 Ministerie van Infrastructuur en Milieu
 
 
 1.096
 
 
 0
 
 
 
 
 Derden
 
 
 1.856
 
 
 92.301
 
 
 
 
 Overige posten
 
 
 52.145
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 112.762
 
 
 
 
 132.623
 
 
 
 
 
 
 Debiteuren en nog te ontvangen bedragen
 Onder de debiteuren en de nog te ontvangen bedragen zijn de volgende bedragen begrepen voor vorderingen op het kerndepartement EZ en overige departementen (exclusief voorziening dubieuze debiteuren):
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 31-12-2015
 
 
 31-12-2014
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 2.791
 
 
 15.967
 
 
 
 
 Agentschap DICTU
 
 
 121
 
 
 0
 
 
 
 
 Agentschap NVWA
 
 
 249
 
 
 94
 
 
 
 
 Agentschap RVO.nl
 
 
 6.065
 
 
 0
 
 
 
 
 Agentschap DLG
 
 
 0
 
 
 26
 
 
 
 
 Rijkswaterstaat
 
 
 57
 
 
 0
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 27
 
 
 0
 
 
 
 
 Dienst Justis
 
 
 30
 
 
 0
 
 
 
 
 Rijksvastgoedbedrijf
 
 
 0
 
 
 86
 
 
 
 
 Ministerie van Binnenlandse Zaken
 
 
 545
 
 
 6
 
 
 
 
 Ministerie van Buitenlandse Zaken
 
 
 6.141
 
 
 150
 
 
 
 
 Ministerie van Defensie
 
 
 0
 
 
 70
 
 
 
 
 Ministerie van Infrastructuur en Milieu
 
 
 134
 
 
 260
 
 
 
 
 Ministerie van Sociale Zaken
 
 
 312
 
 
 16
 
 
 
 
 Ministerie van Veiligheid en Justitie
 
 
 71
 
 
 372
 
 
 
 
 Ministerie van Volksgezondheid
 
 
 86
 
 
 13
 
 
 
 
 Ministerie van Financiën
 
 
 37
 
 
 19
 
 
 
 
 Ministerie van OCenW
 
 
 19
 
 
 0
 
 
 
 
 Derden
 
 
 3.399
 
 
 4.335
 
 
 
 
 Overige posten
 
 
 10.660
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 30.744
 
 
 
 
 21.414
 
 
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht over 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)=(2)–(1)
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening courant RHB en overige liquide middelen per 1 januari 2015
 
 
 
 
 78.003
 
 
 
 
 96.537
 
 
 
 
 18.534
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
 
 
 31.295
 
 
 – 11.182
 
 
 – 42.477
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven operationele kasstroom
 (-/-)
 
 
 – 26.000
 
 
 – 36.725
 
 
 – 10.725
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom
 
 
 
 
 5.295
 
 
 
 
 – 47.907
 
 
 
 
 – 53.202
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (-/-)
 
 
 – 9.950
 
 
 – 39.986
 
 
 – 30.036
 
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 0
 
 
 46.092
 
 
 46.092
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 – 9.950
 
 
 
 
 6.106
 
 
 
 
 16.056
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
 
 
 0
 
 
 – 4.357
 
 
 – 4.357
 
 
 
 
 
 Eenmalige storting door moederdepartement (+)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (-/-)
 
 
 – 2.894
 
 
 – 2.073
 
 
 821
 
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 – 2.894
 
 
 
 
 – 6.430
 
 
 
 
 – 3.536
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening courant RHB en overige liquide middelen per 31 december 2015
 
 
 
 
 70.454
 
 
 
 
 48.306
 
 
 
 
 – 22.148
 
 
 
 
 
 
 De operationele kasstroom bestaat uit het saldo van baten en lasten, gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in de voorzieningen en het werkkapitaal. De gerealiseerde operationele kasstroom is € 53,2 mln lager dan begroot door afwikkeling oude projecten en afschrijvingen desinvesteringen. De gerealiseerde investeringskasstroom is € 16,1 mln hoger. Dit wordt veroorzaakt door enerzijds hogere investeringen in de activa in aanbouw (€ 30,0 mln meer) en anderzijds door desinvesteringen (€ 46,1 mln meer).
 Doelmatigheidsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Realisatie 2014
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Begroting 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Inputindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verhouding direct/indirect personeel
 
 
 81,2%
 
 
 83%
 
 
 85%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Outputindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tariefindex in reële termen
 
 
 101,1
 
 
 98,6
 
 
 100
 
 
 
 
 Totaal aantal ambtelijk fte werkzaam excl. externe inhuur
 
 
 2.611
 
 
 2.816
 
 
 2.539
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten als percentage van totale baten
 
 
 0,7%
 
 
 – 0,4%
 
 
 0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteitsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid
 
 
 7,2
 
 
 7,2
 
 
 7,3
 
 
 
 
 Gehonoreerde bezwaarschriften
 
 
 30%
 
 
 30%
 
 
 25%
 
 
 
 
 
 Inputindicatoren
 De verhouding direct indirect is ten opzichte van 2014 gewijzigd doordat vanaf 2015 fte’s op interne projecten onder indirecte fte’s vallen.
 Outputindicatoren
 De tariefindex is in 2015 in de begroting gesteld op 100%. Rekening houdend met het resultaat is de realisatie positiever uitgevallen dan begroot waarmee de index daalt naar 98,6%.
 Kwaliteitsindicatoren
 De klanttevredenheid is met 7,2 gelijk aan voorgaande jaren van de voormalige gefuseerde agentschappen.
 In 2015 heeft RVO 8.279 bezwaren afgehandeld. Daarvan zijn 2.508 bezwaren (deels) gegrond verklaard (30%).
 
 
 Saldibalans EZ per 31 december 2015
 
 1.4.4
 SALDIBALANS EZ PER 31 DECEMBER 2015
 
 
 Saldibalans per 31 december 2015 van het Ministerie van Economische Zaken (Hoofdstuk XIII) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 31-12-2015
 
 
 31-12-2014
 
 
 
 Passiva
 
 
 31-12-2015
 
 
 31-12-2014
 
 
 
 
 
 
 1)
 
 
 Uitgaven ten laste van de begroting
 
 
 4.807.118
 
 
 4.935.648
 
 
 2)
 
 
 Ontvangsten ten gunste van de begroting
 
 
 7.361.082
 
 
 11.485.654
 
 
 
 
 3)
 
 
 Liquide middelen
 
 
 87.586
 
 
 74.978
 
 
 
 
 
 
 
 
 4)
 
 
 Rekening-courant RHB
 
 
 2.269.110
 
 
 6.043.068
 
 
 
 
 
 
 
 
 5)
 
 
 Rekening-courant RHB
 Begrotingsreserves
 
 
 1.488.594
 
 
 1.004.957
 
 
 5a)
 
 
 Begrotingsreserves
 
 
 1.488.594
 
 
 1.004.957
 
 
 
 
 6)
 
 
 Uitgaven buiten begrotingsverband (=intra-comptabele vorderingen)
 
 
 398.492
 
 
 639.932
 
 
 7)
 
 
 Ontvangsten buiten begrotingsverband (=intra-comptabele schulden)
 
 
 201.224
 
 
 207.971
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 9.050.900
 
 
 
 
 12.698.583
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 9.050.900
 
 
 
 
 12.698.583
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9)
 
 
 Openstaande rechten
 
 
 
 
 9a)
 
 
 Tegenrekening openstaande rechten
 
 
 
 
 
 
 10)
 
 
 Extra-comptabele vorderingen
 
 
 
 4.354.127
 
 
 
 4.066.499
 
 
 10a)
 
 
 Tegenrekening extra-comptabele vorderingen
 
 
 4.354.127
 
 
 4.066.499
 
 
 
 
 11a)
 
 
 Tegenrekening extra-comptabele schulden
 
 
 
 
 11)
 
 
 Extra-comptabele schulden
 
 
 
 
 
 
 12)
 
 
 Voorschotten
 
 
 8.491.488
 
 
 8.520.849
 
 
 12a)
 
 
 Tegenrekening voorschotten
 
 
 8.491.488
 
 
 8.520.849
 
 
 
 
 13a)
 
 
 Tegenrekening garantieverplichtingen
 
 
 4.518.694
 
 
 4.590.607
 
 
 13)
 
 
 Garantieverplichtingen
 
 
 4.518.694
 
 
 4.590.607
 
 
 
 
 14a)
 
 
 Tegenrekening openstaande verplichtingen
 
 
 24.630.876
 
 
 21.313.530
 
 
 14)
 
 
 Openstaande verplichtingen
 
 
 
 24.630.876
 
 
 
 21.313.530
 
 
 
 
 15)
 
 
 Deelnemingen
 
 
 1.436.774
 
 
 1.436.773
 
 
 15a)
 
 
 Tegenrekening deelnemingen
 
 
 1.436.774
 
 
 1.436.773
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 52.482.859
 
 
 
 
 52.626.841
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 52.482.859
 
 
 
 
 52.626.841
 
 
 
 
 
 
 2.2 Toelichting op de saldibalans
 Algemeen
 De balansposten zijn bepaald en gewaardeerd overeenkomstig de geldende voorschriften van de Comptabiliteitswet. Indien van de geldende voorschriften wordt afgeweken is dit nader toegelicht.
 Alle bedragen zijn opgenomen in duizenden euro’s tenzij anders vermeld. In de saldibalans zijn de bedragen overeenkomstig de voorschriften naar boven afgerond. In de toelichting zijn de bedragen op de standaard wijze afgerond. Door afronding van bedragen op duizenden euro’s in de toelichting kunnen totaaltellingen niet aansluiten bij de som der delen en of met het bedrag van de saldibalans.
 Toelichting per balanspost
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 1 Uitgaven ten laste van de begroting 2015
 
 
 
 
 4.807.118
 
 
 
 
 
 De uitgaven over 2015 zijn gespecificeerd in het jaarverslag van EZ (hoofdstuk XIII), onderdeel uitgaven, artikelen 11 t/m 14, 16 t/m 19 en 40.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 2 Ontvangsten ten gunste van de begroting 2015
 
 
 
 
 7.361.082
 
 
 
 
 
 De ontvangsten over 2015 zijn gespecificeerd in het jaarverslag van EZ (hoofdstuk XIII), onderdeel ontvangsten, artikelen 11 t/m 14, 16 t/m 19 en 40.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 3 Liquide middelen
 
 
 
 
 87.586
 
 
 
 
 
 De post liquide middelen bestaat uit:
 
 
 
 
 –
 
 
 De banksaldi van de opgeheven bedrijfslichamen die onder verantwoordelijkheid van EZ door de Vereffeningsorganisatie Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie (PBO) worden afgewikkeld (€ 78 mln).
 
 
 
 
 –
 
 
 Aanwezige banksaldi bij kasbeheerder RVO voor de uitvoering van de Borgstellingsregeling Midden- en Kleinbedrijf (€ 10 mln).
 
 
 
 
 –
 
 
 Enkele kleine kassen bij dienstonderdelen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 4 Rekening-Courant Rijkshoofdboekhouding
 
 
 
 
 2.269.110
 
 
 
 
 
 Op de rekening-courant Rijkshoofdboekhouding is de financiële verhouding tussen EZ en de Rijksschatkist van het Ministerie van Financiën per 31 december 2015 geadministreerd. Het bedrag op de saldibalans is overeenkomstig de saldo opgave per 31 december 2015 van het Ministerie van Financiën.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 5 en 5a Begrotingsreserve
 
 
 
 
 1.488.594
 
 
 
 
 
 De Rekening-Courant RHB Begrotingsreserve is een meerjarige budgettaire voorziening die EZ aanhoudt op afzonderlijke rekening-couranten bij het Ministerie van Financiën.
 
 
 
 
 
 Toelichting
 EZ maakt gebruik van de mogelijkheid om begrotingsreserves aan te houden. In het jaarverslag is bij de betreffende begrotingsartikelen informatie over deze reserves opgenomen, eventueel aangevuld met relevante ontwikkelingen. Ook de toevoegingen en onttrekkingen die respectievelijk ten laste of ten gunste van de begroting hebben plaatsgevonden worden in het jaarverslag toegelicht.
 
 
 
 
 
 
 
 De post Rekening-Courant RHB Begrotingsreserve is per 31 december 2015 als volgt opgebouwd:
 
 
 
 
 Reserves artikel 13
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve scheepsbouwgarantie
 
 
 10.044
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Garantie Ondernemersfinanciering
 
 
 53.111
 
 
 
 
 Begrotingsreserve BMKB
 
 
 54.168
 
 
 
 
 Begrotingsreserve groeifacililteit
 
 
 17.000
 
 
 
 
 Begrotingsreserve garantie MKB-faciliteiten
 
 
 9.000
 
 
 
 
 Reserves artikel 14
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve ECN verstrekte leningen
 
 
 6.600
 
 
 
 
 Begrotingsreserve garantieregeling geothermie
 
 
 21.958
 
 
 
 
 Begrotingsreserve duurzame energie
 
 
 1.077.786
 
 
 
 
 Reserves artikel 16
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Landbouw
 
 
 24.872
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Visserij
 
 
 17.231
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
 
 
 22.162
 
 
 
 
 Begrotingsreserve apurement
 
 
 174.524
 
 
 
 
 Reserve artikel 17
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve groen onderwijs
 
 
 138
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal begrotingsreserves
 
 
 
 1.488.594
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 6 Uitgaven buiten begrotingsverband
 
 
 
 
 398.492
 
 
 
 
 
 Onder de uitgaven buiten begrotingsverband zijn bedragen opgenomen die niet ten laste van de begroting behoeven te worden gebracht. Dit omdat deze uitgaven met derden zullen worden verrekend.
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 De uitgaven buiten begrotingsverband zijn als volgt te specificeren:
 
 
 
 
 EU uitgaven ELGF
 
 
 200.193
 
 
 
 
 Voorfinanciering Bedrijfstoeslagregeling
 
 
 68.311
 
 
 
 
 Opdrachten derden
 
 
 51.446
 
 
 
 
 Vorderingen inzake uitvoering POP 2
 
 
 32.455
 
 
 
 
 EU uitgaven ELFPO POP 2
 
 
 28.423
 
 
 
 
 Te verrekenen met baten-lastenagentschappen
 
 
 6.823
 
 
 
 
 EU uitgaven ELFPO POP 3
 
 
 4.930
 
 
 
 
 Steunmaatregelen PPE
 
 
 2.950
 
 
 
 
 Vordering EU inzake dierziektebestrijding
 
 
 1.594
 
 
 
 
 Salarisvoorschotten
 
 
 866
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 398.492
 
 
 
 
 
 
 EU uitgaven ELGF
 De gelden die EZ voor het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) voorfinanciert betreffen de declaraties van de maanden november (16/10 – 30/11) en december. De gedeclareerde bedragen van deze maanden zijn in 2016 ontvangen respectievelijk in de maanden januari en februari. De navolgende tabel geeft inzicht in de totaalbedragen van uitgaven en ontvangsten met betrekking tot het ELGF van de jaren waarvan de declaratie nog niet door de Europese Commissie zijn vastgesteld.
 EU uitgaven ELGF
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 Restant ELGF vordering voorgaand dienstjaar
 
 
 1.860
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2015, in 2014 gerealiseerde uitgaven1Het boekjaar voor het ELGF loopt van 16 oktober tot en met 15 oktober van het volgende jaar. (+)
 
 
 559.744
 
 
 
 
 Vordering 31 december 2014
 
 
 561.604
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2015, in 2015 gerealiseerde uitgaven (+)
 
 
 181.626
 
 
 
 
 
 Ontvangsten uit ELGF boekjaar 2015 (-/-)
 
 
 742.413
 
 
 
 
 
 Afrekening 2014 (-/-)
 
 
 1.860
 
 
 
 
 Te veel ontvangen boekjaar 20152De jaardeclaratie is lager vastgesteld dan de maandelijkse gedeclareerde bedragen. Naar verwachting zal de Europese Commissie de jaaraangifte 2015 in 2016 definitief vaststellen en het te weinig ontvangen bedrag verrekenen.
 
 
 
 – 1.043
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2016, in 2015 gerealiseerde uitgaven (+)
 
 
 201.237
 
 
 
 
 Vordering 31 december 2015
 
 
 
 200.193
 
 
 
 
 
 
 Voorfinanciering Bedrijfstoeslagregeling
 
 Bij brief van 20 oktober 2015 (TK, 28 625, nr. 230) heeft de Staatssecretaris de Kamer geïnformeerd over de directe betalingen in verband met de Herziening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. In verband met de lage prijzen in de zuivel- en vleessectoren heeft de Europese Commissie, op aandringen van de lidstaten, maatregelen getroffen. De Europese Commissie heeft daarop vastgesteld dat een groter voorschot op de directe betalingen mag worden betaald dan normaal (70% in plaats van 50%) en dat daarvoor niet alle fysieke controles hoeven te zijn afgerond. Alle administratieve controles moeten wel zijn afgerond en ook andere gebruikelijke voorwaarden blijven gelden.
 De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) heeft een systeem voor een voorschotbetaling binnen deze voorwaarden uitgewerkt. Vervolgens heeft de Staatssecretaris na overleg met en op verzoek van LTO besloten om in Nederland gebruik te maken van de geboden verruiming. Bij brief van 24 november 2015 (kamerstuk 28 625, nr. 231) heeft de Staatsecretaris het betaalschema GLB 2015 toegelicht en daarin bevestigd dat RVO.nl in de maand november voorschotten heeft uitbetaald. De definitieve betaling van de relaties die een voorschot hebben ontvangen start vanaf 1 februari 2016. Met deze betalingen zal RVO.nl de verstrekte voorschotten verrekenen.
 
 Opdrachten derden
 RVO.nl voert opdrachten uit voor derden. De opdrachten worden verstrekt door publieke, particuliere en Europese organisaties. Het openstaande bedrag zal RVO.nl in rekening brengen bij de opdrachtgevers.
 Vorderingen inzake uitvoering POP 2
 RVO.nl voert de regelingen en projecten POP 2 (programma 2007 – 2013) uit die bij het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO) declarabel zijn. Bij deze uitvoering is er ook sprake van financiering door derden zoals de provincies. Het betreffende bedrag zal RVO.nl bij de financiers in rekening brengen.
 EU uitgaven ELFPO POP 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 Restant ELFPO schuld voorgaand dienstjaar
 
 
 – 170
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2015, in 2014 gerealiseerde uitgaven1Voor het boekjaar 2015 van ELFPO POP 2 konden betalingen tot en met 31 december 2015 worden verricht.(+)
 
 
 15.753
 
 
 
 
 Vordering 31 december 2014
 
 
 
 15.583
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2015, in 2015 gerealiseerde uitgaven (+)
 
 
 57.480
 
 
 
 
 
 Ontvangsten uit ELFPO boekjaar 2015 (-/-)
 
 
 10.583
 
 
 
 
 
 Verrekend werkvoorschot (-/_)
 
 
 34.056
 
 
 
 
 Vordering 31 december 2015
 
 
 
 28.423
 
 
 
 
 
 
 De definitieve declaratie wordt in 2016 opgesteld. De betalingen door de Europese Commissie aan EZ naar aanleiding van de kwartaaldeclaraties is in 2015 gestopt. Dit heeft te maken met het feit dat EZ 95% van het programma POP2 uitbetaald heeft gekregen. Het werkvoorschot is inmiddels wel verrekend met de ingediende declaraties 2015. Het nog te ontvangen bedrag zal worden afgerekend tijdens de volledige afwikkeling van POP2.
 Te verrekenen met baten-lastenagentschappen
 De Rijksgebouwendienst heeft in december 2015 aan de concernadministratie van EZ een extra doorberekeningsrun gebruikersvergoeding voor baten-lastenagentschappen van EZ in rekening gebracht en geïncasseerd. De concernadministratie was in 2015 niet meer in de gelegenheid om deze kosten met de betreffende dienstonderdelen van EZ te verrekenen.
 EU uitgaven ELFPO POP 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2015, in 2015 gerealiseerde uitgaven1Het boekjaar voor het ELFPO loopt van 16 oktober tot en met 15 oktober van het volgende jaar. In kalenderjaar 2014 waren nog geen uitgaven voor dit programma door EZ verricht. (+)
 
 
 28.549
 
 
 
 
 
 Ontvangsten uit ELFPO boekjaar 2015 (-/-)
 
 
 27.622
 
 
 
 
 Te vorderen boekjaar 20152Naar verwachting zal de Europese Commissie de jaaraangifte 2015 in 2016 definitief vaststellen en het teveel ontvangen bedrag verrekenen.
 
 
 927
 
 
 
 
 
 Boekjaar 2015, in 2014 gerealiseerde uitgaven (+)
 
 
 4.003
 
 
 
 
 Vordering 31 december 2015
 
 
 
 4.930
 
 
 
 
 
 
 Steunmaatregelen PPE
 Het betreft hier een vordering die voortkomt uit de uitvoering van met name de steunmaatregel salmonella. Vanwege de opheffing van de product- en bedrijfschappen zal de vordering verrekend worden met de vereffeningsorganisatie PBO.
 Vordering EU inzake dierziektebestrijding
 Vordering op EU inzake uitvoering dierziektebestrijding (salmonella, bse).
 Salarisvoorschotten
 Dit betreft vooruitbetalingen aan personeel inzake salarissen en diverse vergoedingen in afwachting van definitieve verrekening.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 7 Ontvangsten buiten begrotingsverband
 
 
 
 
 201.224
 
 
 
 
 
 Onder de ontvangsten buiten begrotingsverband zijn de bedragen opgenomen die niet ten gunste van de begroting behoeven te worden gebracht. Dit omdat deze ontvangsten zullen worden verrekend.
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 De ontvangsten buiten begrotingsverband zijn als volgt te specificeren:
 
 
 
 
 Vereffeningsorganisatie PBO
 
 
 77.724
 
 
 
 
 Opdrachten derden
 
 
 73.793
 
 
 
 
 Te verrekenen met provincies pop-gelden
 
 
 15.461
 
 
 
 
 ELFPO werkkapitaal
 
 
 12.146
 
 
 
 
 RVO af te dragen gelden aan derden
 
 
 6.727
 
 
 
 
 Contante waarborgen RVO
 
 
 5.146
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 10.227
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 201.224
 
 
 
 
 
 
 Vereffeningsorganisatie PBO
 Per 01.01.2015 is de vereffening van de product- en bedrijfschappen onder verantwoordelijkheid van EZ gebracht. Voor de uitvoering van de vereffeningstaken is de organisatie PBO opgericht. Deze organisatie voert de administraties van de voormalige schappen en beheert daarbij ook de bankrekeningen. Ultimo 2015 bedroeg het totaal van de bankmiddelen € 77 mln.
 Opdrachten derden
 RVO.nl voert opdrachten uit voor derden. De opdrachten worden verstrekt door publieke, particuliere en Europese organisaties. RVO.nl zal de betreffende gelden overeenkomstig opdracht of overeenkomst aan begunstigden verstrekken.
 Te verrekenen met provincies pop-gelden
 In 2013 heeft RVO.nl POP-regelingen uitgevoerd die vanwege overschrijding van bestedingslimieten nog niet bij de Europese Commissie declarabel waren. De provincies hebben destijds de financiering van het deel van de Europese Commissie voor hun rekening genomen. Na goedkeuring van de wijziging van de bestedingslimieten heeft RVO.nl in 2014 de betreffende uitgaven alsnog gedeclareerd bij de EC. Na voldoening van de laatste facturen van POP2 door RVO.nl blijft er een bedrag van € 6 mln over. RVO.nl overlegt met de provincies de mogelijkheden om het resterende bedrag in te zetten bij de uitvoering van POP3.
 ELFPO werkkapitaal
 Het plattelands ontwikkelingsprogramma 2014–2020 voor Nederland heeft de Europese Commissie in 2014 goedgekeurd. Als gevolg van deze goedkeuring heeft de Europese Commissie aan EZ werkkapitaal voor de uitvoering van POP 3 beschikbaar gesteld overeenkomstig verordening (EU) Nr. 1306/2014. Bij de afsluiting van POP3 zal deze voorfinanciering door commissie worden verrekend.
 RVO.nl af te dragen gelden aan derden
 Door de RVO.nl geinde bedragen voor derden. Deze dienen nog verrekend te worden, onder andere met het Europees Octrooibureau (EOB).
 Contante waarborgen RVO
 De productschappen ontvangen per bank gelden van het bedrijfsleven als zekerheidsstelling voor in- en uitvoercertificaten en uitvoerrestituties. Als aan de voorwaarden voor de certificaten en restituties is voldaan dan betalen de productschappen op verzoek van de belanghebbende de bedragen terug.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 10 Extra Comptabele Vorderingen
 
 
 
 
 4.354.127
 
 
 
 
 
 De extra comptabele vorderingen hebben betrekking op nog te ontvangen middelen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Direct opeisbare vorderingen
 
 
 293.905
 
 
 
 
 Op termijn opeisbare vorderingen
 
 
 534.944
 
 
 
 
 Geconditioneerde vorderingen
 
 
 3.525.278
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 4.354.127
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 Direct opeisbare vorderingen per 31 december 2015:
 
 
 
 
 Vorderingeninzake uitvoering beleid
 
 
 191.223
 
 
 
 
 Opgelegde boetes ACM
 
 
 90.658
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 12.024
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 293.905
 
 
 
 
 
 
 Vorderingeninzake uitvoering beleid
 EZ heft vorderingen opgelegd voortkomend uit subside vaststellingen van diverse regelingen en het verstrekken van vergunningen en heffingen voor diverse economische activiteiten.
 Opgelegde boetes ACM
 Voor de uitvoering van de mededingingswet heeft ACM boetes opgelegd.
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 Op termijn opeisbare vorderingen per 31 december 2015:
 
 
 
 
 Kredietregelingen RVO.nl
 
 
 242.762
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 238.824
 
 
 
 
 Provincies inzake overdracht gronden
 
 
 40.000
 
 
 
 
 Opgelegde boetes ACM
 
 
 13.131
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 227
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 534.944
 
 
 
 
 
 
 Kredietregelingen RVO.nl
 RVO.nl voert regelingen uit waarbij kredieten beschikbaar worden gesteld voor ontwikkelingen en innovatie op het gebied van technologie, nieuwe producten etc. Voor het terugbetalen van deze kredieten zijn betalingsregelingen getroffen. Dit geldt ook voor een aantal vorderingen die voortkomen uit subsidie vaststellingen van diverse regelingen en verstrekte vergunningen en heffingen.
 Leningen
 De leningen kunnen als volgt geworden gespecificeerd:
 
 
 
 
 
 
 
 Wageningen Universiteit / Stichting DLO
 
 
 81.016
 
 
 
 
 Microkrediet Nederland
 
 
 46.966
 
 
 
 
 Energieonderzoek Centrum Nederland
 
 
 36.955
 
 
 
 
 NV Industriebank Limburgse Ontwikkelings- en Investeringsmaatschappij
 
 
 20.882
 
 
 
 
 Biopartner
 
 
 13.524
 
 
 
 
 Pallas
 
 
 11.474
 
 
 
 
 Nedermaas
 
 
 8.542
 
 
 
 
 Eindhoven
 
 
 7.000
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 12.465
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 238.824
 
 
 
 
 
 
 Provincies inzake overdracht gronden
 Het betreft hier vorderingen op een aantal provincies die voortkomen uit de verkoop van gronden die werden beheerd door BBL. Dit volgens de bestuursovereenkomst grond die in 2013 tussen de provincies en EZ is gesloten.
 Opgelegde boetes ACM
 Voor de uitvoering van de mededingingswet heeft ACM boetes opgelegd.
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 De geconditioneerde vorderingen per 31 december 2015:
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 Gestelde zekerheden
 
 
 2.143.924
 
 
 
 
 BBL
 
 
 424.843
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 325.626
 
 
 
 
 Geconditioneerde vorderingen
 
 
 321.386
 
 
 
 
 Kredietregelingen
 
 
 239.297
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 55.429
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 14.773
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 3.525.278
 
 
 
 
 
 
 Gestelde zekerheden
 Dit betreffen zekerheden die bij de uitvoering van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid worden gevraagd. De uitvoering hiervan vindt plaats bij RVO.
 BBL
 Het saldo van de landbouwgronden bestaat voornamelijk uit een langlopend renteloos voorschot van EZ aan het Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL) van € 91 mln waarvoor door het Bureau Beheer Landbouwgronden gronden zijn verworven die na doorlevering door het Bureau aan eindbeheerders leiden tot doelrealisatie. Daarnaast is er een bedrag van € 295 mln nog te vorderen uit hoofde van landinrichtingsrente door grondeigenaren te betalen in afgesloten landinrichtingsprojecten, welke in het algemeen in 26 jaar worden geïnd. Voorts heeft RVO.nl nog € 40 mln te vorderen uit hoofde van nog niet afgesloten landinrichtingsprojecten.
 BMKB
 Op basis van de Borgstellingsregeling Midden- en Kleinbedrijf (BMKB) verstrekken deelnemende banken krediet aan een ondernemer onder garantie (borgstelling) van de Staat. Op het moment dat de bank de garantie aanspreekt betaalt RVO de claim uit aan de bank. Hierdoor ontstaat er voor RVO een vordering op de onderneming die wordt opgenomen in de debiteurenadministratie. De bank heeft conform de regeling een volgplicht. Wanneer een ondernemer een voorstel tot afkoop bij de bank indient legt de bank dit ter beoordeling voor aan RVO. Na instemming van RVO zorgt de bank voor afwikkeling van de overeengekomen regeling en maakt het aan RVO toekomende bedrag over.
 Geconditioneerde vorderingen
 De geconditioneerde vorderingen kunnen als volgt worden gespecificeerd:
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 Nederlandse Defensie Industrie
 
 
 274.177
 
 
 
 
 Nederlandse Participatie Exchange Holding bv
 
 
 32.073
 
 
 
 
 United Nations Univesity
 
 
 6 807
 
 
 
 
 TRN Toerisme Recreatie Nederland
 
 
 1 500
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 6.829
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 321.386
 
 
 
 
 
 
 Kredietregelingen
 RVO voert een aantal regelingen uit waarbij kredieten voor diverse beleidsdoelstellingen beschikbaar worden gesteld. Het gaat hier onder andere om kredieten voor technische ontwikkeling, elektronische diensten ontwikkeling, milieugerichte productontwikkeling, technische ontwikkelingsprojecten, startende ondernemingen en vroege fase financiering. De aanvragers kunnen een vooraf overeengekomen tijd over deze kredieten beschikken en betalen de kredieten terug als bepaalde verwachte ontwikkelingen en of condities zich hebben voorgedaan zoals het behalen bepaalde omzet, winst, rendementen, aandelenverkoop etc.
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 Met deze regeling worden ondernemers in staat gesteld om bankleningen te verkrijgen zodat ondernemen mogelijk blijft. EZ staat garant voor middelgrote en grote leningen waardoor het risico voor de bank op de bedrijfsfinanciering kleiner wordt. Bij aanspraak van de bank op de claim betaalt RVO.nl de bank. Hierdoor ontstaat er voor RVO.nl een vordering op de onderneming die wordt opgenomen in de debiteurenadministratie. Wanneer een ondernemer een voorstel tot afkoop bij de bank indient legt de bank dit ter beoordeling voor aan RVO.nl. Na instemming van RVO.nl zorgt de bank voor afwikkeling van de overeengekomen regeling en maakt het aan RVO.nl toekomende bedrag over.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 11 Extra comptabele schulden
 
 
 
 
 Nihil
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 12 Voorschotten
 
 
 
 
 8.491.488
 
 
 
 
 
 Onder voorschotten wordt verstaan de vooruit verstrekte gelden, welke op 31 december 2015 nog niet waren verrekend.
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 2011
 en eerder
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 3.021
 
 
 1.352
 
 
 2.394
 
 
 2.167
 
 
 172.858
 
 
 181.792
 
 
 
 
 12 Een sterk innovatievermogen
 
 
 150.269
 
 
 95.030
 
 
 152.291
 
 
 249.997
 
 
 396.212
 
 
 1.043.799
 
 
 
 
 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 33.439
 
 
 29.808
 
 
 61.616
 
 
 67.103
 
 
 153.641
 
 
 345.606
 
 
 
 
 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 2.392.089
 
 
 617.950
 
 
 615.608
 
 
 695.927
 
 
 806.755
 
 
 5.128.329
 
 
 
 
 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 47.424
 
 
 18.151
 
 
 25.873
 
 
 209.613
 
 
 214.887
 
 
 515.948
 
 
 
 
 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 22.987
 
 
 11.193
 
 
 19.810
 
 
 19.744
 
 
 69.581
 
 
 143.315
 
 
 
 
 18 Natuur en regio
 
 
 339.292
 
 
 85.474
 
 
 138.748
 
 
 99.545
 
 
 151.242
 
 
 814.300
 
 
 
 
 19 Toekomstfonds
 
 
 53.454
 
 
 24.657
 
 
 51.096
 
 
 54.701
 
 
 71.136
 
 
 255.043
 
 
 
 
 Buiten begrotingsverband
 
 
 7.820
 
 
 1.611
 
 
 1.282
 
 
 7.326
 
 
 45.314
 
 
 63.354
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 3.049.794
 
 
 885.227
 
 
 1.068.718
 
 
 1.406.123
 
 
 2.081.626
 
 
 
 8.491.488
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verloop van de voorschotten gedurende het dienstjaar 2015
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 Beginstand 1 januari 2015
 
 
 8.520.848
 
 
 
 
 Verstrekte voorschotten
 
 
 2.322.467
 
 
 
 
 Eindafgerekende voorschotten
 
 
 2.351.827
 
 
 
 
 Eindstand 31 december 2015
 
 
 
 8.491.488
 
 
 
 
 
 
 De mutaties buiten begrotingsverband hebben betrekking op voorschotten die namens EZ zijn verstrekt maar waarvan financiering door derden plaatsvindt. De voorschotten die verstrekt zijn door EZ namens de volgende opdrachtgevers zijn niet in de openstaande voorschotten buiten begrotingsverband meegenomen:
 
 
 •
 Ministerie van Binnenlandse Zaken;
 
 
 •
 Ministerie van Infrastructuur en Milieu;
 
 
 •
 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid;
 
 
 •
 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport;
 
 
 •
 Ministerie van Buitenlandse Zaken;
 
 
 •
 Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap;
 
 
 •
 De provincies;
 
 
 •
 De Europese Commissie.
 
 
 De verantwoording van de voorschotten van artikel 17 heeft EZ op gelijke wijze voortgezet als in voorgaande jaren. In 2016 zal EZ nader onderzoeken of deze verantwoordingswijze nog steeds aansluit op de OCW werkwijze en voldoet aan de eisen en informatiebehoefte.
 In 2015 is de verplichting «brainport Eindhoven» afgerekend. EZ heeft inmiddels besloten deze afrekening in te trekken. Op basis van deze besluitvorming zijn de betalingen aan «brainport Eindhoven» in de stand openstaande voorschotten (artikel 18) verwerkt voor een bedrag van € 55,5 mln.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 13 Garantieverplichtingen
 
 
 
 
 4.518.694
 
 
 
 
 
 De garantieverplichtingen per 31 december 2015 zijn voorwaardelijke financiële verplichtingen aan derden die pas tot uitbetaling komen als bij de wederpartij zich bepaalde omstandigheden voordoen.
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 Stand per 01-01-2015
 
 
 In 2015 aangegaan +
 
 
 Bijstellingen -/-
 
 
 Uitgaven -/-
 
 
 Stand per 31-12-2015
 
 
 
 
 
 
 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 50.000
 
 
 
 
 
 50.000
 
 
 
 
 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 2.674.669
 
 
 722.430
 
 
 646.484
 
 
 79.429
 
 
 2.671.185
 
 
 
 
 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 1.053.292
 
 
 31.873
 
 
 73.450
 
 
 
 1.011.714
 
 
 
 
 16 Concurrerende duurzame veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 343.782
 
 
 29.128
 
 
 21.467
 
 
 28.347
 
 
 323.096
 
 
 
 
 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 53.719
 
 
 10.767
 
 
 1.476
 
 
 
 63.010
 
 
 
 
 18 Natuur en regio
 
 
 415.146
 
 
 
 15.456
 
 
 
 399.689
 
 
 
 
 40 Apparaat
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 4.590.607
 
 
 794.197
 
 
 758.333
 
 
 107.776
 
 
 
 4.518.694
 
 
 
 
 
 
 Onder de post garantieverplichtingen zijn ook opgenomen de garantieverplichtingen die vallen onder het domein van het schatkistbankieren van het Ministerie van Financiën. Dit is aan de orde bij de artikelen 11, 14 (COVA) en 17.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 14 Openstaande verplichtingen
 
 
 
 
 24.630.876
 
 
 
 
 
 De openstaande verplichtingen per 31 december 2015 kunnen vanaf 2016 tot betaling leiden.
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 Stand per 01-01-2015
 
 
 In 2015 aangegaan
 
 
 Negatieve bijstelling
 - /-
 
 
 Uitgaven
 - /-
 
 
 Stand per 31-12-2015
 
 
 
 
 
 
 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 14.843
 
 
 197.904
 
 
 492
 
 
 200.071
 
 
 12.184
 
 
 
 
 12 Een sterk innovatievermogen
 
 
 731.380
 
 
 638.507
 
 
 33.848
 
 
 534.925
 
 
 801.114
 
 
 
 
 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 176.212
 
 
 205.899
 
 
 4.907
 
 
 215.429
 
 
 161.775
 
 
 
 
 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 18.188.235
 
 
 6.462.824
 
 
 1.430.590
 
 
 1.557.919
 
 
 21.662.550
 
 
 
 
 16 Concurrerende, duurzame veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 348.998
 
 
 594.413
 
 
 42.367
 
 
 639.338
 
 
 261.706
 
 
 
 
 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 791.719
 
 
 816.749
 
 
 1.696
 
 
 843.383
 
 
 763.388
 
 
 
 
 18 Natuur en regio
 
 
 353.990
 
 
 184.072
 
 
 18.461
 
 
 255.582
 
 
 264.020
 
 
 
 
 19 Toekomstfonds
 
 
 266.608
 
 
 194.439
 
 
 10.712
 
 
 78.450
 
 
 371.886
 
 
 
 
 40 Apparaat
 
 
 
 374.244
 
 
 
 374.244
 
 
 0
 
 
 
 
 Buiten begrotingsverband
 
 
 441.544
 
 
 56.053
 
 
 46.967
 
 
 118.377
 
 
 332.254
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 21.313.530
 
 
 9.725.105
 
 
 1.590.040
 
 
 4.817.719
 
 
 
 24.630.876
 
 
 
 
 
 
 Voor de openstaande verplichtingen is voor wat betreft het onderdeel buiten begrotingsverband dezelfde verantwoordingswijze toegepast als bij de openstaande voorschotten.
 In verband met de introductie van beleidsartikel 19 (Toekomstfonds), welke voorheen opgenomen was in artikel 12 zijn beginstanden per artikel niet gelijk aan de eindstanden van de jaarrekening 2014.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 15 Deelnemingen
 
 
 
 
 1.436.774
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 De specificatie van de deelnemingen van EZ is als volgt:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam
 
 
 Nominaal
 
 
 Betaald
 
 
 
 
 
 
 Ultimo 2014
 
 
 Ultimo 2015
 
 
 Ultimo 2014
 
 
 Ultimo 2015
 
 
 Deeln.%
 
 
 
 
 
 
 N.V. NOM
 
 
 51.880
 
 
 51.880
 
 
 51.880
 
 
 51.880
 
 
 
 99,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.V. BOM
 
 
 16.587
 
 
 16.587
 
 
 18.524
 
 
 18.524
 
 
 
 49,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.V. Zuidvleugel
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 
 36,1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.V. LIOF
 
 
 50.373
 
 
 50.373
 
 
 50.373
 
 
 50.373
 
 
 
 94,4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 GasTerra B.V.
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 
 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EBN NV
 
 
 128.138
 
 
 128.138
 
 
 1.242.281
 
 
 1.242.281
 
 
 
 100
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oost N.V.
 
 
 32.751
 
 
 32.751
 
 
 45.714
 
 
 45.716
 
 
 
 55,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 307.729
 
 
 307.729
 
 
 1.436.773
 
 
 
 1 436.774
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 WNT-verantwoording 2015 - Ministerie van Economische Zaken
 
 1.4.5
 WNT-VERANTWOORDING 2015 – MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 
 De Wet normering topinkomens (WNT) bepaalt dat de bezoldiging en eventuele ontslaguitkeringen van topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen in de publieke en semi-publieke sector op naamsniveau vermeld moeten worden in het financieel jaarverslag. Deze publicatieplicht geldt tevens voor topfunctionarissen die bij een WNT-instelling geen – al dan niet fictieve – dienstbetrekking hebben of hadden. Daarnaast moeten van niet-topfunctionarissen de bezoldiging en/of eventuele ontslaguitkeringen (zonder naamsvermelding) gepubliceerd worden indien deze het wettelijk maximum te boven gaan. Niet-topfunctionarissen zonder dienstverband vallen echter buiten de reikwijdte van de wet.
 Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op onderstaande functionarissen. De bezoldigingsgegevens van de leden van de Top Management Groep zijn opgenomen in het jaarverslag van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het wettelijk bezoldigingsmaximum bedraagt in 2015 € 178.000. Voor topfunctionarissen zonder dienstbetrekking geldt de norm uit 2014, namelijk € 230.474.
 
 1. Bezoldiging van Topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam instelling
 
 
 Naam (gewezen)
 topfunctionaris
 
 
 Functie
 
 
 Datum aanvang dienstverband
 
 (indien van toepassing) Aard functie
 
 
 Datum einde dienstverband
 (indien van toepassing)
 
 
 Omvang dienstverband (fte)
 
 
 Op externe inhuur-basis
 (nee; <= 6 mnd; > 6 mnd)
 
 
 Beloning
 
 
 Onkostenvergoedingen
 (belast)
 
 
 Voorzieningen t.b.v. beloningen betaalbaar op termijn
 
 
 Totale bezoldiging in 2015
 
 
 Persoonlijk
 WNT-maximum
 
 
 Motivering (indien overschrijding)
 
 
 
 
 
 
 ACM Raad van Bestuur *1,2,3
 
 
 C.A. Fonteijn
 
 
 Voorziter RVB
 
 
 
 
 1
 
 
 nee
 
 
 187.050
 
 
 6.458
 
 
 17.120
 
 
 210.628
 
 
 178.000
 
 
 *1,2,3
 
 
 
 
 ACM Raad van Bestuur *1,2,3
 
 
 F.J.H. Don
 
 
 Bestuurslid
 
 
 
 
 0,84
 
 
 nee
 
 
 128.129
 
 
 6.458
 
 
 13.561
 
 
 148.148
 
 
 149.520
 
 
 *1,2,3
 
 
 
 
 ACM Raad van Bestuur *1,2,3
 
 
 J.G. Vegter
 
 
 Bestuurslid
 
 
 
 
 1
 
 
 nee
 
 
 141.931
 
 
 6.458
 
 
 15.804
 
 
 164.193
 
 
 178.000
 
 
 *1,2,3
 
 
 
 
 Grondkamer Oost
 
 
 Aalberts W.J
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 10.059
 
 
 
 
 10.059
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuidwest
 
 
 Akkermans, J.H.M.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 4.138
 
 
 
 
 4.138
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Bakker R
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 7.024
 
 
 
 
 7.024
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuidwest
 
 
 Bassa, D.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 4.503
 
 
 
 
 4.503
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Oost
 
 
 Bouman, H.B.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 10.210
 
 
 
 
 10.210
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Oost
 
 
 Broekhof FA
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 6.546
 
 
 
 
 6.546
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Oost
 
 
 Brongers, P.J.F
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 6.274
 
 
 
 
 6.274
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord
 
 
 Burgsteden, AG van
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 2.564
 
 
 7
 
 
 
 2.571
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuid
 
 
 Coppens, C.A.A.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 8.340
 
 
 84
 
 
 
 8.424
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Daniëls, M.M.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 4.819
 
 
 
 
 4.819
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord
 
 
 Eefting H
 
 
 lid
 
 
 
 1-6-2015
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 5.806
 
 
 0
 
 
 
 5.806
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuidwest
 
 
 Eijk, P.J. van der
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 3.871
 
 
 
 
 3.871
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuidwest
 
 
 Gaanderse JA
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 2.883
 
 
 
 
 2.883
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Giesen, S.H.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 8.966
 
 
 5
 
 
 
 8.971
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Kamer voor de binnenvisserij
 
 
 Gils, W.M.A. van
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 948
 
 
 
 
 948
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuidwest
 
 
 Habben Jansen, C.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 16.498
 
 
 
 
 16.498
 
 
 12.460
 
 
 Declaraties 2013\2014.
 
 
 
 
 Kamer voor de binnenvisserij
 
 
 Hoetmer, R.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 2.764
 
 
 
 
 2.764
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Kamer voor de binnenvisserij
 
 
 Holtman, H.J
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 3.429
 
 
 
 
 3.429
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord
 
 
 Idsardi J
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 5.876
 
 
 35
 
 
 
 5.911
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuid
 
 
 Janssen, H.G.J.M.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 6.654
 
 
 97
 
 
 
 6.751
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord
 
 
 Keurentjes F.A.M.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 6.340
 
 
 5
 
 
 
 6.345
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Knook, N.G.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 4.538
 
 
 
 
 4.538
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuid
 
 
 Krekels P.H.J.
 
 
 deskundige
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuid
 
 
 Kreij JL van
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 9.218
 
 
 95
 
 
 
 9.313
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord
 
 
 Krikke A
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 5.205
 
 
 37
 
 
 
 5.242
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuidwest
 
 
 Kubber, F. de
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 6.700
 
 
 
 
 6.700
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuid
 
 
 Kuppens, M.H.W.
 
 
 deskundige
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord
 
 
 Leeuw R de
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 4.700
 
 
 32
 
 
 
 4.732
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Kamer voor de binnenvisserij
 
 
 Leliveld, C.C.L.
 
 
 lid
 
 
 1-7-2015
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 395
 
 
 
 
 395
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Lips, A.J.J.
 
 
 deskundige
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Kamer voor de binnenvisserij
 
 
 Lok, S.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 2.567
 
 
 
 
 2.567
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Kamer voor de binnenvisserij
 
 
 Michielsen, A.F.M.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 2.330
 
 
 
 
 2.330
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Oost
 
 
 Nuyl, M.R. te
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 6.901
 
 
 
 
 6.901
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuid
 
 
 Nijpjes, F.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 8.538
 
 
 25
 
 
 
 8.563
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuidwest
 
 
 Oostdam J.J.H.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 7.031
 
 
 
 
 7.031
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord
 
 
 Panman RG
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 7.989
 
 
 9
 
 
 
 7.998
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Reinders Folmer, P.H.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 2.523
 
 
 22
 
 
 
 2.545
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Roomen, A.H.M. van
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 8.130
 
 
 
 
 8.130
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Schenk, D.
 
 
 deskundige
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Oost
 
 
 Schoorlemmer, B.F.M.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 14.880
 
 
 
 
 14.880
 
 
 12.460
 
 
 Declaratie 2014 en extra taxaties.
 
 
 
 
 Kamer voor de binnenvisserij
 
 
 Tiesinga, H.L.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 2.923
 
 
 
 
 2.923
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuid
 
 
 Tuyl M.J.J. van
 
 
 deskundige
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Tijsseling, H.G.
 
 
 deskundige
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Kamer voor de binnenvisserij
 
 
 Veenstra, G.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 2.212
 
 
 
 
 2.212
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuidwest
 
 
 Vriend C.P.M.
 
 
 deskundige
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuid
 
 
 Wersch, H.J.M. van
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 1.607
 
 
 
 
 1.607
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 Willemink, J.H.
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 4.870
 
 
 7
 
 
 
 4.877
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Kamer voor de binnenvisserij
 
 
 Wit, A. de
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,07
 
 
 nee
 
 
 1.896
 
 
 
 
 1.896
 
 
 12.460
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord
 
 
 T.K. Hoogslag
 
 
 Voorzitter
 
 
 
 
 0,29
 
 
 nee
 
 
 25.471
 
 
 0
 
 
 3.598
 
 
 29.069
 
 
 51.620
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noord, zuid en Zuidwest en plv. secr. Oost
 
 
 C.M. Lubbers
 
 
 Secretaris
 
 
 
 
 1,11
 
 
 nee
 
 
 85.055
 
 
 
 11.717
 
 
 96.772
 
 
 178.000
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 J.H. Huijzer
 
 
 Voorzitter
 
 
 
 1-2-2015
 
 
 0,29
 
 
 nee
 
 
 3.250
 
 
 0
 
 
 
 3.250
 
 
 4.302
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest, Oost en Kamer voor de Binnenvisserij en plv.secr. Noord, Zuid en Zuidwest
 
 
 G.J.M. Krekel
 
 
 Secretaris
 
 
 
 
 1,0
 
 
 nee
 
 
 78.941
 
 
 0
 
 
 10.994
 
 
 89.935
 
 
 178.000
 
 
 
 
 
 Grondkamer Oost
 
 
 J.K.B. van Daalen
 
 
 Voorzitter
 
 
 
 
 0,29
 
 
 nee
 
 
 25.471
 
 
 0
 
 
 3.598
 
 
 29.069
 
 
 51.620
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuid
 
 
 J.P.M. van der Ham
 
 
 Voorzitter
 
 
 
 
 0,29
 
 
 nee
 
 
 25.471
 
 
 0
 
 
 3.598
 
 
 29.069
 
 
 51.620
 
 
 
 
 
 Grondkamer Zuidwest
 
 
 H.A. Witsiers
 
 
 Voorzitter
 
 
 
 
 0,29
 
 
 nee
 
 
 25.471
 
 
 0
 
 
 3.598
 
 
 29.069
 
 
 51.620
 
 
 
 
 
 Kamer voor de Binnenvisserij
 
 
 L.W.Bartelse
 
 
 Voorzitter
 
 
 
 
 0,29
 
 
 nee
 
 
 25.471
 
 
 
 3.598
 
 
 29.069
 
 
 51.620
 
 
 
 
 
 Grondkamer Noordwest
 
 
 J.M.Jaarsveld
 
 
 Voorzitter
 
 
 1-2-2015
 
 
 
 0,29
 
 
 nee
 
 
 22.171
 
 
 
 3.294
 
 
 25.465
 
 
 47.236
 
 
 
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 
 L. J.Hellebrekers
 
 
 Voorzitter
 
 
 
 
 0,22
 
 
 nee
 
 
 25.633
 
 
 –
 
 
 
 25.633
 
 
 39.516
 
 
 
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 
 B.Blaauboer
 
 
 Lid
 
 
 
 
 0,11
 
 
 nee
 
 
 10.975
 
 
 
 
 10.975
 
 
 19.758
 
 
 
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 
 E.N.Stassen
 
 
 Lid
 
 
 
 
 0,11
 
 
 nee
 
 
 11.447
 
 
 –
 
 
 
 11.447
 
 
 19.758
 
 
 
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 
 F.A. Klatter
 
 
 Lid
 
 
 
 
 0,11
 
 
 nee
 
 
 11.746
 
 
 –
 
 
 
 11.746
 
 
 19.758
 
 
 
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 
 T.Rijnders
 
 
 Lid
 
 
 
 
 0,11
 
 
 nee
 
 
 10.975
 
 
 0
 
 
 
 10.975
 
 
 19.758
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen *4
 
 
 L.van Vloten- Doting
 
 
 Voorzitter
 
 
 
 
 0,1
 
 
 nee
 
 
 31.599
 
 
 
 
 31.599
 
 
 17.800
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 C.J.A. Groenewoud
 
 
 Secretaris
 
 
 
 
 0,8
 
 
 nee
 
 
 66.961
 
 
 672
 
 
 12.524
 
 
 80.157
 
 
 142.400
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 C.M.M.van Winden
 
 
 Vice-voorzitter
 
 
 
 
 0,04
 
 
 nee
 
 
 750
 
 
 513
 
 
 
 1.263
 
 
 7.120
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 W.T.M van de Arend
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,02
 
 
 nee
 
 
 750
 
 
 426
 
 
 
 1.176
 
 
 3.560
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 J.J.M. Dons
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,02
 
 
 nee
 
 
 750
 
 
 244
 
 
 
 994
 
 
 3.560
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 V.B.W. Cornelissen
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,02
 
 
 nee
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 3.560
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 R.G.F.Visser
 
 
 Vice-voorzitter
 
 
 
 
 0,02
 
 
 nee
 
 
 450
 
 
 0
 
 
 
 450
 
 
 3.560
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 E.T. Lammerts van Bueren
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,02
 
 
 nee
 
 
 750
 
 
 130
 
 
 
 880
 
 
 3.560
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 H. van der Haar
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,02
 
 
 nee
 
 
 600
 
 
 345
 
 
 
 945
 
 
 3.560
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 G.J.P. Jansen
 
 
 Vice-voorzitter
 
 
 
 
 0,02
 
 
 nee
 
 
 750
 
 
 93
 
 
 
 843
 
 
 3.560
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 A.J.H. Willems
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,02
 
 
 nee
 
 
 1.050
 
 
 281
 
 
 
 1.331
 
 
 3.560
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 D. Kasse
 
 
 lid
 
 
 
 
 0,02
 
 
 nee
 
 
 750
 
 
 222
 
 
 
 972
 
 
 3.560
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 WNT-grens van € 178.000 geldt voor mensen die op/na 1-1-2015 in dienst zijn getreden. Voor wie vóór 2013 al in dienst was dan wel met wie vóór 2013 afspraken zijn gemaakt, geldt overgangsrecht.
 
 
 2.
 Bestuurslid Vegter is in 2013 in dienst getreden; geen overgangsrecht dus. Met een bezoldiging die in 2016 naar verwachting gelijk zal zijn aan die over 2014 (€ 166.740) voldoet ze aan de norm die vanaf 2015 voor haar geldt (€ 178.000).
 
 
 3.
 Voor bestuursleden Fonteijn en Don geldt overgangsrecht; zij zijn vóór 2013 in dienst getreden. Dit duurt 7 jaar (2013 tot en met 2019). In de eerste 4 jaar (2013 tot en met 2016) hoeft nog geen daling van de bezoldiging te worden doorgevoerd, in de 3 jaar daarna (2017 tot en met 2019) wel, maar nog niet tot 100% van de norm. Voor daling naar 100% kan nog 2 jaar worden gebruikt (2020 en 2021). Betekent dat beiden pas per 2022 op 100% moeten zitten, die op dit moment € 178.000 is.
 
 
 4.
 Vacatie vergoeding voor de jaren 2014 en 2015 is in 2015 uitbetaald. Jaarvergoeding ad € 15,799,32 blijft onder de WNT norm.
 
 
 Toelichting
 
 
 •
 Voor iedere topfunctionaris een aparte regel gebruiken. Bij opeenvolgende vervulling van verschillende topfuncties door dezelfde topfunctionaris bij dezelfde instelling de bezoldiging optellen.
 
 
 •
 Gewezen topfunctionarissen in de kolom «naam» markeren met *). Indien iemand gedurende het jaar gewezen topfunctionaris wordt voor deze persoon wel twee regels gebruiken. Eén zonder en één met *).
 
 
 •
 De kolommen «datum aanvang dienstverband» en «datum einde dienstverband» alleen invullen als de functionaris in 2015 in of uit dienst is getreden.
 
 
 •
 Als de omvang van het dienstverband is gewijzigd gedurende het jaar de gemiddelde omvang opnemen (berekend naar rato van het aantal maanden).
 
 
 •
 Bij een dienstverband korter dan een jaar, of bij een dienstverband groter of kleiner dan 1,0 fte, altijd de feitelijk betaalde bedragen opnemen en niet de bedragen die zijn herrekend naar een volledig jaar c.q. een volledig dienstverband.
 
 
 •
 Als een topfunctionaris binnen een aaneengesloten termijn van 18 maanden maximaal zes maanden anders dan op grond van een dienstbetrekking (op externe inhuur-basis) bij de WNT-instelling werkzaam is geweest vult u «<= 6 mnd» in in de kolom «op externe inhuur-basis»; als de topfunctionaris langer dan zes maanden anders dan op grond van een dienstbetrekking werkzaam is geweest vult u «> 6 mnd» in. Als er geen sprake was van functievervulling anders dan op grond van een dienstbetrekking vult u «nee» in.
 
 
 •
 Het weergegeven persoonlijke WNT-maximum voor topfunctionarissen wordt berekend naar rato van de duur (in kalenderdagen) en omvang van het dienstverband.
 
 
 •
 Als er sprake is geweest van een overschrijding die niet beschermd wordt door het overgangsrecht moet een vordering ingesteld worden op de topfunctionaris vanwege onverschuldigde betaling. Markeer dit in de kolom «motivering» met **). Als de vordering bij het vaststellen van het jaarverslag reeds is voldaan kan dit vermeld worden als onderdeel van de motivering. De terugbetaling mag echter niet gesaldeerd worden met de bezoldiging. In de tabel moet het brutobedrag vermeld worden zodat de overschrijding zichtbaar wordt.
 
 
 
 2. Bezoldiging van niet-topfunctionarissen boven het WNT-maximum
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam instelling
 
 
 Functie
 
 
 Datum aanvang dienstverband (indien van toepassing)
 
 
 Datum einde dienstverband (indien van toepassing)
 
 
 Omvang dienstverband (fte) (+ tussen haakjes omvang in 2014)
 
 
 Beloning (+ tussen haakjes omvang in 2014)
 
 
 Onkostenvergoedingen (belast) (+ tussen haakjes omvang in 2014)
 
 
 Voorzieningen t.b.v. beloningen betaalbaar op termijn (+ tussen haakjes omvang in 2014)
 
 
 Totale bezoldiging in 2015 (+ tussen haakjes omvang in 2014)
 
 
 Persoonlijk WNT-maximum
 
 
 Motivering
 
 
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 Top manager
 
 
 
 1-11-2015
 
 
 1
 
 
 143.123 (1)
 
 
 
 36,071
 
 
 179.194 (1)
 
 
 
 
 
 
 
 
 3. Uitkeringen aan (gewezen) topfunctionarissen wegens beëindiging dienstverband
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 aam
 instelling
 
 
 Functie
 
 
 Datum aanvang dienstverband (indien van toepassing)
 
 
 Datum einde dienstverband (indien van toepassing)
 
 
 Omvang dienstverband (fte) (+ tussen haakjes omvang in 2014)
 
 
 Beloning (+ tussen haakjes omvang in 2014)
 
 
 Onkostenvergoedingen (belast) (+ tussen haakjes omvang in 2014)
 
 
 Voorzieningen t.b.v. beloningen betaalbaar op termijn (+ tussen haakjes omvang in 2014)
 
 
 Totale bezoldiging in 2015 (+ tussen haakjes omvang in 2014)
 
 
 Persoonlijk WNT-maximum
 
 
 Motivering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. Uitkeringen boven het WNT-maximum aan niet-topfunctionarissen wegens beëindiging dienstverband
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam instelling
 
 
 Laatste functie
 
 
 Eerdere functie(s)
 
 
 Datum beëindiging dienstverband
 
 
 Betaalde uitkeringen in 2015
 
 
 Motivering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 In artikel 10b van de Beleidsregels WNT 2016 (Staatscourant 2016, nr. 13373) is bepaald dat er geen toezicht of handhaving zal plaatsvinden op de naleving van de publicatieplicht van uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan niet-topfunctionarissen voortvloeiend uit contractovername door een mobiliteitsbureau. In 2016 is namelijk gebleken dat voor deze categorie de volledige uitvoering van de wettelijke bepalingen bij een aantal instellingen op korte termijn niet mogelijk is. Accountants hoeven in dat geval op dit onderdeel van de financiële verslagen ook geen controle uit te voeren (niet op volledigheid en niet op juistheid). Het inventariseren van de contractovernames en de daarmee gemoeide uitkeringen aan niet-topfunctionarissen in 2015 is om die reden achterwege gelaten.
 
 
 
 
 Jaarverslag Diergezondheidsfonds (F)
 
 D.
 JAARVERSLAG DIERGEZONDHEIDSFONDS (F)
 
 
 
 
 1.5.1
 BELEIDSVERSLAG DIERGEZONDHEIDSFONDS
 
 
 
 Beleidsartikel 01 Bewaking en bestrijding van dierziekten en voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
 
 Algemene doelstelling
 Bewaking en bestrijding van bepaalde dierziekten en het voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen.
 Rol en verantwoordelijkheid
 De Minister van EZ is verantwoordelijk voor:
 
 
 •
 Het bestrijden van dierziekten die op basis van wetgeving verplicht moeten worden bestreden en indirect verantwoordelijk voor welzijnsaspecten bij de bestrijding.
 
 
 •
 Het tijdig signaleren en afhandelen van verdenkingen en besmettingen door onderzoek en monitoring/bewaking van bepaalde dierziekten (bijvoorbeeld scrapie, bluetongue, brucella melitensis, klassieke en Afrikaanse varkens pest, MKZ, AI, Ziekte van Aujeszky, salmonella en Mycoplasma en BSE).
 
 
 •
 Effectieve en doelmatige crisisorganisatie bij dierziektenuitbraken.
 
 
 Telkens na een uitbraak van een besmettelijke dierziekte vindt een evaluatie plaats op alle onderdelen van bestrijdingsmaatregelen, welzijnsmaatregelen en crisisorganisatie.
 Vierde Convenant Financiering bestrijding besmettelijke dierziekten
 Op 30 april 2015 hebben de Staatssecretaris van Economische Zaken en vertegenwoordigers van de veehouderij het vierde Convenant Financiering bestrijding besmettelijke dierziekten ondertekend. Het convenant dat een looptijd kent van vijf jaar (2015 tot en met 2019) bevat afspraken over het (verplicht) bestrijden van dierziekten door het ministerie en de manier waarop dit door de betrokken sectoren en de overheid wordt gefinancierd. Er zijn ook afspraken gemaakt over de financiering van door EZ overgenomen productschapstaken met het verdwijnen per 1 januari 2015 van deze publiekrechtelijke bedrijfsorganen, zoals de basismonitoring van de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD), de kosten van de Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit (SDa) en de kosten van preventie en bestrijding van enkele aanvullende dierziekten. Het convenant beschrijft wie, de sector en/of de overheid, voor welke kosten verantwoordelijk is. Daarnaast bepaalt het hoeveel de (deel)sectoren maximaal zelf moeten betalen, de zogenoemde «plafondbedragen».
 Parallel aan het afsluiten van het convenant heeft EZ bij algemene maatregel van bestuur een (tijdelijke) wettelijke diergezondheidsheffing geïntroduceerd op basis van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (Gwwd), die in de plaats komt van onderdelen van de diergezondheidsheffingen van de voormalige productschappen. EZ werkt aan een aanpassing van de wet, die de heffing een structurele en beter op de huidige praktijk toegesneden basis biedt. Voor de sectoren (runder-, kalver- en varkens-) die in 2015 over reserves beschikten van de vroegere productschappen is de mogelijkheid gecreëerd om de sectorbijdrage te voldoen uit deze reserves.
 Ondertussen wordt ook de wettelijke basis van het heffingenstelsel voor de diergezondheidsheffing gewijzigd. Dit gewijzigde stelsel wordt in de Gwwd opgenomen. Het streven is dat de wijziging per 1 januari 2018 doorgevoerd is. Tegelijkertijd wordt de Wet dieren gewijzigd waardoor het nieuwe heffingenstelsel met het oog op de toekomst in de Wet dieren wordt geplaatst. Door de diergezondheidsheffing dragen houders van productiedieren bij aan de bestrijding van de kosten van de preventie en bestrijding van besmettelijke dierziekten. Met de wijziging van het heffingenstelsel wordt beoogd een betere afstemming te bereiken tussen de uitgaven van het Diergezondheidsfonds en de opbrengsten van de diergezondheidsheffing.
 Dierziekten
 Nederland is door de Europese Unie (EU) officieel vrij verklaard van bepaalde dierziekten. Deze vrijstatus wordt gehandhaafd door uitvoering van monitorings- c.q. bewakingsprogramma’s en wordt bewaakt op basis van meldingen van actuele uitbraken. Deze bewakingsonderzoeken ondersteunen op die manier de preventie van de betreffende dierziekten. Daarnaast financiert EZ samen met het bedrijfsleven onderzoek naar opkomende dierziekten (waaronder «emerging» zoönosen) en de uitwisseling van gegevens hierover tussen organisaties in de dier- en humane gezondheidszorg. De uitgaven en ontvangsten van de verplichte bewakingsprogramma’s worden in het DGF verantwoord op onderdeel 01.11 «Bewaking van dierziekten». De uitgaven en ontvangsten die samenhangen met de bestrijding van besmettelijke dierziekten worden in het DGF verantwoord op onderdeel 01.12 «Bestrijding van dierziekten».
 Nederland is alweer enige jaren officieel vrij van Blue Tongue (BT). Om een mogelijke nieuwe insleep van deze ziekte op te sporen vindt er jaarlijks actieve monitoring plaats. Deze wordt uitgevoerd in de knuttenvrije periode in de winter. Jaarlijks worden verspreid over heel Nederland in dat verband circa 350 runderen serologisch onderzocht.
 Op 31 december 2015 was op 1 bedrijf met melkgeiten een besmetstatus voor Q-koorts van kracht. Het jaar ervoor waren dat 11 bedrijven. In het kalenderjaar 2015 kwamen er geen nieuwe besmette bedrijven bij en verkregen tien bedrijven de vrijstatus. Het aantal meldingen van patiënten met acute Q-koorts is sinds 2009 aanzienlijk gedaald. Hierdoor lijkt het erop dat de ingezette (hygiëne)maatregelen en de bestrijding van Q-koorts effectief zijn. In 2015 zijn de veterinaire maatregelen in stand gehouden. De eind 2009 ingezette tankmelkmonitoring, om met Q-koorts besmette bedrijven te identificeren, is in 2015 gecontinueerd. Ook is in 2015 de verplichte Q-koorts vaccinatiecampagne voortgezet.
 Naast de activiteiten bij BT en Q-koorts, blijven de activiteiten gericht op het tijdig opsporen van de bekende dierziekten zoals Aviaire Influenza (AI), Klassieke Varkenspest (KVP), Afrikaanse Varkenspest (AVP) en Mond- en Klauwzeer (MKZ). Afgezien van de uitgaven voor bewaking en bestrijding worden in het DGF ook de uitgaven en ontvangsten verantwoord voor eventuele welzijnsmaatregelen bij een uitbraak (artikelonderdeel 01.13). Tenslotte wordt op artikelonderdeel 01.14 de financiering van overige uitgaven verantwoord.
 Bijdrage Bedrijfsleven
 In het vierde Convenant Financiering bestrijding besmettelijke dierziekten zijn wederom afspraken gemaakt over de verdeling van jaarlijkse kosten voor monitoring, verdenkingen en eventuele bestrijding van besmettelijke dierziekten tussen overheid en veehouderijsectoren. De sectoren rundvee, varkens, pluimvee en schapen en geiten dragen bij aan de kosten tot een vooraf bepaald maximum (plafond). Boven deze plafonds draagt de overheid de resterende kosten in deze convenantperiode. De maximale bijdragen zullen met ingang van 2017 conform de afspraken in het convenant voor het eerst worden geïndexeerd. Onderstaand zijn de door het bedrijfsleven gegarandeerde plafondbedragen weergegeven.
 
 Maximale bijdragen bedrijfsleven in de periode 2015 t/m 2019 (x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 Sector
 
 
 plafondbedragen
 
 
 
 
 
 totaal
 
 
 subtotaal
 
 
 
 
 
 
 Rundveehouderij
 
 
 23.540
 
 
 
 
 
 Varkenshouderij
 
 
 53.447
 
 
 
 
 
 – AVP en SVD
 
 
 
 30.000
 
 
 
 
 – Overige dierziekten
 
 
 
 23.447
 
 
 
 
 Schapen/geitenhouderij
 
 
 5.074
 
 
 
 
 
 Pluimveehouderij
 
 
 47.138
 
 
 
 
 
 – NCD
 
 
 
 2.113
 
 
 
 
 – Overige dierziekten
 
 
 
 45.025
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 129.199
 
 
 
 
 
 
 Onder de artikelonderdelen wordt ingegaan op de realisatie van het beleid en de daarmee gemoeide uitgaven.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 15.944
 
 
 
 
 15.433
 
 
 
 
 11.247
 
 
 
 
 13.751
 
 
 
 
 33.114
 
 
 
 
 21.860
 
 
 
 
 11.254
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 15.944
 
 
 
 
 15.433
 
 
 
 
 11.247
 
 
 
 
 13.751
 
 
 
 
 33.114
 
 
 
 
 21.860
 
 
 
 
 11.254
 
 
 
 
 
 Beginsaldo
 
 
 12.904
 
 
 7.508
 
 
 4.636
 
 
 9.294
 
 
 19.064
 
 
 
 
 
 
 Programma-uitgaven
 
 
 15.944
 
 
 15.433
 
 
 11.247
 
 
 13.751
 
 
 33.114
 
 
 21.860
 
 
 11.254
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 15.944
 
 
 
 
 15.433
 
 
 
 
 11.247
 
 
 
 
 13.751
 
 
 
 
 33.114
 
 
 
 
 
 
 
 U0111 Bewaking van dierziekten
 
 
 3.779
 
 
 5.169
 
 
 3.636
 
 
 4.531
 
 
 14.161
 
 
 9.307
 
 
 4.854
 
 
 
 
 U0112 Bestrijding van dierziekten
 
 
 11.327
 
 
 9.474
 
 
 7.460
 
 
 9.147
 
 
 18.915
 
 
 12.553
 
 
 6.362
 
 
 
 
 U0113 Voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 U0114 Overig
 
 
 838
 
 
 790
 
 
 151
 
 
 73
 
 
 38
 
 
 
 38
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 10.548
 
 
 
 
 12.561
 
 
 
 
 15.905
 
 
 
 
 23.521
 
 
 
 
 27.410
 
 
 
 
 21.860
 
 
 
 
 5.550
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eindsaldo
 
 
 
 
 7.508
 
 
 
 
 4.636
 
 
 
 
 9.294
 
 
 
 
 19.064
 
 
 
 
 13.360
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 13.360
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de uitgaven en verplichtingen
 De uitgaven bewaking zijn in totaal € 4,9 mln hoger uitgevallen dan begroot, doordat de basismonitoring voorheen niet ten laste werd gebracht van het DGF, maar direct gefinancierd door de sector en door EZ. Het was dan ook niet in de DGF-begroting opgenomen. Door ondertekening van het vierde Convenant Financiering bestrijding besmettelijke dierziekten in 2015 door de Staatsecretaris en vertegenwoordigers van de sector komt de basismonitoring met ingang van 2015 ten laste van het DGF. Hieraan is in 2015 € 5,8 mln uitgegeven. Voor het Salmonella vaccinatieprogramma is er een onderbesteding ad € 2,5 mln, doordat regelgeving pas laat in het jaar beschikbaar was. Voor Mycoplasma en Salmonella is ruim € 0,5 mln meer uitgegeven dan begroot. Voor AI programma’s is € 1,3 mln meer uitgegeven dan begroot.
 De bestrijding is € 6,4 mln hoger uitgevallen dan begroot. Dit is met name veroorzaakt door bestrijdingskosten van vogelgriep en overige dierziekten ad € 9,286 mln in totaal, terwijl in de begroting voor jaarlijks terugkerende kosten de bestrijding een bedrag ad € 2,7 mln is opgenomen.
 Toelichting op de ontvangsten
 De ontvangsten in 2015 bedroegen € 27,4 mln. EZ heeft een bijdrage gestort van € 17 mln. De bijdrage van de sector in 2015 bedroeg € 10,4 mln, ruim € 2,4 mln minder dan begroot. Dit is vooral het gevolg van late facturering van de heffingen in de pluimveesector in het najaar 2015. De ontvangsten van de verschillende sectoren zijn hieronder gespecificeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sectorbijdrage € 1.000
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Begroting 2015
 
 
 
 
 
 
 Rund
 
 
 2.112
 
 
 3.580
 
 
 
 
 Varken (inclusief ziekte van Aujeszky)
 
 
 3.508
 
 
 2.080
 
 
 
 
 Schapen en geiten
 
 
 989
 
 
 1.110
 
 
 
 
 Pluimvee (inclusief Salmonella)
 
 
 3.768
 
 
 6.010
 
 
 
 
 
 Toelichting op de artikelonderdelen/instrumenten
 
 
 01.11
 Bewaking van dierziekten
 
 
 Het niet tijdig opmerken van een dierziekte kan bij bepaalde dierziekten tot grote gevolgen leiden. Daarom is het tijdig signaleren van een besmetting en het adequaat bestrijden van groot belang. Het signaleren van (mogelijke) dierziekten vindt plaats door houders van dieren, dierenartsen en/of medewerkers van laboratoria/onderzoeksinstellingen, hetzij op basis van klinische verschijnselen dan wel op basis van de uitkomsten van laboratoriumonderzoek. In het geval deze verschijnselen kunnen wijzen op een aangifteplichtige ziekte, dient dit onmiddellijk bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) te worden gemeld.
 Naast de meldplicht worden in opdracht van EZ bewakings- en monitoringsprogramma’s uitgevoerd die deels door de Europese Unie (EU) verplicht zijn gesteld ter behoud van de dierziektevrijstatus. Door bewakingsonderzoeken uit te voeren wordt het risico dat een ziekte niet of niet tijdig wordt opgemerkt gereduceerd. Bewakingsprogramma’s ondersteunen tevens de preventie van de betreffende dierziekten.
 
 Streefwaarden
 Behoud van de huidige, officieel door de EU en door de Wereldorganisatie voor diergezondheid (OIE) verleende, status vrij te zijn van een aantal dierziekten.
 Beleidsinstrumenten
 De EU en de OIE verlenen onder bepaalde voorwaarden aan lidstaten officiële erkenningen voor het vrij zijn van besmettelijke dierziekten. Deze door de EU erkende statussen «vrij van dierziekten» worden bewaakt op basis van meldingen van actuele uitbraken en – voor bepaalde dierziekten – door het periodiek uitvoeren van bewakingsprogramma’s. Lidstaten en bij de OIE aangesloten landen zijn verplicht om uitbraken van ziekten direct te melden aan de OIE en EU. Mede om de door de EU en de OIE verleende erkenningen «vrij van dierziekten» dan wel «verwaarloosbaar risico» te behouden worden bewakingsprogramma’s voor de volgende dierziekten uitgevoerd: Brucella melitensis (schapen en geiten), Brucellose (runderen), Leucose (runderen), Blauwtong (runderen, schapen en geiten), BSE/TSE (runderen en schapen/geiten), KVP en Ziekte van Aujeszky (varkens) en Aviaire Influenza (pluimvee). De programma’s voor Leucose, en Ziekte van Aujeszky en AI werden tot 2015 respectievelijk tot medio 2014 uitgevoerd in opdracht van de productschappen.
 Naast de officiële vrijstatus zijn er andere redenen voor het uitvoeren van monitoringprogramma’s, bijvoorbeeld de volksgezondheid of nationale diergezondheidsbelangen. Zo is voor Nederland de monitoring op Q-koorts, Mycoplasma gallisepticum en Salmonella St/Se belangrijk.
 Voor een snelle opsporing van dierziekten is de overheid in sterke mate afhankelijk van de opmerkzaamheid van veehouder en dierenarts en van hun bereidheid een verdenking te melden. In aanvulling op de monitoringsprogramma’s worden daarom zogenaamde «early warning»-programma’s uitgevoerd voor AI en KVP. Deze houden de verplichting in om bij een eventuele verdenking van een infectie (een) monster(s) op te sturen voor uitsluitingsdiagnostiek. Ook dragen overheid en bedrijfsleven via het DGF bij aan de basismonitoring van de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD), een breed monitoringsprogramma dat afwijkingen in de diergezondheid van commercieel gehouden dieren opspoort, analyseert en in een kader plaatst waarbinnen oplossingen gevonden kunnen worden. Vrijwillige meldingen door veehouders en hun dierenartsen liggen aan de basis van dit programma.
 Dode varkens die bij de GD en bij een aantal grote dierenartsenpraktijken worden aangeboden om de doodsoorzaak vast te stellen, worden onderzocht op de aanwezigheid van het varkenspestvirus. Ook worden door jagers geschoten wilde zwijnen onderzocht op antistoffen tegen het KVP-, AVP- en Ziekte van Aujeszkyvirus en Trichinella.
 Varkenshouders zijn verplicht om verschijnselen die wijzen op KVP en AVP te melden aan de NVWA. Verder is er voor varkenshouders vanuit de regeling Preventie, bestrijding en monitoring van besmettelijke dierziekten en zoönosen en TSE’s de verplichting om via uitsluitingsdiagnostiek de ziekte KVP uit te sluiten bij koppelbehandelingen en verhoogde sterfte. Hierbij wordt ook de ziekte AVP onderzocht.
 
 Bij pluimvee zorgt het «early warning» systeem ervoor dat pluimveehouders zo snel mogelijk verschijnselen die kunnen wijzen op AI melden: verhoogde sterfte aan de NVWA en klinische problemen en afwijkingen in het patroon van voedsel- en wateropname aan de dierenarts. Indien de doodsoorzaak of ziekte van dieren niet duidelijk is of wanneer AI niet uit te sluiten is op basis van het klinisch beeld, neemt de dierenarts cloaca- en keelswabs bij de dieren en stuurt die door naar het Centraal Veterinair Instituut van de Wageningen Universiteit (CVI). Verder worden wilde vogels onderzocht op AI. Enerzijds worden er levende wilde vogels van de risicosoorten gevangen, bemonsterd en weer vrijgelaten. Levende wilde vogelmonitoring wordt uitgevoerd door het Erasmus Medisch Centrum (EMC); de kosten ervan komen ten laste van de EZ-begroting. Anderzijds worden dood gevonden wilde vogels van de risicosoorten verzameld en onderzocht op AI. Dit programma wordt uitgevoerd door Sovon Vogelonderzoek Nederland in samenwerking met Dutch Wildlife Health Centre (DWHC). DWHC coördineert beide onderzoeksprogramma’s.
 In het kader van de AI-uitbraak in november 2014 is een additionele monitoring van specifieke (levende) watervogels opgestart. Dit onderzoek concentreerde zich rond de gebieden waar besmettingen vastgesteld waren.
 
 Alle houders van meer dan 50 melkgeiten of melkschapen zijn verplicht om één keer per maand een tankmelkmonster te laten onderzoeken op de aanwezigheid van de bacterie Coxiella burnetii (Q-koorts). Besmette bedrijven en bedrijven van gewetensbezwaarden worden tweewekelijks bemonsterd. Het onderzoek wordt uitgevoerd door de GD.
 In de jaarlijkse Brucella melitensis monitoring worden circa 1.475 schapen- en geitenhouderijen met dieren ouder dan 6 maanden onderzocht. De uitvoering van het onderzoek is in handen van de Nederlandse Schapen- en geitenfokkers Organisatie (NSFO).
 
 Kadavers van runderen ouder dan 48 maanden worden bij de destructor op BSE getest. De kosten hiervan worden uit het DGF gefinancierd en 50/50 betaald door overheid en bedrijfsleven. Schapen en geiten worden bij de destructor steekproefsgewijs (1.500 schapen en 1.500 geiten) getest op scrapie. Ook deze kosten worden uit het DGF gefinancierd. De EU geeft cofinanciering voor al deze testen. De doelstelling van het grootschalige testen van runderen (BSE) en schapen en geiten (TSE) is om de ontwikkeling van BSE/TSE te monitoren en te kunnen blijven volgen of de Europese bestrijdings- en preventiemaatregelen effectief zijn.
 In nood geslachte runderen moeten op een leeftijd van 48 maanden of ouder worden getest. Uitzonderingen; gezond geslachte runderen afkomstig uit Roemenië, Bulgarije of Kroatië worden getest op BSE op een leeftijd vanaf 30 maanden, noodslachtingen vanaf 24 maanden. BSE-testen op slachtrunderen worden niet via het DGF gefinancierd, maar rechtstreeks door de eigenaar betaald. Ook hiervoor is EU-cofinanciering beschikbaar.
 
 Streefwaarden
 
 
 •
 Behoud van de huidige, officieel door de EU verleende, status vrij te zijn van een aantal dierziekten.
 
 
 Inperken van het risico van het (nog) niet (kunnen) opmerken van een besmetting. Het streven is erop gericht om voor een aantal dierziekten de EU-status «vrij van dierziekten» te behouden (zoals bijvoorbeeld voor KVP en brucellose). Deze streefwaarden zijn voor 2015 gerealiseerd. De bewakingsprogramma’s dienen ook ter ondersteuning van de melding van dierziekten voor het geval deze niet worden opgemerkt. Aan de Europese Commissie is gerapporteerd over de resultaten van deze onderzoeken.
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Begroting 2015
 
 
 
 
 Bewaking van dierziekten
 
 
 Bedrijven
 
 
 Dieren
 
 
 Uitgaven
 (x € 1.000)
 
 
 Bedrijven
 
 
 Dieren
 
 
 Uitgaven
 (x€ 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Brucella (schaap, geit)1Totaal aantal verwachte inzendingen per 5 januari 2016.
 
 
 1.521
 
 
 18.916
 
 
 304
 
 
 1.500
 
 
 14.000
 
 
 400
 
 
 
 
 Blauwtong (rund, schaap, geit)
 
 
 324
 
 
 387
 
 
 68
 
 
 291
 
 
 387
 
 
 100
 
 
 
 
 BSE rund, bij destructor en bij noodslachting
 
 
 
 48.914
 
 
 1.909
 
 
 
 48.000
 
 
 1.950
 
 
 
 
 TSE schaap/geit, bij destructor
 
 
 
 2.944
 
 
 81
 
 
 
 3.000
 
 
 40
 
 
 
 
 KVP (varkens)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Veehouderij (early warning)
 
 
 
 284
 
 
 290
 
 
 
 540
 
 
 
 
 
 – Veehouderij (tonsillen)
 
 
 
 3.649
 
 
 51
 
 
 
 4.600
 
 
 300
 
 
 
 
 – Wilde zwijnen2Om verdere overschrijding van de geraamde aantallen te voorkomen, zijn in de tweede helft van 2015 de meeste monsters opgeslagen.
 
 
 
 550
 
 
 65
 
 
 
 500
 
 
 150
 
 
 
 
 AI
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsmatig pluimvee: early warning3Het geraamde aantal verwijst naar het geraamde aantal in de regel eronder m.b.t. het insturen monsters (Swabs).
 
 
 
 
 
 
 1.400
 
 
 
 
 
 – Insturen monsters (swabs)4Het begrote aantal bedrijven is het aantal monsters.
 
 
 
 1.724
 
 
 4
 
 
 1.500
 
 
 
 100
 
 
 
 
 – Melding afwijkende verschijnselen (bij GD)5De financiering van deze uitgaven loopt niet via DGF, maar rechtstreeks via de sector of EZ. Deze gegevens zijn in de tabel opgenomen om het volledige pakket aan bewakingsactiviteiten in hun onderlinge samenhang weer te geven.
 
 
 1.243
 
 
 
 
 1.200
 
 
 
 
 
 
 – Bedrijfsmatig pluimvee: monitoring serologische testen
 
 
 2.356
 
 
 175.796
 
 
 925
 
 
 2.700
 
 
 170.000
 
 
 
 
 
 Wilde vogels:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Monitoring levende wilde vogels6Betreft de voorlopige stand per 15 januari 2016. De toename wordt veroorzaakt door aanvullende monitoring n.a.v. de HPAI-uitbraak van eind 2014.
 
 
 
 9.186
 
 
 
 
 5.000
 
 
 
 
 
 – Monitoring dode vogels
 
 
 
 471
 
 
 7
 
 
 
 500
 
 
 105
 
 
 
 
 Eenmalige programma’s HPAI
 
 
 
 
 371
 
 
 
 
 
 
 
 Q-koorts (melkmonsters)7Betreft de realisatie tot en met het derde kwartaal van 2015.
 
 
 376
 
 
 
 938
 
 
 380
 
 
 
 915
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 
 
 5.013
 
 
 
 
 
 
 4.060
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overgenomen Productschapstaken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leukose8Betreft bloed- en tankmelkmonsters tezamen.
 
 
 
 26.422
 
 
 319
 
 
 
 26.000
 
 
 450
 
 
 
 
 Ziekte van Aujeszky (varken)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 Salmonella Se St (pluimvee)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Bewaking en preventie
 
 
 
 
 622
 
 
 
 9.358
 
 
 484
 
 
 
 
 – verificatieonderzoek VB
 
 
 15
 
 
 
 0
 
 
 58
 
 
 
 36
 
 
 
 
 – verificatieonderzoek Leg
 
 
 41
 
 
 
 329
 
 
 26
 
 
 
 121
 
 
 
 
 – vaccinatie9Het aantal in 2015 tegen Salmonella gevaccineerde dieren was ten tijde van de opstelling van het jaarverslag begin maart 2016 nog niet beschikbaar.
 
 
 PM
 
 
 
 1.455
 
 
 2.000 koppels leg en 693 koppels vermeerdering
 
 
 
 4.000
 
 
 
 
 Mycoplasma
 
 
 1.777
 
 
 
 305
 
 
 1.900
 
 
 
 116
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 
 
 3.030
 
 
 
 
 
 
 5.247
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 SDA
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 
 
 
 Basis monitoring sectoren
 
 
 
 
 3.132
 
 
 
 
 
 
 
 Basismonitoring EZ
 
 
 
 
 2.721
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 
 
 6.118
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal bewaking van dierziekten
 
 
 
 
 
 
 14.161
 
 
 
 
 
 
 9.307
 
 
 
 
 
 
 Bron: Nederlandse Schapen- en Geitenfokkers Organisatie (NSFO)(Brucella), Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (BSE en TSE), Erasmus MC (onderzoek levende wilde vogels), CVI (tonsillen, early warning KVP en monitoring dode vogels), NVWA (verificatie Salmonella) en Gezondheidsdienst voor Dieren (overig).
 
 
 Toelichting
 Algemeen
 De begrote aantallen bedrijven en dieren zijn indicatief: zij zijn gebaseerd op realisatiecijfers in voorgaande jaren, op de steekproefgrootte en/of vormen een inschatting van ontwikkelingen.
 
 
 
 01.12
 Bestrijding van dierziekten
 
 Onder de bestrijding van dierziekten vallen:
 
 
 •
 Onderzoek naar verschijnselen die kunnen duiden op een aangifteplichtige dierziekte na een melding door een (vee)houder en/of door een dierenarts;
 
 
 •
 Onderzoek van verdachte dieren;
 
 
 •
 Treffen van voorzieningen om onmiddellijk te kunnen bestrijden;
 
 
 •
 Bestrijding van besmettelijke dierziekten zoals Q-koorts, tuberculose, brucellose en leukose;
 
 
 •
 Bestrijding van zeer besmettelijke dierziekten zoals AI, MKZ en KVP.
 
 
 Als veehouders verschijnselen signaleren bij hun dieren die kunnen duiden op een aangifteplichtige dierziekte, is melding daarvan verplicht. Het onderzoeken van deze meldingen is een belangrijke structurele taak van de NVWA. Naast dit structureel onderzoeken van verschijnselen bij dieren als gevolg van een melding, wordt structureel onderzoek uitgevoerd naar brucellose bij runderen die binnen een bepaalde periode hun vrucht hebben verloren. Ook bij een positief testresultaat in een bewakingsonderzoek van een aangifteplichtige ziekte wordt dit gemeld bij de NVWA. Indien een bevestigingstest positief is, wordt het bedrijf door de NVWA besmet verklaard en wordt tot bestrijding overgegaan.
 De bestrijding van dierziekten omvat feitelijk twee fasen, de eerste fase (de verdenkingsfase) vangt aan als verschijnselen, informatie of resultaten van onderzoek worden gemeld die kunnen duiden op een aangifteplichtige dierziekte, de tweede fase (de bestrijdingsfase) vangt aan als een besmetting is vastgesteld of als er zodanige aanwijzingen zijn dat moet worden uitgegaan van een besmetting.
 Zodra sprake is of moet worden uitgegaan van een besmetting, worden onmiddellijk bestrijdingsmaatregelen getroffen door de (permanente) crisisorganisatie van EZ. Vertraging van de bestrijding leidt tot meer besmettingen en daarmede tot langduriger bestrijdingsmaatregelen. Door EZ zijn contracten gesloten met bedrijven voor de beschikbaarstelling van mensen en middelen die een kritische rol vervullen in het bestrijdingsproces. Bestrijding vindt plaats volgens Europese bestrijdingsrichtlijnen. De aanpak is geregeld in diverse draaiboeken van het ministerie. Op www.rijksoverheid.nl staan de actuele draaiboeken.
 In bepaalde gevallen kan de inzet van beschermende noodvaccinatie (vaccinatie «voor het leven») een effectieve bestrijdingsmethode zijn. In plaats van het in grote aantallen ruimen van dieren kan de uitbraak bij bepaalde dierziekten tot staan worden gebracht door vaccinatie, in een bepaalde cirkel rondom besmette bedrijven. Gezonde gevaccineerde dieren worden niet meer gedood. Op basis van de huidige EU-regelgeving is beschermende noodvaccinatie mogelijk bij de bestrijding van uitbraken van MKZ, KVP en AI. Deze aanpak is op dit moment alleen uitvoerbaar bij dierziekten waarvoor een effectief vaccin beschikbaar is, te weten MKZ en KVP. De mogelijkheid van noodvaccinatie is vastgelegd in de betreffende beleidsdraaiboeken.
 Streefwaarden
 
 
 •
 Zo snel en effectief mogelijk bestrijden van dierziekten.
 
 
 Concreet houdt dit in dat bij een melding een onderzoek wordt ingesteld. Voor zover de melding betrekking heeft op verschijnselen die duiden op een zeer besmettelijke dierziekte, moet binnen 3 uur een deskundigenteam ter plaatse een onderzoek instellen.
 Beleidsinstrumenten
 Voor de bestrijding van dierziekten staan onder andere de volgende instrumenten ter beschikking:
 
 
 •
 wettelijke verplichting van houders van dieren en dierenartsen om verschijnselen die duiden op een aangifteplichtige dierziekte te melden;
 
 
 •
 klinische inspectie door een team van dierenartsen op bedrijven waar mogelijk sprake is van aangifteplichtige dierziekten;
 
 
 •
 monsternames door een team;
 
 
 •
 diagnostisch onderzoek van afgenomen monsters bij dieren;
 
 
 •
 instellen van stand-still, vervoersverboden, compartimenten;
 
 
 •
 vaccineren van dieren;
 
 
 •
 onderzoek van dieren op buurt-/contactbedrijven en andere relevante bedrijven;
 
 
 •
 tracering van een besmetting (van en naar);
 
 
 •
 doden van besmette dieren;
 
 
 •
 doden van dieren die een reëel gevaar zijn voor verspreiding van de besmetting;
 
 
 •
 destructie van (besmette) dieren;
 
 
 •
 reinigen en ontsmetten van bedrijven;
 
 
 •
 schadeloosstellen van houders voor gedode dieren.
 
 
 De grondslag voor de inzet van bovenstaande instrumenten zijn:
 
 
 •
 EU-richtlijnen en EU-verordeningen;
 
 
 •
 GWWD; Wet Dieren
 
 
 •
 (beleids)draaiboeken;
 
 
 •
 crisisorganisatie en voorzieningen.
 
 
 Op dit onderdeel worden de uitgaven verantwoord als een verdenking of een uitbraak van een wettelijk te bestrijden dierziekte zich voordoet. Het gaat dan om de uitgaven voor het onderzoek naar de verdenkingen en de bestrijdingsmaatregelen.
 In het geval een rund in de periode van 100 dagen na inseminatie tot 21 dagen voor de normale afkalfdatum haar vrucht verliest (abortus), is er sprake van een verdenking van brucellose. Deze interpretatie en de daaraan verbonden gevolgen zijn van belang aangezien een brucellosebesmetting niet of nauwelijks met uiterlijke verschijnselen gepaard gaat en een dergelijke abortus het enige vroegtijdige klinische signaal is dat een rund besmet kan zijn met brucellose. Bij een dergelijke abortus volgt nader onderzoek om definitief vast te stellen of er sprake is van een besmetting met brucellose of dat een andere oorzaak de abortus heeft veroorzaakt. De onderzoeken in 2015 hebben geen besmetting met brucellose aangetoond.
 Onderstaand overzicht geeft het aantal dierziektenverdenkingen weer waar het Nederlands Veterinair Incident- en Crisiscentrum (NVIC) van de NVWA nader onderzoek naar heeft ingesteld met aanvullend laboratoriumonderzoek. Het NVIC heeft ook meldingen afgehandeld waar geen nader laboratorium onderzoek voor is uitgevoerd, bijvoorbeeld meldingen van illegale import van pups waar vaccinatie en plaatsing in quarantaine als maatregelen zijn uitgevoerd. Deze zijn niet in het overzicht meegenomen. In 2015 heeft het NVIC in totaal 914 dierziektemeldingen ontvangen en afgehandeld.
 Jaaroverzicht Dierziekten 2015 (versie NVWA – peildatum 03-02-2016)
 
 Aangifteplichtige dierziekten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Casussoort
 
 
 Totaal Casus
 
 
 Positief
 
 
 Negatief
 
 
 Volgt
 
 
 Geen actie
 
 
 
 
 
 
 Afrikaanse Varkenspest
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Amerikaans Vuilbroed
 
 
 9
 
 
 2
 
 
 6
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Aujeszky
 
 
 13
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 8
 
 
 
 
 Aviaire Influenza1Inclusief screeningsgebieden
 
 
 106
 
 
 3
 
 
 85
 
 
 0
 
 
 18
 
 
 
 
 Bluetongue
 
 
 44
 
 
 0
 
 
 22
 
 
 0
 
 
 22
 
 
 
 
 Bovine Spongieuze Encephalopathie
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Brucellose Abortus Bang
 
 
 47
 
 
 0
 
 
 45
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 
 
 Brucellose Melitensis
 
 
 8
 
 
 0
 
 
 8
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Brucellose Ovis
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Brucellose Suis
 
 
 60
 
 
 0
 
 
 59
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Klassieke Varkens Pest
 
 
 8
 
 
 0
 
 
 7
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Leucose
 
 
 22
 
 
 0
 
 
 21
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Lumpy Skin Disease
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Miltvuur
 
 
 4
 
 
 0
 
 
 4
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Mond- en Klauwzeer
 
 
 3
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Mycoplasma Gallisepticum
 
 
 17
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 0
 
 
 11
 
 
 
 
 New Castle Disease
 
 
 4
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 
 
 Psittacose Dier
 
 
 48
 
 
 38
 
 
 6
 
 
 1
 
 
 3
 
 
 
 
 Q-Koorts Dier
 
 
 3
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Q-koorts Tankmelk
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Salmonella Niet Zoönotisch Pluimvee
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Salmonella Zoönotisch Pluimvee
 
 
 169
 
 
 42
 
 
 22
 
 
 0
 
 
 105
 
 
 
 
 Swine Vesculair Disease
 
 
 15
 
 
 0
 
 
 6
 
 
 0
 
 
 9
 
 
 
 
 Tuberculose
 
 
 32
 
 
 0
 
 
 24
 
 
 1
 
 
 7
 
 
 
 
 Tularemie
 
 
 14
 
 
 12
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 West Nile Virus
 
 
 6
 
 
 0
 
 
 6
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 645
 
 
 
 
 99
 
 
 
 
 352
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 191
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2: Zoönose
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Casussoort
 
 
 Totaal Casus
 
 
 Positief
 
 
 Negatief
 
 
 Volgt
 
 
 Geen actie
 
 
 
 
 
 
 Compylobacter Fetus
 
 
 6
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 
 
 Chlamydia Abortus
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Chlamydia Caviae
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Escherischia Coli
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Hantavirus
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Koepokken
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Leptospirose
 
 
 22
 
 
 11
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 10
 
 
 
 
 Psittacose Humaan
 
 
 36
 
 
 12
 
 
 21
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 
 
 Q-koorts Humaan
 
 
 12
 
 
 1
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 6
 
 
 
 
 Rabies Vleermuis
 
 
 30
 
 
 3
 
 
 23
 
 
 0
 
 
 4
 
 
 
 
 Rabies Zoogdier
 
 
 32
 
 
 0
 
 
 26
 
 
 0
 
 
 6
 
 
 
 
 Salmonellose
 
 
 75
 
 
 69
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 221
 
 
 
 
 102
 
 
 
 
 80
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 39
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3: Paardenziekten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Casussoort
 
 
 Totaal Casus
 
 
 Positief
 
 
 Negatief
 
 
 Volgt
 
 
 Geen actie
 
 
 
 
 
 
 Afrikaanse Paardenpest
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Dourine
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Equine Herpes Virus
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 
 
 Equine Infectieuze Anemie
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Equine Virale Arteritis
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Malleus
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Venezuelean Equine Encephalomyelitis
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Vesiculaire Stomatitis
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4: Visziekten 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Casussoort
 
 
 Totaal Casus
 
 
 Positief
 
 
 Negatief
 
 
 Volgt
 
 
 Geen actie
 
 
 
 
 
 
 Koi Herpes Virus
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 OsHV- 1uvar
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5: Overige gemelde dierziekten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Casussoort
 
 
 Totaal Casus
 
 
 Positief
 
 
 Negatief
 
 
 Volgt
 
 
 Geen actie
 
 
 
 
 
 
 Echinococcus
 
 
 15
 
 
 10
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 4
 
 
 
 
 Listeriose
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Myxomatose
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 Sarcosporidiose
 
 
 8
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 
 
 Toxoplasmose
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 30
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Casussen 
 
 
 
 
 914 
 
 
 
 
 218
 
 
 
 
 445
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 244
 
 
 
 
 
 
 Bron: NVWA
 
 
 Toelichting
 Over enkele dierziekten uit het overzicht volgt hier een korte toelichting:
 Aviaire Influenza
 Begin februari werd de ophokplicht opgeheven, die was ingesteld naar aanleiding van de uitbraak van HPAI H5N8 eind 2014. In maart zijn er vervolgens 2 uitbraken met LPAI vastgesteld. De eerste in Barneveld op 13 maart en de tweede in Tzummarum op 25 maart. Op 2 april volgende een derde uitbraak van LPAI, dit keer in Milheeze. In 2015 is het ten opzichte van 2014 vervolgens rustig gebleven op het gebied van vogelgriep verdenkingen. Er zijn geen verdere uitbraken geconstateerd. Het aantal hoogpathogene vogelgriepuitbraken wereldwijd, bijvoorbeeld in Frankrijk en de Verenigde Staten baart wel zorgen.
 Mycoplasma Gallisepticum
 Na het opheffen van de productschappen zijn de taken aangaande de beheersing van Mycoplasma bij fok- en vermeerderingsdieren bij EZ ondergebracht. Begin 2015 is door de NVWA een Mycoplasmabesmetting afgehandeld, welke bevestigd was in de productschapstijd. Medio september is een tweede Mycoplasmabesmetting vastgesteld bij een ouderdierenbedrijf. Op het bedrijf is in een stalcontainervergassing toegepast aangezien er «off-label» antibiotica was toegepast en de dieren niet geslacht konden worden. De dieren in de andere stallen zijn afgevoerd en geslacht.
 Zoönotische salmonella pluimvee
 Na het opheffen van de Produktschappen zijn de taken aangaande de beheersing van (zoönotische) salmonella bij fok- en vermeerderingsdieren en bij legpluimvee bij de NVWA ondergebracht. In 2015 is op 40 bedrijven een besmetting met zoönotische salmonella vastgesteld. Dit betrof in 28 gevallen een legpluimvee bedrijf, in 10 gevallen een vermeerderingsbedrijf en in 2 gevallen een opfok bedrijf. De maatregel bij een besmetting op vermeerderingsbedrijven is een vervroegde slacht (inclusief verhitting van het vlees) van de besmette koppels en verhitting of destructie van de aanwezige broedeieren. Op legpluimveebedrijven is de maatregel voornamelijk gericht op de eieren, die van besmette pluimveekoppels alleen nog voor industriële doeleinden bestemd kan worden, waar in het proces de eieren verhit worden.
 Q-koorts
 De vaccinatieplicht voor melkschapen en melkgeiten bedrijven met meer dan 50 dieren heeft zijn waarde bewezen. In 2015 hebben opnieuw een aantal besmette bedrijven de vrijstatus teruggekregen, nadat zij een jaar lang in de tankmelkmonitoring negatieve uitslagen hadden laten zien. In 2010 hadden 100 bedrijven de besmetstatus voor Q-koorts. Eind 2015 is er nog één bedrijf die deze besmetstatus nog heeft. Dit bedrijf zal hoogst waarschijnlijk in 2016 de vrijstatus behalen.
 Psittacose
 Ook in 2015 is het aantal vastgestelde psittacose besmettingen groot. In 24 gevallen is psittacose vastgesteld bij vogels die gemeld waren in verband met klinische verschijnselen. In 23 gevallen is psittacose vastgesteld bij vogels die naar aanleiding van besmette humane patiënten in de bronopsporing zijn onderzocht. In 2015 is ten op zichte van 2014 het aantal meldingen gelijk gebleven; opvallend is wel dat in slechts 6 meldingen psittacose niet is vastgesteld.
 Tuberculose
 In tegenstelling tot voorafgaande jaren is er in 2015 geen besmetting met tuberculose vastgesteld. Het grootste deel van de verdenkingen heeft betrekking op de import van kalveren/runderen uit met name België, Frankrijk en Duitsland, waar uitbraken van TBC zijn vastgesteld op de herkomstbedrijven van deze dieren. Eén verdenking had betrekking op een jonge olifant, die in Artis was overleden. Bij sectie waren er aanwijzingen voor een mogelijke TBC-besmetting, maar nader onderzoek kon dit niet bevestigen. De overige verdenkingen zijn gemeld op basis van bevindingen tijdens de post mortemkeuring van runderen bij het slachten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 Begrote uitgaven 2015
 x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 Bestrijding van dierziekten
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verdenkingen
 
 
 
 
 
 
 – Brucellose (verwerpersonderzoek)1Het aantal bemonsterde dieren met betrekking tot Brucellose (verwerpersonderzoek) is in de begroting geraamd op 11.000. Het gerealiseerde aantal is 11.913 (bron GD).
 
 
 913
 
 
 1.000
 
 
 
 
 – KVP
 
 
 22
 
 
 100
 
 
 
 
 – MKZ (rund, schaap, geit)
 
 
 3
 
 
 15
 
 
 
 
 – AI (LPAI)
 
 
 742
 
 
 300
 
 
 
 
 – BSE (rund)
 
 
 1
 
 
 20
 
 
 
 
 – TSE (schaap, geit)
 
 
 6
 
 
 15
 
 
 
 
 – Diagnostiek verdenkingen
 
 
 427
 
 
 600
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal verdenkingen
 
 
 
 
 2.114
 
 
 
 
 2.050
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 – AUV
 
 
 772
 
 
 300
 
 
 
 
 – Calamiteitenreserve destructie
 
 
 952
 
 
 1. 890
 
 
 
 
 – Waakvlamcontracten
 
 
 646
 
 
 650
 
 
 
 
 – Voorziening ZvA, MKZ / KVP
 – Overige voorzieningen
 
 
 2.422
 
 
 2.400
 
 
 
 
 
 Subtotaal Waakvlam
 
 
 
 
 4.792
 
 
 
 
 5.240
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestrijding
 
 
 
 
 
 
 Jaarlijks terugkerende kosten bestrijding
 
 
 
 2.700
 
 
 
 
 Bestrijding LPAI
 
 
 427
 
 
 
 
 
 Bestrijding HPAI
 
 
 8.630
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 229
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 9.286
 
 
 
 
 2.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overgenomen Productschapstaken
 
 
 
 
 
 
 Bestrijding Ziekte van Aujeszky
 
 
 0
 
 
 760
 
 
 
 
 Bestrijding Salmonella
 
 
 
 
 
 
 – ruimingskosten
 
 
 1.510
 
 
 303
 
 
 
 
 – vergoeding waarde dieren
 
 
 
 1.500
 
 
 
 
 Bestrijding Mycoplasma
 
 
 1.213
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 2.723
 
 
 
 
 2.563
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 18.915
 
 
 
 
 12.553
 
 
 
 
 
 
 Voorzieningen
 Naast bewaken en bestrijden, als dat aan de orde is, is het noodzakelijk om voorzieningen te treffen om onmiddellijk te kunnen bestrijden. Sommige van deze voorzieningen zijn leveringen of diensten van bedrijven. Voor de onmiddellijke beschikbaarheid daarvan worden met deze bedrijven (waakvlam)contracten gesloten en moet een vergoeding worden betaald. Daarnaast worden er voorraden materialen aangeschaft, die nodig zijn bij een bestrijding.
 Artikelonderdeel 01.13 Voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
 Bij uitbraken van wettelijk te bestrijden dierziekten treden – op basis van het draaiboek – diverse veterinaire maatregelen in werking. Eén van de maatregelen is het instellen van een vervoersverbod waardoor in bepaalde gebieden het vervoer van bepaalde diercategorieën niet meer is toegestaan dan wel aan stringente voorwaarden is gebonden. Als gevolg van het vervoersverbod kunnen in deze gebieden welzijns- en huisvestingsproblemen ontstaan (meer of grotere dieren dan de beschikbare hokcapaciteit toelaat, met als gevolg onder andere gezondheidsproblemen, agressiviteit, stress etc.). In 2015 is besloten dat ten tijde van een dierziektenuitbraak geen dieren op te kopen en gecontroleerd af te voeren om de meest urgente welzijnsproblemen te verminderen.
 Evaluatie
 De evaluatie van het beleid dat aan de basis ligt van het DGF, is weergegeven bij het beleidsartikel 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens van het jaarverslag van EZ.
 
 
 
 Bedrijfsvoeringsparagraaf Diergezondheidsfonds
 
 In de bedrijfsvoeringparagraaf (BVP) wordt verslag gedaan van relevante aandachtspunten in de bedrijfsvoering van het Diergezondheidsfonds (DGF). De BVP heeft conform de Comptabiliteitswet 2001 het karakter van een uitzonderingsrapportage. De informatie opgenomen in de BVP is tot stand gekomen vanuit het departementale management controlsysteem en informatie uit audits van de Auditdienst Rijk (ADR). De bedrijfsvoeringsparagraaf bestaat uit 4 verplichte onderdelen: rechtmatigheid, totstandkoming beleidsinformatie, financieel en materieel beheer en overige aspecten van de bedrijfsvoering.
 I Rechtmatigheid
 Vanuit de mij bekende informatie zijn fouten en onzekerheden met betrekking tot de comptabele rechtmatigheid of getrouwheid geconstateerd die de tolerantiegrenzen op het niveau van het DGF overschrijden. Voor het DGF bestaan er onrechtmatigheden tot een bedrag van € 1,9 mln en onzekerheden tot een bedrag van € 5,3 mln in de uitgaven voor inkopen. EZ heeft hiervoor maatregelen getroffen.
 II Totstandkoming van beleidsinformatie
 Vanuit de mij bekende informatie zijn er geen belangrijke tekortkomingen in de totstandkoming van beleidsinformatie.
 Met betrekking tot de onderdelen III (financieel- en materieelbeheer) en IV (overige aspecten van de bedrijfsvoering) wordt verwezen naar de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag van het Ministerie van EZ.
 
 
 
 
 
 1.5.2
 JAARREKENING DIERGEZONDHEIDSFONDS
 
 Verantwoordingsstaat 2015 van het Diergezondheidsfonds
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3)
 
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijke vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 
 Art
 
 
 Omschrijving
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 01
 
 
 Bewaking en bestrijding van dierziekten en voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
 
 
 21.860
 
 
 21.860
 
 
 21.860
 
 
 33.114
 
 
 33.114
 
 
 27.410
 
 
 11.254
 
 
 11.254
 
 
 5.550
 
 
 
 
 
 
 Sub-totaal
 
 
 
 
 21.860
 
 
 
 
 21.860
 
 
 
 
 21.860
 
 
 
 
 33.114
 
 
 
 
 33.114
 
 
 
 
 27.410
 
 
 
 
 11.254
 
 
 
 
 11.254
 
 
 
 
 5.550
 
 
 
 
 
 
 Voordelig eindsaldo 2014
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 19.064
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 19.064
 
 
 
 
 
 
 Sub-totaal
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 19.064
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 19.064
 
 
 
 
 
 
 Voordelig eindsaldo 2015
 
 
 
 
 
 13.360
 
 
 13.360
 
 
 0
 
 
 13.360
 
 
 13.360
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 21.860
 
 
 
 
 21.860
 
 
 
 
 21.860
 
 
 
 
 46.474
 
 
 
 
 46.474
 
 
 
 
 46.474
 
 
 
 
 24.614
 
 
 
 
 24.614
 
 
 
 
 24.614
 
 
 
 
 
 
 
 Saldibalans per 31 december 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 31-12-2015
 
 
 31-12-2014
 
 
 
 
 31-12-2015
 
 
 31-12-2014
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 Uitgaven ten laste van de begroting
 
 
 33.114
 
 
 13.751
 
 
 2.
 
 
 Ontvangsten ten gunste van de begroting
 
 
 27.410
 
 
 23.521
 
 
 
 
 4.
 
 
 Rekening courant Rijkshoofdboekhouding
 
 
 15.948
 
 
 20.958
 
 
 2a.
 
 
 Saldo uitg/middelen voorg. Dienstjaren
 
 
 19.066
 
 
 9.296
 
 
 
 
 5.
 
 
 Uitgaven buiten begrotingsverband (=intra-comptabele vorderingen)
 
 
 
 
 6.
 
 
 Ontvangsten buiten begrotingsverband (=intra-comptabele schulden)
 
 
 2.586
 
 
 1.892
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 49.062
 
 
 
 
 34.709
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 49.062
 
 
 
 
 34.709
 
 
 
 
 
 8.
 
 
 Extra-comptabele vorderingen
 
 
 
 6.400
 
 
 
 4.927
 
 
 8a
 
 
 Tegenrekening extra-comptabele vorderingen
 
 
 6.400
 
 
 4.927
 
 
 
 
 10.
 
 
 Voorschotten
 
 
 10.209
 
 
 1.525
 
 
 10a
 
 
 Tegenrekening voorschotten
 
 
 10.209
 
 
 1.525
 
 
 
 
 11.
 
 
 Garantieverplichtingen
 
 
 115.522
 
 
 85.733
 
 
 11a
 
 
 Tegenrekening garantieverplichtingen
 
 
 115.522
 
 
 85.733
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 181.193
 
 
 
 
 126.894
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 181.193
 
 
 
 
 126.894
 
 
 
 
 
 
 De balansposten zijn bepaald en gewaardeerd overeenkomstig de geldende voorschriften van de Comptabiliteitswet.
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 1. Uitgaven ten laste van de begroting 2015
 
 
 
 
 33.114
 
 
 
 
 
 De op deze post verantwoorde uitgaven komen overeen met de uitgaven overgenomen in de verantwoordingsstaat, onderdeel uitgaven en verplichtingen over het jaar 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 2. Ontvangsten ten gunste van de begroting 2015
 
 
 
 
 27.410
 
 
 
 
 
 De op deze post verantwoorde inkomsten komen overeen met de inkomsten overgenomen in de verantwoordingsstaat, onderdeel uitgaven en verplichtingen over het jaar 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 4. Rekening-courant RHB
 
 
 
 
 
 
 Deze post geeft het tegoed weer dat het DGF heeft bij het Ministerie van Financiën
 
 
 
 15.948
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 5. Uitgaven buiten begrotingsverband
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 6. Ontvangsten buiten begrotingsverband
 
 
 
 
 2.586
 
 
 
 
 
 Nog toe te wijzen EU ontvangsten 2014 en nog met derden te verrekenen posten ontvangen in 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 8. Extra-comptabele vorderingen
 
 
 
 
 6.400
 
 
 
 
 
 Onder de extra comptabele vorderingen zijn de vorderingen op derden opgenomen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 10. Voorschotten
 
 
 
 
 10.209
 
 
 
 
 
 Zie verklarende tabel hieronder
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 0111 Bewaking dierziekten
 
 
 8.847
 
 
 
 
 0112 Bestrijding dierziekten
 
 
 1.362
 
 
 
 
 0113 Voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal voorschotten
 
 
 10.209
 
 
 
 
 Afwikkeling voorschotten
 
 
 0
 
 
 
 
 Openstaande voorschotten 01-01-2015
 
 
 1.524
 
 
 
 
 Opgeboekte voorschotten 2015
 
 
 8.685
 
 
 
 
 Afgewikkelde voorschotten voorgaande jaren
 Openstaande voorschotten 31-12-2015
 
 
 10.209
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balanspost 11. Garantieverplichtingen
 
 
 
 
 115.522
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantieverplichtingen bedrijfsleven
 
 
 
 
 
 Garantiestelling 1-1-2015
 
 
 0
 
 
 
 
 Garantiestelling in het kader van het nieuwe convenant 
 
 
 129.199
 
 
 
 
 Voorschot rundersector 2015 (ontvangen in 2014)
 
 
 – /-3,300
 
 
 
 
 Ontvangsten van de sectoren in 2015
 
 
 – /-10.377
 
 
 
 
 Totaal garantiestelling
 
 
 115.522
 
 
 
 
 
 Convenant met de voormalige productschappen tot en met 2014 wordt in 2016 afgerekend met de Vereveningsorganisatie Productschappen, daarna vervalt de garantstelling per 1-1-2015.
 Vanuit Europese wetgeving kan een deel van de gemaakte kosten ter bestrijding van deze uitbraken gedeclareerd worden. De (verwachte) EU-ontvangsten die hiermee samenhangen zijn nog niet verwerkt in de hoogte van de garantieverplichtingen. Derhalve kunnen de garantieverplichtingen nog wijzigen.
 
 
 
 
 
 
 E.
 BIJLAGEN
 
 
 
 Bijlage ZBO's en RWT's
 
 1.
 BIJLAGE ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN (ZBO'S) EN RECHTSPERSONEN MET EEN WETTELIJKE TAAK (RWT'S)
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam organisatie
 
 
 RWT
 
 
 ZBO
 
 
 Functie
 
 
 Begrotings-
 artikel(en)
 
 
 Financiering realisatie cijfers
 
 
 Verwijzing
 (URL-link) naar website RWT/ZBO
 
 
 Verwijzing (URL-link) naar toezichtvisies/-arrangementen
 
 
 Het bestuur en/of accountant verklaart dat de rechtmatigheid op orde is
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting
 
 
 Premies
 
 
 Tarieven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Agrarische Opleidingscentra (13)
 
 
 X
 
 
 X1De onderwijsinstellingen zijn partieel ZBO, namelijk voor het deel waarin zij examens afnemen en beoordelen.
 
 
 De AOC’s zijn de kennisinstellingen / opleidingsinstituten voor voeding, natuur en milieu op MBO/VMBO-niveau.
 
 
 17
 
 
 520.173
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 
 
 2
 De beschrijving van het toezicht op ZBO’s/RWT’s is beschikbaar op het departement.
 
 
 
 
 
 
 3
 De datum waarop deze organisatie de controleverklaring hoort in te dienen ligt later dan de publicatie van het EZ-jaarverslag 2015.
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Bureau Beheer Landbouwgronden/
 Commissie Beheer Landbouwgronden
 
 
 X
 
 
 X4Valt niet onder de Kaderwet ZBO’s.
 
 
 Bureau Beheer Landbouwgronden is belast met de verwerving in opdracht van EZ en andere overheden van onroerend goed dat wordt doorge-leverd aan overheids- en andere organisaties die daarmee overheidsdoelen in het landelijk gebied realiseren met betrekking tot de thema’s natuur, landbouw, recreatie, landschap, water en milieu.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 www.rvo.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het verzamelen, bewerken en publiceren van statistieken ten behoeve van praktijk, beleid en wetenschap. Naast de verantwoordelijkheid voor de nationale (officiële) statistieken is het CBS ook belast met de productie van Europese (communautaire) statistieken. De wettelijke grondslag voor het CBS is de «Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek».
 
 
 11
 
 
 151.429
 
 
 
 
 
 www.cbs.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 ✓
 
 
 
 
 4
 
 
 Centrale Commissie voor de Statistiek
 
 
 
 X
 
 
 Het, als onafhankelijke commissie, bewaken van de onafhankelijkheid, onpartijdigheid, relevantie, kwaliteit en continuïteit van het statistische programma van het CBS.
 
 
 
 Geen directe bijdrage
 
 
 
 
 zie www.cbs.nl
 
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 5
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 
 
 X
 
 
 De CCD verleent vergunningen voor het verrichten van dierproeven op basis van adviezen van een van de Dierexperimenten Commissies (DEC).
 
 
 16
 
 
 2.381
 
 
 
 163
 
 
 
 www.centralecommissiedierproeven.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 6
 
 
 College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het Ctgb oordeelt over de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden op basis van op EU-niveau geharmoniseerde wet- en regelgeving.
 
 
 16
 
 
 2.751
 
 
 
 9.762
 
 
 
 www.ctgb.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7
 
 
 AOC Raad (Bureau Erkenningen)
 
 
 X
 
 
 
 Bureau Erkenningen (BE) van de AOC Raad is in de Regeling gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Rgb), aangewezen als instantie voor het verstrekken van vakbekwaamheidsbewijzen gewasbescherming.
 
 
 
 Geen directe bijdrage
 
 
 
 
 
 www.erkenningen.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 8
 
 
 Edelmetaal Waarborg Nederland
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het keuren van alle aan consumenten verkochte gouden, zilveren en platina voorwerpen boven een bepaalde gewichtsdrempel en alvorens zij op de Nederlandse markt worden gebracht, te voorzien van één of meerdere stempelmerken (het waarborgen).
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 www.ewnederland.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9
 
 
 Examinerende instanties als bedoeld in artikel 19 van de Examenregeling frequentiegebruik 2008
 
 
 X
 
 
 
 Het afnemen van examens ter verkrijging van vergunningen voor het gebruik van frequentieruimte.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 10
 
 
 Faunafonds
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het Faunafonds is belast met het toekennen van tegemoetkomingen in door beschermde diersoorten aangerichte schade, het bevorderen van maatregelen ter voorkoming en bestrijding van dergelijke schade en advisering aan gedeputeerde staten van provincies en de Minister van Economische zaken.
 
 
 
 
 
 5
 Bijdrage loopt via de provincies die de financiële verantwoordelijkheid voor het Faunafonds hebben overgenomen van het Rijk (zie Besluit Faunafonds). Met het van kracht worden van de Wet natuurbescherming zullen de taken van het Faunafonds formeel bij de provincies zijn belegd.
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 www.faunafonds.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 11
 
 
 Grondkamers (5)
 
 
 
 X
 
 
 Bevorderen van goede pachtverhoudingen in Nederland, toetsen van de inhoud van pachtovereenkomsten aan de dwingend rechtelijke bepalingen van de Pachtwet, uitvoeren van een prijstoetsing en toetsen van overeenkomsten van korte duur, bepalen van verpachte waarde.
 
 
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 2.553
 
 
 
 www.grondkamers.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 12
 
 
 Herinrichtingscommissie Oost-Groningen & Drents-Groningse Veenkoloniën6Opheffing voorgenomen. Commissie verricht alleen nog afrondende werkzaamheden.
 
 
 
 X
 
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 13
 
 
 Hogere Agrarische Onderwijsinstellingen (6)
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 De HAS’en zijn de kennisinstellingen / opleidingsinstituten voor voeding, natuur en milieu op HBO-niveau.
 
 
 17
 
 
 99.395
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 14
 
 
 Kamer voor de Binnenvisserij
 
 
 
 X
 
 
 Toetsen van overeenkomsten van huur en verhuur van visrechten en het goedkeuren van toestemmingen om te vissen, uitgegeven door visrechthebbenden; beide met het oog op een doelmatige bevissing van binnenwateren.
 
 
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 Geen
 
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 15
 
 
 Kamer van Koophandel
 
 
 
 X
 
 
 Het ondersteunen van ondernemers en eerstelijns aanspreekpunt van de overheid voor ondernemers. Wettelijke taken volgens de Wet op de Kamer van Koophandel zijn: het voeren van een handelsregister, onderhouden van een digitaal en fysieke ondernemerspleinen, geven van voorlichting, innovatietaak en regiostimuleringstaak.
 
 
 13
 
 
 109.2877Betreft rijksbijdrage 2015 inclusief budgetfinanciering handelsregister (€ 5.435K).
 
 
 
 
 
 www.kvk.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 ✓
 
 
 
 
 16
 
 
 Keuringsinstanties als bedoeld in artikel 10.3 Telecommunicatiewet8Het gaat hierbij om het volgende cluster aan ZBO’s: Telefication BV, TÜV Rheinland EPS BV, Kiwa Nederland BV, DEKRA Certification BV, D.A.R.E.!! Consultancy en Thales Nederland BV.
 
 
 
 
 
 X
 
 
 Het afgeven van advies in het kader van rapporten, certificaten of EG-typeverklaringen voor radiozendapparaten en randapparaten. Het doen van onafhankelijke onderzoeken naar de overeenstemming van producten of diensten met de geldende regelgeving.
 
 
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 Diverse
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 17
 
 
 Raad voor de Accreditatie
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Verifiëren dat instellingen die actief zijn op het gebied van laboratoriumtesten, inspecteren, kalibreren en certificeren aan accreditatienormen voldoen. De taken van de Raad voor Accreditatie zijn vastgelegd in de Wet aanwijzing nationale accreditatie-instantie.
 
 
 11
 
 
 189.770
 
 
 
 13.115
 
 
 
 www.rva.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 ✓
 
 
 
 
 18
 
 
 Raad van Bestuur Autoriteit Consument en Markt (ACM)
 
 
 
 X
 
 
 Doel van de ACM is vergroting van de effectiviteit en de efficiëntie van het markttoezicht op de niet-financiële markten in Nederland.
 Het betreft drie typen van markttoezicht die tot doel hebben om markten goed te laten werken: mededingingstoezicht, sectorspecifiek markttoezicht en consumentenbescherming.
 
 
 11
 
 
 645
 
 
 
 
 
 www.acm.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 19
 
 
 Raad voor de Plantenrassen
 
 
 
 X
 
 
 De Raad voor plantenrassen geeft uitvoering aan de Zaaizaad- en Plantgoedwet 2005 op het gebied van toelating van plantenrassen en verlening van intellectuele eigendomsbescherming m.b.t. plantenrassen (kwekersrecht).
 
 
 16
 
 
 852
 
 
 
 691
 
 
 
 www.plantenrassen.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 20
 
 
 Rendac BV
 
 
 X
 
 
 
 Ophalen, verwerken en (laten) vernietigen van dierlijke restmaterialen en kadavers (categorie 1- en 2-materiaal, niet bestemd voor consumptie).
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 volgt
 
 
 
 www.rendac.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 21
 
 
 Staatsbosbeheer
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Staatsbosbeheer richt zich op de volgende hoofddoelstellingen:
 het instandhouden, herstellen en ontwikkelen van natuur-, landschaps- en cultuurhistorische waarden in de gebieden van Staatsbosbeheer;
 het bevorderen van recreatie in zo veel mogelijk gebieden van Staatsbosbeheer;
 het leveren van een bijdrage aan de productie van milieuvriendelijke en vernieuwbare grondstoffen zoals hout.
 
 
 18
 
 
 30.476
 
 
 
 
 
 www.staatsbosbeheer.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 ✓
 
 
 
 
 22
 
 
 Stichting Bloembollenkeuringsdienst
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting BKD geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet (Plantenziektenwet) in de sector bloembollen.
 
 
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 7.427
 
 
 
 www.bloembollenkeuringsdienst.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 ✓
 
 
 
 
 23
 
 
 Stichting Centraal Orgaan Kwaliteitsaangelegenheden Zuivel
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting COKZ geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet in de zuivelsector en in de sector pluimvee en eieren (COKZ/NCAE).
 
 
 16
 
 
 144
 
 
 
 8.159
 
 
 
 www.cokz.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 ✓
 
 
 
 
 24
 
 
 Stichting COVA
 
 
 X
 
 
 
 Er voor zorgen dat Nederland te allen tijde een minimum voorraad aardolieproducten heeft, om in tijden van crises te kunnen voldoen aan de aardolievraag.
 
 
 14
 
 
 106.074
 
 
 
 
 
 www.cova.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 25
 
 
 Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek
 
 
 X
 
 
 
 In het algemeen belang bijdragen aan strategisch en toepassingsgericht onderzoek op het gebied van productie, verwerking, afzet en handel van agrarische producten, van de visserij, van het natuur- en milieubeheer, van de openluchtrecreatie en van het beheer en de inrichting van het landelijk gebied.
 
 
 16
 
 
 158.132
 
 
 
 
 
 www.wur.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 26
 
 
 Stichting Skal
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting Skal geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet m.b.t. biologische productiemethoden.
 
 
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 3.014
 
 
 
 www.skal.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 ✓
 
 
 
 
 27
 
 
 Stichting Kwaliteits-Controle-Bureau
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting KCB geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet en de Plantenziektenwet in de sector groenten en fruit.
 
 
 16
 
 
 65
 
 
 
 12.407
 
 
 
 www.kcb.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 ✓
 
 
 
 
 28
 
 
 Stichting Nederlandse Algemene Kwaliteitsdienst Tuinbouw
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting Naktuinbouw geeft uitvoering aan de Zaaizaad- en Plantgoedwet 2005 (en de Plantenziektenwet) met betrekking tot teeltmateriaal in de sectoren tuinbouw- en de bosbouwgewassen.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 12.989
 
 
 
 www.naktuinbouw.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 ✓
 
 
 
 
 29
 
 
 Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdiensten (Zaaizaad en Pootgoed Landbouwgewassen)
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Stichting NAK geeft uitvoering aan de Zaaizaad- en Plantgoedwet 2005 (en de Plantenziektenwet) met betrekking tot zaaizaad en pootgoed in de sector landbouwgewassen.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 18.268
 
 
 
 www.nak.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 ✓
 
 
 
 
 30
 
 
 TNO
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 TNO is een onafhankelijke onderzoeksorganisatie die op basis van haar expertise en onderzoek een belangrijke bijdrage levert aan de concurrentiekracht van bedrijven en organisaties, aan de economie en aan de kwaliteit van de samenleving als geheel.
 
 
 12
 
 
 121.747
 
 
 
 
 
 www.tno.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 31
 
 
 VSL
 
 
 X
 
 
 
 Het onderhouden en verwezenlijken van nationale meetstandaarden zoals vastgelegd in de Metrologiewet. Op grond van artikel 3 van deze wet is VSL door de Minister van EZ hiervoor aangewezen.
 
 
 11
 
 
 pm9Dit bedrag betreft niet alleen het instituut VSL, maar omvat ook de bijdrage aan Verispect en de verplichte bijdrage aan de internationale organisaties BIPM, OIML en Welmec.
 
 
 
 
 
 www.vsl.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 32
 
 
 Verispect
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het uitoefenen van het toezicht op de naleving van de Metrologiewet. Op grond van artikel 27 van deze wet is Verispect door de Minister van EZ hiervoor aangewezen. Daarnaast de uitvoering van het toezicht op de Waarborgwet zoals vastgelegd in de Waarborgwet.
 
 
 11
 
 
 Zie VSL
 
 
 
 
 
 www.agentschaptelecom.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 33
 
 
 De in het kader van de Metrologiewet art. 11 en 12 aangewezen instanties en erkende keurders10Het gaat hierbij om het volgende cluster aan deeltijd-ZBO’s: Kalibra Internationaal BV, Kema Nederland BV, Kiwa NV Certificatie en Keuringen, Nmi Certin BV en SGS Nederland BV.
 
 
 
 X
 
 
 Het optreden als onafhankelijke toetsende instantie bij overeenstemmingbeoordelingen van meetinstrumenten. De werkzaamheden die zij verrichten kunnen per overeenstemmingbeoordeling verschillen maar omvat onder andere het beoordelen van kwaliteitssystemen, het afgeven van certificaten van typeonderzoek of ontwerponderzoek en het keuren van meetinstrumenten.
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 34
 
 
 WaarborgHolland
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Het keuren van alle aan consumenten verkochte gouden, zilveren en platina voorwerpen boven een bepaalde gewichtsdrempel en alvorens zij op de Nederlandse markt worden gebracht, te voorzien van één of meerdere stempelmerken (het waarborgen).
 
 
 
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 www.waarborgholland.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 35
 
 
 Wageningen Universiteit
 
 
 X
 
 
 X
 
 
 Wageningen Universiteit is de belangrijkste Europese Universiteit op het gebied van de Life Sciences. Onderzoekers en studenten van Wageningen Universiteit richten zich op onderwerpen op het terrein van de voeding, gezondheid, natuur en leefomgeving.
 
 
 17
 
 
 177.885
 
 
 
 
 
 www.wur.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage Afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2015
 
 2.
 BIJLAGE AFGEROND EVALUATIE- EN OVERIG ONDERZOEK 2015
 
 
 Artikel 11 Goed functionerende economie en markten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Jaar Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 Goed functionerende economie en markten
 
 
 2015
 
 
 De beleidsdoorlichting is afgerond en zal in het tweede Kwartaal 2016 worden aangeboden aan de Tweede Kamer.
 
 
 
 
 1b Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Postwet
 
 
 2014
 
 
 
 TK, 29 502, nr. 114
 
 
 
 
 
 
 Evaluatieonderzoek metrologiewet
 
 
 2015
 
 
 
 TK, 33 159, nr. 2
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage Nederlands Normalisatie Instituut (NEN)
 
 
 2014
 
 
 
 TK, 34 000, nr. 148
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie PIANOo
 
 
 2014
 
 
 
 TK, 30 501, nr. 35
 
 
 
 
 
 
 De verruimde bagatelvrijstelling
 
 
 2014
 
 
 
 TK, 34 121, nr. 1
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Frequentiebeleid
 
 
 2015
 
 
 
 TK, 24 095, nr. 392
 
 
 
 
 
 
 Autoriteit Consument en Markt (ACM)
 
 
 2015
 
 
 
 TK, 25 268, nr. 132
 
 
 
 
 
 
 Raad voor accreditatie
 
 
 2015
 
 
 Eindrapport in afrondingsfase en zal in het tweede kwartaal 2016 worden aangeboden aan de Tweede Kamer.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie wet Markt en Overheid
 
 
 2015
 
 
 Afgerond. Reactie op de evaluatie volgt in het voorjaar van 2016.
 
 
 
 
 
 Aanbestedingswet 2012
 
 
 2015
 
 
 
 TK 34 252, nr. 1
 
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde evaluaties 2015 artikel 11
 Evaluatieonderzoek metrologiewet
 De onderzoekers hebben over het geheel genomen een positief oordeel over het functioneren van de Metrologiewet in de praktijk en van de onder de Metrologiewet aangewezen instellingen. (1) Een belangrijke aanbeveling is gericht op het ontbreken van een integrale toezichtstrategie op grond waarvan onderbouwde en expliciete afwegingen kunnen worden gemaakt over het inzetten op toezicht op reeds in gebruik genomen meetinstrumenten versus toezicht op door fabrikanten in de handel gebrachte meetinstrumenten en over het inzetten op verschillende vormen van repressief toezicht (zoals handhaving) versus vormen van preventief toezicht (zoals voorlichting). (2) Daarnaast zou formeel moeten worden vastgelegd dat periodiek risicoanalyses worden uitgevoerd en dat nalevingspercentages meer gedetailleerd naar specifieke omstandigheden worden vastgesteld zodat interventies specifieker gemaakt kunnen worden. (3) De inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) zou een nadere onderbouwing van de door IGZ gehanteerde toezichtstrategie dienen op te stellen.
 Evaluatie nota Frequentiebeleid 2005
 De algehele conclusie is dat belangrijke uitgangspunten in het frequentiebeleid effectief zijn gebleken, zoals techniek- en dienstenneutraal gebruik van frequentieruimte, vergunningvrij gebruik van frequentieruimte waar mogelijk, het niet verlengen van schaarse vergunningen en automatisch verlengen van niet-schaarse vergunningen. Belangrijke aanbevelingen uit de evaluatie zijn om de verhandelbaarheid van vergunningen beter te laten werken en sterkere prikkels in te bouwen voor een efficiënter gebruik van frequentieruimte voor publieke taken via het behoefte-onderbouwingsplan.
 Autoriteit Consument en Markt (ACM)
 In het algemeen zijn de onderzoekers positief over het functioneren van de ACM. Tegelijkertijd zijn er verbeterpunten uit de evaluatie naar voren gekomen. Uit de evaluatie blijkt dat de ACM slagvaardig is. Volgens de onderzoekers hanteert de ACM een strategie van probleemoplossend toezicht waarin de consument expliciet centraal wordt gesteld. Wel is de (gepercipieerde) beperkte afschrikkende werking van de ACM een aandachtspunt. Verder blijkt dat verkorting van doorlooptijden de aandacht heeft van de ACM en dat daarin stappen zijn gezet, maar is er duidelijk nog verbeterpotentieel op dit punt. Tenslotte scoort de ACM goed op selectiviteit. Detectie en prioritering zijn goed en professioneel georganiseerd. Maar de aanbeveling is om te kijken of de huidige capaciteitsverdeling tussen de aandachtgebieden mededinging, regulering en consumentenbescherming verder kan worden geoptimaliseerd zodat tot een meer flexibele inzet van capaciteit kan worden gekomen.
 Aanbestedingswet 2012
 Het algemeen beeld dat uit de evaluatie naar voren komt is gematigd positief mede gelet op de korte periode die is verstreken sinds de inwerkingtreding van de Aanbestedingswet (1,5 jaar) en het feit dat zowel aanbestedende diensten als ondernemers moesten wennen aan de nieuwe regelgeving. De ruimte voor verbetering ziet hoofdzakelijk op de toepassing van enkele bepalingen en niet op de bepalingen zelf. Aandachtspunten daarbij zijn de toepassing van het gunningscriterium economisch meest voordelige inschrijving (EMVI) en sociale voorwaarden.
 
 Artikel 12 Een sterk innovatievermogen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Jaar Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 Een sterk innovatievermogen
 
 
 2015
 
 
 Afgerond en in mei 2015 naar de Tweede Kamer gestuurd; TK, 30 991, nr. 23
 
 
 
 
 1b Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 Eurostars, Eureka, Opkomende markten, Geïndustrialiseerde landen
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 21 501-07, nr. 1191
 
 
 
 
 
 
 Toegepast onderzoek: 0-meting TO2’s (TNO, Deltares, Marin, NLR, ECN, DLO)
 
 
 2015
 
 
 In 2015 is een protocol opgesteld om op een eenduidige wijze alle TO2-instellingen periodiek te kunnen evalueren. Dit protocol voorziet in het jaarlijks verzamelen van basisinformatie (o.a. financiën, menselijk kapitaal, gebruik faciliteiten en onderzoeksoutput) en het vierjaarlijks evalueren van alle instituten. De basisinformatie over 2015 is gereed in voorjaar 2016. De eerste evaluatie conform het protocol is gereed in maart 2017.
 
 
 
 
 
 Tussenevaluatie Topconsortia Kennis en Innovatie (TKI)
 
 
 2016
 
 
 Conform planning in begroting 2016.
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde evaluaties 2015 artikel 12
 Beleidsdoorlichting beleidsartikel 12 (en 13)
 In grote lijnen komt de achtergrondstudie tot de conclusie dat het beleid economisch adequaat wordt onderbouwd (legitiem), dat de meeste instrumenten effectief zijn (doeltreffendheid is vastgesteld) en de uitvoering van het beleid doelmatig is geweest («kleine doelmatigheid»). Over de «macro doelmatigheid» (wegen de totale kosten van het beleid op tegen de totale baten, of kunnen de doelen goedkoper bereikt worden?) wordt vastgesteld dat te weinig informatie voorhanden is om er een onderbouwde uitspraak over te kunnen doen. Dat laatste wordt vooral veroorzaakt door methodologische beperkingen en de stand van het economisch onderzoek op dit terrein.
 De achtergrondstudie doet een aantal observaties voor mogelijke heroriëntaties in de (balans en samenstelling van de) beleidsmix. Zo wordt onder andere aanbevolen om de relatieve zware fiscale stimulering van ondernemerschap, de relatief grote aandacht voor het MKB en de stapeling bij de financieringsinstrumenten te heroverwegen. Daarnaast kan het beleid beter worden verbonden met het ICT-beleid, het interdepartementaal en Europees beleid en meer gericht worden op maatschappelijke uitdagingen. Tenslotte kan het beleid beter worden gecommuniceerd, onder meer door de integratie van artikelen 12 en 13 tot één samenhangend beleidsartikel.
 
 Artikel 13 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Jaar Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 2015
 
 
 Afgerond en in mei 2015 naar de Tweede Kamer gestuurd; TK, 30 991, nr. 23
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1b Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 Valorisatie
 
 
 2015
 
 
 Afgerond en in maart 2015 naar de Tweede Kamer gestuurd: TK, 32 637/31 288, nr. 169
 
 
 
 
 
 Microkredieten
 
 
 2015
 
 
 Is vertraagd ten behoeve van een betere evaluatie: het onderzoeksbureau heeft nieuwe mogelijkheden om een betere controlegroep samen te stellen.
 
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 32 637, nr. 162
 
 
 
 
 
 
 Subsidieregeling innovatieve zeescheepsbouw
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 34 000 XIII, nr. 124
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie groeiversneller
 
 
 2014
 
 
 Betrof een eenmalige EZ subsidie met als doel dat het initiatief daarna volledig privaat door zou gaan. Dat is ook gebeurd. Evaluatie gaat in voorjaar 2016 naar de Tweede Kamer.
 
 
 
 
 
 Programma Biobased Economy
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 32 637, nr. 134
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie EIM
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 31 311, nr. 103
 
 
 
 
 
 
 Toerisme (NBTC)
 
 
 2015
 
 
 Brief naar Tweede Kamer in december 2015; TK, 26 419, nr. 61. In 2018 wordt de samenwerking met NBTC geëvalueerd.
 
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek plus diverse overige maatregelen (IBO ZZP)
 
 
 2015
 
 
 Afgerond en in oktober 2015 naar de Tweede Kamer gestuurd; TK, 31 311, nr. 154
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 Kenniscentrum Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
 
 
 2015
 
 
 Afgerond en in december 2015 naar de Tweede Kamer gestuurd; TK, 26 485, nr. 214
 
 
 
 
 
 Onderwijs en ondernemerschap (OESO case study)
 
 
 2015
 
 
 Oplevering verwacht in april 2016. Later door toevoeging van stakeholders meeting voor het bespreken van het concept-eindrapport.
 
 
 
 
 
 BMKB (additionaliteit)
 
 
 2015
 
 
 Afgerond in juli 2015; CPB-publicatie
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde evaluaties 2015 artikel 13
 Beleidsdoorlichting beleidsartikel 13 (en 12)
 Zie toelichting bij artikel 12.
 Valorisatie
 Uit de Mid Term Review blijkt dat het Valorisatieprogramma nu al aanwijsbaar lijkt te hebben bijgedragen aan verankering van valorisatie: via meerjarenplannen, het aanstellen en beoordelen van personeel, en in enkele gevallen concentratie op een centrale locatie. Geconcludeerd wordt dat de verankering van het ondernemerschapsonderwijs het best vastligt. Aanstelling van valorisation officers en business developers voorziet in verankering van screening van kansen voor benutting en vermarkting van kennis en scouting van ondernemers die deze taak op zich willen nemen. Verankering van de samenwerking tussen partners is geborgd, doordat een functionerend netwerk van onderlinge contacten is gerealiseerd en partners elkaars meerwaarde ervaren. Bij de verankering van technology transfers, IP-beleid en fondsen voor proof-of-concept en pre-seed-gelden zijn de resultaten wat minder duidelijk. Tenslotte is gebleken dat de inzet van een sterk bezette en kritische adviescommissie een succesfactor voor de governance van het programma is en als een best practice geldt voor soortgelijke subsidieregelingen.
 Toerisme (NBTC) – onderzoek streefwaarden
 Voor de periode 2012–2015 zijn 4 streefwaarden voor de inspanning van NBTC afgesproken. Geconcludeerd is dat het NBTC deze streefwaarden ruimschoots heeft gehaald, maar dat er deels onzekerheden in de uitkomst zitten vanwege een beperkte steekproefomvang. Het advies is om voor de nieuwe periode duidelijk af te spreken hoe realisatie van de streefwaarden wordt aangetoond.
 Zelfstandigenaftrek plus diverse overige maatregelen (IBO ZZP)
 
 Het kabinet deelt de analyse uit het IBO-rapport dat er een groot verschil is ontstaan in de institutionele behandeling van zzp’ers en werknemers. Zzp’ers hebben een duidelijke functie in de economie. Ze zorgen voor concurrentie en dynamiek en ze bieden flexibiliteit. Een deel van de zzp’ers heeft echter moeite om het hoofd boven water te houden. Daarnaast maken de verschillen in regelgeving het voor werkenden relatief interessant om als zzp’er te werken en voor werkgevers of opdrachtgevers om werk door een zzp’er uit te laten voeren. Voorkomen dient te worden dat dit leidt tot schijnzelfstandigheid.
 De analyse van de IBO-werkgroep laat ruimte voor verschillende oplossingsrichtingen om dat geconstateerde verschil op het gebied van bescherming en andere arbeidsmarktinstituties te verminderen. Het kabinet neemt maatregelen op het terrein van bestrijding schijnzelfstandigheid, het aantrekkelijker maken van werkgeverschap en faciliteren van toegankelijke beschermingsmaatregelen voor zzp’ers.
 
 Kenniscentrum Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
 Het bevorderen van de kennis en bewustwording op het gebied van MVO is door de overheid belegd bij MVO Nederland. In algemene zin concluderen we dat ten aanzien van de huidige stand van MVO in Nederland stappen zijn gezet, zowel in termen van verbreding als verdieping. MVO Nederland heeft hieraan een belangrijke bijdrage geleverd. Met de benadering die gekozen is (het transitiemodel) is een mechanisme ontstaan waarin bedrijven direct en indirect gestimuleerd worden tot (verdere) actie op het gebied van MVO. Met het MVO Informatiepunt en het Brancheprogramma is een positieve bijdrage geleverd aan deze ontwikkeling. De doelstellingen die ten aanzien van de publieke kennis- en voorlichtingsfunctie zijn gesteld, zijn overwegend gehaald.
 BMKB (additionaliteit)
 Een werkgroep van EZ, het Ministerie van Financiën, DNB en CPB, een externe expert en een onafhankelijk voorzitter deed onderzoek naar nut en noodzaak van de BMKB. Onderdeel van het onderzoek vormde een studie van het CPB naar de prestaties van bedrijven die gebruik maken van de BMKB in vergelijking tot bedrijven die geen gebruik maken van de BMKB. Bedrijven die gebruik maken van de BMKB-regeling staan er financieel gezien slechter voor dan bedrijven die geen gebruik maken van de regeling. Zo hebben zij een lage solvabiliteit en een tekort aan zekerheden voor uitbreidingsinvesteringen op het moment van aanvragen van de BMKB. Verschillen in de rentabiliteit lijken vooral gerelateerd aan sectorale verschillen. In termen van doeltreffendheid concludeert de werkgroep dat de BMKB wordt toegepast bij bedrijven die daarvoor volgens de doelstelling van de regeling ook voor in aanmerking komen. Op basis van de beschikbare gegevens is het lastig om de doelmatigheid van de regeling te beoordelen. Wel blijkt dat de solvabiliteit, het zekerhedenoverschot en de omzet van BMKB-bedrijven toenemen in de jaren na de garantieverstrekking. De solvabiliteit en het zekerhedenoverschot blijven echter steken op een niveau onder dat van de bedrijven die geen gebruik maken van de regeling. Verder blijkt dat het aantal faillissementen binnen de populatie van BMKB bedrijven niet afwijkt van het aantal faillissementen binnen de populatie van niet-BMKB bedrijven. Het beantwoorden van de vraag welk deel van de BMKB doelgroep geen krediet had gekregen zonder de BMKB was op basis van de beschikbare databronnen niet mogelijk.
 
 Artikel 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Jaar Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 2014
 
 
 Afgerond en in december 2014 naar de Tweede Kamer gestuurd; TK, 30 991, nr. 17
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1b Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 Elektrisch rijden
 
 
 2015
 
 
 Het rapport «Terugblik en vooruitblik op het beleid voor elektrisch vervoer» is maart 2016 aan de Tweede Kamer aangeboden (TK, 33 043, nr. 65).
 
 
 
 
 
 Green Deals
 
 
 2015
 
 
 Vanwege interne afstemming is de evaluatie later opgestart. Deze verloopt nu voorspoedig en zal waarschijnlijk eind april 2016 afgerond kunnen worden.
 
 
 
 
 
 Bijdrage Energieonderzoek Centrum Nederland
 
 
 2017
 
 
 Conform planning in begroting 2016 uitgesteld naar 2017.
 
 
 
 
 
 Topsector Energie
 
 
 2016
 
 
 Conform planning in begroting 2016. Evaluatie is onderdeel van een bredere evaluatie van alle Topsectoren door B&I.
 
 
 
 
 
 Joint Implementation
 
 
 2015
 
 
 De beleidsverantwoordelijkheid is overgedragen aan I&M.
 
 
 
 
 
 Onderzoek en ontwikkeling bodembeheer
 
 
 2014
 
 
 Evaluatie TNO-AGE; bijlage bij kamerbrief beleidsdoorlichting energiebeleid 2007–2012; TK, 30 991, nr. 17
 
 
 
 
 
 Proeftuinen Smart Grids
 
 
 2015
 
 
 Wegens uitloop van enkele proeftuinen vindt evaluatie plaats in het eerste kwartaal van 2016.
 
 
 
 
 
 
 Artikel 16 Concurrende, duurzame, veilige agro-, visserij en voedselketens
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Jaar Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 Concurrerende, duurzame en veilige agro, visserij en voedselketens
 
 
 2015
 
 
 Afgerond en in juni 2015 naar de Tweede Kamer gestuurd; TK, 30 991, nr. 25
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1b Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 Set aside regeling
 
 
 2014
 
 
 De set aside regeling is in 2007/2008 door Europa geëvalueerd. Zie hyperlink. De regeling is niet gecontinueerd. Om deze reden komt de oorspronkelijk in 2014 geplande evaluatie te vervallen.
 
 
 
 
 
 Fijnstofmaatregelen en luchtwassers
 
 
 2016
 
 
 Conform planning in begroting 2016. Gezien de gedeeltelijke cofinanciering vanuit POP2-middelen en de inhoudelijk overeenkomstige doelen, wordt deze evaluatie opgepakt in de «Integrale evaluatie POP2-gecofinancierde subsidieregelingen» in 2016.
 
 
 
 
 
 Investeringsregeling energiebesparing (IRE) en Nu duurzaamheidsinvesteringen
 
 
 2015
 
 
 Vanwege complicaties bij het ontsluiten van kwantitatieve gegevens wordt de evaluatie in de eerste helft van 2016 aan de TK aangeboden.
 
 
 
 
 
 Inbeslaggenomen goederen (IBG) en Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID)
 
 
 2016
 
 
 Conform planning in begroting 2016. Deze evaluaties zijn onderdeel van de brede evaluatie met V&J naar de handhavingsketen dierenwelzijn.
 
 
 
 
 
 Ondersteuning biologische sector
 
 
 2015
 
 
 De evaluatie wordt in de eerste helft van 2016 aan de Tweede Kamer aangeboden.
 
 
 
 
 
 Consumentenbond Voedselonderzoek
 
 
 2015
 
 
 Eindconcept is gereed, de evaluatie wordt in het voorjaar van 2016 aan de Tweede Kamer aangeboden.
 
 
 
 
 
 Landelijk Informatiecentrum Gezelschapsdieren (LICG)
 
 
 2016
 
 
 Conform planning in begroting 2016.
 
 
 
 
 
 Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH)
 
 
 2015
 
 
 
 
 TK, 26 407, nr. 110
 
 
 
 
 
 
 Regeling stidug
 
 
 2015
 
 
 De evaluatie wordt in het voorjaar van 2016 opgeleverd.
 
 
 
 
 
 Verlaagd tarief glastuinbouw
 
 
 2015
 
 
 De evaluatie is in het najaar van 2015 gegund; oplevering volgt in de eerste helft van 2016.
 
 
 
 
 
 DLO subsidieregeling
 
 
 2015
 
 
 
 
 TK, 34 000 XIII, nr. 151
 
 
 
 
 
 
 Programma Internationale aangelegenheden (PIA)
 
 
 2016
 
 
 Conform planning in begroting 2016.
 
 
 
 
 
 Koopmansgelden
 
 
 2014
 
 
 Zie voor de links naar de (deel-) evaluaties van de bestedingsdoelen: Kamerstuk 34 000 XIII, nr. 2 pagina 259 en 260.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie mosselconvenant
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 29 684, nr. 116
 
 
 
 
 
 
 WOT Genetische bronnen
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 29 683, nr. 197
 
 
 1
 Het evaluatieonderzoek is in 2014 uitgevoerd en afgerond. De TK-brief met de kabinetsreactie is in het voorjaar 2015 naar de Tweede Kamer verstuurd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 WOT Visserijonderzoek
 
 
 2015
 
 
 Eindconcept van de evaluatie is ontvangen. In het voorjaar 2016 wordt de evaluatie aan de Tweede Kamer aangeboden.
 
 
 
 
 
 WOT Economische informatievoorziening
 
 
 2015
 
 
 Eindconcept van de evaluatie is ontvangen. In het voorjaar 2016 wordt de evaluatie aan de Tweede Kamer aangeboden.
 
 
 
 
 
 WOT Voedselveiligheid
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 29 683, nr. 197
 
 
 
 
 
 
 
 WOT Diergezondheid
 
 
 2014
 
 
 
 TK, 29 683, nr. 197
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Diergeneesmiddelen Autoriteit (SDa)
 
 
 
 Een Commissie van Toezicht houdt toezicht op het functioneren van de SDa en hierover wordt aan VWS en EZ gerapporteerd. Deze rapportage mondt jaarlijks uit in een brief aan de TK (bijvoorbeeld: TK, 29 683, nr. 202).
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde evaluaties 2015 artikel 16
 IBO artikel 16, Concurrerende, duurzame en veilige agro, visserij en voedselketens
 De belangrijkste aanbevelingen uit IBO artikel 16 zijn: actualiseer de integrale visie op het agrocomplex, richt het beleid op ketens, en vergroot focus en massa met beperkte uitvoeringskosten. Op het advies om de landbouwregeling in de btw en de landbouwvrijstelling af te schaffen en de vrijkomende middelen gerichter in te zetten voor verduurzaming en/of versterking economisch potentieel heeft het kabinet aangegeven dat er geen draagvlak is voor wijziging van deze fiscale landbouwregelingen.
 Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH)
 De subsidie aan de Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH) is een instrument waarmee Nederland invulling geeft aan diverse internationale afspraken. Het gaat onder meer om het Verdrag inzake Biologische Diversiteit uit 1992 en het Global Plan of Action on Animal Genetic Resources for Food and Agriculture van de FAO uit 2007. Uit deze afspraken vloeien verplichtingen voort rond het behoud van zeldzame huisdierrassen. De onderzoekers concluderen, dat de SZH in de afgelopen jaren een belangrijke rol vervuld heeft bij het in stand houden en promoten van zeldzame huisdierrassen en dat er grote tevredenheid bestaat over de wijze waarop de SZH invulling en uitvoering aan haar activiteiten geeft. Uit de evaluatie is een aantal aanbevelingen voor SZH zelf voortgekomen. De aanbeveling aan EZ om meer middelen beschikbaar te stellen boven het beschikbare bedrag van € 80.000 per jaar, is opgevolgd met een eenmalige extra bijdrage, waarmee SZH actief op zoek kan gaan naar sponsoren, het focus kan aanbrengen in de activiteiten en kan zoeken naar samenwerking met andere partijen.
 Regeling subsidie Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO)
 De regeling maakt dat EZ kan voldoen aan verplichtingen en taken die voortkomen uit wetten en internationale verplichtingen, de zogeheten wettelijke onderzoekstaken (WOT), en beschikt over een faciliteit voor kennisontwikkeling als fundament voor beleidsontwikkeling en -uitvoering. Dit maakt het vaststellen van de doeltreffendheid en doelmatigheid van de regeling lastig. De uitvoeringskosten van deze regeling zijn echter zowel voor EZ als DLO beperkt. Ongeveer twee derde van de duizenden publicaties die DLO jaarlijks uitbrengt, is resultaat van onderzoek dat gefinancierd is met deze subsidieregeling.
 Wettelijke onderzoekstaken (WOT) Genetische bronnen
 In algemene zin zijn opzet en uitvoering van de WO-taken efficiënt en effectief. Wel is het verstandig om de afbakening van de WOT genetische bronnen ten opzichte van de internationale verdragen nader uit te werken en bestaande afspraken over samenwerking met andere genenbanken te formaliseren. De gebruikers zijn tevreden over de kwaliteit van de uitvoering van de WO-taken. De aansturing en besluitvorming zijn goed geregeld met de kanttekening dat de opdrachtgeversrol meer proactief kan worden ingevuld en de betrokkenheid van enkele partijen kan worden versterkt.
 Wettelijke onderzoekstaken (WOT) Besmettelijke dierziekten en Voedselveiligheid
 In algemene zin zijn opzet en uitvoering van de WO-taken efficiënt en effectief. De crisisparaatheid, de functie van het Nationale referentie laboratorium (NRL) en de instandhouding van expertise zijn daarmee afdoende geborgd. De uitvoering van de WO-taken is zeer goed. De aansturing, besluitvorming en verantwoording zijn effectief en efficiënt in termen van tijdsbelasting. Rollen en verantwoordelijkheden van betrokken partijen kunnen duidelijker. De onafhankelijke uitvoering van de WOT voedselveiligheid is adequaat geborgd.
 
 Artikel 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Jaar Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 2014
 
 
 Afgerond en in juni 2014 naar de Tweede Kamer gestuurd; TK, 30 991, nr. 11
 
 
 
 
 
 
 Artikel 18 Natuur en regio
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Titel / onderwerp
 
 
 Jaar Afronding
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 
 
 1 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 1a Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 Natuur en regio
 
 
 2015
 
 
 Afgerond en in december 2015 naar de Tweede Kamer gestuurd; TK, 30 991, nr. 29
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1b Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 Doorwerking ruimtelijk economisch beleid in de regio
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 29 697, nr. 17
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie EFRO/Interreg (door Europese Commissie)
 
 
 2016
 
 
 Conform planning in begroting 2016. Rapport Europese Commissie te verwachten in maart/april 2016.
 
 
 
 
 
 ROM’s
 
 
 2016
 
 
 Conform planning in begroting 2016. Evaluatie loopt. Verwachting is dat dit in het voorjaar van 2016 naar de Tweede Kamer gaat.
 
 
 
 
 
 Balans van de leefomgeving
 
 
 2014
 
 
 
 
 PBL – Planbureau voor de Leefomgeving
 
 
 
 
 
 
 Natuurlijk ondernemen
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 33 043, nr. 26
 
 
 
 
 
 
 Beleids- en wetsevaluatie landinrichtingsinstrumentarium Wet inrichting landelijk gebied
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 33 962, nr. 11
 
 
 
 
 
 
 Natuurschoonwet 1928
 
 
 2015
 
 
 Evaluatie is in 2015 niet aan de Tweede Kamer aangeboden omdat de beleidsreactie nog afgestemd moet worden met de nieuwe Staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) inclusief meetprogramma duurzame stallen
 
 
 2016
 
 
 Conform planning in begroting 2016.
 
 
 
 
 
 Staatsbosbeheer (SBB)
 
 
 2018
 
 
 In 2014 is de positionering van SBB opnieuw bepaald (zie TK, 29 659, nr. 122). Geen evaluatie in 2014; nieuwe werkwijze te evalueren in 2018 conform planning in begroting 2016.
 
 
 
 
 
 Programma naar een rijke Waddenzee
 
 
 2014
 
 
 
 
 TK, 29 684, nr. 116
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 EHS Groot project 2013
 
 
 2014
 
 
 Afgerond en in maart 2015 naar de Tweede Kamer gestuurd; TK, 30 825, nr. 214
 
 
 
 
 
 EHS Groot project 2014
 
 
 2015
 
 
 Is afhankelijk van besluitvorming over voortzetting EHS als groot project. Hierover heeft de Tweede Kamer nog geen besluit genomen.
 
 
 
 
 
 Voortgangsrapportage Natuurpact
 
 
 Jaarlijks vanaf 2015
 
 
 Voortgangsrapportage 2015 is gereed; TK, 33 576, nr. 58
 
 
 
 
 
 Samenvatting afgeronde evaluaties 2015 artikel 18
 Beleidsdoorlichting artikel 18 Natuur en regio
 De belangrijkste conclusies zijn: (1) het onderzoek laat goed zien dat de lange termijn beleidsinspanningen voorafgaand aan de onderzoeksperiode hun vruchten afwerpen; (2) de inzet op versterking van ruimtelijk-economische structuur heeft bijgedragen aan een structureel sterke concurrentiepositie van de Nederlandse economie; (3) gemiddeld gezien is de achteruitgang van de biodiversiteit afgeremd en lijkt nu tot stilstand te komen. De indruk bestaat dat de investeringen die sinds begin jaren ’90 zijn gedaan in natuurgebieden en in milieucondities hieraan hebben bijgedragen; (4) Op beide terreinen is het zaak de zorgvuldig opgebouwde goede uitgangspositie te koesteren, de ingezette koers aan te houden en te blijven werken aan verdere verbetering. Daarnaast wordt geconstateerd dat er (inhoudelijk) geen samenhang is tussen enerzijds artikel 18.1 (Versterken mainports, brainports, greenports en andere clusters gerelateerd aan topsectoren) en anderzijds de artikelen 18.2 (Wederzijds versterken van ecologie en economie) en 18.3 (Behouden van de (inter-) nationale biodiversiteit en versterken van onze natuur), en dat logischer is om artikel 18.1 onder te brengen bij artikel 12 (een sterk innovatievermogen) en artikel 13 (een excellent ondernemingsklimaat).
 Zevende voortgangsrapportage Groot Project EHS over het jaar 2013.
 De belangrijkste conclusies zijn: (1) De provincies hebben in 2013 een aanzienlijke oppervlakte van 3.700 ha ingericht (netto groei) binnen de grenzen van het Natuurnetwerk Nederland; (2) In 2013 zijn in het kader van ontsnippering van natuurgebieden 14 knelpunten opgelost. Dit maakt dat van 215 knelpunten er 82 geheel en 59 gedeeltelijk opgelost zijn; (3) Sinds de introductie van de EHS in 1990 is de Nederlandse natuur er gemiddeld genomen op vooruit gegaan. Dat geldt zowel voor het areaal, de milieudruk en de kwaliteit, als voor de onderlinge samenhang van de natuurgebieden. Voor de duurzame instandhouding van de natuur en het voldoen aan internationale biodiversiteitsdoelen is een blijvende inspanning nodig waartoe een uitvoeringsprogramma met maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven wordt opgesteld.
 Voortgangsrapportage 2015 Natuurpact
 In deze eerste voortgangsrapportage over het Natuurpact beschrijven de provincies de resultaten die zij in de jaren 2011 tot en met 2014 hebben behaald. Het accent ligt hierbij op de voortgang van de verwerving, inrichting en beheer van het Natuurnetwerk Nederland. In het Natuurpact is afgesproken dat provincies in de periode 2011 tot en met 2027 minimaal 80.000 hectare natuur zullen inrichten. Uit de rapportage blijkt dat in de periode van 1-1-2011 tot en met 31-12-2014 in totaal 11.508 hectare is verworven en 25.294 hectare is ingericht. De inrichting loopt hiermee voor op het schema. In totaal omvat het door de provincies beheerde areaal van het nationale Natuurnetwerk ongeveer 583.000 hectare.
 Overzicht afgeronde evaluaties en overige onderzoeken EZ 2011–2013
 Voorgaande overzichten betreffen de afgeronde onderzoeken in 2014 en 2015.
 Voor afgeronde evaluaties en overige onderzoeken in de periode 2011–2013 wordt verwezen naar de publicaties via www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties:
 2011: EZ-jaarverslag 2011 (TK, 33240 XIII, nr. 1). Per artikel is een overzicht met afgeronde onderzoeken opgenomen.
 2012: http://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-en-beleidsdoorlichtingen/2012/afgerond-evaluatie-en-overig-onderzoek/xiii-economische-zaken
 2013: http://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-en-beleidsdoorlichtingen/2013/afgerond-evaluatie-en-overig-onderzoek/xiii-economische-zaken
 
 
 Europese geldstromen
 
 3.
 EUROPESE GELDSTROMEN
 
 Inleiding
 Deze bijlage biedt inzicht in de Europese geldstromen voor zover relevant voor de beleidsterreinen van EZ. Er wordt ingegaan op een aantal EU-fondsen en EU-programma’s waarbij inzicht wordt gegeven in de EU- geldstromen, de cofinanciering met EZ-middelen en middelen van andere overheden en private partijen.
 Meerjarig Financieel kader 2014–2020
 In het Meerjarig Financieel Kader (MFK) worden zowel de maximale omvang van de jaarbegrotingen als de verdeling van de middelen over de hoofdthema’s van het beleid vastgelegd. Het MFK is vastgesteld in een verordening. Parallel hieraan wordt in het Eigen Middelen Besluit de financiering van het EU-beleid geregeld. Deze afspraken worden aangevuld met een Interinstitutioneel Akkoord over begrotingsaangelegenheden tussen Europese Commissie, Europees Parlement en Raad.
 Kenmerkend voor 2015 was het inpassen in het MFK van de uitgaven voor het Europees Fonds voor Strategische Investeringen (EFSI), de ondersteuning van de landbouwsector en de migratiecrisis.
 Eigen Middelen EU
 De Eigen Middelen van de EU bestaan uit de volgende onderdelen:
 
 
 1.
 Traditionele eigen middelen (vooral invoerrechten);
 
 
 2.
 BTW-afdracht;
 
 
 3.
 Afdracht op basis van het Bruto Nationaal Inkomen (BNI).
 
 
 De voor EZ relevante afdrachten zijn de zogenaamde douanerechten op landbouwproducten en productieheffingen (categorie 1: Traditionele eigen middelen). Deze ontvangsten worden op de EZ begroting verantwoord (artikel 16) en worden na inhouding van een perceptiekostenvergoeding afgedragen aan de EU. De ontvangsten voor douanerechten op landbouwproducten en productieheffingen voor 2014 bedragen € 222 mln. De afdrachten worden verantwoord in het jaarverslag van Buitenlandse Zaken.
 De verschillende EU-programma’s en EU-fondsen
 De Europese Commissie stelt voor de realisatie van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, het Gemeenschappelijk Visserijbeleid en het Europees structuurbeleid middelen uit EU-fondsen aan de lidstaten beschikbaar.
 Voor EZ zijn de volgende EU-programma’s en EU-fondsen relevant:
 
 
 1.
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 1e pijler (GLB): het Europees Lanbouwgarantiefonds (ELGF);
 
 
 2.
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 2e pijler (POP): het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO);
 
 
 3.
 Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB): het Europees Visserijfonds (EVF) en het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV 2014–2020). EFMZV is de opvolger van EVF;
 
 
 4.
 Europees Structuurbeleid: Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO);
 
 
 5.
 Horizon 2020 (periode 2014–2020), opvolger van Zevende Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (KP7);
 
 
 6.
 Programma’s Eurostars en Joint Technology Initiatives (JTI).
 
 
 
 
 1.
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 1e pijler (GLB): Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF)
 
 De ontvangen EU-steun voor het GLB pijler 1 bedraagt in 2014 € 853 mln voor directe inkomenssteun en markt- en prijsmaatregelen. De steun voor markt- en prijsmaatregelen fluctueert afhankelijk van de marktomstandigheden. Ten aanzien van het GLB is EZ verantwoordelijk voor een recht- en doelmatige uitvoering van het op EU-niveau vastgestelde beleid binnen Nederland. De uitvoering van het GLB is aan stringente Europese voorwaarden gebonden die met name de rechtmatigheid van de uitvoering moeten waarborgen. Nederland beschikt vanaf 16 oktober 2013 over één erkend betaalorgaan voor de uitvoering van het GLB (RVO). De Auditdienst Rijk (ADR) is belast met de controle van de door het betaalorgaan ingediende rekeningen bij de Europese landbouwfondsen.
 
 Het Gemeenschappelijk landbouwbeleid pijler 1 maatregelen is onder te verdelen in:
 
 
 a.
 Bedrijfstoeslag;
 
 
 b.
 Artikel 68 maatregelen;
 
 
 c.
 Markt- en prijsbeleid;
 
 
 d.
 Melkquotering.
 
 
 
 
 
 a.
 Bedrijfstoeslag
 
 De betalingen die in 2015 zijn gedaan vielen nog onder het oude GLB-regime. Het betroffen voor een belangrijk deel de directe betalingen in de vorm van bedrijfstoeslagen. Aan de berekening van deze bedrijfstoeslagen lag het «historisch model» ten grondslag. Dit betekent dat de toeslag is berekend op basis van de subsidies die de ondernemer tussen – voor de meeste producten – 2000 en 2002 ontving.
 Om de bedrijfstoeslag te ontvangen moet worden voldaan aan een flink aantal wettelijke voorschriften. De verbinding van de bedrijfstoeslag aan deze wettelijke voorschriften wordt «cross-compliance» genoemd. Voor de bedrijfstoeslagen over 2015 is € 756 mln gedeclareerd bij de Europese Commissie.
 
 
 
 b.
 Artikel 68 maatregelen
 
 Op basis van artikel 68 mag Nederland een deel van de nationale enveloppe voor inkomenssteun herbestemmen voor het stimuleren van bijvoorbeeld milieuvriendelijke landbouw, kwaliteitslandbouw en risicoverzekeringen.
 In 2011 is besloten het bestaande pakket artikel 68 maatregelen te continueren en in aanvraagjaren 2012 en 2013 (begrotingsjaren 2013 en 2014) verder uit te bouwen.
 In onderstaande tabel1 is een overzicht gegeven van de lopende artikel 68 maatregelen in begrotingsjaar 2015.
 
 Tabel 1. Overzicht van de artikel 68 maatregelen in begrotingsjaar 2015 gedane uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatregel (in mln. euro)
 
 
 Begroting 2015
 
 
 Realisatie 2015
 
 
 
 
 
 EU-deel
 
 
 Nationale cofinanciering
 
 
 
 Nationale cofinanciering
 
 
 
 
 
 
 Vaarvergoeding
 
 
 1,10
 
 
 
 0,58
 
 
 
 
 
 Dierenwelzijn
 
 
 9,50
 
 
 
 8,06
 
 
 
 
 
 Investeringsregeling voor precielandbouw en duurzame bewaarplaatsen
 
 
 12,30
 
 
 
 8,97
 
 
 
 
 
 Brede weersverzekering
 
 
 6,50
 
 
 2,2
 
 
 4,17
 
 
 1,43
 
 
 
 
 Instandhouding van vezelgewassen
 
 
 0,93
 
 
 
 0,88
 
 
 
 
 
 Investeringen in mestbewerkingsinstallaties
 
 
 5,00
 
 
 
 1,58
 
 
 
 
 
 
 35,33
 
 
 2,2
 
 
 24,2
 
 
 1,43
 
 
 
 
 
 
 
 
 c.
 Markt- en prijsbeleid
 
 Het markt- en prijsbeleid is afgebouwd met als doel de landbouw marktgerichter te maken. In 2015 bedroeg de reguliere steun in het kader van de Gemeenschappelijke Marktordening Groente en Fruit € 45,3 mln. Dit is € 6 mln hoger dan in 2014 (€ 39 mln). In 2015 is in het kader van de tijdelijke bijzondere steunmaatregelen in reactie op het Russische invoerverbod aan de sectoren groente en fruit, zuivel en varkensvlees extra steun ter hoogte van € 3,8 mln toegekend. Voor afzetbevordering is € 4,2 mln uitgegeven, het betreft hier uitgaven in het kader van schoolfruit & melk- en promotieprogramma’s.
 
 
 
 d.
 Melkquotering
 
 Sinds het quotumjaar 2009/2010 is het melkquotum ieder jaar met 1% verruimd. Voor het laatste quotumjaar 2014/2015 heeft geen verruiming plaatsgevonden. Per 1 april 2015 is de melkquotering beëindigd. In 2015 is de superheffing van het productiejaar 2013/14 betaald, deze bedroeg € 132 mln. De vroegtijdige productie-uitbreiding volgt op de uitbreidingsinvesteringen die zowel de melkveehouderij als de zuivelindustrie hebben gedaan met het oog op de beëindiging van de melkquotering per 2015.
 
 
 
 
 2.
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 2e pijler (POP): Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO)
 
 
 Met het Nederlandse Plattelandsontwikkelingsprogramma voor de periode 2007–2013 (POP2) streefde Nederland vier doelen na, in lijn met de doelen van verordening 1698/2005. Deze doelen kwamen terug in vier assen:
 As 1: het versterken van de landbouwsector;
 As 2: het verbeteren van de natuur en het milieu;
 As 3: het verhogen van de leefbaarheid op het platteland en de diversificatie van de plattelandseconomie;
 As 4: bevorderen van lokale plattelandsontwikkeling via de LEADER-aanpak.
 
 
 2013 was het laatste jaar van POP2. In verband met de (N+2)-regel die de Europese Commissie hanteert voor de tweede pijler, kunnen lidstaten tot 2 jaar na afloop van het betreffende EU-begrotingsjaar een declaratie indienen over de projecten. De uitgaven voor de programmaperiode 2007–2013 zijn tot 31 december 2015 gedeclareerd.
 In februari 2015 is het nieuwe plattelandsontwikkelingsprogramma (POP3 – periode 2014–2020)) goedgekeurd door de Europese Commissie In 2015 is voor € 32,5 mln gedeclareerd op dit nieuwe programma.
 In de tabellen 2 en 3 zijn de beschikbare GLB pijler 2 middelen opgenomen en de realisatie tot en met 2014. In tabel 2 gaat het om het totale POP-2 budget en in tabel 3 om het additionele budget op basis van het Health Check akkoord van 2008.
 
 
 Tabel 2. Middelen GLB, pijler 2 ten gunste van Nederland voor de periode 2007–2013 en realisatie 2014 per 31 december 2014 inclusief Health Check en Economisch Herstel Plan (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beschikbaar totale periode 2007–2013
 
 
 Realisatie
 in 2015
 
 
 Realisatie totale periode 2007–2013
 
 
 
 
 
 
 GLB/pijler 2 (POP2) inc. Health Check en Economisch Herstelplan
 
 
 
 
 
 
 
 As 1: Versterking concurrentiekracht landbouw en bosbouw
 
 
 164
 
 
 26
 
 
 164
 
 
 
 
 As 2: Verbetering van het milieu en het platteland
 
 
 221
 
 
 10
 
 
 220,6
 
 
 
 
 As 3: Leefkwaliteit op het platteland en diversificatie plattelandseconomie
 
 
 148
 
 
 15
 
 
 147,4
 
 
 
 
 As 4: Uitvoering LEADER-aanpak
 
 
 57
 
 
 6
 
 
 56,4
 
 
 
 
 Kosten technische bijstand
 
 
 3
 
 
 0,1
 
 
 3
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 593
 
 
 57,1
 
 
 591,4
 
 
 
 
 
 Van het totaal beschikbare budget voor de totale POP2 periode (€ 593 mln) is aan het eind van het programma nagenoeg de geheel beschikbare enveloppe, namelijk ruim € 591 mln gedeclareerd.
 
 Tabel 3. Additionele EU-bijdrage 2009–2013 op basis van Health Check en Economisch Herstel Plan (POP-NU) (x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beschikbaar tot en met 2013
 
 
 Realisatie tot en met 2014
 
 
 
 
 As
 
 
 Overheids bijdragen totaal
 
 
 Procentuele ELFPO-bijdrage (%)
 
 
 Bedrag ELFPO-bijdrage
 
 
 Overheids bijdragen totaal
 
 
 Procentuele ELFPO-bijdrage (%)
 
 
 Bedrag ELFPO-bijdrage
 
 
 
 
 
 
 1. Versterking concurrentiekracht landbouw en bosbouw
 
 
 65,7
 
 
 75%
 
 
 49,3
 
 
 65,6
 
 
 75%
 
 
 49,2
 
 
 
 
 2. Verbetering van het milieu en het platteland
 
 
 50,6
 
 
 75%
 
 
 37,9
 
 
 50
 
 
 75%
 
 
 37,5
 
 
 
 
 3. Leefkwaliteit op het platteland en diversificatie plattelandseconomie
 
 
 13,8
 
 
 75%
 
 
 10,4
 
 
 13,5
 
 
 75%
 
 
 10.1
 
 
 
 
 4. Uitvoering LEADER-aanpak
 
 
 0
 
 
 n.v.t.
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 n.v.t.
 
 
 0
 
 
 
 
 Kosten technische bijstand
 
 
 0
 
 
 n.v.t.
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 n.v.t.
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 130,1
 
 
 75%
 
 
 97,6
 
 
 129,1
 
 
 75%
 
 
 96,8
 
 
 
 
 
 Ook voor deze tabel geldt dat de lidstaten tot 2 jaar na afloop van het betreffende EU-begrotingsjaar een declaratie kunnen indienen over de projecten.
 
 
 
 3.
 Gemeenschappelijk Visserij Beleid (GVB): Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV)
 
 Het GVB is in de eerste plaats gericht op de ontwikkeling van een verantwoorde visserijketen waarmee een evenwichtige en duurzame exploitatie van de visstand wordt bevorderd. Hiertoe zijn in EU-verband regels opgesteld, zoals beperkingen voor bepaalde visserijmethoden. Tevens zijn afspraken gemaakt ter bevordering van de stabiliteit van de vismarkt.
 Het jaar 2015 was ook het laatste jaar dat nog gebruik gemaakt kon worden van middelen uit het Europees Visserijfonds (EVF) programmaperiode 2007–2013 om deze doelen te bereiken.
 Ontwikkelingen EFMZV 2014–2020
 In februari 2015 was het Operationeel Programma (OP) goedgekeurd door de Europese Commissie.
 Hoofddoel van het EFMZV is het bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het hervormde GVB, dat wil zeggen aan de verdere verduurzaming en versterking van de concurrentiekracht van de visserij en aquacultuur. Het EFMZV biedt de sector kansen om initiatieven voor meer duurzaamheid, kostprijsverlaging en kwaliteitsverbetering te ontwikkelen en deze te implementeren. Het fonds zal eveneens worden ingezet om uitdagingen op te pakken en oplossingen aan te dragen voor de invoering van de aanlandplicht.
 
 In het OP is het EFMZV-instrumentarium gericht op 3 hoofdthema’s:
 
 
 1.
 Invoering van de aanlandplicht;
 
 
 2.
 Verdere verduurzaming van de visserij- en aquacultuur;
 
 
 3.
 Verbetering van de rendementen in de visserij- en aquacultuurketen.
 
 
 
 Financieel overzicht
 
 De Minister van EZ heeft voor de uitvoering van het GVB een Operationeel programma opgesteld voor de periode 2014–2020. De verdeling van de kosten van dit programma tussen overheid en begunstigden bedraagt in de meeste gevallen 50–50. Van het overheidsdeel komt gemiddeld 75% uit het EFMZV, de resterende 25% is nationale cofinanciering.
 De voor Nederland beschikbaar komende EU budgetten voor het EFMZV (2014–2020) zijn (x € 1 mln):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kalenderjaar
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 totaal
 
 
 
 
 
 
 EFMZV middelen
 
 
 13,9
 
 
 14,1
 
 
 14,2
 
 
 14,5
 
 
 14,8
 
 
 14,9
 
 
 15,1
 
 
 101,5
 
 
 
 
 
 Op de begroting van EZ zijn op beleidsartikel 16 voor de cofinanciering van het GVB 2014–2020 de volgende nationale middelen beschikbaar (x € 1 mln):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kalenderjaar
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 totaal
 
 
 
 
 
 
 Rijksmiddelen co-financiering GVB
 
 
 
 5,0
 
 
 5,8
 
 
 7,3
 
 
 5,3
 
 
 5,3
 
 
 1,3
 
 
 30,0
 
 
 
 
 
 In 2015 zijn er twee regelingen opengesteld onder EFMZV, de regeling jonge vissers en de regeling innovatieprojecten aanlandplicht. De regeling jonge vissers is bedoeld voor het stimuleren van bedrijfsopvolging door jonge starters. De regeling innovatieprojecten aanlandplicht richt zich op vergroting van de overlevingskans van vissen na teruggooi of op verbetering van de selectiviteit bij de vangst.
 Beide regelingen hebben in 2015 nog niet geleid tot uitbetalingen. De Rijksmiddelen 2015 blijven gereserveerd voor de nationale cofinanciering van EFMZV.
 Naast de twee openstellingen is er vanuit EFMZV een opdracht van € 2,5 mln verstrekt ten behoeve van onderzoek naar pulsvisserij. Daarnaast zijn opdrachten uitgevoerd in het kader van controle en datacollectie.
 
 
 
 4.
 Europese Structuur en Investeringsfondsen
 
 Programmaperiode 2014–2020
 Voor de programmaperiode 2014–2020 ontvangt Nederland aan middelen uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) € 507 mln voor de vier landsdelige programma’s en € 389 mln voor de programma’s voor grensoverschrijdende samenwerking (bedragen in lopende prijzen). Deze Europese middelen worden nationaal gecofinancierd. EZ stelt in totaal € 91 mln aan Rijkscofinanciering beschikbaar voor de landsdelige en € 49 mln voor de grensoverschrijdende programma’s en die wordt ingezet in aansluiting op EZ-prioriteiten. Ook decentrale overheden en private partijen dragen bij aan cofinanciering van EFRO-projecten.
 Landsdelige programma’s
 De programma’s kennen allemaal twee hoofddoelen:
 
 
 •
 versterking van technologische ontwikkeling en innovatie
 
 
 •
 overgang naar een koolstofarme economie.
 
 
 Een belangrijkrijke doelgroep is het MKB. MKB-bedrijven zijn door hun flexibiliteit in staat om nieuwe kennis snel te benutten, niches te vinden, innovaties naar de markt te brengen en daarmee economische groei te stimuleren. De uitvoerende organisaties voor EFRO, de managementautoriteiten, geven voorlichting en ondersteuning aan het MKB over deelname aan het EFRO-programma. Waar mogelijk wordt regelgeving vereenvoudigd of verbeterd met het oog op deelname van het MKB. Op Europees niveau is daarvoor in 2015 de High Level Group on simplification ingesteld. Daarnaast gaan de autoriteiten die in Nederland betrokken zijn bij de uitvoering van EFRO gezamenlijk een kader opstellen voor de EFRO-controlepraktijk, met als doel de controledruk voor ondernemers te verlagen.
 
 Bij de inzet van de EFRO middelen wordt aangesloten bij sterke sectoren en speerpunten in het betreffende gebied. Voor elk landsdeel zijn hiervoor zogenaamde «Slimme Specialisatie Strategieën» (smart specialisation strategies), opgesteld, waarin de volgende sterke sectoren en speerpunten naar voren komen (inclusief EFRO-budget per landsdeel):
 
 
 •
 Noord (€ 103 mln): energie, watertechnologie, healthy ageing, agribusiness, slimme (sensor)systemen en materialen en accent op maatschappelijke opgaven
 
 
 •
 Oost (€ 100 mln): agri&food, health, High Tech Systemen en Materialen (HTSM), energie & milieutechnologie (EMT)
 
 
 •
 Zuid (€ 114 mln): agri&food, HTSM, chemie en nadruk op cross-overs
 
 
 •
 West (€ 190 mln): alle topsectoren, nadruk op cross-overs, duurzaamheid, biobased en ICT.
 
 
 
 
 Vanuit de landsdelige programma’s werden in 2015 diverse regelingen opengesteld voor innovatiestimulering (onder andere valorisatie, proeftuinen, samenwerking en clustervorming) en het realiseren van een koolstofarme economie. Het betreft een totaalbedrag van meer dan € 200 mln aan openstellingen. Selectie van ingediende projecten vindt plaats door commissies van onafhankelijke deskundigen. Voor de beoordeling van de projecten geldt een uniform toetsingskader voor alle landsdelen waarbij kwaliteit van de businesscase en de mate waarin het project bijdraagt aan duurzame ontwikkeling onder meer criteria zijn.
 In 2015 zijn eveneens de eerste projecten beschikt, waaronder het Smart Industry fieldlab Campione in Zuid-Nederland, één van de tien fieldlabs van de Actieagenda Smart Industry. In deze testomgeving wordt geëxperimenteerd met slimme technieken op het gebied van big data en condition monitoring om het onderhoud voor chemiebedrijven 100% voorspelbaar te maken. Voor dit fieldlab is ook Rijkscofinanciering ingezet en dat zal ook gelden voor andere fieldlabs van de Actieagenda Smart Industry (TK 29 826, nr. 64) als deze projecten binnen de EFRO-programma’s worden gehonoreerd.
 
 Programma’s voor grensoverschrijdende samenwerking (INTERREG A)
 In 2015 zijn de INTERREG A programma’s Twee-Zeeën en Euregio MaasRijn door de Europese Commissie goedgekeurd. Dat gebeurde eerder met de programma’s Duitsland-Nederland en Vlaanderen-Nederland. Na deze goedkeuring konden bedrijven, kennisinstellingen en andere partijen projecten indienen. Voor de verschillende programma’s is het beeld over 2015 als volgt:
 
 
 •
 Het Duitsland-Nederland programma heeft in 2015 35 projecten goedgekeurd voor een totale investering van € 91 mln waarvan € 6 mln Rijkscofinanciering. Het gaat met name om projecten op het gebied van HTSM, energie efficiency en health & life sciences. Een voorbeeldproject is MariGreen waarin 59 Duitse en Nederlandse maritieme MKB ondernemingen en kennisinstellingen innovaties doen gericht op vergroening van de scheepvaart.
 
 
 •
 Het Vlaanderen-Nederland programma heeft in 2015 negen projecten goedgekeurd, waarvan acht projecten Rijkscofinanciering ontvangen. Het gaat met name om projecten op het gebied van duurzame energie, energie-efficiency, bio-based economy en HTSM.
 
 
 •
 Het programma Twee-Zeeën heeft in 2015 twee projecten goedgekeurd, beide projecten met partners uit de provincie Noord-Holland. Deze provincie is voor de periode 2014–2020 toegevoegd aan het programmagebied op aandringen van de provincie Noord-Holland en de Staatssecretaris van Economische Zaken. Dit betekent dat nu ook projecten in Noord-Holland op het gebied van innovatie, koolstofarme economie, klimaatproblematiek en groene groei binnen dit programma kunnen worden gerealiseerd.
 
 
 •
 Het Euregio MaasRijn programma heeft in 2015 diverse projectvoorstellen ontvangen en zal de eerste projecten in 2016 goedkeuren.
 
 
 Communicatie over de resultaten: prijs voor Nederland
 Over de resultaten van EFRO wordt onder meer gecommuniceerd via de website www.europaomdehoek.nl en via de «Europa om de Hoek Kijkdagen». De Nederlandse «Europa om de Hoek Kijkdagen ontvingen» in oktober 2015 de eerste prijs in het kader van de European Public Communication Award 2015. Deze «Kijkdagen», waarop EFRO-projecten worden opengesteld voor het publiek, worden jaarlijks in mei georganiseerd door de managementautoriteiten van de EFRO-programma’s en het Ministerie van Economische Zaken in nauwe samenwerking met de projectuitvoerders.
 Programmaperiode 2007–2013
 Voor de programmaperiode 2007–2013 is in totaal € 1,1 mld Europees budget beschikbaar gesteld. Inmiddels is die programmaperiode in de eindfase en zal naar verwachting in 2017 definitief worden afgesloten. Het merendeel van de voor deze periode beschikbare middelen is toegekend aan projecten. Voor de vier landsdelige programma’s is een bedrag van € 255 mln aan Rijkscofinanciering beschikbaar gesteld. Hiervan is tot en met 2014 € 210 mln gerealiseerd. Voor de uitfinanciering van de openstaande resterende verplichtingen was vanaf 2015 derhalve nog een budget van € 45 mln beschikbaar.
 Voor de vier grensoverschrijdende programma’s (INTERREG A) is in 2015 het restant van € 4,4 mln aan Rijkscofinanciering uitbetaald en daarmee is het totaal van € 169,2 mln aan Rijkscofinanciering uitbetaald aan projecten, met name op het terrein van innovatie.
 
 
 
 5.
 Horizon 2020 (kaderprogramma voor onderzoek en innovatie) periode 2014–2020
 
 Op Europees niveau wordt een aantal programma’s uitgevoerd die steun verlenen aan onderzoek en innovatie. Dit betreft met name Horizon 2020, het Kaderprogramma voor onderzoek en innovatie voor de periode 2014–2020. Een beperkt deel van het budget van dit Kaderprogramma wordt gealloceerd bij publiekpublieke en publiekprivate programma’s. Uitvoering van dat deel van het budget geschiedt niet door de Europese Commissie (zoals regulier het geval is bij het Kaderprogramma) maar door de daarvoor opgerichte samenwerkingsvormen.
 Horizon 2020
 
 Horizon 2020 (looptijd 2014–2020) is het huidige programma voor onderzoek en innovatie en heeft als doel de wetenschappelijke en technologische basis van Europa te versterken, evenals de concurrentiekracht van het Europese bedrijfsleven. Onderdeel daarvan is benutting van kennis voor het oplossen van maatschappelijke uitdagingen een belangrijk uitgangspunt. De Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO) stimuleert in opdracht van EZ en andere departementen de Nederlandse deelname aan Horizon 2020 door middel van training, advies en informatie.
 Voor EZ gaat de aandacht uit naar het verbinden van Horizon 2020 met het nationale innovatiebeleid – in het bijzonder naar twee pijlers van Horizon 2020: industrieel leiderschap en maatschappelijke uitdagingen met de topsectoren –, het op peil houden van de deelname van Nederlandse partijen en het verbeteren van de bedrijfsdeelname (specifiek het MKB). Daarnaast wordt ook nadrukkelijk aansluiting gezocht met de regionale initiatieven gesteund vanuit de structuurfondsen.
 
 In 2015 kon de balans opgemaakt worden over hoe Nederland participeerde in het eerste jaar van Horizon 2020. Daarbij blijkt dat het aandeel van de middelen dat naar bedrijven gaat ten opzichte van KP7 is toegenomen en met 29% (peildatum 30 mei 2015) boven de streefwaarde van 25% uitkomt. Meer resultaten over Horizon 2020 staan in artikel 12.
 In 2015 zijn, als onderdeel van de kennis en innovatiecontracten van de topsectoren, vanuit NWO voor twee jaar middelen toegekend voor cofinanciering van gezamenlijke programma’s voor maatschappelijke uitdagingen.
 Gezamenlijke technologie initiatieven (JTI’s) en publiek-publieke samenwerkingsprogramma’s
 Naast bijdrages aan projecten draagt de Europese Commissie vanuit het Kaderprogramma ook bij aan publiekpublieke en publiekprivate programma's:
 Publiekpublieke programma's zijn gebaseerd op artikel 185 van het EU-Werkingsverdrag en worden ook nationaal gecofinancierd. Het Ministerie van EZ cofinanciert één daarvan direct, het artikel 185 initiatief Eurostars, dat gericht is op het MKB. Aan Eurostars nemen 34 landen deel. De regeling Eurostars is met name gericht op het high-tech mkb en ondersteunt bedrijven en kennisinstellingen die met buitenlandse partijen in Europa willen samenwerken in projecten die gericht zijn op marktgericht technologisch onderzoek en ontwikkeling. Dankzij deelname aan Eurostars-projecten krijgen Nederlandse bedrijven en organisaties toegang tot de kennis en R&D-resultaten van buitenlandse bedrijven en organisaties. Zo is in 2015 Thrombo DX ondersteund, dat werkt aan nieuwe longkanker diagnostiek. Naast Eurostars cofinanciert EZ (indirect via het standaardeninstituut VSL) het artikel 185 initiatief European Metrology Research Programme.
 De publiekprivate programma's, zogenaamde Joint Technology Initiatives, worden in de regel niet nationaal gecofinancierd, met uitzondering van het JTI ECSEL, gericht op embedded computing systems en nano electronica. Dit JTI wordt door het Ministerie van EZ gecofinancierd. Nederlandse organisaties kunnen het hierdoor onverminderd goed blijven doen in ECSEL. Nederlandse HTSM deelnemers nemen deel in 9 van de in totaal 13 ECSEL-projecten, die € 596 mln aan R&D investeringen beslaan, waarvan € 112 mln aan R&D investeringen van Nederlandse partijen. De publieke bijdrage aan de Nederlandse deelname betreft ruim € 42 mln, waarvan € 20 mln vanuit het Nederlandse topsectorenbeleid en € 22 mln aan Brusselse cofinanciering. Na de Duitse participanten nemen de Nederlanders de grootste participatie voor hun rekening. In samenhang met deze communautaire samenwerkingsvorm bestaat er gouvernementele samenwerking in Eureka-clusters om de mondiale concurrentiekracht van ICT industrie te versterken.
 
 Middelen voor cofinanciering Horizon2020 op begroting EZ (bedragen in € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 
 
 
 
 JTI/Eureka
 
 
 40.894
 
 
 37.026
 
 
 39.794
 
 
 39.724
 
 
 39.724
 
 
 39.724
 
 
 39.724
 
 
 
 
 Eurostars
 
 
 8.192
 
 
 13.098
 
 
 15.502
 
 
 18.226
 
 
 18.376
 
 
 18.376
 
 
 18.376
 
 
 
 
 
 Totaal 
 
 
 
 
 49.086
 
 
 
 
 50.124
 
 
 
 
 55.296
 
 
 
 
 57.950
 
 
 
 
 58.100
 
 
 
 
 58.100
 
 
 
 
 58.100
 
 
 
 
 
 
 De middelen voor JTI/Eureka bevatten de eerste jaren nog uitfinanciering van KP7. De bedragen van Eurostars zijn inclusief top-up (25%) van Europa.
 
 
 
 
 
 Overzicht niet-financiële informatie
 
 4.
 OVERZICHT NIET-FINANCIËLE INFORMATIE OVER INSCHAKELING VAN EXTERNE ADVISEURS EN TIJDELIJK PERSONEEL (BIJLAGE EXTERNE INHUUR)
 
 Ministerie van Economische Zaken (XIII) Verslagjaar 2015
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 Programma- en apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 1. Interim-management
 
 
 2.551
 
 
 
 
 2. Organisatie- en Formatieadvies
 
 
 959
 
 
 
 
 3. Beleidsadvies
 
 
 2.261
 
 
 
 
 4. Communicatieadvisering
 
 
 1.433
 
 
 
 
 
 Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)
 
 
 
 
 7.204
 
 
 
 
 
 5. Juridisch Advies
 
 
 286
 
 
 
 
 6. Advisering opdrachtgevers automatisering
 
 
 12.797
 
 
 
 
 7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
 
 
 2.921
 
 
 
 
 
 (Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)
 
 
 
 
 16.004
 
 
 
 
 
 8. Uitzendkrachten (formatie & piek)
 
 
 61.808
 
 
 
 
 
 Ondersteuning bedrijfsvoering
 
 
 
 
 61.808
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven inhuur externen 
 
 
 
 
 85.016
 
 
 
 
 
 
 Noot: De kosten voor inhuur uit hoofde van de flexibele schil bij agentschappen, zijn opgenomen onder 8 (uitzendkrachten). De flexibele schil bij deze diensten is onderdeel van de aanpak ten behoeve van adequate en flexibele uitvoering van opdrachten EZ en andere ministeries/overheden. De bepaling van de externe inhuur door EZ is conform de gedragslijn/interpretatie van voorgaande jaren.
 
 
 Toelichting op het inhuurpercentage 2015
 De inhuuruitgaven 2015 zijn ten opzichte van 2014 met € 3,0 mln gedaald. Het inhuurpercentage inclusief de reguliere inhuuruitgaven en exclusief de flexibele schil inhuuruitgaven bij RVO over geheel 2014 is uitgekomen op 4,9% en valt daarmee onder de norm van 10% van de motie Roemer. De flexibele schil betreft het gebruik van in tijd, samenstelling en omvang wisselende inzet van externe inhuur waarvan RVO structureel gebruik maakt om het aantal medewerkers en de benodigde kennis en expertise snel en flexibel aan te passen aan veranderingen in de omvang en samenstelling van het opdrachtenpakket. Het inhuurpercentage van EZ inclusief flexibele schil over 2015 komt uit op 10,8%, en komt daarmee 0,8% hoger uit dan de Roemer norm. Ten opzichte van 2014 is het inhuurpercentage 2015 met 0,4% gedaald. Het kan incidenteel voorkomen dat programma-uitgaven uitgaven bevatten die conform de Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV)-definitie als externe inhuur moeten worden gekwalificeerd maar niet als zodanig zijn geadministreerd.
 Het rapporteren van twee inhuurpercentages; met flexibele schil en zonder flexibele schil, heb ik per brief van 28 juni 2012 (TK, 2011–2012, 33 240 XIII, nr 16) nader toegelicht. Hierover waren tijdens het wetgevingsoverleg op 13 juni 2012 van de vaste Commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie vragen gesteld bij de behandeling van het jaarverslag 2011 EL&I.
 Rapportage overschrijding maximumuurtarief externe inhuur buiten mantelcontracten
 In onderstaande tabel wordt weergegeven in hoeveel gevallen in 2015 door het ministerie buiten de mantelcontracten om externe krachten zijn ingehuurd boven het voor de organisaties van het rijk afgesproken maximumtarief van € 225,– (exclusief BTW).
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inhuur externen buiten raamovereenkomsten
 
 
 
 
 
 
 Aantal overschrijdingen maximumuurtarief
 
 
 geen
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lijst van afkortingen
 
 5.
 LIJST VAN AFKORTINGEN
 
 
 
 
 
 
 
 
 ACM
 
 
 Autoriteit Consument en Markt
 
 
 
 
 AI
 
 
 Aviaire Influenza
 
 
 
 
 ANVS
 
 
 Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming
 
 
 
 
 AVP
 
 
 Afrikaanse Varkenspest
 
 
 
 
 BBL
 
 
 Beroeps Begeleidende Leerweg
 
 
 
 
 BBP
 
 
 Bruto Binnenlands Product
 
 
 
 
 BEE
 
 
 Biodiverstiteit, Ecosystemen en Economie
 
 
 
 
 BES
 
 
 Bonaire, Sint Eustatius, Saba
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 Borgstellingsregeling Midden- en Kleinbedrijf
 
 
 
 
 BNP
 
 
 Bruto Nationaal Product
 
 
 
 
 BOL
 
 
 Beroeps Opleidende leerweg
 
 
 
 
 BSE
 
 
 Bovine Spongiforum Encephalopathy
 
 
 
 
 BSIK
 
 
 Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur
 
 
 
 
 BT
 
 
 Blauwtong
 
 
 
 
 BZ
 
 
 Ministerie van Buitenlandse Zaken
 
 
 
 
 CBS
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 
 
 CCCF
 
 
 Codex Alimentarius comité voor contaminanten
 
 
 
 
 CCS
 
 
 Carbon Capture Storage
 
 
 
 
 CEPT
 
 
 Europese Commissie en de Europese Conferentie van administraties voor Post en Telecommunicatie
 
 
 
 
 CIP
 
 
 Concurrentiekracht en Innovatieprogramma
 
 
 
 
 CITO
 
 
 Centraal Instituut voor Toetsontwikkeling
 
 
 
 
 COVA
 
 
 Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten
 
 
 
 
 CPB
 
 
 Centraal Plan Bureau
 
 
 
 
 CVI
 
 
 Centraal Veterinair Instituut
 
 
 
 
 DGB&I
 
 
 Directoraat-Generaal Bedrijfsleven en Innovatie
 
 
 
 
 DGF
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 
 
 DLG
 
 
 Dienst Landelijk Gebied
 
 
 
 
 DLO
 
 
 Dienst Landbouwkundig Onderzoek
 
 
 
 
 DUO
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 
 
 DWHC
 
 
 Dutch Wildlife Health Centre
 
 
 
 
 ECN
 
 
 Energieonderzoek Centrum Nederland
 
 
 
 
 ECT
 
 
 Energy Charter Treaty
 
 
 
 
 EFMZV
 
 
 Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij
 
 
 
 
 EFRO
 
 
 Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
 
 
 
 
 EFSA
 
 
 European Food Safety Authority
 
 
 
 
 EHS
 
 
 Ecologische Hoofdstructuur
 
 
 
 
 EIA
 
 
 Energie- Investeringsaftrek
 
 
 
 
 EIF
 
 
 
 Europees Investeringsfonds
 
 
 
 
 
 EIT
 
 
 Europees Instituut voor Innovatie en Technologie
 
 
 
 
 EM
 
 
 Energiemarkt
 
 
 
 
 ESA
 
 
 European Space Agency
 
 
 
 
 ESTEC
 
 
 European Space Research and Technology Centre
 
 
 
 
 ETS
 
 
 Emision Trading Scheme
 
 
 
 
 EU
 
 
 Europese Unie
 
 
 
 
 EVF
 
 
 Europees Visserijfonds
 
 
 
 
 EZ
 
 
 Ministerie van Economische Zaken
 
 
 
 
 FES
 
 
 Fonds Economische Structuurversterking
 
 
 
 
 FEZ
 
 
 Financieel Economische Zaken
 
 
 
 
 GD
 
 
 Gezondheidsdienst voor Dieren
 
 
 
 
 GIS
 
 
 Geografische InformatieSystemen
 
 
 
 
 GLB
 
 
 Gemeenschappelijk Landbouw Beleid
 
 
 
 
 GO
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 
 
 GTI
 
 
 Grote Technologische Instituten
 
 
 
 
 GVB
 
 
 Gemeenschappelijk Visserij Beleid
 
 
 
 
 GWWD
 
 
 Gezondheids- en Welzijnswet voor dieren
 
 
 
 
 HACCP
 
 
 Hazard Analysis and Critical Control Points
 
 
 
 
 HBO
 
 
 Hoger Beroeps Onderwijs
 
 
 
 
 HHI
 
 
 Herfindahl Hirschman Index
 
 
 
 
 HTSM
 
 
 HighTech Systems & Materials
 
 
 
 
 I&M
 
 
 Ministerie van Infrastructuur en Milieu
 
 
 
 
 IAEA
 
 
 International Atomic Energy Agency
 
 
 
 
 ICANN/GAC
 
 
 The Internet Corporation for Assigned Names and Numbers/Governmental Advisory Committee
 
 
 
 
 ICT
 
 
 Informatie Communicatie Technologie
 
 
 
 
 IEA
 
 
 International Energy Agency
 
 
 
 
 IGF
 
 
 Internet Governance Forum
 
 
 
 
 ILG
 
 
 Investeringsbudget Landelijk Gebied
 
 
 
 
 IP-beleid
 
 
 industrieel participatiebeleid
 
 
 
 
 IPC
 
 
 Innovatieprestatiecontract
 
 
 
 
 IPO
 
 
 Interprovinciaal Overleg
 
 
 
 
 ITKB
 
 
 Indicator Toekomstige Knelpunten in de Personeelsvoorziening naar Beroep
 
 
 
 
 ITU
 
 
 International Telecommunications Union
 
 
 
 
 IUS
 
 
 Innovation Union Scoreboard
 
 
 
 
 IVN
 
 
 Vereniging voor natuur- en milieueducatie
 
 
 
 
 JSF
 
 
 Joint Strike Fighter
 
 
 
 
 JTI
 
 
 Joint Technology Initiatives
 
 
 
 
 KP7
 
 
 Zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling
 
 
 
 
 KRM
 
 
 Kaderrichtlijn Mariene Strategie
 
 
 
 
 KvK
 
 
 Kamer van Koophandel
 
 
 
 
 KVP
 
 
 Klassieke Varkenspest
 
 
 
 
 LEI
 
 
 Landbouw-Economisch Instituut
 
 
 
 
 LICG
 
 
 Landelijke Informatie Centrum Gezelschapsdieren
 
 
 
 
 LWOO
 
 
 Leerweg ondersteunend onderwijs
 
 
 
 
 MARIN
 
 
 Maritime Research Institute Netherlands
 
 
 
 
 MBO
 
 
 Middelbaar beroepsonderwijs
 
 
 
 
 MEI
 
 
 Marktintroductie en innovatie
 
 
 
 
 MEP
 
 
 Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie
 
 
 
 
 MEV
 
 
 Macro-Economische Verkenning
 
 
 
 
 MIT
 
 
 MKB innovatiestimulering Topsectoren
 
 
 
 
 MKB
 
 
 Midden- en Kleinbedrijf
 
 
 
 
 MKZ
 
 
 Mond- en Klauwzeer
 
 
 
 
 MVO
 
 
 maatschappelijk verantwoord ondernemen
 
 
 
 
 NAP
 
 
 Nationaal Actieplan Duurzame Gewasbeschermingsmiddelen
 
 
 
 
 NBTC
 
 
 Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen
 
 
 
 
 NCG
 
 
 Nationaal Coördinator Groningen
 
 
 
 
 NEN
 
 
 Nederlands Normalisatieinstituut
 
 
 
 
 NFIA
 
 
 Netherlands Foreign Investment Agency
 
 
 
 
 NIPO
 
 
 Nederlands Instituut voor Publieke Opinie
 
 
 
 
 NIV
 
 
 Nucleaire Installaties en Veiligheid
 
 
 
 
 NL-OC
 
 
 Nederlands Octrooicentrum
 
 
 
 
 NLR
 
 
 Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratoruim
 
 
 
 
 NRG
 
 
 Nuclear Research Group
 
 
 
 
 NSO
 
 
 Netherlands Space Office
 
 
 
 
 NSFO
 
 
 Nederlandse Schapen- en geitenfokkers Organisatie
 
 
 
 
 NURG
 
 
 Nadere Uitwerking Rivierengebied
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 
 
 NWO
 
 
 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
 
 
 
 
 O&O
 
 
 Onderwijs en Ondernemen
 
 
 
 
 OBN
 
 
 Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer van Natuurkwaliteit
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
 
 
 
 
 OHIM
 
 
 Office for Harmonisation in the Internal Market
 
 
 
 
 OIE
 
 
 Office Internationale des Epizoöties
 
 
 
 
 OPTA
 
 
 Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit
 
 
 
 
 PAS
 
 
 Programmatische/Programma Aanpak Stikstof
 
 
 
 
 PBL
 
 
 Plan Bureau voor de Leefomgeving
 
 
 
 
 PBO
 
 
 Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
 
 
 
 
 PCT
 
 
 Patent Cooperation Treaty
 
 
 
 
 PIANOo
 
 
 Professioneel en Innovatief Aanbesteden Netwerk voor Overheidsopdrachtgevers
 
 
 
 
 PJ
 
 
 petajoule
 
 
 
 
 PKB
 
 
 Planologische kernbeslissing
 
 
 
 
 PNB
 
 
 Particulier Natuurbeheer
 
 
 
 
 POP
 
 
 Plattelandsontwikkelingsprogramma
 
 
 
 
 PPP
 
 
 Purchasing Power Parity
 
 
 
 
 PRW
 
 
 Programma naar een Rijke Waddenzee
 
 
 
 
 R&D
 
 
 Research and Development
 
 
 
 
 RDA
 
 
 Research & Development Aftrek
 
 
 
 
 RDN
 
 
 Regeling Draagvlag Natuur
 
 
 
 
 RIVM
 
 
 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
 
 
 
 
 ROM
 
 
 Regionale Ontwikkelingsmaatschappij
 
 
 
 
 ROAD
 
 
 Rotterdam Opslag en Afvang Demonstratieproject
 
 
 
 
 RVB
 
 
 Rijksvastgoedbedrijf
 
 
 
 
 RVO
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 
 
 SBB
 
 
 Staatsbosbeheer
 
 
 
 
 SBR
 
 
 Standard Business Reporting
 
 
 
 
 SDa
 
 
 Sociale Dialoog en Arbeidsmigratie
 
 
 
 
 SDE
 
 
 Stimulering Duurzame Energieproductie
 
 
 
 
 SER
 
 
 Sociaal-Economisch Raad
 
 
 
 
 SodM
 
 
 Staatstoezicht op de Mijnen
 
 
 
 
 SSO
 
 
 Shared Service Organisatie
 
 
 
 
 STW
 
 
 Stichting voor de Technische Wetenschappen
 
 
 
 
 SVD
 
 
 Swine Vesicular Disease (Blaasjesziekte)
 
 
 
 
 TEEB
 
 
 The Economics of Ecosystems and Biodiversity
 
 
 
 
 TKI
 
 
 Topconsortia voor Kennis en Innovatie
 
 
 
 
 TNO
 
 
 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek
 
 
 
 
 TOP
 
 
 Technische Ontwikkelprojecten
 
 
 
 
 TSE
 
 
 Transmissible Spongiform Encephalopathies
 
 
 
 
 TTF
 
 
 Title Transfer Facility
 
 
 
 
 TTI
 
 
 Technologisch Topinstituut
 
 
 
 
 UDV
 
 
 Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij
 
 
 
 
 UNWTO
 
 
 United Nations World Tourism Organization
 
 
 
 
 UPD
 
 
 Universele Postdienst
 
 
 
 
 UVD
 
 
 Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij
 
 
 
 
 VGI
 
 
 Voedings- en genotmiddelenindustrie
 
 
 
 
 VMBO
 
 
 Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
 
 
 
 
 VO
 
 
 Voortgezet Onderwijs
 
 
 
 
 VOA
 
 
 Voorbereidende en Ondersteunende Activiteiten
 
 
 
 
 VSL
 
 
 Van Swinden Laboratorium
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 
 
 WBSO
 
 
 Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk
 
 
 
 
 WIPO
 
 
 World Intellectual Property Organization
 
 
 
 
 WRC
 
 
 Wereld Radio Conferentie
 
 
 
 
 WUR
 
 
 Wageningen Universiteit Researchcentrum
 
 
 
 
 Wva
 
 
 Wet voorraadvorming aardolieproducten
 
 
 
 
 ZBO
 
 
 Zelfstandig Bestuursorgaan
 
 
 
 
 ZvA
 
 
 Ziekte van Aujeszky
 
 
 
 
 ZZP
 
 
 Zelfstandige Zonder personeel