Rijksbegroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor het jaar 1997; Brief minister en staatssecretaris over het begrip 'versterven'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25000-XVI, nr. 81

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

26-09-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25000-XVI nr. 81

09-09-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25000-XVIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 21 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 000 XVIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1997nr. 81BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 9 september 1997In de afgelopen periode is er naar aanleiding van publiciteit inzake medische
beslissingen rond het levenseinde zoals die zouden zijn genomen in enkele
verpleeghuizen een discussie ontstaan over het begrip «versterven». Vanuit de Tweede Kamer zijn aan de ministers van Justitie en van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport vragen gesteld over de concrete casus die in de publiciteit
zijn gekomen. Deze vragen zijn separaat van deze brief beantwoord.Uit de aandacht die aan de bedoelde casus is besteed blijkt dat er onduidelijkheid
bestaat wanneer de term «versterven» wordt gebruikt. Ook is niet
altijd duidelijk op welke wijze de besluitvorming rond dit proces van sterven
tot stand komt en welke criteria daarbij in acht worden genomen.In het onderstaande willen wij eerst aangeven wat men met de term «versterven»
bedoelt. Vervolgens geven wij aan op welke wijze transparantie kan ontstaan
in het besluitvormingsproces aangaande deze problematiek.Met de term «versterven» bedoelt men een medische beslissing
in het zicht van het levenseinde. Een arts besluit tot het niet instellen
of staken van het kunstmatig toedienen van voedsel en vocht. Hij doet dit
wanneer duidelijk is dat een patiënt weigert om voedsel en vocht tot
zich te nemen of wanneer hij anderszins van oordeel is dat toediening van
voeding en vocht langs kunsmatige weg medisch gesproken zinloos is.Het betreft hier een natuurlijk proces van overlijden in een terminale
fase, dat in zijn verschijningsvorm bij wijze van spreken dagelijks voorkomt.
De beslissing om geen voeding en vocht (meer) toe te dienen is een beslissing
in het kader van het normaal medisch handelen.Het niet meer toedienen van voeding en vocht komt voor zowel bij patiënten
met een somatische, als bij patiënten met een psychische aandoening.
De problematiek komt vooral voor in psychogeriatrische verpleeghuizen, doch
komt eveneens aan de orde in andere zorgsectoren. Indien het een
patiënt betreft met een somatische aandoening die geheel wilsbekwaam
is, moet zijn wens om geen voedsel en vocht meer tot zich te nemen omdat het
in het perspectief van de naderende dood «genoeg is geweest»,
gerespecteerd worden; in zo'n geval kan van kunstmatige toediening van voeding
en vocht geen sprake zijn. Echter ook patiënten met een psychische aandoening,
in het bijzonder demente patiënten, kunnen vanuit de mogelijkheden die
zij in hun belevingswereld nog hebben, aangeven dat het nu «genoeg is
geweest» en dat zij willen overlijden. In zulke situaties is het aan
de arts om te beoordelen of de wens van de patiënt duidelijk is, of er
redenen zijn om wel tot kunstmatige toediening van voeding en vocht over te
gaan, bijvoorbeeld omdat de slechte conditie van de patiënt zijn oorzaak
vindt in een goed behandelbare aandoening (bv. diabetes), of dat het gebruik
maken van diverse meer en minder technische mogelijkheden het natuurlijk proces
van overlijden alleen maar stagneert. Is het laatste het geval, dan is het
een juiste beslissing om het natuurlijk verloop van het stervensproces niet
te belemmeren. Terzijde merken wij hierbij op dat deze laatste formulering
meer recht doet aan de situatie dan de term «versterven», die
dikwijls een negatieve klank heeft.Er is in de afgelopen jaren in verschillende publicaties (wij noemen als
voorbeeld een rapport van de Gezondheidsraad uit 1994, getiteld: «Patiënten
in een vegetatieve toestand») aandacht besteed aan de gevolgen van het
proces van versterven voor de patiënt. Als algemene conclusie komt naar
voren dat versterving in een terminale fase van een ziekte leidt tot een humane
dood, waarbij geen sprake is van bijvoorbeeld pijn of benauwdheid.Een heel belangrijk punt is de wijze waarop een beslissing tot het niet
toedienen van voedsel en vocht of het staken van de toediening tot stand komt
en welke criteria daarbij in aanmerking worden genomen. Elementen die daarbij
een rol spelen zijn onder meer de diagnostiek, het klinische verloop, de behandeling,
de wijze waarop de wil kenbaar is gemaakt, de communicatie.Bij dit laatste element gaat het in het bijzonder om de naasten, voor
wie het soms moeilijk is om een verstervingsproces te accepteren. Gelet op
de emotionele betrokkenheid bij een zodanig proces, die ook na het overlijden
kan voortduren, is vanaf het moment dat de mogelijkheid van het niet meer
toedienen van voeding en vocht in het geding is (waarbij wel lippen en mond
bevochtigd worden), goed overleg tussen naasten, artsen, verpleegkundigen
en verzorgenden van het allergrootste belang.Communicatie is, zoals aangegeven, één van de belangrijke
elementen, waaraan in het beleid ten aanzien van te nemen beslissingen aandacht
gegeven moet worden. Wij achten het van belang dat betrokkenen die met beslissingen
op het onderhavige terrein te maken krijgen, duidelijke beleidslijnen hebben
die zij in acht moeten nemen. Dat impliceert dat zowel de professionele zorgverleners
als de instellingen moeten weten op welke wijze en langs welke lijnen de beslissingen
terzake tot stand dienen te komen. In hoeverre er op dit moment reeds op ruime
schaal beleidslijnen en richtlijnen bestaan, is niet bekend. Ook is niet bekend
hoe frequent beslissingen tot het niet (meer) toedienen van voeding en vocht
genomen worden.Wij zijn nagegaan op welke wijze er meer transparantie zou kunnen ontstaan
in de wijze waarop beslissingen om geen voeding en vocht (meer) toe te dienen
tot stand komen, hoe inzicht verkregen kan worden in de frequentie van zodanige
beslissingen, en hoe de beroepsgroepen en de instellingen op de meest doeltreffende
wijze geïnformeerd kunnen worden over de manier waarop de verschillende
bovengenoemde elementen in hun beleid vorm kunnen krijgen. Wij hebben de volgende initiatieven genomen.1. Wij hebben overleg gevoerd met de Nederlandse Vereniging van Verpleeghuisartsen,
die onlangs een nota heeft uitgebracht, getiteld: «Medische zorg met
beleid, een handreiking voor de besluitvorming over verpleeghuisgeneeskundig
handelen bij dementerende patiënten». Tegelijkertijd is ook gesproken
met de Nederlandse Vereniging voor Verpleeghuiszorg, die enige tijd geleden
een nota heeft uitgebracht ten behoeve van het management van verpleeghuizen,
getiteld: «Complexe zorgsituaties in verpleeghuizen». Beide nota's
bevatten reeds bouwstenen ten behoeve van het beleid voor de besluitvorming
inzake het niet (meer) toedienen van voeding en vocht; afgesproken is dat
de beide organisaties gezamenlijk het beleid nog eens uitvoerig zullen expliciteren
ten behoeve van degenen die in de praktijk verantwoordelijk zijn voor het
nemen van zodanige beslissingen.Zo mogelijk nog in het najaar van dit jaar zal een nota van de zijde van
genoemde organisaties verschijnen.2. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) is bezig met de uitvoering
van thematisch onderzoek naar het beleid ten aanzien van de voedsel- en vochttoediening
in een aantal verpleeghuizen als onderdeel van de basale zorg. De rapportage
hierover kan in dit najaar tegemoet worden gezien.3. De gegevens die nog beschikbaar zijn uit het evaluatie-onderzoek van
de meldingsprocedure euthanasie door de hoogleraren P.J. van der Maas en G.
van der Wal, bevatten nadere informatie waarmee antwoord gegeven kan worden
op de vragen in hoeverre, bij welke patiënten, met welke frequentie en
onder welke omstandigheden het niet (meer) toedienen van voedsel en vocht
voorkomt in psychogeriatrische verpleeghuizen. Die gegevens zullen door genoemde
onderzoekers worden uitgewerkt. De uitkomsten van deze analyse kunnen over
enkele maanden bekend zijn.4. Is het onder 3 genoemde onderzoek van retrospectieve aard, in overleg
met de Inspectie voor de Gezondheidszorg zal ook een prospectief onderzoek
ter hand genomen worden. In dit onderzoek zal worden nagegaan hoe en op grond
van welke (medische) criteria wordt besloten om voeding en vocht niet meer
(kunstmatig) toe te dienen en hoe bij de besluitvorming rekening wordt gehouden
met de wil en de levensbeschouwing van de patiënt en de mening van de
naasten. Tevens zal in een prospectief onderzoek aandacht worden besteed aan
het klinische beloop en aan de kwaliteit van sterven bij het niet meer kunstmatig
toedienen van voeding en vocht. Over de uitvoering van deze kwantitatieve
en kwalitatieve onderzoeken is overleg gaande met de Vrije Universiteit te
Amsterdam; de uitvoering zal, gezien de aard van de problematiek, geruime
tijd in beslag kunnen nemen.In het bovenstaande hebben wij u geïnformeerd over de wijze waarop
een nader inzicht op het terrein van het beleid en de besluitvorming op het
onderhavige terrein verkregen kan worden en op welke wijze ook handreikingen
ten aanzien van de professionele zorgverleners gegeven kunnen worden. Van
zorgverleners en van het management van instellingen moet de grootst mogelijke
zorgvuldigheid verwacht worden bij het beleid, de besluitvorming en de communicatie
met in het bijzonder de naasten. De uitwerking van de boven aangegeven initiatieven
zal daar een belangrijke ondersteuning aan kunnen leveren. Over de verdere ontwikkelingen en over de uitkomsten van de genoemde onderzoeken
zullen wij u nader informeren.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-EilersDe Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. G. Terpstra 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25000-XVI-81.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl