Wet inkomstenbelasting 2001; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26727, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

01-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26727 nr. 7

26-11-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN1. VAN VERKENNING NAAR HERZIENING1.1. Inleiding1.2. De belastingherziening 20011.3. Hoofdlijnen van de Wet inkomstenbelasting 20011.3.1. Naar een nieuwe inkomstenbelastingGemiddelde belasting- en premiedruk uitgedrukt in belastbaar
inkomen 1.3.2. Boxenstructuur1.3.3. Een nieuw regime voor inkomen uit sparen en beleggenTabel: Budgettaire belang van de belasting op vermogen
en met vermogen verband houdende belastingen (belastingen en premies volksverzekeringen),
in miljarden guldens 2. ACHTERGROND2.1. Doelstellingen belastingherziening2.2. Niet-fiscale doelstellingenTabel: Inkomenseffecten alleenverdiener met kinderen met
en zonder knip in de eerste schijf (uitgaande van een lastenverlichting van
2,6 miljard) 2.3. ArbeidsmarktaspectenFiguur: Netto inkomensverbetering in guldens voor sociale
minima die een baan vindt op minimumloonniveau (alleenverdiener)Tabel: Netto participatiegraad van vrouwen in voltijdequivalenten
(in % van de bevolking van 15–64 jaar) 2.4. VergroeningVergelijking gemiddelde tarieven: peildatum januari 1999
bron: Eurostat/Energiened. 2.5. Emancipatie en economische zelfstandigheidOverzicht belastingdruk tussen alleenverdieners en tweeverdieners
 Bij een gezamenlijk bruto inkomen van f 90 000 2.6. De Europese dimensie2.7. Belastingontwijking3. VORMGEVING3.1. Grondslag en tarief3.1.1. Verbreding, verschuiving, vereenvoudigingTabel: Overzicht grondslagverbredende maatregelen (bedragen
in de structurele situatie in miljarden guldens) 3.1.2. TariefTabel inkomenseffecten door verlaging van het tarief derde
schijf in procenten van besteedbare inkomens 1999. Tabel inkomenseffecten door verlenging lengte tweede schijf
in procenten van besteedbare inkomens 1999. 3.2. Aftrekposten3.3. Inwonerschap: twee groepen belastingplichtigen3.4. Individualisering3.5. Partnerbegrip3.6 Gecombineerde belasting- en premieheffing4. INKOMEN UIT WERK EN WONING4.1. Ondernemerschap en economische dynamiek4.1.1. AlgemeenOverzicht follow-up aanbevelingen Oort-II (welke aanbevelingen
worden overgenomen en in welk wetsvoorstel) 4.1.2. Aanpassing van het ondernemersbegrip4.1.3. Overige wijzigingen winstbepaling zelfstandigen4.1.4. Fiscale begeleiding fusie en splitsing4.2. Inkomsten uit arbeid4.2.1. ArbeidskostenTabel: Verdeling belastingplichtigen met werkelijke kostenaftrek
over de tariefschijven (raming 1999) Tabel: Samenstelling aftrek werkelijke kosten 4.2.2. Resultaat uit overige werkzaamheden4.2.3. Loon4.3. Eigen woningen4.3.1. AlgemeenTabel: Onderverdeling van hypothecair gefinancierde woningen
naar hypotheekvorm, 1998 Tabel 1: Budgettaire effecten behandeling eigen woning
(belastingen en premies volksverzekeringen), in miljarden Tabel 2: Budgettair belang huurders, in miljarden guldens 4.3.1.1. Hypotheekrente4.3.1.2. Eigenwoningforfait4.3.1.3. Eigenwoningdefinitie4.3.2. Tweede eigen woning4.3.3. Kapitaalverzekering voor eigen woning als hoofdverblijf4.3.4. Monumentenregeling5. INKOMEN UIT AANMERKELIJK BELANG5.1. Inleiding5.2. Afwegingen bij een regime voor inkomen uit aanmerkelijk
belang5.3. TariefGegevens van de DGA Tabel: Gemiddelde belasting- en premiedruk (IB/VB/VPB)
voor de DGA bij de verschillende voorbeelden (in % van de totale inkomsten) Tabel: marginale druk van een IB-ondernemer en van de
DGA in het huidige en in het voorgestelde stelsel Tabel: belastingdruk op inkomen aanmerkelijkbelanghouder
afkomstig uit eigen vennootschap Tabel: Verschillen tussen effectieve en statutaire tarieven
van de vennootschapsbelasting in de EU 5.4. Meesleep- en meetrekregeling5.5. Verliesverrekening5.6. Overige vragen6. INKOMEN UIT SPAREN EN BELEGGEN6.1. Inleiding6.2. Voorgeschiedenis6.2.1. Afwegingsproces6.2.1.1. Inleiding6.2.1.2. Vermogenswinstbenadering6.2.1.3. vermogensaanwasbelasting6.2.1.4. vermogensaanwinstbelasting6.3. Forfaitair rendement6.3.1. Inleiding6.3.1.1. Algemene vragen6.3.2. Grondslag voor het forfaitaire rendement (rendementsgrondslag)Voorwerpen van kunst en wetenschapInpassing vrijstelling in de structuur van de vermogensrendementsheffingBewijslastverdelingWaarderings- en controleproblemenDefinitie «beleggen»Internationaal6.3.3. Vrijstellingen en maatschappelijke beleggingen6.3.4. Hoogte van het forfaitaire rendement en tariefTabel 1 De belastingdruk op kapitaal in 1997( in % van
het BBP)1Tabel: schijventarief vermogensbelasting in Frankrijk 6.3.5. Heffingvrij bedrag en ouderentoeslagTabel: Inkomenseffecten ouderen met aanvullend inkomen
van f 1 500 resp. f 30 000 6.3.6. Behandeling van aftrekbare kosten en financieringsrenten6.3.7. Tegenbewijsregeling6.3.8. Internationale inpasbaarheid6.3.9. Diverse onderwerpenTabel: Vergelijking van de effectieve belastingdruk op
een aandelenpakket onder het huidige stelsel en onder het in de belastingherziening
voorgestelde stelsel (in % van het totale rendement) Tabel: Samenstelling vermogen van huishoudens naar besteedbaar
inkomen 1997 6.4. Inkoop eigen aandelen6.5. Dividendbelasting7. OUDEDAGSVOORZIENINGEN7.1 AlgemeenTabel: Overzicht jaarlijkse lijfrentepremie-inleg nieuw
afgesloten lijfrenten, 1992–1998 Tabel: Verdeling belastingplichtigen met lijfrenteaftrek
(oude en nieuw regeling) naar grootte klasse belastbaar inkomen (raming o.b.v.
Inkomens Simulatie Model Ministerie van Financiën belastingjaar 1999) Tabel: Overzicht ontwikkeling lijfrentepremieaftrek, 1988–1999 7.2 Advies Sociaal-Economische Raad7.3 Het voorgestelde lijfrenteregime7.4 Internationale aspecten8. SPECIFIEKE ONDERWERPEN8.1 Vervoerskosten8.1.1 Reiskosten woning-werk8.1.2 Autokostenfictie8.2 Scholing8.3 Buitengewone lasten en giftenaftrek8.3.1 Rente van schulden8.3.2 Alimentatie8.3.3 Uitgaven voor monumentenpanden8.3.4 Gehandicapten en chronisch zieken8.3.4.1 Uitgaven voor levensonderhoud8.3.4.2 Giften8.4 SpaarloonTabel: Verdeling van werknemers in procenten en deelnemers
aan een spaarloon regeling naar loonklasse Tabel: Verdeling aantal deelnemers aan spaarloon- en premiespaarregeling
wel/geen CAO. Bedrijfsleven. In procenten van het aantal werknemers per categorie. Tabel: Gemiddelde inleg spaarregelingen en werkgever premie
premiespaarregeling in guldens Inkomensgevolgen afschaffen gewijzigde spaarloon- en premiespaarregeling
met budgettair neutrale verhoging van de heffingskorting of de arbeidskorting 8.5 Positie gezinnen met kinderenTabel inkomenseffecten variant 9. EUROPEESRECHTELIJKE ASPECTEN10. BUDGETTAIRE EN INKOMENSGEVOLGEN10.1 Inleiding10.2 Budgettair overzichtTabel: Totaaloverzicht budgettaire consequenties maatregelen
belastingherziening (bedragen in de structurele situatie in miljarden guldens) Tabel: budgettaire consequenties invoering forfaitaire
rendementsheffing, vervallen huidige heffing over inkomsten uit vermogen en
afschaffing vermogensbelasting (bedragen in miljarden guldens) 10.3 Omvang lastenverlichting10.3.1 TariefstructuurTabel: Inkomenseffecten van 3 varianten (incl. effecten
wetsvoorstel) Overzicht van de opbrengst loon- en inkomstenbelasting
plus premieheffing naar schijf in het huidige stelsel. (raming 1999; exclusief
de belasting naar bijzonder tarief) Overzicht van de opbrengst loon- en inkomstenbelasting
plus premieheffing in box I naar schijf in het nieuwe stelsel. (bedrag na
verrekening van heffingskortingen) Overzicht van de verdeling van de belastingplichtigen
over de schijven indien geen rekening gehouden wordt met de verandering in
de belastinggrondslag. Tabel: Verdeling aantal belastingplichtigen (x 1000)
naar belastbaar inkomen en tariefgroep (raming 1999) Tabel: Overzicht van aantallen belastingplichtigen waarop
de tabellen 4 t/m 8 uit de MvT betrekking hebben 10.4 ArbeidskortingTabel inkomenseffecten variant Tabel inkomenseffecten variant Tabel: Netto inkomenseffect versoberen arbeidskostenforfait
en introductie arbeidskorting 10.5 Inkomenseffectenalgemeenniet-standaard effectenTabel: Uitsplitsing niet-standaardeffecten voor werknemers Tabel: aftrekbaar bedrag reiskosten (raming 1999) Tabel: aftrekbaar bedrag werkelijke kosten (raming 1999)Tabel: aftrekbaar bedrag lijfrenten (raming 1999) Tabel: aftrekbaar bedrag rente van schulden als persoonlijke
verplichting (raming 1999) Tabel: aftrekbaar bedrag buitengewone lasten levensonderhoud
naaste verwanten (raming 1999) middeninkomensTabel inkomenseffecten variant huishoudens/gezinnen met kinderenOverzicht van de effecten uit hoofde van de verhoging
van de indirecte belastingen in procenten en in guldens van het besteedbare
inkomen. ouderen/uitkeringsgerechtigdenTabel: Inkomensgevolgen uitkeringsgerechtigden, VUT-ters
en vergelijkbare werknemers Tabel inkomenseffecten variant kleine inkomensTabel: Inkomenseffecten tariefgroep 4 en 5 en het sociaal
minimum InvorderingsvrijstellingAlphahulpenTabel: inkomenseffecten alphahulp-huishoudens (partner
heeft modaal inkomen) Tabel: Inkomenseffect tariefstructuur alphahulphuishouden:
alphahulp werkt 4 uur per week en meer verdienende partner heeft looninkomen
van f 40 000 Tabel: Inkomenseffect tariefstructuur alphahulphuishouden:
alphahulp werkt 4 uur per week en meer verdienende partner heeft looninkomen
van f 40 000 ZelfstandigenTabel Inkomenseffecten zelfstandigen (in procenten van
het besteedbare inkomen, afgerond op 0,25%) DiversenTabel Bijdrage van de belastingplichtigen in de verschillende
tariefschijven aan de totale opbrengst LB/IB/PH (in 1989, in 1990 beoogd en
in 1990 feitelijk) Casusposities11. UITVOERINGSASPECTENII. OPBOUW VAN HET WETSVOORSTELARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGHOOFDSTUK 1Algemene bepalingenArtikel 1.2 PartnerregelingArtikel 1.3 Keuzeregeling voor ongehuwde meerderjarigenArtikel 1.4 PleegkindArtikel 1.5 In belangrijke mate onderhoudenArtikel 1.6a Lijfrenten en pensioenenHOOFDSTUK 2RaamwerkArtikel 2.1.2 WoonplaatsfictieArtikel 2.2.2 GrondslagenArtikel 2.2.3 Keuzerecht voor buitenlandse belastingplichtigenArtikel 2.3.1 Verschuldigde inkomstenbelastingArtikel 2.3.2 Tarief belastbaar inkomen uit werk en woningArtikel 2.3.3 Tarief belastbaar inkomen uit aanmerkelijk
belangArtikel 2.4.1 Toerekening tussen en binnen de belastbare
inkomensArtikel 2.4.2 Toerekening inkomensbestanddelen van minderjarige
kinderenArtikel 2.4.4 Toerekening inkomensbestanddelen van de
belastingplichtige en zijn partnerArtikel 2.5.1 VerzamelinkomenHOOFDSTUK 3Heffingsgrondslag bij werk en woningArtikel 3.1.1 Belastbaar inkomen uit werk en woningArtikel 3.2.1.1 Belastbare winst uit ondernemingArtikel 3.2.1.1a Uitbreiding begrip belastbare winst uit
ondernemingArtikel 3.2.1.2 Begrip ondernemerArtikel 3.2.1.3 Zelfstandig uitgeoefend beroepArtikel 3.2.1.4 Begrip urencriteriumArtikel 3.2.2.1 WinstArtikel 3.2.2.1a Maximum verliesArtikel 3.2.2.1b Verliezen uit de aanloopfase van een
ondernemingArtikel 3.2.2.4 Overige vrijstellingenArtikel 3.2.2.7 Van aftrek uitgesloten kosten van de belastingplichtigeArtikel 3.2.2.9 Bijtelling privé-gebruik woningArtikel 3.2.2.10 Bijtelling privé-gebruik autoArtikel 3.2.2.14 JaarwinstArtikel 3.2.2.16 Loon- en prijswijzigingen na afloop jaar
en betalingArtikel 3.2.2.18 Waardering pensioenverplichtingen en
soortgelijke verplichtingenArtikel 3.2.2.30 KleinschaligheidsinvesteringsaftrekArtikel 3.2.2.31 Energie-investeringsaftrekArtikel 3.2.2.32 Begrip investerenArtikel 3.2.2.34 Uitgesloten bedrijfsmiddelen voor investeringsaftrekArtikel 3.2.2.36 DesinvesteringsbijtellingArtikel 3.2.2.43 Fiscale reservesArtikel 3.2.2.45 AandelenfusieArtikel 3.2.2.46 Juridische splitsingArtikel 3.2.2.47 Juridische fusieArtikel 3.2.2.50 Overbrenging vermogensbestanddelen naar
het buitenlandArtikel 3.2.2.51 EindafrekeningArtikel 3.2.2.53 Doorschuiving in de familiesfeerArtikel 3.2.2.54 Omzetting in een N.V. of B.V.Artikel 3.2.3.1 Toegang toevoegingen oudedagsreserveArtikel 3.2.3.3 Inhaal toevoeging na een verplichte afnemingArtikel 3.2.3.4 AfnemingenArtikel 3.2.3.6 Meer dan één ondernemingArtikel 3.2.4.3 ZelfstandigenaftrekArtikel 3.2.4.5 MeewerkaftrekArtikel 3.3.4 Pensioenen in grensoverschrijdende situatiesArtikel 3.3.7 Algemene aftrekArtikel 3.3.8 Bijzondere aftrekArtikel 3.3.11 ZeedagenaftrekArtikel 3.4.1.1 Belastbaar resultaat uit overige werkzaamhedenArtikel 3.4.1.2 Begrip werkzaamheidArtikel 3.4.2.2 Bepaling van het resultaatArtikel 3.4.2.4 Keuzemogelijkheid bij het houden van kostgangersArtikel 3.4.2.5 Overgang werkzaamheid in ondernemingArtikel 3.5.2 Aangewezen periodieke uitkeringen en verstrekkingenArtikel 3.5.3 Algemene uitbreidingen aangewezen uitkeringenArtikel 3.6.2 Eigen woningArtikel 3.6.3 EigenwoningforfaitArtikel 3.6.5 KamerverhuurvrijstellingArtikelen 3.6.7 tot en met 3.6.10 Kapitaalverzekering
eigen woning3.6.11 Aftrekbare kosten eigen woningArtikel 3.6.13 Aftrekbare kosten na eerder gebruik vrijstelling
voor kapitaalverzekeringen eigen woningArtikel 3.6.14 Schulden voor verbetering of onderhoud
eigen woningArtikel 3.7.4 Toegelaten aanbiedersArtikel 3.7.5 In aanmerking te nemen premies voor lijfrentenArtikel 3.8.2 Uitbreiding begrip negatieve uitgaven bij
handelen in strijd met de voorwaardenArtikel 3.8.3 Handelingen die niet leiden tot een negatieve
uitgaveArtikel 3.8.5 Uitbreiding begrip negatieve uitgaven bij
emigratieArtikel 3.8.6 In aanmerking te nemen bedrag bij uitbreidingen
van het begrip negatieve uitgavenArtikel 3.8.7 Verminderingen en voorkoming dubbeltellingenArtikel 3.9.1 Uitgaven voor kinderopvangArtikel 3.9.2 VoorwaardenArtikel 3.9.4 In aanmerking te nemen uitgavenArtikel 3.10.1 Waardering niet in geld genoten inkomenArtikel 3.10.2 Privé-gebruik autoArtikel 3.12.1 VerliesArtikel 3.12.3 Vaststelling verliesArtikel 3.13.1 MiddelingHOOFDSTUK 4Heffingsgrondslag bij aanmerkelijk belangArtikel 4.1.1 Belastbaar inkomen uit aanmerkelijk belangArtikel 4.2.1 Beëindiging aanverwantschap door echtscheidingArtikel 4.2.3 Koopopties gelijkgesteld aan onderliggende
waardeArtikel 4.2.4 Participaties open fondsen voor gemene rekeningArtikel 4.3.4 MeesleepregelingArtikel 4.3.5 MeetrekregelingArtikel 4.3.6 Fictief aanmerkelijk belangArtikel 4.4.1 Inkomen uit aanmerkelijk belangArtikel 4.5.1.1 Reguliere voordelenArtikel 4.5.2.2 Kosten van reguliere voordelenArtikel 4.6.1 Berekening voordeel uit ter beschikking
gestelde vermogensbestanddelenArtikel 4.7.1.2 Uitzondering op fictieve vervreemdingArtikel 4.7.1.3 PassantenArtikel 4.7.2.3 VerkrijgingsprijsArtikel 4.7.2.4 Correctie naar waarde in het economisch
verkeerArtikel 4.7.2.6 Geen tussentijdse verliesnemingArtikel 4.7.2.7 Verkrijgingsprijs bij het ontstaan van
binnenlandse belastingplichtArtikel 4.7.2.9 Reguliere voordelen van buitenlandse beleggingslichamenArtikel 4.7.2.10 Overdrachtsprijs in termijnenArtikel 4.7.2.18 Restant verkrijgingsprijs bij einde genotsrechtArtikel 4.9.1.1 Afrekening op verzoekArtikel 4.9.3.1. Doorschuiving op verzoek (mogelijk onstaan
fictief aanmerkelijkbelang)HOOFDSTUK 5Heffingsgrondslag bij sparen en beleggenArtikel 5.1.1 Belastbaar inkomen uit sparen en beleggenArtikel 5.1.3 RendementsgrondslagArtikel 5.1.3a Grondslagtoedeling bij bepaalde verkrijgingen
krachtens erfrechtArtikel 5.2.1 Vrijstelling bos- en natuurterreinen en
landgoederenArtikel 5.2.3 Vrijstelling rechten op roerende zaken krachtens
erfrechtArtikel 5.2.4 Vrijstelling bepaalde rechtenArtikel 5.3.1 Waardering bezittingen; algemeenArtikel 5.3.3 Waardering genotsrechtenArtikel 5.3.4 Waardering: aanvullende regelsHOOFDSTUK 6Persoonsgebonden aftrekArtikel 6.1.1 Persoonsgebonden aftrekArtikel 6.1.2 In aanmerking nemen persoonsgebonden aftrekArtikel 6.2.1 OnderhoudsverplichtingenArtikel 6.3.4 Uitgesloten geldleningenArtikel 6.5.4 Uitgaven wegens overlijdenArtikel 6.5.9 Omvang in aanmerking te nemen uitgavenArtikel 6.7.4 Omvang in aanmerking te nemen uitgavenArtikel 6.8.1 Uitgaven voor monumentenpandenHOOFDSTUK 7Belastingheffing van buitenlandse belastingplichtigenArtikel 7.1.1 Nederlands inkomenArtikel 7.2.1 Belastbaar inkomen uit werk en woningArtikel 7.2.2 Vrijstelling internationaal verkeerArtikel 7.2.3 Werkzaamheden buitengaatsArtikel 7.4.1 Belastbaar inkomen uit sparen en beleggenHOOFDSTUK 8HeffingskortingArtikel 8.1.1 DefinitiesArtikel 8.1.7 Bedrag van de standaardheffingskortingArtikel 8.1.8 Verhoging standaardheffingskorting bij minstverdienende
partnerArtikel 8.2.2 ArbeidskortingArtikel 8.2.5 OuderenkortingHOOFDSTUK 9Wijze van heffingArtikel 9.2 VoorheffingenHOOFDSTUK 10Aanvullende regelingenArtikel 10.1.3 Bijstelling eigenwoningforfaitArtikel 10.2.1 Tijdelijke aanvullende delegatieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26727Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 1,3 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 727Wet Inkomstenbelasting 2001 (Belastingherziening 2001)nr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 26 november 19991.Van Verkenning naar Herziening3 1.1Inleiding31.2De belastingherziening 200111 1.3Hoofdlijnen van
de Wet inkomstenbelasting 200117 1.3.1Naar een nieuwe inkomstenbelasting17 1.3.2Boxenstructuur301.3.3Een nieuw regime voor inkomen
uit sparen en beleggen36   2.Achtergrond382.1Doelstellingen belastingherziening38 2.2Niet-fiscale doelstellingen422.3Arbeidsmarktaspecten44 2.4Vergroening522.5Emancipatie en economische zelfstandigheid582.6De Europese dimensie652.7Belastingontwijking73   3.Vormgeving753.1Grondslag en tarief75 3.1.1Verbreding, verschuiving, vereenvoudiging76 3.1.2Tarief763.2Aftrekposten94 3.3Inwonerschap: twee
groepen belastingplichtigen98 3.4Individualisering1033.5Partnerbegrip1103.6Gecombineerde belasting- en premieheffing113    4.Inkomen uit werk en woning1164.1Ondernemerschap en economische dynamiek116 4.1.1Algemeen116 4.1.2Aanpassing van het ondernemersbegrip123 4.1.3Overige wijzigingen
winstbepaling zelfstandigen131 4.1.4Fiscale begeleiding fusie en
splitsing149 4.2Inkomsten uit arbeid1524.2.1Arbeidskosten152 4.2.2Resultaat uit overige werkzaamheden161 4.2.3Loon169 4.3Eigen woningen172 4.3.1Algemeen1724.3.2Tweede eigen woning192 4.3.3Kapitaalverzekering voor eigen woning als hoofdverblijf194 4.3.4Monumentenregeling204   5.Inkomen uit aanmerkelijk belang2045.1Inleiding204 5.2Afwegingen bij
een regime voor inkomen uit aanmerkelijk belang205 5.3Tarief2105.4Meesleep- en meetrekregeling2165.5Verliesverrekening220 5.6Overige vragen221   6.Inkomen uit sparen
en beleggen2226.1Inleiding222 6.2Voorgeschiedenis2246.2.1Afwegingsproces225 6.3Forfaitair rendement232 6.3.1Inleiding232 6.3.2Grondslag voor het forfaitaire rendement (rendementsgrondslag)2386.3.3Vrijstellingen en maatschappelijke beleggingen2606.3.4Hoogte van het forfaitaire rendement en tarief2626.3.5Heffingvrij
bedrag en ouderentoeslag2716.3.6Behandeling van aftrekbare kosten
en financieringsrenten279 6.3.7Tegenbewijsregeling2796.3.8Internationale inpasbaarheid280 6.3.9Diverse onderwerpen285 6.4Inkoop eigen aandelen2906.5Dividendbelasting291   7.Oudedagsvoorzieningen2927.1Algemeen292 7.2Advies Sociaal-Economische Raad311 7.3Het voorgestelde lijfrenteregime3187.4Internationale aspecten341   8.Specifieke onderwerpen3558.1Vervoerskosten355 8.1.1Reiskosten woning-werk355 8.1.2Autokostenfictie3588.2Scholing364 8.3Buitengewone lasten en giftenaftrek369 8.3.1Rente van schulden371i8.3.2Alimentatie371 8.3.3Uitgaven voor monumentenpanden372 8.3.4Gehandicapten
en chronisch zieken372 8.4Spaarloon377 8.5Positie gezinnen
met kinderen386    9.Europeesrechtelijke aspecten389   10.Budgettaire en inkomensgevolgen39110.1Inleiding39110.2Budgettair overzicht391 10.3Omvang lastenverlichting395 10.3.1Tariefstructuur39710.4Arbeidskorting402 10.5Inkomenseffecten407   11.Uitvoeringsaspecten437I. ALGEMEEN1. VAN VERKENNING NAAR HERZIENING1.1. InleidingDoor alle fracties zijn algemene inleidende opmerkingen gemaakt over het
thans voorliggende wetsvoorstel Wet IB 2001. Wij willen in de eerste plaats
de fracties bedanken die ons en onze medewerkers hebben gecomplimenteerd met
het werk dat de afgelopen tijd vaak onder zeer hoge druk is verricht. De grote
inspanningen die thans worden geleverd illustreren het belang dat dezerzijds
wordt gehecht aan het kunnen invoeren van de belastingherziening op 1 januari
2001. Op grond van de diverse inbrengen van de fracties zijn wij ook zeer
gemotiveerd om de komende periode met de Kamer uitvoerig van gedachten te
wisselen over de keuzen die zijn gemaakt bij deze belastingherziening, waarvan
de noodzaak door (bijna) alle fracties wordt onderschreven. De herziening
is noodzakelijk om ook in de 21e eeuw verzekerd te kunnen zijn van een voor
de financiering van overheidstaken onmisbare stabiele stroom belastingopbrengsten,
waarbij de lasten over burgers en bedrijven evenwichtig en rechtvaardig zijn
verdeeld. Er is ons veel aan gelegen om in de Kamer een zo breed mogelijk
draagvlak voor deze belastingherziening te verwerven. Uit het verslag blijkt
dat alle fracties op een of meer onderdelen van het voorliggende wetsvoorstel
aanpassingen bepleiten. Voor zover deze aanpassingen een extra budgettair
beslag vragen of gevolgen hebben voor inkomens geldt voor ons als algemeen
toetsingskader het regeerakkoord. Dat houdt in ieder geval in dat voor het
totale budgettaire beslag van de belastingherziening de afgesproken f 5
miljard lastenverlichting uitgangspunt is. Uitgangspunt is ook het inkomensbeeld
en de inkomensverhoudingen die in het regeerakkoord zijn overeengekomen en
die nader zijn uitgewerkt in het voorliggende wetsvoorstel. Aanpassingen die
ten opzichte van ons voorstel een budgettair beslag vragen dienen derhalve
van een adequate dekking te zijn voorzien. Met betrekking tot de breed gedragen
wens aanvullende maatregelen te treffen ter verbetering van het inkomensbeeld
voor middeninkomens, met name alleenverdieners merken wij het volgende op.
Maatregelen binnen de overeengekomen f 5 miljard lastenverlichting zijn
denkbaar, maar leiden er wel toe dat deze een verandering teweeg brengen in
het inkomensbeeld en de inkomensverhoudingen zoals die in het regeerakkoord
zijn overeengekomen. De verbetering van de koopkracht voor middeninkomens
komt in dat geval ten laste van andere inkomens. Dat geldt ook voor wensen
die beogen ten opzichte van het wetsvoorstel de koopkracht van andere inkomensgroepen
te verbeteren. Alleen met de inzet van extra budgettaire middelen kan dat
worden voorkomen. Mede in het licht van het regeerakkoord zal het Kabinet,
rekening houdend met de wensen van de Kamer zoals die in het verslag naar
voren komen, zich beraden over eventuele aanpassingen en de inzet van extra
budgettaire middelen. Over de resultaten daarvan zullen wij de Kamer zo spoedig
mogelijk berichten.Wij zijn verheugd dat de leden van de fractie van de PvdA op een groot
aantal punten met instemming hebben kennis genomen van de voorstellen. De
leden van deze fractie kwalificeren de vervanging van de overdraagbare belastingvrije
som door een individueel toekenbare heffingskorting, het introduceren van
een arbeidskorting, het doorgaan met vergroening en het dichten van de lekken
in het huidige belastingsysteem als belangrijke voorstellen die leiden tot
het door deze fractie nagestreefde rechtvaardigere en doelmatigere belastingstelsel.
De leden van de PvdA-fractie noemen de gevolgen van de voorstellen voor deeltijders
en middeninkomens, de hoogte van de toekenning van de arbeidskorting,
de transparantie van het voorgestelde systeem inzake oudedagsvoorzieningen
en de grondslag van de vermogensrendementsheffing als de punten die nadere
motivering en/of wijziging behoeven. Verderop in deze nota wordt nader op
deze punten ingegaan. Hierbij zullen wij tevens de mogelijkheden bezien om
de positie van de middeninkomens te verbeteren.Belangrijk is ook dat de leden van de PvdA-fractie in grote lijnen de
analyse van de regering onderschrijven die aan de huidige voorstellen voor
herziening van het belastingstelsel ten grondslag ligt en dat deze leden van
mening zijn dat de voorstellen een aanzienlijke verbetering betekenen ten
opzichte van de huidige situatie.Ook de leden van de VVD-fractie hebben aangegeven de doelstellingen van
de belastingherziening te onderschrijven. Wel geven deze leden aan dat zij
liever hadden gezien dat het wetsvoorstel reeds voor het zomerreces aan de
Tweede Kamer zou zijn aangeboden. Gegeven de op onderdelen technische complexiteit
van deze belastingherziening en vooral ook niet te vergeten de kwaliteitseisen
die aan de in te dienen wetgeving worden gesteld en de advisering door de
Raad van State, was dat helaas niet haalbaar. Dat neemt overigens niet weg,
dat de tijd die thans nog beschikbaar is voor de parlementaire behandeling
van de wetsvoorstellen in het kader van deze belastingherziening voldoende
zou moeten zijn om het nieuwe belastingstelsel op 1 januari 2001 in te laten
gaan. Dit oordeel is mede gebaseerd op het feit dat de SER door de regering
twee keer in de gelegenheid is gesteld om advies uit te brengen over deze
belastingherziening en dat de belastingherziening ook al vrij concreet in
het Regeerakkoord is uitgewerkt. Ten slotte zij opgemerkt, dat de regering
invoering in 2001 ook wenselijk acht om in de tijd een spreiding tot stand
te brengen tussen de invoering van deze belastingherziening en de andere ingrijpende
veranderingsoperatie waarmee de maatschappij in deze kabinetsperiode wordt
geconfronteerd, te weten de invoering van de euro in 2002.De VVD fractie geeft voorts aan zich in de discussie over deze belastingherziening
gesteund te voelen door de uitspraken van het IMF, dat het goed is dat Nederland
het belastingsysteem herziet, lastenverlichting doorvoert en de belastingdruk
van directe naar indirecte belastingen verlegt. Ook de uitspraken van het
IMF onderschrijven het belang om de belastingherziening zo snel mogelijk in
te voeren.De leden van de VVD fractie vragen de regering om een reactie op een aantal
reacties uit de samenleving dat het nieuwe belastingstelsel een theoretische
grondslag mist en dat een visie zou ontbreken.Met betrekking tot de reacties dat de belastingherziening niet gebaseerd
zou zijn op een heldere visie merken wij op dat die visie in de Verkenning
duidelijk is verwoord, namelijk het ontwerpen van een belastingstelsel dat
ook in de toekomst een bijdrage kan leveren aan een duurzame ontwikkeling
van de economie, de werkgelegenheid en welvaart voor iedereen. Ten aanzien
van de theoretische grondslag van deze belastingherziening hebben wij in de
memorie van toelichting aangegeven, dat de keuze voor meer analytische elementen
in het huidige, als synthetisch aangemerkte stelsel is gemaakt op basis van
de afweging van voors en tegens, die in de paragrafen 6.2 en volgende van
de Verkenning nader is toegelicht. De reden voor de introductie van meer analytische
elementen in het belastingstelsel is recht te doen aan de doelstelling om
de inkomstenbelasting als draagkrachtheffing zodanig te moderniseren dat van
elke belastingplichtige – rekening houdend met de aard en omvang van
zijn inkomen en persoonlijke omstandigheden en praktische overwegingen – een bijdrage kan worden gevraagd aan de algemene middelen die, meer
nog dan onder de werking van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, is afgestemd
op zijn feitelijke draagkracht. Om die reden onderschrijven wij ook niet de
reacties, de leden van de VVD fractie vragen hiernaar, dat in het nieuwe belastingstelsel
het draagkrachtbeginsel wordt losgelaten.De leden van de VVD-fractie vragen onze aandacht voor de kritiek dat wij
in de uitwerking teveel de nadruk zouden leggen op misbruik en fraude bestrijding.
Wij zijn blij dat wij de gelegenheid hebben nogmaals uiteen te zetten wat
onze opstelling in deze is. Uiteraard is ons eerste doel regels te maken die
robuust zijn, en die daarmee ook behoorlijk bestand zijn tegen pogingen de
heffing te ontwijken, te ontduiken en te ontgaan. Ook het verlagen van de
tarieven en de druk dragen bij, zowel omdat de incentive voor oneigenlijk
gebruik naar evenredigheid zou moeten dalen met de daling van de tarieven,
als wel omdat belastingen naarmate ze meer als redelijk worden ervaren, minder
uitnodigen tot oneigenlijk gedrag.Dat is de ene kant. De andere is dat wij de ogen niet sluiten voor het
feit dat er oneigenlijk gedrag voorkomt en dat het functioneren van het stelsel
er ook bij is gebaat, dat het stelsel ook ingebouwde instrumenten heeft waarmee
pogingen tot oneigenlijk gebruik worden afgegrendeld.Dit uiteraard zonder de «gewone», «eerlijke» of
«goedwillende» belastingbetaler te hinderen.Wij hebben daarbij een evenwicht nagestreefd, en het spijt ons te moeten
merken dat hier en daar in de (vak-)publiciteit pogingen worden ondernomen
het beeld op te werpen dat wij daarbij zijn doorgeschoten of dat wij één-dimensionaal
te werk zijn gegaan.Wij zijn blij dat de leden van de CDA-fractie met het kabinet van mening
zijn dat een herziening van de inkomstenbelasting noodzakelijk is. Deze leden
hebben echter wel twijfel over de wijze waarop deze belastingherziening is
vorm gegeven en de lijnen die daarbij zijn getrokken.De leden van de CDA-fractie tekenen bezwaar aan tegen de behandeltermijn
van het wetsvoorstel. In aanvulling op hetgeen hiervoor is gezegd over het
tijdschema voor de behandeling van het wetsvoorstel, zouden wij deze leden
erop willen wijzen, dat het tijdschema gericht op invoering van het nieuwe
belastingstelsel in 2001 in overleg met de vaste commissie voor Financiën
is overeengekomen. De voorstellen zoals deze medio september aan het parlement
zijn gepresenteerd zijn, zoals de leden van de D66 fractie ook terecht opmerken,
op hoofdlijnen al lange tijd bekend.De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de voorstellen van de
regering relatief ongunstig uitpakken voor middeninkomens, alleenverdieners
(met kinderen), uitkeringsgerechtigden, mensen met een AOW-uitkering, een
aanvullend pensioen en enig vermogen, en voor ondernemers. Deze leden zeggen
het te betreuren dat de regering geen rekening heeft gehouden met deze relatief
ongunstige inkomenseffecten.Wat de middeninkomens betreft zullen wij met nadere voorstellen komen
om de positie van deze groep te verbeteren. Het kabinet verkent op dit moment
de mogelijkheden. Over de uitkomsten zal de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk
en in ieder geval ruim voor het afrondende debat worden geïnformeerd.Ten aanzien van de positie van alleenverdieners met kinderen zouden wij
de CDA-fractie er in de eerste plaats op willen wijzen dat de regering in
het kader van de begroting 2000 heeft besloten tot een algemene verhoging
van de kinderbijslag. En ook bij de voorbereiding van de voorstellen voor
verbetering van de positie van de middeninkomens in het kader van de belastingherziening
wordt nadrukkelijk gekeken naar de inkomenspositie van alleenverdieners. Wat de inkomenspositie van uitkeringsgerechtigden betreft zij erop gewezen
dat ook deze groep er in de voorstellen van de regering op vooruit gaat, zij
het relatief minder dan werknemers met een laag inkomen. Daarvoor is echter
bewust gekozen om het arbeidsaanbod extra te stimuleren.Tenslotte is specifiek gericht op de groep AOW gerechtigden met een aanvullend
pensioen en enig vermogen een voorziening getroffen in de vorm van een ouderentoeslag
in box III.De leden van de fractie van D66 concluderen, dat de grote lijnen van de
voorgestelde Wet Inkomstenbelasting 2001 na het uitkomen van de Verkenning
en het Regeerakkoord voor niemand meer een verrassing konden zijn. Ook deze
leden zijn van mening dat de huidige Wet op de inkomstenbelasting 1964 niet
meer is toegesneden op de eisen van de jaren na nu en zeggen zich te kunnen
vinden in de hoofddoelstellingen die aan de nieuwe wet ten grondslag liggen.
Uiteraard verheugt dat ons.In tegenstelling tot de fracties van PvdA, VVD, CDA en D66, geven de leden
van de fractie van GroenLinks aan twijfels te hebben bij de noodzaak van de
stelselherziening. Daarnaast staan deze leden, net als de leden van de CDA-fractie,
kritisch tegenover de gevolgde procedure en (delen van) de inhoud van het
wetsvoorstel.Voor de kritiek van de leden van de fractie van GroenLinks op de gevolgde
procedure verwijzen wij in de eerste plaats naar hetgeen wij hiervoor al hebben
opgemerkt over het tijdschema voor de behandeling van de wetsvoorstellen in
het kader van deze belastingherziening. Wij kunnen overigens geenszins de
opmerking van de fractie van GroenLinks plaatsen, dat het veel te lang stil
is geweest rond de belastingherziening. Wij hebben daar in ieder geval, ook
tijdens de voorbereiding van het wetsvoorstel op Financiën, niets van
gemerkt. Het zou welhaast ondoenlijk zijn om een compleet overzicht te geven
van alle berichtgeving en analyses in de media, de vakliteratuur en congressen
die sinds het verschijnen van de Verkenning aan deze belastingherziening zijn
gewijd. Ook de veronderstelling van deze leden, dat het maatschappelijke debat
in de kiem zou zijn gesmoord door het SER-advies uit april 1998, kunnen wij
in dit licht bezien niet plaatsen. De redenen waarom de regering streeft naar
invoering van de belastingherziening in het jaar 2001 zijn hiervoor nog eens
uiteengezet. Daarbij zij overigens aangetekend dat de belangrijkste randvoorwaarde
daarvoor is en blijft, dat dit op verantwoorde wijze kan.De leden van de fractie van GroenLinks hebben een aantal opmerkingen gemaakt
over de naam die aan het voorliggende wetsvoorstel is toegekend. Zij vergelijken
in dat verband de titel «belastingherziening 2001» met de titel
«Belastingstelsel 21e eeuw» en suggereren dat wij hiermee tot
uitdrukking hebben willen brengen dat het nieuwe belastingstelsel een aanzienlijke
kortere levensduur wordt toegedicht dan oorspronkelijk voorzien. Zoals dat
wel vaker het geval is. Wij willen de leden van de GroenLinks fractie er ook
op wijzen, dat wij in ieder geval nooit, ook niet in 1997, in de veronderstelling
hebben geleefd dat wij bezig waren met het ontwerpen van een stelsel dat een
volle eeuw houdbaar zou zijn. Bij de aanbieding van de Verkenning aan de Tweede
Kamer hebben wij gesproken over een «(..) verkenning waarin het belastingstelsel
zich aan het begin van de 21e eeuw zou moeten ontwikkelen». Wel zijn
wij er nog steeds van overtuigd, dat de voorstellen een zeer wenselijke aanpassing
van het stelsel inhouden. Gegeven de snelheid en dynamiek van de huidige ontwikkelingen
lijkt het ons echter niet verstandig om een uitspraak te doen of de nieuwe
Wet IB 2001 net zo'n lange levensduur zal hebben als de huidige Wet IB 1964. Naar aanleiding van de verwijzing door de GroenLinks fractie naar de toenmalige
minister van Financiën, Pierson en de invoering van de forfaitaire rendementsheffing,
zouden wij deze leden van harte lezing willen aanbevelen van een recent verschenen
artikel van de rechtsgeschiedkundige prof. dr. Ydema (WFR 1999/6358). Deze
auteur toont op overtuigende wijze aan dat het voorstel voor invoering van
de forfaitaire rendementsheffing in wezen past in een Paarse traditie avant
la lettre! Hij merkt daarbij op dat ons voorstel beter voldoet aan de dringende
eis der rechtvaardigheid dan de huidige cumulatie van inkomstenbelasting en
vermogensbelasting. Die conclusie trekt hij omdat hij de effecten van het
forfaitaire rendement vindt voldoen aan een citaat van J. Heemskerk: «meer
gelijkmatig, billijker en minder drukkend dan het huidige samenstel».De leden van de SP-fractie geven aan met teleurstelling te hebben kennis
genomen van het wetsvoorstel. Naar de mening van deze leden voldoet het wetsvoorstel
niet aan de eisen van de volgende eeuw, vanwege een tekort aan maatschappelijk
draagvlak, omdat de voorgestelde belastingherziening de inkomensverschillen
niet verkleint en de overheid niet meer middelen verschaft om meer te kunnen
investeren in de samenleving. Het heeft deze leden verbaasd, dat in het voorliggende
wetsvoorstel aan het maatschappelijk draagvlak geen aandacht wordt besteed.Wij zouden deze leden erop willen wijzen, dat nu juist een van de belangrijkste
doelstellingen van deze belastingherziening is, om ook in de toekomst een
stabiele stroom aan belastingopbrengsten te realiseren, waaruit de door deze
leden noodzakelijk geachte investeringen in de samenleving gefinancierd dienen
te worden. Wij hopen in de loop van de behandeling van dit wetsvoorstel ook
de leden van de SP-fractie te kunnen overtuigen dat de maatschappelijke en
internationale ontwikkelingen een herziening van ons belastingstelsel onvermijdelijk
maken en dat de richting waarin het belastingstelsel zich ontwikkelt ook mede
wordt bepaald door de dynamiek van die maatschappelijke en internationale
ontwikkelingen. Op basis van de vele discussies over de herziening van het
belastingstelsel die wij tot dusver hebben gevoerd, is onze indruk in ieder
geval dat deze analyse tamelijk breed wordt onderschreven en dat er daarom
ook voldoende maatschappelijk draagvlak aanwezig is voor het invoeren van
deze belastingherziening. In dit verband verwijzen wij ook naar het unanieme
SER-advies over de belastingherziening.De leden van de fracties van GPV en RPF staan in beginsel positief tegenover
de keuze voor een boxenstelsel waarbij het de bedoeling is, dat negatieve
inkomsten uit vermogen niet langer kunnen worden gebruikt om de belastingheffing
op het positieve arbeidsinkomen te minimaliseren. Ook het streven van de regering
om het belastingplichtigen moeilijker te maken met behulp van allerlei constructies
de belastingheffing te ontwijken, wordt door deze leden gesteund. De leden
van fracties van GPV en RPF teken daarbij overigens wel aan, dat zij er niet
van overtuigd zijn dat het voorgestelde stelsel in alle gevallen rechtvaardig
uitwerkt en plaatsen, net als de fracties van CDA, GroenLinks en SGP, kritische
kanttekeningen bij het tijdschema voor de wetgeving.Met betrekking tot de exacte invulling van de boxen en de tariefstructuur
leven bij genoemde leden een aantal vragen. Verderop in deze nota worden deze
vragen van een antwoord voorzien. Wij hopen en verwachten deze leden er van
te kunnen overtuigen dat het nieuwe belastingstelsel dat wordt voorgesteld
in ieder geval over het geheel rechtvaardiger uitwerkt dan het huidige stelsel,
al hebben wij er begrip voor, dat deze leden op een aantal terreinen, gegeven
hun levensovertuiging, een andere afweging maken dan wij. De leden van de SGP-fractie geven aan met gemengde gevoelens te hebben
kennis genomen van het voorliggende wetsvoorstel, omdat naar het oordeel van
deze leden enkele funderende beginselen die ten grondslag liggen aan het huidige
stelsel ontbreken. Deze leden missen een duidelijk leidend beginsel en zeggen
dat het erop lijkt, dat het de regering primair te doen is een stabiele belastingopbrengst
veilig te stellen en dat de in het wetsvoorstel neergelegde fiscale en niet-fiscale
doelstellingen hieraan duidelijk ondergeschikt zijn. De leden van de SGP-fractie
stemmen echter wel in met een aantal van de doelstellingen die in het voorliggende
wetsvoorstel naar voren worden gebracht. Zij noemen in dat verband de nagestreefde
evenwichtige en rechtvaardige verdeling van de belasting- en premiedruk en
de vergroening.Wij zijn uiteraard blij met de instemming van deze leden met een aantal
belangrijke doelstellingen van deze belastingherziening. Wij menen dat bij
de vormgeving van het stelsel stabiele opbrengsten, een redelijke verdeling
van de druk en de economische gevolgen leidende uitgangspunten moeten zijn.
Waar daarbij spanning zou optreden met een fiscaal theoretische fundering,
dan prevaleren deze doelstellingen.De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de regering de financiële
deugdelijkheid van het wetsvoorstel ook door het CPB of een andere instantie
heeft laten doorrekenen. Zo ja, wat zijn hier de uitkomsten van?De regering heeft de budgettaire en economische gevolgen van de belastingherziening
door het CPB laten doorrekenen. Deze berekeningen zijn onlangs gepubliceerd
in werkdocument nr. 115 van het CPB. Het CPB concludeert net als de regering
dat de stelselherziening zoals geschetst in het wetsvoorstel een budgettair
beslag heeft van 5 miljard. Dat werkdocument is als bijlage bij deze nota
gevoegd.1De leden van de PvdA-fractie en de VVD-fractie vragen een overzicht van
de regelingen waarbij nadere regels moeten worden uitgewerkt, die nu niet
in het wetsvoorstel staan. Zowel in het wetsvoorstel voor de Wet inkomstenbelasting
2001 als in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 staan een groot aantal delegatiebepalingen.
Bij het wetsvoorstel voor de Wet inkomstenbelasting 2001 zijn enkele bepalingen
die onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 waren opgenomen
in de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 1990, nu opgenomen in het wetsvoorstel
voor de Wet inkomstenbelasting 2001. Het betreft bepalingen die zodanig zijn
uitgekristalliseerd dat zij zonder bezwaar kunnen worden opgenomen in de wet.In het wetsvoorstel wordt in de volgende artikelen verwezen naar bij Algemene
maatregel van bestuur te stellen regels:• artikel 2.2.3 (keuzerecht voor buitenlandse belastingplichtigen);• artikel 3.2.2.2 (vrijstelling voor bosbedrijf);• artikel 3.3.4 (pensioenen in grensoverschrijdende situaties);• artikel 3.7.5 (in aanmerking te nemen premies voor lijfrenten);• artikel 4.7.2.7 (verkrijgingsprijs bij het ontstaan van de binnenlandse
belastingplicht);• artikel 5.2.1 (vrijstelling bos- en natuurterreinen en landgoederen);• artikel 5.2.5 (vrijstelling groen beleggen);• artikel 5.3.3 (waardering genotsrechten);• artikel 5.3.4 (waardering: aanvullende regels);• artikel 6.6.1 (weekenduitgaven voor een gehandicapt kind);• artikel 9.3 (voorlopige teruggaaf) en• artikel 10.2.2 (rechtspersonen met natuurschoonwet-landgoederen).Verder wordt in een groot aantal bepalingen verwezen naar bij ministeriële
regeling te stellen regels. Daarbij gaat het voornamelijk om voorschriften
van administratieve aard, uitwerking van (technische) details
van een regeling of voorschriften die dikwijls wijziging behoeven. Veel delegatiebepalingen
zijn ontleend aan de Wet op de inkomstenbelasting 1964 en zijn nu uitgewerkt
in het Uitvoeringsbesluit inkomstenbelasting 1964 en de Uitvoeringsregeling
inkomstenbelasting 1990.De leden van de CDA-fractie constateren dat de voorstellen van de regering
relatief ongunstig uitpakken voor: middeninkomens, alleenverdieners (met kinderen),
uitkeringsgerechtigden, AOW-ers met een pensioen en wat vermogen en ondernemers.
Het CDA betreurt het dat de regering bij dit wetsvoorstel geen rekening heeft
gehouden met de relatief ongunstige inkomenseffecten die reeds bij de parlementaire
behandeling van het regeerakoord en de regeringsverklaring duidelijk waren.
De leden van de CDA-fractie denken voorlopig aan een verbetering van de inkomenspositie
van de middeninkomens, alleenverdieners en ouderen. Dit kan door aanpassingen
van schijflengtes en de hoogte van de tarieven. Hun definitieve voorstellen
hangen af van de verdere gedachtewisseling met het kabinet. De leden van de
fracties van GPV en RPF herinneren de regering aan haar toezegging om met
name voor de middeninkomens aanvullende maatregelen te nemen.Ook de regering wil de inkomenseffecten voor de middeninkomens, met name
de alleenverdieners, verbeteren. Momenteel is de regering bezig met het uitwerken
hiervan.Ten aanzien van de relatieve kleine inkomenseffecten van uitkeringsgerechtigden
wijst de regering erop dat een van de belangrijkste doelstellingen van de
belastingherziening het bevorderen van de arbeidsparticipatie is. Dit geldt
met name voor uitkeringsgerechtigden. Door werken meer lonend te maken verbetert
de zogenoemde replacement rate en wordt het voor uitkeringsgerechtigden aantrekkelijker
om een baan te accepteren.De leden van de CDA-fractie hebben grote twijfels over de hoogte van de
arbeidskorting, die maar liefst 8 tot 9 miljard zou kosten. De hoogte van
de arbeidskorting leidt volgens de leden tot een vergroting van de verschillen
tussen werkenden en niet-werkenden, waaronder gepensioneerden. Dat leidt weer
tot verschraling van de kwaliteit van de samenleving. Een deel van het budget
zou daarom anders ingezet moeten worden. De arbeidskorting zou bovendien van
toepassing moeten zijn vanaf de eerst-verdiende gulden, dus ook ten behoeve
van kleine deeltijdbanen.De stelling van de leden van de CDA-fractie dat een arbeidskorting leidt
tot een groter financieel verschil tussen werken en niet-werken is juist.
Sterker nog, dit is de bedoeling van de arbeidskorting. De regering is van
mening dat momenteel het verschil tussen een netto uitkering en het netto
loon van een laag betaalde baan te klein is. Dit betekent dat het in bepaalde
situaties onvoldoende lonend kan zijn om een betaalde baan te accepteren vanuit
een uitkeringsituatie. Het aanbod van arbeid aan de onderkant van de arbeidsmarkt
wordt hierdoor geremd. Door de invoering van de arbeidskorting wordt werken
lonender. De in de economische literatuur breed ondersteunde verwachting is
dat dit het arbeidsaanbod stimuleert, de werkgelegenheid vergroot, en de werkloosheid
verkleint. Volgens de regering is dat geen verschraling van de kwaliteit van
de samenleving, integendeel.Deze leden stellen verder voor om de arbeidskorting te laten gelden vanaf
de eerst-verdiende gulden. Het moge duidelijk zijn dat deze keuze op zichzelf
leidt tot een groter budgettair beslag, en daarmee moeilijk te verenigen is
met de wens om minder middelen in te zetten voor de arbeidskorting. De leden van de CDA-fractie vinden dat de aftrek van de werkelijke beroepskosten
gehandhaafd dient te worden. Reeds hier willen wij erop wijzen dat het voorstel
van het kabinet om, alles afwegende, deze mogelijkheid voor belastingplichtigen
in dienstbetrekking inderdaad te beëindigen, mede op afspraken berust
zoals deze zijn neergelegd in het thans geldende regeerakkoord. Met name in
paragraaf 4.2.1 Arbeidskosten zal op dit onderdeel
van de belastingherziening nader worden ingegaan.De CDA-fractieleden vragen om een reactie over de behandeling van de hypotheekrenteaftrek
en bepleiten de daling van het huurwaardeforfait. De reactie wordt gegeven
in § 4.3.1. Algemeen (§ 4.3. Eigen woning).De leden van de CDA-fractie vragen met betrekking tot de forfaitaire rendementsheffing
om een reactie over het bevorderen van de spaarzin en het meer rekening houden
met de draagkracht. Deze reactie wordt gegeven in §
6.1. Inleiding (Inkomen uit sparen en beleggen).De leden van de CDA-fractie bepleiten overname van het voorstel van de
Sociaal-Economische Raad ten aanzien van de oudedagsvoorziening. Hierop wordt
een reactie gegeven in § 7.2 Advies Sociaal-Economische
Raad.De vragen van de CDA-fractie over de eerbiedigende werking met betrekking
tot aangegane langdurige verlichtingen zullen we bespreken in de Nota naar
aanleiding van het verslag bij de Invoeringswet.De leden van de CDA-fractie pleiten voor een verbetering van de positie
van de vrijwilligers en noemen enkele mogelijkheden. Wij wijzen erop dat de
positie van vrijwilligers de laatste jaren regelmatig op de politieke agenda
heeft gestaan en dat binnen het verantwoorde daar ook maatregelen uit zijn
voortgevloeid. In het onderhavige kader zien wij geen mogelijkheden tot het
treffen van nadere maatregelen. Verhoging van vergoedingen is een zaak die
primair de organisaties zelf aangaat. Zolang het gaat om echte kostenvergoedingen
zijn er geen belemmeringen op het terrein van de belasting- en premieheffing
of de bijstand. Een zogenoemde «activiteiten»-aftrek lijkt ons
nog los van moeilijke controle-aspecten direct in strijd te komen met de plicht
tot gelijke behandeling van belastingplichtigen. In antwoord op de kritiek
van deze ledenmerken wij op dat wij de afgelopen jaren verschillende maatregelen
hebben getroffen om het fiscale klimaat voor verenigingen en non-profitorganisaties
te verbeteren.De vragen en opmerkingen van de verschillende fracties over de voorgestelde
delegatiebepaling bespreken we hierna in paragraaf 1.2.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom voor de parlementaire
behandeling van de huidige belastingherziening zoveel minder tijd beschikbaar
is als destijds voor de Oort-wetgeving. Aan de Oort-wetgeving lag een rapport
ten grondslag dat is gevolgd door een afzonderlijk regeringsstandpunt. In
dit geval zijn er tal van aanlopen naar de Verkenning geweest (zie de bijlagen
bij de Verkenning) en vervolgens de omvangrijke Verkenning zelf die in veel
opzichten al aanzetten tot het wetgevingsproces bevat. Vervolgens is in het
regeerakkoord een vrij gedetailleerde opzet opgenomen van de voorgestelde
belastingherziening. Uit het omvangrijke verslag van de zijde van de Kamer
leiden wij af dat het krappe tijdschema een intensieve behandeling van de
voorstellen niet in de weg staat. Dat geeft ons het vertrouwen dat wij niettegenstaande
de omvang van dit project te maken hebben met een proces dat verantwoord verloopt. De vragen van de leden van de fracties van GPV en RPF over de exacte invulling
van de boxen en de tariefstructuur zullen we bespreken bij de desbetreffende
onderdelen van het verslag. Daarbij zullen we ook aandacht besteden aan de
rechtvaardige uitwerking van het voorgestelde stelsel.De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat belastingplichtigen die
in bijzondere situaties verkeren als gevolg van de voorgestelde maatregelen
met onverwachte, onbedoelde en onredelijke effecten kunnen worden geconfronteerd.
Wij komen daarop later in deze nota terug aan de hand van de door deze leden
ter sprake gebrachte punten.1.2. De belastingherziening 2001De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering de grenseffecten en
mogelijke ontduiking beoordeeld bij een verhoging van de indirecte belastingen.
Waarom is gekozen voor 10 miljard grondslagverbredende maatregelen en 8 miljard
aan indirecte belastingmaatregelen? Wat zijn de gevolgen van een andere verhouding,
bijvoorbeeld 12 miljard grondslagverbredende maatregelen en 4 miljard aan
indirecte belastingmaatregelen, of 7 miljard aan grondslagverbredende maatregelen
en 11 miljard aan grondslagverbredende maatregelen. Kan het kabinet nauwkeurig
aangeven welke effecten deze verhoudingen hebben voor werk, inkomen en internationale
concurrentiepositie? Pleit het kabinet met het blok op bladzijde 21 van de
Memorie van Toelichting voor gerichte lastenverlichting, of houdt hij toch
vast aan de algemene lastenverlichting van het kabinet?Het kabinet verwacht dat bij de voorgestelde verhogingen van de indirecte
belastingen de grenseffecten en mogelijke ontduiking beperkt zullen blijven.
In zijn algemeenheid kan worden opgemerkt dat de stelselherziening resulteert
in een robuuste belastingopbrengst. Ten aanzien van de omzetbelasting geldt
dat het voorgestelde BTW-tarief van 19% internationaal niet uit de toon valt.
Ook dan zal het BTW-tarief van België bijvoorbeeld met 21% nog steeds
hoger zijn.Voorts stellen de leden van de CDA-fractie vragen over de gekozen verhouding
tussen de grondslagverbredende maatregelen en indirecte belastingmaatregelen.
Een van de uitgangspunten bij de stelselherziening is dat de verhoging van
de indirecte belastingen en de verbreding van de grondslag de mogelijkheid
biedt om de lastendruk op arbeid te verminderen en de marginale tarieven te
verlagen. De afzonderlijke maatregelen zijn daarbij steeds op hun eigen merites
beoordeeld. Deze gang van zaken heeft uiteindelijk geresulteerd in een samenhangend
pakket van maatregelen zoals dat is beschreven in het wetsvoorstel. De effecten
die dit pakket heeft op werk, inkomen, en internationale concurrentiepositie
zijn uitvoerig beschreven in de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel
en elders in deze nota. Daarnaast verwijzen wij naar CPB-werkdocument no.
115 dat als bijlage bij deze nota is gevoegd. Het is volgens het kabinet weinig
zinvol om te speculeren over de effecten zoals die zouden zijn geweest indien
het resulterende pakket een andere budgettaire verhouding zou hebben gehad
tussen grondslagverbredende maatregelen enerzijds en indirecte belastingmaatregelen
anderzijds. Hiervoor is het nodig dat expliciet wordt gemaakt hoe, dat wil
zeggen met welke concrete maatregelen, deze andere verhouding wordt bereikt.
Zonder die nadere explicitering is het niet mogelijk om uitspraken te doen
over mogelijke effecten.In het door het CDA gememoreerde blok op bladzijde 21 van de Memorie van
Toelichting wordt uiteengezet dat de stelselherziening nieuwe instrumenten
biedt om gericht inkomenbeleid te voeren. De lastenverlichting die ook in
het verleden is doorgevoerd is feitelijk altijd in meer of mindere mate gericht
op een bepaalde groep. De voor 2000 voorgestelde verhoging van het arbeidskostenforfait
is bij voorbeeld specifiek gericht op werkenden. Het nieuwe belastingstelsel
biedt voor een dergelijk beleid nieuwe instrumenten.De leden van de CDA-fractie vinden het mooi dat de stelselherziening 65 000
banen oplevert, maar vragen zich af of er wel mensen zijn om die banen te
kunnen vullen.De lastenverlichting die wordt ingezet bij de stelselherziening draagt
juist in belangrijke mate bij aan de bevordering van het aanbod van arbeid.
Het kabinet is ervan overtuigd dat er nog steeds sprake is van een omvangrijk
onbenut arbeidsaanbod. Zo geven ramingen van het Centraal Planbureau aan dat
er in 2000 nog steeds 725 duizend personen zijn met een werkloosheids- of
bijstandsuitkering. Ook de participatiegraad van de leeftijdsgroep 55 tot
64 jaar is in internationaal perspectief nog steeds beduidend onder het gemiddelde.
Het beleid van het kabinet is erop gericht deze onbenutte arbeidsreserve te
activeren. Met name door de introductie van de arbeidskorting wordt het bijvoorbeeld
voor mensen in een uitkeringssituatie aantrekkelijker om werk te gaan zoeken.De leden van de CDA-fractie merken op dat overeenstemming bij regeerakkoord
over hoofdpunten niet als een rechtvaardiging naar voren kan worden gebracht
voor een korte behandelingstermijn. Wij begrijpen deze opmerking maar wijzen
erop dat het uitgewerkte karakter van het regeerakkoord op het punt van belastingherziening
zeker bevorderlijk is voor een voorspoedig verlopend wetgevend proces. Dat
geldt uiteraard ook voor de parlementaire debatten die er zijn geweest over
de belastingherziening. In de eerste plaats naar aanleiding van de Verkenning
maar ook die in het kader van de recente belastingplannen en over het regeerakkoord.
Voor de beoordeling van de behandelingstermijn spelen ook andere factoren
mee. Hiervoor gaven wij al enkele overwegingen die daarbij spelen.De aan het woord zijnde leden vragen of wij kunnen aangeven hoe het tijdschema
van het ontstaan en de behandeling in het parlement is geweest van vorige
majeure belastingherzieningen. Wij geven hierna enkele feiten met betrekking
tot de duur van de parlementaire behandeling van de herzieningen die in 1965,
1973 en 1990 zijn ingegaan. Wij wijzen erop dat een vergelijking met het huidige
traject weinig inhoudelijk inzicht verschaft door de eigensoortigheid van
de afzonderlijke herzieningen vooral de verschillende voortrajecten. Om een
voorbeeld te noemen: de in 1958 ingediende algemene herziening die tot de
huidige Wet op de inkomstenbelasting 1964 heeft geleid, is in zekere zin opgestart
met een in 1948 ingestelde commissie. Na de indiening in 1958 zijn er weer
verschillende tussenstappen in het wetgevend proces geweest. Algemene herziening 1965:  indiening/aanvaarding Tweede Kamer 67 maanden indiening/aanvaarding
Eerste Kamer 5,5 maandenTariefstructuur
c.a. 1973:  indiening/aanvaarding
Tweede Kamer 3,5 maanden indiening/aanvaarding
Eerste Kamer 1,5 maanden Oort-wetgeving
1990:  indiening/aanvaarding Tweede
Kamer 7,5 maanden indiening/aanvaarding
Eerste Kamer 3 maandenNaar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie of het kabinet
kan aangeven wanneer de Tweede Kamer het pakket vergroeningsmaatregelen
kan verwachten merken wij het volgende op. In Bijlage 13 bij de Miljoenennota
is beschreven wat de stappen zijn die de regering op het traject van vergroening
van het fiscale stelsel wil zetten in de jaren 2000 en 2001. De maatregelen
voor het jaar 2000, zijn opgenomen in het Belastingplan 2000. Het betreft
de tweede tranche van de verhoging van de energiebelastingen, de invoering
van een belasting op leidingwater, waarbij water weer onder het lage BTW-tarief
wordt gebracht, de eerste stap in de verhoging van de belasting op het storten
van brandbaar afval, de eerste stap in het gelijktrekken van het tarief in
de grondwaterbelasting voor zelfonttrekkers, de maatregelen in de sfeer van
de motorrijtuigenbelasting en de belasting op personenauto's en motorrijwielen
in het kader van de optimale brandstofmix en het brengen van bestrijdingsmiddelen
en meststoffen onder het algemene BTW-tarief. In het Belastingplan 2001 zullen –
zo is de opzet – de overige maatregelen worden opgenomen. Het gaat hierbij
om de derde tranche van de verhoging van de energiebelastingen, de tweede
stap in de verhoging van de belasting op het storten van brandbaar afval,
de tweede stap in het gelijktrekken van het tarief in de grondwaterbelasting
voor zelfonttrekkers, de invoering van een belasting op het inzamelen van
huishoudelijk afval en van een belasting op oppervlaktedelfstoffen.Overigens zijn in tabel 13.4.1. van genoemde bijlage 13 de desbetreffende
maatregelen opgenomen, inclusief het budgettaire beeld.De leden van de fractie van D66 vragen het kabinet om een reactie op de
suggestie van de Federatie van Belastingadviseurs die concluderen dat voor
de werkgelegenheid de 5 miljard lastenverlichting beter rechtstreeks aan werkgevers
gegeven zou kunnen worden.Het zal de leden van de D66 fractie niet verbazen, dat wij deze suggestie
van de Federatie geen goed idee vinden. In de eerste plaats gaat deze suggestie
uit van de veronderstelling dat een impuls geven aan de werkgelegenheid de
enige doelstelling van de belastingherziening zou zijn, terwijl wij met deze
belastingherziening meer doelstellingen nastreven. Maar bovendien is het ook
hoogst twijfelachtig of een minder gerichte inzet van de lastenverlichting
op verlaging van de lastendruk op arbeid wel tot vergelijkbare werkgelegenheidseffecten
leidt, omdat er langs deze weg in beginsel geen incentive in zit voor werkgevers
om (meer) gebruik te maken van de productiefactor arbeid in plaats van te
investeren in kapitaal.De leden van de fractie van GroenLinks refereren aan de opmerking aan
het begin van de memorie van toelichting, dat de nadruk bij deze belastingherziening
moet liggen bij de loon- en inkomstenbelasting en premieheffing volksverzekeringen
en vragen of het Kabinet de vergroening goeddeels als voltooid beschouwd.
Ook vragen deze leden de regering nog eens aan te geven wat de doorslaggevende
elementen zijn geweest bij het ter hand nemen van een nieuwe Wet op de Inkomstenbelasting
en daarbij een verbinding te leggen tussen de lastenverschuiving en de vergroening
van de belastingheffing.De nadruk die in deze belastingherziening wordt gelegd bij de loon- en
inkomstenbelasting en de premieheffing volksverzekeringen vloeit voort uit
de bevindingen in de Verkenning, dat vooral de lastendruk op arbeid een probleem
vormt. Deze leidt, zoals in de memorie van toelichting al is aangegeven, tot
een groot verschil tussen de loonkosten voor werkgevers en het bijbehorende
netto besteedbaar inkomen van de werknemer. De werking van de arbeidsmarkt
wordt hierdoor belemmerd. Mede met het oog op de toenemende vergrijzing van
de bevolking en de mondialisering van de economie, acht de regering het van
groot belang dat deze belemmeringen worden weggenomen. Een ander belangrijk
knelpunt dat bij de verkenning van het huidige belastingstelsel naar voren
kwam is dat vermogensinkomsten niet adequaat in de heffing kunnen worden betrokken. Deze elementen hebben voor de regering zwaar gewogen bij
de beslissing om een nieuwe Wet op de inkomstenbelasting op te stellen. Gegeven
de noodzaak de hoge lastendruk op arbeid te verlichten, is in de Verkenning
gekeken naar de mogelijkheid en wenselijkheid de lastendruk te verschuiven
van directe naar indirecte belastingen. De belangrijkste conclusie van deze
verkenning was, dat een dergelijke verschuiving niet alleen bijdraagt aan
de beoogde verlichting van de lastendruk op arbeid, maar tevens het belastingstelsel
als geheel robuuster zou maken. Tevens is in de Verkenning, in het licht van
de gesignaleerde knelpunten van het huidige stelsel, gekeken naar de mogelijkheden
en wenselijkheid van een verhoging van de milieubelastingen. Geconcludeerd
is dat ook een verhoging van deze belastingen leidt tot een versterking van
de robuustheid van het belastingstelsel en tegelijkertijd ook vruchten afwerpt
op milieugebied. De resultaten van de Verkenning zijn vervolgens vertaald
in een win-win-situatie waarbij de gewenste lagere lastendruk op arbeid voor
een belangrijk deel wordt gefinancierd uit een verschuiving van de directe
naar de indirecte belastingen en verhoging van de milieubelastingen, het belastingstelsel
als geheel robuuster wordt en tevens bijdraagt aan verbetering van het milieu.
De oplossing van het andere belangrijke knelpunt dat vermogensinkomsten in
het huidige stelsel niet adequaat in de heffing worden betrokken vindt plaats
via de invoering van de vermogensrendementsheffing.In reactie op de vraag van de leden van de GroenLinks fractie of met de
voorstellen in het kader van deze belastingherziening de regering de vergroening
van het belastingstelsel als voltooid beschouwd, zouden wij de leden van de
GroenLinks fractie in de eerste plaats willen wijzen op het feit dat uit internationale
vergelijking blijkt, dat Nederland bij de vergroening van het belastingstelsel
duidelijk een koppositie inneemt. En ook in Europees verband spant de Nederlandse
regering zich in voor groenere belastingen. De mogelijkheden voor een verdere
vergroening van het Nederlandse belastingstelsel zijn mede afhankelijk van
de vorderingen die op dat terrein in Europa worden geboekt.De leden van de GroenLinks fractie merken op dat het met de gesignaleerde
belemmering van de werking van de arbeidsmarkt, gelet op de huidige krapte,
nogal meevalt. Men kan immers niet volhouden dat de algehele belasting- en
premiedruk momenteel te hoog is. Wel zijn specifieke knelpunten zichtbaar
die evenwel niet nopen tot algehele tariefsverlaging. De knelpunten die de
gang naar de arbeidsmarkt verhinderen, liggen – behoudens de armoedeval –
op een ander vlak. De leden van de fractie zijn van mening dat van hoge loonkosten
in Nederland geen sprake meer is. De mondialisering van de economie heeft
ook betekenis, maar welke dat is wordt niet vermeld. De leden van GroenLinks
hechten aan een nadere onderbouwing want juist het mondialiseringsthema wordt
veel gebruikt maar is weinig kritisch doordacht.De Nederlandse arbeidsmarktsituatie laat momenteel een toenemende krapte
aan de arbeidsaanbodzijde zien. Het aantal openstaande vacatures is gestegen
tot een recordniveau. Tegelijkertijd is er sprake van een forse onbenutte
arbeidsreserve. Het aantal mensen met een werkloosheidsuitkering is nog steeds
fors. De netto arbeidsparticipatie van vrouwen en oudere werknemers ligt,
ook vanuit een internationaal perspectief, laag. Deze paradoxale situatie
is een van de belangrijkste uitdagingen van het arbeidsmarktbeleid.De regering is van mening dat de voorgestelde stelselherziening eraan
zal bijdragen een deel van deze problematiek op te lossen. De geconstateerde
fricties op de arbeidsmarkt zijn ten dele het gevolg van het feit dat werk
vanuit de uitkeringssituatie niet lonend genoeg is. De hoge marginale tarieven
vormen een belemmering voor de opwaarste mobiliteit op de arbeidsmarkt.
Om deze knelpunten te ondervangen wordt in het nieuwe stelsel een arbeidskorting
geïntroduceerd en worden de marginale tarieven over vrijwel de hele linie
verlaagd. Daarnaast wordt de overdraagbare belastingvrije som omgezet in een
heffingskorting. Dit zijn forse ingrepen in de structuur van het stelsel.Voorwaarde daarbij is dat de herziening resulteert in een evenwichtig
inkomensbeeld. Concreet betekent dit bijvoorbeeld dat de vergroting van het
verschil tussen laag betaalde banen en een netto uitkering niet ten koste
van de koopkracht van uitkeringsgerechtigden mag gaan. Ook deze laatste groep
profiteert nu van de voorgestelde stelselherziening. Het uitgangspunt van
een verbeterde arbeidsmarktwerking én een evenwichtig inkomensbeeld
zijn alleen door een netto lastenverlichting met elkaar te verenigen. Hetzelfde
geldt indien rekening wordt gehouden met de beoogde vergroening en verbreding
van het stelsel. Daarnaast is de regering van mening dat door de lastenverlichting
de lastendruk op arbeid wordt verminderd en bijdraagt aan een beheerste loon(kosten)
ontwikkeling. Dit maakt de productiefactor arbeid relatief aantrekkelijker
hetgeen de werkgelegenheid te goede komt. De ervaringen in de afgelopen jaren
ondersteunen deze veronderstelling. Gegeven de mondialisering van de economie
heeft juist de gematigde loonkostenontwikkeling in Nederland ertoe bijgedragen
dat de werkgelegenheid hier sneller is toegenomen dan in de ons omringende
landen.De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar een reactie op de vraag
of de vermogensrendementsheffing de grondslag biedt om vermogensinkomsten
adequaat in de heffing te betrekken. Deze reactie wordt besproken in § 6.1. Inleiding (Inkomen uit sparen en beleggen).De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de conclusies van de
gedragscode groep onder leiding van staatssecretaris Primarolo van het Verenigd
Koninkrijk en naar de beleidsreactie daarop van Nederland. De gedragscode
groep heeft – met een Nederlands voorbehoud – een rapport afgerond
dat wordt gestuurd naar de Ecofin Raad. Het is de bedoeling dit rapport op
29 november in de Ecofin te bespreken.Verder vragen de leden van de fractie van GroenLinks in hoeverre de conclusies
van de gedragscode groep invloed hebben op het vraagstuk van fiscale coördinatie.
In dat kader vragen deze leden of het kabinet de mening deelt dat lastenverschuiving
van arbeid naar kapitaal bereikt moet worden via fiscale coördinatie
en wat het standpunt van het kabinet is over het veto-recht bij besluitvorming
over Europese belastingdossiers. Het kabinet is van mening dat bij belastingen
het subsidiariteitsbeginsel het uitgangspunt is. Het subsidiariteitsbeginsel
verschaft individuele lidstaten aanpassingsvermogen, biedt ruimte voor beleidsvernieuwing,
stimuleert het zoeken naar effectieve en efficiënte vormen van beleid
en sluit aan bij de huidige democratische instituties. Bij volledige fiscale
beleidsautonomie bestaan er niettemin in een aantal gevallen duidelijke minpunten.Genoemd
kunnen worden:– bij belastingheffing met het oog op gedragsregulering bij grensoverschrijdende
dan wel nationale (milieu)problemen;– er systeemverschillen bestaan die het functioneren van de interne
markt belemmeren;– er sprake is van steun of gedifferentieerde behandeling van binnen-
of buitenlandse ondernemingen;– er sprake is van belastingontwijking en -ontduiking door mobiele
grondslagen.In dat kader kunnen Europese initiatieven behulpzaam zijn bij de verschuiving
van de lasten van arbeid naar kapitaal. Een dergelijke gewenste verschuiving
was een van de redenen achter de totstandkoming van het belastingpakket tijdens
de Ecofin van 1 december 1997. Voor hetstandpunt van het kabinet
over het veto-recht bij Europese belastingdossiers kan verwezen worden naar
de regeringsnotitie die zal worden voorbereid ten behoeve van de komende Intergouvernementele
Conferentie. In die notitie zal onder meer worden ingegaan op de besluitvorming
op het gebied van de Europese belastingdossiers.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar een overzicht van de
(effectieve) belastingdruk op (privé-)vermogensinkomsten in Europese
landen en de V.S. Een dergelijk overzicht zou volgens deze leden wellicht
enig licht kunnen scheppen in het moeilijk te doorgronden concept van de kapitaalvlucht.
Dit overzicht is opgenomen in paragraaf 6.3.4.Veel leden hebben vragen over de voorgestelde bepaling voor tijdelijke
aanvullende delegatie (artikel 10.2.1). Ook verschillende maatschappelijke
organisaties hebben hierover opmerkingen gemaakt. Deze bepaling voorziet in
de mogelijkheid in de eerste twee jaren na de inwerkingtreding van de Wet
inkomstenbelasting 2001 voor de goede uitvoering van die wet bij ministeriële
regeling nadere, zo nodig van die wet afwijkende, regels te stellen.Vooropgesteld wordt dat de voorgestelde bepaling niet is ingegeven door
de vrees dat het voorliggende wetsvoorstel niet voldoende doordacht is, zoals
de leden van de VVD-fractie suggereren. Evenmin hangt de voorgestelde bepaling
samen met de snelheid waarmee de invoering van het voorliggende wetsvoorstel
is voorzien, zoals de leden van de fracties van GPV en RPF lijken te veronderstellen.
Het voorgestelde tijdschema staat naar onze overtuiging een fundamentele behandeling
van het wetsvoorstel niet in de weg, hetgeen ook blijkt uit het verslag van
de vaste commissie.De voorgestelde delegatiebepaling is ingegeven door de omstandigheid dat
de belastingherziening 2001 een omvangrijke wetgevingsoperatie is met aanzienlijke
implicaties voor de uitvoering, onder meer op het vlak van de automatisering.
Het opnemen van een delegatiebepaling is bij omvangrijke belastingwetgeving
gebruikelijk. Ongeacht het tijdschema voor de behandeling van het wetsvoorstel,
kan later worden gestuit op onduidelijkheden die pas bij de toepassing van
de bepalingen in concrete situaties naar voren komen. De voorgestelde tijdelijke
delegatie heeft het oog op dergelijke praktische onduidelijkheden, waarbij
spoedige aanpassing gewenst is om een goede werking van deze wet in de praktijk
te verzekeren. In antwoord op de desbetreffende vraag van de SGP-fractie merken
we op dat de voorgestelde delegatiebepaling zou kunnen worden gebruikt om
technische en voor belastingplichtige gunstige correcties aan te brengen.
De voorgestelde bepaling is daartoe qua formulering niet beperkt. Het gaat
wel uitdrukkelijk om een tijdelijke delegatie voor de eerste twee jaren na
de inwerkingtreding van de Wet inkomstenbelasting 2001. Het is daarbij niet
de bedoeling om de Tweede Kamer als medewetgever buiten spel te zetten, zoals
de leden van de fracties van CDA en GroenLinks lijken te vrezen. Mocht de
delegatiebepaling worden toegepast voor een punt dat niet van ondergeschikt
belang is, dan ligt het in de rede dat voorafgaand aan het uitvaardigen van
de ministeriële regeling overleg met de Tweede Kamer plaats vindt dan
wel dat de Tweede Kamer vooraf wordt geïnformeerd, zodat de Kamer de
controlerende taak tijdig kan uitoefenen.De voorgestelde delegatie is bovendien geclausuleerd in die zin dat de
ministeriële regeling moet worden gevolgd door een wetsvoorstel. Mocht
dat wetsvoorstel niet worden aanvaard door de Staten-Generaal dan zal de regeling
onmiddellijk worden ingetrokken. Dat betekent dat wij niet beogen om het primaat
van de wet aan te tasten, zo merken wij op naar aanleiding van opmerkingen
van de leden van de fractie van de PvdA. De voorgestelde delegatiebepaling
is ook niet in strijd met artikel 104 van de Grondwet, zoals de leden van
de fractie van CDA vragen. Met de algemene delegatiebepaling wordt niet beoogd, zo merken wij op
in reactie op opmerkingen van de VVD-fractie, om te komen tot terugwerkende
kracht van wetgeving. Wel maakt de voorgestelde delegatiebepaling regelgeving
met onmiddellijke werking mogelijk.De delegatiebepaling is uitdrukkelijk bedoeld om nu niet voorziene omstandigheden
op te lossen binnen het kader van de tot stand te komen wetgeving. Ons staat
ook een uitermate terughoudend gebruik van de delegatiebepaling voor ogen.De nu voorgestelde delegatiebepaling is geen noviteit. Soortgelijke bepalingen
zijn bijvoorbeeld opgenomen in de Wet van 24 december 1992 tot wijziging van
de Wet op de omzetbelasting 1968 in verband met de afschaffing van de fiscale
grenzen en in de Wet overgang belastingheffing in euro's. Hierbij kan echter
de kanttekening worden gemaakt dat het bij deze bestaande delegatiebepalingen
gaat om vrij specifieke regelingen. Bij de nu voorgestelde bepaling gaat het
daarentegen om een meer algemene delegatiebepaling met als reikwijdte de hele
inkomstenbelasting. Een meer algemene delegatiebepaling is echter ook geen
onbekend fenomeen. Zo is in in de huidige Wet op de inkomstenbelasting 1964
een algemene delegatiebepaling opgenomen met een algemene reikwijdte, die
niet in de tijd is beperkt. Het voorgestelde artikel 10.2.1 is qua formulering
echter meer geënt op de hiervoor genoemde meer recente en meer specifieke
delegatiebepalingen.Het is evenwel goed denkbaar om de voorgestelde delegatiebepaling in overeenstemming
te brengen met de bepaling van artikel 67 van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Dat wil zeggen dat ook in de tekst van de delegatiebevoegdheid wordt
omschreven dat deze is beperkt tot in het kader van de wet passende regels
ter aanvulling van in de wet geregelde onderwerpen. De delegatiebepaling zou
dan als volgt kunnen luiden: «In de eerste twee jaar na inwerkingtreding
van deze wet kunnen bij Algemene maatregel van bestuur in het kader van deze
wet passende regels worden gesteld ter aanvulling van in de wet geregelde
onderwerpen».De leden van de SGP-fractie vragen of het in verband met een zorgvuldige
invoering en een adequate en vroegtijdige voorlichting aan belastingplichtigen
niet beter is om de ingangsdatum met een jaar uit te stellen.Ook wij streven naar een verantwoorde invoering. Wij menen dat het implementatietraject
als geschat voor burgers en bedrijven en ook voor de belastingdienst voldoende
is. Wij geven de voorkeur aan invoering per 2001. Een jaar later zou de omvang
van het werk niet verminderen en alleen maar langer beslag leggen op de wetgevingscapaciteit.
Het zou tegelijk de evidente verbeteringen een jaar opschorten.1.3. Hoofdlijnen van de Wet inkomstenbelasting 20011.3.1. Naar een nieuwe inkomstenbelastingDe leden van de PvdA-fractie wijzen op de relatief positieve inkomenseffecten
van de belastingherziening voor met name de lagere inkomens. Deze leden achten
dit ook van belang, omdat juist de lagere inkomens beschermd moeten worden
tegen de negatieve effecten van de vergroening. Dat is ook daarom belangrijk,
zo vinden deze leden, om zeker te stellen dat waar individuele situaties al
snel niet gemiddeld zijn, juist de mensen met lagere inkomens er gemiddeld
zo veel op vooruit gaan dat ook zij die «niet gemiddeld» zijn
nog steeds mee profiteren van de belastingherziening. Deze noties hebben ook
bij de afwegingen die de regering heeft gemaakt een belangrijke rol gespeeld. De leden van de PvdA en CDA fracties plaatsen vraagtekens bij de timing
van de fiscale stelselherziening, gegeven het huidige gunstige economische
tij. Voorop in deze discussie dient te staan dat de stelselherziening een
structurele aanpassing betreft. Voorspelbaarheid, het verschaffen van tijdige
zekerheid en betrouwbaarheid zijn daarbij cruciaal. Het is derhalve ongewenst
om de timing van de structurele aanpassing afhankelijk te maken van het conjunctuurverloop.
Daar komt bij dat de gunstige conjuncturele situatie van nu, niets zegt over
de stand van de conjunctuur in 2001. Het verloop van de conjunctuur is met
tal van onzekerheden omgeven, waarvan voor een klein land een goed deel uit
het buitenland komt. Dit maakt het conjunctuurverloop en de verwachtingen
daaromtrent bijzonder grillig.Voorts kan via de vormgeving van de lastenverlichting ingespeeld worden
op de actuele knelpunten in de economie. In de belastingherziening wordt een
introductie van een arbeidskorting voorgesteld om de paradox tussen krappe
arbeidsmarkt en lage participatiegraad weg te nemen. De lastenverlichting
is zodoende een tweesnijdend zwaard: het stimuleert, via de introductie van
een arbeidskorting, het arbeidsaanbod, zodat het economisch draagvlak kan
worden vergroot en de verhitting tegengegaan. Tegelijkertijd neemt daarmee
de spanning op de arbeidsmarkt af waardoor de lonen zich gematigd kunnen blijven
ontwikkelen.De CDA fractie spreekt zijn zorgen uit over de loonontwikkeling in het
licht van de oplopende inflatie. De verschuiving van de directe naar de indirecte
belastingen zal tot een hogere inflatie leiden in 2001. Het CPB heeft dit
berekend op 1,2%. Deze hogere inflatie behoeft geen negatieve implicaties
te hebben voor de loonontwikkeling en daarmee werkgelegenheidsgroei. De vakbonden
gaan in de loononderhandelingen namelijk uit van de afgeleide consumentenprijsindexcijfer,
dat is het consumentenprijsindexcijfer geschoond voor de verhoging van de
indirecte belastingen.Daar kan aan worden toegevoegd, mede inspelend op de vragen van de GPV
en RPF fracties over de te verwachten werkgelegenheidseffecten, dat de gunstige
economische ontwikkeling van de Nederlandse economie gedurende de afgelopen
jaren mede is gebaseerd op een, door lastenverlichting ondersteunde, gematigde
ontwikkeling van de lonen. Dit beleid heeft een breed draagvlak onder de sociale
partners en de belastingherziening geeft hier verder handen en voeten aan.
Dit geschiedt op tweeërlei wijze. Direct via de beoogde lastenverlichting
van 5 miljard en indirect via de verschuiving van de directe naar indirecte
belastingen, oftewel de verschuiving van lasten op arbeid naar lasten op consumptie.
Dit laatste zal de arbeidskosten van ondernemingen drukken zodat de vraag
naar arbeid op een structureel hoger niveau zal komen te liggen. Het CPB heeft
berekend dat de werkgelegenheid – gemeten in personen – op lange
termijn met ca. 70 000 personen toeneemt.Resteert op dit vlak de vraag van de GPV en RPF fracties over het effect
van loonmatiging op de inkomenspositie. Het kabinet is bij het berekenen van
de inkomenseffecten, die positief uitvallen, uitgegaan van een loonneutraal
beeld.De leden van de PvdA fractie steunen de voorgestelde lastenverlichting
als een zinnige en noodzakelijke investering in de toekomst. Wel hechten zij
eraan van de regering een reactie te vernemen op van diverse zijden geopperde
bezwaren tegen een impuls van deze omvang voor de economie, gegeven de betrekkelijke
gunstige ontwikkeling van de economische groei in 1998, 1999 en naar verwachting
latere jaren. Een aantal fracties heeft vragen gesteld over de mogelijkheid dat bepaalde
onderdelen van de voorstellen in strijd zouden zijn met het beginsel van gelijke
behandeling zoals dat onder andere is verwoord in artikel 26 van het Internationaal
Verdrag inzake burgerlijke rechten en politieke rechten en artikel 14 van
het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens. Zo verwijzen
de leden van de fracties van PvdA in dit verband naar het afschaffen van bepaalde
aftrekposten en naar mogelijk daardoor optredende asymmetrische behandeling
bij voorbeeld in de sfeer van de behandeling van reiskostenvergoedingen en
reiskostenaftrek. De leden van de CDA-fractie verwijzen in dit verband naar
de afschaffing van de aftrekbaarheid van de werkelijke kosten (artikel 3.3.7).In de Wet inkomstenbelasting 2001 is de symmetriegedachte – kosten
aftrekbaar dan vergoeding onbelast, kosten niet aftrekbaar dan vergoeding
belast – die reeds onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964 was doorbroken,
verlaten. De opzet van de nieuwe wet leent zich niet langer voor onverkorte
toepassing van deze benadering die in de praktijk in het verleden tot de nodige
problemen en soms gewrongen doelredeneringen aanleiding heeft gegeven.In de nieuwe opzet is mede uitgangspunt het zoveel mogelijk beperken en
afschaffen van aftrekposten waaronder aftrekbare kosten, teneinde met de daarmee
gepaard gaande grondslagverbreding de tarieven te verlagen. Deze tariefsverlaging
komt ten goede aan iedereen hetgeen tevens geldt voor de vereenvoudiging van
de toepassing van de fiscale regelgeving die van deze, meer gestroomlijnde
opzet het gevolg is. Daar waar, op zelfstandige gronden, reden is voor een
bijzondere regeling, is daaraan tegemoet gekomen. In de sfeer van specifieke
onderwerpen als aftrekbare kosten, reiskosten, scholingsaftrek, buitengewone
lasten en giften, uitgaven voor kinderopvang etc. hebben wij steeds op basis
van de bijzondere situatie van het geval overwogen of er aanleiding was voor
een bijzondere regeling en aftrek wel toe te staan. Uiteraard hebben wij daarbij
mede in de afweging betrokken dat gelijkwaardige situaties zoveel mogelijk
op dezelfde wijze worden behandeld.Bij het onderdeel van de regeling dat betrekking heeft op reiskosten hebben
voorgaande overwegingen ertoe geleid het reiskostenforfait af te schaffen.
Achtergrond hiervan is, naast vereenvoudiging van de regeling, de wens het
fiscale stelsel aan te passen aan het regeringsbeleid op het punt van terugdringing
van het woon–werkverkeer per auto. Het oude forfait vormde hiervoor
een obstakel. Aangezien reiskosten desalniettemin voor grote groepen werkenden
een kostenpost vormen, is handhaving van een aangepast forfait in geval van
gebruik van openbaar en andere vormen van vervoer aangewezen. Dit forfait
komt voor de categorie niet openbaar vervoer gebruikers te vervallen en wordt
met een daaraan evenredig deel (circa een derde ten opzichte van de bestaande
situatie) verlaagd voor de openbaar vervoer gebruikers. In lijn met de behandeling
van kostenvergoedingen bij inkomen uit werk, wordt ook hier voorgesteld dat
reiskostenvergoedingen voor werkelijk gemaakte kosten – met een maximering
voor kosten gemaakt met de privé-auto – onbelast vergoed kunnen
worden. De voorgestelde regeling is derhalve zorgvuldig op de verschillende
relevante aspecten geanalyseerd. Het voorstel biedt thans zowel wat de verschillende
onderdelen betreft, als bezien in haar geheel en in relatie met vergelijkbare
voorstellen inzake specifieke kosten in het wetsvoorstel een afgewogen geheel.
Daarbij dient opgemerkt te worden dat een geïsoleerde, louter juridische
weging van specifieke onderdelen van de belastingherziening afbreuk doet aan
het bredere, integrale kader daarvan en de financiële, sociaal-economische
afweging die daarin een rol hebben gespeeld. Ook wijzen wij op de budgettaire
en inkomenspolitieke aspecten van de herziening. Het hoeft geen nader betoog
dat hier sprake is van compromissen tussen de fracties die het regeerakkoord
rechtstreeks hebben ondertekend. Mede in het licht van het hiervoor reeds gestelde omtrent de betekenis van het leerstuk van de symmetrische
behandeling in de context van het huidige wetsvoorstel, is er geen aanleiding
te veronderstellen dat de voorgestelde bepalingen geen recht doen aan het
gelijkheidsbeginsel.De leden van de PvdA-fractie vragen of ook op andere plaatsen sprake is
van asymmetrische behandeling. Zoals uit het voorgaande blijkt geven wij er
de voorkeur aan niet langer dit begrip te hanteren, aangezien dit in de nieuwe
wet niet langer een toetsingscriterium is. Dit laat uiteraard onverlet de
toepassing van beginselen als het gelijkheidsbeginsel. De problematiek waar
deze leden het oog op hebben kan zich in beginsel op meer plaatsen voordoen.
In dit verband zou kunnen worden gewezen op de behandeling van kosten in verband
met arbeid en kosten in verband met werkzaamheden waar ook de leden van de
CDA-fractie op wijzen. In de MvT op de Wet IB'01 hebben wij onder punt 4.2
(blz. 29–30) aangegeven waarom aftrek van werkelijk gemaakte kosten
naast het forfait in de nieuwe opzet dient te worden uitgesloten. Wanneer
daarentegen sprake is van overige werkzaamheden en niet wordt geopteerd voor
de loonbelasting, is sprake van werkzaamheden die veeleer het karakter hebben
van winst uit onderneming dan van inkomen uit dienstbetrekking. Voor deze
aktiviteiten en belastingplichtigen creëert het voorstel een nieuwe fiscale
positie met nieuwe rechten en verplichtingen. Een aantal bepalingen van het
winstregime worden daarbij van overeenkomstige toepassing verklaard. Een van
de aspecten daarbij is dat ook in de sfeer van de aftrek van kosten aansluiting
is gezocht bij het regime dat terzake geldt voor winst uit onderneming en
niet bij dat voor inkomen uit werk. Dit heeft tot gevolg dat bij de onderhavige
categorie belastingplichtigen in beginsel alle kosten voor aftrek in aanmerking
komen terwijl, op dit punt in contrast met loontrekkers, belastingvrije vergoedingen
niet mogelijk zijn.Deze leden vragen zich in dit verband af hoe een kwalitatief zo goed mogelijke
wet kan worden afgeleverd en verwijzen in dit verband naar de suggestie van
Happé opgenomen in het Weekblad voor Fiscaal Recht van 4 november 1999.
Ook de leden van de GPV en RPF-fractie doen de suggestie om de Hoge Raad op
grond van artikel 22 van de Wet op de rechterlijke organisatie op onderdelen
advies te vragen voorafgaand aan invoering van de wet mede vanuit de gedachte
een eventueel beroep op de delegatiebepaling van artikel 10.2.1 te beperken.
Aan deze suggestie zijn bezwaren verbonden. Het is de taak van regering en
parlement in onderling overleg en optredend als formele wetgever wetten tot
stand te brengen. Het volledige spectrum van relevante aspecten komt daarbij
aan de orde en kan en behoort in de overwegingen te worden betrokken. Hetzelfde
geldt voor de rol van de Raad van State die als adviesorgaan zijn inbreng
in dit proces heeft. Hiervoor is aangegeven dat er geen dwingende redenen
zijn te veronderstellen dat de voorgestelde bepalingen geen recht doen aan
het gelijkheidsbeginsel. In dit verband verwijzen wij nogmaals naar de bredere
afwegingen die aan de herziening ten grondslag liggen. Ook de Hoge Raad heeft
aangegeven dat de wetgever op dit punt ruimte heeft. Zo overwoog de Hoge Raad
in de vakatiebonnenarresten van 16 juni 1999 (BNB 1999/286 en 1999/287) dat
gelet op de rechtvaardigingsgronden (d.w.z. motieven van sociaal-economisch-politieke
aard) en de beoordelingsvrijheid die de regelgever te dezen toekomt, niet
kan worden gezegd dat de werknemers worden behandeld op een door de Grondwet
of internationale verdragen verboden wijze. Een ander belangrijk aspect dat
hierbij een rol speelt is dat vanuit juridisch oogpunt zeer zorgvuldig dient
te worden omgegaan met een mogelijke adviesaanvraag aan de Hoge Raad, nu deze
instantie tevens recht doet in juridische geschillen. Artikel 6 van het Europees
Verdrag inzake bescherming van de rechten van de mens voorziet in geschilbeslechting
door een onpartijdige rechter. In de zaak Procola (EVRM 28 september 1995,
series A vol. 326) overwoog het Europees Hof dat, waar de betrokken
adviesinstelling in eerste instantie een advies aan de desbetreffende overheid
had verstrekt, daarmee, in de voorliggende zaak, de schijn van partijdigheid
was gewekt, waardoor niet langer sprake kon zijn van onpartijdige rechtspraak.De leden van de PvdA-fractie en de fractie van GroenLinks vragen of ook
wij ons oordeel willen geven over de vraag of het nieuwe belastingstelsel
in zijn uitwerking progressiever is dan het huidige. Deze vraag kan op verschillende
wijze worden benaderd omdat bij de beoordeling van de progressiviteit van
het nieuwe stelsel in vergelijking met het huidige stelsel verschillende elementen
een rol spelen. Naast de verlaging van de (geïntegreerde) tarieven van
inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen wordt de grondslag voor deze
belastingen verbreed, wordt het zogenoemde boxen-systeem ingevoerd, worden
de milieubelastingen en de BTW verhoogd en worden de lasten per saldo met
een bedrag van 5 miljard verlicht. Indien wordt gekeken naar de gemiddelde
belastingdruk van een standaardwerknemer kan worden geconcludeerd dat de progressiviteit
is toegenomen. Zoals uit de onderstaande tabel volgt is het verschil tussen
de gemiddelde druk van een werknemer met een minimumloon enerzijds en een
werknemer met een inkomen van 3 * modaal anderzijds toegenomen.Gemiddelde belasting- en premiedruk uitgedrukt in belastbaar
inkomen  alleenstaandalleenverdiener huidigIB 2001huidigIB 2001minimumloon24,8%17,9%14,7%7,1%modaal29,4%25,3%23,6%19,1% 1,5 * modaal32,5%28,4%28,8%25,6% 2* modaal36,2%31,3%33,4%29,2%3*modaal42,1%37,2%39,8%35,9%Wij menen voorts dat het geïntegreerde beeld van de koopkrachteffecten
zoals wij dat in de memorie van toelichting hebben gegeven een goed beeld
geeft van de uitwerking van het nieuwe stelsel. De gunstige effecten voor
lage inkomens die daaruit blijken, zijn ook een indicatie dat het nieuwe belastingstelsel
in zijn totaliteit wat progressiever is dan het huidige. Het geïntegreerde
beeld laat echter ook andere bewegingen, zoals de verhoging van de lastendruk
op vermogensinkomsten zien die niet te vangen zijn onder de noemer van een
tariefstructuur die wel of niet progressiever is.De leden van de VVD vragen of wij kunnen aangeven waarom er niet is gekozen
bij de vormgeving van dit wetsvoorstel om rekening te houden met inflatie.
In de huidige vormgeving van de inkomstenbelasting is op verschillende manieren
rekening gehouden met inflatie. Wij noemen de verschillende indexeringsmechanismen
waardoor de tariefstructuur en andere regelingen worden geneutraliseerd voor
inflatie. Deze regelingen komen terug in de Wet inkomstenbelasting 2001. Daarnaast
zijn er nieuwe regelingen die ook voor inflatie worden gecorrigeerd.De leden van de VVD-fractie en de CDA-fractie vragen naar de geldingskracht
van de criteria «deelname aan het economische verkeer» en «het
voordeel moet beoogd en redelijkerwijs te verwachten zijn». Bij de bepaling
van inkomen uit werk en woning en inkomen uit aanmerkelijk belang onder het
regime van de Wet inkomstenbelasting 2001 is niet met zoveel woorden een wijziging
beoogd van deze criteria ten opzichte van het regime van de Wet op de inkomstenbelasting
1964, al zal de betekenis wellicht verder afnemen daar waar de grens tussen
belastbaarheid en onbelastbaarheid vaker aan de hand van meer objectieve criteria
valt te trekken. Bij de bepaling van het inkomen uit sparen en
beleggen geldt echter een nieuw inkomensbegrip, waarbij de relevantie van
deze criteria ontbreekt. Uitgangspunt bij het inkomen uit sparen en beleggen
is namelijk dat in beginsel alle bezittingen van een belastingplichtige, voorzover
zij niet zijn begrepen in box I of II, die in economische zin rendement kunnen
opleveren, onder de reikwijdte van het forfaitaire rendement vallen.De leden van de VVD fractie plaatsen een kritische kanttekening bij de
eenvoud van het belastingstelsel die met het voorliggende wetsvoorstel wordt
bereikt. De introductie van analytische elementen in het belastingstelsel
vinden deze leden op zich helder vorm gegeven via de introductie van de boxen
systematiek, maar deze leden verwachten toch dat er nog arbitrage mogelijkheden
blijven bestaan. Ook bij de pensioenparaplu zijn er volgens deze leden vragen
te stellen over de eenvoud en uitvoerbaarheid. De VVD fractie geeft aan dat
daar waar meer eenvoud alsnog in het wetsvoorstel zou kunnen worden gebracht,
dit sterk zou moeten worden overwogen. Ook geven deze leden aan de voorstellen
te willen beoordelen op de administratieve lasten die daaruit voortvloeien,
Zij verwijzen in dat verband onder meer op de activiteiten van de Commissie
Slechte.Ook voor de regering is bij de uitwerking van de voorstellen eenvoud een
belangrijke toetssteen geweest. Zoals de leden van de VVD fractie echter ook
al zelf aangegeven, is het een illusie dat binnen de huidige complexe (inter)nationale
context nog een echt simpele belastingwet opgesteld kan worden. Het streven
naar eenvoud en zo min mogelijk administratieve lasten blijft evenwel leidraad.
In dat licht participeert Financiën als vervolg op de aanbevelingen van
de Commissie Slechte op dit moment actief in een commissie onder leiding van
de voorzitter van MKB-Nederland om via (meer) uniformering van het loonbegrip
een vermindering van de administratieve lasten te realiseren.De leden van de CDA-fractie zien het goed als zij opmerken dat het wetsvoorstel
op een aantal punten voor belastingplichtigen bezwarende regelingen treft.
De leden van de SGP-fractie maken een overeenkomstige opmerking en noemen
daarbij het vervallen van de reserve assurantie eigen risico voor bedrijven
die zich om principiële redenen niet willen verzekeren, het vervallen
van de stakingsvrijstelling en de positie van eenverdieners met een gezin.In een grote herzieningsoperatie is het naar onze mening een zaak van
goed rentmeesterschap als ook de gelegenheid wordt benut om bepaalde regelingen
die minder belang hebben gekregen of om andere redenen een opfrisbeurt nodig
hebben, aan te passen. In het vervolg van deze nota komen wij hier uiteraard
op terug en wel bij de specifieke onderwerpen die deze leden op het oog hebben
met hun opmerking.De leden van de CDA-fractie maken enkele algemene opmerkingen over het
accent dat zij zien gelegd op bestrijding van misbruik door middel van het
kiezen voor eenvoudige regelingen. Zij zien dit als een boemerang terugkomen
door een gebrek aan maatschappelijke acceptatie. Wij merken daarover op dat
discussies over het woord misbruik gemakkelijk kunnen verzanden in semantiek.
Naar onze mening kan echter niet worden berust in bijv. de feitelijke uitholling
van de heffing over inkomsten uit vermogen die al geruime tijd kan worden
waargenomen. Ook dat is een vraag van maatschappelijke acceptatie waarbij
wij uiteraard sympathie hebben voor de belastingbetaler die niet de uiterste
grenzen van de huidige wetgeving heeft opgezocht. Overigens hebben wij geenszins
het oogmerk om wezenlijke wijzigingen in de belastingwetgeving door middel
van lagere regelgeving tot stand te brengen. De leden van de CDA-fractie achten de kritiek van de RvS dat met het voorgestelde
systeem afbreuk wordt gedaan aan het draagkrachtbeginsel fundamenteel. De
luchthartige relativering van het kabinet dat het kwantitatieve belang gering
is en dat de stap minder ingrijpend is dan de RvS voorstelt, bieden in de
ogen van de leden niet genoeg verdediging. Zij vragen een reactie.Wij geven graag een verduidelijking van onze reactie naar aanleiding van
de bedoelde opmerking van de Raad van State. De discussie over het draagkrachtbeginsel
kan vele kanten uitgaan. Hier was in geding de vraag of niet onverkort zou
moeten worden vastgehouden aan het synthetische inkomensbegrip van de inkomstenbelasting.
Het antwoord kan duidelijk zijn. Wij menen dat onverkort vasthouden aan dat
synthetische karakter nadelen heeft. Het boxensysteem geeft mogelijkheden
tot gewenste accentverschuivingen en doet dat op een transparante wijze. Naar
onze mening zullen deze accentverschuivingen de belastingbetaler zeker niet
het gevoel geven dat de draagkrachtgedachte met voeten wordt getreden. Er
worden juist verschuivingen voorgesteld die gevoelens van onvrede over bepaalde
rechtvaardigheidstekorten zullen wegnemen. Ook de leden van de GroenLinks-fractie
wijzen op het draagkrachtbeginsel. Deze leden menen dat wij in het voorgestelde
wetsvoorstel afstappen van een inkomstenbelasting waarbij het draagkrachtbeginsel
op progresieve wordt vormgegeven. Wij delen deze mening niet. Een centraal
element in ons voorstel blijft een rechtvaardige verdeling van de lastendruk.
In de eerste plaats merken wij op dat onder de huidige inkomstenbelasting
het draagkrachtbeginsel sterk aan betekenis heeft ingeboet. Zo merkt bijvoorbeeld
L.G.M. Stevens terecht op (Belastingmagazine, oktober 1999) dat «het
voor manipulatie vatbare fiscale inkomensbegrip als maatstaf van draagkracht
zijn geloofwaardigheid heeft verloren.» Het fiscale inkomensbegrip is
met name in de sfeer van inkomsten uit vermogen uitgehold door een scala aan
belastingbesparende beleggingsvormen en gekunstelde fiscale constructies.
Ook de huidige structuur, waarin aftrekposten en belastingvrije sommen belangrijke
elementen zijn, leidt in zijn praktische uitwerking tot uitkomsten die afbreuk
doen aan de draagkrachtgedachte. Dat geldt ook voor de ruimte die deze structuur
biedt voor belastingarbitrage. Ons wetsvoorstel leidt ten opzichte van de
huidige situatie tot een versterking van de draagkrachtnotie. De opzet en
(tarief)structuur van de inkomstenbelasting 2001 biedt minder ruimte voor
belastingbesparende beleggingsvormen, gekunstelde constructies en vormen van
belastingarbitrage. In box I, die circa 97% van de belastingopbrengsten van
de inkomstenbelasting 2001 omvat, neemt de progressie uitgedrukt in gemiddelde
belastingdruk tussen minimumloon en drie keer modaal toe. In dit verband verwijzen
wij ook naar gemiddelde inkomenseffecten van de voorgestelde belastingherziening
voor alleenstaanden en tweeverdieners: minimumloon 6,3% en drie keer modaal
2,7%. Box III bewerkstelligt dat belastingplichtigen die onder de huidige
inkomstenbelasting in de sfeer van inkomsten uit vermogen geen of weinig belasting
betalen belasting gaan betalen op basis van een forfaitair rendement. Ten
opzichte van de bestaande situatie wordt hier een bijdrage geleverd aan de
draagkrachtgedachte. De leden van de fractie van GroenLinks menen dat wij
in dit verband hadden moeten kiezen voor een vermogenswinstbelasting/vermogensaanwinstbelasting.
Op zich is het juist dat in de fiscale wetenschap vrij algemeen een vermogenswinstbelasting
als de theoretisch beste oplossing wordt gezien, om het draagkrachtbeginsel
te versterken. Deze optie hebben wij verkend, gewogen en te licht bevonden.
In de bijlage bij het wetsvoorstel hebben wij aangegeven dat een dergelijke
belasting slechts op papier tot deze versterking leidt en daarbij sprake is
van schijnrechtvaardigheid.De leden van de CDA-fractie merken terecht op dat de verhoging van de
BTW ook zijn invloed zal hebben op de prijzen van de overheid en semi-overheid.
Het gaat hier om een van vele indirecte effecten van de belastingherziening.
Daar passen geen algemene neutraliserende maatregelen bij, ook niet ten behoeve
van non-profit organisaties, zoals verenigingen, sportorganisaties en kerken.
Deze leden merken op dat deze organisaties vaak worden gerund door vrijwilligers
en dat de kosten moeten worden opgebracht door de leden. Zij vragen of deze
kostenverhoging niet tot een onevenredig zware druk op vrijwilligers en de
leden van de organisaties leidt. Wij denken dat de positie van deze organisaties
niet substantieel anders wordt door de belastingherziening. Blijft over de –
vaker opkomende – vraag of het vrijwilligerswerk niet een duwtje in
de rug moeten hebben? Wij menen dat in de voorliggende belastingherziening
geen voor de hand liggende maatregelen kunnen worden gevonden die aan de door
deze leden gestelde vraag tegemoet zouden kunnen komen. Los daarvan onderschrijven
wij met deze leden het belang van het vrijwilligerswerk. Voorzover de fiscaliteit
hier knelpunten oplevert, zijn wij gaarne bereid bij te dragen aan oplossingen
terzake.De vragen van de leden van PvdA-fractie en de CDA-fractie met betrekking
tot de algemene delegatiebepaling bespreken wij in paragraaf 1.2.De leden van de CDA fractie vragen naar het verschil tussen een robuust
belastingsysteem en een stabiel belastingsysteem en waarnaar de regering in
eerste instantie streeft.De regering streeft naar een robuust belastingsysteem met stabiele belastingopbrengsten.
Een belastingsysteem dat minder vatbaar is voor verschillende ontwikkelingen
draagt bij aan stabiele opbrengsten.De leden van de CDA fractie zijn van mening dat de instrumentele functie
van het belastingsysteem zo veel mogelijk beperkt dient te blijven. Deze leden
vragen hierover de zienswijze van de regering. De regering heeft deze zienswijze
nog zeer recent uiteengezet in de Miljoenennota 2000. Tijdens de Algemene
Financiële Beschouwingen is toegezegd dat wij over de instrumentele inzet
in de vorm van belastinguitgaven – mede naar aanleiding van het betreffende
Rekenkamerrapport – begin volgend jaar nog een aparte notitie naar de
Tweede Kamer zullen sturen.De leden van de CDA-fractie vragen een overzicht te geven van alle belastinguitgaven
en de bedragen die hiermee gemoeid zijn. In bijlage 4 van de Miljoenennota
2000 is in tabel 4.2.1. een overzicht opgenomen van de belastinguitgaven in
de loonbelasting, de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting met vermelding
van de bij iedere afzonderlijke belastinguitgave behorende derving aan belastingen
en premies volksverzekeringen voor het jaar 1999. Het budgettaire belang van
al deze belastinguitgaven gezamenlijk is niet gelijk aan het totaal van de
afzonderlijke regelingen. Dit is met name het gevolg van de progressieve tariefstructuur.
Hoewel er derhalve bezwaren zijn verbonden aan het totaliseren van de verschillende
posten kan, om een indicatie te geven van het belang van belastinguitgaven,
een totaaltelling worden gemaakt. Een dergelijke totaaltelling komt uit op
een totaal budgettaire belang van 16,6 miljard, waarvan circa 95% bestaat
uit loonbelasting, inkomstenbelasting en premies volksverzekeringen en 5%
uit vennootschapsbelasting.Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie hoeveel de tarieven van de
inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting zouden kunnen dalen indien
deze belastinguitgaven voor 50%, 75% en 100% zouden worden geschrapt. Met
een budgettaire inzet van 16,6 miljard zouden in theorie de tarieven van de
inkomstenbelasting (in iedere schijf) met bijna 5%-punt en van de vennootschapsbelasting
met bijna 1%-punt kunnen worden verlaagd. Bij een gedeeltelijke inzet van
dit bedrag is de tariefdaling evenredig kleiner. De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze het belastingstelsel
in de verschillende EU-landen en OESO-landen wordt ingezet om niet-fiscale
doelen te verwezenlijken. Het zou te ver voeren om hier in dit kader uitgebreide
beschouwingen aan te wijden. Naast een meer algemene vergelijking betreffende
de belastingheffing in Europa bevat bijlage 1 van de Verkenning een overzicht
van fiscale stimuleringsregelingen ter bevordering van de werkgelegenheid
in de belangrijkste Westeuropese landen alsmede in de Verenigde Staten en
Nieuw-Zeeland. Een overzicht van het gebruik van belastinguitgaven in de OESO-landen
wordt staat in het OESO-rapport Tax expenditures, recent
experiences uit 1996. Deze rapporten geven een beeld van de instrumentele
inzet van fiscale regelgeving in andere landen.De leden van de CDA-fractie vragen of zij er vanuit mogen gaan dat alle
bedragen in de wet geïndexeerd worden. Zo nee, dan willen zij graag weten,
welke wel en welke niet. Ook vragen zij naar de reden voor het niet indexeren
van bedragen en of wij bereid zijn dit alsnog te doen.In de nieuwe Wet IB 2001 zijn niet alle bedragen geïndexeerd. In
het algemeen zijn die bedragen geïndexeerd die ook onder de Wet IB64
reeds waren geïndexeerd. Voorts zijn de bedragen geïndexeerd die
kunnen worden gezien als opvolger van geïndexeerde bedragen onder de
Wet IB64. Dit geldt bijvoorbeeld voor de bedragen van de reisaftrek van artikel
3.3.9. Onder de Wet IB64 werden de bedragen van het reiskostenforfait jaarlijks
aangepast aan de nieuwe tarieven van het openbaar vervoer. Nu door de korting
op de bedragen de band met die tarieven is losgelaten worden die bedragen
in de nieuwe wet jaarlijks aangepast met de inflatiecorrectie. Zoals is aangegeven
bij de beantwoording van de vragen over artikel 5.1.3b zullen ook de vrijstellingsbedragen
van de forfaitaire rendementsheffing worden geïndexeerd. Niet geïndexeerd
zijn onder andere bedragen waarbij indexering in het recente verleden is afgeschaft,
zoals het maximaal in aanmerking te nemen kilometerbedrag van de autokosten
in de artikelen 3.2.2.6, zesde lid en 3.2.2.8, eerste lid, onderdeel b. Andere
voorbeelden van niet geïndexeerde bedragen zijn het maximaal in aanmerking
te nemen bedrag aan verhuiskosten voor de ondernemer van f 12 000
(artikel 3.2.2.8, eerste lid, onderdeel a), het bedrag van f 1000 waar
beneden investeringen zijn uitgesloten van de investeringsaftrek (artikel
3.2.2.34, eerste lid, onderdeel a), het maximum van het zonder meer in aftrek
te brengen bedrag aan afsluitprovisie bij hypothecaire leningen (artikel 3.6.11,
vijfde lid) en het drempelbedrag voor de middelingsteruggaaf van f 1201
(artikel 3.13.1, derde lid). Wij zien thans geen aanleiding om het aantal
geïndexeerde bedragen uit te breiden.Ten aanzien van het Nederlandse belastingregime voor ondernemingen wordt
in de memorie van toelichting onder meer opgemerkt, dat het van belang is
nog bestaande knelpunten op te lossen (Kamerstukken II, 1999–2000, 26 727,
nr. 3, blz. 3). De leden van de CDA fractie vragen op welke knelpunten het
kabinet hier doelt.De regering verwijst hiermee onder meer naar de knelpunten die door de
werkgroep Evaluatie en herziening fiscale tegemoetkomingen en faciliteiten
voor ondernemers (Oort II) zijn geïnventariseerd en waarvoor door de
werkgroep «Belastingen bedrijfsleven 21e eeuw» voorstellen zijn
gedaan om deze op te lossen. Deze voorstellen worden voor het grootste deel
opgenomen in een apart wetsvoorstel Ondernemerspakket 21e eeuw, dat zo snel
mogelijk bij de Raad van State aanhangig gemaakt zal worden. In hoofdstuk
4 van deze nota wordt hierop nader ingegaan.De leden van de fractie van D66 kwalificeren de hoofdstukken 1,2 en 3
van het algemeen deel van de memorie van toelichting als «nogal chaotisch».
Deze leden geven aan een duidelijke hiërarchie qua toelichtende betekenis te missen en geven het kabinet in overweging zich bij de afronding
van het wetgevingsproces nogmaals te zetten aan het schrijven van een toegankelijkere
toelichting.Uiteraard betreuren wij het oordeel van de D66 fractie over de toelichting
bij dit wetsvoorstel. Zonder ons daar overigens achter te willen verschuilen,
willen wij er deze leden wel op wijzen, dat aan een toelichting bij een wetsvoorstel
andere eisen worden gesteld, dan aan bijvoorbeeld een persbericht waarbij
meer vrijheid bestaat om voorstellen echt op de grote hoofdlijnen heel duidelijk
over het voetlicht te brengen. Het herschrijven van de memorie van toelichting
is geen optie meer, omdat deze nu eenmaal is ingediend zoals deze is ingediend,
maar wij zullen in het verdere traject van deze belastingherziening met de
kritische noties van deze leden op het punt van de toelichting wel rekening
houden.Het komt de leden van de fractie van GroenLinks voor dat bij deze herziening
meer accent moet worden gelegd op de herverdelende mogelijkheden van de inkomstenbelasting.
Zij zien wel het belang van grondslagverbredende maatregelen maar zien minder
in de uitruil in de vorm van lagere tarieven. Wij hebben de overtuiging dat
een zodanig accent op herverdeling contraproductief is in verschillende opzichten.
Wij wijzen op belangrijke doelen die met de belastingherziening worden nagestreefd
waartoe ook behoort verlaging van lastendruk op arbeid en ook overigens verbetering
van de internationale concurrentiepositie van Nederland. De opmerking van
deze leden dat de inkomstenbelasting in feite een proportioneel tarief heeft
miskent naar onze mening de feitelijke situatie zoals die nu is en zoals deze
beoogd wordt met de belastingherziening.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of wij de analyse delen
dat het herverdelingspotentieel van de Nederlandse belastingheffing de afgelopen
jaren is uitgehold, zoals De Kam, Becker en Kalma naar voren brengen in «Draagkracht
onder druk» en vragen welke belastinginstrumenten wij geschikt achten
voor het voeren van (her)verdelingsbeleid.Wij merken op dat in het kader van de voorgestelde belastingherziening
maatregelen worden getroffen om de uitholling tegen te gaan. Daarnaast biedt
het voorgestelde belastingstelsel meer mogelijkheden om lagere inkomens fiscaal
doelmatiger tegemoet te komen. In dit verband doelen wij onder meer op de
heffingskorting en de geknipte eerste schijf. Wij zien overigens geen aanleiding
voor het voeren van een herverdelingsbeleid door middel van hogere tarieven
in de inkomstenbelasting. Aan hogere tarieven kleven belangrijke nadelen.De leden van de GroenLinks fractie zijn van oordeel, dat de voorstellen
van het kabinet geen belangrijke correctie aanbrengen in de lastendrukverdeling
tussen arbeid en vermogen. Volgens deze leden lekt de verlaging van de lastendruk
op arbeid deels weg naar winst- en pensioeninkomens, terwijl de kosten van
deze verlaging voornamelijk gedragen worden door de factor arbeid. Deze leden
zeggen dit te betreuren.De analyse van deze leden delen wij niet. De directe lastendruk op arbeid
wordt in het nieuwe belastingstelsel in betekenende mate verlaagd. Door invoering
van de vermogensrendementsheffing zullen vermogenden in ieder geval meer gaan
bijdragen aan de algemene middelen dan binnen het huidige stelsel waar in
beginsel belaste vermogensinkomsten via allerlei constructies kunnen worden
omgezet in onbelaste vermogenswinsten. Macro bezien neemt de belastingdruk
op vermogen met circa 10% toe, terwijl de lastendruk op arbeid daalt. Ook
de stelling van deze leden dat de kosten van de verlaging van de lastendruk
op arbeid voornamelijk gedragen worden door de factor arbeid is een vertekening
van de werkelijkheid, omdat de hogere lasten voortvloeiend uit de verhoging
van de BTW en milieubelastingen mede ook door vermogenden worden gedragen.Zoals uit vorenstaande uiteenzettingen van onze kant naar voren is gekomen,
kan niet worden geconcludeerd dat het kabinet feitelijk afstapt van een inkomstenbelastingheffing
waarbij het draagkrachtbeginsel op progressieve wijze wordt vorm gegeven.
De door ons voorgestelde belastingherziening legt juist accenten die wel passen
in de gedachte dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom de regering de gelegenheid
van een belastingherziening niet heeft aangegrepen om meer dan in het wetsvoorstel
is voorgesteld de thans bestaande aftrekposten te vervangen door een breed
stelsel van heffingskortingen. Naar het oordeel van deze leden zou hiermee
een einde kunnen worden gemaakt aan het naar hun mening als oneigenlijk te
kwalificeren voordeel dat de hogere inkomens al sinds jaar en dag genieten
als gevolg van de aftreksystematiek. In dit verband wijzen zij op de aftrek
van hypotheekrente ter zake van de eigen woning, de aftrek van pensioenpremies,
maar ook op de omstandigheid dat de faciliteit voor de kosten van voor kinderopvang
is vormgegeven als faciliteit in box I in plaats van als heffingskorting.
Zij vragen het kabinet te beargumenteren waarom het nieuwe belastingstelsel
een dubbele verrekeningssystematiek van kosten zal kennen en wensen per aftrekpost
te vernemen waarom gekozen is voor verrekening met het inkomen in plaats van
verrekening met de te betalen belasting. De leden van de fractie van het CDA
vragen in dit verband welk beleid de bewindslieden in de toekomst zullen voeren
ter zake van «credit-regelingen» en of toepassing daarvan op het
terrein van de buitengewone uitgaven in de verwachting ligt.In antwoord op de door de fractie van GroenLinks gestelde vragen merken
wij op dat in de gevallen waarin aftrekbedragen het karakter hebben van kosten,
het voor de hand ligt om deze aftrekbedragen tegen hetzelfde tarief in aanmerking
te nemen als waartegen de daarmee corresponderende inkomsten worden belast.
Hypotheekrente ter zake van de eigen woning en pensioenpremies zijn derhalve
aftrekbaar tegen het tarief van box I, aangezien inkomsten uit eigen woning
respectievelijk ontvangen pensioenuitkeringen eveneens tegen het tarief van
box I in de belastingheffing worden betrokken. Eenzelfde gedachtegang ligt
ten grondslag aan de gedeeltelijke omzetting van het huidige arbeidskostenforfait
in een arbeidskorting. Het deel van het huidige arbeidskostenforfait dat in
het nieuwe stelsel onder de naam algemene aftrek is gehandhaafd ziet op een
forfaitaire tegemoetkoming voor werknemers voor kleine kostenposten die niet
door een werkgever worden vergoed. Het deel van het huidige arbeidskostenforfait
dat in het nieuwe stelsel is omgezet in een arbeidskorting heeft daarentegen
geen kostenkarakter, maar heeft betrekking op de in de loop van de jaren negentig
toegepaste verhogingen van het arbeidskostenforfait die als doel hadden werken
aantrekkelijker te maken. Aangezien in zoverre derhalve niet sprake is van
kosten, maar van een stimuleringsregeling is in het nieuwe stelsel –
onder meer op grond van overwegingen van effectiviteit – gekozen voor
het instrument van de heffingskorting. De reden waarom het nieuwe belastingstelsel –
de leden van de fractie van GroenLinks vragen hiernaar – een dubbele
verrekeningssystematiek zal kennen, vindt derhalve zijn grondslag in het verschil
in karakter tussen een aftrekpost en een heffingskorting.In reactie op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks hoe
de opvatting van de regering dat de faciliteit voor kinderopvang is te kwalificeren
als een stimuleringsregeling voor arbeidsmarktparticipatie zich verhoudt tot
het feit dat deze faciliteit is ondergebracht in box I, merken
wij op dat weliswaar sprake is van een stimuleringsregeling, maar dat –
anders dan bij de arbeidskorting – de aftrekbedragen gerelateerd zijn
aan het maken van kosten. Voor de door het kabinet voorgestelde maatregelen
inzake kinderopvang verwijzen wij overigens naar paragraaf 8.5 van deze
nota.In reactie op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks om per
aftrekpost aan te geven waarom gekozen is voor verrekening met het inkomen
in plaats van verrekening met de te betalen belasting merken wij op dat voor
stimuleringsregelingen die primair een stimulerend en niet zozeer een kostengerelateerd
karakter hebben, op zichzelf beschouwd een systematiek van heffingskortingen
denkbaar zou kunnen zijn. Zoals ook al in het nader rapport is opgemerkt,
is met de belastingherziening echter geen integrale heroverweging van de thans
bestaande stimuleringsregelingen beoogd. Dit neemt overigens niet weg dat
de heffingskortings- of ook wel «tax credit»-gedachte een onderdeel
vormt van de lopende discussie over belastinguitgaven. Deze gedachte kan aan
de orde kan komen bij de – onder meer in het nader rapport vermelde –
ontwikkeling van een toetsingskader voor fiscale instrumenten.In antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van
het CDA merken wij op dat wij thans geen voornemens hebben om andere dan de
thans in het wetsvoorstel opgenomen heffingskortingen in te voeren, derhalve
ook niet in de sfeer van de buitengewone lasten.De leden van de CDA-fractie vragen nader in te gaan op de theoretische
grondslag van de belastingherziening 2001. Een enkel beroep op doelmatigheid
is in de ogen van de leden van de CDA-fractie niet voldoende waar het ook
gaat om vragen van draagkracht en rechtvaardigheid. Ook de leden van de fractie
van GroenLinks vragen naar de fiscaal-theoretisch fundering van de nieuwe
wet.Wij geven de leden van de CDA-fractie gaarne toe dat redenen van doelmatigheid,
hoe belangrijk ook, niet de ratio kunnen leveren achter de vormgeving van
de huidige inkomstenbelasting en evenmin achter de inkomstenbelasting zoals
die thans wordt voorgesteld. Beide vormgevingen worden gedomineerd door de
notie dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Bij die
notie gaat het niet om een theoretische grondslag waaruit met een wiskundige
precisie een vorm kan worden afgeleid. In de afgelopen decennia is de inkomstenbelasting
voortdurend aangepast. Niet langs de lijnen van een ideale theoretische grondslag
maar in een voortdurend streven naar maatschappelijke consensus over kleine
en grote lastenverzwaringen en -verlichtingen binnen afgesproken budgettaire
kaders. Uitkomsten van discussies over koopkrachtplaatjes en andere discussies
over inkomenseffecten zijn daarbij telkens weer gestolde noties over een rechtvaardige
verdeling van de belastingdruk. Bij de voorgestelde herziening wordt die empirisch
gevormde grondslag niet verlaten maar wordt een nieuw evenwicht gezocht met
een bewuste accentverlegging. De lastendruk op arbeid neemt belangrijk af
terwijl de lastendruk op inkomen uit vermogen – naast die op milieugebruik –
toeneemt. Het eerste effect is onder meer zichtbaar in de verlaging van de
hoogste tarieven. Die verlaging is een wezenlijk onderdeel van de verlaging
van de lastendruk op arbeid.Aan het adres van de leden van de fractie van GroenLinks merken wij nogmaals
op dat in het voorstel sprake is van een belangrijke verhoging van de druk
op vermogen. Mogelijk geeft dat deze leden een andere kijk op de daling van
de tarieven van de tweede en de derde schijf die mede invulling geven aan
de voorgesteld verlaging van de druk op arbeidsinkomen. Mede aan het adres
van de leden van de fractie van GroenLinks merken wij op dat
daarnaast de belastingdruk op vermogensinkomsten toeneemt. In dit verband
verwijzen wij ook naar CPB-werkdocument no. 115.De leden van de GroenLinks fractie vragen een toelichting van het kabinet
hoe de introductie van de vermogensrendementsheffing zich verhoudt tot de
doelstelling van het kabinet om een rechtvaardigere heffing te realiseren.
Ook vragen zij het kabinet een toelichting op de zinsnede over de mogelijkheid
van een gerichter inkomensbeleid.De invoering van een vermogensrendementsheffing beschouwen wij als een
bijdrage aan een rechtvaardigere heffing, omdat, zoals de Verkenning heeft
aangetoond, binnen het huidige stelsel de belastingheffing op inkomsten uit
vermogen via diverse constructies wordt ontgaan. Onderdelen van het nieuwe
belastingstelsel die een gerichter inkomensbeleid mogelijk maken zijn onder
meer de knip die is aangebracht in de eerste schijf en de omzetting van de
belastingvrije som in een heffingskorting.Anders dan de leden van GroenLinks zien wij in de vermogensrendementsheffing
geen nieuwe vermogensbelasting. Er is een lange rij van argumenten die duidelijk
maakt dat de vermogensrendementsheffing de huidige heffing over vermogensinkomsten
vervangt. De heffing is onderdeel van de inkomstenbelasting 2001 en wordt
niet geheven over het vermogen maar over de zogenoemde rendementsgrondslag.
Ch. P. A. Geppaart merkt in WFR 1999/6354 het volgende op: «Naar mijn
mening gaat het om een inkomstenbelasting over vermogen als gestolde draagkracht.
De heffing treedt in de plaats van de thans bestaande heffing naar inkomsten
uit vermogen, zodat zij ook naar doel en strekking van de wet als een inkomstenbelasting
dient te worden aangemerkt».De leden van de fractie van GroenLinks vragen of wij kunnen aangeven welke
bestaande regelingen omwille van de afweging van praktische aard ongewijzigd
zijn gelaten. Deze vraag lat zich niet beantwoorden met een opsomming van
een aantal regelingen. De opmerking hierover in de memorie van toelichting
moet vooral worden gelezen als een reactie op de stelling van de Raad van
State dat alle bijzondere regelingen van de inkomstenbelasting bij deze gelegenheid
hadden kunnen worden getoetst om te voorkomen dat deze belastingherziening
een gemiste kans wordt. Onze mening daarover in het nader rapport is kortweg
dat ook een mega-operatie als de onderhavige zijn begrenzingen heeft en dat
het betere niet de vijand van het goede moet zijn. Terugkomend op de vraag
van deze leden merken wij op dat wij in de artikelsgewijze toelichting systematisch
hebben aangegeven welke regelingen en in welke mate regelingen vrijwel ongewijzigd
zijn overgenomen in de nieuwe wet.De leden van de fractie van de SP stellen dat de belastingherziening afbreuk
doet aan het draagkrachtbeginsel omdat het in de Wet Inkomstenbelasting 1964
gehanteerde uitgangspunt – elke gulden inkomen is gelijk en dient gelijk
te worden belast – wordt verlaten. Wij menen dat tegenover deze visie
ook de uitgangspositie voor de onderhavige belastingherziening in beschouwing
moet worden genomen.Wij durven de stelling aan zoals hiervoor bleek dat door
de belastingherziening de verschillende draagkrachtnoties die aan ons de belastingstelsel
ten grondslag liggen beter tot hun recht gaan komen.Het verheugt ons dat de fracties van GPV en RPF hun sympathie uitspreken
voor de keuze van de regering voor een lagere belasting op arbeid gekoppeld
aan een verhoging van de belasting op milieu en dat zij aangeven onder een
aantal voorwaarden een verdere vergroening van het belastingstelsel te steunen.
De voorwaarden die deze leden aan dezesteun verbinden vormen
in beginsel ook het uitgangspunt van beleid, namelijk dat de opbrengst van
de vergroening één op één naar gezinnen en bedrijven
wordt teruggesluisd.De leden van de fracties van GPV en RPF zetten vooralsnog vraagtekens
bij het grote bedrag aan lastenverlichting dat de regering wil gebruiken bij
de invoering van het voorgestelde herziene belastingstelsel. Het lijkt er
volgens deze leden op dat eventuele bezwaren tegen het nieuwe stelsel door
de regering worden afgekocht. Zij vragen of het de bedoeling is om iedereen
er in financiële zin op vooruit gaat. De genoemde leden zijn van mening
dat de voorgestelde structuur op haar merites moet worden beoordeeld.Met deze belastingherziening worden verschillende doelstellingen nagestreefd.
In de Verkenning is geconcludeerd dat het niet mogelijk is om door middel
van een budgettair neutrale herziening van het belastingstelsel tegemoet te
komen aan zowel de werkgelegenheidsdoelstelling als aan het vereiste van een
evenwichtige en rechtvaardige verdeling van de belasting- en premiedruk. De
inzet van additionele budgettaire middelen wordt daarvoor noodzakelijk geacht.
Ook in het SER-advies «Naar een robuust belastingstelsel» wordt
geconcludeerd dat het noodzakelijk is om enkele miljarden guldens lastenverlichting
in te zetten om binnen de randvoorwaarde van inkomensneutraliteit substantiële
vooruitgang te boeken naar een robuust en toekomstbestendig belastingstelsel.De leden van de SGP-fractie vragen de regering de stelling op pagina 4
en 5 van memorie van toelichting dat meer nog dan onder de werking van de
Wet op de inkomstenbelasting 1964 sprake zal zijn van afstemming op de feitelijke
draagkracht, nader toe te lichten.Hiervoor is in deze paragraaf daarover al het nodige toe gelicht. Wij
voegen daaraan toe dat alles wat in de inkomenseffecten wordt samengevat onder
niet-standaardeffecten in beginsel bijdraagt aan een beter rekening houden
met feitelijke draagkracht. Dat betreft niet allen de verhoging van de druk
op vermogen op die plaatsen waar hij nu te laag is maar bijv. ook de differentiatie
van de autokostenfictie.De leden van de CDA-fractie zien het goed als zij opmerken dat het wetsvoorstel
op een aantal punten voor belastingplichtigen bezwarende regelingen treft.
De leden van de SGP-fractie maken een overeenkomstige opmerking. In een grote
herzieningsoperatie is het naar onze mening een zaak van goed rentmeesterschap
als ook de gelegenheid wordt benut om bepaalde regelingen die minder belang
hebben gekregen of om andere redenen een opfrisbeurt nodig hebben, aan te
passen. In het vervolg van deze nota komen wij hier uiteraard op terug en
wel bij de specifieke onderwerpen die deze leden op het oog hebben met hun
opmerking.1.3.2. BoxenstructuurDe vraag van de leden van de fractie van de PvdA over de heffing van premie
volksverzekeringen over het inkomen in box II en III bespreken wij in paragraaf 3.6
(»gecombineerde belasting- en premieheffing).De leden van de VVD-fractie vragen of het de opzet van de regering is
dat als een persoon slechts inkomen in box II of III heeft, hij geen premie
volksverzekering betaalt. Deze vraag bespreken we hierna in paragraaf 3.6.De leden van de CDA-fractie vragen waarom door het kabinet is gekozen
voor een analytische inkomstenbelasting en waarom dit in de ogen van het kabinet
leidt tot een meer rechtvaardige heffing. Zij vragen of een synthetisch stelsel
niet beter aansluit bij het beginsel van draagkracht. De leden van de fractie van D66 zijn het eens met iedereen die stelt dat
de introductie van de boxenstructuur noopt tot een heldere verantwoording
met betrekking tot het draagkrachtbeginsel. Zij vragen om op dit punt alsnog
te voorzien in een afdoende toelichting.De leden van GroenLinks geven een drietal richtingen aan waartoe toepassing
van het draagkrachtbeginsel kan leiden en vragen op basis van welke argumentatie
wij onze keuze hebben gemaakt.De leden van de SGP zien heffing via drie inkomensboxen met eigen regels
voor inkomensbepaling, met een eigen verliescompensatie en met een eigen tarief
als een uitholling van het draagkrachtbeginsel. Zij vragen of deze uitholling
gerechtvaardigd wordt door de daarvoor aangevoerde argumenten.Hiervoor hebben wij al veel overwegingen gegeven met betrekking tot de
oppportuniteit van de bij de belastingherziening gemaakte keuzes. Deze overwegingen
spelen in meerdere of mindere mate ook mee voor het antwoord op de door deze
leden gestelde vragen. Als wij even afzien van de totale context van de belastingherziening
en van de specifieke aanleidingen voor de boxenstructuur zoals die in de memorie
van toelichting zijn toegelicht, kan worden gezegd dat de boxenstructuur vooral
een helder onderscheid geeft tussen drie afzonderlijke onderdelen van de tariefstructuur.
Dat maakt het mogelijk ook de afzonderlijke onderdelen op eigen merites te
bezien en juist te voorkomen dat de inkomstenbelasting als draagkrachtheffing
wordt uitgehold. Is dat in strijd met draagkrachtopvattingen of een synthetische
benadering? Wij menen van niet. In de eerste plaats liggen in de huidige wet
al kiemen voor het voorgestelde heldere onderscheid. Denk aan het bijzondere
tarief voor aanmerkelijk belang. In de voorgestelde wet blijft voorts sprake
van synthese met betrekking tot het inkomensbegrip en de in totaal verschuldigde
inkomstenbelasting. Dat is ook belangrijk voor de toepassing van draagkrachtbenaderingen
via het fiscale inkomensbegrip buiten de sfeer van de inkomstenbelasting.
Al met al ziet het kabinet in de voorgestelde structuur vooral voordelen uit
oogpunt van transparantie en waardeert het de mogelijkheid de inkomstenbelasting
op onderdelen beter te kunnen bijstellen mogelijk is in de huidige structuur.
Die bijstelling op onderdelen is dan vrijwel steeds voorgesteld om de inkomstenbelasting
beter te laten functioneren als draagkrachtheffing. Op alle drie richtingen
die de leden van de fractie van GroenLinks noemen (samenhang, reële heffing
en progressieve tariefstructuur) wordt naar ons oordeel dan ook winst geboekt.De leden van de CDA-fractie vragen naar de toepassing van gesloten boxensystemen
in andere EU-landen en de ervaringen die deze landen met een analytisch stelsel
hebben. Voorzover ons bekend wordt alleen in de Scandinavische landen een
boxensysteem toegepast. Hieronder wordt nader ingegaan op dit zogenoemde Scandinavische
duale stelsel.De leden van de fractie van het CDA vragen wat de bewindslieden vinden
van de gedachten van prof. S. Cnossen om te komen tot een duale inkomstenbelasting
naar Scandinavisch model met één box voor arbeidsinkomen en
één box voor kapitaalinkomen en waarom niet voor een dergelijk
model is gekozen. Zij vragen of het systeem van de regering niet het nadeel
heeft dat vermogen is verdeeld over alle drie de boxen. Meer in het algemeen
vragen de leden van de fractie van GroenLinks in dit kader om een reactie
van de regering op de – in zijn commentaar «De Inkomstenbelasting
in 2001» op bladzijde 17 opgenomen – stelling van prof. dr. R.E.C.M.
Niessen dat de betekenis van de analytische revolutie in het wetsvoorstel
bescheiden is en dat liever van een duaal stelsel gesproken kan worden. Bij de totstandkoming van de Verkenning is eveneens aandacht besteed aan
de duale inkomstenbelastingen zoals die – in verschillende varianten –
in de Scandinavische landen voorkomen. Kenmerk van deze duale inkomstenbelastingen
is dat zij een tweedeling tussen arbeids- en kapitaalinkomen tot uitgangspunt
hebben. Aan het einde van de jaren tachtig (Denemarken) en het begin van de
jaren negentig (Zweden, Noorwegen en Finland) zijn de Scandinavische landen
overgestapt van een synthetische inkomstenbelasting, waarbij alle inkomenscomponenten
tezamen naar een progressief tarief worden belast, naar een variant van een
analytische inkomstenbelasting, waarbij kapitaalinkomen naar een relatief
laag proportioneel tarief en arbeidsinkomen progressief wordt belast. De feitelijke
uitwerking van deze duale inkomstenbelasting verschilt overigens nogal naar
plaats en tijd. Voor een overzicht van relevante ontwikkelingen verwijzen
wij naar het bij de Verkenning gevoegde literatuuroverzicht, waarin onder
meer 31 artikelen (inclusief korte samenvatting) zijn opgenomen over de belastinghervormingen
in Scandinavië.Hoewel de analytische duale inkomstenbelastingen naar Scandinavisch model
mede als inspiratiebron hebben gefunctioneerd bij de vormgeving van de thans
voorgestelde inkomstenbelasting, is niet voor een dergelijke duale inkomstenbelasting
gekozen. Voornaamste bezwaar is dat in een dergelijke duale inkomstenbelasting
ook voor de zelfstandige ondernemer een onderscheid gemaakt zal moeten worden
tussen arbeidsinkomen enerzijds en kapitaalinkomen anderzijds. Dit noopt tot
ondernemingswinstbelastingachtige varianten waarin deze twee componenten –
al dan niet forfaitair – zullen moeten worden gesplitst. In de Scandinavische
stelsels worden daartoe verschillende «modellen» gehanteerd die
elk hun bijzondere problemen kennen. Wat betreft de Nederlandse situatie kan
gewezen worden om de moeizame discussies die in het verleden in de fiscale
literatuur zijn gevoerd over de mogelijkheid van een (rechtsvormneutrale)
ondernemingswinstbelasting.Gelet op het karakter van de thans voorgestelde belastingherziening is
niet gekozen voor een dergelijke ingrijpende omvorming van het fiscale stelsel,
maar is besloten de huidige systematiek te handhaven. Slechts waar zich in
het huidige stelsel problemen voordoen, namelijk bij de belastingheffing van
particuliere vermogensinkomsten (exclusief inkomsten uit eigen woning), is
gekozen voor een afzonderlijke belastingheffing in box III. Dat als consequentie
daarvan kapitaalinkomen in feite over drie boxen is verdeeld (kapitaalinkomenscomponent
van de ondernemingswinst in box I; winst uit aanmerkelijk belang in box II
en particuliere vermogensinkomsten in boxIII) achten wij – dit in antwoord
op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van het CDA –
op geen enkele wijze bezwaarlijk.In reactie op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van
GroenLinks merken wij op dat prof. dr. R.E.C.M. Niessen het in zijn bedoelde
reactie aldus verwoordt dat het nieuwe stelsel zijns inziens moet worden gekarakteriseerd
als een duaal stelsel, namelijk als een synthetische inkomstenbelasting naar
progressief tarief waarin door afzonderlijke, proportionele belasting over
de vermogensinkomsten analytische elementen zijn ingebracht. Dat prof. Niessen
tot een duaal stelsel concludeert heeft naar ons inzicht slechts te maken
met het feit dat hij een tweedeling maakt tussen vermogensinkomen met een
proportioneel tarief (box II en box III) enerzijds en overig inkomen met een
progressief tarief anderzijds (box I). Dat hij met het oog daarop spreekt
van een duaal stelsel – wat overigens niet verward moet worden met de
hiervoor beschreven duale inkomstenbelasting naar Scandinavisch model –
neemt verder niet weg dat sprake blijft van drie inkomensboxen
en heeft aldus geen materiële maar slechts fiscaalwetenschappelijke betekenis.De leden van de fractie van het CDA vragen om een vergelijking van het
voor Nederland voorgestelde boxenstelsel met de stelsels in de ons omringende
landen. Voor een antwoord op deze vraag worden deze leden verwezen naar het
rapport «Belastingen in de 21e eeuw» waar in de bijlagen een uitgebreid
overzicht is opgenomen van de fiscale stelsels in België, Duitsland,
Engeland en Frankrijk. Daar wordt tevens ingegaan op de fiscale positionering
van Nederland.De leden van de fractie van het CDA gaan in een aantal vragen in op belastingarbitrage.
Zij vermoeden een aantrekkende werking van box III vanwege het lage tarief
ten opzichte van de boxen I en II. Daarnaast voorzien zij vermogensetiketteringsproblemen
waardoor de vraag opkomt of de schotten tussen de boxen voldoende waterdicht
zijn. Verder vragen zij zich aan de hand van een voorbeeld af hoe bronkosten
worden behandeld onder het voorgestelde belastingstelsel. In het voorbeeld
is sprake van een aanmerkelijkbelanghouder die een lening verstrekt aan zijn
BV uit door middel van een financiering aangetrokken gelden.Hoewel de neiging bij belastingplichtigen zal bestaan het laagst belaste
punt op te zoeken zitten er voldoende waarborgen in het voorstel om er voor
te zorgen dat belastingheffing in de juiste box plaatsvindt. De problemen
met vermogensetikettering zijn niet anders dan onder het huidige belastingstelsel.
Aan de hand van de regels van goed koopmansgebruik wordt bepaald welk vermogensbestanddeel
tot het ondernemings- dan wel privévermogen worden gerekend. Naar ons
oordeel is de scheiding tussen de boxen op een zodanige wijze aangebracht
dat belastingarbitrage op een adequate wijze wordt voorkomen.Met betrekking tot het door de leden aangedragen voorbeeld geldt dat de
rente die is verschuldigd op de geldlening die is aangegaan om een geldlening
aan de eigen BV te verschaffen, behoort tot de aftrekbare kosten die drukken
op de reguliere voordelen die worden getrokken uit de tot het aanmerkelijk
belang behorende vordering.De leden van de fractie van het CDA vragen naar de gevolgen voor het boxensysteem
ten aanzien van de samenloopregeling. Zij willen weten of hierdoor betalingsproblemen
kunnen ontstaan en of de gesloten boxenstructuur voor de gevallen waarin betalingsproblemen
ontstaan is te verdedigen.Wij nemen aan dat de leden doelen op de regeling die thans in de Wet op
de vermogensbelasting 1964 is opgenomen en – kort gezegd – moet
voorkomen dat belastingplichtigen meer dan 68% van hun inkomen betalen aan
inkomsten- en vermogenbelasting.Door het vervallen van de Wet op de vermogensbelasting per 1 januari 2001
is per definitie geen sprake meer van een samenloop in de zin van de zogeheten
samenloopregeling. Ook overigens is door de introductie van het boxensysteem
een samenloopregeling overbodig geworden.De leden van de fractie van het CDA vragen of belastingplichtigen voldoende
liquide middelen hebben om de vermogensrendementsheffing van box III te kunnen
betalen. De leden van de D66-fractie bepleiten dat het van belang is dat het
draagkrachtbeginsel en de praktische doeltreffendheid van het belastingstelsel
bijdraagt aan het rechtsgevoel van de burgers. Deze vragen zijn besproken
in § 6.1. Inleiding (Inkomen uit sparen en beleggen).Het verheugt de regering dat de leden van de D66 fractie, hoewel een aantal
kanttekeningen wordt geplaatst bij de exacte vormgeving (zie verderop in deze
nota), dat de vervanging van de belastingvrije som en het arbeidskostenforfait
in een algemene heffingskorting, respectievelijk een arbeidskorting, alsmede
de alleenstaande-ouderkorting, de ouderenkorting en een aanvullende ouderenkorting
uit een oogpunt van rechtvaardigheid en doeltreffendheid goed te verdedigen
vinden.De leden van de fractie van GroenLinks wijzen op de kritiek vanuit de
fiscale wereld, bijvoorbeeld van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs,
dat aan de nieuwe Wet IB 2001 geen heldere rechtsgrond ten grondslag ligt.
Gesproken wordt over een overdaad aan pragmatisme en de behoefte aan stabiele
belastingopbrengsten. De leden van de GroenLinks fractie vinden stabiele belastingopbrengsten
wel van groot belang, maar vinden dat dit element wel in evenwicht met andere
elementaire belangen van een goede fiscale wetgeving gewogen dient te worden.
Zij roepen de staatssecretaris op niet op de stoel van de minister te gaan
zitten en vragen de rechtsgrond van de nieuwe Wet IB 2001 nader te expliciteren.
Hier past de kanttekening dat de ondertekenaars optreden als leden van de
regering. De opinies in deze stukken vervat zijn derhalve geen strikt persoonlijke.
Daarenboven zouden wij ook willen waarschuwen schijn-tegenstellingen te zoeken
tussen de bewindslieden van Financiën. Het moge duidelijk zijn dat belangen
van goede fiscale wetgeving zijn meegewogen. Ik noem de doelstellingen van
een evenwichtige en rechtvaardige belastingdruk en vereenvoudiging van het
belastingstelsel. Zelf denken wij dat het nieuwe belastingstelsel nog het
best kan worden gekwalificeerd als een synthetisch stelsel met een aantal
analytische elementen. Om die reden vinden wij dan ook niet dat het element
van de draagkracht met deze belastingherziening met voeten wordt getreden.
Gelukkig vinden wij de GroenLinks fractie wat dit punt betreft deels aan onze
zijde. Het is echter wel zo dat daar waar spanning optreedt met een fiscaal
theoretische fundering, voor ons de doelstellingen die met deze belastingherziening
worden nagestreefd prevaleren.Door de leden van de fractie van GroenLinks worden ook enkele kanttekeningen
geplaatst bij de in hun ogen vermeende robuustheid van het nieuwe stelsel.
Zij geven de staatssecretaris in overweging om zijn, zoals deze leden het
noemen, uitdagende houding ten aanzien van de beweerde robuustheid in heroverweging
te nemen. Volgens deze leden is geen enkel stelsel altijd en volledig bestand
tegen vormen van ontduiking, ontwijking en creatief misbruik en worden zo
zeggen deze leden met een verwijzing naar da gang van zaken rond het rapport
van de Primarolo-groep, in Nederland, net als andere landen in de Europese
Unie, nog wel eens concessies gedaan aan het primaat van een robuuste heffing.
Onze nieuwe belastingsysteem is er nu juist mede op gericht om ontduiking,
ontwijking en creatief misbruik wel zoveel mogelijk tegen te gaan, en hoewel
wij ons natuurlijk best realiseren, dat ook dit nieuwe systeem niet volledig
waterdicht zal blijken te zijn, zijn wij er wel van overtuigd, dat het systeem
in dat opzicht een duidelijke verbetering is ten opzichte van het huidige
stelsel.De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar het aanwenden van de hypotheek
voor andere doeleinden dan de eigen woning om de drempel in box III te boven
te blijven. Zij vrezen voorts een oneigenlijk gebruik van de hypotheekrenteaftrek
bij tussentijdse overgesloten of tweede hypotheek en omdat er geen maximum
hypotheekbedrag is gesteld die gekoppeld is aan de waarde van de eigen woning.
De leden willen een reactie over de «noodzakelijke hypotheek»
en op het «Lek van Vermeend» (d.w.z. hypotheek aftrek in box I
in relatie met belastingdruk in box III). Deze vragen en reacties zijn besproken
in § 4.3.1.Op de opmerking van de leden van de SP-fractie dat zij teleurgesteld zijn
dat het kabinet niet heeft geprobeerd de huidige inkomstenbelasting te herzien (bijvoorbeeld met een vermogenswinstbelasting) komen wij later
in deze nota terug.Het verheugt ons dat de leden van de fracties van GPV en RPF het een goede
zaak vinden dat ontwijkgedrag via het boxenstelsel wordt aangepakt. Zoals
hiervoor bleek gaat dit niet ten koste van het principe dat belastingheffing
behoort plaats te vinden naar draagkracht. Integendeel zouden wij willen zeggen.
Het aanpakken van ontwijkgedrag is ook een aspect van heffing naar draagkracht.
Deze leden hebben de indruk dat met de voorstellen vooral is gekozen voor
inningsgemak en dat om dit gemak te te dienen is afgestapt van het draagkrachtprincipe.
Die indruk willen wij graag wegnemen. Zoals hiervoor is uiteengezet worden
op verschillende punten verbeteringen aangebracht in het functioneren van
de inkomstenbelasting als draagkrachteffing. Wij zien voorts geen verband
met het onderwerp inningsgemak ook al vinden wij dat een nastrevenswaard doel
dat zowel de belastingplichtige als de belastingheffer ten goede komt.Ook de leden van de fracties van GPV en RPF stellen vragen over de wijze
waarop in het nieuwe stelsel vermogensinkomsten worden belast in relatie tot
de lastendruk op arbeid. Elders in deze nota is nog eens uitvoerig uiteengezet
waarom de regering heeft gekozen voor invoering van een forfaitaire rendementsheffing.
Wij zouden op deze plaats hier kortheidshalve naar willen verwijzen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fracties van GPV en RPF
of de regering de fiscaal theoretische onderbouwing van de voorstellen ondergeschikt
acht aan het streven naar stabiele opbrengsten, zouden wij willen verwijzen
naar hetgeen wij hierover in de inleiding van de nota hebben opgemerkt.De leden van de fracties van VVD, CDA, SGP en GroenLinks hebben vragen
en kanttekeningen bij het systeem van gesloten boxen, waarin verliesverrekening
tussen boxen niet mogelijk is.De leden van de CDA-fractie vragen wat het bezwaar is belastingplichtigen
de mogelijkheid te bieden een verlies uit bijvoorbeeld box II te verrekenen
met inkomen van box I. De leden van de SGP-fractie vragen of met de maatregel
dat verliezen slechts per box mogen worden verrekend geen onnodige beperking
in de verliesverrekening wordt gebracht. Tevens vragen deze leden de voor-
en nadelen uiteen te zetten van de invoering een alternatieve mogelijkheid
waarbij de potentiële belastingteruggave op grond van een verlies in
een box met de verschuldigde inkomstenbelasting uit de andere boxen mogelijk
wordt (tax-credit). Ook de leden van de VVD- en CDA-fractie vragen naar dit
alternatief.Een systeem van gesloten boxen impliceert dat er geen verliesverrekening
tussen de verschillende boxen kan plaatsvinden. Dit systeem is gekozen omdat
het tevens een dam opwerpt tegen belastingbesparende constructies. De structuur
van de belastingberekening per box is zo verschillend dat onderlinge verrekening
ongewenste effecten heeft. Bovendien zijn daaraan budgettaire consequenties
verbonden.Het hiervoor gegeven argument tegen verliesverrekening tussen de boxen
is eveneens relevant voor het door deze leden gegeven alternatief. Dit alternatief
komt in feite neer op verliesverrekening tussen boxen, niet op het niveau
van het inkomen, maar op het niveau van de belasting. Als bijkomend nadeel
geldt nog dat het niet goed mogelijk is om de potentiële belastingteruggave
op grond van een verlies in box I te bepalen. In deze box geldt immers een
progressief tarief. De hoogte van dit tarief is afhankelijk van de hoogte
van het inkomen en kan variëren van 15,0% voor 65-plussers en 32,9% voor
65-minners in de laagste schijf tot 52% in de hoogste schijf. Aangezien in
het desbetreffende jaar het inkomen van box I nihil is, is dit
tarief niet te bepalen. De vraag van de VVD-fractie naar de omvang van de
budgettaire consequenties van een dergelijke verrekening is daarom niet goed
te beantwoorden.De leden van de CDA-fractie vragen of het redelijk is dat een stelsel
van gesloten boxen altijd ten voordele werkt van de fiscus, nu een dergelijk
stelsel impliceert dat verliesverrekenening tussen de boxen onderling is uitgesloten.
Deze leden vragen voorts wie het kabinet in gedachte had bij de stelling dat
het uitsluiten van verliesverrekening tussen de boxen gunstig is voor de meerderheid
van de belastingplichtigen.Een stelsel van gesloten boxen werkt «in het voordeel van de fiscus»
als niet alle verliezen binnen dezelfde box gecompenseerd kunnen worden. In
de praktijk zal dat slechts in uitzonderingssituaties voorkomen. Verrekening
van verliezen uit werk en woning binnen box I is in de meeste gevallen voordeliger
dan verrekening met inkomen van de boxen II en III, omdat verrekening met
progressief belast inkomen in een ander jaar (maximaal 52%) meestal voordeliger
is dan verrekening met proportioneel belast inkomen uit aanmerkeljk belang
of inkomen uit vermogen in hetzelfde jaar (30%). Het kabinet denkt hierbij
met name aan ondernemers die een incidenteel verlies leiden.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom de verrekening van
verlies uit werk en woning in stand blijft, gelet op de argumenten van het
kabinet voor een analytische benadering, namelijk de problemen die de mogelijkheid
tot verrekening van verliezen met zich brengen.In het huidige stelsel worden de problemen met name veroorzaakt door de
inkomsten uit vermogen. Deze worden niet adequaat in de heffing betrokken
doordat particuliere vermogenswinsten niet belast zijn, terwijl financieringskosten
wel aftrekbaar zijn. Door de vermogensinkomsten in een aparte box te plaatsen
wordt voorkomen dat deze financieringskosten ten laste van het overige inkomen
worden gebracht. Het is echter niet nodig voor de bestanddelen van box I aparte
boxen te creëren, waartussen verliesverrekening niet mogelijk is. Verliesverrekening
binnen de boxen is onderdeel van een rechtvaardig belastingstelsel en doet
geen afbreuk aan de robuustheid van het nieuwe stelsel. Dit beantwoordt tevens
een vraag van de leden van de fractie van GroenLinks naar de verliesverrekening
binnen de boxen. De leden van de GroenLinks-fractie geven aan dat in het GroenLinks
voorstel voor een vermogenswinstbelasting in box III geen buitenjaarse verliesverrekening
mogelijk is. In het wetsvoorstel leidt de vermogensrendementsheffing ertoe
dat in box III geen verlies kan ontstaan, zodat aan binnenjaarse of buitenjaarse
verliesverrekening geen behoefte bestaat.1.3.3. Een nieuw regime voor inkomen uit sparen en beleggenDe leden van de GroenLinks fractie herinneren aan een uitspraak van de
staatssecretaris van Financiën van medio september 1999 dat in het nieuwe
belastingstelsel «de rijken gaan betalen» en confronteren deze
uitspraak met een uitspraak van de minister van Financiën dat naar zijn
oordeel «de rijken terugkomen uit België». Wie heeft nu gelijk,
vragen deze leden.Ook wijzen de leden van de GroenLinks fractie erop, dat invoering van
de nieuwe vermogensrendementsheffing ten opzichte van de huidige situatie
maar een schatkistvoordeel oplevert van 450 miljoen. Zo robuust is de nieuwe
rendementsheffing dus niet, zo concluderen deze leden.In reactie hierop merken wij in de eerste plaats op, dat vermogenden geen
homogene groep vormen. Voor vermogenden die onder het huidige stelsel gebruik
maken van belastingbesparende constructies zal de belastingdruk op het vermogen
als gevolg van de grondslagverbreding fors toenemen. Het gaat hierbij niet
alleen om de invoering van de forfaitaire rendementsheffing,
maar ook om de beperking van de aftrek voor lijfrentepremies (opbrengst 1,5
miljard) en het vervallen van de aftrek van consumptieve rente (opbrengst
1,2 miljard). In de tweede plaats dient te worden opgemerkt dat ook vermogenden
de gevolgen ondervinden van de verhoging van de BTW en de milieubelastingen
en – afhankelijk van de omstandigheden – van de grondslagverbredende
maatregelen in de sfeer van de inkomsten uit arbeid. De conclusie van deze
leden dat in het nieuwe stelsel mensen met een vermogen enigszins worden ontzien
is in ieder geval niet juist; de macro-lastendruk op vermogen neemt onder
het voorgestelde stelsel met circa 10% toe, terwijl de macro-lastendruk op
arbeid met circa 12% daalt.Voor belastingplichtigen die onder het huidige stelsel naar het buitenland
zijn gegaan, kan de drempel om naar Nederland terug te komen door de invoering
van de forfaitaire rendementsheffing met een vast tarief van 30% en het vervallen
van de vermogensbelasting lager worden.De leden van de fractie van GroenLinks komen tot de conclusie dat de belastingdruk
op particulier vermogen negatief is als het eigen huis als onderdeel van het
vermogen wordt beschouwd. Een rekensom op basis van box 2.4 van de Verkenning
geeft de volgende opstelling weer volgens de leden van de fractie van Groen
Links. Belasting op particulier vermogen: Grondslag vermogen in IB (exclusief
eigen huis):f 11,4 mld Grondslagvermindering eigen huis:f 17,6 mld - Derving belastingopbrengsten
IB (bij een tarief van 50%)– f 3,1
mld Opbrengst vermogensbelasting:f 1,4 mld Saldo fiscale behandeling
particulier vermogen:– f 1,7 mldDe leden van de fractie van GroenLinks vragen een reactie op deze berekening,
waarbij de gegevens worden geactualiseerd en een schatting wordt gegeven van
de diverse posten tot aan de periode 2010.Voor een overzicht van de belastingdruk op particulier vermogen, mag niet
alleen worden gekeken naar de inkomstenbelasting en de vermogensbelasting,
maar moeten ook de overdrachtsbelasting en de onroerende zaakbelasting worden
meegenomen. Voor 1999 kan, met behulp van de raming die is gehanteerd bij
de doorrekening van de stelselherziening, het volgende overzicht van de belastingdruk
op particulier vermogen en vermogensinkomsten worden gegeven.Tabel: Budgettaire belang van de belasting op vermogen
en met vermogen verband houdende belastingen (belastingen en premies volksverzekeringen),
in miljarden guldens Opbrengst inkomstenbelasting over inkomsten
uit vermogen3,25 Hypotheekrente
aftrek– 13,5 Huurwaardeforfait3,5Vermogensbelasting1,55 Overdrachtsbelasting (van eigen woningen)3,5 Onroerende zaak
belasting (van eigen woningen)2,2 Saldo0,5Gezien de vele onzekerheden in de vermogensmarkt en met name de woningmarkt
is geen raming te geven over de periode tot 2010.De leden van de fractie van GroenLinks staan in hun bijdrage stil bij
het verschijnsel dat vermogensbezit een steeds normaler verschijnsel wordt en toegankelijk wordt voor brede groepen in de samenleving. Zij verbinden
daaraan de vraag of de volgende eeuw in het teken zou kunnen staan van rechtvaardige
vermogensverhoudingen. Wij menen met de vermogensrendementsheffing een goede
start te maken in de volgende eeuw, omdat het forfaitaire rendement in de
praktijk rechtvaardiger uitwerkt dan het huidige sterk juridisch georiënteerd
regime voor vermogensinkomsten. Het thans voorgestelde regime heeft een sterk
structureel, economisch getint karakter. Wij zien geen aanleiding om te speculeren
over toekomstige veranderingen in dit regime in de volgende eeuw.De leden van de fractie van GroenLinks brengen hun twijfels over op het
punt van een evenwichtige verdeling van de belastingdruk Zij constateren dat
momenteel geen sprake is van een evenwichtige benadering van verschillende
inkomensbronnen. Zij geven als voorbeeld dat een rente van 3% straks een belastingdruk
van 50% ontmoet en een aandelenrendement van 10–12% een druk ondergaat
van 10%. Bij deze vergelijking gaan deze leden voorbij aan het feit dat er
bij aandelen ook nog sprake is van een voordruk van de vennootschapsbelasting.
Daarnaast vergeten zij te vermelden dat de rente bij enige omvang meestal
meer zal bedragen dan 3% en nu veelal tegen 50–60% wordt belast, terwijl
het aandelenrendement thans veelal (vrijwel) onbelast blijft. De vermogensrendementsheffing
brengt hierin een duidelijke verbetering aan naar ons oordeel. Dit komt ook
tot uiting in het feit dat de macrodruk op vermogen in de nieuwe opzet toeneemt.
Wij verwachten dan ook niet het nadelig effect op de belastingmoraal dat deze
leden vrezen. Als er een nadelig effect optreedt verwachten wij dat eerder
bij de groepen belastingplichtigen die meer moeten betalen over vermogensinkomsten
dan tot nu toe. Wij verwachten overigens dat de nieuwe vermogensrendementsheffing
uit een oogpunt van fraudebestendigheid goed zal scoren.De leden van de fractie van GroenLinks vragen om een nadere verklaring
of uit het oogpunt van draagkracht sprake is van een verbetering ten opzichte
van de huidige situatie als eenvoudige rendementen uit spaarrekeningen die
momenteel minder dan 4% doen «overbelast» worden door de forfaitaire
rendementsheffing, terwijl dividenden en koerswinsten ruim boven deze 4% uitkomen.
Voor dat aspect verwijzen wij naar paragraaf 6.3 van deze nota.2. ACHTERGROND2.1. Doelstellingen belastingherzieningDe leden van de D66 fractie geven aan, dat voor hen het vertrekpunt bij
het denken over een nieuwe inkomstenbelasting begint bij de meest eenvoudige
vorm, i.c. een voor iedereen procentueel dezelfde procentuele heffing op alle
inkomsten, ook wel flat tax genoemd. Volgens deze
leden kan hierop alleen een uitzondering worden gemaakt als het nodig, uitlegbaar
en uitvoerbaar is. De uitzonderingen in de voorstellen van de regering op
deze naar het oordeel van de D66 fractie meest eenvoudige inkomstenbelasting,
voldoen naar ons stellige oordeel aan de criteria die de D66 fractie daarvoor
aanlegt.De leden van de D66 fractie geven aan het nuttig te achten om in het licht
van het streven naar eenvoud en inzichtelijkheid en mede met het oog op de
wetsgeschiedenis, daar waar relevant alsnog een toelichting te geven op het
bestaansrecht van elk van de artikelen die van de Wet IB 1964 naar de nieuwe
Wet IB 2001 zijn getransplanteerd. Zij verwijzen hiervoor ook mede naar de
opmerkingen van de Raad van State op dit punt. Gegeven het door de D66 fractie zelf gekozen vertrekpunt voor beoordeling
van de voorstellen van de regering, begrijpen wij het verzoek van deze leden.
Gezien echter het feit dat voor heel veel artikelen geldt, dat alleen formuleringen
meer in overeenstemming zijn gebracht met de taal die wij heden ten dage en
waarschijnlijk ook morgen nog wel zullen spreken en schrijven, achten wij
het uit een oogpunt van doelmatigheid niet wenselijk om deze monnikenarbeid
te verrichten. Ook de suggestie van een apart evaluatieprogramma voor ongewijzigd
overgenomen regelingen uit de Wet IB 1964 omarmen wij niet, omdat wij vinden
dat de hoeveelheid werk die daarmee is gemoeid, in geen verhouding staat tot
de kwaliteitsverbetering van de wet inkomstenbelasting die daarmee kan worden
bereikt. Dat alles neemt overigens geenszins weg, dat wij ons blijven inzetten
voor vereenvoudiging van regelingen. Een goed voorbeeld in dat verband is
ons voorstel de belastingdienst te belasten met het informeren van burgers
over de aanwezigheid van een eventueel pensioentekort.De leden van de D66 fractie constateren dat vooral als gevolg van de relatief
hoge tarieven, belastingplichtigen vrij massaal gaan proberen die tarieven
te ontgaan, onder meer door belastingheffing langdurig uit te stellen, hetgeen
tot uitholling van de grondslag leidt. Deze leden beschouwen met name de voorstellen
voor de vermogensrendementsheffing en de «oudedagsparaplu» als
de belangrijkste onderdelen van de voorstellen om deze dreigende uitholling
tegen te gaan. De dreigende uitholling van de grondslag is ook voor de regering
een van de belangrijkste redenen geweest om met de gedane voorstellen voor
aanpassing van het huidige belastingstelsel te komen.De GL-fractie vindt de lastenverlichting een ongewenste ontwikkeling,
omdat tegelijkertijd sprake is van een beperkte ruimte is voor uitgavenintensiveringen.
Groen Links vraagt zich af of het kabinet bij het doorvoeren van de 5 miljard
lastenverlichting heeft verdisconteerd dat daarmee het publieke pakket aan
dienstverlening wordt verkleind, waardoor de «private lastendruk»
in de vorm van wachtlijsten in de zorg, kwalitatief minder onderwijs, eigen
kosten voor gezondheidszorg, onderwijs en veiligheid stijgt. Het verschijnsel
van publieke armoede en private rijkdom wordt volgens GroenLinks door de begrotingssystematiek
van Paars in de hand gewerkt.In het regeerakkoord is voor 9¼ miljard aan uitgavenintensiveringen
opgenomen. Aanvullende op het regeerakkoord zijn nog 1½ miljard aan
extra intensiveringen gedaan. Deze extra uitgaven zijn vooral bestemd voor
zorg (2½ miljard), onderwijs (2 miljard) en veiligheid (1 miljard).
Spreken van een verkleining van het publieke pakket aan dienstverlening en
een dreiging van publieke armoede is gezien deze forse intensiveringen opmerkelijk.De fractie van GL heeft zoals gezegd moeite met de omvangrijke lastenverlichting
in 2001. Door de meevallerformule bij de inkomsten kan volgens de GL-fractie
de ruimte voor lastenverlichting nog verder oplopen tot – bij begrotingsevenwicht
in 2002 – 14 miljard. Dit is 8½ miljard meer dan nu in de boeken
staat.De door GL geschetste situatie wordt pas bereikt als de economische groei
in de jaren 2000, 2001 en 2002 meer dan 3% per jaar bedraagt. Historisch gezien
is dit een uitzonderlijk hoog groeipad. Verder heeft het beleid van lastenverlichting
in de vorige kabinetsperiode zeer goed gewerkt voor onder andere de werkgelegenheidsgroei.
De inzet van extra lastenverlichting ter stimulering van het arbeidsaanbod
zal – helemaal als de economische groei hoger uitvalt dan
verwacht – naar verwachting bijdragen aan het verlichten van spanningen
op de arbeidsmarkt.De GL-fractie bepleit een nieuw begrotingskader, waarin de balans tussen
uitgavenversterking en lastenverlichting wordt hersteld en het uitgavenkader
wordt vastgesteld op basis van reële ramingen van de loonstijgingen.De regering ziet geen directe relatie tussen dit pleidooi en het voorliggende
wetsontwerp.Een herziening van de huidige begrotingssystematiek is volgens de GL-fractie
ook noodzakelijk omdat door de lastenverlichting het gevaar van verhitting
van de economie bestaat. Ook de CDA-fractie vindt de timing van de lastenverlichting
ongewenst. Verder vraag de CDA-fractie zich af hoe het bedrag van de 5 miljard
aan lastenverlichting tot stand is gekomen en hoe dit bedrag zich verhoudt
met de belastingherziening naar aanleiding van de commissie-Oort. Ook leden
van de GPV en RPF zijn van mening dat er andere prioriteiten denkbaar zijn
voor de besteding van de genoemde gelden en vragen waarom er niet is gekozen
voor een lager bedrag aan lastenverlichting. Wat is de noodzaak van dit omvangrijk
pakket en kan dit worden afgezet tegen de behoefte aan extra zorg en onderwijs?De inzet van lastenverlichting en het gevaar van oververhitting hangt
vooral af van de vormgeving van de lastenverlichting. De lastenverlichting
in 2000 en 2001 wordt vooral ingezet om het arbeidsaanbod te vergroten. Omdat
de capaciteit van de economie hierdoor wordt vergroot, gaat dit de verhitting
en mogelijke resulterende inflatie tegen. De timing van ingrijpend project
als een herziening van het belastingstelsel kan niet afhankelijk worden gesteld
van de (verwachte) stand van de conjunctuur. Een belastingherziening vergt
een uitgebreide voorbereiding en invoeringstraject. Deze invoering laten afhangen
van de conjuncturele situatie is ongewenst en komt bovendien de betrouwbaarheid
van de overheid niet ten goede.Verder lijkt een lastenverlichting van 5 miljard in 2001 bijna onontkoombaar
bij het doorvoeren van zo'n grote belastinghervorming met tegelijkertijd aanvaardbare
inkomenseffecten. De lastenverlichting bij de belastingherziening naar aanleiding
van de plannen van de Commissie bedroeg 4 miljard in prijzen 1990. Vertaald
naar de huidige prijzen zou een omvang van de Oort-lastenverlichting resulteren
van 6 miljard.De GL-fractie verwacht dat door de huidige begrotingssystematiek het niet
bij 5 miljard aan lastenverlichting blijft. De CDA-fractie wil dat er meer
werk wordt gemaakt van de reductie van de staatsschuld, met name om buffers
te creëren voor toekomstige vergrijzingskosten. Verder willen de leden
van de CDA fractie het standpunt van de regering op het idee van lastenmaximering
uit het rapport «De moeite waard».Zoals elders is aangegeven heeft de mee- en tegenvallerformule voor de
overheidsinkomsten invloed op het totaal aan lastenverlichting in deze kabinetsperiode.
Met de mee- en tegenvallerformule komen meevallende overheidsinkomsten voor
een aanzienlijk deel (afhankelijk van het overheidstekort voor driekwart of
voor de helft) ten gunste van een reductie van het overheidstekort en daarmee
ten gunste van een reductie van de staatsschuld. De regering denkt dat met
deze mee- en tegenvallerformule een evenwichtige verdeling van eventuele inkomstenmeevallers
tot stand komt tussen tekortreductie en lastenverlichting. De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering nader aan te
geven wat de nieuwe wet beoogt en welke doelstellingen de hoogste prioriteit
hebben.In de inleiding van deze nota hebben wij aangegeven dat wij met deze nieuwe
Wet IB 2001 een stabiele belastingopbrengst nastreven, waarbij de lasten over
burgers en bedrijven evenwichtig en rechtvaardig zijn verdeeld. Het Regeerakkoord
vermeldt de volgende doelstellingen:• verbreding en versterking van de belastinggrondslag• bevordering van de werkgelegenheid en de economische structuur,
versterking van de concurrentiekracht van Nederland• verlaging van de lastendruk op arbeid• bevordering van een duurzame economische ontwikkeling («vergroening»)• een evenwichtige en rechtvaardige belastingdruk• bevordering van emancipatie en economische zelfstandigheid• vereenvoudiging van het belastingstelsel.Een prioriteitstelling in doelstellingen is niet aangebracht. De doelstelling
van rechtvaardige inkomensverhoudingen ligt besloten in de doelstelling van
een evenwichtige en rechtvaardige belastingdruk.De leden van de fractie van GroenLinks vragen een nadere toelichting op
de inhoudelijke argumentatie van de regering voor de verschuiving van directe
naar indirecte belastingen.Die argumentatie is gebaseerd op de resultaten van de Verkenning. Daarin
is geconcludeerd, dat in Nederland in vergelijking met andere landen, vooral
de directe lastendruk op arbeid hoog is. De zware belasting- en premiedruk
op arbeid veroorzaakt een groot verschil tussen de loonkosten voor de werkgever
en het bijbehorende netto besteedbaar inkomen van de werknemer. Dit grote
verschil (de zogenoemde wig) belemmert de werking van de arbeidsmarkt. De
hoge loonkosten ontmoedigen werkgevers om meer mensen in dienst te nemen en
door het in verhouding lage netto loon potentiële werknemers om tot de
arbeidsmarkt toe te treden. Mede om die reden en in het licht van het feit
dat een verschuiving van directe naar indirecte belastingen het belastingstelsel
als geheel robuuster kan maken zoals elders in deze nota wordt toegelicht
en onderbouwd, wordt als onderdeel van deze belastingherziening een verhoging
van de BTW voorgesteld. Natuurlijk leidt een verhoging van de BTW indirect
ook tot enige afwenteling naar de factor arbeid, maar de economische effecten
daarvan zijn wezenlijk anders dan een directe belasting van de factor arbeid.De reden dat een vorige regering begin jaren negentig het BTW-tarief verlaagde,
de leden van de GroenLinks fractie vragen hiernaar, was, dat deze maatregel
paste bij de conjuncturele situatie van dat moment.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom de regering in het
kader van deze belastingherziening de lastendruk met 5 miljard wil verlagen.
Is een herschikking van de lastendruk door middel van een breder grondslag
niet voldoende, zo vragen deze leden.De reden waarom de regering deze belastingherziening met 5 miljard lastenverlichting
begeleidt, is naast de gunstige effecten op de werkgelegenheid vooral ingegeven
door de politieke en beleidsmatige wens een evenwichtig inkomensbeeld te realiseren.De leden van de SP fractie merken op, dat ook in hun visie het belastingstelsel
een bijdrage kan leveren aan het stimuleren van milieuvriendelijk gedrag en
het bevorderen van emancipatie en economische bedrijvigheid. Wij beschouwen
de introductie van een individueel toekenbare heffingskorting bijvoorbeeld
als een belangrijke bijdrage aan de emancipatie. En ook kan – afgezien
van de discussie over een ecotax voor grootverbruikers –
de SP fractie er niet omheen dat drie tranches vergroening van het belastingstelsel,
zeker in Europees perspectief bezien, niet onbelangrijk is in het kader van
de door deze leden gewenste bevordering van milieuvriendelijk gedrag.2.2. Niet-fiscale doelstellingenDe D66-fractie stelt dat een van de doelstellingen van de belastingherziening,
gerichter inkomensbeleid, onvoldoende wordt bereikt. Als instrumenten voor
dit inkomensbeleid wordt in de Memorie van Toelichting (pag. 21) aangegeven:
de algemene heffingskorting, de ouderenaftrek, de arbeidskorting en de knip
in de eerste schijf. De D66-fractie stelt dat alleen de knip in de eerste
schijf echt nieuw is en dat de andere varianten zijn op bestaande instrumenten.
De D66-fractie wil graag door middel van een rekenvoorbeeld meer inzicht krijgen
of het gerichtere inkomensbeleid voor de lage inkomens ook daadwerkelijk optreedt
door de invoering van de knip in de eerste schijf.Ook de leden van de CDA-fractie zijn benieuwd naar een nadere onderbouwing
van het gerichtere en effectiever inkomensbeleid. Ook zijn zij er nog niet
van overtuigd dat de voordelen van de knip in de eerste schijf opwegen tegen
het verlaten van de eenvoud door deze knip in te voeren. Hiervoor zien zij
graag een betere onderbouwing. Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie
zich af op welke onderdelen het inkomensbeleid gerichter moet worden en wat
daarvan de consequenties voor verschillende groepen in de samenleving zijn.
Ook stellen zij de vraag wat daarvan de gevolgen voor huishoudens zijn en
waarom een sterker accent wordt gelegd op de individuele inkomensgevolgen
in plaats van inkomensgevolgen in huishoudverband. Hoe verhoudt dit laatste
zich met het draagkrachtbeginsel?Door de introductie van de heffingskorting, ouderenkorting, arbeidskorting
en de knip in de eerste schijf bij de belastingherziening wordt een gerichter
inkomensbeleid voor mensen met een laag inkomen en ouderen mogelijk. Het is
hierdoor mogelijk om met dezelfde budgettaire inzet voor deze groepen een
hogere inkomensverbetering te realiseren. Dit wordt bijvoorbeeld veroorzaakt
doordat de belastingvrije som in een heffingskorting wordt omgezet. Hierdoor
ontstaat voor vrijwel iedereen hetzelfde netto inkomensvoordeel, namelijk
3321 gulden. Dit in tegenstelling tot de belastingvrije som die, afhankelijk
van het tarief waarin het belastbaar inkomen valt, per individu een ander
netto inkomensvoordeel oplevert.Een voorbeeld: Indien het doel is de minima er 100 gulden op vooruit te
laten gaan, moet na de belastingherziening de heffingskorting met 100 gulden
worden verhoogd. Zowel de hoge als de lage inkomens ondervinden dan een netto
inkomensvooruitgang van 100 gulden. In het huidige stelsel moet echter de
belastingvrije som met 270 gulden worden verhoogd om voor de minima een netto
inkomensvooruitgang van 100 gulden te bereiken. Iemand die met zijn inkomen
in het hoogste tarief valt ondervindt van deze verhoging van de belastingvrije
som van 270 gulden echter een netto inkomensvooruitgang van 162 gulden. Het
budgettaire beslag van de maatregel valt daardoor navenant hoger uit. Door
het omzetten van de belastingvrije som in de heffingskorting treedt dit effect
niet meer op. Hetzelfde geldt voor de ouderenkorting en de arbeidskorting.De knip in de eerste schijf is bij de belastingherziening zodanig vormgegeven
dat de lengte van de eerste schijf rond het minimuminkomen ligt. Ook hierdoor
is het mogelijk gerichter inkomensbeleid voor deze groepen te voeren. In de
onderstaande tabel wordt een voorbeeld gegeven van een inkomensmaatregel zonder
een knip in de eerste schijf en met de knip in de eerste schijf. Hierbij is
uitgegaan van een budgettaire inzet van 2,6 miljard. Hiermee
kan voor de invoering van de knip in de eerste schijf het tarief van de eerste
schijf met 1% worden verlaagd. Na de invoering van de knip in de eerste schijf
kan het tarief 1A door de inzet van 2,6 miljard worden verlaagd met 1,8%.De inkomenseffecten zijn voor alleenverdieners met kinderen berekend op
basis van 1999. Daarbij is een vergelijking gemaakt tussen de inkomenseffecten
in de variant zonder knip en de inkomenseffecten van de feitelijke situatie
waarbij de knip wel is ingevoerd.Tabel: Inkomenseffecten alleenverdiener met kinderen met
en zonder knip in de eerste schijf (uitgaande van een lastenverlichting van
2,6 miljard)  voor invoering
knipna invoering knip sociale minima½1WML½¾modaal¾¾ 2x modaal¾½Uit de tabel blijkt duidelijk dat door invoering van de knip in de eerste
schijf een tariefsdaling gerichter neerslaat bij lagere inkomens. Anders gezegd;
een gewenste koopkrachtverbetering voor een bepaalde inkomensgroep kan met
minder middelen worden gerealiseerd. Mochten de inkomenseffecten uit de linker
kolom wenselijker worden geacht, dan zijn die ook in het huidige stelsel nog
steeds te realiseren door een evenredige verlaging van tarief 1a en tarief 1b.Naar aanleiding van de opmerkingen van het CDA kan worden gesteld dat
in de standaard koopkrachtplaatjes wordt gekeken naar de inkomensontwikkeling
op huishoudensniveau en niet op individueel niveau. Als bijvoorbeeld de inkomensontwikkeling
van een alleenverdiener met kinderen wordt weergegeven dan betreft dit een
huishouden met een kostwinner, een partner die niet werkt en twee kinderen
tussen de 6 en 12 jaar. Dit is in overeenstemming met het draagkrachtbeginsel
omdat het huishouden daarvoor de meest relevante eenheid is.De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering aan te geven hoe
de belastinguitgaven zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld en om een nadere
kwalificatie van deze ontwikkeling in het licht van de nagestreefde grondslagverbreding.
Deze leden herhalen tevens hun tijdens de afgelopen Algemene Financiële
beschouwingen gehouden pleidooi voor een uitgavenkader voor belastinguitgaven.
Verder zeggen de leden van de GroenLinks fractie dat thans te gemakkelijk
de indruk ontstaat, dat belastinguitgaven op onvoldoende beleidsrationaliteit
stoelt en het om die reden te waarderen dat de staatssecretaris heeft toegezegd
een analysekader te ontwikkelen waarbinnen de noodzaak van fiscale prikkels
kan worden aangetoond. Zij zien dit analysekader met belangstelling tegemoet.In reactie hierop zouden wij de leden van de GroenLinks-fractie voor wat
betreft de ontwikkeling van de belastinguitgaven willen verwijzen naar bijlage
4 van de Miljoenennota 2000. Daarin hebben wij ook uiteengezet waarom wij
een uitgavenkader voor de belastinguitgaven niet nodig en wenselijk achten.
Tijdens de Algemene Finaciële Beschouwingen is toegezegd dat wij een
poging willen doen om in een brede notitie over belastinguitgaven onze opvattingen
hieromtrent helder(der) voor het voetlicht te brengen. Deze notitie is toegezegd
voor begin volgend jaar. Ten aanzien van de relatie met de door ons nagestreefde
verbreding van de grondslag, willen wij er deze leden alvast op wijzen, dat
hier altijd sprake is van een afweging in termen van doeltreffendheid en doelmatigheid
van een belastinguitgave. En periodiek wordt via evaluatie van specifieke
fiscale regelingen bezien of voortzetting (nog) wenselijk is dan wel in verband
met verander(en)de omstandigheden of doelbereiking aangepast of beëindigd
dient te worden.2.3. ArbeidsmarktaspectenDe leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de stelselherziening voorziet
in het verschil tussen uitkeringen en loon, alsmede welk verschil benodigd
is om de arbeidsmarkt aan de onderkant goed te laten functioneren. Deze vraag
is besproken in 3.3. Inwonerschap: twee groepen belastingplichtigen.Aan de nevendoelstelling bevordering van de werking van de arbeidsmarkt
geeft het kabinet volgens de leden van D66 ook invulling door de introductie
van de arbeidskorting en door de omzetting van de belastingvrije som in de
algemene heffingskorting. De leden van de fractie van D66 kunnen zich in principe
vinden in de gedachten die aan deze maatregelen ten grondslag liggen, ook
al zijn die moeilijk te destilleren uit de toelichting op blz. 10–12
van de Memorie van Toelichting.In de Memorie van Toelichting is aangegeven hoe de regering de werking
van de arbeidsmarkt wil bevorderen en welke gedachten daaraan ten grondslag
liggen. Zowel de introductie van de arbeidskorting als de omzetting van de
belastingvrije som in een algemene heffingskorting maken werken financieel
aantrekkelijker. Dit stimuleert het aanbod van arbeid hetgeen, zeker in de
huidige krappe arbeidsmarkt, een positief effect heeft op de werkgelegenheid.
Deze redenering wordt ondersteund door berekeningen van het CPB die eveneens
wijzen op een substantieel werkgelegenheidseffect.Ten aanzien van de genoemde instrumenten, de arbeidskorting en de algemene
heffingskorting, kan meer concreet het volgende worden opgemerkt. De arbeidskorting
levert een gerichte bijdrage aan het oplossen van de problematiek rond de
werkloosheidsval. Momenteel is het zo dat de overgang van een uitkering naar
een laag betaalde baan slechts een beperkt financieel voordeel oplevert. Indien
rekening wordt gehouden met inkomensafhankelijke regelingen resteert in sommige
gevallen zelfs een inkomensverslechtering op. Het moge duidelijk zijn dat
dit ten koste gaat van de prikkel om te gaan werken vanuit een uitkeringssituatie.
Dit gegeven biedt teven een verklaring voor de paradoxale situatie die momenteel
op de arbeidsmarkt waarneembaar is, namelijk een toenemende krapte aan personeel
terwijl tegelijkertijd sprake is van een aanzienlijke arbeidsreserve. De arbeidskorting
resulteert in een forse verkleining van de werkloosheidsval zoals ook uit
de onderstaande figuur blijkt. Figuur: Netto inkomensverbetering in guldens voor sociale
minima die een baan vindt op minimumloonniveau (alleenverdiener)De omzetting van de belastingvrije som in een heffingskorting betekent
een belangrijke stimulans op voor niet-werkende partners en voor partners
met een belastbaar inkomen beneden de huidige belastingvrije som. In het huidige
stelsel kan toetreding van de arbeidsmarkt, dan wel een stijging van het bruto
inkomen van de minstverdienende partner, leiden tot een netto inkomensdaling
op huishoudensniveau. Voor een concrete uitwerking met cijfervoorbeeld wordt
verwezen naar de Memorie van Toelichting (bladzijde 13). De overgang op een
heffingskorting zorgt ervoor dat deze rem op de arbeidsparticipatie van partners
wordt weggenomen. Ook dit heeft een positief effect op het arbeidsaanbod,
en daarmee op de werkgelegenheid.De leden van de fractie van GroenLinks betreuren dat het belang van de
belastingkortingen voor de vorm van de tariefstructuur is gereduceerd door
de verlaging van tarieven van de tweede en derde schijf. Wij menen dat sprake
is van een evenwichtig totaalbeeld. Per saldo resteert namelijk een ander
beeld dan deze leden suggereren. Wij wijzen op het eerder gegeven antwoord
aan het adres van onder meer de leden van de fractie van de PvdA. In dat antwoord
is een overzicht opgenomen waaruit naar voren komt dat de voorgestelde herziening
een progressiever totaalbeeld dan het huidige laat zien.De leden van de fractie van GroenLinks vragen op welke wijze de belastingkortingen
zullen worden benut in het inkomensbeleid, bijvoorbeeld in het kader van de
terugsluis van de derde tranche vergroening in het «kleine»belastingplan
2001. Ook vragen zij naar de effecten op de koopkracht. Voorts vragen deze
leden welk lot de nieuwe arbeidskorting is beschoren en of deze korting vanaf 2001
wordt benut voor het verder vergroten van de afstand tussen betaald en niet-betaald
werk. Voorts vragen deze leden ons of wij het redelijk vinden om in het kader
van het bestrijden van de armoedeval voor mensen die de stap maken van uitkering
naar betaald werk de voordelen ook «automatisch» toekomen aan
werknemers met een riant inkomen. Zij vragen of het langs deze weg stimuleren
van het arbeidsaanbod niet buitengewoon duur en inefficiënt is.In reactie hierop zij opgemerkt dat de eventuele inzet en maatvoering
van de belastingkortingen in het kader van het koopkrachtbeeld 2001, waarvan
de derde tranche vergroening onderdeel uitmaakt, pas in augustus volgend jaar
aan de orde is in het kader van de afrondende besluitvorming over de inkomstenkant
van de begroting voor het jaar 2001. Dan is ook de vraag aan
de orde of een eventuele verdere verhoging van de arbeidskorting, mede in
het licht van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, wenselijk en budgettair
inpasbaar is. Wij zijn het nadrukkelijk niet eens met de kwalificaties die
de leden van de GroenLinks-fractie teokennen aan dit belangrijke instrument
voor de stimulering van het arbeidsaanbod. In de eerste plaats willen wij
deze leden erop wijzen, dat verhoging van de arbeidskorting tot aanzienlijk
minder weglek leidt dan verhoging van het huidige arbeidskostenforfait. De
reden waarom het goed is dat ook hogere inkomensniveaus, zij het relatief
minder, deelhebben aan een verhoging van de arbeidskorting is nu juist gelegen
in het voorkomen van de armoedeval wanneer sprake is van doorgroei in de functie.De leden van de GroenLinks-fractie vragen zich af welk kwantitatief doel
het kabinet nastreeft ten aanzien van de arbeidsparticipatie van ouderen,
vrouwen en allochtonen. De participatiegraad stijgt immers dus waarom de grote
urgentie. In welke mate heeft het kabinet zijn doel nog niet bereikt?. Ook
herhalen de leden de vraag naar het kabinet naar de precieze consequenties
van de opvattingen van het kabinet ten aanzien van het participatievraagstuk
voor de inrichting van het fiscale stelsel. De leden van de GroenLinks-fractie
hebben behoefte aan een nadere onderbouwing omdat het kabinet nadrukkelijk
de indruk wekt dat het huidige fiscale stelsel niet goed functioneert en het
aanbod van arbeid belemmert. De leden zijn een andere mening toegedaan. Op
basis van de bovenstaande analyse zou men forsere maatregelen verwachten:
een grootschalige tariefsverlaging van de eerste schijf – te financieren
uit een brede energieheffing – ten einde de gemiddelde en marginale
druk op arbeid te verminderen; heffing van zorgpremies (ZFW/AWBZ) over een
langer inkomenstraject; gedeeltelijke financiering van de AOW uit een steviger
fiscale behandeling van vermogen; een gerichte arbeidskorting voor laaggeschoolden
(laagbetaalden) ten einde de replacement rate te verlagen.De arbeidsparticipatie van vrouwen is in ons land, vergeleken met de ons
omringende landen, nog steeds relatief laag. De werkloosheid als percentage
van de werkloze beroepsbevolking onder allochtonen is ruim drie keer zo hoog
als onder autochtonen. Tevens bedraagt de arbeidsmarktparticipatie van mensen
tussen de 55 en 64 jaar als percentage van de beroepsbevolking ongeveer 30%.
In vergelijking met de andere leeftijdsgroepen is de arbeidsparticipatie ongeveer
2,5 keer zo klein (met uitzondering van de groep 15–24 jaar). Deze cijfers
zijn aanleiding voor de regering om de participatie van deze groepen te stimuleren.
Vooral op het terrein van de arbeidsparticipatie van ouderen is nog geen stijgende
lijn waar te nemen. Dit moet in samenhang worden bezien met de huidige krapte
op de arbeidsmarkt. Ook uitkeringsgerechtigden worden daarom via onder meer
de arbeidskorting gestimuleerd tot de arbeidsmarkt toe te treden.De regering heeft bij de vormgeving van het nieuwe belastingstelsel een
aantal doelstellingen nagestreefd: verbreding en versterking van de belastinggrondslag,
bevordering van de werkgelegenheid, verlagen van de lastendruk op arbeid,
een evenwichtige inkomensverdeling, bevorderen van emancipatie en economische
zelfstandigheid, vergroening van het belastingstelsel en vereenvoudiging van
het belastingstelsel. De regering is van mening dat deze doelstellingen evenwichtig
worden benaderd in het nieuwe belastingstelsel.De leden van de GroenLinks-fractie stellen dat een belastingstelsel niet
compleet is zonder aandacht te schenken voor de groep «anders-actieven».
De leden van de fractie van GroenLinks vragen het kabinet deze gevolgen
alsnog in beeld te brengen en daarbij de feitelijke onjuiste term «inactieven»
te vermijden.De inkomensgevolgen voor de groep «anders-actieven» zijn op
diverse plaatsen in de Memorie van Toelichting beschreven. Voorzover het binnen
deze groep gaat om 65-plussers worden de inkomenseffecten beschreven op bladzijde
63 van de MvT. De inkomenseffecten voor niet-verdienende partners van kostwinners
zijn meegenomen in de berekeningen van tabel 4 op bladzijde 62 van de MvT.
In deze tabel zijn ook de inkomensgevolgen voor sociale minima vermeld. In
bijlage II bij de MvT worden de inkomensgevolgen beschreven voor belastingplichtingen
met een jaarinkomen beneden het sociaal minimum.Uit de toelichting van de regering maken de leden van de fracties van
GPV en RPF op dat de regering van mening is dat een verdere toename van zowel
de arbeidsdeelname als de werkgelegenheid moet worden gestimuleerd. De leden
wijzen erop dat behalve betaalde arbeid er ook andere maatschappelijke verantwoordelijkheden
bestaan die economisch geen prijs hebben. Kan de regering aangeven of de voorstellen
ook prikkels bevatten om in plaats van voor betaalde arbeid, te kiezen voor
andere verantwoordelijkheden.De regering erkent dat er behalve betaalde arbeid ook andere niet-economische
activiteiten bestaan die voor het functioneren van de maatschappij van groot
belang zijn. De maatregelen in het voorliggende wetsvoorstel zijn echter niet
specifiek gericht op het stimuleren van deze activiteiten. Op andere beleidsterreinen
wordt wel specifiek aandacht besteed aan deze maatschappelijke verantwoordelijkheden.
In dat verband kan bijvoorbeeld worden verwezen naar maatregelen die zijn
genomen op het terrein van de «Arbeid en Zorg» of de «Sociale
activering».De SGP-fractie vraagt de regeringen de volgende stellingen nader te onderbouwen:de
netto participatiegraad onder vrouwen is nog steeds lager dan in andere landen,
laagopgeleiden en allochtonen zijn oververtegenwoordigd in de WW en bijstand,
de arbeidsdeelname van ouderen is laag en het potentieel van WAO-gerechtigden
die gedeeltelijk kunnen en willen werken wordt onvoldoende benut. Tevens vraagt
de SGP-fractie of aangegeven kan worden wat onder de netto participatiegraad
wordt verstaan. Daarnaast vraag de SGP-fractie zich af in welke mate er effecten
optreden door de belastingherziening in de arbeidsparticipatie van de genoemde
groepen ten opzichte van de huidige behoefte op de arbeidsmarkt en de plaatsen
waar de groei van de werkgelegenheid te verwachten valt.Onder de netto participatiegraad van vrouwen wordt verstaan het aantal
werkende vrouwen gedeeld door de beroepsbevolking. Bij de bruto participatiegraad
worden ook de werklozen meegenomen. In vergelijking met de ons omringende
landen is de netto participatiegraad van vrouwen in 1998 relatief laag (zie
onderstaande tabel).Tabel: Netto participatiegraad van vrouwen in voltijdequivalenten
(in % van de bevolking van 15–64 jaar)  1998 Nederland35Belgie40 Duitsland43 Frankrijk46Groot-Brittannië48Uit bijlage 8 van de Sociale Nota 2000 blijkt dat de werkloosheid als
percentage van de werkloze beroepsbevolking onder allochtonen ruim drie keer
zo hoog is als onder autochtonen en dat de werkloosheid onder laagopgeleiden
(Basisonderwijs en MAVO) ook ongeveer drie keer zo hoog is als onder hoogopgeleiden
(HBO en WO).Uit bijlage 7 van de Sociale Nota 2000 blijkt dat de arbeidsmarktparticipatie
van mensen tussen de 55 en 64 jaar als percentage van de beroepsbevolking
ongeveer 30% bedraagt. In vergelijking met de andere leeftijdsgroepen is de
arbeidsparticipatie ongeveer 2,5 keer zo klein (met uitzondering van de groep
15–24 jaar).Op 30 september heeft de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid
een algemeen overleg gevoerd met Staatssecretaris Hoogervorst. Hierin heeft
de Staatssecretaris aangegeven dat uit cijfers van het LISV blijkt dat van
de 215 000 gedeeltelijk arbeidsongeschikten ongeveer de helft, vaak bij
de eigen werkgever, werkt (Kamerstuk 22 187 nr. 97). Door middel van
het plan van aanpak WAO wordt ernaar gestreefd de uitstroom uit de WAO te
bevorderen.In principe zullen ook de genoemde groepen profiteren van de arbeidsmarkteffecten
van de belastingherziening. Daarnaast zijn er tal van andere maatregelen die
proberen arbeidsdeelname van deze groepen te bevorderen (Wet SAMEN, Plan van
aanpak WAO). De belastingherziening richt zich onder andere op de arbeidsparticipatie
van vrouwen. Doordat de belastingvrije som (overdraagbaar) bij de belastingherziening
wordt vervangen door een heffingskorting, wordt het voor een niet-werkende
partner aantrekkelijker om te gaan werken. Hij/zij houdt in het nieuwe stelsel
immers netto meer over dan in huidige stelsel. (De overdraagbaarheid van)
de belastingvrije som vormt een drempel voor arbeidsparticipatie van partners.
Zie hiervoor ook pagina 13 van de Memorie van Toelichting.In het licht van de toch vrij forse kritiek van de SP fractie op deze
belastingherziening, zijn wij verheugd, dat de SP fractie aangeeft tevreden
te zijn met het voorstel voor omzetting van de algemene belastingvrije som
in een heffingskorting, mede in het licht van het emanciperende effect op
de arbeidsmarkt.De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af waarom een deel
van de kosten van de nieuwe arbeidskorting, of – beter nog – het
resterende arbeidskostenforfait, aanwend voor een EITC. Waarom heeft de familie
Boonstra deze arbeidskorting nodig? Kan het kabinet uitleggen waarom een meer
instrumenteel gebruik van de arbeidskorting hiertoe aanleiding geeft?Ook de leden van de fractie van GroenLinks verzoeken het kabinet nogmaals
het belang van de EITC in overweging te nemen, temeer daar de kosten van de
EITC belangrijk lager zijn dan die van de arbeidskorting.D66 heeft er ten tijde van de formatie geen geheim van gemaakt veel te
zien in de EITC-gedachte (Earned Income Tax Credit): een fiscale tegemoetkoming
die hoger is naarmate het verdiende inkomen lager is.De SP-fractie vindt het jammer dat er niet voor is gekozen om de arbeidskorting
langzaam af te toppen voor de hogere inkomens zoals dat ook door het IMF is
geadviseerd. Waarom benadrukt het kabinet dat dit een stijging van de marginale
wig tot gevolg heeft terwijl dit toch moet worden afgewogen tegen het bestrijden
van de armoedeval? Zowel de door het kabinet voorgestelde arbeidskorting als de EITC hebben
tot doel om het verschil tussen een uitkering en het netto loon te vergroten.
In tegenstelling tot de EITC blijft de arbeidskorting boven het minimumloon
gelijk voor alle werkenden. De EITC wordt vanaf een bepaald inkomen, in de
regel het minimumloon of iets hoger, geleidelijk afgebouwd tot nul. Dit heeft
tot gevolg dat bij een gegeven maximum de budgettaire kosten van een EITC
lager zijn dan van een arbeidskorting.Het kabinet kiest echter uitdrukkelijk voor een arbeidskorting en niet
voor een EITC. Bij invoering van een EITC zou de marginale wig tot een onverantwoord
niveau stijgen voor werknemers met een baan op of net boven het minimumloonniveau.
Momenteel bedraagt de marginale wig (nog exclusief inkomensafhankelijke regelingen)
voor deze groep werknemers ongeveer 62%. Dat wil zeggen dat van elke gulden
die een werkgever extra uitgeeft aan de loonkosten van een werknemer, de werknemer
hiervan 38 cent overhoudt. Als gevolg van de voorgestelde stelselherziening
daalt de marginale wig op minimumloonniveau met ca. 3%-punt tot 59%. Voor
inkomens net boven het minimumloon blijft de marginale wig gelijk.De introductie van een EITC zou juist tot gevolg hebben dat de marginale
wig fors stijgt. Bij een toename van het bruto loon neemt de EITC immers af,
waardoor de toename van het netto loon lager uitvalt. Dit effect kan worden
geïllustreerd met een cijfervoorbeeld. Stel dat een EITC zou worden ingevoerd
met een maximum van 2 400 gulden op minimumloonniveau, aflopend naar
nul bij 150% van het minimumloon. In dat geval zou de marginale wig vanaf
minimumloonniveau tot 150% van het minimumloon met ca. 10%-punt toenemen.
Anders gezegd: van de eerder genoemde 38 cent zou nog eens 10 cent afgaan.
Bij een loon(kosten) stijging van 1 gulden blijft er dus maar 28 cent netto
voor de werknemer over. Het moge duidelijk zijn dat dit substantiële
effecten heeft op de opwaartse dynamiek in de arbeidsmarkt. Een dergelijke
marginale wig belemmert de doorstroming, vermindert de prikkels voor bijscholing,
en resulteert in een extra stimulans voor het zwart uitbetalen van lonen.Ook het Centraal Planbureau heeft op deze effecten gewezen. Bij een eerdere
doorrekening van de EITC constateerde het CPB dat het arbeidsaanbod in uren
daalt «omdat werken wordt ontmoedigd». In dit verband kan ook
gewezen worden op Onderzoeks Memorandum nr. 150 van het CPB (An Earned Income
Tax Credit in the Netherlands: Simulations with the MIMIC model) waarin wordt
ingegaan op arbeidsmarkteffecten van de hoge marginale wig die optreedt bij
een EITC. In het Onderzoeks Memorandum worden de resultaten samengevat van
empirische studies naar de Amerikaanse ervaringen met een EITC. De meeste
studies bevestigen de stelling dat in de afbouwfase van de EITC de hoge marginale
wig leidt tot een afname van het arbeidsaanbod. Hierbij moet nog worden vermeld
dat de Amerikaanse gemiddelde en marginale druk aanzienlijk lager is dan de
Nederlandse. Ten aanzien van de effecten van een hogere marginale wig op scholingsactiviteiten
kan verwezen worden naar publicaties van Dupor e.a. (1996)1 en Groot en Oosterbeek (1995)2. Uit beide
studies kan worden afgeleid dat een stijging van de marginale wig negatieve
effecten heeft op scholingsactiviteiten.Op grond van bovengenoemde overwegingen heeft het kabinet ervoor gekozen
geen EITC in te voeren maar een arbeidskorting. Overigens moet er op gewezen
worden dat vervanging van de arbeidskorting door een EITC in een ander inkomensbeeld
zou resulteren dan nu is weergegeven in de Memorie van Toelichting. Met name
de middeninkomens en, in mindere mate, de hogere inkomens zouden er in het
inkomensbeeld behoorlijk op achteruit gaan. Ook dit gegeven speelt
een rol in de overwegingen van het kabinet.De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat de veranderende economische
omstandigheden zouden moeten leiden tot herbezinning van het gekozen instrumentarium.
Zo zou vanuit het oogpunt van de krappe arbeidsmarkt een omzetting van de
SPAK die arbeidsvraagbevorderend werkt, naar een EITC die arbeidsaanbodbevorderend
werkt overwogen moeten worden. De leden van de fractie van GroenLinks vragen
het kabinet om een reactie.De leden van de fractie van de SP vragen waarom het kabinet wel de SPAK
in stand wil houden die tenslotte ook tot een hogere marginale (werkgevers)
wig leidt in het afbouwtraject.Het kabinet is het met de fractie van GroenLinks eens dat de economische
omstandigheden op de arbeidsmarkt vragen om een beleid dat in toenemende mate
de nadruk legt op stimulering van het arbeidsaanbod. Met het oog hierop wordt
een verlaging van de marginale tarieven en een verkleining van de werkloosheidsval
voorgesteld. Het kabinet is echter niet van mening dat een EITC hiervoor het
meest aangewezen instrument is. Elders in deze nota wordt ingegaan op de overwegingen
die hierbij een rol spelen.Ten aanzien van de suggestie van zowel GroenLinks als de SP om, gegeven
de veranderende situatie op de arbeidsmarkt, de SPAK af te schaffen merkt
het kabinet het volgende op. De introductie van de SPAK en de verhogingen
daarvan hebben de afgelopen jaren geresulteerd in een forse verlaging van
de werkgeverslasten op minimumloonniveau en daar net boven. Het nu terugdraaien
van die verlagingen zou belangrijke consequenties hebben voor het bestand
werknemers waarop de SPAK momenteel van toepassing is en voor werkgevers die
veel laag betaalde werknemers in dienst hebben. De ervaringen die de afgelopen
jaren zijn opgedaan met de SPAK zijn onderzocht door het NEI. Dit onderzoek
is onlangs naar de Kamer gezonden. Het kabinet onderschrijft overigens de
constatering dat de SPAK op het relevante inkomenstraject leidt tot een hogere
marginale wig, zoals dat voor alle inkomensafhankelijke regelingen geld.De leden van de CDA-fractie stellen dat mede met het oog op het verlaagde
arbeidskostenforfait het niet-actievenforfait is aangepast. Zij vragen waarom
voor werkenden tegenover deze verlaging de invoering van de arbeidskorting
staat en er voor niet-actieven niet iets dergelijks is geregeld?Het arbeidskostenforfait en het inactievenforfait zijn sinds 1989 enkele
malen verhoogd uit inkomenspolitieke overwegingen en vanuit het streven de
werking van de arbeidsmarkt te verbeteren. Deze verhogingen worden thans geëlimineerd
zodat de nieuwe algemene en bijzondere aftrek weer beantwoorden aan hun oorspronkelijke
bedoeling: het op forfaitaire wijze rekening houden met kosten die verband
houden met de verwerving van de inkomsten. De verhogingen van het arbeidskostenforfait
worden vervangen door de invoering van de arbeidskorting waardoor het verschil
tussen netto loon en netto uitkering groter wordt. Op die wijze wordt gestimuleerd
dat mensen vanuit een uitkeringssituatie toetreden tot de arbeidsmarkt. Een
extra voorziening ter compensatie voor het verlagen van het inactievenforfait
zou de stimulerende werking van de arbeidskorting weer afzwakken. De verlaging
van het niet-actievenforfait wordt opgevangen in het totaal van de inkomenseffecten. De leden van de D66-fractie verzoeken het kabinet alsnog inzicht te geven
in de verwachte effecten van louter de arbeidskorting en de algemene heffingskorting
op de werkgelegenheid zonder de invloed van 5 miljard lastenverlichting en
de effecten van verschuiving/vergroening.De effecten van de belastingherziening zijn voor de lange termijn berekend
met het algemeen evenwichtsmodel van het CPB (MIMIC). Daarbij is het wetsvoorstel
ex-post budget-neutraal gemaakt met een compenserende verandering in de materiële
overheidsconsumptie. Dat wil zeggen dat de bestedingseffecten van de 5 miljard
lastenverlichting op lange termijn geen rol spelen omdat deze in de analyse
ongedaan worden gemaakt door een neerwaarste aanpassing van de overheidsuitgaven.
De berekende lange termijneffecten worden dus volledig bepaald door de lagere
gemiddelde wig en door de gewijzigde structuur van het belastingstelsel.Voor een inschatting van de effecten van de arbeidskorting zelf kan verwezen
worden naar een eerdere publicatie van het Centraal Planbureau. In onderzoeksmemorandum
nr. 140 van het CPB (Analyzing Fiscal Policy in the Netherlands) worden de
kwantitatieve effecten geschetst van een variant waarbij een constante arbeidskorting
wordt ingevoerd. De vormgeving van de arbeidskorting in de variant komt niet
helemaal overeen met de arbeidskorting zoals beschreven in het wetsvoorstel
omdat daar de arbeidskorting vanaf 50% van het wettelijk minimumloon oploopt
naar het maximum bij 100% van het minimumloon. De effecten zullen echter in
grote lijnen vergelijkbaar zijn. Uit de cijfers van het CPB blijkt dat invoering
van een arbeidskorting met een budgettair effect van 7,9 miljard de volgende
partiële effecten op lange termijn tot gevolg heeft: de werkgelegenheid
stijgt met 1,8%-punt (ca. 112 000 personen), het arbeidsaanbod neemt
toe met 1,0%-punt (ca. 68 000 personen) en de werkloosheid daalt in deze
variant met 1,0% (ca. 68 000 personen).Kijkend naar de huidige arbeidsmarktsituatie vinden de leden van de fracties
van PRF en GPV het wenselijker als de voorstellen vooral gericht zijn op de
inschakeling van langdurig werklozen en het voorkomen dat met name oudere
werknemers voortijdig de arbeidsmarkt verlaten. Kan de regering uiteenzetten
of en in welke mate de voorstellen hieraan een bijdrage leveren.Kijkend naar de arbeidsmarkt constateert de regering toenemende kraptes
aan de aanbodzijde en een stijgend aantal vacatures. Prognoses voor langere
termijn geven aan dat deze krapte voor een deel een structureel karakter heeft.
Om deze krapte tegen te gaan stimuleert de regering het arbeidsaanbod door
invoering van een arbeidskorting en verlaging van de marginale tarieven. Uiteraard
is de regering met genoemde leden van mening dat de toenemende kraptes niet
het enige probleem op de arbeidsmarkt zijn. Evenmin heeft de regering de illusies
dat de voorliggende voorstellen alle problemen op de arbeidsmarkt zullen doen
verdwijnen. Wel is het zo dat het wetsvoorstel een bijdrage zal leveren aan
het oplossen van genoemde problemen. Voor oudere werknemers maken de arbeidskorting
en zeker ook de lagere marginale tarieven het financieel aantrekkelijker om
langer door te werken. Dit zal de arbeidsparticipatie van oudere werknemers
ten goede komen. De lagere lastendruk op arbeid die het gevolg van het wetsvoorstel
zal ook in het voordeel werken van langdurig werklozen. Ongeacht de vormgeving
van het toekomstige belastingstelsel zal flankerend arbeidsmarktbeleid nodig
blijven. Voor een beschrijving hiervan wordt verwezen naar de Sociale Nota. De leden van de fracties van PvdA en CDA vragen hoeveel personen buiten
het bereik van de arbeidskorting vallen. Tevens vragen deze leden of de regering
deze groep kan uitsplitsen naar sekse, aantal gewerkte uren, status van de
werknemer en leefvorm.Volgens het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting 2001 wordt de arbeidskorting
toegekend bij een inkomen uit tegenwoordige arbeid van 50% van het wettelijk
minimumloon (WML) en is maximaal bij 100% van het WML op jaarbasis. Bij ongeveer
1,8 miljoen personen is het inkomen uit tegenwoordige arbeid kleiner dan 50%
WML op jaarbasis. In de memorie van toelichting (tabel 7) is aangegeven dat
deze groep weliswaar niet aanmerking komt voor de arbeidskorting, maar niettemin
als gevolg van de heffingskorting en de nieuwe tariefstructuur toch een positief
inkomenseffect heeft. Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie
over de samenstelling van deze groep merken wij op dat deze voor circa 40%
bestaat uit mannen en voor 60% uit vrouwen. Voorts blijkt dat circa 54% ongehuwd
is, 39% is gehuwd, 2% is weduwnaar of weduwe, en 5% is gescheiden. Een uitsplitsing
van deze groep naar sociaal-economische positie leert dat ongeveer 7% zelfstandig
ondernemer is, circa 65% is werknemer of ambtenaar, en bijna 10% ontvangt
een pensioenuitkering. Daarnaast is er een categorie «overig»
waarvan de sociaal-economische positie niet eenduidig op basis van de beschikbare
gegevens van de Belastingdienst kan worden vastgesteld. Een uitsplitsing naar
status van de werknemer en het aantal gewerkte uren is niet beschikbaar.De leden van de PvdA-fractie vragen wat de kosten zijn van het doortrekken
van de heffingskorting voor werkende alleenstaande ouders van kinderen van
12 naar 16 jaar.Met deze maatregel zou naar verwachting een budgettair belang van circa
30 mln gemoeid zijn.2.4. VergroeningDe leden van de CDA-fractie geven aan dat voor hen nog steeds niet helder
is wat precies onder «vergroening» wordt verstaan. Gaat het niet
meer om het aanboren van een nieuwe grondslag dan om het beïnvloeden
van gedrag zo vragen deze leden zich af.Zoals in paragraaf 13.1 van bijlage 13 bij de Miljoenennota 2000
is aangegeven vormt de vergroening van het belastingstelsel onderdeel van
de herziening van het belastingstelsel. Daarbij is de achterliggende gedachte
dat daarmee een bijdrage wordt geleverd aan de duurzaamheid van de economische
groei. Verhoging van milieubelastingen draagt er toe bij dat het milieubeslag
van goederen en diensten beter in de prijs tot uitdrukking wordt gebracht,
waardoor een wezenlijke verbetering van de marktwerking wordt bereikt. Vergroening
levert voorts een bijdrage aan de verschuiving van directe naar indirecte
belastingen, hetgeen een kernelement vormt van de herziening van het belastingstelsel.
Door de belastingdruk op milieubelastende gedragingen te verzwaren ontstaat
ruimte voor lastenverlichting, waarbij ook de belastingdruk op milieuvriendelijke
activiteiten kan worden verlicht. Ook op deze wijze draagt een herzien belastingstelsel
bij aan een meer duurzame economische ontwikkeling. Het gaat hier dus zowel
om een verschuiving in de belastinggrondslag als om het beïnvloeden van
gedrag via een betere werking van het marktmechanisme.De leden van de CDA-fractie vragen welke gedragseffecten verbonden zijn
aan de verhoging van de bestaande energie- en milieubelastingen, de introductie
van nieuwe milieubelastingen, het indexeren van de milieubelastingen en het
treffen van fiscale faciliteiten voor milieuvriendelijke activiteiten.
Deze leden vragen zich voorts af of vergroeningsmaatregelen zullen leiden
tot minder gebruik van grondstoffen en dus tot lagere belastingontvangsten.
Zij vragen hoe dat zich verhoudt tot de ingecalculeerde belastingontvangsten
tot nu toe. Voorts vragen zij welke belasting als echte vergroeningsmaatregel
kan worden genoemd en hoeveel gedragsbeïnvloeding er plaats moet vinden
om de maatregel als succesvol te beschouwen.In zijn algemeenheid kan worden opgemerkt dat verhoging van milieubelastingen,
waaronder het indexeren daarvan, en de introductie van nieuwe milieubelastingen
er toe bijdragen dat het milieubeslag van goederen en diensten (schaarste
van het milieu) beter in de prijs tot uitdrukking wordt gebracht. Daardoor
is sprake van een verbetering van de marktwerking. Ook de fiscale faciliteiten
waarmee de belastingdruk op milieuvriendelijke activiteiten wordt verlicht
dragen langs die weg bij aan een meer duurzame economische ontwikkeling. De
voorstellen van het kabinet met betrekking tot de verdere vergroening van
het belastingstelsel bouwen voort op de Nota Belastingen in de 21e eeuw: Een
verkenning en zijn in belangrijke mate gebaseerd op onderzoeken die hebben
plaatsgevonden door de Werkgroep vergroening van het fiscale stelsel. In de
rapportages van deze Werkgroep wordt uitvoerig ingegaan op de op grond van
wetenschappelijk onderzoek te verwachten gedragseffecten van de voorgestelde
maatregelen. De milieueffecten van de verschillende maatregelen zijn in meer
specifieke zin aan de orde bij de wetsvoorstellen die het kabinet ten behoeve
van de vergroening van het belastingstelsel bij de Kamer heeft ingediend en
met het oog op de derde tranche van de vergroening nog zal indienen.Het kabinet deelt de opvatting van de leden van de CDA-fractie dat gedragsreacties
met betrekking tot vergroeningsmaatregelen, afhankelijk van de aard van de
maatregel, leiden tot een afremming van het gebruik van grondstoffen en met
name ook van energie waardoor, onder overigens gelijkblijvende omstandigheden,
sprake zal zijn lagere belastingontvangsten dan wanneer dergelijke gedragsreacties
niet optreden. Overigens spelen ten aanzien van het feitelijk beloop van de
belastinguitkomsten ook andere factoren een belangrijke rol, zodat het ex
post vaak moeilijk is een eenduidig verband te leggen tussen deze uitkomsten
en de getroffen beleidsmaatregel en de daarmee mede beoogde gedragsreactie.
Niet alleen vormen de vergroeningsmaatregelen vaak onderdeel van een groter
geheel van beleidsmaatregelen, zoals bij voorbeeld ten aanzien van energiebesparing,
tevens spelen externe ontwikkelingen een rol zoals de mate van economische
groei en de prijsvorming op de wereldmarkt voor grondstoffen en energie. Door
deze moeilijkheid om gedragseffecten van bepaalde maatregelen concreet in
de praktijk vast te stellen valt evenwel de waarde van de prijsprikkel waarmee
het milieubeslag beter in de prijs tot uitdrukking wordt gebracht niet weg.
Het kabinet ziet geen aanleiding alleen bepaalde belastingmaatregelen uit
het pakket vergroeningsmaatregelen als «echte» vergroeningsmaatregelen
te onderscheiden. Alle maatregelen die in dit pakket zijn opgenomen leveren
een bijdrage aan de versterking van het milieu. Het kabinet hanteert daarbij
geen meetlat aan de hand waarvan voor iedere maatregel is vastgelegd welke
mate van gedragsbeïnvloeding dient plaats te vinden om de maatregel als
succesvol te beschouwen. Wel wordt door middel van evaluaties waar mogelijk
getracht een zo goed mogelijk beeld te krijgen van de effectiviteit van het
beleidsinstrumentarium. De methoden van evaluatie vormen daarbij een belangrijk
aandachtspunt.De leden van de CDA-fractie geven aan bevreesd te blijven dat de kosten
van de vergroening van ons belastingsysteem het zwaarste zullen drukken op
de lagere inkomensgroepen. Immers: een inkomen van vijf maalmodaal
betekent nog niet dat er vijf keer zoveel energie verbruikt wordt. Zij vragen
op dit punt een reactie.Het kabinet is het in zoverre eens met de door deze leden opgeworpen bedenkingen
dat aspecten ten aanzien van de inkomensverdeling van de herziening van het
belastingstelsel nadrukkelijk de aandacht verdienen. In dit verband biedt
allereerst de vormgeving van individuele maatregelen een aangrijpingspunt,
bij voorbeeld door de wijze waarop een belastingvrije voet wordt gehanteerd
zoals bij de regulerende energiebelasting en de belasting op leidingwater.
Voorts wordt bij de vormgeving van terugsluismaatregelen met verdelingsaspecten
rekening gehouden. De inkomenseffecten van de vergroeningsmaatregelen worden
per tranche grosso modo ingepast in het totale koopkrachtbeeld met betrekking
tot het desbetreffende jaar. Daarnaast dient niet uit het oog te worden verloren
dat de stapsgewijze vergroening van het belastingstelsel slechts een onderdeel
vormt van de bredere structurele herziening van het belastingstelsel. Het
kabinet is van oordeel dat het, mede met gebruikmaking van de middelen die
in dit kader beschikbaar zijn voor lastenverlichting ook vanuit oogpunt van
inkomensverdeling voor een evenwichtige benadering heeft gekozen. Het past
in de zorgvuldigheid van deze benadering om, rekeninghoudend met de dan bestaande
inzichten in de economische ontwikkeling, bij de definitieve vaststelling
van de belastingtarieven in het kader van het belastingplan voor het jaar
2001 opnieuw naar de gevolgen van de voorstellen voor de inkomensverdeling
te kijken.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de vorderingen
inzake de uitvoering van de motie Van der Vaart c.s. (kamerstukken 1992/93
22 843, nr. 14) betreffende de afschaffing van de verbruiksbelasting
op alcoholvrije dranken mogen wij deze leden verwijzen naar hetgeen daarover
naar voren is gebracht bij de schriftelijke en mondelinge behandeling van
het Belastingplan 2000.De leden van de D66 fractie achten het legitiem dat met het belastingstelsel,
naast het generen van inkomsten voor de overheid, ook ander doelstellingen
worden nagestreefd. Zij ondersteunen in dat kader de nevendoelstellingen die
worden nagestreefd met het tweesnijdende zwaard van de verschuiving en vergroening:
verlaging van de belastingdruk op arbeid ter wille van het functioneren van
de arbeidsmarkt en verhoging van de druk op consumptie in het algemeen en
milieu-ongevallige consumptie in het bijzonder ter wille van een bewust en
duurzaam leefpatroon van de Nederlandse samenleving. Het verheugt ons zeer
dat de hiervoor aangegeven doelstellingen die de regering beschouwt als een
van de hoofdlijnen van deze belastingherziening door de D66 fractie worden
gesteund.De leden van de D66-fractie merken terecht op dat de vormgeving van de
vergroening voor een belangrijk deel al aan de orde is geweest bij de belastingplannen
voor de jaren 1999 en 2000.De leden van de D66 fractie refereren aan een zinsnede in de memorie van
toelichting waarin met betrekking tot de voorgestelde verhoging van het BTW-tarief
wordt opgemerkt, dat deze ertoe leidt, dat een groter deel van de belastingopbrengst
minder gevoelig wordt voor economische ontwikkelingen. De leden van de D66
fractie zeggen in de veronderstelling te leven dat dit niet de primaire reden
is voor de voorgenomen verschuiving van directe naar indirecte belastingen
en spreken daarnaast hun twijfel uit of een dergelijke verschuiving tot een
substantieel stabielere opbrengst leidt. Het realiseren van een stabielere
opbrengst is inderdaad niet de enige reden voor het voorstel de BTW te verhogen.
Het voorstel de lastendruk te verschuiven van de directe naar
de indirecte belastingen is vooral ook ingegeven door de uit de Verkenning
naar voren gekomen notie dat het om meerdere redenen wenselijk is de directe
lastendruk op arbeid te verlagen.De constatering in de memorie van toelichting dat deze verschuiving er
mede toe bijdraagt dat de belastingopbrengst minder gevoelig wordt voor economische
ontwikkelingen kan worden onderbouwd met de zogenaamde progressiefactor. De
progressiefactor geeft weer in welke mate de belastingontvangsten afhankelijk
zijn van de ontwikkeling van het nominale bruto binnenlands produkt (bbp).
Een progressiefactor van 1,1 wil zeggen dat een toename van het bbp met 5%
resulteert in een toename van de belastingopbrengst met 5,5%. Dit voorbeeld
geeft aan dat een hoge progressiefactor wijst op een conjunctuur gevoelige
belastingsoort.Realisatiecijfers over de afgelopen 25 jaar wijzen uit dat de progressiefactor
voor direct belastingen gemiddeld hoger is dan de progressiefactor van indirecte
belastingen. Een verschuiving van direct naar indirect, zoals nu wordt voorgesteld,
heeft dus tot gevolg dat de gemiddelde progressiefactor voor het totaal van
de belastingontvangsten afneemt. De gevoeligheid van de belastingopbrengst
voor economische ontwikkelingen neemt daardoor af.De leden van de fractie van GroenLinks herhalen hun waardering voor het
kabinetsbeleid inzake de vergroening van het belastingstelsel. Wij nemen daar
met genoegen kennis van en noteren daarbij dat zij andermaal aangeven dat
zij kritisch zijn over tempo en omvang van de vergroeningsoperatie. Wij respecteren
hun kritische standpunt maar delen dat niet.Naar aanleiding van de opmerking van deze leden dat het wat hen betreft
geen wet van Meden en Perzen is dat de heffingsopbrengsten in het kader van
de vergroeningsoperatie te allen tijde volledig moeten terugvloeien naar de
betreffende heffingsplichtigen of degenen aan wie de lasten uiteindelijk worden
doorberekend, merken wij het volgende op. Het beleid voor deze kabinetsperiode
is erop gericht om te voorkomen dat vergroening tot lastenverzwaring leidt.
Dat betekent dat de heffingsopbrengsten in het kader van de vergroening in
ieder geval op macro-niveau volledig dienen te worden teruggesluisd en wel
door verlaging van andere (directe) belastingen, waardoor er een verschuiving
van de belastingdruk naar de indirecte sfeer ontstaat. Daarbij zal er overigens
op micro-niveau vaak wel sprake kunnen zijn van een lastenverzwaring, namelijk
waar door het achterwege blijven van een gedragsaanpassing de vergroting van
de heffingslast niet volledig gecompenseerd wordt door de belastingverlaging(en).
Dit laatste is dan een voortvloeisel uit het ook door deze leden onderschreven
beginsel dat de vervuiler dient te betalen.De leden van de fractie van GroenLinks geven vervolgens een uiteenzetting
van hun groene beleidshierarchie, die ertoe leidt dat in principe niet gesubsidieerd
wordt tenzij er geen reële alternatieven voorhanden zijn om het gewenste
milieu-effect te behalen. Zij vragen of wij terughoudendheid betrachten bij
nieuwe belastinguitgaven en daartoe slechts overgaan nadat een goede beleidsanalyse
de noodzaak daartoe heeft aangetoond. Bij de behandeling van het wetsvoorstel
inzake de energiepremies (Tweede Kamer, vergaderjaar 1998/99, 16 532)
is daar door de tweede ondergetekende al het een en ander over opgemerkt,
waarbij ook is verwezen naar de toegezegde notitie naar aanleiding van de
gedachtewisseling over het rapport van de Algemene Rekenkamer inzake belastingsubsidies
die de Kamer in het voorjaar van 2000 tegemoet kan zien.De leden van de fractie van GroenLinks spreken hun teleurstelling uit
over de wijze waarop grootverbruikers in de energieheffing worden betrokken.
Zij wijzen in dat kader ook op het convenant benchmarking energie-efficiency
op basis waarvan de overheid zal bevorderen dat er geen specifieke energiebelasting
voor de ondernemingen komt die aan het convenant deelnemen. Ook de leden van
de fractie van de SP verwonderen zich over de positie van de grootverbruikers.Zoals in bijlage 13 bij de Miljoenennota 2000 «Verschuiving en vergroening
voor de jaren 2000 en 2001» is uiteengezet, kan een verhoging van de
energiebelastingen met een bedrag van rond de f 3,4 miljard als economisch
inpasbaar worden aangemerkt. Het kabinet wenst hieraan aan vast te houden.
Wel blijft de beleidsmatige wens overeind om ook voor grootverbruikers de
energiebelasting te verhogen. Hieraan wordt echter wel de voorwaarde gesteld
dat dit minstens op Europees niveau dient te geschieden. Als de overheid zou
besluiten voor grootverbruikers een specifieke energiebelasting, gebaseerd
op Europese regelgeving, in te voeren dan zullen de partijen van het convenant
benchmarking energie-efficiency met elkaar in overleg treden over de gewijzigde
omstandigheden en over het al dan niet wijzigen van het convenant. Zoals in
antwoord op vragen over de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid is gesteld bestaat
de mogelijkheid voor elke convenantspartij om, indien dat overleg niet tot
overeenstemming leidt, het convenant gemotiveerd en met onmiddellijke ingang
op te zeggen (Kamerstukken II, vergaderjaar 1999–2000, 26 603,
nr.4, vraag 105).Wij wijzen er tenslotte op dat in vorengenoemde bijlage bij de Miljoenennota
is toegezegd dat aan de werkgroep Vergroening van het fiscale stelsel II zal
worden gevraagd om de mogelijkheden voor verdere fiscale vergroening bij grootverbruikers
in vervolg op de in deze regeringsperiode gerealiseerde maatregelen te verkennen.
Daarbij zullen ook de internationale aspecten alsmede de relatie met de meerjaren-
en benchmark-afspraken kunnen worden betrokken.Op zichzelf kunnen de nieuwe kortingen, deze leden vragen hiernaar, ook
in het nieuwe stelsel uiteraard een rol spelen bij eventuele toekomstige terugsluisoperaties
door deze bijvoorbeeld te verhogen. Bij de terugsluis derde tranche, die samenvalt
met de introductie van het belastingstelsel 2001, is echter sprake van één
groot pakket waarbij de terugsluis niet meer afzonderlijk is toe te rekenen
aan specifieke maatregelen.De leden van de fractie van GroenLinks willen graag vernemen of wij de
gedachte in overweging nemen het vergroenen van de belastingheffing als een
meer expliciet en te kwantificeren beleidsdoel op te nemen in het financieel-economische
beleid. Zij denken hierbij aan een streefpercentage waarmee de belastingmix
jaarlijks vergroend moet worden.Naar aanleiding hiervan merken wij op dat in de derde rapportage van de
werkgroep vergroening van het fiscale stelsel (zie paragraaf 3.4 en 3.5)
wordt geconcludeerd dat het streven naar absolute ontkoppeling tot gevolg
heeft dat het niet mogelijk of wenselijk is het aandeel van groene belastingen
bij wijze van doelstelling op een exact percentage van de belastingmix te
fixeren. In de rapportage wordt aangegeven dat naar de huidige situatie een
aandeel van 30% haalbaar lijkt indien wereldwijd belastingstelsels in dezelfde
mate zouden worden vergroend, maar bij een succesvol milieubeleid zal de grondslag
van groene belastingen steeds absoluut teruglopen, of in elk geval relatief
ten opzichte van de grondslagen van belastingen die positief zijn gekoppeld
aan de economische groei. Het procentuele aandeel van groene belastingen in
de belastingmix zal bij een voldoend succesvol milieubeleid steeds een tendens
tot daling vertonen. Het kabinet onderschrijft deze zienswijze. Dit doet evenwel
niets af aan de inspanningen van het kabinet om, als onderdeel van de herziening
van het fiscale stelsel, door het inzetten van het fiscale instrumentarium
een duurzame economische ontwikkeling te bevorderen. In dit verband kan worden
verwezen naar bijlage 13 van de Miljoenennota 2000 waarin de
plannen van de regering voor de jaren 2000 en 2001 zijn opgenomen. Daarnaast
zal de werkgroep vergroening van het fiscale stelsel II worden gevraagd de
mogelijkheden te onderzoeken voor verdere vergroening van het fiscale stelsel
in vervolg op de in deze kabinetsperiode gerealiseerde fiscale maatregelen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of wij nogmaals kunnen uiteenzetten
wat onze inzet is voor verdere Europese vergroening. Zonder in te gaan op
alle afzonderlijke dossiers die in Europees verband op dit terrein spelen
kan als algemene lijn worden aangegeven dat het kabinet zich ervoor beijverd
het nationale beleid inzake vergroening en verschuiving steeds meer geaccepteerd
te krijgen en waar Europese kaders daar (nog) problemen voor opwerpen deze
ter discussie te stellen. Dat is echter een zaak van lange adem en van veel
geduld, zoals duidelijk wordt geïllustreerd door dossiers als de Europese
ontwerp-energierichtlijn en de kerosine-accijns. Zoals al in eerder overleg
met de Kamer is gemeld overwegen wij om op het gebied van de europese energieheffing,
waar door de trage besluitvorming geen volledig Europese oplossing te verwachten
is en waar mogelijkheden aanwezig zijn om binnen de Europese kaders in kleiner
verband tot maatregelen te komen, die mogelijkheden ook daadwerkelijk te gaan
benutten.De leden van de SP-fractie vragen, wat de prijsverschillen voor aardgas
en elektriciteit zijn met de ons omringende landen. Hieronder volgt een overzicht
van aardgas- en elektriciteitsprijzen voor enkele andere Europese landen per
1 januari 1999.Vergelijking gemiddelde tarieven: peildatum januari 1999
bron: Eurostat/Energiened. AardgasBelgiëDuitslandFrankrijkUKZwedenNederland gemiddeld kleinverbruik47,452,453,638,865,550,0gemiddeld 1,32 mln m320,932,424,323,130,525,3gemiddeld 13,23 mln m317,228,419,720,9–20,6gemiddeld 132,26 mln m3–17,3–––17,7       Electriciteit      gemiddeld kleinverbruik26,328,122,721,316,923,3gemiddeld 1,25 mln kWh19,221,115,015,39,815,6 gemiddeld 10 mln kWh14,917,012,812,47,012,6 gemiddeld 24 mln kWh12,212,511,1–6,110,7Hierbij dient in ogenschouw te worden genomen, dat de grootverbruikers
van aardgas in een liberaliserende markt vooral geïnteresseerd zullen
zijn in de prijsontwikkeling van aardgas in het Verenigd Koninkrijk en België.
De markt voor elektriciteit wordt wat Nederland betreft vooral gedomineerd
door de prijsontwikkeling in Frankrijk.Tevens vragen de leden van de SP-fractie, welke opbrengst kan worden bereikt
met een verhoging van de ecotax op aardgas en elektriciteit voor grootverbruikers
met 3,9 cent /m3 resp. 3,6 cent / kWh. Indien ervan wordt uitgegaan
dat al het verbruik vanaf 170 000 m3 en 50 000 kWh
in de verhoging wordt betrokken, dan bedraagt de opbrengst 2250 mln. De leden van de SP-fractie hadden graag gezien dat een begin wordt gemaakt
met het aanpakken van de fiscale subsidies voor de luchtvaartsector. Zij vragen
tot welk bedrag de kosten stijgen van de BTW-vrijstelling voor vliegtickets.Naar aanleiding van de vraag van deze leden merken wij op dat de Nederlandse
inzet er op is gericht om in internationaal verband te komen tot een beëindiging
van de gunstige fiscale uitzonderingspositie voor de luchtvaart. De Europese
Commissie heeft inmiddels aangekondigd te zullen komen met een discussiestuk
over harmonisatie van BTW op personenvervoer voor alle vervoersmodaliteiten
inclusief luchtvervoer. Helaas is nog niet aan te geven wanneer dit document
zal verschijnen. In de derde rapportage van de Werkgroep vergroening van het
fiscale stelsel wordt in paragraaf 4.4 uitvoerig ingegaan op de kosten
van BTW-vrijstelling voor vliegtickets in het intra-Europees vliegverkeer.
Daarin wordt allereerst gewezen op het rapport van het Instituut voor Onderzoek
van Overheidsuitgaven uit 1993 inzake financiële steun aan de luchtvaart,
waarin voor de zogenaamde Europese variant bij een BTW-heffing van 6% een
opbrengst voor de Nederlandse schatkist wordt berekend van 68 miljoen gulden
per jaar (situatie 1990, exclusief gedragseffecten als gevolg van de resulterende
prijsstijging van het vliegverkeer). De Werkgroep heeft ook zelf een dergelijke
variant doorgerekend. Voor de BTW gaat het dan om vliegtickets die zijn afgegeven
voor vliegreizen die beginnen en eindigen binnen de binnenruimte van de Europese
Unie. Onder een aantal veronderstellingen komt de Werkgroep tot de conclusie
dat bij een BTW-heffing van 17,5% een extra BTW-opbrengst voor de Nederlandse
schatkist zou mogen worden verwacht van ongeveer 225 miljoen gulden, oplopend
naar 760 miljoen gulden in 2020.De leden van de SP vragen om de budgettaire opbrengst van een accijns
op kerosine van 99 cent per liter. Indien voor de berekening van de opbrengst
wordt uitgegaan van het binnenlandse verbruik in liters – i.c. het verbruik
van kersosine voor binnenlandse vluchten – dan kan een budgettaire opbrengst
worden becijferd van 180 mln. Indien al het vliegverkeer dat de Nederlandse
luchthavens aandoet, zou worden belast met een accijns – hetgeen zoals
bekend op grond van verdragen en EU-richtlijnen niet mogelijk is – zou
de opbrengst, zonder uitwijkgedrag maximaal ongeveer f 4 mld bedragen.2.5. Emancipatie en economische zelfstandigheidWij zijn verheugd dat de leden van de PvdA-fractie veel van de voorstellen
die de regering doet mede van een positief oordeel voorzien omdat zij vanuit
het perspectief van emancipatie een grote vooruitgang vormen. Zij denken dan
met name aan de vervanging van de overdraagbare belastingvrije som door een
individueel toe te kennen heffingskorting – ook de leden van de fracties
van de GroenLinks en D66 en de SP spreken hierover hun waardering uit –
en aan de participatiebevorderende verlaging van de marginale tarieven. Niettemin
vragen de leden van de PvdA-fractie zich af of de voorstellen op een aantal
punten niet op gespannen voet staan met het streven om de economische zelfstandigheid
van met name vrouwen te bevorderen. In dit kader dringen zij allereerst aan
op een eenduidiger benadering van de effecten van de regeringsvoorstellen
op de arbeidsmarkten inkomenspositie van deeltijders, onder welke groep zich
met name vrouwen bevinden.Opgemerkt kan worden dat voorzover een deeltijder meer verdient dan het
minimumloon, de inkomenseffecten van de indirecte belastingen en de niet-standaardeffecten
niet veel zullen afwijken van de effecten zoals gepresenteerd in de memorie
van toelichting. Wat betreft deeltijders met een inkomen beneden het minimumloon
is het moeilijk een algemene uitspraak te doen over de inkomensgevolgen,
aangezien deze groep zeer divers is. Het betreft onder meer schoolverlaters,
studenten en alfahulpen. In tabel 7 van de budgettaire paragraaf van de memorie
van toelichting zijn de inkomenseffecten van werknemers met een laag inkomen
weergegeven. Op de inkomenseffecten voor alfahulpen wordt overigens elders
in deze nota naar aanleiding van het verslag ingegaan. Voorzover het gaat
om partners in tweeverdienershuishoudens zijn de inkomenseffecten weergegeven
in tabel 5 van de budgettaire paragraaf van de memorie van toelichting. Wat
betreft de arbeidsmarkteffecten van de belastingherziening voor deeltijders
verwijzen wij naar blz. 19 van de CPB-publicatie «Economische gevolgen
van de Belastingherziening». Daar wordt onder meer opgemerkt dat de
arbeidsmarkteffecten met name gunstig zijn voor partners met een inkomen tussen
de 50% en 100% WML.De leden van de PvdA-fractie constateren met instemming dat het percentage
WML waarbij de arbeidskorting wordt toegekend ten opzichte van het regeerakkoord
is verlaagd van 70% naar 50%. Zij vragen zich echter af of dit genoeg is en
verzoeken de regering te motiveren waarom de arbeidskorting niet is toegekend
aan alle werkenden. Ook de leden van de fracties van het CDA en GroenLinks
vragen hiernaar.De arbeidskorting is in de huidige opzet gericht op het stimuleren van
de overstap van een uitkering naar werk. Van belang hiervoor zijn met name
de «grotere» banen, waarvan het inkomen boven het relevante sociale
minimum ligt. Om deze reden is de faciliteit onder de 50% WML afwezig. Hierdoor
wordt de uitstroom uit de uitkeringssituatie, ook gegeven de beschikbare budgettaire
ruimte, optimaal bevorderd. Tenslotte kan nog worden opgemerkt dat indien
de arbeidskorting aan alle werknemers zou worden toegekend de inkomenspositie
van met name tweeverdieners zou verbeteren ten koste van die van alleenstaanden
en alleenverdieners.De leden van de PvdA-fractie vinden dat de Emancipatie Effect Rapportage
(EER) een nuttige bijdrage heeft geleverd aan de toetsing van de regeringsvoorstellen
voor zover dit het bevorderen van emancipatie en economische zelfstandigheid
betreft. Het verheugt ons dat zij daarbij constateren dat een groot aantal
van de voorstellen overeenkomt met de richting die in deze rapportage als
voorkeur wordt aangegeven. Zij merken evenwel op dat onder meer de aanbeveling
op bladzijde 133 om een aftrekpost in de loon- en inkomstenbelasting in het
leven te roepen voor het aankopen van diensten niet is overgenomen. Zij vragen
of de regering deze optie (in de vorm van een heffingskorting) heeft overwogen
en of de regering kan aangeven waarom hier niet voor is gekozen.Voor deze optie is niet gekozen. De belangrijkste reden daarvoor is dat
een dergelijke regeling zal leiden tot nieuwe administratieve verplichtingen
en – als gevolg van de noodzaak van extra controle-inspanningen –
een verzwaring van de uitvoeringslast tot gevolg zal hebben. De VVD-fractie
vraagt of uitvoeringsproblemen zijn te verwachten om vast te stellen wie recht
hebben op de heffingskorting. Tevens is deze fractie benieuwd of de Belastingdienst
reeds beschikt over een bestand van mensen die recht hebben op de heffingskorting.In het geval de belastingplichtige in dienstbetrekking is of een aanslag
inkomstenbelasting ontvangt loopt de toepassing van de heffingskorting automatisch
mee in de inhouding of de aanslag. Dit is anders indien bijvoorbeeld sprake
is van een niet-verdienende partner die recht heeft op de heffingskorting.
Deze heeft veelal thans geen rechtstreekse relatie met de Belastingdienst.
De Belastingdienst kan deze partners traceren aan de hand van de gegevens
van de verdienende partners. De verdienende partner is bij de Belastingdienst
bekend aan de hand van de gegevens in het bestand met loongegevens. Aangezien
deze gegevens niet volledig actueel zijn, wordt thans bezien of aanvullende
akties mogelijk zijn. Daarbij is het inschakelen van de werkgever,
die over actuele gegevens van werknemers beschikt, een optie.Bijzondere uitvoeringsproblemen, andere dan de gebruikelijke aanloopproblemen,
worden niet verwacht.De leden van de fractie van D66 zien een onevenwichtigheid als het gaat
om toerekening van inkomensbestanddelen en belastingvrije voeten aan partners
in een «samenverdieners» verband. Deze leden zijn van mening dat
het gewenst is de toerekening vorm te geven vanuit het principe van economische
zelfstandigheid. De leden van de GroenLinks fractie vragen of het vanuit het
oogpunt van individualisering en emancipatie wel verstandig is om een vrije
keuze te laten.Het uitgangspunt bij de toerekening van inkomensbestanddelen is dat de
belastingheffing zoveel mogelijk wordt geïndividualiseerd. Dit sluit
aan bij het principe van economische zelfstandigheid en emancipatie. Een volledige
individualisering van belastingheffing waarbij inkomsten worden belast bij
de partner die genieter is van de inkomsten en aftrekbare uitgaven in aanmerking
komen bij de partner die de uitgaven (verschuldigd) betaalt c.q. op wie de
uitgaven drukken kan echter leiden tot toerekeningsproblemen bij de verdeling
tussen partners van gemeenschappelijke inkomensbestanddelen en aftrekposten,
zoals de gemeenschappelijke eigen woning, de gezamenlijke spaar- en beleggingsrekeningen
en ziektekosten voor de kinderen. Bovendien kan volledige individualisering
onevenwichtig uitpakken in een alleenverdienerssituatie. Dan zouden bijvoorbeeld
de ten behoeve van een partner gemaakte scholingsuitgaven niet te gelde kunnen
worden gemaakt.De toerekening tussen partners kan dan een juridisch complexe problematiek
meebrengen, die de uitvoering zowel voor belastingplichtigen als voor de belastingdienst
onnodig belast. De regeling voor de gemeenschappelijke inkomensbestanddelen
is dus met name ingegeven door praktische overwegingen. Dit aspect lichten
we nader toe in paragraaf 3.4 van deze Nota.De leden van de VVD-fractie zien de individuele heffingskorting als een
belangrijke stap in de richting van verzelfstandiging van het belastingstelsel.
Zij merken overigens wel op dat zij de nieuwe heffingskorting niet zien als
een opstapje richting een basisinkomen. Eerder moet er naar hun oordeel aan
worden gedacht dat er in de toekomst naar gestreefd moet worden dat de individuele
heffingskorting alleen verkregen kan worden als hier betaalde arbeid en derhalve
belastingheffing tegenover staat. Ook de leden van de fractie van GroenLinks
verzoeken het kabinet in te gaan op de betekenis van de heffingskorting voor
de niet-betaald-werkende partner. Zij vragen in dit verband of het zinvol
is een dergelijke korting te verbinden aan de eis van het verrichten van vrijwilligerswerk.
In het laatste geval zou naar hun oordeel zelfs een kleine extra heffingskorting
overwogen kunnen worden: een onbetaalde arbeidskorting. Zij vragen hoe het
kabinet hierin staat. Tevens vragen deze leden hoe het kabinet staat tegenover
de suggestie van het CISA (Centrum voor Individu en Samenleving) om de algemene
heffingskorting voor de niet-verdienende partner alleen uit te keren aan partners
met de zorg voor kinderen tot 18 jaar en of deze maatregel vanuit participatie-oogpunt
niet zeer wel te overwegen is. Ook de leden van de fractie van D66 pleiten
ervoor om alleen die niet-verdienende partners die de zorg voor (jonge) kinderen
hebben in aanmerking te laten komen voor de algemene heffingskorting. Hun
argument hiervoor is dat de financiële consequenties van de zorg voor
kinderen moeten worden verwerkt in de regels volgens welke burgers worden
aangeslagen voor de belasting, waarbij het er volgens deze leden niet toe
zou moeten doen hoe de ouders de zorgtaak invullen. Tevens wijzen zij in dit
verband naar de passage in het regeerakkoord dat de nieuwe structuur het ook
mogelijk maakt om generieke faciliteiten voor mensen die geen
betaalde arbeid verrichten met een verdienende partner om te zetten in specifieke
faciliteiten voor mensen die de zorg voor kinderen dragen.De individueel uit te betalen heffingskorting is niet aan te merken als
(een opstapje) naar een basisinkomen. In het voorgestelde systeem zal de gezamenlijk
door de minst- en meestverdienende partner verschuldigde belasting toereikend
moeten zijn om de uitbetaling van de individuele heffingskorting te financieren.
Voorzover dat niet het geval is blijft uitbetaling van de heffingskorting
achterwege. De maatschappelijke ontwikkelingen omtrent de (voortschrijdende)
individualisering van de belastingheffing zullen moeten uitwijzen in hoeverre
de gedachte van de leden van de VVD-fractie, om de individuele heffingskorting
alleen toe te kennen voorzover daar betaalde arbeid tegenover staat, ingang
zal vinden. Het kabinet acht dit – met het oog op de negatieve inkomenseffecten
die dit voor alleenverdieners met zich zou brengen – niet opportuun.
Problematisch is vooral dat er geen allesomvattend vangnet is voor categorieën
partners van alleenverdieners voor wie betaalde arbeid geen reëel alternatief
is. In het bijzonder gaat het om arbeidsongeschikte/onvrijwillig werkloze
partners zonder zelfstandig recht op sociale verzekeringsuitkering. Het is
in dergelijke situaties niet uitgesloten dat een alleenverdiener op minimumniveau
netto minder verdient dan de voor hem/haar relevante bijstandsnorm.Hetzelfde geldt mutatis mutandis voor de suggestie van de leden van de
fractie van GroenLinks om de individuele heffingskorting (en eventueel zelfs
een extra onbetaalde arbeidskorting) alleen toe te kennen voorzover daar onbetaalde
vrijwilligersarbeid tegenover staat. Evenzo er categorieën van partners
van alleenverdieners bestaan voor wie betaalde arbeid geen reële optie
is, bestaan er categorieën van partners van alleenverdieners voor wie
onbetaalde vrijwilligersarbeid geen reële optie is. Daarnaast zal de
beantwoording van de vraag of sprake is van vrijwilligerswerk in de uitvoering
op praktische bezwaren stuiten. In tegenstelling tot betaalde arbeid zal bij
vrijwilligersarbeid in de regel een controlereferentiekader (zoals bijvoorbeeld
een loonadministratie) ontbreken waaraan het al dan niet van toepassing zijn
van de heffingskorting kan worden getoetst.De hiervoor genoemde bezwaren gelden mutatis mutandis evenzeer voor de
door de leden van de fractie van D66 en het, door de leden van de fractie
van GroenLinks aangehaalde, CISA geopperde variant om de algemene heffingskorting
voor de niet-verdienende partner alleen uit te keren aan partners met de zorg
voor (jonge) kinderen c.q. kinderen tot 18 jaar. Hier zijn het met name de
reële categorieën van alleenverdienerhuishoudens op minimumniveau
zonder de zorg voor kinderen onder de 18 jaar (bijvoorbeeld de «oudere»
generatie) die nadeel van een zodanige clausulering van de algemene heffingskorting
zouden ondervinden. Tevens valt niet in te zien dat – de leden van de
fractie van GroenLinks vragen daarnaar – een dergelijke variant zal
bijdragen aan de arbeidsparticipatie van partners van alleenverdieners. De
toekenning van de heffingskorting is in die variant immers niet tevens gekoppeld
aan de eis dat de niet-verdienende partner betaalde arbeid verricht. Aldus
zou een dergelijke variant juist kunnen stimuleren dat de niet-verdienende
partner thuis blijft om voor de kinderen te zorgen. In paragraaf 8.5
(positie van gezinnen met kinderen) gaan wij overigens nader in op de gedachte
van een zorgkostenforfait in verband met de zorg voor kinderen.De leden van de fracties van de RPF en de GPV vragen of de regering het
gewenst vindt dat in plaats van de nog bestaande informele, en dus onbetaalde,
dienstverlening, als gevolg van een verdere stijging van de arbeidsdeelname
steeds vaker een beroep moet worden gedaan op professionele arbeidskrachten. Door de stelselherziening wordt werken financieel aantrekkelijker ten
opzichte van een uitkering. Voor niet-werkende partners wordt een barrière
weggenomen door de omzetting van de overdraagbare belastingvrije som in een
heffingskorting. Indien door niet-werkende partners de voorkeur wordt gegeven
aan andere onbetaalde dienstverlening in plaats van een betaalde baan dan
is dat uiteraard ook mogelijk.De leden van de fractie van D66 hechten nadrukkelijk aan de nevendoelstelling
emancipatie en economische zelfstandigheid van alle burgers. Het valt hen
echter op dat het kabinet deze nevendoelstelling pas na het advies van de
SER expliciet als nevendoelstelling is gaan noemen. In reactie hierop merken
wij op dat aan het verschillend formuleren van de doelstellingen in de Verkenning,
het regeerakkoord en de memorie van toelichting van het onderhavige wetsvoorstel
minder betekenis valt toe te schrijven dan de leden van de fractie van D66
wellicht denken. Ook in de Verkenning spelen de aspecten emancipatie en economische
zelfstandigheid een belangrijke rol, zij het wellicht meer impliciet.De leden van de fractie van D66 zijn van mening dat het fiscaal stelsel
zo neutraal mogelijk moet zijn ten opzichte van de relatie- en huishoudenssituatie,
zij het dat zij onderkennen dat de overheid natuurlijk niet ontkomt –
en ook niet moet willen ontkomen – aan het op zijn minst impliciet stellen
van een norm. Die norm moet naar hun oordeel dan wel de goede kant op wijzen.
Het ontgaat de leden van de D66-fractie waarom het kabinet – ondanks
de ontwikkelingen in relatie- en huishoudenssituaties – met de wijze
waarop de individueel uit te keren heffingskorting is vormgegeven, het zogenoemde
kostwinnersvoordeel handhaaft. Onder verwijzing naar de uitgangspunten van
de sociale zekerheid wijzen zij erop dat zij het weliswaar volstrekt legitiem
is als mensen ervan afzien om inkomen te verwerven, maar dat het de vraag
is of de samenleving daar ongeclausuleerd geld op toe moet leggen. Wat genoemde
ontwikkelingen betreft wijzen zij verder op de zogenoemde 1990-maatregel in
de Toeslagenwet die er vanuit gaat dat iedere burger die na dat jaar 18 jaar
wordt geacht wordt in het eigen onderhoud te kunnen voorzien, het feit dat
de statistieken laten zien dat in het merendeel van de meerpersoonshuishoudens
met twee volwassenen sprake is van een twee-verdienersituatie en het feit
dat inmiddels zo'n 2,2 miljoen Nederlanders een eenpersoonshuishouden vormen.Met betrekking tot de opvatting van de leden van de D66-fractie dat het
fiscale stelsel neutraal moet zijn ten opzichte van de relatie- en huishoudenstypes
moet worden opgemerkt dat over de neutraliteit van het stelsel in termen van
draagkracht verschillend kan worden gedacht. Het gaat hierbij dan met name
om de vraag op welke wijze het zijn van alleenstaande of het hebben van een
partner of kinderen van invloed is op de draagkracht. Het nieuwe stelsel werkt –
mede gelet op de daarvoor berekende inkomenseffecten – in termen van
draagkracht evenwichtig uit, ook ten opzichte van de verschillende relatieen
huishoudenstypes. Zoals hiervoor ook al aan de leden van de VVD-fractie is
geantwoord is bestaat er thans geen aanleiding om af te zien van het toekennen
van de heffingskorting aan de partner zonder inkomen, gelet op de daarmee
gepaard gaande inkomenseffecten en de stand van de maatschappelijke ontwikkelingen
inzake de individualisering van het belastingstelsel De leden van de fractie
van D66 geven voorts aan het verwarrend te vinden dat gesproken wordt over
«alleenverdieners» als het gaat om samenwonenden met een niet-werkende
partner. Zij menen dat het meer voor de hand ligt om in/rond een nieuwe Wet
inkomstenbelasting bijvoorbeeld te spreken van «alleenverdieners»
voor wie alleen woont en «samenverdieners» voor wie niet alleen
woont. In reactie hierop merken wij op dat de begrippen «alleenverdiener»
en «alleenstaande» in de voorlichting naar particulieren
inmiddels vertrouwde begrippen zijn geworden. Het veranderen van het begrippenkader
zoals gesuggereerd door de leden van de fractie van D66 zou onnodige verwarring
veroorzaken. Tevens merken wij op dat bij de presentatie van de inkomenseffecten
van in het nieuwe stelsel in hoofdstuk 10 van de memorie van toelichting duidelijk
gedifferentieerd wordt naar verschillende typen meest- en minstverdiener,
zodat ook daarover geen onduidelijkheid kan ontstaan.Tevens is het de leden van de D66-fractie opgevallen dat afgezien blijft
worden van een alleenstaandetoeslag. Zij vragen een reactie van het kabinet
op de stelling van het CISA dat achterwege laten van deze discussie alleen
verdedigbaar is als tegelijkertijd wordt afgestapt van een algemene tegemoetkoming
aan kostwinners en van een extra aanvullende tegemoetkoming aan alleenstaande
ouders. In dit kader vragen de leden van de fractie van GroenLinks hoe het
kabinet denkt over de kritiek van alleenstaanden-organisaties die erop wijzen
dat in hun geval verwantschapverbanden en onderlinge zorgrelaties niet fiscaal
gehonoreerd worden, in tegenstelling tot gehuwden en samenwonenden.Met de voorgestelde omzetting van de mogelijkheid van overdracht van de
basisaftrek in een individueel uit te betalen algemene heffingskorting wordt
in principe afgestapt van het uitgangspunt dat aan de alleenverdienende partner
een tegemoetkoming moet worden geboden voor de aanwezigheid van een partner
zonder inkomen. De niet-verdienende partner krijgt zijn of haar algemene heffingskorting
immers zelf uitbetaald. Vanuit die optiek bezien werkt het voorgestelde stelsel
ten aanzien van alleenstaanden en samenwonende partners neutraal uit. Hierboven
hebben wij bovendien reeds uiteengezet dat aan de afschaffing van de individuele
heffingskorting voor de niet-werkende partner belangrijke bezwaren zijn verbonden.
Dat aan alleenstaande ouders een aanvullende tegemoetkoming wordt geboden
in de vorm van een alleenstaande-ouderkorting en/of een aanvullende alleenstaande-ouderkorting
is inherent aan het feit dat de zorg voor kinderen voor alleenstaande ouders
een draagkrachtverminderende factor vormt.De leden van de CDA-fractie vragen of het verschil verklaard kan worden
tussen de uitkomsten van de Emancipatie Effect Rapportage (EER) wat betreft
de effecten van de heffingskorting op de arbeidsparticipatie en de modelberekeningen
die het CPB ter zake heeft verricht?In de EER is beschreven wat de mogelijke effecten zijn van een aantal
opties zoals beschreven in de nota «Belastingen in de 21e eeuw –
een verkenning». Daarbij is gebruik gemaakt van een model dat afwijkt
van het model dat door het CPB wordt gehanteerd. Het model van het CPB (MIMIC)
is een algemeen evenwichtsmodel waarin zowel de vraag- als de aanbodzijde
van de arbeidsmarkt zijn gemodelleerd. In de EER is een arbeidsaanbodmodel
gebruikt, waarbij effecten aan de vraagzijde van de arbeidsmarkt buiten beschouwing
zijn gebleven. Het gebruik van verschillende modellen brengt met zich met
dat de resultaten kunnen afwijken en dat deze moeilijk met elkaar te vergelijken
zijn. In paragraaf V.4.4 van de EER wordt nader op deze materie ingegaan.Overigens moet worden opgemerkt dat de berekeningen in de EER betrekking
hebben op opties die in eerder genoemde nota (de verkenning) zijn geschetst.
De voorstellen van het kabinet die thans aan de orde zijn wijken hiervan af.
Voor een beschrijving van de effecten van de voorliggende stelselherziening
wordt verwezen naar werkdocument 115 van het CPB. Ook de leden van de fracties van D66 en GroenLinks vragen het kabinet
om nader in te gaan op de EER en de daarin opgenomen suggesties. De leden
van de fractie van GroenLinks vragen daarbij of hun beeld klopt dat de EER
geen rol van betekenis heeft gespeeld, voornamelijk omdat het Belastingplan
bij het Regeerakkoord al zo goed als afgekaart was. Zo niet, vragen deze leden
tot welke wijzigingen de EER aanleiding heeft gegeven.De indruk van de leden van de fractie van GroenLinks dat de EER geen rol
van betekenis heeft gespeeld bij de totstandkoming van de voorstellen is niet
juist. Gedurende de totstandkoming van het wetsvoorstel kon immers reeds beschikt
worden over tussenen conceptrapportages met betrekking tot de uiteindelijk
op 8 juni 1999 naar de Tweede Kamer verzonden EER. Aldus hebben de in de EER
opgenomen bevindingen mede een rol gespeeld bij de nadere vormgeving van de
voorstellen. In dit verband kan bijvoorbeeld worden gewezen op de aanpassing
om de arbeidskorting niet bij 70% WML, zoals in het regeerakkoord tot uitgangspunt
is genomen, maar bij 50% WML te laten aanvangen. Tevens moet bedacht worden
dat, zoals ook wordt opgemerkt door de leden van de fractie van de PvdA, een
groot aantal van de in het wetsvoorstel opgenomen voorstellen overeenkomt
met de richting die in de EER als voorkeur wordt aangegeven. In zoverre geeft
de EER geen aanleiding tot aanpassingen. Zo wordt opgemerkt dat de introductie
van een individuele heffingskorting in plaats van de overdraagbare basisaftrek
vanuit het emancipatiebeleid als een zeer positief te waarderen punt kan worden
beschouwd en duidelijk als een doorbraak in de Nederlandse belastingwetgeving
valt te kwalificeren. Volgens de EER heeft het kabinet hiermee aan het eind
van deze eeuw een cruciale stap gezet in de richting van verzelfstandiging
in het kader van de inkomensvorming. In de EER wordt voorts de conclusie getrokken
dat de in het regeerakkoord gekozen variant, waarbij de heffingskorting individueel
wordt uitbetaald, in termen van een vanuit emancipatieoogpunt wenselijke inkomensverdeling
het beste scoort en als gevolg daarvan van alle onderzochte varianten het
meeste bijdraagt aan vergroting van de economische zelfstandigheid van vrouwen.
Ook wordt in de EER wordt geconcludeerd dat de techniek van de arbeidskorting
vanuit emancipatoire overwegingen is te prefereren. De arbeidskorting als
techniek elimineert immers de invloed van de marginale tarieven op de netto
waarde van de arbeidskorting. Toegepast als netto korting is het resultaat
voor iedereen daardoor mutatis mutandis gelijk. Ook het – als gevolg
van het vervallen van de invorderingsvrijstelling – verdwijnen van de
zogenoemde alfahulp-constructie, die leidt tot afhankelijkheid van een hoofdkostwinner,
wordt in termen van emancipatiebeleid als een stap vooruit gekwalificeerd.Wat betreft nadere inhoudelijke reacties op de EER verwijzen wij naar
de memorie van toelichting en naar paragraaf 8.5 (Positie van gezinnen
met kinderen) van deze nota.De leden van de fracties van GPV en RPF wensen een overzicht van het verschil
in belastingdruk tussen alleenverdieners en tweeverdieners bij een gezamenlijk
bruto inkomen van f 90 000, zowel voor de huidige als in de nieuwe
situatie. Onderstaande tabel geeft dit overzicht.Overzicht belastingdruk tussen alleenverdieners en tweeverdieners
 Bij een gezamenlijk bruto inkomen van f 90 000  HuidigNieuwAlleenverdiener:
90 000 bruto31,7%27,9%Tweeverdieners:
elk 45 000 bruto27,1%22,3% verschil in druk4,6%5,6%2.6. De Europese dimensieDe leden van de PvdA fractie wijzen op het belang van een verdere coördinatie
op het gebied van belastingen binnen Europa, bijvoorbeeld bij de belastingheffing
van inkomsten uit spaartegoeden. Deze leden zouden met betrekking tot dit
dossier willen vernemen of de voorgestelde forfaitaire vermogensrendementsheffing
te verenigen valt met de Europese voorstellen voor de invoering van een bronheffing
of een renseigneringsverplichting. De leden van de fractie van het CDA vragen
hoe de voorstellen van het kabinet zich verhouden tot de ontwikkelingen in
Brussel op het fiscale vlak. De leden van de fractie van GroenLinks vragen
in dit verband naar de consequenties van de nieuwe Europese richtlijn voor
spaartegoeden.Mochten de lidstaten van de Europese Unie overeenstemming bereiken over
het richtlijnvoorstel voor de belastingheffing van inkomsten uit spaartegoeden,
dan zal de in te voeren bronheffing of renseigneringsverplichting van toepassing
zijn op particulieren uit andere lidstaten die in Nederland spaartegoeden
aanhouden. Deze particuliere spaarders vallen echter niet onder de werking
van de vermogensrendementsheffing. In deze situatie speelt de vraag naar de
verenigbaarheid dan ook geen rol. Deze vraag zou wel op kunnen komen in de
situatie waarin een Nederlandse particulier spaartegoeden in het buitenland
aanhoudt. Een samenloop van buitenlandse bronheffing en vermogensrendementsheffing
zal zich daar wel kunnen voordoen. De in het buitenland geheven bronheffing
zal dan echter kunnen worden verrekend met de belasting over het forfaitaire
rendement. Problemen met dubbele belastingheffing – de leden van de
fractie van GroenLinks vragen daarnaar – zullen zich dan ook niet voordoen.
Op het moment dat de inhoud van de ontwerprichtlijn spaartegoeden definitief
is vastgesteld, kan een nadere uiteenzetting van de verrekeningsmethodiek
worden gegeven.De leden van de CDA-fractie vragen naar de grootte van de groep inwoners
van Nederland, die er netto op achteruitgaan doordat zij in Nederland niet
premieplichtig zijn en daarom geen recht hebben op de heffingskorting voor
de volksverzekeringen. Dienaangaande zij opgemerkt dat er verschillende groepen
inwoners zijn, die in Nederland niet zijn verzekerd voor de volksverzekeringen
vanwege het verrichten van arbeid buiten Nederland, en dus niet premieplichtig
zijn. In de eerste plaats kan worden gewezen op inwoners van Nederland die
werkzaamheden verrichten in België of Duitsland en in hun werkland zijn
verzekerd in verband met de Verordening (EEG) nr. 1408/71. Aangezien het heffingsrecht
over hun salaris op grond van het Nederlands-Duitse belastingverdrag aan Duitsland
toekomt, zijn zij over hun salaris ook geen belasting in Nederland verschuldigd.
Hun salaris zal derhalve geen nadeel ondervinden van de invoering van een
gesplitste heffingskorting.Wat betreft de inwoners van Nederland die in België werken, zijn
er twee situaties te onderscheiden : degenen die grensarbeider zijn in de
zin van het Nederlands-Belgische belastingverdrag, en degenen die dat niet
zijn. Degenen die geen grensarbeider zijn in de zin van het verdrag, zijn
in Nederland geen belasting en geen premies volksverzekeringen verschuldigd.
Hun positie is derhalve gelijk aan de hiervoor bedoelde personen die in Duitsland
werkzaam zijn. Degenen die wel grensarbeider zijn in de zin van het verdrag
(het merendeel), zijn thans nog belasting verschuldigd in Nederland, terwijl
ze in Nederland geen premies volksverzekeringen verschuldigd zijn.In de huidige situatie verkeren deze grensarbeiders in een wat voordeliger
positie doordat de belastingheffing en de premieheffing volksverzekeringen
uiteenlopen. Ze betalen in Nederland belasting, die in de eerste tariefschijf
lager is dan in België, en in België sociale premies, welke lager
zijn dan in Nederland. Bij de voorgestelde heffingskorting is de hoogte van de individuele heffingskorting
gekoppeld aan de aanwezigheid van belasting- en premieplicht. Op vergelijkbare
wijze als 65-plussers die een lagere heffingskorting krijgen omdat zij niet
premieplichtig zijn voor de AOW, krijgen grensarbeiders die in Nederland in
het geheel niet premieplichtig zijn een lagere heffingskorting, die alleen
uit een belastingcomponent bestaat. Hierdoor zullen met name grensarbeiders
met een inkomen uit werk en woning dat hoger is dan circa 54 000 –
dat gedeeltelijk wordt belast in de derde en vierde tariefschijf die geheel
uit belasting bestaat – nadeel ondervinden van de omstandigheid dat
zij alleen in aanmerking komen voor de heffingskorting voor de inkomstenbelasting.
Dit effect is inherent aan de voorgestelde systematiek van heffingskortingen.
De hierdoor optredende inkomenseffecten moeten niet geïsoleerd worden
bezien, maar moet worden bezien over het totale pakket aan voorgestelde maatregelen,
waartoe ook de verlaging van de tarieven in de hoogste tariefschijven behoort,
die ook aan deze groep grensarbeiders die geen premie volksverzekeringen betalen
ten volle ten goede komen.Voor inwoners van Nederland die in andere EU-lidstaten of in landen buiten
de EU werkzaam zijn in dienst van een aldaar gevestigde werkgever, geldt in
het algemeen ook dat zij voor hun salaris geen belasting en geen premies volksverzekeringen
verschuldigd zijn in Nederland. In die gevallen zal met betrekking tot hun
salaris het door u geschetste nadeel zich dan ook niet voordoen.De leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA en D66 hebben een aantal vragen
gesteld over de optie voor buitenlandse belastingplichtigen om te kiezen voor
de toepassing van de regels voor binnenlandse belastingplichtigen. Ook de
Orde heeft hierover een aantal vragen en opmerkingen. Naar aanleiding van
deze vragen kan het volgende worden opgemerkt. Wij zijn verheugd dat de leden
van de fractie van D66 positief staan tegenover het keuzerecht. De keuzeregeling
heeft ten doel buitenlandse belastingplichtigen voor hun Nederlands inkomen
op dezelfde wijze te behandelen als binnenlandse belastingplichtigen. Het
blijft echter gaan om buitenlandse belastingplichtigen van wie alleen het
Nederlands inkomen in de belastingheffing wordt betrokken. Met andere woorden
de buitenlandse belastingplichtige die kiest voor de toepassing van de regels
voor binnenlandse belastingplichtigen, wordt daardoor geen binnenlands belastingplichtige.
Op de vraag van de leden van de CDA-fractie kan dan ook worden geantwoord
dat deze regeling in overeenstemming is met de Nederlandse belastingverdragen;
de niet aan Nederland toegewezen inkomensbestanddelen worden in Nederland
niet in de belastbare grondslag betrokken. De reden van de systematiek is
niet alleen dat optanten dan een beroep zouden kunnen doen op de Nederlandse
belastingverdragen; de leden van de VVD-fractie vragen hiernaar. Een andere
reden is dat indien de Nederlandse belastingverdragen op dergelijke personen
van toepassing zouden zijn, dit ook zou gelden voor het verdrag tussen Nederland
en de woonstaat van de optant, maar dan in spiegelbeeldige zin. Dit zou voor
inkomsten waarvoor in dat verdrag is voorzien in de verrekeningsmethode ter
voorkoming van dubbele belasting tot problemen kunnen leiden. Op de vraag
van de leden van de CDA-fractie in hoeverre de kans bestaat dat een belastingplichtige
zich met succes op de voordelen van deze bepaling beroept en de nadelen kan
vermijden, kan worden geantwoord dat dat uitgesloten is.Ingevolge de keuzeregeling vinden de Nederlandse belastingverdragen met
andere landen dan met de woonstaat van de kiezende buitenlandse belastingplichtige
geen toepassing. Deze belastingplichtige kan van de Nederlandse autoriteiten
ook geen woonplaatsverklaring krijgen. Zoals hiervoor reeds is uiteengezet,
bestaat daartoe overigens ook geen aanleiding. Uitsluitend het Nederlandse
inkomen dat in Nederland mag worden belast in overeenstemming met het belastingverdrag
van Nederland met het land waarin de kiezende buitenlandse belastingplichtige
woonachtig is, wordt in de heffing van inkomstenbelasting betrokken. Inkomsten
uit derde landen genoten door een buitenlandse belastingplichtige kunnen op
grond van het belastingverdrag tussen Nederland en die woonstaat, niet in
de Nederlandse belastingheffing worden betrokken. Derhalve kan er geen sprake
zijn van toepassing van Nederlandse belastingverdragen alsof de kiezende buitenlandse
belastingplichtige inwoner van Nederland is. De vraag van de leden van de
VVD-fractie of het keuzerecht de verplichting met zich meebrengt dat de optant
bij voorbaat afstand doet van rechten die hij aan belastingverdragen kan ontlenen,
moet in het licht van het voorgaande dan ook ontkennend worden beantwoord.In de memorie van toelichting is aangegeven dat de kiezende buitenlandse
belastingplichtige in eerste aanleg zijn wereldinkomen in Nederland moet aangegeven.
Hij wordt dan deze persoonlijke aftrekken en heffingskorting op gelijke wijze
deelachtig als geldt met betrekking tot binnenlandse belastingplichtigen.
Sluitstuk van de exercitie is dat aan belanghebbende een tegemoetkoming (vrijstelling
met progressievoorbehoud) wordt verleend voor alle inkomsten die in verband
met het bepaalde in hoofdstuk 7 en het belastingverdrag tussen Nederland en
de woonstaat van de belastingplichtige niet in Nederland kunnen worden belast.De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen naar de inhoud van
de algemene maatregel van bestuur waarin deze tegemoetkoming zal worden opgenomen.
De algemene maatregel van bestuur die gebaseerd is op artikel 2.2.3, vierde
lid, zal voor die inkomsten die niet in Nederland kunnen worden belast omdat
zij niet tot het Nederlandse inkomen behoren met inachtneming van het belastingverdrag
tussen Nederland en de woonstaat van de belastingplichtige, een tegemoetkoming
bevatten die voor wat betreft de techniek vergelijkbaar is met de vrijstellingsmethode
die onder het Besluit voorkoming dubbele belasting 1989 wordt toegepast voor
bepaalde inkomsten genoten door binnenlandse belastingplichtigen. Wel zal
het gaan om een overall benadering die niet tot een negatief bedrag kan leiden.Het effect van de keuzeregeling is dat het Nederlandse inkomen in de heffing
van inkomstenbelasting wordt betrokken voorzover dit is toegestaan onder het
belastingverdrag van Nederland met de woonstaat van de belastingplichtige,
terwijl deze inkomsten worden belast tegen het gemiddeld over het wereldinkomen
verschuldigde tarief rekening houdend met de persoonlijke omstandigheden van
de belastingplichtige. Gelet op deze systematiek is de keuzeregeling niet
strijdig met het grensambtenaren-arrest (BNB 1980/170) dat overigens zag op
een beperkt binnenlandse belastingplichtige, een categorie belastingplichtigen
die in het nieuwe stelsel niet meer voorkomt.De leden van de VVD-fractie vragen of de keuzeregeling in het licht van
de in artikel 2.2.3, derde lid, opgenomen sanctiebepaling in overeenstemming
is met het gemeenschapsrecht. Dit is het geval; de sanctiebepaling heeft uitsluitend
ten doel te voorkomen dat buitenlandse negatieve inkomsten in Nederland worden
gedumpt. De reikwijdte van de sanctiebepaling blijft daartoe beperkt en heeft
geen gevolgen voor de aftrekposten die in verband met de persoonlijke en gezinssituatie
van de kiezende buitenlandse belastingplichtige in aanmerking worden genomen.
Evenmin ziet de sanctiebepaling op lasten en afschrijvingen van een Nederlandse
onderneming, ongeacht of deze per saldo leiden tot een positief of een negatief
resultaat. Verder wordt ook niet teruggekomen op negatief Nederlands inkomen.
Bij nota van wijziging zal de sanctiebepaling worden aangepast om buiten elke
twijfel te stellen dat na beëindiging van de toepassing van de keuzeregeling
niet zal worden teruggekomen op aftrekposten die verband houden met die persoonlijke en gezinssituatie en op negatieve inkomsten die deel uitmaken van
het Nederlandse inkomen dan wel zijn ontstaan in een periode waarin de optant
binnenlands belastingplichtige was. De sanctiebepaling is dan ook niet strijdig
met het EG-recht en bevat evenmin overkill, zoals door de Orde is gesteld.De leden van de fracties van D66 en CDA vragen een toelichting waarom
alleen binnenlandse belastingplichtigen in aanmerking komen voor de heffingskorting.
In dit verband kan er op worden gewezen dat in de loonbelasting geen afzonderlijke
tabellen zullen gelden voor buitenlandse belastingplichtigen. Buitenlandse
belastingplichtigen die inkomen uit Nederland ontvangen dat onder de loonbelasting
valt, worden op basis van tijdsevenredigheid de heffingskorting deelachtig.
In verband met het bepaalde in artikel 9.4, eerste lid, zal de inhouding van
loonbelasting in het overgrote gedeelte van de gevallen niet in de inkomstenbelasting
worden gecorrigeerd. Deze systematiek voorkomt dat buitenlandse belastingplichtigen
die in een groot aantal gevallen maar een beperkt gedeelte van het jaar in
Nederland werkzaam zijn geweest een behandeling deelachtig worden die gunstiger
is dan die van binnenlandse belastingplichtigen. De gelijke behandeling van
belastingplichtigen is juist gebaat met deze benadering. Daarbij komt nog
dat het in beginsel aan de woonstaat van belastingplichtigen is om rekening
te houden met de persoonlijke en gezinssituatie van zijn belastingplichtigen.
Eerst indien de belastingplichtige in die woonstaat onvoldoende inkomsten
heeft om aldaar gebruik te kunnen maken van de aftrekposten in verband met
de persoonlijke en gezinssituatie van de belanghebbende, is het aan de werkstaat
om met deze omstandigheden rekening te houden. De leden van de VVD- en CDA-fractie
vragen of het feit dat buitenlandse belastingplichtigen geen recht hebben
op de heffingskorting, niet in strijd is met de non-discriminatiebepalingen
in de belastingverdragen en met name met artikel 25, § 3, van het belastingverdrag
met België. Ook de Orde heeft deze vraag gesteld. Het antwoord op deze
laatste vraag luidt in beginsel ontkennend. In de met het OESO-modelverdrag
overeenkomende verdragsbepalingen strekt het discriminatieverbod zich alleen
uit tot onderdanen van de andere verdragsluitende staat die «in dezelfde
omstandigheden» verkeren (vergelijk artikel 24, eerste lid, OESO-modelverdrag).
Onderdanen die in een ander land wonen dan wel gevestigd zijn, verkeren niet
in dezelfde omstandigheden, zodat een eventueel verschil in behandeling op
basis van woonplaats wel is toegestaan. In artikel 24, derde lid, OESO-modelverdrag
is – terzake van het verbod om vaste inrichtingen van een onderneming
van de andere staat aan een ongunstiger belastingheffing te onderwerpen dan
ondernemingen van de eigen staat – bovendien opgenomen dat dit discriminatieverbod
zich niet uitstrekt tot de persoonlijke aftrekken, tegemoetkomingen en verminderingen
uit hoofde van samenstelling van het gezin of gezinslasten. De conclusie is
derhalve dat onder de door Nederland overeengekomen belastingverdragen die
op dit punt overeenkomen met het OESO-modelverdrag het uitsluiten van buitenlandse
belastingplichtigen van de heffingskorting niet strijdig is met de non-discriminatiebepaling.
Onder twee door Nederland gesloten verdragen luidt de conclusie echter anders:
de verdragen met België en Suriname. De non-discriminatiebepaling in
deze verdragen is ruimer geformuleerd dan de hiervoor genoemde bepalingen
uit het OESO-modelverdrag. Artikel 25, derde lid, van het verdrag met België
en artikel 25, tweede lid, van het Verdrag met Suriname bepalen dat natuurlijke
personen die voor de verdragstoepassing inwoner zijn van een van de verdragsluitende
staten in de andere staat dezelfde persoonlijke aftrekken, tegemoetkomingen
en verminderingen uit hoofde van burgerlijke staat of gezinssamenstelling
genieten als de desbetreffende staat aan zijn eigen inwoners verleent. Tot
deze «persoonlijke aftrekken en tegemoetkomingen»
behoort ook de in hoofdstuk 8 opgenomen persoonsgebonden heffingskorting.
Inwoners van België en Suriname kunnen derhalve de heffingskorting deelachtig
worden zonder dat een keuze voor de toepassing van de regels voor binnenlandse
belastingplichtigen moet worden gedaan. Overigens kan in dit verband erop
worden gewezen dat ernaar wordt gestreefd met België een nieuw belastingverdrag
tot stand te brengen (zie mijn brief van 18 november 1999, nr. IFZ1999/2285M).De leden van de PvdA-fractie vragen of de invoering van de keuzeregeling
budgettaire consequenties heeft en in de praktijk zal leiden tot manipulaties.
Gelet op de verplichtingen die thans reeds voortvloeien uit het Schumacker-arrest
en de 90%-regeling, zal de invoering van de keuzeregeling niet tot belangrijke
budgettaire consequenties leiden. Zoals altijd zullen er belastingplichtigen
zijn die zullen trachten de belastingdruk op huishoudniveau te minimaliseren.
De vormgeving van de keuzeregeling biedt voldoende waarborgen om manipulatie
tegen te gaan. Meer in zijn algemeenheid kan altijd in de uitvoering nog bestrijding
plaatsvinden met de bijzondere rechtsmiddelen zoals fraus legis en schijnhandeling.De CDA-fractie vraagt om bevestiging dat de fictie van artikel 2, derde
lid, Wet LB 1964 niet geldt voor de toepassing van het Besluit voorkoming
dubbele belasting 1989. Dit kan worden bevestigd; het Besluit voorkoming dubbele
belasting 1989 is alleen van toepassing op binnenlands belastingplichtigen
en de fictie van artikel 2, derde lid, Wet LB 1964 geldt ook na de aanpassing
ingevolge de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 juist voor werknemers
die niet in Nederland wonen.De leden van de fractie van D66 en de fractie van het CDA merken terecht
op dat de WAZ-premie voor buitenlandse belastingplichtigen die niet opteren
voor toepassing van de regels van de binnenlandse belastingplicht, niet langer
aftrekbaar is. Zij vragen om dit nader toe te lichten.Dienaangaande zij opgemerkt dat het niet langer aftrekbaar zijn van de
WAZ-premie samenhangt met de nieuw gekozen systematiek van de optieregeling
voor buitenlandse belastingplichtigen. In beginsel hebben buitenlandse belastingplichtigen
in de Wet IB 2001 geen recht meer op aftrekposten, noch voor de aftrekposten
die op grond van de Wet IB 1964 mogelijk waren voor buitenlandse belastingplichtigen
(zoals de WAZ-premie), noch voor aftrekposten die op grond van een goedkeurende
regeling (90%-regeling) in mindering konden worden gebracht op het belastbare
binnenlandse inkomen. Door evenwel gebruik te maken van de optieregeling komt
de buitenlandse belastingplichtige alsnog in aanmerking voor de aftrekposten
die van toepassing zijn op de binnenlandse belastingplichtige. Ten overvloede
zij er nogmaals op gewezen dat in de gevallen waarin het inkomen geheel of
nagenoeg geheel in Nederland wordt verdiend in de praktijk vrijwel altijd
gebruik zal worden gemaakt van de keuzeregeling. Het past niet in de nieuwe
systematiek om enerzijds bepaalde aftrekposten aan een buitenlandse belastingplichtige
in aftrek toe te staan, ook als men niet geopteerd heeft voor de regels van
de binnenlandse belastingplicht, en anderzijds andere aftrekposten slechts
in aftrek toe te laten als men geopteerd heeft.De leden van de CDA-fractie vragen of met betrekking tot de verschillen
tussen heffing en vrijstelling ter zake van uitkeringen vanuit het buitenland
in het nieuwe stelsel een verbetering wordt aangebracht. Onder het nieuwe
stelsel zal de aftrek ter voorkoming van dubbele belasting ter zake van uit
het buitenland afkomstige uitkeringen evenals nu het geval is in beginsel
plaatsvinden door middel van de vrijstellingsmethode met progressievoorbehoud.
Deze methode heeft als kenmerk dat geen bijheffing tot het Nederlandse niveau
plaatsvindt. Voor zowel de vrijstellingsmethode als de verrekeningsmethode
geldt dat nooit met meer buitenlandse belasting rekening wordt
gehouden dan de Nederlandse inkomstenbelasting die ter zake van de buitenlandse
inkomsten verschuldigd is. Door het lage belastingtarief in de eerste en tweede
schijf kan het blijven voorkomen dat in het buitenland meer belasting is geheven
dan in Nederland het geval zou zijn geweest.De leden van de CDA-fractie vragen waar de raming ter zake van de beperking
van de 35%-regeling tot een 30%-regeling op is gebaseerd. Voorts vragen deze
leden of andere veranderingen worden beoogd en of de bestaande 35%-regeling
wordt gecontinueerd na 2001 voor belastingplichtigen aan wie deze regeling
is toegekend.Naast het beperken van de 35%-vergoeding tot een 30%-vergoeding worden
geen andere wijzigingen beoogd. Met ingang van 2001 is de oude resolutie niet
langer van toepassing op het punt van de 35%-vergoeding zodat ook voor lopende
gevallen maximaal een 30%-vergoeding mogelijk zal zijn. De inperking van de
35%-vergoeding tot een 30%-vergoeding is namelijk een onderdeel van de grondslagverbreding
en de daarbij behorende tariefverlaging. Omdat ook expatriates als gevolg
van de tariefverlaging met ingang van 2001 te maken zullen hebben met een
onmiddellijke lastenverlichting, zullen deze expatriates in het algemeen per
saldo geen negatieve inkomenseffecten van de belastingherziening ondervinden.
Hierdoor wordt het doel van de regeling – Nederland als werkland aantrekkelijk
te houden – recht gedaan.De raming die ziet op het verlagen van de 35%-vergoeding naar een 30%-vergoeding
is gebaseerd op de situatie onder het regime van de Wet IB 1964. Het gevolg
van het verlagen van de tarieven onder het regime van de Wet IB 2001 is vervolgens
meegenomen bij het ramen van de post tariefsverlaging.De leden van de PvdA fractie vragen met betrekking tot de forfaitaire
vermogensrendementsheffing voorts of de regering het zinvol acht ook andere
Europese landen voor een dergelijke heffing te interesseren. Vooropgesteld
zij dat de wijze waarop de heffing van inkomsten uit vermogen wordt vorm gegeven,
primair tot de bevoegdheden van de lidstaten behoort. Zoals deze leden ook
zelf aangeven, speelt het subsidiariteitsbeginsel op dit terrein een grote
rol. Dit neemt niet weg dat de regering desgevraagd aan andere lidstaten informatie
verschaft over de door Nederland gekozen benadering. Andere lidstaten hebben
daarvoor bij diverse gelegenheden belangstelling getoond.De leden van de PvdA fractie vragen of de vermogensrendementsheffing tevens
een geschikt model zou zijn om het probleem van de Europese kapitaalvlucht
op te lossen. Een belangrijke oorzaak van deze kapitaalvlucht is het door
een aantal landen, zowel binnen als buiten Europa, gehanteerde bankgeheim.
Ook bij een brede toepassing van de vermogensrendementsheffing in Europa zou
dit bankgeheim een oplossing in de weg kunnen staan.De leden van de PvdA fractie vragen nadere informatie over de ruimte die
Europa biedt om het huidige beleid inzake commanditaire vennootschappen in
met name film en scheepsbouw in een andere vorm voort te zetten. De leden
van de fractie van het CDA vragen eveneens om een nadere uiteenzetting over
de Europeesrechtelijke kant van de belastingherziening, in het bijzonder waar
het gaat om de melding van de kabinetsvoornemens in Brussel.De onderdelen van het wetsvoorstel die daarvoor in aanmerking komen, zullen
zoals gebruikelijk na afronding van de behandeling door de Tweede Kamer –
dus wanneer de tekst van het wetsvoorstel definitief is – ter beoordeling
aan de Europese Commissie worden voorgelegd. Daarbij kan met betrekking tot
het beleid inzake film en scheepsbouw worden opgemerkt dat het verbod op staatssteun,
zoals dat is neergelegd in art. 87, eerste lid, EG-Verdrag, geen
absoluut verbod is. Er zijn namelijk verschillende gevallen waarin categorieën
steunmaatregelen als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden
beschouwd (art. 87, tweede en derde lid, EG-Verdrag). Het is aan de Europese
Commissie om te beoordelen of deze steunmaatregelen verenigbaar zijn met de
gemeenschappelijk markt en voor uitzondering in aanmerking kunnen komen. De
criteria die de Commissie bij deze beoordeling hanteert, zijn vastgelegd in
kaderregelingen en richtsnoerenStaatssteun is slechts in een specifiek aantal
gevallen geoorloofd. Steunmaatregelen ten behoeve van cultuur en de instandhouding
van het culturele erfgoed kunnen onder voorwaarden worden toegestaan (bijvoorbeeld
steunmaatregelen voor de film). De criteria voor steunverlening in de zeescheepvaart
zijn vastgelegd in de richtsnoeren inzake overheidssteun voor het zeevervoer
(Pb. 97/C 205/05).Gelet op het belang dat het kabinet hecht aan (fiscale) stimulering van
de financiering van film en zeevaart bestaat het voornemen om ook onder het
nieuwe belastingstelsel een tegemoetkoming voor de film en de zeescheepvaart
te treffen. De gedachten gaan ernaar uit om de fiscale faciliëring van
de film en zeescheepvaart op te nemen in de kaderregeling maatschappelijk
beleggen. In eerste instantie kan worden gedacht aan een vrijstelling van
het forfaitaire rendement met mogelijk een aanvullende aftrek.Een dergelijke tegemoetkoming zal wellicht kunnen worden aangemerkt als
staatssteun en derhalve bij de Europese Commissie moeten worden aangemeld
voor de toets op staatssteun. Het is de verwachting dat de Commissie de maatregelen
zal toetsen aan de verschillende kaderregelingen en richtsnoeren. De steunmaatregelen
kunnen pas in werking treden na de noodzakelijke goedkeuring door de Europese
Commissie. De Kamer zal van de reactie van de Europese Commissie op de hoogte
worden gebracht.De vraag van de leden van de CDA-fractie of de uitbreiding van de anti-misbruikbepaling
uit de EG-Fusierichtlijn tot uitstel van belastingheffing en de conserverende
aanslag compatibel zijn met het EU-recht en de belastingverdragen, is beantwoord
in de onderdelen 4.1.3 en 7.4.4 van deze nota.De leden van de PvdA-fractie vragen om een nadere toelichting of de belastingherziening
gevolgen heeft voor de verdragen die Nederland heeft gesloten en of dit kan
leiden tot verdragopzegging door de verdragspartner. Een nadere toelichting
wordt gegeven in § 6.3.8. Internationale inpasbaarheid.De leden van de fractie van de PvdA vragen of het voorgenomen overgangsrecht
met betrekking tot lijfrenten en kapitaalverzekeringen in zijn algemeenheid
houdbaar is in het licht van het Europese recht. Deze vraag zal worden beantwoord
in de nota naar aanleiding van het verslag bij de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001.Voorts vragen de leden van de fracties van de PvdA en de VVD in hoeverre
het beleid inzake conserverende aanslagen bij pensioenen is getoetst aan het
Europese recht. Voor emigrerende belastingplichtigen zou het recht van vrij
verkeer door de conserverende aanslagen worden belemmerd. Ook de leden van
de fractie van het CDA vragen of een exitheffing feitelijk een belemmering
vormt op de vrije vestiging binnen de EG.Reeds eerder hebben wij met betrekking tot deze problematiek betoogd dat
een conserverende aanslag gerechtvaardigd is in situaties waarin een samenhang
dient te bestaan tussen de fiscaal gefacilieerde opbouw van pensioen in Nederland
en het terugnemen van het voordeel indien het pensioenkapitaal wordt aangewend
voor andere doeleinden dan bedoeld. Een dergelijke samenhang ontbreekt op
dit moment op Europees niveau. Nederland heeft bij herhaling
gepleit voor het treffen van een Europese regeling voor deze problematiek.
In de conclusies van de Ecofin Raad van 1 december 1997 inzake het belastingbeleid
is op Nederlands verzoek vastgelegd dat de problemen die zich voordoen bij
de belasting op pensioenen en verzekeringsuitkeringen zullen worden onderzocht.
Naar aanleiding hiervan is het onderwerp sindsdien verschillende keren in
het kader van de Europese Raad besproken in de Werkgroep Belastingbeleid.
De vooruitgang in de Europese discussie op dit terrein– de leden van
de fracties van de VVD en het CDA vragen daarnaar – is echter traag.
Nederland zal waar mogelijk echter aandacht blijven vragen voor de wenselijkheid
van een Europese oplossing.Doordat een Europese regeling tot dusver ontbreekt, dient de coherentie
van het Nederlandse heffingsstelsel via nationale maatregelen te worden verzekerd.
Uiteraard dient bij het treffen van dergelijke maatregelen te worden gewaarborgd
dat deze proportioneel zijn in relatie tot het te bereiken doel. In het nader
rapport is uiteengezet waarom het instrument van de conserverende aanslag
de toets van de proportionaliteit kan doorstaan (zie nader rapport, punten
61 en 62).De vraag van de leden van de fractie van het CDA of het de bedoeling van
het kabinet is om een en ander via de rechter tot verdere klaarheid te brengen,
beantwoorden wij op grond van het voorgaande dan ook ontkennend. Uiteraard
staat het belastingplichtigen vrij om aan de rechter een oordeel te vragen
over het standpunt van de regering dat zich bij het opleggen van een conserverende
aanslag geen strijd met het Europees recht voordoet.De leden van de CDA-fractie vragen om een reactie op de arresten van het
Europese Hof van Justitie omtrent de relatie tussen «premie-betalen»
en «heffing op de uitkeringen». Deze leden zullen daarbij vermoedelijk
vooral het oog hebben op het arrest van 28 januari 1992, C204/90, beter bekend
als het Bachmann-arrest. Onder meer bij de parlementaire behandeling van de
Wet tot wijziging van het fiscale regime voor onderhoudsvoorzieningen en spaarvormen
alsmede van het fiscale regime voor verzekeraars en directiepensioenlichamen
(Brede Herwaardering I) is aandacht besteed aan de gevolgen van dit arrest.
Kortheidshalve verwijzen wij u naar de parlementaire stukken, in het bijzonder
de memorie van antwoord bij de Wet van 12 december 1991, Kamerstukken I, 21 198,
nr. 3a, blz. 7–8.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie of het voornemen bestaat het
Besluit voorkoming dubbele belasting 1989 te wijzigen in verband met de uitbreiding
van de buitenlandse belastingplicht met het «resultaat uit overige werkzaamheden»
in de Wet IB 2001, kan worden geantwoord dat in de nabije toekomst zal worden
bezien in hoeverre het Besluit voorkoming dubbele belasting 1989 in verband
met de invoering van de Wet IB 2001 aanpassing behoeft.De leden van de fractie van het CDA vragen op welke onderdelen en op welke
wijze rekening is gehouden met de positie van grensarbeiders en of een uitsplitsing
kan worden gegeven ten aanzien van een genoemde categorie grensarbeiders.
Zij vragen hetzelfde ten aanzien van ondernemers in de grensstreek. Deze vragen
en uitsplitsing worden besproken in § 3.3. Inwonerschap:
twee groepen belastingplichtigen.De leden van de CDA-fractie vragen of in artikel 2.1.2 niet als eis zou
moeten gelden dat sprake is van «onderworpenheid als inwoner».
Deze vraag berust vermoedelijk op een misverstand nu artikel 2.1.2 reeds «onderworpenheid
als inwoner» eist. Ter voorkoming van misbruik is in dat kader overigens
mede de voorwaarde gesteld dat Nederland met dat andere land
een regeling ter voorkoming van dubbele belasting moet zijn overeengekomen
dat voorziet in de uitwisseling van inlichtingen.2.7. BelastingontwijkingDe leden van de fractie van GroenLinks brengen ook op deze plaats weer
naar voren, dat zij het niet eens zijn met de keuze van één
uniform forfaitair tarief voor het belasten van vermogen. Omdat wij elders
in deze nota al uitvoering hebben uiteengezet waarom het kabinet voor deze
benadering heeft gekozen, willen wij hier volstaan met daarnaar te verwijzen.De leden van de fracties van VVD, CDA, D66, GPV en RPF hebben vragen gesteld
over de werking van de voorgestelde bepaling die belastingontwijking door
het overhevelen van vermogensbestanddelen tussen de boxen moet voorkomen.Zowel de leden van de fractie van de VVD als de leden van de fracties
van CDA en D66 vragen een toelichting op de keuze voor de periode van drie
maanden in het voorgestelde artikel 2.4.1, derde lid, onderdeel b. Naast de
vraag over de periode van drie maanden stellen de leden van de fractie van
het CDA nog de vraag of er uitholling van de fictieve rendementsheffing optreedt
omdat rond de jaarwisseling vermogen in de «oude sok» zal verdwijnen.
De fracties van de VVD en D66 willen weten of die periode per kalenderjaar
geldt en willen zij enkele voorbeelden van zakelijke overwegingen die van
zodanige doorslaggevende betekenis zijn dat de voorgestelde bepaling op die
grond geen toepassing vindt. In het voorgestelde artikel 2.4.1, derde lid,
onderdeel b, wordt bepaald dat het moet gaan om vermogensbestanddelen die
gedurende een periode van niet langer dan drie achtereenvolgende maanden inkomen
uit woning en werk of aanmerkelijk belang genereren. De leden van de fractie
van de VVD vragen wat wordt bedoeld met «generen».Ten aanzien van de periode van drie maanden vragen de leden van de fractie
van de VVD zich af hoe deze periode moet worden toegepast in het geval van
emigratie of immigratie. Verder vragen zij zich af waarom dubbele heffing
noodzakelijk is om ongewenste overheveling van vermogensbestanddelen te voorkomen.Het verheugt ons te vernemen dat bij de leden van de fracties van GPV
en RPF de overtuiging leeft dat het voorgestelde belastingstelsel minder ontwijkmogelijkheden
biedt. Zij stellen desalniettemin een situatie aan de orde die in hun visie
tot ontwijking van belastingheffing leidt. Het gaat om de situatie waarin
een belastingplichtige een bedrag van 1 miljoen gulden aan zijn BV leent gedurende
de periode 31 december tot 1 april. Vervolgens zet hij het bedrag van 1 april
tot 30 september op een spaarrekening en van 1 oktober tot en met 2 januari
leent hij het bedrag weer uit aan zijn BV. Verondersteld wordt dat de rente
zowel bij de bank als bij de BV 4% bedraagt. De leden van de fracties veronderstellen
in dit geval een wenselijke heffing van 30% van 4% over 1 miljoen gulden.
Deze heffing kan echter in hun visie niet worden gerealiseerd omdat in dit
geval het voorgestelde artikel 2.4.1, derde lid, onderdeel b, toepassing mist
omdat het geld langer dan drie maanden is uitgeleend.In het voorgestelde artikel 2.4.1, derde lid, onderdeel b, is een regeling
getroffen om te voorkomen dat vermogensbestanddelen rond de peildatum van
1 januari tijdelijk worden overgeheveld van de ene naar de andere box om de
hoogte van de verschuldigde belasting te kunnen beïnvloeden. Het onderbrengen
van vermogen in de «oude sok» , zoals de leden van de fractie
van het CDA suggereren, leidt niet tot uitholling van de grondslag voor de
vermogensrendementsheffing omdat ook de «oude sok» tot de bezittingen
wordt gerekend. Indien wordt bedoeld dat het vermogensbestanddeel
rond de jaarwisseling in box I of II wordt ondergebracht, biedt de voorgestelde
bepaling soelaas.Uit de aard van de regeling volgt dat de periode van drie maanden ook
over de grens van het kalenderjaar geldt voor de toepassing van de voorgestelde
bepaling. Als periode waarin kan worden gesproken van een tijdelijke omzetting
is een periode van drie maanden gekozen. Bij overschrijding van deze periode
behoeft de voorgestelde bepaling niet te worden toegepast omdat dan het uitgangspunt
geldt dat geen sprake meer is van fiscaal geïndiceerde overheveling van
vermogensbestanddelen. In de vakliteratuur is opgemerkt dat het formele criterium
van drie maanden kwetsbaar kan zijn. In dat verband bezien wij de mogelijkheid
van een langere termijn dan wel introductie van een materieel criterium. Daarbij
kan ook worden gedacht aan een nadere oplossing die erin bestaat dat de inspecteur
bij transacties na de periode van drie maanden maar binnen zes maanden een
zakelijkheidstoets legt. Hiernaast geldt voor overhevelingssituaties buiten
de periode van drie maanden dat het standpunt kan worden ingenomen dat deze
situaties louter om belastingheffing te ontwijken tot stand zijn gebracht.
In voorkomende gevallen kan bestrijding plaatsvinden met bijzondere rechtsmiddelen.
Wij overwegen op dit punt een wijziging.Met het opnemen van de term «genereren» is tot uitdrukking
gebracht dat de desbetreffende vermogensbestanddelen in de periode van maximaal
drie maanden tot de boxen I of II behoren. De voorgestelde bepaling is immers
opgenomen als een anti-misbruikbepaling die moet voorkomen dat de heffingsgrondslag
in box III, inkomen uit sparen en beleggen, wordt uitgehold doordat vermogensbestanddelen
tijdelijk tot de boxen I of II, inkomen uit aanmerkelijk belang, worden gerekend.
Vanuit deze gedachte dient ook de positie van de immi- en emigrant te worden
bezien. Bij emigratie en immigratie zal sprake zijn van andere peildata dan
1 januari en 31 december. Om in deze situaties misbruik tegen te kunnen gaan
dient de periode van drie maanden ook over de emigratierespectievelijk immigratiedatum
heen te kunnen worden toegepast.De anti-misbruikbepaling is zodanig vorm gegeven dat dubbele heffing zoveel
mogelijk wordt voorkomen. De inschatting is dat het aantal gevallen waarin
het daadwerkelijk tot dubbele heffing zal komen gering zal zijn. In die gevallen
zal de uiteindelijke dubbele heffing absoluut gezien ook zeer gering zijn
omdat het inkomen zal betreffen dat op een korte periode betrekking heeft.In het voorbeeld dat wordt aangedragen door de leden van de fractie van
GPV en RPF valt de peildatum van 1 januari in de periode van tijdelijke omzetting.
De voorgestelde bepaling is in dat geval in beginsel van toepassing. Hierna
volgt de toets of sprake is van een tijdelijke omzetting aan de hand van de
periode van drie maanden. Van een tijdelijke omzetting isstrikt genomen- geen
sprake. De voorgestelde bepaling vindt in die situatie dan geen toepassing.
Gelet op het hiervóór vermelde kan de in het voorbeeld geschetste
situatie echter wel worden bestreden. De vordering levert overigens gedurende
de periode waarin de vordering tot het aanmerkelijk belang van de belastingplichtige
behoort inkomsten op die behoren tot het inkomen uit een aanmerkelijk belang.
Dit kan een nadeel omdat in dit geval het werkelijke voordeel wordt belast
en niet het forfaitaire rendement van 4%.Om te voorkomen dat de anti-misbruikbepaling een te ruwe uitwerking heeft
is een tegenbewijsregeling opgenomen voor die gevallen waarin weliswaar sprake
is van een tijdelijke omzetting, maar waarbij zakelijke redenen van doorslaggevende
aard ten grondslag liggen aan die tijdelijke omzetting. Hierbij gaat het om
situaties die niet fiscaal zijn geïndiceerd. Als voorbeeld
van een dergelijke situatie kan worden genoemd het noodgedwongen tijdelijk
aanwenden van eigen vermogen ten behoeve van de onderneming.3. VORMGEVING3.1. Grondslag en tariefDe leden van de CDA-fractie vragen om een reactie over het boxshoppen
door belastingplichtigen. Deze reactie is besproken in § 1.3.2. Boxenstructuur.De leden van de CDA-fractie vragen of het voor belastingplichtige niet
ondoenlijk is om het pensioentekort aan te tonen. Deze vraag wordt besproken
in hoofdstuk 7 Oudedagsvoorzieningen.De mening van de leden van de CDA-fractie dat de Belastingdienst de groep
van niet of weinig verdienende partners niet kan traceren wordt niet gedeeld.
De Belastingdienst kan de partners van verdienende belastingplichtigen traceren
aan de hand van de gegevens van de verdienende partners. De verdienende partner
is bij de Belastingdienst bekend aan de hand van de gegevens in het bestand
met loongegevens. Aangezien deze gegevens niet volledig actueel zijn, wordt
thans bezien of aanvullende akties mogelijk zijn. Daarbij is het inschakelen
van de werkgever, die over actuele gegevens van werknemers beschikt, een optie.De opmerkingen van de leden van de CDA-fractie in verband met maaltijdvergoedingen
bespreken wij in de Nota naar aanleiding van het verslag bij de Invoeringswet
Wet inkomstenbelasting 2001.Met betrekking tot de vraag van de leden van de CDA-fractie over de administratieve
lasten die zijn verbonden aan het voeren van een rittenregistratie, wat volgens
deze leden met name voor bedrijven met wisselende chauffeurs op een auto ondoenlijk
is, wordt vooropgesteld dat de ondernemer ervoor kan kiezen van de (bestel)auto's
geen privé-gebruik te (laten) maken. Als duidelijk en aantoonbaar is
dat de bestelauto's niet privé gebruikt mogen worden (en ook niet worden),
dan wordt aan bijtelling niet toegekomen. Indien de auto's wel voor privé-doeleinden
worden benut of ter beschikking gesteld, zal voor het waarderen van de onttrekking/bijtelling
net als in andere situaties de autokostenfictie van toepassing zijn. Het ligt
naar onze mening ook voor de hand deze – gelijke – gevallen ook
gelijk te behandelen. Beleidskaders zullen worden ontwikkeld voor bepaling
van de onttrekking/bijtelling indien aan de ondernemer en zijn gezin of aan
de werknemers een gehele voorraad auto's of steeds verschillende auto's ook
voor privé-doeleinden ter beschikking staan.In verband met het schrappen van de consumptieve rente-aftrek wijzen de
leden van de SGP-fractie nog op de positie van erfgenamen die een lening hebben
afgesloten om de successierechten over een nalatenschap die zij in natura
hebben gekregen te betalen. Deze leden zouden voor dergelijke gevallen graag
een consumptieve rente-aftrek zien.Dergelijke schulden komen in mindering op de rendementsgrondslag van het
inkomen uit sparen en beleggen. Op die manier bestaat er indirect recht op
een ongelimiteerde (forfaitaire) rente-aftrek. 3.1.1. Verbreding, verschuiving, vereenvoudigingDe leden van de PvdA-fractie merken op dat ten gevolge van de verhoging
van de BTW het grensbedrag in de kleine-ondernemersregeling in de omzetbelasting
sneller zal worden bereikt, en stellen de vraag of dit een beoogd effect is
of dat de regering ernaar streeft om het grensbedrag in deze regeling evenredig
met het tarief te verhogen. Het verhogen van de tegemoetkoming in de kleine-ondernemersregeling
om de reden van een verhoging van het BTW-tarief is op grond van de zesde
BTW-richtlijn Europeesrechtelijk niet toegestaan. In dit verband wijzen wij
erop dat het algemene BTW-tarief in de loop der jaren is verlaagd van 20%
in 1988 naar 17,5% nu, zonder dat daarbij de hoogte van de tegemoetkoming
in de kleine-ondernemersregeling naar beneden toe is aangepast. Het ligt dan
ook niet voor de hand deze tegemoetkoming te verhogen nu het tarief naar 19%
gaat.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de GroenLinks-fractie over
de grondslagverbreding in de Belastingherziening 2001 is in de onderstaande
tabel een overzicht opgenomen van de grondslagverbredende maatregelen:Tabel: Overzicht grondslagverbredende maatregelen (bedragen
in de structurele situatie in miljarden guldens) Maatregelbudgettair belangversobering arbeidskostenforfait
bij inkomsten uit tegenwoordige arbeid (algemene aftrek)4,20 verlaging niet-actievenforfait
(bijzondere aftrek)0,75 vervallen aftrek werkelijke kosten0,45 beperking reiskostenforfait0,40 beperking aftrek buitengewone lasten0,05 oudedagsparaplu/aanpassing
lijfrenteregime1,50 invoering forfaitaire rendementsheffing2,00 aanpassing spaarloonregeling0,50beperking aftrek consumptieve rente1,20 beperking 35%-regeling
voor expatriates0,10 verlaging zelfstandigenaftrek0,40Naast de in de tabel opgenomen bedragen leidt ook de omzetting van de
belastingvrije sommen in heffingskortingen in beginsel tot een forse verbreding
van de grondslag.Voor de vermogensgrondslag van de forfaitaire rendementsheffing en het
commentaar op het door de leden van de GroenLinks-fractie gepresenteerde voorstel
met betrekking tot de belastingheffing over vermogen wordt verwezen naar de
elders in deze nota opgenomen antwoorden en opmerkingen.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen een toelichting op de zinsnede
op pagina 21 van de memorie van toelichting dat door verhoging van het algemene
BTW-tarief de belastingopbrengst minder gevoelig wordt voor economische ontwikkeling.
Wij verwijzen hiervoor naar het antwoord dat gegeven is op dezelfde vraag
die hierover is gesteld door de leden van de D66 fractie.3.1.2. TariefDe leden van de PvdA-fractie vragen hoe redelijk het is de uitsmeerregeling
af te schaffen zonder garantie voor de belastingplichtige dat de problemen
die aanleiding vormden om een uitsmeerregeling in het leven te
roepen ook daadwerkelijk worden opgelost. Ook de leden van de CDA-fractie
vragen naar de uitsmeerregeling.De oplossing van de problemen die door de vertraagde nabetaling zijn ontstaan
horen primair door de uitbetalende instantie en de belastingplichtige zelf
te worden opgelost. Voor de belastingdienst is hier geen taak weggelegd. Wel
kan in deze situaties in beginsel de middelingsregeling worden toegepast.
De leden van de CDA-fractie doen de suggestie voor een bijzonder tarief in
deze situaties van nabetaalde inkomsten. Om de uitbetalende instantie te stimuleren
de extra verschuldigde belasting voor zijn rekening te nemen zou er echter
eerder aan kunnen worden gedacht om in de Wet op de loonbelasting 1964 de
mogelijkheid op te nemen dat de uitbetalende instantie de extra verschuldigde
belasting als eindheffing voor zijn rekening neemt. De suggestie van de leden
van de CDA-fractie de middelingsregling voor deze gevallen te verruimen door
een middelingstijdvak van 5 jaar te introduceren is niet overgenomen. Vanwege
afbakeningsproblematiek zal de verruiming voor alle gevallen moeten gelden,
waardoor ook de «normale» gevallen van sterk wisselende inkomens
van de verruiming zouden profiteren, terwijl voor hen de huidige regeling
adequaat wordt geacht. In combinatie met de verlengde indieningstermijn van
het middelingsverzoek van 12 naar 36 maanden betekent een middelingstijdvak
van 5 jaar dat de belastingdienst aanslaggegevens 10 jaar zou moeten bewaren.
Bovendien zouden belastingplichtigen langer op de teruggave moeten wachten,
hetgeen een systeem van «voorlopige middeling» wenselijk zou maken.
Een en ander zou derhalve een aanzienlijke verzwaring van de uitvoeringspraktijk
betekenen.De leden van de VVD fractie wijzen ons op het CPB rapport «Tax reform
and the Dutch Labour Market» waarin een vergelijking wordt gemaakt tussen
de vermindering van de inkomstenbelasting via een algemene belastingkorting
en een vermindering via verlaging van schijftarieven met hetzelfde bedrag.
Hieruit blijkt dat een verlaging van de tarieven zwart werken veel sterker
tegengaat dan een algemene heffingskorting. Zij vragen de regering, mede in
het kader van de bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik, om een reactie
en tevens hoe de resultaten van bovengenoemd onderzoek in grotere mate kunne
worden vertaald in beleid.De redenen waarom de regering nu kiest voor een combinatie van tariefsverlaging
en een belastingkorting zijn uitvoerig in de memorie van toelichting en elders
in deze nota uiteengezet. Vooralsnog gaan wij ervan uit dat de vraag of een
verdergaande tariefsverlaging mogelijk en wenselijk is, pas echt weer aan
de orde zal zijn na de Tweede-Kamerverkiezingen in 2002. De discussie over
de richting van een eventuele vervolgstap zou, naar onze mening eerst aan
de orde zijn als deze stap is gezet.De leden van de CDA-fractie vragen een toelichting op de verlaging van
de tarieven van 65-plussers in relatie tot 65-minners. Deze vraag lijkt te
berusten op een misverstand. De tarieven worden voor beide groepen met evenveel
procent-punten verlaagd.In antwoord op de desbetreffende vraag van de CDA-fractie wordt opgemerkt
dat de heffingskorting naar verwachting in circa 2 miljoen gevallen zal worden
uitbetaald. De hiermee samenhangende uitvoeringskosten worden geraamd op bijna
f 10 miljoen.De leden van de VVD-fractie vragen wat de effecten zijn op de werkloosheid,
de replacement rate, de gemiddelde en marginale belastingdruk en het prijseffect
(volgens MIMIC) van een verlaging van het derde schijftarief met 1 procent
respectievelijk van een verlenging van de tweede schijf met 5 000 gulden. Met het MIMIC-model van het CPB kunnen de effecten op lange termijn van
een aanpassing van het belastingstelsel worden berekend. De effecten op de
replacement rate, de gemiddelde en de marginale druk worden daarbij berekend
als gemiddelde voor een steekproef. Voor individuen kunnen de effecten dus
van dit gemiddelde afwijken. Om deze effecten te berekenen zal een rekeninstructie
aan het CPB moeten worden gegeven. Het CPB heeft aangegeven op deze korte
termijn geen antwoord te kunnen geven. Wel kan worden opgemerkt dat de effecten,
gegeven het beperkte karakter van de aanpassingen, waarschijnlijk nihil zijn.Naar aanleiding van de vragen van zowel de leden van de VVD-fractie als
de CDA-fractie wat de inkomenseffecten voor huishoudens zijn bij (1) diverse
verlagingen van het belastingtarief 3e schijf en (2) diverse schijfverlengingen
van de 2e schijf volgen nu twee tabellen met daarin opgenomen de gevraagde
effecten.Tabel inkomenseffecten door verlaging van het tarief derde
schijf in procenten van besteedbare inkomens 1999.   effect tariefverlaging 3e schijf
met 0,5%effect tariefverlaging
3e schijf met 1%effect
tariefverlaging 3e schijf met 2% Budgettair effect 275 mln550 mln1 100
mln     Alleenstaande     30 630000 40 000000  50 000000 53 560000  60 0000,10,10,3 70 0000,10,30,6 80 0000,20,50,9 80 3400,20,50,9 90 0000,30,61,2 100 0000,40,71,4 107 1200,40,81,6 125 0000,40,71,4 150 0000,30,61,2 160 6800,30,61,2     Alleenverdiener     30 630000 40 000000  50 000000 53 560000  60 0000,10,10,2 70 0000,20,30,6 80 0000,20,50,9 80 3400,20,50,9 90 0000,30,61,2 100 0000,40,71,4 107 1200,40,81,5 125 0000,30,71,3 150 0000,30,61,2 160 6800,30,61,1      Ouderen alleenstaand     AOW000  AOW + 5 000000  AOW + 10 000000  AOW + 20 000000  AOW + 30 000000 AOW + 40 0000,10,20,3  AOW + 50 0000,20,30,7Ouderen gehuwd     AOW000  AOW
+ 5 000000  AOW + 10 000000  AOW + 20 000000  AOW + 30 000000 AOW + 40 000000,0  AOW + 50 0000,10,20,4Tabel inkomenseffecten door verlenging lengte tweede schijf
in procenten van besteedbare inkomens 1999.   effect verlenging schijf 2
met 1 000,–effect verlenging schijf 2 met 5 000,–effect verlenging schijf 2 met 10 000,– Budgettair effect 180 mln1 000 mln1 820
mlnAlleenstaande     30 630000  40 000000   50 000000  53 560000   60 0000,10,70,7 70 0000,10,61,2 80 0000,10,61,1 80 3400,10,51,1 90 0000,10,51,0 100 0000,10,50,9 107 1200,10,40,9 125 0000,21,12,2 150 0000,21,01,9 160 6800,20,91,8     Alleenverdiener     30 630000 40 000000  50 000000 53 560000  60 0000,10,60,6 70 0000,10,61,1 80 0000,10,51,0 80 3400,10,51,0 90 0000,10,50,9 100 0000,10,40,9 107 1200,20,71,1 125 0000,21,02,1 150 0000,20,91,8 160 6800,20,91,8      Ouderen alleenstaand     AOW000  AOW + 5 000000  AOW + 10 000000  AOW + 20 000000  AOW + 30 000000 AOW + 40 0000,52,43,7  AOW + 50 0000,42,24,4      Ouderen gehuwd     AOW000  AOW + 5 000000  AOW + 10 000000  AOW + 20 000000  AOW + 30 000000 AOW + 40 0000,40,40,4  AOW + 50 0000,41,93,8De leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA, D66, GroenLinks, GPV, RPF
en SGP hebben vragen en kanttekeningen bij het vervallen van de bijzondere
tarieven. De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of de regering per
bijzonder tarief uit de Wet op de inkomstenbelasting 1964 kan aangeven waarom
destijds hiervoor gekozen is.In de Wet op de inkomstenbelasting 1964 zijn bijzondere tarieven opgenomen
in de artikel 57 (45%) 57a (25%), 57b (20%), 58 (10%), 78a (45%) en 75 (40%).
Het hoge bijzondere tarief (artikel 57: 45%) is in de volgende gevallen van
toepassing:a. winst door onteigening;b. winst door staking van de gehele onderneming of een deel daarvan;c. winst bij eindafrekening op grond van artikel 16 van de Wet op de inkomstenbelasting
1964;d. afkoop van kleine pensioenen;e. rente begrepen in kapitaalsuitkeringen uit levensverzekering;f. premies op premie-obligaties en liquidatie-uitkeringen op aandelen;g. afkoop, inkoop of vervreemding van winstbewijzen;h. schadeloosstelingen in de inkomenssfeer (artikel 31 van de Wet op de
inkomstenbelasting 1964);i. afnemingen van de oudedagsreserve.Als rechtvaardiging voor het hoge bijzondere tarief in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 geldt dat matiging van de progressie, – toen met een toptarief
van 70% en een laagste tarief van 16% – over inkomensbestanddelen die
aan een bepaald kalenderjaar worden toegerekend, maar in wezen op meer dan
een jaar betrekking hebben en een a-periodiek karakter dragen. In de memorie
van antoord bij de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (blz. 88) is voorts opgemerkt
dat zij tevens een gemengd karakter vertonen.In verband met de indeling van de desbetreffende inkomensbestanddelen
in de boxen II of III kan het het hoge bijzondere tarief voor de hiervoor
genoemde onderdelen e, f en g in de Wet inkomstenbelasting 2001 geen functie
vervullen. Over het inkomen in die boxen wordt namelijk een vaste tarief van
30% berekend.Het tarief voor winst uit aanmerkelijk belang is in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 (artikel 57a: 25%) aangemerkt als een bijzonder tarief. In het wetsvoorstel
wordt dit inkomen in box III ook belast naar een vast tarief (30%).Het lage bijzondere tarief (artikel 57b: 20%) is in de volgende gevallen
van toepassing:a. overlijdenswinst;b. uitkeringen en verstrekkingen ineens wegens overlijden of invaliditeit
van de werknemer ten gevolge van een ongeval;c. inkoop van krachtens erfrecht opgekomen aandelen;d. afkoopsommen ingevolge de Liquidatiewet Ouderdomswet 1919 en toeslagen
ingevolge de Wet ambtelijke grondslagen Wuv en Wubo. De rechtvaardiging voor het bijzondere tarief, voor wat de overlijdenswinst
betreft was de zich veelal voordoende samenloop met het successierecht.Dit
aspect kan het komend jaar aan de hand van het rapport van de Werkgroep Moltmaker
nogmaals worden bezien, in die zin dat als de successierechten te zwaar zouden
drukken een directe aanpak meer voor de hand ligt dan een indirecte via een
bijzonder inkomstenbelastingtarief.In het nieuwe stelsel is geen behoefte meer aan een bijzonder tarief voor
onderdeel c. Inkomsten uit aandelen vallen immers in het nieuwe stelsel in
de boxen II en III. Voor deze boxen geldt een vast tarief van 30%. De onderdelen
a, b, en d vallen in box I, waarbij het de vraag is in hoeverre situaties
als bedoeld onder d vanaf het jaar 2001 nog voorkomen.De strekking van het herhapitalisatietarief (artikel 58: 10%) was de verbetering
van de kapitaalsstructuur van een lichaam te stimuleren. Inkomsten uit aandelen
die niet tot een aanmerkelijk belang behoren, vallen in het nieuwe belastingstelsel
in box III. Bij het forfaitaire rendement in die box past geen speciaal tarief
bij herkapitalisatie. Voor aanmerkelijk-belanghouders is het herkapitalisatietarief
al sinds 1 januari 1997 niet meer van toepassing.Dit tarief van artikel 75 (40%) is onderdeel van de overgangsregeling
voor oude kapitaalverzekeringen met lijfrenteclausule. Het betreft hier contracten
die afgesloten zijn vóór 1 juli 1964. Het tarief van artikel
78a (45%) is onderdeel van de overgangsregeling voor oude kapitaalverzekeringen.
Op deze tarieven kan in het nieuwe stelsel geen beroep meer worden gedaan.De leden van de PvdA-fractie zijn het eens met de door de regering gegeven
argumentatie voor de afschaffing van de bijzondere tarieven. Ook de leden
van de Groenlinks-fractie staan sympathiek tegenover die afschaffing. De leden
van de fracties van CDA, GPV, RPF en SGP menen dat er, gegeven het progressieve
karakter van het tarief in box I, onverkort behoefte blijft bestaan een bijzonder
tarief.Zoals in het algemeen deel van de memorie van toelichting is opgemerkt
worden de tarieven over de gehele linie verlaagd waardoor de behoefte aan
bijzondere tarieven afneemt. Bovendien neemt ook het aantal situaties waarin
een bijzonder tarief van toepassing zou zijn af, doordat in box II en III
geen progressieve tarief, maar een vast tarief geldt. Deze situaties- de leden
van de GroenLinks-fractie vragen daarnaar – zijn hierboven voor elk
tarief aangegeven.De matiging van de progressie, waar veel leden naar verwijzen als doelstelling
van de bijzondere tarieven, kan ook bereikt worden door de middelingsregeling
die in het wetsvoorstel gehandhaafd blijft. De bijzondere tarieven en de middelingsregeling
hebben dezelfde achtergrond, namelijk het matigen van de progressie in het
tarief. Hoewel de middelingsregeling het vervallen van de bijzondere tarieven
niet in alle gevallen zal kunnen compenseren, wordt met het afschaffen van
de bijzondere tarieven overlap van twee regelingen met dezelfde achtergrond
voorkomen. Met het oog op het vervallen van de bijzondere tarieven is het
bereik van de middelingsregeling uitgebreid. Ook het jaar waarin de belastingplichtige
65 jaar wordt kan met ingang van het kalenderjaar 2001 in de middeling worden
betrokken. Dit is speciaal van belang voor ondernemers die op 65 jarige leeftijd
de onderneming staken, waardoor de winst van dat jaar (inclusief stakingswinst)
gemiddeld kan worden. In dit verband wordt opgemerkt dat de indieningstermijn
van het middelingsverzoek ook is verruimd van 12 maanden naar 36 maanden,
zodat een optimale keuze van het middelingstidvak kan worden gemaakt.Voorts wijzen wij erop dat de verruimde doorschuiffaciliteit er voor zal
zorgen dat het in een groter aantal gevallen dan thans het geval is, niet
tot een fiscale afrekening zal komen. Voorts hebben wij in de memorie van toelichting op het Belastingplan 2000
aangegeven, dat ter uitvoering van het regeerakkoord het afgelopen voorjaar
intensief is overlegd met de vertegenwoordigers van het bedrijfsleven (VNO/NCW,
MKB Nederland en LTO Nederland) over een integraal pakket fiscale maatregelen,
kortweg aangeduid als het ondernemerspakket 21e eeuw. Van dit pakket waarover
overeenstemming is bereikt maakt deel uit het vervallen van de bijzondere
tarieven. De opbrengst van het afschaffen van de bijzondere tarieven ad f 300
mln. wordt benut voor maatregelen uit het ondernemerspakket 21e eeuw. De gedachte
daarbij was dat de middelen die beschikbaar zijn voor ondernemers beter kunnen
worden aangewend voor maatregelen gericht op de continuiteit en versterking
van het ondernemerschap. Het handhaven van een of meer bijzondere tarieven
zal tot een herschikking van dit ondernemerspakket leiden.De leden van de fracties van PvdA, CDA, GPV en RPF hebben moeite met het
vervallen van het 20%-tarief bij overlijden. De leden van de PvdA-fractie
noemen met betrekking tot het vervallen van het 20%-tarief de grote financiële
verschillen met de huidige regeling. De leden van de fracties van CDA, GPV
en RPF vragen of wel rekening is gehouden met de cumulatie van inkomstenbelasting
en successierecht. Zij zouden het 20%-tarief willen handhaven, indien er geen
opvolger is. Ook de leden van de CDA-fractie zijn voor handhaving van het
overlijdenstarief.Naast het feit dat de voorgestelde wetgeving over de gehele linie lagere
tarieven heeft, zijn er ook andere voorzieningen om de cumulatie van inkomstenbelasting
en succesierecht te matigen. Indien de onderneming bijvoorbeeld door (een
van) de erfgenamen wordt voortgezet kan cumulatie van successierecht en inkomstenbelasting
over de overlijdenswinst worden voorkomen door een beroep te doen op de doorschuiffaciliteit
in de inkomstenbelasting. Indien er geen bedrijfsopvolger is, kan cumulatie
worden voorkomen of beperkt door het bedingen van een stakingslijfrente. In
dit verband merken wij op dat die cumulatie soms bewust wordt opgezocht. Ingeval
de onderneming door (een van) de erfgenamen wordt voortgezet, wordt veelal
niet gekozen voor doorschuiving, maar voor afrekening tegen het 20%-tarief,
omdat op de door afrekening verhoogde boekwaarde vervolgens kan worden afgeschreven
tegen het progressieve tarief. Ook het voortzetten van de onderneming in de
vorm van het volledig verhuren ervan, vindt veelal plaats met het oog op het
20%-tarief bij overlijden. Het vervallen van de bijzondere tarieven zal dus
een afname tot gevolg hebben van constructies op het gebied van uitstel van
winstneming om het bijzonder tarief deelachtig te worden.Wat betreft de heffing van successierecht is verder van belang dat de
Werkgroep modernisering successiewetgeving (Werkgroep Moltmaker) de modernisering
van de successiewetgeving onderzoekt. In elk geval wordt daarbij onderzocht
in hoeverre die wetgeving aanpassing behoeft in verband met mogelijke fiscale
knelpunten bij bedrijfsopvolging. Zoals hiervoor reeds opgemerkt ligt –
als de successierechten te zwaar zouden drukken – een directe aanpak
meer voor de hand dan een indirecte via een bijzonder inkomstenbelastingtarief.Indien geen gebruik kan worden gemaakt van de (verruimde) doorschuiffaciliteit
en de mogelijkheid een stakingslijfrente te bedingen geen of onvoldoende soelaas
biedt, kan het vervallen van het 20% tarief in individuele gevallen een forse
lastenverzwaring betekenen. Deze individuele lastenverzwaring is echter onderdeel
geweest van de afweging die in de werkgroep Belastingen 21e eeuw is gemaakt.De leden van de PvdA-fractie menen dat juist in sectoren als de intensieve
landbouw waar de komende jaren veel bedrijfsbeëindigingen worden verwacht
fiscale wijzigingen geen extra belemmeringen mogen vormen voor
bedrijfsbeëindiging. De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over
het schrappen van de stakingsfaciliteiten voor met name ondernemers die niet
van de nieuwe doorschuiffaciliteit gebruik kunnen maken vanwege overheidsmaatregelen,
zoals de Wet herstructurering varkenshouderij, de reconstructiewet of anderszins.
De leden van de CDA-fractie vragen of de bedrijfsoverdrachten in het midden-
en kleinbedrijf en in de agrarische sector niet sterk worden bemoeilijkt.
De leden van de fractie van D66 verzoeken het kabinet in te gaan op de argumenten
van de werkgroep Belastingen bedrijfsleven 21e eeuw en de Raad van State om
wel enigerlei van bijzondere tarieven te handhaven voor situaties van bedrijfsbeëindiging.Met betrekking tot deze vragen merken wij op dat de gevolgen bij bedrijfsoverdrachten
niet onoverkomelijk zullen zijn. Daarbij moet worden bedacht dat deze ondernemers
ook gebruik kunnen maken van de in het ondernemerspakket 21e eeuw opgenomen
geruisloze doorschuifregeling voor mede-ondernemers. Kunnen zij daar geen
gebruik van maken – de leden van de fracties van PvdA en VVD noemen
die situatie – dan kunnen zij wellicht een stakingslijfrente bedingen
waardoor tegenover de stakingswinst een lijfrentepremieaftrek staat. Is een
de stakingslijfrente niet mogelijk dan profiteren zij van de lagere tarieflijn
in de inkomstenbelasting en kunnen zij gebruik maken van de middelingsregeling.
De werkgroep Belastingen bedrijfsleven 21e eeuw is het eens met het laten
vervallen van de bijzondere tarieven. Wel acht de werkgroep een ratio aanwezig
voor handhaving van een beperkte stakingsvrijstelling.De leden van de CDA-fractie menen dat de problemen in de praktijk zich
onder meer zullen voordoen bij de uitbetaling van schadeloosstellingen bij
ontslag uit een dienstbetrekking. Ook de leden van de VVD-fractie snijden
dit punt aan.Het hoge bijzondere tarief voor schadeloostelingen in de inkomenssfeer
betreft voornamelijk de «gouden handdrukken» die bij ontslag uit
een dientsbetrekking worden meegegeven. Schadeloosstellingen bij ontslag uit
een dienstbetrekking zijn niet veel anders dan lopende inkomsten. Er is geen
reden om op grond van een inkomenszwak karakter een bijzonder tarief toe te
passen. Integendeel, onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964 is in vele
gevallen het 45%-tarief aanzienlijk te laag, namelijk in die gevallen waarin
de bijzondere bate bij een normale spreiding in de tijd tegen het 60%-tarief
zou zijn belast. Met het vervallen van het bijzondere tarief voor schadeloosstellingen
ter vervanginging van inkomsten zou een belangrijke vereenvoudiging worden
bereikt. De talloze procedures waarin belastingplichtigen trachten een dergelijke
bate onder het bijzondere tarief te wringen zullen in het nieuwe stelsel immers
tot het verleden behoren. Voor gevallen waarin het a-periodieke karakter van
de ontslaguitkeringen meebrengt dat een hoger marginaal tarief van toepassing
is, kan de middelingsregeling veelal uitkomst bieden.Het EIM heeft de inkomenseffecten van de Belastingherziening 2001 en het
ondernemerspakket 21e eeuw voor zelfstandigen – de leden van de fractie
van de SGP vragen daarnaar – onderzocht. Dit rapport is als bijlage
bij deze nota gevoegd.1 De budgettaire consequenties
van een op de verlaagde progressieve tarieven gebaseerd bijzonder tarief –
de leden van de VVD-fractie vragen daarnaar – zijn f 300 mln, namelijk
het voor het ondernemerspakket 21e eeuw ingeboekte bedrag als opbrengst van
het vervallen van de bijzondere tarief, vermeerderd met f 25 mln per
procentpunt dat het hoge bijzondere tarief lager wordt dan 45%.De vraag van de leden van de fracties van GPV en RPF naar de lastenverzwaring
voor ondernemers die met hun onderneming stoppen, hebben wij in paragraaf 4.1.3
beantwoord. Door de leden van de VVD-fractie worden onder het thema «arbeidsmarktdoelstellingen
en effecten» diverse vragen gesteld. Gesteld wordt dat fiscale instrumenten
relatief inefficiënt zijn voor het beperken van de inactiviteit aan de
«onderkant»van de arbeidsmarkt. Voorts stellen de leden dat de
oploop van de gemiddelde wig tussen het minimumloon en modaal aanzienlijk
blijft. Zij roepen de regering op om de gemiddelde wig rond modaal en 2x modaal
te betrekken bij de aangekondigde nadere voorstellen ter verbetering van de
positie van middeninkomens.De regering wordt gevraagd bovenstaande constateringen uitvoerig van commentaar
te voorzien. Meer specifiek stellen de leden van de VVD-fractie de volgende
vragen:• Hoeveel wordt de armoedeval op minimumloonniveau door de voorgestelde
maatregelen verkleind en hoeveel wordt het verschil in guldens tussen nettoloon
en netto-uitkering vergroot? De leden van de VVD verzoeken de regering aan
te geven welk verschil tussen uitkering en loon nodig is om de arbeidsmarkt
aan de onderkant goed te laten functioneren en in hoeverre voorziet de stelselherziening
in het creëren van dit verschil.• Hoe verklaart de regering het relatief geringe effect van de plannen
op de werkgelegenheid onder minima? Hoe beoordeelt de regering het kosten-baten
effect van fiscale stimulering «aan de onderkant» per te creëren
arbeidsjaar?• Hoe verhoudt qua beoogde effecten het onderhevige pakket zich tot
de SPAK (Afdrachtsvermindering lage lonen)? Wat zijn tot nog toe de ervaringen
met de SPAK voor wat betreft het aan het werk krijgen van werklozen rond het
minimumloon?De armoedeval houdt in dat als mensen bruto meer gaan verdienen hun beschikbaar
inkomen er nauwelijks op vooruitgaan. Dit wordt onder andere veroorzaakt door
inkomensafhankelijke regelingen als huursubsidie en kwijtschelding. De armoedeval
verschilt per individu omdat het mede afhankelijk is van het gebruik van inkomensafhankelijke
regelingen. Geconcludeerd kan in ieder geval worden dat door het verlagen
van de tarieven de armoedeval wordt verkleind. Door de tariefsverlaging zal
voor de meeste mensen de marginale wig dalen. Dit betekent dat de bruto inkomensverbetering
netto meer oplevert dan voor de belastingherziening.Zoals de regering reeds heeft toegezegd is het de bedoeling om de inkomenseffecten
voor de middeninkomens te verbeteren. Hieraan wordt momenteel gewerkt. Hierdoor
zal de gemiddelde wig voor de middeninkomens afnemen.Daarnaast wordt door de introductie van de arbeidskorting het verschil
tussen een netto-uitkering en het netto minimumloon vergroot. Hierdoor worden
uitkeringsgerechtigden meer geprikkeld om een baan te accepteren. Door de
belastingherziening stijgt het verschil tussen de netto-uitkering van een
alleenverdiener en het netto minimumloon door de belastingherziening van ca.
550 gulden naar bijna 1 700 gulden per jaar. Door het verschil te vergroten
wordt de werking van de arbeidsmarkt aan de onderkant verbeterd. Het is echter
per individu verschillend hoeveel het verschil tussen uitkering en een baan
moet zijn voordat hij/zij een baan accepteert. Dit hangt af van de individuele
situatie (inkomensafhankelijke regelingen, preferenties van het individu)
of deze inkomensvooruitgang voldoende is om een baan op minimumloonniveau
te accepteren. In de huidige uitgangssituatie zal een vergroting van dit verschil
zeker bijdragen tot een hogere arbeidsmarktparticipatie. De berekeningen van het Centraal Planbureau geven aan dat de stelselherziening
een substantieel effect heeft op de werkgelegenheid (zie werkdocument 115:
«Economische gevolgen van de Belastingherziening 2001). Volgens het
CPB zal op lange termijn de werkgelegenheid met 1,1% (ca. 70 000 personen)
toenemen. De werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt neemt met
1,2% (ca. 10 000 personen) toe. Ook de werkloosheidsdaling is aan de
onderkant van de arbeidsmarkt met 0,8%-punt (ruim 5 000 personen) relatief
groot. De totale werkloosheid daalt met 0,5 %-punt (ca. 35 000 personen).
De cijfers geven aan dat de onderkant van de arbeidsmarkt relatief juist veel
profiteert van de stelselherziening. Een kosten-baten analyse per gecreëerd
arbeidsjaar «aan de onderkant» is moeilijk te maken. Daarvoor
zou immers een onderscheid moeten worden gemaakt tussen het deel van de totale
lastenverlichting van 5 miljard dat wordt ingezet voor werkgelegenheid aan
de onderkant en het deel dat wordt ingezet voor andere doeleinden (zoals het
tot stand brengen van een evenwichtig inkomensbeeld). Een dergelijk onderscheid
is niet te maken.Het CPB heeft met hetzelfde model waarmee de belastingherziening is doorgerekend
(MIMIC) ook bekeken wat de arbeidsmarkt-effecten van de SPAK zijn. Bij een
gelijke budgettaire inzet (5 miljard) resulteert de SPAK volgens dit model
in een werkgelegenheidseffect van 1,1% (ca. 70 000 personen). De werkloosheid
daalt met 0,8%-punt (ca. 55 000 personen). De berekende werkgelegenheidseffecten
zijn dus redelijk in lijn met de effecten zoals berekend voor de stelselherziening,
zij het dat de daling van de werkloosheid bij de SPAK wat groter is. Daarbij
moet echter wel nadrukkelijk worden opgemerkt dat in de MIMIC-berekeningen
wordt verondersteld dat de economie zich in evenwicht bevindt. In de huidige
situatie, met toenemende kraptes op de arbeidsmarkt, lijkt een instrument
dat juist de aanbodzijde stimuleert (de arbeidskorting) effectiever dan een
instrument dat de vraag naar arbeid stimuleert (de SPAK).De ervaringen die de afgelopen jaren zijn opgedaan met de SPAK zijn onlangs
onderzocht door het NEI. De Kamer zal op korte termijn separaat over de resultaten
van dit onderzoek worden geïnformeerd.De leden van de VVD-fractie vragen wat de overwegingen uit het Regeerakkoord
zijn geweest om het aangrijpingspunt van de arbeidskorting te laten plaatsvinden
vanaf 70% van het minimumloon. Waarom heeft de regering ervoor gekozen
de grens voor toepassing van de arbeidskorting te verlagen tot 50% van het
minimumloon? Welke arbeidsmarktoverwegingen hebben tot dit besluit geleid?
Tevens vragen de leden wat de lange termijneffecten zijn van deze aanvullende
maatregel?In het Regeerakkoord is gekozen voor een arbeidskorting die bij 70% van
het minimumloon begint omdat op deze wijze de stimulans volledig wordt gericht
op de overstap van uitkering naar werk. Het sociaal minimum voor alleenstaanden
ligt immers ook op 70% van het minimumloon. In het Regeerakkoord is echter
tevens opgenomen dat de 70% zo nodig zal worden aangepast in het licht van
inkomenseffecten en gewenste activerende werking. In het voorliggende wetsvoorstel
heeft de regering ervoor gekozen het aangrijpingspunt van de arbeidskorting
te verlagen tot 50% van het minimumloon. De overwegingen die tot deze keuze
hebben geleid zijn van inkomenspolitieke aard. Door het lagere aangrijpingspunt
profiteert ook een groot aantal deeltijders (meer) van de arbeidskorting.
Dit versterkt tevens de positie van de deeltijder die deels ook zorgtaken
heeft. In werkdocument 115 van het CPB zijn de lange termijneffecten van het
wetsvoorstel doorgerekend. Omdat het wetsvoorstel op onderdelen (bijvoorbeeld
wat betreft de arbeidskorting) iets afwijkt van het Regeerakkoord vallen de
berekende effecten ook iets anders uit. Ten opzichte van het regeerakkoord
neemt het arbeidsaanbod in personen sterker toe omdat de opbouw van de arbeidskorting
eerder start (toename bedraagt nu ca. 25 000 personen in plaats van 15 000
personen). De groei van het arbeidsaanbod in jaren uitgedrukt valt iets lager
uit (40 000 jaar i.p.v. 45 000 jaar).De leden van de VVD-fractie vragen wat de verwachte macro-economische
effecten zijn van de verkorting van de derde schijf en een beperking van het
arbeidskostenforfait ten opzichte van het jaar 2000 voor de kwaliteit van
het arbeidsaanbod, de arbeidsproductiviteit?In kwalitatieve zin kan worden opgemerkt dat een verkorting van de derde
schijf ertoe leidt dat belastingplichtigen met een hoger inkomen te maken
krijgen met een hoger belastingtarief over een deel van hun inkomen. Voor
de betrokken groep (met een inkomen boven de 100 000 gulden per jaar)
heeft dit uiteraard een negatief inkomenseffect waarvan de omvang afhankelijk
is van de mate van schijfverkorting. Voorts zal een deel van deze groep door
de schijfverkorting geconfronteerd worden met een hoger marginaal tarief.
Dit heeft voor deze groep negatieve effecten op de arbeidsmarktparticipatie
zoals elders in deze nota aan de orde is gesteld. De effecten van een beperking
van het arbeidskostenforfait ten opzichte van het jaar 2000 zijn afhankelijk
van de vraag wat met de budgettaire opbrengst wordt gedaan. Wordt deze opbrengst
ingezet voor een verhoging van de arbeidskorting dan kan er per saldo sprake
zijn van een positief effect op het arbeidsaanbod.Een verlaging van het arbeidskostenforfait zal in de eerste plaats tot
gevolg hebben dat werken financieel minder aantrekkelijk zal worden. Dit zal
een negatief effect hebben op de arbeidsmarktparticipatie.De leden van de CDA-fractie vragen naar de algemene heffingskorting voor
ouderen.De algemene heffingskorting voor ouderen bedraagt f 1 514. Het
bedrag van f 1 609 is te distilleren uit voorbeeld 1 van de artikelgewijze
toelichting op artikel 8.1.6. Daarbij is echter aangegeven dat in het voorbeeld
gedeeltelijk fictieve bedragen en percentages zijn gebruikt. Het in het algemeen
deel van de memorie van toelichting genoemde bedrag van f 1 701
berust op een vergissing. De algemene heffingskorting voor belastingplichtigen
van 65 jaar of ouder is een lager bedrag dan het bedrag dat geldt voor jongere
belastingplichtigen, doordat zij in een lager gecombineerd tarief vallen (in
de eerste en tweede schijf), dan belastingplichtigen jonger dan 65 jaar. Overigens
zij hierbij opgemerkt dat de meeste 65-plussers geen nadeel hebben van de
lagere heffingskorting. Als gevolg van de netto netto koppeling van de AOW
wordt de lagere heffingskorting gecompenseerd door een hogere bruto AOW.De leden van de fracties van VVD, CDA, D66 en SGP vragen naar de werking
van de standaardheffingskorting bij een 65-plusser met een laag inkomen. Zij
vragen of het juist is dat een deel van de op grond van artikel 8.1.7, tweede
lid, verlaagde standaardheffingskorting dient te worden toegerekend aan de
heffingskorting voor de AOW, die de belastingplichtige niet kan effectueren,
waardoor een 65-plusser, hoe laag zijn inkomen ook is, altijd een bedrag ter
grootte van de heffingskorting AOW dient te betalen. Ook de Nederlandse Orde
van Belastingadviseurs stelt deze vraag. De desbetreffende bepalingen in het wetsvoorstel zouden inderdaad in het
nadeel van de 65-plusser uitvallen. Dit is echter niet beoogd. Door middel
van een Nota van wijziging zal de wettekst worden aangepast waardoor de wettekst
in overeenstemming zal zijn met de bedoeling. Daarmee wordt duidelijk dat
een 65-plusser niet altijd een bedrag ter grootte van de heffingskorting voor
de AOW moet betalen.De leden van de CDA-fractie vragen waarom de arbeidskorting, die wordt
geïntroduceerd om een incentive voor betaalde arbeid in te bouwen, niet
geldt voor 65-plussers. Deze gedachte van deze leden moet op een misverstand
berusten. Aan het recht op arbeidskorting is geen leeftijdsgrens verbonden.De leden van de CDA-fractie vragen voorts een nadere toelichting op het
verschil tusen de arbeidsaftrek voor actieven en niet-actieven, waarom de
post-actieven worden gekort en welke redelijkheid daar achter zit.Deze leden zullen doelen op het verschil in arbeidskorting tussen personen
jonger dan 65 jaar en personen van 65 jaar en ouder die in beide situaties
met actuele arbeid meer dan f 15 316 aan inkomen verwerven. Het
bedrag van de arbeidskorting zoals dat op grond van de wet wordt bepaald,
bestaat, net als de andere heffingskortingen (uitgezonderd de ouderenkortingen),
uit vier elementen: een deel voor elk van de premies AOW, Anw en AWBZ en een
deel voor de belasting. Op elk element van de heffingskorting bestaat recht
voor zover de daarbij behorende premie of belasting wordt geheven. Voor personen
van 65 jaar en ouder betekent dit dat in het bedrag van de arbeidskorting
niet dat deel is begrepen wat betrekking heeft op de premie AOW. Uitgaande
van de in de memorie van toelichting opgenomen veronderstelling met betrekking
tot de samenstelling van de eerste tariefschijf betekent dit dat de arbeidskorting
voor personen van 65 jaar en ouder 15/32,9 ofwel ongeveer 45,6% bedraagt van
de arbeidskorting voor personen jonger dan 65 jaar.De leden van de CDA-fractie vragen of gekwantificeerd kan worden welke
invloed de overdraagbaarheid van de basisaftrek heeft op de werking van de
arbeidsmarkt? Moeten arbeidsmarkt motieven prevaleren boven draagkrachtbeginsel
en belastingdruk in huishoudensverband?In de Memorie van Toelichting wordt geschetst op welke wijze de huidige
overdraagbare basisaftrek de arbeidsmarktparticipatie van partners belemmert.
Door de omzetting in een heffingskorting vervalt deze barrière waardoor
meer partners zullen toetreden tot de arbeidsmarkt.In onderzoeksmemorandum nr. 140 van het CPB (Analyzing Fiscal Policy in
the Netherlands) worden de kwantitatieve effecten geschetst van een variant
waarbij de basisaftrek wordt omgezet in een heffingskorting tegen het tarief
van de eerste schijf, en waarbij de budgettaire besparing hiervan wordt ingezet
voor een verlenging van de eerste schijf. Deze variant komt min of meer overeen
met hetgeen op dit onderdeel wordt voorgesteld in het voorliggende wetsvoorstel.
Het CPB berekent dat bij deze variant de werkgelegenheid en het arbeidsaanbod
met respectievelijk met 0,2%-punt (ca. 13 000 personen) en 0,5%-punt
(ca. 34 000 personen) toenemen.In zijn algemeenheid kan niet worden gezegd of arbeidsmarktmotieven dan
wel het draagkrachtbeginsel en de belastingdruk in huishoudensverband dienen
te prevaleren. Het kabinet heeft beide aspecten in de afwegingen betrokken.
de leden van de fractie van CDA merken op dat de hoge marginale wig een negatief
effect heeft op de werking van de arbeidsmarkt. Hoe verhoudt deze zin zich
met de krapte op de arbeidsmarkt bij met name modaal en twee keer modaal? Zoals elders in deze nota opgemerkt heeft een hoge marginale wig een negatief
effect op opwaartse doorstroming op de arbeidsmarkt en op scholingsactiviteiten.
Dat zou tot gevolg kunnen hebben dat er tegelijkertijd sprake is van werkloosheid
aan de onderkant van de arbeidsmarkt en kraptes aan de bovenkant van de arbeidsmarkt.
De huidige situatie op de arbeidsmarkt lijkt heel goed verenigbaar met deze
constatering.De leden van de fractie van het CDA vragen zich af of door het verhogen
van het arbeidskostenforfait in de afgelopen jaren en de introductie van de
arbeidskorting straks, de verhouding uitkeringsgerechtigden en loontrekkers
niet te veel scheef wordt getrokken. De leden van de CDA-fractie vragen om
een cijfermatige vergelijking van de verschillen voor werknemers en niet-werkenden
jonger dan 65 jaar in de huidige belastingwetgeving en in de herziening. In
het onderstaande overzicht zijn deze verschillen in kaart gebracht.  WerkendenNiet-werkenden < 65 jaarWerkenden Niet-werkenden < 65 jaar Huidig stelselBelastingherzieningArbeidskostenforfait3 174 1 262 Niet-actievenforfait 1 055 308Arbeidskorting  1 5350Hierbij moet opgemerkt worden, dat zowel het arbeidskostenforfait als
het niet-actievenforfait het belastbare inkomen verlagen, terwijl de arbeidskorting
netto in mindering op de te betalen belasting wordt gebracht.De leden van de CDA-fractie vragen waarom het inkomenseffect van het afschaffen
van de overdraagbare voet onvoldoende wordt gecompenseerd ten opzichte van
groepen die geen gebruik maken van de overdraagbaarheid van de belastingvrije
voet. Naar aanleiding hiervan merken wij op dat, zoals blijkt uit tabel 4
op pagina 62 van de Memorie van toelichting, de inkomenseffecten van de voorgestelde
wijzigingen in de tariefstructuur voor alleenverdieners positief zijn. Bij
de berekening van deze inkomenseffecten is niet slechts gekeken naar de inkomensgevolgen
die optreden voor de alleenverdiener zelf, maar is ook rekening gehouden met
het feit dat de niet verdienende partner de niet langer overdraagbare heffingskorting
krijgt uitgekeerd. De weergegeven effecten hebben derhalve betrekking op het
hele huishouden.Ook vragen de leden van de CDA-fractie of de overheid via het belastingstelsel
beïnvloedend moet werken, om partners te bemoedigen of ontmoedigen om
te werken. Zij menen dat deze keuze toch niet los van het fiscale stelsel
gemaakt kan worden en dat deze keuze toch geheel vrijwillig dient plaats te
vinden. Ook de regering is van mening dat de keuze om al dan niet te gaan
werken vrijwillig dient te zijn. Dit neemt niet weg dat partners van alleenverdieners
via het belastingstelsel niet ontmoedigd moeten worden om te gaan werken.
Om die reden stelt de regering voor de fiscale drempel om te gaan werken,
die door het huidige systeem van overdraagbare belastingvrije sommen onder
omstandigheden wordt opgeworpen, weg te nemen door dit systeem te vervangen
door een systeem van heffingskortingen. De regering streeft er ook meer in
het algemeen naar de arbeidsparticipatie te vergroten. De introductie van
de arbeidskorting, die het financieel aantrekkelijker maakt om te gaan werken,
draagt hiertoe bij.De leden van de CDA-fractie vragen waarom de omzetting van belastingvrije
som in heffingskorting leidt tot verbijzonderingen in de samenloop tussen
belasting- en premieheffing en waarom deze verbijzonderingen leiden
tot een verdergaande integratie van belasting- en premieheffing. Voorts vragen
deze leden waarom de regels waarin deze bijzonderheden zijn vervat zijn opgedeeld
tussen de Wet IB 2001 en de Wet financiering volksverzekeringen. De leden
van de fractie van Groen links vragen waarom zo'n ingewikkelde vormgeving
van het stelsel van heffingskortingen voor ouderen is gekozen. Omdat de presentatie
van de heffingskortingen in de tabel op pagina 23 bij hen de suggestie doet
postvatten dat er geen aparte heffingskorting voor ouderen geldt (hetgeen
wel het geval is) vragen zij of het geheel der kortingen niet op een andere,
eenvoudiger wijze kan worden gepresenteerd.Basis voor de vormgeving van het stelsel van heffingskortingen is dat
de heffing steeds bij hetzelfde bedrag moet aangrijpen ook als er sprake is
van het niet verschuldigd zijn van de premie voor alle drie de volksverzekeringen,
zoals bij voorbeeld bij ouderen het geval is. Om die reden is bepaald dat
de totale heffingskorting bestaat uit een deel dat betrekking heeft op de
belasting en drie delen voor de volksverzekeringen AOW, Anw en AWBZ in de
verhouding van de onderliggende heffingspercentages in de eerste tariefschijf.
Omdat de onderlinge verhouding tussen het belastingpercentage en de premiepercentages
voor de drie volksverzekeringen jaarlijks wijzigt is het niet praktisch om
per heffingskorting een bedrag in de wet op te nemen. Dit zou leiden tot een
ingewikkelde indexeringsbepaling voor de verschillende bedragen van de heffingskortingen
om te voorkomen dat het aangrijpingspunt voor de verschillende heffingen uiteen
gaat lopen. De bedragen van de ouderenkortingen bestaan uit een deel heffingskorting
dat betrekking heeft op de belasting en twee delen heffingskorting voor de
volksverzekeringen Anw en AWBZ. Hiermee is voorkomen dat in de wet een relatief
hoog bedrag voor de ouderenkortingen is opgenomen waarin een component voor
de algemene ouderdomsverzekering is begrepen waar de belastingplichtige vervolgens
geen recht op kan doen gelden. Dat deze verbijzonderingen leiden tot een verdergaande
integratie van belasting- en premieheffing zoals de leden van de CDA-fractie
menen, kunnen wij niet onderschrijven. De regels waarin deze verbijzonderingen
zijn vervat zijn verdeeld over de Wet IB 2001 en de Wet financiering volksverzekeringen
omdat de bepalingen op grond waarvan wordt vastgesteld of iemand de premie
voor de algemene ouderdomsverzekering, de algemene nabestaandenverzekering
of de algemene verzekering bijzondere ziektekosten verschuldigd is en daarmee
of hij recht heeft op de daaraan gekoppelde heffingskorting thuishoren in
de Wet financiering volksverzekeringen en niet in een belastingwet.In de tabel op pagina 23 van de memorie van toelichting waar de leden
van de fractie van GroenLinks naar vragen zijn inderdaad voor de algemene
heffingskorting, de arbeidskorting, de alleenstaande-ouderkorting en de aanvullende
alleenstaande-ouderkorting alleen bedragen opgenomen voor de situatie van
volledige belasting- en premieplicht voor personen jonger dan 23 jaar. Onderstaand
een tabel waarin ook de bedragen voor personen van 65 jaar en ouder zijn opgenomen:  personen jonger dan 65 jaar personen
van 65 jaar en ouder algemene heffingskorting&euro; 1 507 (f 3321) &euro; 687 (f 1514)arbeidskorting&euro; 697
(f 1536) maximaal &euro; 318 (f 701)
maximaal alleenstaande-ouderkorting&euro; 1 206 (f 2658)&euro; 550 (f 1212) aanvullende alleenstaande-ouderkorting&euro; 1 206 (f 2658) maximaal&euro; 550 (f 1212) maximaal ouderenkortingN.V.T.&euro; 171 (f 377) of &euro; 44
(f 97) aanvullende ouderenkortingN.V.T. &euro; 251 (f 553)
of &euro; 44 (f 97)De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Belastingdienst in het kader
van de uitbetaling van de heffingskorting omgaat met de niet-verdienende partner.Het ligt in de bedoeling de niet-werkende partners uiterlijk eind september
2000 een aanvraagformulier voor de heffingskorting toe te zenden. Op basis
van het ingevulde aanvraagformulier wordt de heffingskorting in de vorm van
een voorlopige teruggaaf toegekend. Deze wordt, overeenkomstig de voorlopige
teruggaaf voor aftrekposten, in maandelijke termijnen aan de belanghebbende
uitbetaald. In de meeste gevallen kan met de voorlopige teruggaaf worden volstaan.
Blijkt na afloop van het jaar dat de belanghebbende recht heeft op een hogere
of lagere heffingskorting dan via de voorlopige teruggaaf is genoten, dan
vindt correctie plaats door het opleggen van een negatieve of positieve aanslag
inkomstenbelasting.De heffingskorting heeft geen bijzondere gevolgen voor studenten, scholieren
en hun ouders. Hebben deze personen een verdienende partner, zonder zelf inkomen
te genieten, dan bestaat in het nieuwe belastingstelsel een zelfstandig recht
op heffingskorting.De leden van de fracties van PvdA en CDA vragen de regering om een overzicht
van de omvang en de samenstelling van de groep personen die thans onder de
invorderingsvrijstelling vallen. De leden van PvdA-fractie merken op dat bijzondere
aandacht op zijn plaats is voor de groep kleine deeltijders die thans onder
de invorderingsvrijstelling vallen. Deze leden schatten dat het hier om meer
dan 100 000 personen gaat. Deze leden vragen of de regering deze schatting
kan preciseren en tevens kan aangeven hoeveel uren per week deze personen
werken. Tevens vragen de leden van de CDA-fractie naar het budgettair belang
van de bestaande invorderingsvrijstelling. In totaal zijn er in 1999 naar
schatting circa 125 000 personen die vallen onder de invorderingsvrijstelling.
Een verdeling naar sociaal-economische positie leert dat circa 56% zelfstandig
ondernemer is. Ongeveer 13% geniet hoofdzakelijk inkomsten uit tegenwoordige
arbeid en 21% geniet hoofdzakelijk inkomsten uit vroegere arbeid. Van de overige
10% kan de sociaal-economische positie niet eenduidig op basis van gegevens
van de belastingdienst worden vastgesteld. Het budgettair belang van de invorderingsvrijstelling
bedraagt naar schatting circa 125 miljoen gulden. Zoals eerder opgemerkt geldt
de invorderingsvrijstelling bij het opleggen van een aanslag voor de inkomstenbelasting.
Het is echter inherent aan de regeling dat niet alle personen met lage –
niet aan loonbelasting onderworpen – inkomsten daadwerkelijk aangifte
zullen doen. Aangenomen mag worden dat dit met name geldt voor personen met
kleine deeltijdbanen (o.a. alphahulpen, gast-ouders en overblijfmoeders) die
hun basisaftrek aan hun meer verdienende partner overdragen. Over de exacte
omvang en samenstelling van deze groep kunnen wij op basis van de gegevens
van de belastingdienst derhalve geen exacte uitspraken doen. Er zijn naar
schatting circa 67 000 à 70 000 alphahulpen, zo blijkt uit
gegevens van VWS en de Landelijke Vereniging voor Thuiszorg.
Gemiddeld werken de alphahulpen 4 à 5 uur per week, tegen een (bruto=netto)
vergoeding op WML-niveau. Gelet op de bovengrens van het belastbaar inkomen
voor overdracht van de basisaftrek aan de meer verdienende partner zal een
dienstverband van meer dan 10 uur per week naar verwachting nauwelijks voorkomen.De leden van de CDA-fractie vragen waarom buitenlandse belastingplichtige
niet in aanmerking komen voor een heffingskorting. Deze vraag is besproken
in § 9 Europeesrechtelijke aspecten.De leden van de VVD-fractie vragen of het juist is dat de aanvankelijk
over een bepaald jaar aan een belastingplichtige toegekende heffingskorting
wordt teruggenomen als het inkomen van dat jaar door verliesverrekening alsnog
op nihil wordt gesteld. Ook de leden van de fracties van CDA en D66 vragen
hiernaar.Dit is inderdaad juist. Een belastingplichtige die in een jaar, vóór
de toepassing van de heffingskorting, geen belasting is verschuldigd kan de
heffingskorting – afgezien van de specifieke regeling voor de niet of
weinig verdienende partner – niet effectueren (artikel 8.1.7). Dit is
niet anders indien de belastingplichtige door voor- of achterwaartse verliesverrekening
geen belasting is verschuldigd. Overigens verschilt de systematiek van de
heffingskorting op dit punt niet van de huidige systematiek van de belastingvrije
sommen.Voorts vragen de leden van de fracties van VVD en CDA of het juist is
dat de aan de niet of weinig verdienende partner toegekende heffingskorting
wordt teruggenomen, indien het inkomen van de partner door achterwaartse verliesverrekening
alsnog op nihil wordt gesteld.Ook deze vraag beantwoorden wij bevestigend. Als de verdienende partner
geen belasting is verschuldigd, heeft de niet of weinig verdienende partner
geen recht op een uit te betalen heffingskorting. Dit is niet anders indien
de belastingplichtige door voor- of achterwaartse verliesverrekening geen
belasting is verschuldigd. Indien de definitieve aanslag al is vastgesteld,
zal de heffingskorting bij de niet of weinig verdienende partner door middel
van een navorderingsaanslag in voorkomende gevallen worden teruggenomen. Hierbij
zijn de regels van de Algemene wet inzake rijksbelastingen van toepassing,
waaronder de regels omtrent de heffingsrente.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen of het juist is dat bij
de toepassing van de middelingsregeling als over een jaar geen aanslag is
vastgesteld, het bedrag van de ingehouden loonbelasting verhoogd moet worden
met de heffingskorting waarmee bij de heffing van loonbelasting rekening gehouden
is.Het antwoord op de door deze leden gestelde vraag luidt bevestigend. Door
middel van een Nota van wijzging zal dit expliciet in de tekst van het wetsvoorstel
worden opgenomen.De leden van de CDA-fractie vragen of het niet redelijk is de gedachte
achter «credit-regelingen» ook in de batesfeer toe te passen.
Deze suggestie staat haaks op ons voorstel het bijzondere tarief voor bijzondere
baten te laten vervallen. Ons voorstel past zoals wij hiervoor hebben uiteengezet
in een verbetering van de inkomstenbelasting als draagkrachtheffing terwijl
de suggestie van deze leden het tegenovergestelde zou bereiken. Deze leden
suggereren in dit kader dat er bij de belastingheffing verschil wordt gemaakt
tussen inkomsten uit vrijwilligerswerkzaamheden en neveninkomsten in het algemeen.
Wij zijn ons niet bewust van een zodanig verschil. Dat verschil zou er wel
komen als gevolg zou worden gegeven aan de hiervoor door deze leden ter sprake
gebrachte activiteiten-aftrek De leden van de fractie van D66 zien graag een toelichting waarom, onder de benaming bijzondere aftrek, een niet-actievenforfait
wordt gehandhaafd en hoe de hoogte ervan is gekozen.Zoals is uiteengezet in de memorie van toelichting op artikel 3.3.8 van
de Wet inkomstenbelasting 2001, dekt de bijzondere aftrek op forfaitaire wijze
de gemiddelde werkelijke kosten in verband met inkomsten uit vroegere arbeid
van belastingplichtigen. Dit is eenzelfde ratio als geldt voor de algemene
aftrek in verband met inkomsten uit tegenwoordige arbeid. Voor de omvang van
de bijzondere aftrek is aangesloten bij het bedrag van het niet-actievenforfait
onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964 zoals dat was vastgesteld vóór
de diverse beleidsmatige ingrepen sinds 1990, verhoogd met de jaarlijkse indexatiebedragen
overeenkomstig artikel 66b van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.Opgemerkt zij dat de eliminatie van de hiervoor bedoelde beleidsmatige
ingrepen in het totaalbeeld van de inkomenseffecten is opgevangen.De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat de afschaffing van
de overheveling van de basisaftrek aan de meestverdienende partner niet goed
mogelijk is zonder de invoering van een op de lagere inkomensgroepen gerichte
arbeidskorting. Anders zou volgens deze leden inkomensschade voor bijvoorbeeld
gezinnen met alfahulpen ontstaan. Zij vragen of het kabinet bereid is op deze
wijze tot inkomensreparatie over te gaan.Zoals blijkt uit de in de memorie van toelichting gepresenteerde inkomenseffecten
leidt de omzetting van de mogelijkheid van overdracht van de basisaftrek in
een individueel uit te betalen algemene heffingskorting in combinatie met
de overige effecten van de wijziging van de tariefstructuur op huishoudensniveau
beschouwd niet tot negatieve inkomensgevolgen voor de lagere inkomensgroepen.
Voor de specifieke problematiek van het vervallen van de invorderingsvrijstelling
en de daarmee verband houdende inkomensgevolgen voor onder meer gezinnen met
alfahulpen en de mogelijkheden om de arbeidskorting meer te richten op de
lagere inkomensgroepen verwijzen wij naar elders in deze nota.Het valt de fractie van D66 op dat de gekozen hoogte van de arbeidskorting
nergens expliciet wordt toegelicht. Zij verzoeken dit alsnog te doen.In de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel is uitgegaan van een
arbeidskorting van maximaal 1 535 gulden. Bij het vaststellen van dit
bedrag hebben diverse overwegingen een rol gespeeld. In de eerste plaats moet
er sprake zijn van een substantiële verkleining van de werkloosheidsval,
rekening houdend met de voorgestelde versobering van het arbeidskostenforfait.
In de tweede plaats geldt als uitgangspunt dat de stelselherziening, en de
arbeidskorting als onderdeel daarvan, resulteert in een evenwichtig inkomensbeeld.
Tenslotte dienen de voorgestelde maatregelen inpasbaar te zijn in de beschikbare
budgettaire ruimte.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom voor de parlementaire
behandeling van de huidige belastingherziening zoveel minder tijd beschikbaar
is als destijds voor de Oort-wetgeving feiten. Aan de Oort-wetgeving lag een
rapport ten grondslag dat is gevolgd door een afzonderlijk regeringsstandpunt.
In dit geval zijn er tal van aanlopen naar de Verkenning geweest (zie de bijlagen
bij de Verkenning) en vervolgens de omvangrijke Verkenning zelf die in veel
opzichten al aanzetten tot het wetgevingsproces bevat. Vervolgens is in het
regeerakkoord een gedetailleerde opzet van de belastingherziening opgenomen.
Uit het omvangrijke verslag van de zijde van de Kamer leiden wij af dat het tijdschema een intensieve behandeling van de voorstellen niet in de
weg staat. Dat geeft ons het vertrouwen dat wij niettegenstaande de omvang
van dit project te maken hebben met een proces dat verantwoord verloopt.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het kabinet heeft overwogen
het inactievenforfait om te zetten in een aparte heffingskorting en vragen
wat de consequenties daarvan zouden zijn.Het bedrag van de bijzondere aftrek, zoals het inactievenforfait in het
nieuwe regime wordt genoemd, dat resteert na eliminatie van de verhogingen
sinds 1989 die daarop om inkomenspolitieke redenen zijn toegepast, heeft ten
doel op forfaitaire wijze rekening te houden met kleine kostenposten in verband
met de verwerving van inkomsten. Omdat de bijzondere aftrek geen instrumentele
regeling is, ligt het niet voor de hand deze kosten fiscaal te vergelden door
middel van een heffingskorting. Technisch is omzetting van de bijzondere aftrek
in een heffingskorting geen probleem. Wat de consequenties zouden zijn van
het omzetten van de bijzondere aftrek in een heffingskorting is afhankelijk
van de wijze waarop de daardoor vrijkomende middelen worden ingezet. Er van
uitgaande dat omzetting in een heffingskorting zou geschieden tegen het percentage
van de eerste tariefschijf, zou dit, zonder compenserende maatregel, voor
belastingplichtigen met een inkomen boven die eerste schijf in elk geval leiden
tot een negatief inkomenseffect.De leden van de fractie van Groenlinks vragen waarom het kabinet de middelingsregeling
heeft verruimd.Onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 kunnen ook 65-plussers
de middelingsregeling toepassen. Alleen het jaar waarin de 65-jarige leeftijd
wordt bereikt, kan niet in een middelingstijdvak worden betrokken. Op dit
verschil in behandeling is kritiek geuit. Ook de Raad van State adviseerde
de middelingsregeling te herzien. De argumenten die destijds tot de uitsluiting
van het jaar waarin de 65e jarige leeftijd werd bereikt hebben geleid, te
weten de brutodaling van het inkomensniveau waarmee de pensionering gepaard
gaat is een maatschappelijk aanvaard gegeven dat niet als een hardheid wordt
ervaren en het probleem van splitsing van het herrekende inkomen in een deel
dat betrekking heeft op de periode tot het bereiken van de 65-jarige leeftijd
(dat tegen het volle gecombineerde eerste en tweede-schijftarief is belast)
en een deel dat betrekking heeft op de periode daarna (dat tegen het gereduceerde
gecombineerde eerste en tweede-schijftarief is belast) zijn achterhaald. Het
eerste argument is achterhaald vanwege de omstandigheid dat de datum van pensionering
steeds meer flexibel wordt en niet meer vanzelfsprekend gekoppeld is aan het
bereiken van de 65-jarige leeftijd. Voor het tweede argument is in artikel
3.13.1, achtste lid, een oplossing gevonden. Ondernemers die in het jaar waarin
de 65-jarige leeftijd wordt bereikt, de onderneming staken, en daardoor eenmalig
een hoog inkomen, hebben in het nieuwe stelsel de mogelijkheid ook dat jaar
te middelen. De verruiming is mede ingegeven door het vervallen van de bijzondere
tarieven. Deze ondernemers zouden immers door de uitsluiting van juist dit
jaar het verval van de bijzondere tarieven als een aanscherping kunnen ervaren.De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de heffingskorting jaarlijks
aan de hand van een (consumenten)prijsindex zal worden aangepast. Net als
thans het geval is met betrekking tot de belastingvrije sommen, zullen de
bedragen van de heffingskortingen jaarlijks worden aangepast aan de hand van
een prijsindexcijfer. Dit is geregeld in de artikel 10.1.1 en 10.1.2 van de
Wet Inkomstenbelasting 2001. De leden van de SGP-fractie vragen waarom de standaardheffingskorting
bij de minstverdienende partner door toepassing van artikel 8.1.8 van het
wetsvoorstel slechts wordt verhoogd tot het bedrag van de algemene heffingskorting.
Bij de verhoging van de standaardheffingskorting is aangesloten bij de systematiek
die geldt voor overdracht van de basisaftrek in het systeem van de Wet op
de inkomstenbelasting 1964. In dat systeem is de overdracht beperkt tot de
basisaftrek waarvoor de algemene heffingskorting in de plaats treedt.3.2. AftrekpostenDe leden van de CDA fractie twijfelen aan de werking van de arbeidskorting.
Deze leden zeggen voorstander te zijn van een meer gericht arbeidsmarktbeleid.
Bovendien zijn zij voorstander van arbeidsmarktinstrumenten buiten de fiscaliteit.
Zij vragen of een bedrag van 8 miljard voor de invoering van een arbeidskorting
niet heel veel is.De regering heeft na een zorgvuldige afweging gekozen voor invoering van
de arbeidskorting, omdat dit instrument een belangrijke impuls levert aan
de, mede in verband met de vergrijzing noodzakelijke, toename van de arbeidsparticipatie.
Vooral door de invoering van deze arbeidskorting stijgt het aantal personen
met een betaalde baan met circa 65 000. Dat leidt tevens tot meer economische
zelfstandigheid. Invoering van de arbeidskorting leidt tevens tot een vermindering
van de armoedeval, zoals deze zich thans op verschillende inkomensniveaus
voordoet. Het bedrag dat voor de invoering van deze arbeidskorting wordt ingezet
is alleszins te verdedigen gegeven de positieve effecten op het arbeidsaanbod
en mede in het licht van de bijdrage die invoering van de arbeidskorting levert
aan het door de regering beoogde inkomensbeeld. Voor de regering is het overigens –
in tegenstelling tot de CDA fractie zo lijkt het – geen principieel
punt of een arbeidsmarktinstrument al dan niet fiscaal is vormgegeven. Doorslaggevend
is de effectiviteit en doelmatigheid van het instrument.De leden van de CDA-fractie vragen wat het effect is van de arbeidskorting
bij de krapte op de arbeidsmarkt. Wat zijn de sociale gevolgen van de daling
van de replacement rate en de toetreding van niet-werkende partners tot de
arbeidsmarkt. Gaan de werkgelegenheidseffecten wel op voor de oudere generatie,
de langdurig werklozen, de mensen in de WAO etc.? Welk flankerend beleid is
hierbij vereist? Wat zijn de kosten van dit flankerende beleid?Juist bij de huidige krapte op de arbeidsmarkt is de arbeidskorting een
geschikt instrument. De arbeidskorting is namelijk specifiek gericht op het
stimuleren van het arbeidsaanbod, hetgeen de geconstateerde kraptes beperkt
en de werkgelegenheid stimuleert. Het kabinet is van mening dat de verhoging
van het arbeidskostenforfait in de introductie van de arbeidskorting de verhouding
tussen uitkeringsgerechtigden en werkenden niet scheef trekt. Het tegenovergestelde
is eerder waar. De huidige situatie waarin het vinden van een laag betaalde
baan vanuit een uitkeringssituatie nauwelijks resulteert in een hoger inkomen
is eerder scheef te noemen. Deze zogenoemde werkloosheidsval zet een rem op
het arbeidsaanbod en daarmee op de arbeidsparticipatie. De introductie van
de arbeidskorting maakt werken financieel aantrekkelijker, leidt tot een verlaging
van de replacement rate, en verkleint de werkloosheidsval. Elders in deze
nota wordt uitvoerig ingegaan op de effecten hiervan. Het sociale gevolg dat
het kabinet verwacht is dan ook in de eerste plaats een afname van het hoge
niveau van inactiviteit. Het is uiteraard niet zo dat flankerend beleid, ook
voor specifieke probleemgroepen daarmee overbodig wordt. Het bestaande beleid
gericht op participatie en reïntegratie wordt voortgezet.
Voor de kosten hiervan wordt verwezen naar de Sociale Nota 2000.Overigens moet worden opgemerkt dat ook sociale minima een behoorlijke
inkomensverbetering ondervinden als gevolg van de stelselherziening. De daling
van de replacement rate gaat dus niet ten koste van de sociale minima. Een
generieke verhoging van uitkeringen zou, afhankelijk van de gekozen vormgeven,
een averechts effect hebben op de werkloosheidsval.De leden van de fractie van het CDA merken op dat de in dit wetsvoorstel
opgenomen algemene heffingskorting gelding heeft voor iedereen en onlosmakelijk
is verbonden aan de tarieven. Zij constateren vervolgens dat het omzetten
van aftrekposten als het arbeidskostenforfait in een belastingkorting –
gedoeld wordt met name op de arbeidskorting – een fundamenteel andere
ingreep is. Wij tekenen hierbij aan dat de arbeidskorting weliswaar ten dele
wordt gefinancierd uit een versobering van het genoemde forfait, maar dat
de versobering zich alleen uitstrekt tot dat deel van het forfait dat daarin
door de wetgever met het oog op de werking van de arbeidsmarkt is opgenomen.
Overigens geven de leden van de fractie van D66 aan dat zij het terecht vinden
dat deze, door hen fors genoemde, verhogingen van het arbeidskostenforfait
worden teruggedraaid.Het arbeidskostenforfait voorzover dit thans dient ter vergelding van
op de werknemer drukkende kosten blijft ongewijzigd. Een omzetting van het
arbeidskostenforfait op een wijze zoals deze leden lijken te veronderstellen
doet zich derhalve niet voor.De leden van de CDA-fractie vragen of het onderscheid tussen aftrekposten
gerelateerd in box I en de aftrekposten die samenhangen met de persoonlijke
situatie wel altijd scherp te trekken is. Tevens vragen zij of er hybride
vormen van aftrekposten mogelijk zijn.Ook de leden van de fracties van PvdA en D66 hebben gevraagd of het mogelijk
is om voor bepaalde aftrekposten een andere indeling te kiezen dan uit het
wetsvoorstel voortvloeit. Zo vragen zij om de uitgaven voor kinderopvang niet
in box I op te nemen, maar in de categorie persoonsgebonden uitgaven. In zoverre
zou deze aftrekpost wellicht als een hybride vorm kunnen worden gezien. Zoals
wij elders in deze Nota uiteen hebben gezet menen wij echter goede argumenten
te hebben voor de gemaakte keuze.De leden van de CDA-fractie vragen naar een eventuele overgangsregeling
voor het niet langer toestaan van renteaftrek in specifieke situaties, zoals
studie, ziekte en overbedeling.De overgangsregeling met betrekking tot overbedelingsrente zullen we afzonderlijk
bespreken in de Nota naar aanleiding van het verslag bij de Invoeringswet
Wet inkomstenbelasting 2001.Met betrekking tot de rente ter zake van schulden die zijn aangegaan voor
studiekosten en ziektekosten geldt dat die onder het regime van de Wet op
de inkomstenbelasting 1964 niet onder de studiekosten en ziektekosten vallen,
omdat deze in een te ver verwijderd verband staan tot de ziekte of scholing.
Ze vallen onder de renteaftrek ter zake van persoonlijke verplichtingen. Het
ligt niet voor de hand om in de Wet inkomstenbelasting 2001 – al dan
niet bij wijze van overgangsregeling – de rentekosten wel onder de ziektekosten
of de scholingsuitgaven te brengen.Om de belastinggrondslag te verbreden en te verstevigen is er in het regeerakkoord
en in het wetsvoorstel voor gekozen de renteaftrek ter zake van persoonlijke
verplichtingen af te schaffen. Onderdeel hiervan is de aftrek van rente van
studiefinancieringsschulden, rente van schulden voor scholing en rente van
schulden in verband met ziektekosten. Opgemerkt zij dat bovengenoemde schulden wel in aanmerking worden genomen
bij het bepalen van de rendementsgrondslag waardoor, indien er sprake is van
bezittingen, een aftrek ter grootte van 4% van de schuld wordt bewerkstelligd.
In paragraaf 8.2 op bladzijde 53 van het algemeen deel van de memorie
van toelichting is aangegeven dat door het vervallen van de renteaftrek ter
zake van consumptieve leningen studenten minder snel geneigd zullen zijn studieleningen
aan te gaan. Om dit effect te voorkomen, wordt voor nieuw af te sluiten leningen –
buiten de fiscaliteit – een tegemoetkoming geboden.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen hoe een belastingplichtige
zich redelijkerwijs gedrongen kan voelen tot het doen van fictieve uitgaven,
als bedoeld in artikel 6.1.1, tweede lid, onderdelen c, d en e. Ook de Nederlandse
Orde van Belastingadviseurs stelt deze vraag.Bij de in artikel 6.1.1, tweede lid, onderdelen c, d en e vermelde uitgaven,
te weten de uitgaven voor levensonderhoud van kinderen, de buitengewone uitgaven
en de weekenduitgaven voor gehandicapte kinderen zijn twee eisen opgenomen.
Enerzijds moeten de uitgaven op de belastingplichtige drukken. Dat houdt in
dat de uitgaven uit eigen middelen moeten worden voldaan, zonder verhaalsmogelijkheid.
Door deze eis is geen aftrek mogelijk voor uitgaven die (kunnen) worden bestreden
uit tegemoetkomingen van een ander die worden verkregen in verband met de
gebeurtenissen die de uitgaven hebben veroorzaakt en die in beginsel niet
tot het loon behoren. Voorbeelden hiervan zijn een verzekeringsuitkering,
een sociale uitkering of verhaal op derden. Anderzijds moet de belastingplichtige
zich redelijkerwijs gedrongen kunnen voelen tot het doen van de uitgaven.
Hiermee wordt beoogd aan te sluiten bij de betekenis van het begrip «drukken»
voor de buitengewone lasten onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Afhankelijk van de aftrekpost moet sprake zijn van een morele verplichting
of noodzaak tot het doen van de uitgaven.Uitgaven voor levensonderhoud van kinderen drukken indien de belastingplichtige
te zijnen laste ten minste in belangrijke mate in het onderhoud van het kind
voorziet. Om redenen van doelmatigheid wordt hiervoor een bedrag van ten minste
f 56 per week gehanteerd. Dit betreft een bedrag aan werkelijke uitgaven.
Indien aan de «in belangrijke mate-eis» wordt voldaan kunnen vervolgens
forfaitaire aftrekbedragen in aanmerking worden genomen. Deze forfaitaire
uitgaven kunnen echter niet in aanmerking worden genomen indien de belastingplichtige
zich niet redelijkerwijs gedrongen heeft kunnen voelen tot het doen van de
hiervoor bedoelde werkelijke uitgaven. Hierbij speelt onder meer een rol of
het kind zelf voldoende inkomen of vermogen heeft dan wel of sprake is van
een civielrechtelijke onderhoudsverplichting. Uitgaven uit vrijgevigheid leiden
niet tot aftrek.Sommige deelposten van de aftrekpost buitengewone uitgaven zijn zo vorm
gegeven dat indien de belastingplichtige aan de voorwaarden voldoet hij forfaitair
een bedrag in aanmerking kan nemen. Een voorbeeld hiervan zijn de uitgaven
wegens ouderdom (artikel 6.5.6). Indien een belastingplichtige bij het begin
van het kalenderjaar 65 jaar of ouder is, kan hij &euro; 463 in aanmerking
nemen. In de toelichting op artikel 6.5.6 is aangegeven dat deze forfaitaire
aftrekpost een tegemoetkoming biedt voor uitgaven die werkelijk zijn gedaan
maar die niet direct aan de ouderdom kunnen worden gerelateerd of die niet
goed kunnen worden gekwantificeerd. Indien dergelijke uitgaven samen met andere
buitengewone uitgaven boven de inkomensafhankelijke drempel uitkomen, kan
voor uitgaven wegens ouderdom worden aangenomen dat ze drukken en dat ze noodzakelijk
zijn.De post weekenduitgaven voor gehandicapte kinderen wordt definitief vormgegeven
bij ministeriële regeling. Bij de definitieve vormgeving van de regeling
zal ook aandacht besteed worden aan de invulling van de eis dat
de uitgaven moeten drukken en de eis dat de belastingplichtige zich redelijkerwijs
gedrongen heeft kunnen voelen tot het doen van de uitgaven.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom de persoonsgebonden
aftrek, bij onvoldoende inkomen in box I, verrekend mag worden met inkomens
van de boxen II en III en waarom voor de persoonsgebondenaftrek is gekozen.
Ook vragen zij of deze verrekeningssystematiek niet in strijd is met de geest
van de boxensystematiek en naar de invloed daarvan op de robuustheid van het
stelsel.Er is voor gekozen om de persoonsgebonden aftrek niet-box gebonden te
maken omdat het hier gaat om met de belastingplichtige persoonlijk en zijn
gezin samenhangende kosten die invloed hebben op zijn draagkracht. Doordat
de persoonsgebonden aftrek een niet-box gebonden aftrek is, is verrekening
met de inkomens van alle boxen niet in strijd met het stelsel van gesloten
boxen. Ook onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 kunnen
de persoonlijke verplichtingen en de buitengewone lasten – waaruit de
persoonsgebonden aftrek is voortgekomen – ten laste van het gehele inkomen
worden gebracht. Daarbij is niet gebleken dat op ruime schaal belastingbeparende
constructies worden toegepast. De verrekeningsystematiek heeft derhalve geen
invloed op de robuustheid van het stelsel.Voorts vragen de leden van de VVD-fractie waarom de persoonsgebonden aftrek
voorzover die niet verrekend kan worden in het jaar zelf, alleen verrekend
kan worden met inkomens van toekomstige jaren en niet – zoals onder
het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 – met inkomens van
voorafgaande jaren. Door verrekening van de persoonsgebonden aftrek als niet-box
gebonden aftrek met inkomens van de verschillende boxen in voorafgaande jaren
mogelijk te maken, kan cumulatie optreden met de achterwaartse verliesverrekening
van verliezen van de boxen I en II. Voor die gevallen zou moeten worden bepaald
welke regeling voorrang heeft. Het ligt voor de hand dat de verrekening van
verliezen van de boxen I en II voorrang zullen hebben boven de verrekening
van de persoonsgebonden aftrek en de verrekening van de verliezen van box
I boven de verliezen van box II. Dit zou de volgende consequenties hebben.
Een belastingplichtige heeft in 2005 een over dat jaar niet verrekenbare persoonsgebonden
aftrek van f 5000. Deze wordt achterwaaarts verrekend met het box I-inkomen
van het jaar 2003 ad f 10 000. Vervolgens heeft deze belastingplichtige
in 2006 een verlies van box I ad f 10 000. Op grond van de voorrangsregel
moet de verrekening van de persoonsgebonden aftrek uit 2005 met het box I-inkomen
over het jaar 2003 worden teruggenomen. Vervolgens vindt verrekening van het
box I-verlies uit 2006 ad f 10 000 met het box I-inkomen van 2003
ad eveneens f 10 000 plaats. De verrekening van de persoonsgebonden
aftrek kan vervolgens met inkomen van box II in het jaar 2003 of met inkomen
van de boxen I en II in het jaar 2004 plaatsvinden. Dit voorbeeld laat zien
dat achterwaartse verrekening van persoonsgebonden aftrek tot een aanzienlijke
verzwaring van de veliesverrekeningsproblematiek zou leiden. Daarom is niet
voor die variant gekozen. De leden van de VVD-fractie geven als voorbeeld
een belastingplichtige die alimentatie afkoopt. Als deze belastingplichtige
onmiddellijk daarna emigreert zonder in Nederland inkomen te genieten, dan
zou inderdaad de persoonsgebonden aftrek niet (volledig) kunnen worden verrekend.
Het is niet wenselijk een uitvoeringstechnisch ingewikkelde regeling te creëren
alleen om de nadelige gevolgen in een uitzonderingssituatie te voorkomen. 3.3. Inwonerschap: twee groepen belastingplichtigenDe leden van de VVD-fractie vragen of een niet-inwoner die geopteerd heeft
voor binnenlandse belastingplicht, zijn hypotheekrente ten laste van zijn
Nederlandse salaris kan brengen. Zij vragen hoe deze situatie zich verhoud
tot het grensambtenaren-arrest (BNB 1980/170). Voorts vragen de leden een
nadere toelichting op de regeling voor de voorkoming van dubbele belastingheffing
voor de niet-inwoner die geopteerd heeft voor binnenlandse belastingplicht.
De leden vragen reactie of de regeling Euro-proof is en wat de inhoud wordt
van de algemene maatregel van bestuur. Deze vragen en reactie zijn besproken
in § 9 Europeesrechtelijke aspecten.De leden van de fracties van PvdA en VVD vragen om een voorbeeld ter illustratie
van de werking van de keuzeregeling.Voorbeeld 1X woont in Duitsland. X is premieplichtig in Duitsland. Zijn belastbaar
inkomen uit werk en woning in Nederland bedraagt f 80 000,–.
Ter zake van het inkomen uit werk en woning in Nederland heeft geen inhouding
van loonbelasting plaatsgevonden. In Duitsland geniet X nog f 10 000,–
aan inkomsten uit arbeid. X heeft verder nog beleggingen in de vorm van aandelen
in diverse vennootschappen ter waarde van f 137 500,– (geen
aanmerkelijk belang).Indien X niet kiest voor de toepassing van de regels voor binnenlandse
belastingplichtigen wordt hij als volgt in de heffing van Nederlandse inkomstenbelasting
betrokken. Belastbaar inkomen uit werk en woning
in Nederland:f 80 000,– 
 Belastbaar inkomen uit aanmerkelijk belang in Nederland:0,–  Belastbaar
inkomen uit sparen en beleggen in Nederland:0,– + Nederlands inkomenf 80 000,–.   In verband met het
bepaalde in artikel 2.3.2 is verschuldigd: f 13 652,–. Belanghebbende
heeft geen recht op de heffingskorting.Indien X kiest voor de toepassing van de regels voor binnenlandse belastingplichtigen
wordt de belasting over zijn Nederlands inkomen als volgt berekend. Belastbaar inkomen uit werk en woning:
f 80 000,– + f 10 000,–=f 90 000,–  Belastbaar inkomen
uit aanmerkelijk belang:0,–  Belastbaar inkomen
uit sparen en beleggen (f 137 500 -/- 37 500) x 4 percent =4 000,–    In verband met het bepaalde in de artikelen 2.3.2 en 2.3.4 is X aan inkomstenbelasting
verschuldigd: over het belastbare inkomen uit werk
en woning:f 17 852,–  over het belastbaar inkomen uit sparen en beleggen:1 200,– + Verschuldigd voor aftrek heffingskorting:f 19 052,– Heffingskorting (belastingdeel)485,–/–Verschuldigd na heffingskortingf 18 567,–  Van de heffingskorting heeft (17 852/19 052) X 485 = 93,7 %
X 485 = f 454,– betrekking op het belastbaar inkomen uit werk en
woning en (1200/19 052) X 485 = f 31 heeft betrekking op het belastbaar
inkomen uit sparen en beleggenTegemoetkoming wegens elders belast:1. Terzake van belastbaar inkomen uit werk en woning:buitenlands inkomen uit werk en woning
X (belasting over bel. inkomen uit werk en woning – proportioneel deel
heffingskorting) belastbaar inkomen uit werk en woning. Dit betekent in het gegeven voorbeeld ter zake van het belastbaar inkomen
uit werk en woning een tegemoetkoming van 10 000/90 000 x (17 852 –
454) = f 1 933.2. Terzake van belastbaar inkomen uit sparen en beleggen: buitenlands inkomen uit sparen en beleggen X (belasting over bel.
ink. sparen/beleggen – proportineel deel heffingskorting) belastbaar
inkomen uit sparen en beleggen In het gegeven voorbeeld betekent dit 100 000/100 000 X (1200/-
31) = f 1169,–Aan belasting over het Nederlandse inkomen is, indien wordt gekozen verschuldigd:
f 18 567,– -/- 1933 -/- 1169,– = f 15 465,–.
In dit voorbeeld zal belanghebbende dus niet kiezen voor de toepassing van
de regels voor binnenlandse belastingplichtigen.In het bovenstaande voorbeeld is uitgegaan van een situatie waarin X in
Nederland niet was verzekerd voor de volksverzekeringen. Indien X wel in Nederland
verzekerd zou zijn en inhouding van loonbelasting zou hebben plaatsgevonden
ter zake van het inkomen uit werk en woning zou het beeld overigens hetzelfde
zijn.Voorbeeld 2Gelijk aan voorbeeld 1 maar X betaalt aan zijn ex-vrouw f 20 000,–
aan alimentatie.Als X niet kiest voor de toepassing van de regels voor binnenlandse belastingplichtigen
geldt hetzelfde als in voorbeeld 1. X is f 13 652 aan Nederlandse
inkomstenbelasting verschuldigd.Indien X in dit voorbeeld wel kiest voor de toepassing van de regels voor
binnenlandse belastingplichtigen geldtBelastbaar inkomen uit werk en woning f 80 000 + 10 000-/-
20 000 (alimentatie) = f 70 000,–Belastbaar inkomen uit aanmerkelijk belang: f 0,–Belastbaar inkomen uit sparen en beleggen (137 500 -/- 37 500)
x 4 percent = f 4 000,–In verband met het bepaalde in de artikelen 2.3.2 en 2.3.4 is in beginsel
verschuldigd:over het belastbare inkomen uit werk en woning: f 9 452,–over het belastbare inkomen uit sparen en beleggen: 1 200,– +Totaal in beginsel verschuldigd voor heffingskorting f 10 652,– Af: heffingskorting (belastingdeel)  485,–
-/-Totaal in beginsel verschuldigd na heffingskorting f 10 167,–De heffingskorting houdt voor (9452/10 652) x f 485 = f 430,–
verband met het belastbaar inkomen uit werk en woning en voor (1200/10 652)
x f 485 = f 55 met het belastbare inkomen uit sparen en beleggen.De tegemoetkoming die wordt verleend, bedraagt:1. Terzake van het belastbaar inkomen uit werk en woning: 10 000 x (9452 -/- 430) = f 1002,– 90 0002. Terzake van het belastbaar inkomen uit sparen en beleggen: 100 000 x (1200 -/- 55) = f 1145,–
 100 000Aan belasting is verschuldigd: f 10 167 -/- 1002 -/- 1145 =
f 8020. In dit voorbeeld zal X kiezen voor de toepassing van de regels
voor binnenlandse belastingplicht.Indien in plaats van de keuzeregeling een 75%-regeling in de lijn van
de 90%-regeling zou gelden, zou dit in casu betekenen dat belanghebbendes
Nederlands inkomen f 80 000, – -/- 20 000 = f 60 000,–
zou bedragen waarover belanghebbende f 5252,aan belasting verschuldigd
zou zijn voor aftrek van de heffingskorting. Na aftrek van de heffingskorting
zou een bedrag resteren van f 4767,– aan te betalen Nederlandse
inkomstenbelasting.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen hoe en wanneer de keuze
voor de toepassing van de regels voor binnenlandse belastingplichtigen moet
worden gemaakt en tot welk moment daarop kan worden teruggekomen. De keuze
dient te worden gemaakt bij de aangifte inkomstenbelasting. Zolang de aanslag
inkomstenbelasting over het jaar waarvoor gekozen is voor de toepassing van
de regels voor binnenlandse belastingplichtigen, niet onherroepelijk vaststaat,
kan worden teruggekomen op de gemaakte keuze.De leden van de VVD-fractie vragen of de invoering van de buitenlandse
belastingplicht voor niet in Nederland werkende employés van Nederlandse
werkgevers niet leidt tot een verslechtering van de concurrentiepositie van
het Nederlandse bedrijfsleven en of deze uitbreiding niet wezenlijk strijdig
is met het territorialiteitsbeginsel. Bij nadere overweging ben ik van mening
dat de desbetreffende bepalingen, gelet op doel en strekking daarvan, nader
kunnen worden afgebakend. Artikel 7.2.1, zesde lid, van de Wet inkomstenbelasting
2001 en artikel 2, derde en vierde lid, van de Wet op de loonbelasting 1964
zal daarom bij nota van wijziging worden aangepast. De in artikel 7.2.1, zesde
lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001 en in artikel 2, derde lid, van de
Wet op de loonbelasting 1964 opgenomen fictie dat de werkzaamheden geacht
worden in Nederland te worden verricht, vinden ingevolge die nota van wijziging
geen toepassing indien sprake is van een niet-inwoner in privaatrechtelijke
dienstbetrekking bij een Nederlandse inhoudingsplichtige die uitsluitend werkzaamheden
verricht binnen het gebied van een andere mogendheid waarmee Nederland geen
belastingverdrag heeft en die mogendheid het loon uit die dienstbetrekking
niet aan een belasting naar het inkomen onderwerpt. Voor binnenlandse belastingplichtigen
geldt overigens dat de fictieve onderworpenheid op grond van artikel 38, tweede
lid, van de Algemene wet inzake rijksbelastingen van belang is voor artikel
2, vierde lid, van de Wet op de loonbelasting 1964. Dit is in de tekst van
artikel 2, vierde lid, van de Wet op de loonbelasting 1964 bij de nota van
wijziging verduidelijkt. De leden van de CDA-fractie vragen een reactie op
de veronderstelling dat ten gevolge van de uitbreiding van de buitenlandse belastingplicht bij het verrichten van werkzaamheden voor een in
Nederland gevestigde inhoudingsplichtige in verdragssituaties steeds een zogeheten
artikel 27-lid-7-verklaring zou moeten worden aangevraagd of onderworpenheid
in de andere mogendheid moeten worden aangetoond. De veronderstelling van
deze leden is in beginsel juist. Gelet op het zeer beperkte aantal gevallen,
kan niet gesproken worden over een forse uitbreiding van de administratieve
lasten. Overigens zij er op gewezen dat het aan de belastingplichtige is om
de onderworpenheid aan te tonen. In de uitwerking van de regeling zal worden
gestreefd naar een voor belastingplichtigen zou eenvoudig mogelijke regeling
zonder afbreuk te doen aan doel en strekking van deze regeling. Het CDA vraagt
naar welk misbruik wordt bestreden. De uitbreiding ziet zoals reeds eerder
is opgemerkt niet alleen op misbruikbestrijding maar ook op situaties waarin
Nederland op basis van de gesloten belastingverdragen een heffingsrecht heeft
maar dit heffingsrecht niet ten volle kan benutten in verband met de nationale
wetgeving. Dit zou op termijn kunnen leiden tot discussies met de verdragspartners
in verband met het ontstaan van een dubbele vrijstelling. In dit verband kan
worden verwezen naar de antwoorden op de vraag van de VVD-fractie en de Orde
over dit onderwerp. De uitbreiding houdt geen specifiek verband met de remittance
base belastingheffing die in met name Angelsaksische landen plaatsvindt zo
kan de leden van de CDA-fractie op hun vraag worden geantwoord. Uiteraard
heeft een afweging plaatsgevonden tussen de verschillende effecten van de
bepaling, waaronder die voor het bedrijfsleven. De leden van de CDA-fractie
stellen dat de bepaling eenvoudig te ontgaan is door werknemers in dienst
te laten treden bij een niet in Nederland gevestigde werkgever. Wij delen
deze stelling niet omdat in die gevallen geen sprake zal zijn van een eventueel
Nederlands heffingsrecht onder de belastingverdragen, waardoor geen dubbele
vrijstelling zal optreden. Het feit dat in die situatie geen Nederlandse belastingheffing
plaatsvindt, betekent naar mijn mening niet dat geen resultaat wordt bereikt
dat overeenkomt met de doelstellingen van de bepaling, te weten het kunnen
benutten van op grond van belastingverdragen verkregen heffingsrechten en
bestrijding van misbruik zoals hiervoor reeds is aangegeven. Nederland ziet,
anders dan de leden van de CDA-fractie menen niet eenzijdig af van heffingsrechten
over bestuurders- en commissarisbeloningen voor zover deze toe te rekenen
zijn aan buitenlandse werkdagen. Van een beleidswijziging op dit punt is dan
ook geen sprake. De zorg van de CDA-leden dat de nieuwe regels voor een heffingsvacuüm
kunnen zorgen is dan ook onterecht. Voorts delen wij het standpunt van de
CDA-fractie niet dat de regeling in de loonbelasting niet juist is uitgewerkt.
Deze leden zij erop gewezen dat de bepalingen van artikel 7.2.1, zesde lid,
tweede (en na de nota wijziging ook de derde) volzin inhoudelijk gelijk is
aan het bepaalde in artikel 2, vierde lid, van de Wet op de loonbelasting
1964. De vraag van deze leden waarom binnenlandse belastingplichtigen een
beroep kunnen doen op artikel 38, tweede lid van de Algemene wet inzake rijksbelastingen
terwijl buitenlandse belastingplichtigen worden belast, is niet meer van belang
nu de regeling voor buitenlandse belastingplichtigen die zijn aangenomen om
werkzaamheden te verrichten in landen waarop artikel 38, tweede lid, van de
Algemene wet inzake rijksbelastingen ziet, van de regeling uit te sluiten.
De wijziging ter zake van buitenlands personeel op scheep- en luchtvaartuigen
leidt er toe dat Nederland op dit punt een internationaal gebruikelijke benadering
kiest. De aantrekkelijkheid van Nederlandse (lucht)havens die overigens door
een veelvoud van factoren wordt veroorzaakt, is niet in het geding. Niet vergeten
moet worden dat sprake moet zijn van een dienstbetrekking bij een in Nederland
gevestigde inhoudingsplichtige in de zin van de Wet op de loonbelasting 1964.
De overwegingen die destijds ten grondslag hebben gelegen aan de invoering
van het thans geldende stelsel, zijn in het licht van de ontwikkelingen sedertdien
waarbij onder meer moet worden gedacht aan internationale ontwikkelingen
in EU en OESO-verband minder sterk. In dit verband kan worden gewezen op de
toewijzingsregels in artikel 15, derde lid, van het OESO-modelverdrag over
de arbeidsbeloningen in verband met werkzaamheden verricht aan boord van schepen
en luchtvaartuigen in het internationale verkeer.De leden van de VVD-fractie vragen, evenals de Orde, of de uitsluiting
van buitenlandse belastingplicht voor een individu die een aanmerkelijk belang
heeft dat tot een ondernemingsvermogen behoort met opzet niet is gecontinueerd
dan wel of dit reeds uit de toepassing van de rangorderegeling volgt.Op dit punt is niet beoogd een wijziging aan te brengen ten opzichte van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Artikel 7.3.1 zal daartoe bij nota van
wijziging worden verduidelijkt.Ook artikel 7.4.1 is aangepast teneinde duidelijk te maken dat de bepaling
alleen ziet op die winstrechten voor zover die winstrechten niet voortspruiten
uit effectenbezit of uit dienstbetrekking. Met artikel 7.4.1, tweede lid,
onderdeel c, van de Wet IB 2001 is geen uitbreiding van de winstrechten beoogd
in vergelijking met die welke onder de reikwijdte van artikel 49, eerste lid,
onderdeel c, onder 3°, van de Wet IB 1964 vallen.De vraag van de leden van de VVD-fractie of de eindafrekening bij overbrenging
van ondernemingsvermogen naar het buitenland binnen de Europese Unie niet
een disproportionele maatregel is om de Nederlandse fiscale claim te beschermen,
beantwoorden wij ontkennend. Dit kan als volgt worden toegelicht. In de situatie
waarin vermogensbestanddelen door een belastingplichtige die inwoner van Nederland
is, worden overgebracht naar het buitenland, terwijl de belastingplichtige
inwoner van Nederland blijft, vindt er geen eindafrekening plaats. De meerwaarden
die gedurende de Nederlandse periode van de onderneming zijn aangegroeid,
komen in de Nederlandse heffing tot uitdrukking door de wijze waarop in Nederland
vrijstelling van de aan het buitenland toe te rekenen winst plaatsvindt. Dit
vloeit voort uit de omstandigheid dat voor de berekening van de vrij te stellen
winst wordt uitgegaan van de boekwaarde van de vermogensbestanddelen.In de situatie dat er vermogensbestanddelen naar het buitenland worden
overgebracht en de belastingplichtige ophoudt inwoner van Nederland te zijn,
dient wel te worden afgerekend. Dit is gerechtvaardigd omdat de waardeaangroei
van die vermogensbestanddelen die is toe te rekenen aan de Nederlandse periode
van de onderneming, de Nederlandse fiscale invloedssfeer verlaat. Indien niet
zou worden afgerekend zou heffing over deze claim illusoir worden. Deze situatie
is vergelijkbaar met die waarin een binnenlands belastingplichtige vermogensbestanddelen
van zijn onderneming overhevelt naar privé. Alsdan moet eveneens worden
afgerekend over het verschil tussen waarde in het economische verkeer en de
boekwaarde van deze vermogensbestanddelen. Tenslotte wijzen wij erop dat heffing
op het tijdstip dat een claim de heffingssfeer van een land verlaat, internationaal
gebruikelijk is. In verband met het laatste is het eveneens gebruikelijk dat
in het land waarnaar de vermogensbestanddelen worden overgebracht een step
up wordt verleend.De leden van de VVD-fractie hebben vragen over de invoering van een definitie
van het begrip «uiteindelijk gerechtigde» in de Wet op de dividendbelasting
1969. Deze vragen betreffen de aanpassing van de fiscale wetgeving naar aanleiding
van de Wet inkomstenbelasting 2001. Deze vragen zullen worden beantwoord in
de Nota naar aanleiding van het verslag bij de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001. De leden van de CDA-fractie vragen of de driemaandsperiode voldoende is
om overheveling van vermogensbestanddelen tussen de boxen te voorkomen. Deze
vraag is besproken in § 2.7 Belastingontwijking.De leden van de D66-fractie vragen of bevestigd kan worden dat de uitkomst
van de Nota grensarbeid wordt meegenomen in de vormgeving van de Wet IB 2001.Deze leden hebben vermoedelijk het oog op de notitie inzake de socialeverzekeringspositie
van grensarbeiders (Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 834,
nr. 1) die op 20 september jl. door de Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal is aangeboden.
Deze notitie behandelt aspecten op het terrein van sociale zekerheid in geval
van grensarbeid. Voor zover uit de discussies over deze nota aspecten aan
de orde komen die van belang kunnen voor de inkomstenbelasting, zal hiermee
uiteraard rekening worden gehouden.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de laatste stand van
zaken met betrekking tot het verdrag met België. Deze vraag wordt besproken
in § 4.2.3. Loon.3.4. IndividualiseringHet verheugt ons dat de leden van de VVD-fractie toejuichen dat er op
het gebied van de inkomenstoerekening een meer individuele belastingheffing
komt. Zij vragen of de regering kan aangeven welke overige opties met betrekking
tot een verdere individualisering zijn overwogen, maar uiteindelijk niet in
het wetsvoorstel zijn verwerkt. In de Verkenning is aangegeven dat er met
betrekking tot de nog niet verzelfstandigde inkomensbestanddelen voor gekozen
kan worden de mogelijkheid te bieden maximaal te individualiseren op het terrein
van de inkomenstoerekening. In het wetsvoorstel is dit aldus vormgegeven dat
partners volledig vrij kunnen kiezen bij wie de gemeenschappelijke inkomsten
en aftrekposten worden aangegeven. Als gevolg van deze keuzevrijheid kunnen
er geen problemen ontstaan bij de toerekening: iedere gewenste verdeling is
mogelijk, mits beide partners gezamenlijk het totaal van de gemeenschappelijke
inkomsten en aftrekposten aangeven. Een andere vorm van toerekening zou, wanneer
geen keuzevrijheid wordt geboden, een juridisch complexe afbakeningsproblematiek
meebrengen, die in de uitvoering zowel belastingplichtigen als de belastingdienst
onnodig zwaar zou belasten. Om deze reden is geen andere wijze van individualisering
op het gebied van de toerekening van gemeenschappelijke inkomensbestanddelen
overwogen.De leden van de fractie van het CDA vragen of de geboden vrije keuzemogelijkheid
bij de toerekening van gemeenschappelijke inkomensbestanddelen en bestanddelen
van de rendementsgrondslag niet strijdig is met de individualiseringsgedachte.
De leden van de SGP-fractie zien deze vrije toerekening op zich als een positieve
ontwikkeling. Zij zien hierin een klein stukje splitsingsstelsel, maar zien
het als een gemiste kans dat de vrije toerekening niet meer inkomensbestanddelen
omvat, zodat het splitsingsstelsel in veel verdergaande mate zou worden gerealiseerd.Het uitgangspunt van de in artikel 2.4.4 neergelegde regeling is dat de
belastingheffing zoveel mogelijk wordt geïndividualiseerd. Bij een aantal
inkomstensbestanddelen en de bestanddelen van de rendementsgrondslag zou volledige
individualisering – zoals we elders in deze paragraaf nader toelichten –
kunnen leiden tot complexe toerekeningsproblemen bij partners, met name indien
sprake is van een gezamenlijk vermogen. Toerekeningsproblemen kunnen ook ontstaan
indien het uitgaven betreft die verband houden met de kinderen
van de partners. Omwille van de uitvoerbaarheid is gekozen voor een praktische
regeling.De leden van de fractie van CDA vragen waarom ten behoeve van de eenvoud
niet is gekozen voor een splitsingsstelsel. De leden van de SGP-fractie vragen
waarom niet is overgegaan tot het uitbreiden van de inkomensbestanddelen waarvoor
deze regeling geldt.Het uitbreiden van de inkomensbestanddelen waarvoor deze regeling geldt
achten wij niet opportuun. Immers, een vrije toerekening van inkomensbestanddelen
die opkomen bij een van de partners en waarbij toerekening geen problemen
oplevert zou strijdig zijn met de individualiseringsgedachte. In het wetsvoorstel
ligt dus geen keuze voor het splitsingsstelsel besloten. Voor een beschouwing
over het splitsingsstelsel verwijzen wij deze leden naar de Bouwstenennotitie
deel I (juli 1994), blz. 252 tot en met 262.Een aantal vragen van de CDA-fractie over de partnerregeling worden hierna
besproken in paragraaf 3.5. De leden van de CDA-fractie zijn van mening
dat met de belastingherziening de gedachte van de huishoudensdraagkracht definitief
verlaten wordt en dat wordt overgeschakeld naar een individuele benadering
van het draagkrachtbegrip. De individueel uitbetaalde heffingskorting, maar
ook de nieuwe regels omtrent de inkomenstoerekening zijn daarvan naar hun
oordeel een uitwerking. Met deze individuele benadering wordt in de ogen van
de CDA-fractie geen recht gedaan aan het feit dat mensen leven in huishoudenverband.
Zij vragen of verdere individualisering niet leidt tot aantasting van het
draagkrachtbeginsel. Ook de leden van de fracties van GPV en RPF zijn niet
overtuigd van de noodzaak om met de voorgestelde maatregelen een verdere individualisering
te bevorderen. Zij zijn bevreesd dat een verdere individualisering ten koste
zal gaan van die gezinnen waarin in het belang van de opvoeding is gekozen
voor het alleenverdienerschap. Tenslotte voorzien ook de leden van de fractie
van de SGP dat de voorgestelde maatregelen zullen leiden tot een verdergaande
en ongewenste individualisering. Onder verwijzing naar de zinsnede in de memorie
van toelichting dat met het voorliggende wetsvoorstel «een stap wordt
gezet op weg naar verdere individualisering van het belastingstelsel waarbij
draagkrachtbepalende factoren zoals het hebben van een partner zonder inkomen
niet worden veronachtzaamd» vragen zij of de regering kan ingaan op
het stelsel dat uiteindelijk wordt beoogd. Tevens vragen zij hoe de aangehaalde
zinsnede zich verhoudt tot de in het wetsvoorstel gepresenteerde inkomenseffecten
voor alleenverdieners.Zoals is aangegeven in de memorie van toelichting wordt met het nieuwe
belastingstelsel aansluiting gezocht bij de maatschappelijke ontwikkelingen.
Het fiscale stelsel in zijn maatschappelijke omgeving kan daarbij niet los
worden gezien van andere stelsels zoals bijvoorbeeld het stelsel van de sociale
zekerheid. Het geheel van de relevante beleidsterreinen overziende kan worden
vastgesteld dat de maatschappelijke ontwikkelingen nog immer tenderen naar
verdergaande individualisering. Bevordering van emancipatie en economische
zelfstandigheid vormt om die reden dan ook een belangrijke doelstelling van
dit wetsvoorstel. Dit betekent echter niet – zoals de leden van de CDA-fractie
veronderstellen – dat de gedachte van huishoudensdraagkracht definitief
verlaten wordt. Dit zou pas het geval zijn indien in het fiscale stelsel op
geen enkele wijze rekening zou worden gehouden met de aanwezigheid van een
partner. In het onderhavige wetsvoorstel is dat niet het geval. Zo is bijvoorbeeld
niet gekozen voor de optie om de afschaffing van de mogelijkheid van overdracht
van de basisaftrek in het nieuwe stelsel om te zetten in een variant waarin
de algemene heffingskorting niet wordt toegekend aan partners van alleenverdieners.
Met de gekozen vormgeving, waarbij de algemene heffingskorting individueel
wordt uitbetaald aan de niet-werkende partner, wordt bereikt
dat het streven naar vergroting van de economische zelfstandigheid van niet-werkende
partners (veelal vrouwen) kan worden vergroot, zonder dat de gedachte van
huishoudensdraagkracht volledig wordt losgelaten. Hetzelfde geldt mutatis
mutandis voor de wijze waarop de verdergaande individualisering op het gebied
van de toerekening van gemeenschappelijke inkomsten en aftrekposten in het
wetsvoorstel is vormgegeven. De geboden keuzemogelijkheid om zelf te kunnen
kiezen bij welke partner gemeenschappelijke inkomensbestanddelen worden aangegeven,
houdt immers de mogelijkheid in stand om de gemeenschappelijke aftrekposten
toe te rekenen aan de partner met het hoogste persoonlijke inkomen. Wij zijn
dan ook niet bevreesd dat – zoals de leden van de fracties van RPF en
GPV vrezen – de in het wetsvoorstel doorgevoerde maatregelen ten koste
zullen gaan van die gezinnen waarin in het belang van de opvoeding is gekozen
voor het alleenverdienerschap.De wijze waarop de tendens van verdergaande individualisering zich in
de toekomst in het belastingstelsel zal voortzetten is afhankelijk van de
maatschappelijke ontwikkelingen. Doel van het kabinet is – dit in antwoord
op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van de SGP –
om het belastingstelsel af te stemmen op ontwikkelingen in de samenleving
zoals die thans kunnen worden waargenomen. De omstandigheid dat de inkomenseffecten
van de belastingherziening voor alleenverdieners globaal genomen achterblijven
bij die van alleenstaanden en tweeverdieners doet – dit eveneens in
antwoord op een vraag van de leden van de fractie van de SGP – geen
afbreuk aan het in de memorie van toelichting vermelde uitgangspunt dat draagkrachtbepalende
factoren zoals het hebben van een partner zonder inkomen niet worden veronachtzaamd
worden. De voorstellen leiden er immers toe dat ook alleenverdieners er in
het nieuwe stelsel over de gehele linie op vooruit gaan.De leden van de CDA-fractie vragen welke inkomensbestanddelen nog niet
zijn geïndividualiseerd in het kader van de inkomenstoerekening. Het
uitgangspunt in dit wetsvoorstel is dat bij de toerekening van inkomensbestanddelen
de belastingheffing zoveel mogelijk wordt geïndividualiseerd. Omwille
van de uitvoerbaarheid is gekozen voor een praktische regeling voor bepaalde
gemeenschappelijke inkomensbestanddelen en alle bestanddelen van de rendementsgrondslag.
De gemeenschappelijke, niet geheel geïndividualiseerde, inkomensbestanddelen
worden opgesomd in het vijfde lid van artikel 2.4.4.De leden van de CDA-fractie vragen wat de keuzevrijheid inhoudt. De keuzevrijheid
in verband met de toerekening van de inkomensbestanddelen en de bestanddelen
van de rendementsgrondslag houdt in dat partners kunnen kiezen bij wie, en
voor welk deel, de gemeenschappelijke inkomensbestanddelen en bestanddelen
van de rendementsgrondslag in aanmerking worden genomen. Indien partners niet
tot een volkomen verdeling komen (er wordt niet 100% van een bepaald inkomensbestanddeel
aangegeven) treedt voor de toerekening van het betreffende bestanddeel het
wettelijke vermoeden van het vierde lid van artikel 2.4.4 in werking. Alsdan
wordt het inkomensbestanddeel dat door de beide partners niet volledig is
aangegeven verdeeld over beide partners. De leden van de fractie van het CDA
vragen of een dergelijke fiftyfifty verdeling wel houdbaar is in het kader
van de voorgestelde systematiek waarbij centraal staat dat een ieder voor
zijn eigen inkomen wordt aangeslagen. Wanneer het wettelijke vermoeden wordt
toegepast kan het inderdaad zo zijn dat een belastingplichtige wordt aangeslagen
voor inkomen waarop hij zelf geen recht kan doen gelden, de leden van de CDA-fractie
vragen daarnaar. In het stelsel van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (artikel
5), waarbij niet-persoonlijk inkomen wordt toegerekend aan de meestverdienende
echtgenoot, doet zich de situatie dat een belastingplichtige
inkomen moet aangeven dat uitsluitend aan zijn echtgenoot toekomt voor, zonder
dat sprake is van een keuze. Dit is in de praktijk en de rechtspraak geen
onhoudbare regeling gebleken. Wij verwachten dan ook niet dat het wettelijke
vermoeden van het vierde lid van artikel 2.4.4 niet houdbaar zal blijken te
zijn.Naar aanleiding van de vraag van de CDA-fractie wordt opgemerkt dat niet
wordt verwacht dat de introductie van de (individueel) uitbetaalde heffingskorting
er toe zal leiden dat meer belastingplichtigen zich zullen melden voor het
partnerbegrip. Ook onder het huidige stelsel is het onder omstandigheden fiscaal
aantrekkelijk om een gezamenlijke huishouding te voeren. Indien de ene partner
geen of een laag inkomen heeft kan deze de belastingvrije som immers overdragen
aan de andere partner. De vervanging van dit systeem door het voorgestelde
systeem van (individueel) uit te betalen heffingskortingen leidt ten opzichte
van het huidige systeem niet tot een additioneel fiscaal voordeel voor partners.De CDA-fractie leden vragen hoe de voorlopige teruggave van de heffingskorting
te behandelen indien na het verzoek de aanvrager zijn/haar partner verlaat
en met een ander gaat samenwonen. Deze vraag is besproken in § 3.5. Partnerbegrip.De leden van de fracties van CDA en D66 vragen om een toelichting op de
keuze voor de expliciete volgorde waarin de persoonsgebonden aftrek achtereenvolgens
met de inkomens uit de verschillen boxen wordt verrekend. Tevens vragen zij
waarom – met het oog op de tariefsveschillen – niet de mogelijkheid
gegeven wordt de verrekening van de persoonsgebonden aftrek uit te stellen
om deze in een later jaar alsnog tegen het progressieve tarief van box I geldend
te maken of voor een doorschuifsysteem waarbij gebruik wordt gemaakt van een
tax-credit. Ook de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs stelt deze vraag.De in het wetsvoorstel opgenomen expliciete volgorde van verrekening houdt
in dat de persoonsgebonden aftrek op de eerste plaats in mindering wordt gebracht
op het inkomen van box I, vervolgens op het inkomen van box III en tenslotte
op het inkomen van box II. Voor deze volgorde is gekozen omdat verrekening
tegen het progressieve tarief van box I meestal voordeliger is dan verrekening
met de proportionele tarieven van de boxen II en III. Verrekening met het
inkomen van box III gaat vóór verrekening met het inkomen van
box II omdat zo de tussenjaarse verliesverrekeningscapaciteit van box II pas
in laatste instantie wordt beperkt.De leden van deze fracties geven twee alternatieven voor de in het wetsvoorstel
opgenomen verrekeningsregels. In de eerste plaats noemen zij het systeem waarbij
de belastingplichtige – voorzover verrekening met het inkomen van box
I in het desbetreffende jaar niet mogelijk is – , in plaats van verrekening
van de persoonsgebonden aftrek met de inkomens van de boxen II en III, kan
kiezen voor verrekening met het inkomen van box I in een later jaar. Dit alternatieve
voorstel is overwogen maar niet in het wetsvoorstel verwerkt vanwege de daarmee
samenhangende verzwaring van de uitvoeringspraktijk. Niet alleen zal steeds
aan de belastingplichtige gevraagd moeten worden naar de te maken keuze, ook
zou een belastingplichtige door omstandigheden, zoals correcties op de aangifte
of een navorderingsaanslag, de gerechtvaardigde wens kunnen hebben om terug
te komen op een gemaakte keuze. Een belastingplichtige heeft er bijvoorbeeld
voor gekozen de persoonsgebonden aftrek in het jaar 2002, bij het ontbreken
van een positief inkomen van box I, te verrekenen met inkomens van box I in
de jaren 2003 en 2004 en niet met het inkomen van box III in het jaar 2002.
Vervolgens worden de inkomens van box I over 2003 en 2004 – in het voordeel
van belastingplichtige – gecorrigeerd, waardoor verrekening van de persoonsgebonden
aftrek met het inkomen van box III in het jaar 2002 toch gunstiger
blijkt. De belastingplichtige zal daarop verzoeken zijn keuze te mogen herzien,
als gevolg waarvan de inkomens van box I in de jaren 2003 en 2004 en het inkomen
van box III in het jaar 2002 moeten worden gecorrigeerd. Een dergelijke keuzeregeling
kan daarom, zeker in gevallen waarin ook sprake is van achterwaartse verliesverrekening,
tot complexe verrekeningsvragen leiden die de uitvoering flink zouden verzwaren.In de tweede plaats stellen de leden van deze fracties als alternatief
voor een systeem waarbij de persoonsgebonden aftrek die niet met het inkomen
van box I kan worden verrekend, doorschuift naar de boxen II of III in de
vorm van een belastingcreditering (tax-credit). In het wetsvoorstel komen
geen belastingcrediteringen voor. Verlies uit aanmerkelijk belang dat onder
het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 via een belastingcreditering
wordt verrekend, wordt in het wetsvoorstel verrekend op inkomensniveau, dezelfde
systematiek als die voor de verliezen van box I geldt. Het verdwijnen van
de belastingcreditering bij aanmerkelijk-belangverliezen is mogelijk geworden
door het boxensysteem, waardoor – anders dan onder het huidige regime –
inkomen uit aanmerkelijk belang afgescheiden kan worden van overig inkomen
en kan als een vereenvoudiging worden aangemerkt. Deze vereenvoudiging zou
teniet worden gedaan door de belastingcreditering bij aanmerkelijk-belangverliezen
in te ruilen voor een belastingcreditering bij de verrekening van de persoonsgebonden
aftrek. Daar komt nog een belangrijk technischprobleem bij. Het is namelijk
niet goed mogelijk om de potentiële belastingteruggave op grond van de
verrekening van persoonsgebonden aftrek in box I te bepalen. In deze box geldt
immers een progressief tarief. De hoogte van dit tarief is afhankelijk van
de hoogte van het inkomen en kan variëren van 15,0% voor 65-plussers
en 32,9% voor 65-minners in de laagste schijf tot 52% in de hoogste schijf.
Aangezien in het desbetreffende jaar het inkomen in box I nihil is, is dit
tarief niet te bepalen.De vraag van de leden van de fractie van het CDA of het juist is dat de
aan een ouder toegerekende inkomensbestanddelen en bestanddelen van de rendementsgrondslag
van een minderjarig kind als bedoeld in artikel 2.4.2, tweede lid, per definitie
vrij toerekenbaar zijn als bedoeld in artikel 2.4.4 aan de ouder en zijn partner
kan bevestigend worden beantwoord. Dit geldt ook voor de situatie waarin deze
partner niet de andere ouder is.De leden van de fractie van het CDA menen dat het niet moeilijk is vast
te stellen op wiens naam een bepaald activum staat. De leden van de fractie
van D66 zijn er niet van overtuigd dat de gekozen «praktische benadering»
bij de niet volledig geïndividualiseerde inkomensbestanddelen de meest
voor de hand liggende is. Zij krijgen graag toegelicht waarom een voorgeschreven
toerekening zou leiden tot een juridisch complexe problematiek. Ook de leden
van GroenLinks vragen (bij de artikelsgewijze toelichting) een nadere onderbouwing
van de keuzevrijheid. Zij wijzen op de gevallen waarbij overduidelijk is wie
genieter is van een inkomensbestanddeel.Bij een wettelijk voorgeschreven toerekening, waarbij inkomsten worden
belast bij de partner die genieter is van de inkomsten en aftrekbare uitgaven
in aanmerking worden genomen bij de partner die de uitgaven (verschuldigd)
betaalt c.q. op wie de uitgaven drukken, zou het geldende huwelijksgoederenregime,
de eventuele huwelijkse voorwaarden of het samenlevingscontract alsmede de
niet schriftelijk vastgelegde afspraken tussen partners van belang zijn om
te bepalen bij welke partner een inkomst of aftrekpost in aanmerking genomen
moet worden. Daarbij hebben de partners feitelijk de mogelijkheid om afspraken
te maken over de onderlinge verdeling van inkomensbestanddelen en aftrekposten.
Controle van niet schriftelijk vastgelegde afspraken tussen partners door
de belastingdienst is vrijwel ondoenlijk. Toetsing van huwelijkse voorwaarden
en samenlevingscontracten door de belastingdienst zou er toe leiden dat deze
in ieder individueel geval moeten beoordeeld; dit zou vervolgens aanleiding
kunnen geven tot geschillen met de belastingplichtigen. Huwelijkse voorwaarden
en samenlevingscontracten zijn namelijk niet altijd eenduidig. Al met al geven
wij er de voorkeur aan om voor de in artikel 2.4.4 bedoelde gemeenschappelijke
inkomensbestanddelen en de bestanddelen van de rendementsgrondslag aan te
sluiten bij de onderlinge verdeling die de partners bij het doen van aangifte
kiezen.De leden van de CDA-fractie vragen verder of het gewenst is om het voorgestelde
vijfde lid van artikel 2.4.4 aan te passen zodat de werking beperkt blijft
tot slechts een partner van de belastingplichtige. Bij Nota van wijziging
zal de bepaling conform het voorstel van de leden van de fractie van het CDA
worden aangepast.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de vorderingen
inzake de uitvoering van de motie Van der Vaart c.s. (kamerstukken 1992/93
22 843, nr. 14) betreffende de afschaffing van de verbruiksbelasting
op alcoholvrije dranken mogen wij deze leden verwijzen naar hetgeen daarover
naar voren is gebracht bij de schriftelijke en mondelinge behandeling van
het Belastingplan 2000.De leden van de fractie van het CDA vragen wat de betekenis is van de
bepaling inzake het verhaalsrecht van de ouders op het minderjarig kind aangezien
de ouders toch het wettelijk vruchtgenot hebben indien zij het gezag over
het kind uitoefenen. Ouders hebben niet altijd het wettelijk vruchtgenot en
de aan de ouders toegerekende inkomsten vallen niet steeds onder het wettelijk
vruchtgenot. Zo kunnen ouders afstand doen van het wettelijk vruchtgenot,
het wettelijk vruchtgenot kan bij testament zijn uitgesloten voor bepaalde
vermogensbestanddelen, en vallen vervreemdingsvoordelen van de winst uit aanmerkelijk
belang over het algemeen niet onder het wettelijk vruchtgenot.De leden van de fracties van GPV en RPF constateren dat de regering met
het voorstel om in plaats van de basisaftrek een heffingskorting te introduceren
verder invulling wil geven aan de door haar gewenste individualisering. Deze
leden merken op dat zij het niet juist vinden dit doel met fiscale middelen
na te streven. De regering is verheugd dat desondanks deze leden het verdedigbaar
achten om in plaats van een belastingvrij bedrag te kiezen voor een heffingskorting,
omdat daarmee een voor eenieder gelijk belastingvoordeel ontstaat, dus onafhankelijk
van de marginale tarieven. Deze leden vragen of de regering kan beargumenteren,
waarom de hoogte van de heffingskorting is gebaseerd op de basisaftrek tegen
het laagste tarief? Naar aanleiding hiervan merken wij op dat de hoogte van
de heffingskorting bij benadering is omgezet tegen het tarief van de nieuwe
tweede schijf en niet tegen het tarief van de eerste schijf. Op deze wijze
ontstond tezamen met de overige wijzigingen in de tariefstructuur een evenwichtig
inkomensbeeld.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of de minstverdienende
partner in het wetsvoorstel de ruimte krijgt om te kiezen voor overdracht
van de heffingskorting.Met de invoering van het systeem van heffingskortingen, met in begrip
van de individueel uit te betalen heffingskorting, wordt een bijdrage geleverd
aan het beleid inzake de bevordering van economische zelfstandigheid en emancipatie.
De invoering van de individueel uit te betalen heffingskorting leidt tevens
tot een vereenvoudiging van de inhouding van loonheffing door werkgevers.
Zo kan de huidige indeling in tariefgroepen verdwijnen en heeft de werkgever
niets meer te maken met individuele omstandigheden (privacy). Met betrekking
tot de mogelijkheid de uitbetaling van de heffingskorting over te dragen aan
de meestverdienende partner, waarnaar deze leden vragen, is
van belang dat belastingplichtigen die in aanmerking komen voor een uit te
betalen heffingskorting zelf de keuze kunnen maken op welke rekening het bedrag
wordt uitbetaald. Desgewenst kan de belastingplichtige er dus voor kiezen
het bedrag te laten uitbetalen op het rekeningnummer van de partner.De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af in welke mate individualisering
samen gaat met het voluit erkennen van de draagkrachtverminderende factor
van het hebben van een partner zonder inkomen. Zij vragen wat het kabinet
met deze zinsnede bedoelt. Tevens vragen zij of het werkelijk gevolg geven
aan de trend naar individualisering niet betekent dat het systeem waarbij
negatieve inkomensbestanddelen worden toegerekend aan de meest-verdienende
partner tot het verleden behoort en of deze problematiek niet zou kunnen worden
opgelost door middel van een aftreksysteem op basis van tax-credits. Voorts
vragen zij of het door het kabinet voorgestelde systeem niet in het nadeel
werkt van twee deeltijdwerkers met lagere marginale tarieven.Wat betreft de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks naar de
betekenis van de zin in de memorie van toelichting dat draagkrachtbepalende
factoren zoals het hebben van een partner zonder inkomen niet worden veronachtzaamd,
verwijzen wij naar hetgeen wij in dit kader naar aanleiding van gelijksoortige
vragen van de leden van de fracties van CDA, GPV, RPF en SGP hebben geantwoord.
Wat betreft hun vraag bij de wijze waarop de verdergaande individualisering
op het gebied van inkomenstoerekening in het wetsvoorstel is vormgegeven merken
wij op dat door de geboden keuzevrijheid de meest praktische oplossing is
gekozen om maximale individualisering op het gebied van de inkomenstoerekening
te realiseren. Voorts merken wij op dat – in tegenstelling tot hetgeen
de leden van de fractie van GroenLinks met hun desbetreffende vraag suggereren –
het voorgestelde systeem juist in het voordeel werkt van deeltijders met lagere
marginale tarieven. Door de geboden keuzevrijheid bij de toerekening van gemeenschappelijke
aftrekposten kan immers worden bereikt dat deze – in tegenstelling tot
het huidige systeem – steeds tegen het hoogste marginale tarief in aftrek
kunnen worden gebracht.De leden van de fracties van GPV en RPF achten het verdedigbaar om in
plaats van een belastingvrij bedrag te kiezen voor een heffingskorting, omdat
daarmee een voor eenieder gelijk belastingvoordeel ontstaat, dus onafhankelijk
van de marginale tarieven. Kan de regering beargumenteren, waarom de hoogte
van de heffingskorting is gebaseerd op de basisaftrek tegen het laagste tarief?De regering heeft ervoor gekozen om de heffingskorting te baseren op het
tarief in de laagste schijf omdat op deze wijze, gegeven de inkomenspolitieke
randvoorwaarden, maximaal ruimte wordt gecreëerd voor verlaging van de
belastingtarieven. Verlaging van die tarieven heeft, zoals elders betoogd,
een positief effect voor de werking van de arbeidsmarkt.De leden van de SGP-fractie zien de vrije toerekening van gemeenschappelijke
inkomensbestanddelen en bestanddelen van de rendementsgrondslag op zich als
een positieve ontwikkeling. Zij zien hierin een klein stukje splitsingsstelsel,
maar zien het als een gemiste kans dat de vrije toerekening niet meer inkomensbestanddelen
omvat, zodat het splitsingsstelsel in veel verdergaande mate zou worden gerealiseerd.Het uitgangspunt van de in artikel 2.4.4 neergelegde regeling is dat de
belastingheffing zoveel mogelijk wordt geïndividualiseerd. Bij een aantal
inkomstensbestanddelen en de bestanddelen van de rendementsgrondslag zou individualisering
kunnen leiden tot toerekeningsproblemen bij partners, met name
indien sprake is van een gezamenlijk vermogen. Deze toerekeningsproblemen
kunnen ook ontstaan indien het uitgaven betreft die verband houden met de
kinderen van de partners. Omwille van de uitvoerbaarheid is gekozen voor een
praktische regeling. Het uitbreiden van de inkomensbestanddelen waarvoor deze
regeling geldt achten wij niet opportuun. Immers, een vrije toerekening van
inkomensbestanddelen die opkomen bij een van de partners en waarbij toerekening
geen problemen oplevert zou strijdig zijn met de individualiseringsgedachte.
In het wetsvoorstel ligt dus geen keuze voor het splitsingsstelsel besloten.
Voor een beschouwing over het splitsingsstelsel verwijzen wij deze leden naar
de Bouwstenennotitie deel I (juli 1994), blz. 252 tot en met 262.3.5. PartnerbegripDe leden van de VVD-fractie vragen of het juist is dat artikel 3.6.9,
zesde lid, niet van toepassing kan zijn als de samenlevingspartner overlijdt
in de eerste helft van het jaar. Zij wijst er in dit kader op dat geen gebruik
kan worden gemaakt van de optieregeling voor partners omdat niet gedurende
tenminste zes maanden in het kalenderjaar is samengewoond.Strikt genomen is de uitleg van de VVD-fractie juist. Het moge echter
duidelijk zijn dat een dergelijk gevolg niet is beoogd. Ook in het geval dat
de samenlevingspartner in de eerste helft van het jaar overlijdt, heeft de
achtergebleven partner het recht om het ongebruikte gedeelte van de vrijstelling
van de overleden partner voor de toekomst te gebruiken. We bereiden op dit
punt een wettelijke aanvulling voor.De leden van de CDA-fractie vragen of de partnerregeling voor ongehuwd
samenwonenden niet gemakkelijk aanleiding kan geven tot fraude.Voor het in aanmerking komen van de partnerregeling gelden als voorwaarden
dat de partner meerderjarig is, meer dan zes maanden onafgebroken een gezamenlijke
huishouding wordt gevoerd en de partners op hetzelfde adres in de gemeentelijke
basisadministratie zijn ingeschreven. Deze voorwaarden zijn bedoeld om fraude
te voorkomen. Deze voorwaarden spelen eveneens een rol bij de bijstand, ter
voorkoming van bijstandsfraude. De gestelde voorwaarden zijn voor de Belastingdienst
eenvoudig en goed controleerbaar.De leden van de CDA-fractie en van de fracties GPV en RPF stellen dat
de norm in de fiscale wetgeving, waarbij als samenlevingsvorm werd uitgegaan
van echtgenoten met dit wetsvoorstel is verlaten. Hoewel wij deze stelling
niet op alle punten onderschrijven, hebben wij er kennis van genomen dat deze
leden een en ander betreuren. Verder maken de leden van de SGP-fractie vanuit
een principieel gezichtspunt bezwaar tegen de voorgestelde partnerregeling.
De leden van de fractie van GroenLinks menen dat het algehele welbevinden
in de samenleving is gediend met het binnen de fiscaliteit meer begrip tonen
voor partners en zij steunen de gelijkstelling tussen gehuwden en ongehuwden.Met de introductie van het begrip partner wordt beoogd een meer gelijke
behandeling van gehuwden en ongehuwd samenlevenden te bewerkstelligen. In
de Wet op de inkomstenbelasting 1964 zijn bepaalde faciliteiten niet toegankelijk
voor ongehuwd samenlevenden. Tevens doet zich nu de situatie voor dat inkomen
van de ongehuwd samenlevende partner niet in alle gevallen wordt meegenomen
bij het berekenen van drempelbedragen. Met de introductie van het partnerbegrip
wordt een meer consistente behandeling van met name ongehuwd samenlevenden
bereikt. Indien men kiest voor het partnerschap, geldt men als partner voor
de heffing van inkomstenbelasting. Alle partnerregelingen zijn dan van toepassing
ongeacht of deze in een concreet geval gunstig of ongunstig uitwerken. De leden van de fractie van D66 vragen of er een noodzaak is om in het
wetsvoorstel specifieke zaken vast te leggen met betrekking tot een partnerbegrip,
aangezien zij menen dat er inmiddels algemeen geldende wetgeving is inzake
de gelijkschakeling tussen ongehuwd samenwonenden en gehuwden.Bij wet van 17 december 1997 zijn diverse wetten aangepast in verband
met de invoering van het geregistreerde partnerschap. Dit heeft ook geleid
tot een aanpassing van de Algemene wet inzake rijksbelastingen, waarbij aan
artikel 2 een vijfde lid is toegevoegd. Deze bepaling behelst een gelijkschakeling
van het geregistreerde partnersschap met het huwelijk. In het onderhavige
wetsvoorstel wordt echter een ruimer partnerbegrip gebruikt. Dit is al een
gegeven in de huidige Wet op de inkomstenbelasting 1964 waar niet geregistreerde
ongehuwden ook voor bepaalde partnerregelingen in aanmerking kunnen komen.
Voor de toepassing van dit wetsvoorstel kunnen niet geregistreerde ongehuwd
samenlevenden nog steeds kwalificeren als partner.De leden van de fracties van CDA, GPV, RPF en SGP hebben ook vragen over
het keuzerecht voor ongehuwd samenlevenden. Met dit keuzerecht wordt niet
beoogd om de groep niet-geregistreerde ongehuwd samenlevenden te bevoordelen.
Dit keuzerecht is ingegeven door het feit dat de relaties tussen ongehuwd
samenlevenden in zo vele variëteiten voorkomen dat dat niet in een simpele
wettekst is te vormgeven, noch dat hiervoor uitvoerbare regels zijn te geven.
Het is daarom, bij gebrek aan objectieve maatstaven, aan ongehuwden zelf om
aan te geven hoe hun relatie (fiscaal) gekwalificeerd dient te worden. In
antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de fracties van GPV en
RPF merken wij op dat hierbij -in de huidige opzet- niet de wettelijke eis
wordt gesteld dat men een zorgplicht voor elkaar aanvaardt.Met de passage in de memorie van toelichting waar wordt vermeld dat het
bij ongehuwd samenlevenden ontbreekt aan objectief controleerbare duurzaamheidseisen –
de leden van de SGP-fractie vragen hiernaar – wordt bedoeld dat het
enkele feit dat men op een gezamenlijk adres staat ingeschreven gedurende
een bepaalde periode nog onvoldoende inzicht geeft in de aard van de relatie.
Ongehuwd samenlevenden kunnen woningdelers zijn zonder enige financiële
binding met elkaar. Ongehuwd samenlevenden kunnen echter ook samenleven, waarbij
de financiën van beide partners in meer of mindere mate met elkaar zijn
verweven. Er is geen objectief criterium waarmee zonder grote uitvoeringsproblemen
en privacygevoelige controle bepaald kan worden welke vorm van samenleven
in een concreet geval aan de orde is.De leden van de fractie van CDA en SGP vragen ook of ongehuwd samenwonende
op de door hen uitgebrachte keuze kunnen terugkomen. Ongehuwden maken de keuze
bij verzoek om voorlopige teruggaaf of bij aangifte. Het past niet in het
voorlopige karakter van het systeem van voorlopige teruggaven om belastingplichtigen
bij een verzoek om voorlopige teruggaaf keuzen te laten maken waarop zij niet
kunnen terugkomen.Bij keuzen die gemaakt worden bij de aangifte geldt als uitgangspunt dat
belastingplichtigen, tot aan het moment dat de aanslag onherroepelijk vaststaat,
hierop kunnen terugkomen. Gelet op het karakter van de keuze voor het partnerschap
is er echter aanleiding om de mogelijkheid om terug te kunnen komen op de
gemaakte keuze uit te sluiten. Om de onduidelijkheid op dit punt weg te nemen
zal door middel van Nota van wijziging aan artikel 1.3 een vierde lid worden
toegevoegd, waarbij de mogelijkheid om op de bij aangifte gemaakte keuze voor
het partnerschap terug te komen wordt uitgesloten.Met het gebruik van het begrip duurzaam gescheiden levende echtgenoot
in bijvoorbeeld artikel 4.3.1 van het wetsvoorstel wordt beoogd, zo antwoorden
we deze leden, om ook echtgenoten en geregistreerde partners die niet als
«partner» zijn aan te merken in de relevante familiegroep
te betrekken voor de bepaalde regelingen, zoals de aanmerkelijk-belangregeling.
Hiermee wordt beoogd oneigenlijk gebruik en misbruik tegen te gaan. In het
wetsvoorstel zijn namelijk een aantal regelingen opgenomen die onafhankelijk
van de keuze voor het partnerschap van toepassing zijn bij bepaalde leefvormen.
Daarbij wordt bijvoorbeeld aangesloten bij het materiële criterium van
het voeren van een gemeenschappelijke huishouding. Dit geldt bijvoorbeeld
voor uitgesloten verplichtingen voor investeringsaftrek indien het een verplichting
betreft die is aangegaan tussen personen die behoren tot het huishouden van
de ondernemer en de aftrekbaarheid van rente in verband met de eerste eigen
woning op grond van een overeenkomst van geldlening tussen de belastingplichtige
en degene met wie hij duurzaam een gezamenlijke huishouding voert. In het
Nader rapport punt 7 tot en met 11 is naar aanleiding van vragen van de Raad
van State over dit onderwerp ingegaan op de fiscale behandeling van gehuwden,
ongehuwd samenlevenden en de relevante familiegroep van de belastingplichtige.De introductie van een partnerbegrip zal naar verwachting niet leiden
tot nieuwe juridische complicaties en zal naar verwachting geen extra bezwaarprocedures
meebrengen. De leden van de CDA-fractie vragen hiernaar. De reden hiervan
is dat de gebruikte terminologie en begrippen zijn gebaseerd op die van de
Wet op de inkomstenbelasting 1964; deze zullen niet tot nieuwe fiscale problematiek
aanleiding geven. Het belangrijkste verschil met de huidige wetgeving is dat
de begrippen zijn samengevoegd tot een bepaling zodat er zoveel mogelijk een
eenduidige benadering van met name ongehuwd samenlevenden wordt bereikt. Een
ongehuwd samenlevende is partner voor de gehele wet of hij is dat niet. De
leden van de CDA-fractie en de leden van de fractie van GroenLinks vragen
naar de faciliteiten die verbonden zijn aan het partnerschap. Partners kunnen
voor verschillende regelingen in aanmerking komen, waarbij zij opgemerkt dat
dit niet alleen faciliteiten betreft maar ook regelingen waarvoor het partnerschap
tot een ongunstiger fiscale positie kan leiden. De belangrijkste regelingen
die voor partners gelden zijn de volgende: de mogelijkheid om als niet belastingplichtige
te kunnen kiezen voor toepassing van de regels voor binnenlandse belastingplichtigen
(artikel 2.3.3), de toerekening van inkomensbestanddelen van de belastingplichtige
en zijn partner (artikel 2.4.4), doorschuivingen in de familiesfeer (artikel
3.2.2.53), het slechts in aanmerking nemen van één hoofdverblijf
als eigen woning (artikel 3.6.2), de regeling voor nabestaandenlijfrenten
(artikel 3.7.3), het bepalen van de aanwezigheid van een aanmerkelijk belang
(artikel 4.3.1), de meetrekregeling (artikel 4.3.5), verhoging van het heffingsvrije
vermogen voor de berekening van het voordeel uit sparen en beleggen (artikel
5.1.3b), het uitsluiten van geldleningen tussen partners (artikel 6.3.4),
de mogelijkheid van aftrek van buitengewone uitgaven voor een partner (artikel
6.5.1), het meetellen van het inkomen van de partner voor berekening van drempelbedragen
(de artikelen 6.5.9 en 6.9.8) en de mogelijkheid van uitbetaling van de heffingskorting
(artikel 8.1.8).In antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de CDA fractie
en de SGP-fractie merken we op dat het partnerbegrip zoals dat in dit wetsvoorstel
vorm heeft gekregen bij overige fiscale wet- en regelgeving als model kan
dienen. Specifieke wet- of regelgeving kan echter meebrengen dat daarvan wordt
afgeweken. De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de gelijkstelling
tussen gehuwden en ongehuwden. Zij verwijzen daarbij naar het afwijkende «partnerbegrip»
in de Algemene Bijstandswet. Met de voorgestelde regeling is echter niet beoogd
een algemene, ook buiten de fiscale wet- en regelgeving geldende, regeling
te treffen voor leefvormen. Voor de meer algemene regelingen met betrekking
tot leefvormen wordt verwezen naar de brieven van onze ambtgenoten van Justitie
met betrekking tot leefvormen (kamerstukken II, 22 700, nr. 1- 23). De leden van de CDA-fractie vragen nog of er problemen zijn te verwachten
nu er geen eenduidig partnerbegrip is die ook voor andere belastingen geldt.
Deze problemen verwachten wij niet aangezien het begrip inhoudelijk niet zozeer
afwijkt van de begrippen in de huidige wet. Op dit punt wordt geen nieuwe
problematiek verwacht.Overigens nemen wij aan dat de Commissie Moltmaker bij zijn adviezen acht
zal slaan op deze wetgeving.De leden van de D66-fractie vragen hoe moet worden omgegaan met de eis
van inschrijving op hetzelfde woonadres, tegen de achtergrond van de recentelijk
gebleken mogelijkheid dat die eis voor gehuwden gaat worden verlaten. De D66-fractie
doelt hiermee op het vervallen van de civielrechtelijke plicht tot samenwonen
van gehuwden. Een aanvullende eis dat sprake moet zijn van een gemeenschappelijke
huishouding heeft bij gehuwden weinig of geen waarde, en leidt slechts tot
extra administratieve rompslomp. Daarbij is van belang dat gehuwden en geregistreerde
partners op grond van het Burgerlijk Wetboek een juridische zorgverplichting
jegens elkaar hebben. De eis van inschrijving op hetzelfde woonadres is daarom
alleen gesteld bij niet-geregistreerde ongehuwd samenlevenden.De leden van de CDA-fractie vragen waarom een buitenlandse belastingplichtige
die vrijwel zijn gehele wereldinkomen in Nederland geniet, maar niet voor
een behandeling als binnenlandse belastingplichtige kiest, niet als partner
kan worden aangemerkt. Een belangrijk gevolg van de keuze voor de partnerregeling
is dat belastingplichtigen een vrije keuze krijgen van de toerekening van
gemeenschappelijke inkomensbestanddelen en bestanddelen van de rendementsgrondslag.
Het gevolg van de keuzevrijheid bij toerekening mag echter niet zijn dat inkomensbestanddelen
vrij kunnen worden verdeeld over de landsgrenzen heen.3.6 Gecombineerde belasting- en premieheffingDe D66-fractie merkt op dat alleen premieheffing plaatsvindt in box I
en niet in de boxen II en III, waardoor iemand met alleen inkomen in box II
of III geen premie afdraagt, maar wel gerechtigd is tot uitkeringen ingevolge
de volksverzekeringen. Hierbij dient te worden bedacht dat het ook in het
huidige systeem mogelijk is dat iemand feitelijk geen premie afdraagt, maar
wel gerechtigd is tot uitkeringen ingevolge de volksverzekeringen. Hierbij
kan worden gedacht aan belastingplichtigen die geen of slechts in beperkte
mate inkomsten genieten of die door middel van het gebruik van aftrekposten
het inkomen minimaliseren.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom het – gelet
op de gunstige ervaringen met de gezamenlijke belastingen premieheffing –
eigenlijk nog van belang is om in de tarieven van de eerste en tweede schijf
een apart premiedeel te onderkennen. Het niet meer onderkennen van een apart
premiedeel impliceert een verdergaande fiscalisering van de premieheffing
van de volksverzekeringen; dit wordt thans niet voorgesteld. Het onderkennen
van een apart premiedeel is ook materieel van belang, zo antwoorden we deze
leden, in die situaties waarin sprake is van gedeeltelijke belasting- en premieplicht.
Daarbij kan in de eerste plaats gedacht worden aan 65-plussers die geen AOW-premie
verschuldigd zijn. De aanwezigheid van een afzonderlijk bestanddeel aan AOW-premie
in de eerste twee tariefschijven brengt voor deze bevolkingsgroep een lager
heffingspercentage mee; 65-plussers zijn namelijk niet premieplichting voor
de AOW. Verder is het onderscheid tussen premie en belasting bijvoorbeeld
van belang in situaties van grensoverschrijdende arbeid waarbij sprake is
van gedeeltelijke belasting- of premieplicht. De leden van de fracties van PvdA, VVD, D66, GPV en RPF vragen waarom
premie volksverzekeringen alleen wordt geheven over inkomen uit box I. De
leden van de fractie van GroenLinks vragen of een nadere vorm van premieheffing
over box III voor de hand ligt. De leden van de D66-fractie vragen verder
of het niet betalen van premie volksverzekeringen over inkomen van box II
en III niet een risico van ongeoorloofde discriminatie inhoudt.Bij de totstandkoming van het wetsvoorstel is overwogen om niet alleen
premie volksverzekeringen te heffen over het inkomen in box I, maar ook over
het inkomen in de boxen II en III. Gelet op de geldende maximumbedragen aan
premie-inkomen, zou de verschuldigdheid van premie volksverzekeringen over
inkomen uit aanmerkelijk belang en inkomen uit sparen en beleggen dan afhankelijk
zijn van het bedrag aan premie dat verschuldigd is over het inkomen uit werk
en woning. Dit is ook het alternatief dat de leden van de PvdA-fractie voorleggen.Uitgaande van een vast gezamenlijk tarief van 30 procent over het inkomen
in box II en III – waarvan in het Regeerakkoord is uitgegaan –
zou het bedrag aan verschuldigde belasting over box II en III veranderen afhankelijk
van de verschuldigdheid van premie volksverzekeringen over het inkomen uit
werk en woning. Indien het inkomen uit werk en woning zou worden verlaagd
door verrekening van een verlies uit een volgend jaar, zou vervolgens het
bedrag aan premie berekend over het inkomen uit box II en III kunnen wijzigen.
Dit zou de uitvoering verzwaren. Een andere complicatie zou zich voordoen
in situaties van grensoverschrijdende arbeid, waarbij sprake is van belastingplicht
zonder premieplicht of premieplicht zonder belastingplicht. De bepaling van
het in dergelijke situaties geldende heffingspercentages zou – gelet
op de werking van het gelijkheidsbeginsel en de mensenrechtenverdragen –
moeten zijn afgestemd op de in de binnenlandse situaties geldende tarieven,
hetgeen moeizaam is aangezien in binnenlandse situaties geen vaste premie-
en belastingtarieven zouden gelden.Indien daarentegen zou worden gekozen voor een vaste verdeling van belasting
en premie binnen de vaste tarieven van 30 %, zou dat betekenen dat het feitelijke
heffingstarief over het inkomen en box II en III lager zou zijn indien het
premiemaximum is bereikt in box I. Dit achten wij ongewenst.Op grond van deze overwegingen hebben wij gekozen voor een heffing over
het inkomen in box II en III die geheel uit belasting bestaat. Om hieruit
voortvloeiende ongewenste inkomenseffecten te voorkomen voor 65-plussers met
een laag inkomen in box I, die onder het huidige regime een laag heffingspercentage
verschuldigd zijn over hun inkomen uit vermogen is voorzien in een verhoging
van het heffingsvrije vermogen in box III voor ouderen met een laag inkomen
uit werk en woning en een beperkte rendementsgrondslag (artikel 5.1.3a).Wij aanvaarden de consequentie, die de leden van D66 schetsen, dat degene
die in een specifieke situatie alleen inkomen hebben in box II en III geen
premie afdragen, maar wel gerechtigd zijn tot uitkeringen op grond van de
volksverzekeringen. Het gaat daarbij om een uitzonderingssituatie. Aangenomen
mag worden dat de meeste belastingplichtigen met een inkomen in box II en
III ook een premieplichtig inkomen hebben in box I. Daarbij is van belang
dat de fictiefloonregeling voor houders van een aanmerkelijk belang er toe
leidt dat deze belastingplichtigen ook premie volksverzekeringen verschuldigd
zijn. De gemaakte keuze is daarom goed te rijmen met de overwegingen die hebben
geleid tot de fictiefloonregeling, zo antwoorden wij op vragen van de fracties
van GPV en RPF.Verder zijn twee kanttekeningen te maken. De eerste is dat zo'n belastingplichtige
wel bijdraagt aan de collectieve middelen en ook zelf wellicht het onderscheid
tussen premie en belasting niet zal omderkennen. De tweede is dat er in het
huidige en in het toekomstige regime mogelijk is v is dat iemand
feitelijk geen premie afdraagt, maar wel gerechtigd is tot uitkeringen ingevolge
de volksverzekeringen. Hierbij kan worden gedacht aan personen die geen of
slechts in beperkte mate inkomsten genieten, waaronder vakantiewerkers en
deeltijders. Verder is van belang dat onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 kan voorkomen dat een belastingplichtige door negatieve inkomsten uit
vermogen de premiegrondslag uitholt. Dit is in het voorgestelde stelsel niet
langer mogelijk.De leden van de GPV en RPF zien het niet heffen van premie volksverzekeringen
over het inkomen uit box II en III als een verdere fiscalisering van de volksverzekeringen.
We hebben er – zoals uit het voorgaande blijkt – niet voor gekozen
om in de boxen II en III premie volksverzekeringen te heffen, mede om complexe
regelgeving en uitvoeringsproblemen te voorkomen. Hierbij heeft ook een rol
gespeeld dat de grondslagverbreding voor de volksverzekeringen vanuit de boxen
II en III beperkt zou zijn, mede omdat de premieheffing in box II en III achterwege
zou blijven als er voldoende (premieplichtig) inkomen in box I is. De gemaakte
keuze is dus niet ingegeven door een wens om te komen tot fiscalisering van
de premie volksverzekeringen. Het feit dat de grondslag voor de heffing van
premie volksverzekeringen wordt bepaald op het inkomen uit werk en woning
betekent dan ook niet dat het verzekeringskarakter wordt uitgehold. Overigens
zien we , anders dan kennelijk de leden van de fractie van D66, in de voorgestelde
systematiek geen aanleiding om de premie volksverzekeringen te fiscaliseren.De berekening van de heffingskortingen, de leden van de PvdA-fractie vragen
hiernaar, is gekoppeld aan de aanwezigheid van belasting- en premieplicht,
zodat de hoogte van de heffingskorting afhankelijk is van de feitelijke belasting-
en premieplicht. Gevolg van deze systematiek is ook dat iemand die volledig
belasting- en premieplichtig is en die in enig jaar uitsluitend inkomen in
de boxen II en III heeft recht heeft op een volledige heffingskorting. Wie
zien niet dat deze systematiek van belasting- en premieheffing in strijd zou
zijn met het gelijkheidsbeginsel.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of men een min of meer vast
deel van de opbrengsten van box III zou moeten bestemmen voor de sociale fondsen.
Daarbij is van belang dat als gevolg van de belastingherziening 2001 een verschuiving
optreedt van premie volksverzekeringen naar belastingen. De leden van de fracties
van GPV en RPF vragen hier naar. Deze verschuiving wordt vooral veroorzaakt
doordat de heffingskortingen worden verrekend in de verhouding van belasting
en premie volksverzekeringen in de eerste schijf, terwijl de huidige belastingvrije
sommen bij belastingplichtigen met een inkomen hoger dan het maximum van de
eerste schijf (in elk geval gedeeltelijk) worden verrekend tegen het tarief
van de tweede of derde schijf, dat geheel uit belasting bestaat. De opgenomen
grondslagverbredende maatregelen wegen niet op tegen deze premieverlagende
maatregelen. Volgens indicatieve berekeningen zou de opbrengst van de premieheffing
bij gelijkblijvende premiepercentages per saldo met 12 – 14 miljard
gulden afnemen. De vermindering van de premie-opbrengst wordt gecompenseerd
door een even grote verhoging van belastingopbrengst.Thans worden de mogelijkheden bestudeerd om de fondsen voor deze premiederving
te compenseren. 4. INKOMEN UIT WERK EN WONING4.1. Ondernemerschap en economische dynamiek4.1.1. AlgemeenDe leden van de fracties van het CDA en de SGP geven er de voorkeur aan
de voorstellen voor de winstsfeer met betrekking tot de nieuwe inkomstenbelasting
integraal te behandelen. In dit verband vragen de leden van de eerstgenoemde
fractie waarom in de belastingherziening 21e eeuw een beperkt aantal maatregelen
is opgenomen en of het mogelijk is de voorstellen voor het bedrijfsleven alsnog
in het onderhavige wetsvoorstel op te nemen. Voorts vragen deze leden of het
kabinet kan aangeven wanneer de Tweede Kamer de tweede tranche van het ondernemerspakket
2001 kan verwachten. De leden van de SGP-fractie vragen de gekozen handelwijze
toe te lichten. De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar meer duidelijkheid
omtrent de afstemming tussen de bepalingen in dit wetsvoorstel die betrekking
hebben op de onderneming en het ondernemerspakket 21e eeuw.Naar aanleiding hiervan merken wij op dat in het Regeerakkoord is aangegeven
dat de belastingen van het bedrijfsleven in samenhang met de bevindingen van
de commissie Oort-II zullen worden bezien. Daarnaast is in het Regeerakkoord
een taakstelling opgenomen uit hoofde van het tegengaan van misbruik en oneigenlijk
gebruik van fiscale regelgeving van structureel f 500 mln (opbrengst
f 100 mln in 2000, via f 150 mln in 2001, oplopend naar f 500
mln structureel vanaf 2002). Ter uitvoering van beide afspraken uit het
Regeerakkoord is het afgelopen voorjaar intensief overlegd met de vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven (VNO/NCW, MKB Nederland en LTO Nederland). Dit overleg
heeft geresulteerd in overeenstemming met het bedrijfsleven over een integraal
pakket fiscale maatregelen, kortweg aangeduid als het ondernemerspakket 21e
eeuw. Het rapport van de commissie Oort-II «Een duwtje in de rug»
vormde het uitgangspunt bij de uitwerking van dit ondernemerspakket.Het integrale ondernemerspakket bestaat uit de aanbevelingen uit het rapport
Belastingen bedrijfsleven 21e eeuw. In paragraaf 4.1 van de nota naar
aanleiding van het verslag bij het belastingplan 2000 (kamerstukken II 26 820)
is ingegaan op de stand van zaken en verdere procedure van het ondernemerspakket
21e eeuw. In het Belastingplan 2000 zijn 9 aanbevelingen verwerkt; er is reeds
één maatregel gerealiseerd. In het onderhavige voorstel van
de Wet inkomstenbelasting 2001 is in de winstsfeer een beperkt aantal maatregelen
opgenomen, deels direct verbonden met de invoering van het boxensysteem of
voortvloeiend uit jurisprudentie van het Hof van Justitie der Europese Gemeenschappen.
Een aantal maatregelen uit dit wetsvoorstel maakt tevens deel uit van het
ondernemerspakket. Wij verwachten het wetsvoorstel ondernemerspakket tweede
tranche waarin de resterende aanbevelingen zijn verwerkt, in het voorjaar
van 2000 bij de Tweede Kamer in te dienen. De vraag van de leden van de fractie
van het CDA of het mogelijk is alsnog de voorstellen voor het bedrijfsleven
in het onderhavige wetsvoorstel IB2001 op te nemen, beantwoorden wij ontkennend,
ook al omdat wij er geen voorstander van zouden zijn zulke voorstellen niet
eerst voor te leggen aan de Raad van State.In het onderstaande overzicht wordt verduidelijkt op welke wijze het totale
ondernemerspakket verdeeld is over de verschillende wetsvoorstellen. Dit overzicht
is ook verstrekt bij de schriftelijke beantwoording van vragen gesteld tijdens
de plenaire behandeling in de Tweede Kamer van het Belastingplan 2000. Belastingplan 1999 (staatsblad)• Afschaffing van de vrijstelling van accijns op alcoholhoudende
producten en tabaksproducten, bestemd om te worden gebruikt aan boord van
schepen in het kader van de binnenvaartBelastingplan 2000 (ingediend)• Afschaffing assurantiereserve eigen risico• Afschaffing exportrisicoreserve• Bestrijding katvangersconstructie bij motorrijtuigenbelasting• Reparaties in de BTW-sfeer• Verlaging Vpb-tarief van 35 % naar 30% over winst tot f 50 000,–• Verlaging tarief kapitaalsbelasting (eerste stapje met 0,1%)• Constructiebestrijding afvalstoffenbelastingVoorstel van Wet IB 2001• Fusie en splitsing: aanpassing regelgeving naar aanleiding van
Leur-Bloem arrest• Aanpassing ondernemersbegrip IB• Wijziging behandeling (onder)maatschappen (aanpassing urencriterium)• Afschaffing bijzondere tarieven• Afschaffing stakingsvrijstelling (NB zie hierna voor invoering
nieuwe stakingsaftrek)Wetsvoorstel Ondernemerspakket (nog in te dienen; voorjaar 2001)• Omvorming vervangingsreserve in herinvesteringsreserve• Verlaging kapitaalsbelasting (tweede stapje met 0,2%)• Regeling venture capital (maatschappelijk beleggen)• Fiscale begeleiding herstructurering land- en tuinbouw• Verruiming van de doorschuifregeling• Invoering beperkte stakingsaftrek• Regeling terugkeer uit de BV• Verruiming investeringsaftrek vooral gericht op het midden- en
kleinbedrijf• Bestrijding ongewenste handel in verliezen en vervangingsreserves• Niet meer toestaan commerciële herwaardering• Reparatie landbouwvrijstelling (bestemmingswijzigingswinst)• Kleine reparaties in de Vpb-sfeerTenslotte geldt voor het schrappen van de in het Regeerakkoord voorziene
ombuiging op de WBSO en de investeringsaftrek dat daarvoor geen wetgeving
nodig is (iets blijft bestaan wat al bestaat).Met betrekking tot de vraag van de leden van de fractie van het CDA hoe
het kabinet kan concluderen dat de wijzigingen in de winstsfeer van beperkte
omvang zullen zijn, nu bekend is dat 850 mln gemoeid is met deze operatie,
antwoorden wij dat deze uitspraak op blz. 27 van de memorie van toelichting
geen betrekking heeft op dit wetsvoorstel maar op het integrale ondernemerspakket
21e eeuw. Van dat ondernemerspakket 21e eeuw maakt tevens deel uit, dit in
antwoord op de desbetreffende vraag van deze leden, de invulling van de reparatietaakstelling
van structureel f 500 miljoen uit het regeerakkoord. Dit verklaart dan
ook dat voor de overheid met de opbrengstgenererende maatregelen in het pakket
een bedrag van f 1 350 miljoen is gemoeid.Voorts vragen deze leden of een overzicht gegeven kan worden van alle
maatregelen voor fiscale tegemoetkoming van ondernemers (cie Oort II), welke
daarvan worden overgenomen en in welk wetsvoorstel deze worden opgenomen.
In onderstaande tabel is het antwoord op deze vragen opgenomen waarbij de
aanbevelingen in verkorte vorm zijn weergegeven. Voor de precieze
inhoud van de aanbevelingen zij verwezen naar het rapport van de werkgroep
Oort-II.Overzicht follow-up aanbevelingen Oort-II (welke aanbevelingen
worden overgenomen en in welk wetsvoorstel) Nr. AanbevelingVervolg en zo ja, in welk
wetsvoorstel 1.Voorkeur huidige ondernemersbegrip boven subjectief
ondernemerschapDit is overgenomen in wetsvoorstel
Inkomstenbelasting 2001. 2.Geen fiscale regeling seedersVergt geen vervolg. 3.Bezien administratieve lasten directe Tante Agaath-lening en
voortzetting indirecte Tante Agaath-leningOnderzoek
door belastingdienst is gaande. 4.Verdeeldheid over termijn startersfaciliteiten
(handhaving huidige termijnen of één termijn van 5 jaar voor
startersaftrek en tante-AgaathIn het wetsvoorstel
Inkomstenbelasting 2001 is uitgegaan van de bestaande termijnen, d.w.z. 3
jaar startersaftrek en 7 jaar (14 jaar) tante-Agaath. 5.Geen startersovernamereserveVergt geen vervolg. 6.Verdeeldheid over stakingsvrijstelling
(handhaven, eens per leven of afschaffen)Stakingsvrijstelling
in dit wetsvoorstel afgeschaft, maar beperkte stakingsvrijstelling f 8 000
per leven zal deel uitmaken van wetsvoorstel ondernemerspakket tweede tranche.7.Verruiming
doorschuiffaciliteit art. 17 tot elke koper en verkoperVerruiming doorschuiffaciliteit art. 17 naar mede-ondernemers wordt opgenomen
in wetsvoorstel ondernemerspakket tweede tranche. 8.Faciliteit voor terugkeer uit de
B.V.Faciliteit voor terugkeer uit de B.V. wordt
opgenomen in wetsvoorstel ondernemerspakket tweede tranche9.Vervangingsreserve versoepelen
(vervallen vervangingsvereiste) en repareren (zoals bij artikel 20 lid 5 Vpb)Omvorming in herinvesteringsreserve voor zover
het geen onroerende zaken betreft, alsmede reparatie (zoals bij artikel 20
lid 5 Vpb) wordt opgenomen in wetsvoorstel ondernemerspakket tweede tranche10.Afschaffen
reserve-assurantie-eigen-risicoDit is opgenomen
in het wetsvoorstel Belastingplan 2000 11.Afschaffen kostenegalisatiereserve bij vervallen
eis rechtsverhouding bij de vorming van een voorzieningDe eis van rechtsverhouding bij de vorming van een voorziening blijft gehandhaafd
(wetsvoorstel continuering regime inzake voorzieningen); derhalve ook de kostenegalisatiereserve 12.Afschaffen
exportrisicoreserveDit is opgenomen in het wetsvoorstel
Belastingplan 2000. 13.Verruiming zelfstandigenaftrek door vervallen urennorm en korting
met arbeidsinkomsten, vervallen leeftijdsgrens van 65 jaarIn wetsvoorstel Inkomstenbelasting 2001 is bestaande urencriterium aangevuld
met gebruikelijkheidstoets. Geen korting met arbeidsinkomsten. Leeftijdsgrens
van 65 jaar gehandhaafd.14.Ten aanzien van de oudedagsreserve (in de winst, geen
koppeling zelfstandigenaftrek en overtollige liquiditeiten mogen in onderneming
blijven)In wetsvoorstel Inkomstenbelasting 2001
is oudedagsreserve opgenomen in de winst. Voor dotatie geldt urencriterium
Overtollige liquiditeiten mogen niet in de onderneming blijven.15.Afschaffen accountantscontrole
EIA, VAMIL en willekeurige afschrijvingAls proef
vervalt accountantsverklaring WBSO per 1–1-2000. Bij positieve uitkomst
wordt dit doorgetrokken naar accountantsverklaring VAMIL, EIA en willekeurige
afschrijving.16.Aftrekbaarheid bijdragen scholingsfondsenDit is
gerealiseerd bij Belastingplan 1999 17.Geen landbouwvrijstelling voor bestemmingswijzigingswinstenDit wordt opgenomen in wetsvoorstel ondernemerspakket
tweede tranche.Voor de budgettaire effecten van de implementatie van de aanbevelingen
van de werkgroep Oort-II, dit in antwoord op de vraag dienaangaande van de
leden van de fractie van het CDA, verwijzen wij naar de budgettaire aspecten
van het ondernemerspakket welke zijn opgenomen in het rapport
«belastingen bedrijfsleven 21e eeuw». Daarbij moet overigens wel
aangetekend worden dat sommige ramingen nog zullen worden geactualiseerd.In antwoord op de vraag van de leden van de SGP-fractie of ook uitvoerig
overleg met het georganiseerde bedrijfsleven in het kader van de in voorliggende
wetsvoorstel reeds opgenomen maatregelen, heeft plaatsgevonden, merken wij
op dat dit inderdaad het geval is waar het gaat om de maatregelen die deel
uitmaken van het ondernemerspakket 21e eeuw.Met betrekking tot de vraag van deze leden in hoeverre het denkbaar is,
dat de wijzigingen die in voorliggend wetsontwerp worden voorgesteld, als
gevolg van het nog te verwachten pakket maatregelen in de ondernemingswinstsfeer
alsnog zullen komen te vervallen, merken wij op dat dit op één
punt tot op zekere hoogte het geval zal zijn. Het effect van de thans voorgestelde
afschaffing van de stakingsvrijstelling zal ten dele worden opgevangen door
in het nog in te dienen wetsvoorstel ondernemerspakket een beperkte stakingsaftrek
op te nemen die per ondernemer ten hoogste f 8 000 per leven kan
bedragen.Zoals in het bovenstaande aangegeven, heeft het overleg over het ondernemerspakket
21e eeuw met het VNO/NCW, MKB Nederland en LTO plaatsgevonden. De vraag van
de leden van de fractie van de SGP of bij voorbeeld ook de Reformatische Maatschappelijke
Unie bij dit overleg betrokken is geweest, beantwoorden wij dan ook ontkennend.
In reactie op de vraag van deze leden of dan met recht kan worden gesteld
dat bij voorbeeld het voorstel tot het schrappen van de assurantierisicoreserve
ondernemersbreed wordt gedragen, merken wij op dat, zoals in het nader verslag
van het Belastingplan 2000 is aangegeven, de vertegenwoordigers van de werkgevers
in beide werkgroepen – zowel in de commissie Oort-II als in de werkgroep
«belastingen bedrijfsleven 21e eeuw» – met de afschaffing
van de assurantiereserve hebben ingestemd. Dit laat onverlet dat daar door
andere organisaties en individuele ondernemers anders tegen aan gekeken kan
worden.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie of het nieuwe
belastingstelsel niet erg ongunstig uitwerkt voor ondernemers merken wij op
dat deze vraag reeds elders aan de orde is geweest. Daarbij is verwezen naar
de EIM-rapportage.In antwoord op de vraag van deze leden waarom er administratieve lastenverzwaringen
optreden merken wij op dat de regering deze kabinetsperiode streeft naar een
verdere verlaging van de administratieve lasten. Ook de belastingherziening
2001 bevat hiervoor elementen. Zoals reeds in de Memorie van Toelichting bij
het wetsvoorstel is aangegeven betreft het met name de maatregelen in het
kader van de heffingskortingen, die de huidige belastingvrije sommen vervangen.
In het nieuwe belastingstelsel draagt de Belastingdienst zorg voor de uitbetalingen
van enkele bijzondere heffingskortingen waardoor voor de inhoudingsplichtigen
in de sfeer van de loonbelasting vereenvoudigingen kunnen worden aangebracht.
Ook de systeemwijziging inzake het loonbegrip zoals opgenomen in het wetsvoorstel
Invoeringswet IB 2001 zal een administratieve lastenverlichting met zich brengen.
De belastingherziening bevat overigens ook enkele elementen die mogelijk als
verzwarend zouden kunnen worden opgevat. Per saldo resteert echter naar ons
inzicht een administratieve lastenverlichting van f 50 à 75 mln.De fracties van de VVD, het CDA en D66 vragen een nadere toelichting waarom
is afgezien van de introductie van een subjectief ondernemersbegrip en wijzen
ook naar hetgeen daarover is opgemerkt in de Verkenning. De
leden van de fracties van de VVD en het CDA wijzen in dit verband op de brief
van de RZO van 21 oktober 1999 waarin wordt gesteld dat met een subjectief
ondernemersbegrip bijvoorbeeld wordt voorkomen dat moet worden afgerekend
bij bedrijfsverplaatsingen en verplaatsingen van vermogensbestanddelen tussen
ondernemingen van dezelfde ondernemer. Verder merken deze leden op dat een
subjectief ondernemersbegrip zeer goed past in de gekozen systematiek van
het urencriterium en de oudedagsreserve, die beide in het voorgestelde regime
bezien moeten worden in relatie tot alle door de ondernemer gedreven ondernemingen.
De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen in dit verband of onder
handhaving van het huidige ondernemersbegrip wordt overwogen de vervangingsreserve
om te vormen tot een herinvesteringsreserve. De leden van de CDA-fractie vragen
in dit verband nog naar een combinatie van herinvesteringsreserve en doorschuifregeling.
De leden van de fractie van D66 achten het gewenst om de vervangingsreserve
over de ondernemingsgrenzen heen te tillen door de mogelijkheid te scheppen
de reserve te laten overnemen door de opvolgende onderneming.Met de leden van deze fracties zijn wij van mening dat een verder gesubjectiveerd
ondernemingsbegrip afrekening kan voorkomen ingeval van bedrijfsverplaatsingen
en bij overdracht van vermogensbestanddelen tussen de afzonderlijke ondernemingen
van de belastingplichtige. Binnen het huidige ondernemingsbegrip in de inkomstenbelasting
wordt de winst per onderneming van de belastingplichtige bepaald. De ondernemer
kan meerdere van dergelijke ondernemingen hebben. Bij een verder gesubjectiveerd
ondernemingsbegrip zouden ten behoeve van de winstbepaling de ondernemingen
van de belastingplichtige beschouwd worden als één subjectieve
onderneming.Ten tijde van het uitbrengen van de Verkenning bestond inderdaad de idee
om met behulp van een generieke aanpassing van het ondernemingsbegrip bepaalde
knelpunten weg te nemen. Alvorens op die ideeën voort te borduren hebben
wij de Werkgroep Evaluatie en herziening fiscale tegemoetkomingen en faciliteiten
voor ondernemers, ook wel aangeduid als werkgroep Oort II, ingeteld. Deze
werkgroep heeft tot taak gehad de fiscale tegemoetkomingen voor ondernemingen
in de inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting te evalueren. Deze werkgroep
heeft daarbij aangegeven dat handhaving van het huidige ondernemersbegrip
de voorkeur geniet. Naar het oordeel van deze werkgroep kan daarbij een oplossing
worden gevonden voor bestaande knelpunten door omvorming van de vervangingsreserve
in een herinvesteringsreserve gecombineerd met een doorschuifregeling die
inhoudt dat de onderneming bij overdracht niet wordt geacht te zijn gestaakt.
Daarmee wordt dan, aldus deze werkgroep, een oplossing geboden voor de motie
Blauw waarin is «verzocht het daarheen te leiden dat de vervangingsreserve
ex artikel 14 Wet IB kan worden toegepast op bedrijfsverplaatsingen in de
agrarische sector. Gedacht wordt aan bedrijfsverplaatsingen vanwege het milieu,
de natuur, ruimtelijke ordening en de bedrijfsstructuur».Bij de keuze van het pakket aan maatregelen bestemd voor de ondernemers,
het zogenoemde ondernemerspakket 21e eeuw, hebben wij de aanbevelingen van
de werkgroep Oort-II op dit terrein als uitgangspunt genomen en gekozen voor
de aanpak van concrete knelpunten in plaats van de invoering van een subjectief
ondernemingsbegrip. Op dit moment wordt ter voorbereiding van het wetsvoorstel
waarin de tweede tranche maatregelen uit het ondernemerspakket 21e eeuw zal
worden opgenomen, bezien op welke wijze de vervangingsreserve kan worden omgevormd
in een herinvesteringsreserve en hoe de regeling voor geruisloze overdracht
van de onderneming aan mede-ondernemers kan worden ingevoerd.
Voorts zullen door de werkgroep «Fiscale opties bij herstructurering
op bedrijfsniveau in de land- en tuinbouw» die naar verwachting binnen
afzienbare tijd zal rapporteren, voorstellen worden gedaan die een oplossing
te bieden voor de problematiek van de herstructurering waar ook de motie Blauw
naar vraagt.De leden van de fractie van het CDA voeren aan dat de regelingen inzake
ondernemers voor belastingplichtigen het meest doorzichtig en daardoor meer
aanvaardbaar zijn indien het ondernemersbegrip voor de heffing van de inkomstenbelasting
niet of zo min mogelijk verschilt van het ondernemersbegrip in de omzetbelasting.
Daarom achten de leden van deze fractie een beschouwing over dit punt gewenst.
Zij vragen in dit verband een reactie op de ideeën uit het Weekblad voor
Fiscaal Recht 6359 blz. 1370 e.v. waarin een verkorte versie is gepubliceerd
van een inbreng van de Federatie van Belastingadviseurs ter zake van het ondernemersbegrip.
Naar aanleiding hiervan merken wij op dat in het genoemde artikel terecht
wordt gewezen op de (toenemende) invloed van het communautaire recht. De harmonisatie
op het terrein van de omzetbelasting is het verst gevorderd. Zo heeft het
Hof van Justitie der Europese Gemeenschappen op grond van de Zesde richtlijn
inzake omzetbelasting aan het begrip «ondernemer» voor de omzetbelasting
een communautaire invulling gegeven. De mogelijkheden van het (verder) naar
elkaar toe brengen van het ondernemersbegrip in de inkomstenbelasting en de
omzetbelasting lijken beperkt, gelet op het verschil in karakter van deze
belastingen. Voor de omzetbelasting is voldoende dat een persoon deelneemt
aan het economisch verkeer, om als ondernemer te worden aangemerkt hetgeen
ook voor de hand ligt omdat ook de omzet van een structureel verliesgevende
ondernemer omzet kan zijn. Voor de inkomstenbelasting wordt bovendien de eis
gesteld dat winst redelijkerwijs is te verwachten en ook wordt beoogd. Dit
om te voorkomen dat structurele verliezen van «hobby-ondernemers»
met andere inkomsten worden verrekend. Meer mogelijkheden lijken er te liggen
op het vlak van het ondernemersbegrip in de inkomstenbelasting respectievelijk
sociale zekerheid. In het kader van de MDW-operatie is het project «Harmonisatie
Ondernemers- en Zelfstandigenbegrip» onder voorzitterschap van prof.dr.
L.G.M. Stevens geïnitieerd. Deze werkgroep is gevraagd om advies uit
te brengen over de mogelijkheden om de ondernemers- en zelfstandigenbegrippen,
die in de Nederlandse wetgeving worden gehanteerd, te harmoniseren en aan
te geven welke gevolgen daaraan verbonden zijn.De leden van de PvdA-fractie vragen in welke box de inkomsten van «huisjesmelkers»
en speculanten zullen worden belast. Wij nemen aan dat hiermee in het bijzonder
wordt gedoeld op de inkomsten uit de verhuur van onroerende zaken en vermogenswinsten
op de aan- en verkoop van onroerende zaken.Hierover merken wij het volgende op. In het voorstel van Wet Inkomstenbelasting
2001 zijn geen specifieke bepalingen opgenomen op dit punt. In welke box dergelijke
inkomsten vallen, hangt daarom af van de vraag hoe de werkzaamheden die verband
houden met de verhuur of vervreemding van onroerende zaken worden gekwalificeerd.
Indien zij kunnen worden aangemerkt als een onderneming of als «overige
werkzaamheden», zullen de inkomsten worden belast in box I. Dit betekent
dat de daadwerkelijk genoten inkomsten, inclusief speculatiewinsten, tegen
het progressieve tarief in de heffing zullen worden betrokken. De winst of
het resultaat uit overige werkzaamheden zal in dat geval volgens de systematiek
van de IB'01, op basis van winstregime met inachtneming van het goedkoopmansgebruik,
worden bepaald. De afschrijvingen, onderhoudskosten en dergelijke zijn dan
dus aftrekbaar. In overige gevallen zullen de inkomsten op forfaitaire basis
worden belast in box III. De belastingplichtige zal dan over
4% van de waarde in het economische verkeer van de onroerende zaak in de heffing
worden betrokken tegen een tarief van 30%. Afschrijvingen, onderhoudskosten
en dergelijke zijn in dat geval niet aftrekbaar.Een vergelijkbare kwalificatievraag doet zich ook onder het huidige recht
voor. Onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964 kunnen de inkomsten behaald
met de verhuur of vervreemding van onroerende zaken kwalificeren hetzij als
«winst uit onderneming» of «inkomsten uit andere arbeid»,
hetzij als «inkomsten uit vermogen». In beginsel is geen sprake
van inkomsten uit andere arbeid of winst uit onderneming als de werkzaamheden
«normaal vermogensbeheer» niet te boven gaan. Volgens de jurisprudentie
is van normaal vermogensbeheer geen sprake indien het rendabel maken van onroerende
zaken mede geschiedt door middel van arbeid welke de eigenaar van de onroerende
zaken verricht en deze arbeid naar haar aard en omvang onmiskenbaar ten doel
heeft het behalen van voordelen uit de onroerende zaken, welke het bij normaal
vermogensbeheer opkomende rendement te boven gaan.Het voorgaande betekent dat in het wetsvoorstel inkomsten uit de exploitatie
van onroerende zaken onder omstandigheden worden belast in box III. Het betreft
in dat geval onroerende zaken die niet reeds zijn begrepen in box I of II
en door de belastingplichtige dus uitsluitend worden aangehouden met het oogmerk
daaruit een normaal beleggingsrendement te behalen. Wel achten wij het van
belang dat de belastingheffing over de exploitatie van onroerende zaken in
box III ook daadwerkelijk beperkt blijft tot gevallen van zuiver normaal vermogensbeheer.
In dit verband rijst de vraag of de criteria die onder het huidige recht in
de jurisprudentie worden gehanteerd voor de afbakening van normaal vermogensbeheer
ook onder het voorstel van Wet Inkomstenbelasting 2001 adequaat zijn. Ons
inziens wordt in de jurisprudentie aan het begrip normaal vermogensbeheer
in de praktijk een invulling gegeven die te ruim is voor de toepassing van
de boxenstructuur in de Wet inkomstenbelasting 2001, met name ingeval van
speculatie met of verhuur van onroerende zaken. Op dit punt zou een wijziging
kunnen worden overwogen.De leden van de CDA-fractie vragen waarom de toegankelijkheid van afdeling
3.2 over belastbare winst uit onderneming niet verbeterd wordt door onderafdelingen
aan te brengen. Naar onze mening is daar reeds in voorzien door de desbetreffende
afdeling onder te verdelen in een viertal paragrafen.Daarnaast vragen deze leden of er niet een meer systematische opbouw van
afdeling 3.2 mogelijk is en of het niet mogelijk is binnen bepaalde artikelen
de verschillende onderdelen alfabetisch te rangschikken. De onderverdeling
van de afdeling in een viertal paragrafen is gebaseerd op de samenstellende
delen van het begrip belastbare winst uit onderneming en de daarbij behorende
kenmerken. Een algemene paragraaf met de begripsbepalingen, wordt gevolgd
door paragrafen met winst uit onderneming, oudedagsreserve en ondernemersaftrek.
Voor een toelichting over de bijzondere plaats van de paragraaf met de oudedagsreserve
zij verwezen naar het antwoord ter zake in paragraaf 4.1.3 van deze nota.
De volgorde binnen de paragraaf 3.2.2 winst uit een onderneming is gebaseerd
op de vergelijkbare indeling onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Tegen
een alfabetisch volgorde van onderdelen binnen een artikel pleit dat bij toevoeging
van een onderdeel aan een artikel, ook verlettering nodig zal zijn. De leden van de fractie van het CDA vragen om een reactie over de aspecten
van de fiscale vermogensetikettering. Deze reactie is besproken in paragraaf 1.3.2.4.1.2. Aanpassing van het ondernemersbegripIn de vragen die de leden van de verschillende fracties over dit onderwerp
stellen, komen als hoofdthema's naar voren wie onder de Wet IB 2001 als genieter
van winst uit onderneming in de belastingheffing wordt betrokken (Box I) en
wie daarbij in aanmerking kunnen komen voor de ondernemingsfaciliteiten.In de memorie van toelichting hebben wij uiteengezet dat het wenselijk
is te komen tot een nieuwe afbakening van het ondernemersbegrip, waardoor
alleen personen die in economisch en maatschappelijk opzicht als ondernemers
zijn te beschouwen, ook fiscaal als ondernemer worden behandeld en personen
die meer als belegger zijn aan te merken, voortaan ook als zodanig (in Box
III) in de belastingheffing worden betrokken. Een belangrijke overweging daarbij
is dat het fiscale ondernemerschap onder het huidige regime met het oog op
de fiscale ondernemings- en ondernemersfaciliteiten (zoals de investeringsaftrek,
de willekeurige afschrijving en de stakingsvrijstelling) blijkt te worden
opgezocht door personen die feitelijk toch vooral belegger zijn. Met name
is dat het geval bij belastingplichtigen uit de hogere tariefschijven.In het wetsvoorstel wordt het begrip «ondernemer» ingevuld
als de belastingplichtige voor rekening van wie een onderneming wordt gedreven
en die rechtstreeks wordt verbonden voor verbintenissen betreffende die onderneming.
De laatste voorwaarde houdt ten opzichte van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 een aanscherping in. Met de voorwaarde wordt tot uitdrukking gebracht
dat het ondernemerschap meer betekent dan het enkel ter beschikking stellen
van vermogen aan een onderneming. Vereist is voortaan ook dat de belastingplichtige
tegenover zakelijke crediteuren rechtstreeks aansprakelijk is voor de schulden
van de onderneming. In dat geval kan worden gesproken van een «echte»
ondernemer, die met recht in aanmerking kan komen voor de verschillende fiscale
ondernemers- en ondernemingsfaciliteiten. Het uitdrukkelijk voorbehouden van
het gebruik van deze faciliteiten aan de «echte» ondernemer, voor
wie deze faciliteiten ook primair zijn bedoeld, vormt een belangrijke drijfveer
van de inperking van het ondernemersbegrip.Een gevolg van de hiervoor omschreven inperking van het ondernemersbegrip
is dat belastingplichtigen die alleen medegerechtigd zijn tot het vermogen
van een onderneming zonder direct aansprakelijk te zijn voor de schulden daarvan,
in beginsel niet langer onder het winstregime vallen, maar ter zake van hun
kapitaalverstrekking als belegger, op basis van het forfaitaire rendement,
in de heffing worden betrokken. Zo'n aanpak draagt bij aan de helderheid en
inzichtelijkheid. Tevens wordt hiermee bereikt dat de toegankelijkheid tot
de ondernemersfaciliteiten beperkt blijft tot «echte» ondernemers.Natuurlijk is het van groot belang dat belastingplichtigen rechtstreeks
geld in ondernemingen steken. Dit belang wordt onder meer met de «Tante
Agaath» regeling ook fiscaal onderstreept. Maar wanneer de toegang tot
de ondernemersfaciliteiten niet goed wordt begrensd, waardoor deze ook toegankelijk
zijn voor personen waarvoor ze niet zijn bedoeld, gaat dat ten koste van de
«echte» ondernemers en komt ook de budgettaire beheersbaarheid
in het gedrang. Voorts komt daarmee het grote voordeel van het introduceren
van Box III, te weten een grote mate van fiscale neutraliteit ten opzichte
van verschillende beleggingsvormen, onder druk te staan. Aan de andere kant beseffen wij ook dat er verschillende, en soms ook
mooie, bloemen aan de rand van het ondernemerschap bloeien. Bij het opstellen
van het wetsvoorstel is dan ook onderkend dat het in sommige situaties wenselijk
is een uitzondering op de hiervoor toegelichte aanscherping te maken. Met
name is dat het geval bij een bedrijfs- of erfopvolging of echtscheiding waarbij
de opvolger niet (langer) voldoet aan het ondernemerscriterium. In antwoord
op de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie op dit punt, wordt met
het oog op het voorkomen van de eindafrekeningsproblematiek die kan ontstaan
indien niet langer wordt voldaan aan het ondernemerscriterium, in het voorstel
in die situaties, ingeval sprake is van medegerechtigdheid tot het vermogen
van een onderneming, de mogelijkheid geboden te opteren voor de toepassing
van het winstregime. Concreet betekent dit dat, zoals ook in de memorie van
toelichting is aangegeven, de onderneming geacht wordt niet te zijn gestaakt
of geruisloos aan de medegerechtigde wordt doorgeschoven, en de belastingheffing
over de stille en fiscale reserves op het moment van de opvolging achterwege
blijft.Indien van deze keuzemogelijkheid gebruik wordt gemaakt, wordt de medegerechtigde
voortzetter geacht belastbare winst uit onderneming te (blijven) genieten.
Deze medegerechtigden komen echter niet in aanmerking voor de ondernemersaftrek,
de willekeurige afschrijving, de investeringsaftrek, de scholingsaftrek en
de toevoeging aan de oudedagsreserve. Zij zijn immers niet te beschouwen als
«echte» ondernemers die rechtstreeks aansprakelijk zijn voor de
schulden van de onderneming. Voorts is het verlies dat door deze medegerechtigden
in aftrek kan worden gebracht op het overige inkomen uit werk en woning gemaximeerd
tot – kort gezegd – het bedrag van hun kapitaalinbreng.Het verheugt ons dat de leden van de fracties van de PvdA, de VVD, en
D66 de aanscherping van het ondernemersbegrip met het oog op het gebruik van
de ondernemersfaciliteiten in zijn algemeenheid kunnen ondersteunen. Ook de
leden van de CDA-fractie en de GroenLinks-fractie tonen hiervoor begrip. Wel
plaatsen de leden van de verschillende fracties kanttekeningen bij de gevolgen
die de voorgestelde aanpak kan hebben voor met name commanditaire vennoten.
De leden van de PvdA-fractie vragen in dit verband hoe wij de suggestie beoordelen
(commanditaire) vennoten die daadwerkelijk ondernemersrisico's lopen, altijd
in Box I te belasten. De leden van de VVD-fractie vragen of er geen onderscheid
gemaakt zou moeten worden tussen «beleggende» en «ondernemende»
vennoten, en ook de leden van de CDA-fractie wijzen op het ondernemersrisico
dat commanditaire vennoten lopen. Voorts wijzen de leden van de CDA-fractie
en de D66-fractie op mogelijke constructies met behulp van commanditaire vennootschappen
ten einde het progressieve tarief van Box I te ontlopen.Uiteraard zijn wij bereid om te bezien of de afbakening die wij hebben
gekozen nog wat kan worden bijgesteld, door in meer gevallen van medegerechtigdheid
dan thans in het wetsvoorstel zijn opgenomen, zonder dat van «echt»
ondernemerschap kan worden gesproken, het winstregime toe te passen in plaats
van het forfaitaire rendement van Box III. Voor de vraag of dat wenselijk
is, is onder meer van belang dat een generieke uitsluiting van het winstregime
van belastingplichtigen die mede-gerechtigden zijn tot het vermogen van een
onderneming tot gevolg kan hebben dat constructies mogelijk worden die inhaken
op het verschil in belastingdruk dat optreedt tussen de «echte»
ondernemer die voor zijn winstinkomen progressief wordt belast in Box I en
de commanditaire vennoot die in het wetsvoorstel onder het forfaitaire rendement
valt zonder dat ten aanzien van hem sprake is van voordruk van vennootschapsbelasting
zoals dat bij de belegger in aandelen wel het geval is. Hiermee zou de keuze
voor het gebruik van een commanditaire vennootschap in belangrijke
mate kunnen worden beïnvloed door het verschil in belastingheffing, wat
uiteraard eveneens ongewenst zou zijn.Bij een mogelijke uitbreiding van de kring van medegerechtigden die kwalificeren
als «winstgenieter zonder ondernemersfaciliteiten», zou uiteraard
moeten worden voorkomen dat bij voorbeeld het civielrechtelijk uitsluiten
van de medegerechtigdheid tot de liquidatiewinst tot gevolg zou hebben dat
de commanditaire vennoot voor zijn kapitaaldeelname toch in Box III zou worden
belast en de hiervoor geschetste constructiemogelijkheden zouden blijven voortbestaan.
Een evenwichtige aanpak zou ook vergen dat personen die aan ondernemingen
geldleningen verstrekken die onder zodanige voorwaarden zijn aangegaan dat
deze in feite functioneren als eigen vermogen van die onderneming of geldleningen
verstrekken waarbij de vergoeding in grote mate winstafhankelijk is, ter zake
van hun geldverstrekking onder het winstregime worden gebracht. Anders zouden
manipulatiemogelijkheden blijven bestaan. Voorts mag het niet mogelijk zijn
dat door de medegerechtigde verliezen worden afgetrokken die uitgaan boven
zijn inbreng.Bij een uitbreiding die op deze wijze wordt vormgegeven, blijft het uitgangspunt
gehandhaafd dat het gebruik van de ondernemers- en ondernemingsfaciliteiten
beperkt dient te blijven tot de «echte» ondernemers. Tegelijkertijd
wordt een dam opgeworpen tegen belastingarbitrage via constructies met commanditaire
vennootschappen. Voorts verdwijnt de overgangsproblematiek ten aanzien van
commanditaire vennoten die op basis van het wetsvoorstel niet langer onder
het winstregime zouden vallen.Met betrekking tot de vraag van de leden van de VVD-fractie over «beleggende»
en «ondernemende» commanditaire vennoten, merken wij op dat er
in het wetsvoorstel voor is gekozen alle commanditaire vennoten als genieter
van inkomsten uit sparen en beleggen in de belastingheffing te betrekken.
Dit om, zoals hiervoor is toegelicht, het ondernemersbegrip in de inkomstenbelasting
meer in overeenstemming te brengen met de economische en maatschappelijke
realiteit.De leden van de CDA-fractie stellen in dit verband de positie van de «nijvere
commanditaire vennoot» aan de orde. Daarbij gaat het om de commanditaire
vennoot die naast de kapitaaldeelname ook nog arbeid verricht in de vennootschap
zonder dat dit leidt tot externe aansprakelijkheid voor de schulden van de
vennoot (derhalve zonder beherend vennoot te worden). Met deze leden zijn
wij het eens dat de beloning voor deze arbeid in Box I is belast als resultaat
uit overige werkzaamheden. Een soortgelijke situatie kan ook onder de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 optreden. Onder de huidige wetgeving wordt de
arbeidsbeloning van de beschreven nijvere commanditaire vennoot belast als
inkomsten uit buiten dienstbetrekking verrichte arbeid.De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen zich af waarom in
de toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel niet is ingegaan op de aangekondigde
civielrechtelijke wetgeving betreffende de introductie van rechtspersoonlijkheid
voor personenvennootschappen.In antwoord op de vraag van deze leden merken wij op dat gezien het stadium
waarin de voorbereiding van de aangekondigde wetgeving verkeert, daar nog
geen rekening mee kon worden gehouden.De leden van de fracties van het GPV en de RPF wijzen op de discrepantie
tussen de passage in het algemene deel van de memorie van toelichting over
het verrichten van ondernemerswerkzaamheden en het verbonden zijn voor verbintenissen
zoals dat in artikel 3.2.1.2 opgenomen is. Zoals uit de algemene
uiteenzetting aan het begin van deze paragraaf over het begrip ondernemer
blijkt, leggen wij het zwaartepunt bij de aansprakelijkheid, dat wil zeggen
in het verbonden zijn voor verbintenissen.Het begrip «verbonden voor verbintenissen» is afkomstig uit
het privaatrecht en dient voor de toepassing van artikel 3.2.1.2 op analoge
wijze te worden uitgelegd, zo kunnen wij deze leden op hun desbetreffende
vragen antwoorden. In zijn algemeenheid is daarmee vereist dat de belastingplichtige
tegenover zakelijke crediteuren aansprakelijk is voor de schulden van de onderneming.
Met de term «rechtstreeks» wordt beoogd tot uitdrukking te brengen
dat alleen een rechtstreekse («eigen») verbondenheid voldoende
is. Een («afgeleide») medeverbondenheid betreffende een onderneming
die voortvloeit uit de deelgerechtigdheid in een huwelijksgoederengemeenschap
of een nalatenschap kwalificeert daardoor, net als thans, niet voor het ondernemerschap.Het antwoord op de vraag van de leden van de fracties van het GPV en de
RPF in welke gevallen sprake is van rechtstreekse verbondenheid zal afhangen
van de feitelijke omstandigheden. In zijn algemeenheid zullen een commanditaire
vennoot in een commanditaire vennootschap en een stille maat, die zelf geen
verbintenissen betreffende de onderneming aangaat, in een stille maatschap
of stille ondermaatschap niet voldoen aan het vereiste van verbondenheid voor
verbintenissen betreffende de onderneming. Onze reactie op het concrete voorbeeld
dat deze leden in dit verband aandragen, is als volgt. Een commanditaire vennoot
die de waarde van een bedrijfspand – verminderd met een daarop betrekking
hebbende geldlening – als commanditair aandeel in een commanditaire
vennootschap inbrengt, zal daardoor geen ondernemer worden. Dat de commanditaire
vennoot in privé garant staat voor de desbetreffende geldlening is
daarvoor niet relevant. Zelfs al zou de garantstelling in het kader van de
subjectieve onderneming van een commanditaire vennoot hebben plaatsgevonden,
dan is dat niet relevant. Nog steeds ontbreekt immers het verbonden worden
voor verbintenissen betreffende die commanditaire vennootschap.De leden van de fractie van het CDA vragen of de voor het ondernemerschap
vereiste aansprakelijkheid steeds volledig moet zijn, of dat voor deelnemers
aan een samenwerkingsverband ook een gedeeltelijke aansprakelijkheid voldoende
is. Onze reactie hierop is dat vennoten in een vennootschap onder firma en
beherend vennoten in een commanditaire vennootschap steeds hoofdelijk aansprakelijk
zijn voor de schulden van de vennootschap. Voor maten in een openbare maatschap
geldt daarentegen als uitgangspunt dat zij ieder voor een gelijk deel aansprakelijk
zijn voor zaaksschulden. Onder omstandigheden kunnen ook zij op grond van
artikel 6:6, tweede lid, of artikel 7:407, eerste lid, van het Burgerlijk
Wetboek overigens hoofdelijk aansprakelijk zijn. In alle genoemde gevallen
voldoen de deelnemers aan het samenwerkingsverband aan het criterium dat zij
rechtstreeks worden verbonden voor verbintenissen betreffende de onderneming.
Dat de aansprakelijkheid niet altijd een hoofdelijke is, doet daar niet aan
af, omdat hun aansprakelijkheid niet is gemaximeerd tot een bepaald bedrag.
Een commanditaire vennoot is daarentegen in beginsel in het geheel niet aansprakelijk
voor de schulden van de commanditaire vennootschap. Wel kan hij op grond van
de vennootschapsovereenkomst in de interne verhouding tussen de vennoten onderling
tot maximaal het bedrag van zijn inbreng meedragen in de verliezen. Verder
is het mogelijk dat bij openbare personenvennootschappen in incidentele gevallen
slechts de handelende vennoot is verbonden. De leden van de CDA-fractie vragen of het in artikel 3.2.1.2 neergelegde
criterium van aansprakelijkheid in het licht van artikel 7:404 van het Burgerlijk
Wetboek bij grote maatschappen wel goed houdbaar is. Vooropgesteld moet worden
dat artikel 7:404 van het Burgerlijk Wetboek de aansprakelijkheid van de opdrachtnemer
en daarmee van de grote maatschappen onverminderd laat. De mening dat de aansprakelijkheid
erg klein is, onderschrijven wij derhalve niet. Voor het ondernemerschap van
een belastingplichtige, zoals dat thans wordt voorgesteld, is de relatieve
omvang van de aansprakelijkheid niet van belang. Ten aanzien van grote maatschappen
is dat niet anders.De volgende situatie die deze leden beschrijven is die van een gekunstelde
constructie met een investering in maatschapsverband in een verhuurd schip,
zonder dat op enigerlei wijze aansprakelijkheid ontstaat. Bedacht dient te
worden dat er twee situaties onderscheiden dienen te worden. Als de deelnemers
aan dit maatschapsverband nooit aangesproken kunnen worden voor de verbintenissen
betreffende de maatschap, dan zijn deze deelnemers te beschouwen als stille
maten die niet kwalificeren als ondernemer. Als de deelnemers aan dit maatschapsverband
wel aangesproken kunnen worden voor de verbintenissen betreffende de maatschap,
dan kwalificeren zij als ondernemer. Maar deze deelnemers lopen, hoewel de
kans wellicht gering is, wel ondernemersrisico met hun gehele privé-vermogen.De leden van de VVD-fractie vragen wie van de betrokkenen bij verhuur
of huurkoop van een onderneming in het wetsvoorstel als ondernemer wordt beschouwd.
Onze reactie hierop is dat de verhuurder of huurverkoper van een onderneming
onder omstandigheden ondernemer kan zijn, indien de desbetreffende onderneming
voor zijn rekening wordt gedreven. In dat opzicht verandert er niets ten opzichte
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Volledigheidshalve wordt opgemerkt
dat voor andere vormen van overdracht van een onderneming, zoals overdracht
van een onderneming tegen een winstrecht of tegen een lijfrente, dat niet
anders is. Aan het nieuwe vereiste van de rechtstreekse verbondenheid voor
verbintenissen betreffende die onderneming zal in de regel zijn voldaan. Weliswaar
treedt door het overgaan tot verhuur of huurverkoop een verandering in wijze
van de bedrijfsuitoefening van de onderneming op, maar de verhuurder of huurverkoper
blijft tegenover zakelijke crediteuren aansprakelijk voor de schulden betreffende
die onderneming. De huurder of huurkoper van een onderneming zal in de regel
eveneens ondernemer zijn, aangezien het ontbreken van de eigendom van de onderneming
niet betekent dat een gehuurde onderneming niet voor zijn rekening wordt gedreven
of dat hij niet is verbonden voor verbintenissen betreffende die onderneming.In het verlengde van de aanpassing van het ondernemersbegrip stellen de
leden van de fracties van de PvdA, de VVD en het CDA de positie aan de orde
van commanditaire vennootschappen die actief zijn op het terrein van de zeescheepvaart
en filmindustrie. De leden van de PvdA-fractie vragen in dit verband in hoeverre
een belegger in een zeescheepvaart-CV er door deze aanscherping op achteruit
zou gaan in vergelijking met de huidige situatie. Ook de leden van de CDA-fractie
vragen naar de gevolgen voor de sector. Voorts vragen de leden van de drie
genoemde fracties welk nieuw beleid ten aanzien van die sectoren wordt overwogen.
De leden van de fractie van de PvdA dringen er op aan daarbij vooral bestaande
uitwassen te vermijden.Zoals hiervoor is opgemerkt, wordt met de aanscherping van het ondernemersbegrip
in de inkomstenbelasting beoogd dit begrip meer in overeenstemming te brengen
met de economische en maatschappelijke realiteit. Een uitvloeisel
van deze aanpak is dat commanditaire vennoten, die niet als «echte»
ondernemer kunnen worden aangemerkt, voortaan als belegger in box III in de
belastingheffing zullen worden betrokken en geen gebruik meer kunnen maken
van de faciliteiten in de winstsfeer, zoals de investeringsaftrek, de willekeurige
afschrijving en de van het ondernemerspakket deel uitmakende beperkte stakingsvrijstelling.Het vervallen van de toepasbaarheid van deze faciliteiten heeft uiteraard
een effect op het rendement na belastingheffing. Afgaande op folders waarbij
potentiële kapitaalverstrekkers worden gestimuleerd te gaan participeren
in genoemde CV-vormen, is thans het grootste deel van het nettorendement terug
te herleiden op het effect van de fiscale ondernemersfaciliteiten. Dit betekent
met andere woorden dat het rendement thans voor een groot gedeelte wordt bepaald
door de fiscale behandeling van de commanditaire vennoot, en de fiscale neutraliteit
ten opzichte van verschillende beleggingsvormen daardoor onder druk komt te
staan. Deze fiscale neutraliteit is een belangrijke beweegreden voor de introductie
van box III.Zoals wij in de memorie van toelichting (blz. 38) hebben aangegeven, zijn
wij voornemens om als onderdeel van het «ondernemerspakket 21e-eeuw»
een kaderregeling voor maatschappelijk beleggingen te introduceren. De gedachten
gaan er naar uit ook de fiscale faciliëring van de film en zeescheepvaart
daarin op te nemen.De ervaring bij voorafgaande belastingherzieningen leert dat nieuwe regels
in het begin leiden tot extra procedures, maar dat het aantal na een aantal
jaren weer afneemt tot de gebruikelijke proporties. Zoals in het algemene
deel van de memorie van toelichting onder uitvoeringsaspecten is weergegeven,
is daarmee rekening gehouden. Er is geen aanleiding te veronderstellen –
de leden van de fractie van het CDA vragen hiernaar – dat de aanscherping
van het ondernemersbegrip in dat opzicht andere consequenties zal hebben dan
het hiervoor geschetste algemene beeld.Wij verwachten niet dat de uitbreiding van het begrip belastbare winst
uit onderneming in artikel 3.2.1.1a tot oneigenlijk gebruik zal leiden. Het
gaat hier immers om bepaalde situaties van erfopvolging en echtscheiding.
Dit in antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de CDA-fractie.De leden van de CDA-fractie gaan met een tweetal voorbeelden in op de
reikwijdte van het begrip «rechtstreeks voortzetten» zoals dat
in artikel 3.2.1.1a, tweede lid, is opgenomen als vereiste om als commandite
aangemerkt te kunnen worden als genieter van winst uit onderneming. In het
eerste voorbeeld, waarbij de moeder als commanditair vennoot verder gaat nadat
vader (ondernemer) is overleden, voldoet de moeder aan het vereiste van rechtstreeks
voortzetten. Op grond van artikel 3.2.1.1a, tweede lid, onderdeel b, is immers
niet vereist dat de belastingplichtige zelf ondernemer is geweest ('een gerechtigdheid
of medegerechtigdheid»). In het tweede voorbeeld, was de vader bij zijn
overlijden geen ondernemer meer, maar medegerechtigde. Die situatie, waarin
sprake is van het voortzetten van een medegerechtigdheid, kwalificeert niet
voor doorschuiving op grond van het voorgestelde artikel 3.2.1.1a. De uitkomst
van het tweede voorbeeld, waarbij afgerekend moet worden bij voortzetting
door een echtgenoot, lijkt inderdaad onredelijk. Bezien zal worden –
zo kunnen wij de leden van de VVD-fractie en de CDA-fractie toezeggen –
op welke wijze het desbetreffende artikel aanpassing behoeft, in het bijzonder
ten aanzien van een voortzetting door een echtgenoot. Bij keuzen die gemaakt worden bij de aangifte geldt als uitgangspunt dat
belastingplichtigen, tot aan het moment dat de aanslag onherroepelijk vaststaat,
hierop kunnen terugkomen. Gelet op de gevolgen van de keuze om op de voet
van artikel 3.2.1.1.a, te opteren voor box I – gedacht kan worden aan
het berekenen van de stakingswinst bij niet opteren, maar ook op het vlak
van de uitvoerbaarheid en bijbehorende administratieve verplichtingen -, is
die keuze, evenals in de huidige situatie de keuze met betrekking tot de toevoeging
aan de oudedagsreserve, een onherroepelijke keuze. De wettekst op dit punt –
in antwoord op vragen van de leden van de fracties van de VVD en het CDA –
is niet eenduidig. Om de onduidelijkheid op dit punt weg te nemen, zal bij
nota van wijziging de mogelijkheid om op de bij aangifte gemaakte keuze terug
te komen worden uitgesloten. In de sfeer van de uitvoering zal op een vergelijkbare
wijze als bij de oudedagsreserve thans gebruikelijk is aan onbillijkheden,
bijvoorbeeld bij afwijkingen van de aangifte door de inspecteur, tegemoet
gekomen worden. In dat kader zal ook bezien worden onder welke omstandigheden
in geval van erfopvolging – zoals de leden van de CDA-fractie schetsen –
het tijdstip van een onherroepelijke keuze uitgesteld wordt tot kort na het
moment van de boedelverdeling.De vraag van de leden van de VVD-fractie en de CDA-fractie of het voor
de mede-gerechtigdheid in de zin van artikel 3.2.1.1.a vereist is dat de belastingplichtige
deelt in een eventueel liquidatieoverschot, kunnen wij bevestigend beantwoorden.
Er is niet beoogd, zoals ook in de memorie van toelichting is opgemerkt, aan
het begrip «medegerechtigdheid tot het vermogen van een onderneming»
een andere inhoud te geven dan voor de toepassing van artikel 6 van de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 het geval is. Vooral van belang daarbij is de
betekenis die dit begrip in de jurisprudentie heeft gekregen. Gewezen wordt
met name op het arrest van de Hoge Raad van 1 juli 1964, BNB 1964/259, waarin
is komen vast te staan dat een commanditaire vennoot die slechts recht heeft
op een aandeel in de (jaarlijkse) winst, maar niet deelt in een eventueel
liquidatieoverschot, niet gerechtigd is tot het ondernemingsvermogen.De leden van de fracties van het CDA, D66 en de SGP vragen om, mede met
nadere voorbeelden, de regeling van het maximum verlies voor een medegerechtigde
als bedoeld in artikel 3.2.1.1a nader toe te lichten. Wij illustreren de werking
van de regeling aan de hand van een vennootschap onder firma, waarvan één
der firmanten besluit om zich terug te trekken uit het ondernemerschap. In
overleg met de andere firmanten wordt de vennootschap onder firma omgezet
in een commanditaire vennootschap, waarin de teruggetreden firmant zijn aandeel
in de vennootschap onder firma beschikbaar stelt als commanditair vermogen.
Op het moment dat de teruggetreden firmant commanditair vennoot wordt, is
hij geen ondernemer meer in de zin van artikel 3.2.1.2. Hij maakt echter gebruik
van de mogelijkheid van artikel 3.2.1.1a om de opbrengst van zijn commanditair
vermogen als winst uit onderneming in de belastingheffing te betrekken. Deze
keuze houdt tevens in dat hij verondersteld wordt zijn onderneming niet te
hebben gestaakt. Indien zijn aandeel in de vennootschap onder firma een boekwaarde
had van f 600 000 en een werkelijk waarde van f 1 000 000,
dan bedraagt zijn aansprakelijk vermogen f 1 000 000, waarop
een fiscale claim rust van f 400 000. Om te voorkomen dat de commanditair
vennoot bij tegenspoed verliezen tot f 1 000 000 in mindering
kan brengen op zijn belastbaar inkomen, terwijl van dit bedrag f 400 000
nooit betrokken is geweest in de belastingheffing, geeft artikel 3.2.2.1a
een beperking in de verliesverrekening. Het verlies kan in beginsel niet meer
bedragen dan de boekwaarde van de onderneming op het moment van de beëindiging
van het ondernemerschap, in casu f 600 000. Wij merken op dat het arrest van de Hoge Raad van 3 juni 1970, BNB 1970/152,
de leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen daarnaar, in zijn algemeenheid
bepaalt dat de commanditair vennoot tot het bedrag van zijn inbreng verlies
in aftrek kan brengen. Voor een situatie zoals in het bovenstaande voorbeeld
geschetst, biedt het arrest echter onvoldoende handvat.De leden van de fracties van de VVD, het CDA, D66 en de SGP brengen de
ingewikkeldheid van de regeling ter sprake. In antwoord hierop stellen wij
voorop, dat in beginsel van jaar tot jaar moet worden vastgesteld hoeveel
verlies is geleden na de beëindiging van het ondernemerschap en hoe het
saldo zich verhoudt tot het fiscaal niet beclaimde deel van het betrokken
vermogen. De voorgestelde regeling beoogt echter te voorkomen dat ieder jaar
vastgestelde verliezen en belastbare bedragen opnieuw moeten worden berekend.
Om vast te stellen hoeveel verlies in een bepaald jaar kan worden verrekend
is het dankzij de regeling voldoende om de vastgestelde belastbare bedragen
van de jaren na beëindiging van het ondernemerschap te nemen minus het
bedrag dat in het voorgaande jaar bij de winst is geteld. Door het saldo hiervan
te vergelijken met de boekwaarde van de onderneming die is vastgesteld bij
beëindiging van het ondernemerschap, is betrekkelijk eenvoudig vast te
stellen welk verlies in aanmerking kan worden genomen.De leden van de fractie van het CDA suggereren om in plaats van het eerste
en derde lid van de regeling, te volstaan met een bepaling als «Indien
het resultaat van een belastingplichtige, als bedoeld in artikel 3.2.1.1a
in totaal en bezien gedurende het bestaan van de onderneming, negatief is
en meer beloopt dan het referentiebedrag als bedoeld in het tweede lid van
dit artikel, worden deze verliezen niet in aanmerking genomen.» Naar
ons oordeel is deze suggestie weliswaar in woorden eenvoudiger dan de voorgestelde
regeling, maar uitvoeringstechnisch bewerkelijker. Zoals hierboven gesteld,
zullen verliezen en belastbare bedragen zonder de voorgestelde regeling, van
jaar tot jaar opnieuw moeten worden berekend. Daarnaast merken wij op dat
in de tekstsuggestie niet tot uitdrukking komt, dat uitsluitend het resultaat
van belang is dat is behaald na de beëindiging van de onderneming, gedurende
de jaren dat wordt geopteerd voor belasting als winst uit onderneming.Met betrekking tot de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de mogelijkheid
van verrekening van een verlies waarop artikel 3.2.2.1a van toepassing is,
merken wij het volgende op. Het genoemde artikel maximeert het verlies dat
een belastingplichtige die op de voet van artikel 3.2.1.1.a belastbare winst
uit onderneming geniet, als negatief inkomen uit werk en woning in aanmerking
kan nemen. Voorzover het verlies echter minder bedraagt dan het volgens artikel
3.2.2.1a te berekenen bedrag, kan het worden verrekend met het overige in
het jaar genoten Box I-inkomen van de belastingplichtige. Eventuele achter-
of voorwaarts verrekening vindt plaats met in achtneming van de in hoofdstuk
3, afdeling 12, van het wetsvoorstel opgenomen bepalingen. Aangezien het daarbij
gaat om de verrekening van een ondernemingsverlies, kan het verlies in de
tijd onbeperkt voorwaarts worden verrekend De vraag van de leden van de fractie
van het CDA of het juist is dat het gebruik maken van de keuzemogelijkheid
van artikel 3.2.1.1a Wet IB 2001 onverlet laat dat de opgebouwde oudedagsreserve
vrijvalt, beantwoorden wij ontkennend. In deze situatie mag de oudedagsreserve
in stand blijven voorzover deze niet uitkomt boven het ondernemingsvermogen
(artikel 3.2.3.4, eerste lid, onderdeel b, onder 2). De leden van de fractie van de VVD vragen zich af waarom is gekozen voor
het zogenaamde gebruikelijkheidscriterium in relatie tot het urencriterium
(artikel 3.2.1.4) en willen een toelichting over de verdeling van de bewijslast
bij de toepassing van het gebruikelijkheidscriterium. Deze vragen worden beantwoord
in paragraaf 4.1.3.4.1.3. Overige wijzigingen winstbepaling zelfstandigenDe leden van de fracties van de PvdA, het CDA en D66 vragen aandacht voor
de fiscale behandeling van deeltijdondernemers. De leden van de PvdA-fractie
noemen voorts de ondernemers die (vaak langzaam) starten vanuit een uitkeringspositie.
De leden van deze fracties wijzen in dit verband op een van de aanbevelingen
van de werkgroep Evaluatie en herziening fiscale tegemoetkoming en faciliteiten
voor ondernemers (Commissie Oort-II). Deze behelst het laten vervallen van
de urennorm als voorwaarde voor het verkrijgen van zelfstandigenaftrek, mits
op andere wijze rekening wordt gehouden met de aanwezigheid van ander inkomen
dan winst. Naar aanleiding hiervan willen wij eraan herinneren dat de commissie
Oort II tevens onderkent dat het laten vervallen van de urennorm een aanzuigende
werking zal hebben op de status van het fiscale ondernemerschap. De aanzuigende
werking kan een budgettair effect hebben in de vorm van belasting- en premiederving
waarvan de omvang niet goed te overzien valt. Door de afschaffing zou weliswaar
een volgens de commissie moeilijk controleerbare en administratief bezwaarlijke
regeling verdwijnen, maar zou tevens het aantal geschillen met de fiscus over
het ondernemerschap toenemen. Er is nog geen passende maatregel gevonden om
deze ongewenste gevolgen van het laten vervallen van het urencriterium, te
ondervangen. Alles overwegende zijn wij daarom van oordeel dat handhaving
van de urennorm de voorkeur verdient.Bepaalde ondernemersfaciliteiten zijn alleen van toepassing voor ondernemers
die aan het urencriterium voldoen. In artikel 3.2.1.4, tweede lid, is nader
bepaald dat voor het urencriterium niet alle werkzaamheden mogen worden meegeteld.
Uitgesloten zijn ondermeer de werkzaamheden die worden verricht door een belastingplichtige
in een samenwerkingsverband met directe familieleden of huisgenoten, indien
die werkzaamheden zozeer verschillen van de overige werkzaamheden van het
samenwerkingsverband, dat het ongebruikelijk is dat die belastingplichtige
in een dergelijk samenwerkingsverband met niet-verbonden personen zou zijn
opgenomen.De leden van de fracties van de PvdA, het CDA, het GPV, de RPF en de SGP
spreken de vrees uit dat de in maatschappelijk opzicht gewenste ondernemersvorm
van de man-vrouw-maatschap door deze uitsluiting van werkzaamheden haar aantrekkelijkheid
verliest. De leden van de fracties van de VVD en D66 vragen meer in het algemeen
toe te lichten waarom is gekozen voor het gebruikelijkheids-criterium.Naar aanleiding van deze vragen merken wij op, dat wij ons bewust zijn
van de betekenis de man-vrouw-maatschap voor de praktijk. Het is dan ook zeker
niet de bedoeling dat deze vorm van samenwerking wordt beperkt waar zij voorziet
in een maatschappelijke en bedrijfsmatige behoefte. Onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964 komt het echter voor dat ondernemers directe familieleden of huisgenoten
bij hun onderneming betrekken op een wijze die buiten de familieband of huiselijke
relatie niet denkbaar zou zijn, waardoor die familieleden of huisgenoten toegang
krijgen tot fiscale faciliteiten voor ondernemers. Het gebruikelijkheidscriterium
moet voorkomen dat aldus op gekunstelde wijze belastingfaciliteiten worden
gebruikt door belastingplichtigen voor wie ze niet zijn bedoeld.
Het gebruikelijkheidscriterium maakt het mogelijk om van geval tot geval te
toetsen of het gaat om een samenwerkingsvorm die past bij de aard van de werkzaamheden
van de participanten. Dit is het geval als de samenwerkingsvorm gebruikelijk
is bij samenwerkende ondernemers die onderling geen nauwe familieband of huiselijke
relatie hebben, maar wel een vergelijkbare verdeling van werkzaamheden. Hierdoor
wordt recht gedaan aan de maatschappelijke realiteit. Wat in de ene tak van
bedrijvigheid gebruikelijk is, hoeft dat immers niet te zijn in een andere
branche. Om deze reden is het niet mogelijk om, zoals de leden van de fracties
van het GPV en de RPF vragen, de gevallen waarin sprake is van een ongebruikelijk
samenwerkingsverband concreet te benoemen. In de memorie van toelichting op
deze bepaling is een aantal voorbeelden opgenomen van situaties die worden
bestreken door deze bepaling.Het heeft de leden van de fracties van de VVD en het CDA verbaasd dat
in het voorbeeld dat in de toelichting op artikel 3.2.1.4 is gegeven, het
mede beslissen over voorgenomen investeringen als een ondersteunende werkzaamheid
wordt aangemerkt. Met deze leden zijn wij het eens dat het nemen van investeringsbeslissingen
in beginsel behoort tot de primaire ondernemerstaak. Investerings-beslissingen
vergen een degelijke kennis van de activiteiten van het bedrijf, van de benodigde
bedrijfsmiddelen, alsmede van de financiële positie van de onderneming.
In het voorbeeld ging het echter om de situatie waarin de echtgenote binnen
de maatschap uitsluitend ondersteunende werkzaamheden verricht. Het is zeer
de vraag of de echtgenote in die situatie op inhoudsvolle wijze mee kan beslissen
over het investeringsbeleid van de maatschap.Werkzaamheden worden voor het urencriterium uitgesloten als een ondermaatschap
is gericht op het verrichten van diensten ten behoeve van een nader aangeduide
onderneming, de bovenmaatschap. De leden van de fractie van het CDA willen
een toelichting over wat hieronder moet worden verstaan. Wij stellen vast
dat de voorgestelde wetstekst niet uitsluit dat naast de diensten ten behoeve
van de bovenmaatschap, ook diensten ten behoeve van derden worden verricht.
Het is echter niet mogelijk om in een getalsverhouding aan te geven wanneer
sprake is van het gericht zijn op het verrichten van diensten ten behoeve
van de bovenmaatschap. Dit is te zeer afhankelijk van de feiten en omstandigheden
van het specifieke geval.De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen te bevestigen dat
de werkzaamheden van een ondernemer die worden verricht in een ondermaatschap
wel als werkzaamheden meetellen voor het urencriterium. In de beantwoording
wordt ervan uitgegaan dat de leden van deze fracties bij het stellen van de
vraag oog hebben op situaties als bijvoorbeeld een ondermaatschap tussen echtgenoten,
waarbij de ondermaatschap diensten verricht voor een samenwerkingsverband
van architecten (de bovenmaatschap), waarvan de man deel uitmaakt. Het antwoord
op de vraag luidt dan ontkennend; de werkzaamheden van de man ten behoeve
van de ondermaatschap tellen niet mee voor het urencriterium.De leden van de fracties van de VVD en het CDA vrezen dat het gebruikelijkheidscriterium
in de praktijk een bron van conflicten zal blijken te zijn en aanleiding voor
veel fiscale procedures. Naar onze verwachting zal het aantal discussies met
de fiscus over de «gebruikelijkheidstoets» beperkt zijn. De gebruikelijkheidstoets
is geobjectiveerd doordat de aard van de werkzaamheden van de verbonden personen
uitgangspunt is voor de gebruikelijkheidstoets. In de eerste plaats moet worden
vastgesteld wat de hoofdactiviteiten zijn van het samenwerkingsverband en vervolgens door welke personen deze hoofdactiviteiten fysiek wordt
uitgeoefend. Daarbij zullen beroepskwalificaties als vereiste om werkzaamheden
te mogen verrichten in aanmerking worden genomen. Pas als blijkt dat de niet-ondersteunende
werkzaamheden zeer ongelijk zijn verdeeld tussen de betrokken personen, kan
tot ongebruikelijkheid kunnen worden geconcludeerd.De suggestie van de leden van het CDA om te volstaan met een uitsluiting
voor de ondernemersaftrek van de «extra partner» van een ongewenst
samenwerkingsverband, zal naar onze mening tot veel meer geschillen met de
fiscus leiden, omdat daarbij een criterium voor de ongewenstheid ontbreekt.Overigens merken wij op dat een correctie van de winstverdeling niet voorkomt
dat een «extra partner» in aanmerking komt voor de ondernemersaftrek.
Het verkrijgen van de ondernemersaftrek is immers niet afhankelijk gesteld
van de hoogte van de winst.Op de vraag van de leden van de fracties van de VVD en het CDA met betrekking
tot de bewijslast merken wij dat het aan de belastingplichtige is om aannemelijk
te maken dat hij voldoet aan de voorwaarden voor het verkrijgen van een fiscale
faciliteit. Het door deze leden genoemde arrest van de Hoge Raad BNB 1980/74
dient hier niet als leidraad. In het genoemde arrest ging het om aftrek van
kosten die waren gemaakt ten behoeve van het vervullen van een dienstbetrekking
en niet om een belastingfaciliteit. Omdat het urencriterium een voorwaarde
is voor het verkrijgen van bepaalde fiscale faciliteiten, zal de belastingplichtige
aannemelijk moeten maken dat sprake is van werkzaamheden die meetellen voor
het urencriterium. Daarbij zal hij, al dan niet op uitdrukkelijk verzoek van
de inspecteur, ook aannemelijk moeten maken dat zijn deelname aan een samenwerkingsverband
met directe familieleden of huisgenoten niet ongebruikelijk is. De belastingplichtige
voldoet niet aan zijn bewijslast als hij slechts één samenwerkingsverband
aanwijst met niet-verbonden personen waarbij soortgelijke werkzaamheden worden
verricht.De leden van de fractie van de VVD vragen om een definitie van samenwerkingsverband.
In zijn algemeenheid kan daaronder worden verstaan de situatie waarin een
(objectieve) onderneming voor rekening van meer dan één persoon
of lichaam wordt gedreven. In antwoord op de vraag van de leden van de fractie
van het CDA kan worden aangegeven dat onder samenwerkingsverband zowel de
ondermaatschap als de ondervennootschap onder firma is begrepen.De leden van de fractie van het CDA menen dat het begrip «rechtspersoon»
in artikel 3.2.1.4, vierde lid, beter vervangen kan worden door het ruimere
begrip «lichaam». Wij onderschrijven deze mening. Het genoemd
artikellid zal bij de nota van wijzigingen worden aangepast.Bij de huidige vormgeving van de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek en
de energie-investeringsaftrek is sprake van een bevoordeling van samenwerkingsverbanden.
Dat is waarom in het voorstel voor de hoogte van het percentage van de aftrekken
wordt uitgegaan van een bedrag per samenwerkingsverband. De leden van de fracties
van het GPV en de RPF vrezen dat daardoor de drempel om te investeren voor
deze veelal kleinschalige bedrijven fors wordt verhoogd.Naar ons oordeel is
voor deze vrees geen reden. In de eerste plaats kunnen samenwerkingsverbanden
als hier bedoeld een forse omvang aannemen. In de tweede plaats worden bij
dergelijke samenwerkingsverbanden de investeringskosten gedragen door de gezamenlijke
investeerders. Dat pleit ervoor voor het percentage uit te gaan
van het investeringsbedrag van het samenwerkingsverband.De leden van de CDA-fractie informeren of de rechtsvorm van een commanditaire
vennootschap op het punt van de investeringsaftrek in het voorstel achtergesteld
cq. negatief gediscrimineerd wordt ten opzichte van de rechtsvorm besloten
vennootschap. Vooropgesteld moet worden dat de genoemde rechtsvormen elk op
een eigen wijze in de belastingheffing betrokken worden en dat feitelijk en
rechtens geen sprake is van gelijke gevallen. Discriminatie of achterstelling
is dan ook niet aan de orde. Onderkend moet worden dat het gecumuleerde bedrag
waarover de investeringsaftrek berekend wordt, voor de rechtsvorm commanditaire
vennootschap doorgaans lager zal zijn dan voor de rechtsvorm van de besloten
vennootschap. Dit komt doordat bij een commanditaire vennootschap in de regel
alleen de beherende vennoten ondernemer zijn en derhalve in aanmerking komen
voor de investeringsaftrek. Gelet op het aflopende percentage van in het bijzonder
de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek en het plafond voor het in aanmerking
te nemen investeringsbedrag, behoeft een lagere grondslag waarover de investeringsaftrek
berekend wordt echter niet noodzakelijkerwijs te leiden tot een lager bedrag
aan investeringsaftrek.Daarnaast verzoeken deze leden inzicht te geven in de wijze van berekening
van de investeringsaftrek voor een commanditaire vennootschap. Daartoe strekt
het onderstaande voorbeeld, gebaseerd op het voorbeeld in de toelichting op
artikel 3.2.2.30:VoorbeeldIn een commanditaire vennootschap wordt in een kalenderjaar voor een bedrag
van &euro; 200 000 geïnvesteerd. Er zijn 6 beherende vennoten
en 2 commanditaire vennoten, met elk een gelijk aandeel in de winst en het
vermogen. Volgens het derde lid van artikel 3.2.2.30 wordt het percentage
kleinschaligheidsinvesteringsaftrek bepaald alsof de investeringen van de
beherende vennoten – alleen deze vennoten zijn ondernemer – voor
rekening van één belastingplichtige wordt gedreven. Daardoor
wordt het investeringsbedrag gesteld op &euro; 150 000 (6/8
van &euro; 200 000). Het daarmee corresponderende percentage
investeringsaftrek bedraagt 11%. De investeringsaftrek die elke beherende
vennoot als belastingplichtige in aanmerking kan nemen bedraagt dan 11% van
&euro; 25 000 is &euro; 2 750. De commanditaire
vennoten kunnen geen investeringsaftrek in aanmerking nemen.De leden van de fractie van het CDA voeren aan dat de bepalingen van de
investeringsaftrek en energie-investeringsaftrek (artikel 3.2.2.30 lid 3 respectievelijk
3.2.2.31 lid 4) een onderscheid lijken te maken tussen de toepasselijkheid
van beide faciliteiten voor samenwerkingsverbanden. Het verschil ligt daarbij
in het criterium van het feitelijk voor eigen rekening drijven van de onderneming.
Naar aanleiding van de vraag van deze leden of dit ook bedoeld is, merken
wij op dat in de opzet van het voorstel van Wet inkomstenbelasting 2001 de
eis van het feitelijk voor eigen rekening drijven geen toegevoegde waarde
meer heeft en derhalve kan vervallen. Bij nota van wijziging zal hierin worden
voorzien.Indien een ondernemer in een samenwerkingsverband zit en daarnaast investeringen
e.d. «buitenvennootschappelijk» doet, wat is dan het regime voor
deze investeringen, zo vragen de leden van de fractie van het CDA. Deze leden
willen weten of deze investeringen apart moeten worden beoordeeld of moeten
worden opgeteld bij het samenwerkingsverband. Onze reactie hierop is dat het
percentage van de investeringsaftrek wordt bepaald op basis van het totale
investeringsbedrag in een kalenderjaar binnen dezelfde onderneming van de
ondernemer. Daarbij worden de investeringen van een samenwerkingsverband
met andere ondernemers samengeteld.Het voorgaande leidt ertoe dat indien binnen één onderneming
zowel «buitenvennootschappelijke» investeringen als investeringen
van het samenwerkingsverband plaatsvinden, de investeringsbedragen van de
«buitenvennootschappelijke» investeringen moeten worden opgeteld
bij de investeringsbedragen van het samenwerkingsverband teneinde de hoogte
van de investeringsaftrek te bepalen.De leden van de fractie van de VVD vragen waarom de oudedagsreserve wordt
geregeld in een aparte paragraaf 3 terwijl paragraaf 2 gaat over
winst uit onderneming en de oudedagsreserve toch deel gaat uitmaken van het
winstbegrip. Naar aanleiding daarvan merken wij op dat door het opnemen van
de mogelijkheid tot het vormen van een oudedagsreserve in artikel 3.2.2.43,
eerste lid, onderdeel e, van de Wet IB 2001 de oudedagsreserve inderdaad deel
gaat uitmaken van het winstbegrip in paragraaf 2. Gelet evenwel op het
grote aantal specifieke bepalingen betreffende de oudedagsreserve en in ogenschouw
nemend dat de oudedagsreserve alleen van belang is voor de ondernemer in de
inkomstenbelasting, zijn de specifieke bepalingen inzake de oudedagsreserve
ondergebracht in een aparte paragraaf 3 voorafgaand aan paragraaf 4
waarin de ondernemersaftrek is opgenomen.De leden van de fractie van het CDA vragen waarom de leeftijdsgrens voor
de dotatie aan de oudedagsreserve van 65 jaar niet wordt losgelaten. Dat zou
namelijk passen in de flexibilisering van de arbeidsmarkt en het streven van
het kabinet om ouderen langer in het arbeidsproces te houden. De leden van
de fracties van D66, het GPV en de RPF zien niet in waarom toevoegingen aan
de oudedagsreserve beperkt moeten zijn tot 65 jaar terwijl in de Wet fiscale
behandeling pensioenopbouw tot het 70-ste levensjaar tot de mogelijkheden
behoort.Naar aanleiding hiervan merken wij op dat de overwegingen die ten grondslag
lagen aan de Wet fiscale behandeling pensioenen onvoldoende reden geven om
ook de leeftijdsgrens van 65 jaar in de oudedagsreserve te laten vervallen.
Zonder leeftijdsgrens voor de dotatie aan de oudedagsreserve zou het karakter
van fiscale begeleiding van een oudedagsvoorziening veranderen in een financieringsfaciliteit.
Hoewel in het rapport van de werkgroep Witteveen voorstellen worden gedaan
om de fiscale begeleiding van flexibele pensionering te verruimen, betekent
dit nog niet dat de daarin genoemde mogelijkheid van pensioenopbouw na het
65-ste jaar maatschappelijk gangbaar is. Aangezien de oudedagsreserve geen
zelfstandige pensioenregeling is, maar een maatregel om zelfstandigen wat
betreft de fiscale behandeling van hun oudedagsvoorziening niet slechter te
behandelen dan werknemers, ligt het voor de hand de regeling in de pas te
laten lopen met de doorsnee pensioenregeling. In de notitie «Leeftijdsgrens
van 65 jaar in de inkomstenbelasting» van de eerste ondergetekende (Kamerstukken
II 1997/98, 25 942) is aangegeven dat het vervallen van de leeftijdsgrens
van 65 jaar voor de dotatie aan de oudedagsreserve tot een derving van naar
verwachting maximaal f 55 mln aan belastingen en premies volksverzekeringen
zou leiden. Naar onze mening staat het al dan niet kunnen doteren aan de oudedagsreserve
voor personen van 65 jaar en ouder los van de flexibilisering van de arbeidsmarkt
en het streven om ouderen langer in het arbeidsproces te houden.De vraag van de leden van de fractie van de GPV en de RPF of artikel 3.2.3.4,
eerste lid, onderdeel b, onder 2, ertoe kan leiden dat een ondernemer, die –
bij voorbeeld als gevolg van ziekte, zwangerschaps- en overig
verlof – niet aan het urencriterium voldoet en niet voldoet aan de vermogenstoets,
wordt geconfronteerd met een verplichte afneming van de oudedagsreserve, beantwoorden
wij bevestigend. Wij wijzen er echter op dat het feit dat de ondernemer in
het daaropvolgende jaar gebruik kan maken van de inhaaldotatie, het effect
van de verplichte afneming aanzienlijk beperkt. Daardoor heeft deze maatregel
in het licht van de kwetsbare inkomenspositie van zelfstandigen naar verwachting
nauwelijks nadelige effecten zo antwoorden wij de desbetreffende vraag van
de leden van fractie van de PvdA. In antwoord op de vraag van de leden van
de fracties van GPV en RPF of hier geen ongerechtvaardigd onderscheid wordt
gemaakt met werknemers, kan worden opgemerkt dat een belangrijk verschil met
werknemers is dat deze niet direct kunnen beschikken over hun pensioenvoorziening
terwijl zelfstandigen de middelen van de oudedagsreserve binnen de onderneming
kunnen aanwenden.De verplichte vrijval van de oudedagsreserve in combinatie met de inhaaldotatie
betekent inderdaad, de leden van de fracties van de GPV en de RPF vragen hiernaar,
dat voor een ondernemer die indertijd een bedrijf met behulp van de doorschuiffaciliteit
op basis van artikel 17 Wet IB 1964 heeft overgenomen en als gevolg daarvan
een negatief fiscaal ondernemingsvermogen heeft, geen mogelijkheid bestaat
om de bij voorbeeld op basis van het urencriterium vrijgevallen oudedagsreserve
in te halen.De leden van de fracties van de PvdA, de VVD, en D66 merken op dat de
vermogenstoets bij de oudedagsreserve, die was afgeschaft per 1/1/98, nu toch
weer terug lijkt te komen en verzoeken om een nadere toelichting op dit punt.
Met betrekking tot deze vragen kan het volgende worden opgemerkt.Sinds de invoering van de regeling in 1973 kende de oudedagsreserve een
vermogenstoets. Deze hield in dat de oudedagsreserve aan het einde van het
kalenderjaar moest afnemen met het bedrag waarmee deze het ondernemingsvermogen
aan het einde van het kalenderjaar overtrof. Aangezien deze verplichte afname
door ondernemers als een knelpunt werd ervaren, is deze met ingang van 1 januari
1998 opgeheven. Tijdens de parlementaire behandeling van het inmiddels tot
wet verheven voorstel van wet tot aanpassing van de oudedagsreserve en de
zelfstandigenaftrek alsmede vervallen van de vermogensaftrek (kamerstukken
II 25 690, nr. 6, blz. 4 en 5) is aan de orde geweest dat met het vervallen
van de vermogenstoets de invorderingsproblemen werden vergroot. Het ondernemingsvermogen
kan door verliezen maar ook door onttrekkingen zijn gedaald.Een groot verschil met de huidige regeling is dat in de voorgestelde regeling
de oudedagsreserve in de winst wordt ondergebracht. Daardoor kunnen in principe
ook buitenlands belastingplichtigen met een onderneming in Nederland in aanmerking
komen voor dotatie aan de oudedagsreserve. Mede met het oog hierop dient rekening
te worden gehouden met nieuwe invorderingsproblemen die zich zouden kunnen
voordoen ingeval het feitelijke ondernemerschap wordt teruggebracht zonder
dat sprake is van staking en door de ondernemer vermogen aan de onderneming
wordt onttrokken. Daarbij zij bedacht dat het bij buitenlands belastingplichtigen
moeilijker is om de fiscale claim op de oudedagsreserve te effectueren indien
de onderneming zelf – hoewel niet gestaakt – geleidelijk wordt
beëindigd. Het voorgaande heeft geleid tot de voorgestelde beperkte vermogenstoets,
namelijk een vermogenstoets die uitsluitend van toepassing is indien de belastingplichtige
niet voldoet aan de vereisten om te kunnen doteren aan de oudedagsreserve.
Doch ook voor situaties waarin een ondernemer zijn feitelijke
activiteiten gaat beperken – met als gevolg dat hij vanaf een bepaald
moment niet meer voldoet aan het urencriterium – en ondernemingsvermogen
onttrekt om van te leven, is de voorgestelde regeling van betekenis. De suggestie
van de leden van de fractie van het CDA om slechts een verplichte vrijval
te doen ontstaan indien een belastingplichtige gedurende twee aansluitende
jaren niet voldoet aan het urencriterium, zou in situaties waarin tijdelijk
niet aan het urencriterium wordt voldaan adequaat werken, doch in andere situaties
de invorderingsproblematiek vergroten.Bij geruisloze doorschuiving mag onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964 de stakingsvrijstelling in mindering worden gebracht op de stand van
de oudedagsreserve. Het is de leden van de fractie van de PvdA niet duidelijk
of en in hoeverre de zogenaamde inhaaldotatie (artikel 3.2.3.3) adequate compensatie
voor het vervallen van de stakingsvrijstelling biedt. Naar aanleiding hiervan
wijzen wij er allereerst op dat – zoals op eerdere vragen is geantwoord –
het kabinet voornemens is een beperkte stakingsvrijstelling die éénmaal
per leven benut kan worden, in stand te houden. Deze kan uiteraard ook worden
benut voor de afname van de oudedagsreserve bij beëindiging van de ondernemingsactiviteiten.
Voorts kan worden opgemerkt dat een inhaaldotatie niet is bedoeld voor de
situatie van geruisloze doorschuiving. Een inhaaldotatie is immers slechts
mogelijk indien in het jaar dat onmiddellijk volgt op een jaar waarin niet
aan de criteria voor dotatie is voldaan, het ondernemingsvermogen is gestegen.De leden van de CDA fractie vragen zich af of er een dubbele belastingheffing
kan ontstaan in de volgende situatie. Een buitenlands belastingplichtige die
heeft geopteerd om in de heffing te worden betrokken volgens de regels die
gelden voor binnenlands belastingplichtigen, heeft een oudedagsreserve opgebouwd.
Bij staking wordt de oudedagsreserve aangewend om een lijfrente aan te kopen.
Vervolgens worden de uitkeringen uit de lijfrente genoten als buitenlands
belastingplichtige. De belastingheffing zal in de hiervoor beschreven situatie
als volgt plaatsvinden. Bij staking van de onderneming dient de oudedagsreserve
aan de winst te worden toegevoegd. De stakingswinst kan worden aangewend voor
de aankoop van een lijfrente. Binnen de daaraan gestelde grenzen kan de koopsom
voor de lijfrente als negatieve uitgave voor inkomensvoorzieningen ten laste
van het inkomen worden gebracht. Bij een normale afwikkeling van de polis
zullen de uitkeringen op de lijfrente volgens het pensioenartikel (artikel
18 van het Nederlands standaardverdrag) in de heffing worden betrokken. De
heffing is in die situatie toegewezen aan het woonland, waardoor geen dubbele
heffing zal plaatsvinden. In de uitzonderlijke situatie dat de lijfrente niet
onder het pensioenartikel valt, zal de uitkering worden aangemerkt als nagekomen
bate uit een onderneming waardoor de heffing zal zijn toegewezen aan Nederland.
Heffing vindt ook dan niet plaats op grond van het restartikel.De leden van de VVD-fractie vragen wat er gebeurt bij een afname van de
oudedagsreserve die onder de bepalingen van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 is gevormd. Voorts vragen deze leden zich af of door de nieuwe regeling
veilig wordt gesteld dat die vrijval tot de winst wordt gerekend. Naar aanleiding
van deze vragen merken wij het volgende op. De naar huidig recht gevormde
oudedagsreserve wordt ingevolge het voorgestelde overgangsrecht (hoofdstuk
2, onderdeel K van de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001) te boek gesteld
bij de onderneming als oudedagsreserve in de zin van het voorgestelde artikel
3.2.2.43. Dit geldt zowel voor binnenlands als buitenlands belastingplichtigen.
Daardoor zal bij een latere afname van de reserve de vrijval ten bate van
de winst dienen te worden gebracht. Onder het huidige recht, de leden van
de VVD fractie vragen daarnaar, wordt de afname van de oudedagsreserve
ingevolge artikel 3, derde lid, onderdeel a, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 tot het inkomen gerekend.De leden van de SGP-fractie vragen of voor ondernemers die hun stakingswinst
op principiële gronden niet willen omzetten in een oudedagsvoorziening,
toch een vergelijkbare regeling in de zin van gebonden sparen wordt gefacilieerd.
Deze vraag is besproken in § 7.3. Het voorgestelde
lijfrenteregime.De leden van de fractie van D66 vragen waarom het voorstel van onder meer
prof. Dietvorst om de oudedagsreserve af te schaffen niet is overgenomen.
De leden van de fractie van GroenLinks merken in dit verband op dat in verschillende
reacties uit de samenleving, bij voorbeeld van het Fiscaal Instituut Tilburg,
het bestaansrecht van de oudedagsreserve ter discussie wordt gesteld. Daarbij
wordt soms integratie van de oudedagsreserve in de zelfstandigenaftrek/korting
voorgesteld. Deze leden vragen de regering in te gaan op de argumentatie die
leidt tot afschaffing. Tevens vragen deze leden hoe reëel het probleem
is dat de oudedagsreserve een regeling met een dubbele pet is. Voorts willen
deze leden vernemen of het kabinet over deze regeling een fundamentele discussie
wil aangaan. Met betrekking hiertoe kan worden opgemerkt dat in de memorie
van toelichting van het wetsvoorstel tot aanpassing van de oudedagsreserve
en de zelfstandigenaftrek alsmede vervallen van de vermogensaftrek (kamerstukken
II, 1997/98, 25 690, nr 3) hierop reeds is ingegaan. Daarbij is onder
meer aangegeven dat er bij een budgettair neutrale omzetting van de oudedagsreserve
in de zelfstandigenaftrek slechts een zeer beperkte verhoging van de zelfstandigenaftrek
mogelijk zou zijn. Dit komt onder meer doordat de zelfstandigenaftrek een
definitieve vermindering van het inkomen tot gevolg heeft, terwijl het bij
de oudedagsreserve gaat om uitstel van belastingheffing. Daarnaast dient te
worden bedacht dat het aantal belastingplichtigen dat recht heeft op de zelfstandigenaftrek
aanzienlijk groter is dan het aantal belastingplichtigen dat gebruik maakt
van de oudedagsreserve. Van de zijde van bij voorbeeld MKB-Nederland en het
LTO-Nederland alsmede de Raad voor het zelfstandig ondernemerschap hebben
ons geen signalen bereikt dat er behoefte is aan afschaffing van de oudedagsreserve.De leden van de fracties van de PvdA, CDA, D66, GPV en RPF en SGP hebben
vragen en kanttekeningen bij de afschaffing van de stakingsvrijstelling. De
leden van de PvdA-fractie zijn het eens met de gegeven argumentatie en de
in het wetsvoorstel geboden compensatie in de vorm van verruiming van de doorschuifregeling
maar voeren aan dat deze voor bedrijven die niet worden overgedragen of geen
gebruik kunnen maken van de doorschuifregeling en (noodgedwongen) hun bedrijfsactiviteiten
staken, onvoldoende soelaas biedt. Met name het vervallen van het bijzondere
tarief van 20% bij overlijden van de ondernemer kan in hun ogen leiden tot
grote financiële verschillen in vergelijking met de huidige regeling.
Juist in sectoren als de intensieve landbouw waar de komende jaren veel bedrijfsbeëindigingen
worden verwacht, mogen fiscale wijzigingen geen extra belemmering vormen voor
bedrijfsbeëindiging. Deze leden nodigen ons uit dit perspectief in overweging
te nemen en op dit punt nadere voorstellen te doen. De leden van de fractie
van de SGP bepleiten dat in dit soort situaties de mogelijkheid van een stakingsvrijstelling
gehandhaafd blijft.De leden van de fractie van het CDA zijn het niet eens met de overweging
dat de bestaansgrond van de stakingsvrijstelling is komen te vervallen. Voorts
wijzen deze leden erop dat de bij staking behaalde winst in een keer wordt
gerealiseerd en belast tegen het progressieve tarief. Ook de leden van de
fracties van D66, SGP en GPV en RPF wijzen hierop. De leden van
de CDA-fractie merken bovendien op dat door de vrijstelling de heffing bij
staking over het inflatie-element wordt verzacht. Daarnaast wijzen deze leden,
evenals de leden van de fracties van D66, GPV en RPF en SGP op het sociale
aspect van de stakingsvrijstelling namelijk een verzachting van de belastingheffing
bij beëindiging van de ondernemingsactiviteiten.De leden van de fractie van D66 wensen meer toelichting op het punt van
het afschaffen van de stakingsvrijstelling. Deze leden vragen daarbij in te
gaan op de suggestie van de werkgroep Belastingen bedrijfsleven 21e eeuw de
stakingsvrijstelling één keer per leven te verlenen. De leden
van de fracties van GPV en RPF zijn niet gelukkig met de voorgestelde afschaffing
van de stakingsvrijstelling. Zij vinden dat voor afschaffing van de bijzondere
tarieven en de stakingsvrijstelling geen aanleiding bestaat.Naar aanleiding van deze reacties merken wij op dat de commissie Oort-II
op het punt van de stakingsvrijstelling met een verdeeld advies is gekomen.
Een deel van de werkgroep wilde de huidige vrijstelling handhaven, een deel
van de werkgroep meende dat de vrijstelling beperkt dient te worden tot één
maal per leven en een deel van de werkgroep bepleitte afschaffing van de vrijstelling.
In het onderhavige wetsvoorstel wordt uitgegaan van afschaffing van de stakingsvrijstelling.
Zoals wij echter in de memorie van toelichting op het Belastingplan 2000 hebben
aangegeven, is ter uitvoering van het regeerakkoord het afgelopen voorjaar
intensief overlegd met de vertegenwoordigers van het bedrijfsleven (VNO/NCW,
MKB Nederland en LTO Nederland) over een integraal pakket fiscale maatregelen,
kortweg aangeduid als het ondernemerspakket 21e eeuw. Van dit pakket waarover
overeenstemming is bereikt, maakt deel uit handhaving van een beperkte stakingsvrijstelling,
namelijk in totaal f 8 000 per leven. Hiervoor is f 35 mln
gereserveerd. De opbrengst van het beperken van de stakingsvrijstelling van
f 115 mln wordt benut voor andere maatregelen uit het ondernemerspakket
21e eeuw. Een leidende gedachte bij deze andere aanwending was dat de middelen
die beschikbaar zijn voor ondernemers beter kunnen worden aangewend voor maatregelen
gericht op de continuïteit en versterking van het ondernemerschap.In de memorie van toelichting is aangegeven dat de oorspronkelijke doelstelling
van de stakingsvrijstelling – het voorkomen van geschillen over kleinigheden –
aan betekenis heeft ingeboet doordat het niet benutte deel van de stakingsvrijstelling
mag worden aangewend voor een afname van de oudedagsreserve. De leden van
de fractie van het CDA verzoeken hierop nader in te gaan. De leden van de
fractie van D66 vinden deze reden, gelet op het verdeelde advies van de Commissie
Oort-II, mager. Naar de mening van de leden van de fractie van de SGP wordt
hier een cirkelredenering gehanteerd want de memorie van toelichting meldt
vervolgens dat voor bepaling van het niet benutte deel van de stakingsvrijstelling
de winst nog steeds exact moet worden vastgesteld, waardoor geschillen mogelijk
blijven. Wij kunnen het argument uit de memorie van toelichting als volgt
verduidelijken. In de situatie dat de stakingswinst hoger is dan de stakingsvrijstelling,
komt de stakingsvrijstelling in mindering op de stakingswinst en is een belastingvrije
afboeking op de oudedagsreserve niet aan de orde. In de situatie dat de stakingswinst
lager is dan de stakingsvrijstelling, kan het restant van de stakingsvrijstelling
daarentegen wel worden aangewend voor een belastingvrije afname van de oudedagsreserve.
Dit betekent dat de precieze omvang van de stakingswinst moet worden vastgesteld.
In de laatstgenoemde situatie heeft de vrijstelling dus geen betekenis om
geschillen te voorkomen. De leden van de fractie van het CDA hebben een vraag over de desinvesteringsbijtelling
in dit verband. Bij overdracht van een onderneming wordt meestal voor enkele
bedrijfsmiddelen ( bij voorbeeld «de inventaris») één
prijs overeengekomen. Het is praktisch niet mogelijk, aldus deze leden, deze
prijs ter berekening van de desinvesteringsbijtelling bij de verkoper toe
te rekenen aan de verschillende investeringen. De stakingsvrijstelling leidt
ertoe dat deze toerekening niet relevant is, indien de maximale bijtelling
niet hoger is dan de stakingsvrijstelling en overigens geen stakingswinst
wordt gerealiseerd. Naar aanleiding van het verzoek van deze leden te reageren
op hun voorstel om een vrijstelling (eventueel gemaximeerd) op te nemen voor
desinvesteringsbijtelling bij staking van een onderneming, wijzen wij er in
de eerste plaats op dat een beperkte stakingsvrijstelling gehandhaafd blijft.
Het ligt niet voor de hand om daarnaast een vrijstelling voor desinvesteringsbijtelling
te introduceren. Voorts zou zo'n vrijstelling kunnen leiden tot investeringen
in het zicht van staking. Tenslotte zij bedacht dat de desinvesteringsbijtelling
uitsluitend van toepassing is in de vijf jaar na aanvang van het jaar waarin
de investering heeft plaatsgevonden.Daarnaast vragen de leden van de fractie van het CDA om een reactie op
een door hen aangedragen casus waarin sprake is van een commanditaire vennootschap
tussen twee personen, welke commanditaire vennootschap vóór
1 januari 2001 is aangegaan met het oog op bedrijfsopvolging. In dit verband
informeren deze leden of een overgangsregeling voor deze situaties is overwogen.
Daarop kunnen wij als volgt reageren Op grond van het onderhavige wetsvoorstel
zal de commanditaire vennoot per 1 januari 2001 niet langer worden aangemerkt
als ondernemer/medegerechtigde in box I. Dat betekent dat hij geacht wordt
de onderneming te hebben gestaakt. Zijn stakingswinst wordt bepaald maar daarbij
geldt uitstel van betaling over de verschuldigde inkomstenbelasting van 10
jaar of tot het moment van vervreemding van zijn voormalige onderneming. Inderdaad
kan in deze situatie nog geen gebruik worden gemaakt van de (nog in de maak
zijnde) geruisloze doorschuiving aan mede-ondernemers. Wij zijn bereid de
wenselijkheid van een overgangsregeling voor deze situatie te bezien.In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van het CDA welke
gevolgen de afschaffing van de stakingsvrijstelling heeft voor ondernemers
die een opvolger hebben, kan worden opgemerkt dat dit afhankelijk is van de
vraag of de ondernemer gebruik maakt van de in het ondernemerspakket 21e eeuw
op te nemen mogelijkheid tot geruisloze doorschuiving aan een mede-ondernemer
en of er sprake is van een verplichte afneming van een eventuele oudedagsreserve.
Indien de mogelijkheid tot geruisloze doorschuiving aan een mede-ondernemer
geen soelaas biedt of er afrekening over de oudedagsreserve plaatsvindt, kunnen
zij nadeel van de afschaffing van de stakingsvrijstelling ondervinden.Met betrekking tot de vraag van de leden van de GPV en het RPF hoe wij,
ten opzichte van de huidige situatie, de lastenverzwaring taxeren voor ondernemers
die met hun onderneming stoppen, merken wij op dat deze alleszins overkomelijk
lijkt. Daarbij zij bedacht dat deze ondernemers ook gebruik kunnen maken van
de in het ondernemerspakket 21e eeuw opgenomen geruisloze doorschuifregeling
voor mede-ondernemers. Daarnaast profiteren zij ook van de lagere tarieflijn
in de inkomstenbelasting en kunnen zij gebruik maken van de (verruimde) middelingsregeling.Voorts vragen deze leden of wij kunnen ingaan op de gevolgen voor die
ondernemers die bij de opbouw van hun oudedagsvoorziening rekening houden
met de huidige bijzondere tarieven en de stakingsvrijstelling. Met betrekking
tot deze vraag kan worden opgemerkt dat voor de oudedagsvoorziening niet alleen
van belang is de belastingheffing over de stakingswinst maar ook de belastingheffing
over het vermogen of inkomen in de periode daarna. Het is nog steeds mogelijk,
net als onder het huidige regime, de stakingswinst (inclusief de oudedagsreserve)
onbelast om te zetten in een lijfrente waardoor geprofiteerd kan worden van
de lagere tarieven in de inkomstenbelasting over de lijfrente-uitkeringen.
Bij een directe afrekening daarentegen zal de fiscale claim op de stakingswinst
(inclusief de oudedagsreserve) veelal hoger zijn dan onder het huidige regime
maar kan de belastingheffing over het vermogen of inkomen in de daaropvolgende
periode gunstiger uitvallen. Verwacht mag worden dat ondernemers die van plan
zijn binnen enkele jaren met hun onderneming te stoppen, rekening zullen houden
met de consequenties van dit wetsvoorstel, dit in antwoord op desbetreffende
vraag van de leden van de fracties van de GPV en RPF. Zo zullen ondernemers
die van de doorschuifregeling voor mede-ondernemers gebruik willen maken,
wachten met de staking tot na 2000.De leden van de fractie van D66 vragen wat het budgettaire effect zou
zijn van het instandhouden van de stakingsvrijstelling. De stakingsvrijstelling
kost in zijn huidige vorm circa 150 miljoen per jaar. Met het niet door gaan
van de voorgestelde afschaffing van de stakingsvrijstelling is een bedrag
gemoeid van 150 miljoen per jaar.Bij geruisloze doorschuiving mag onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964 de stakingsvrijstelling in mindering worden gebracht op de stand van
de oudedagsreserve. Het is de leden van de fractie van de PvdA niet duidelijk
of en in hoeverre de zogenaamde inhaaldotatie (artikel 3.2.3.3) adequate compensatie
voor het vervallen van de stakingsvrijstelling biedt. Naar aanleiding hiervan
wijzen wij er allereerst op dat – zoals op eerdere vragen is geantwoord –
het kabinet voornemens is een beperkte stakingsvrijstelling die éénmaal
per leven benut kan worden, in stand te houden. Deze kan uiteraard ook worden
benut voor de afname van de oudedagsreserve bij beëindiging van de ondernemingsactiviteiten.
Voorts kan worden opgemerkt dat een inhaaldotatie niet is bedoeld voor de
situatie van geruisloze doorschuiving. Een inhaaldotatie is immers slechts
mogelijk indien in het jaar dat onmiddellijk volgt op een jaar waarin niet
aan de criteria voor dotatie is voldaan, het ondernemingsvermogen is gestegen.De leden van de fractie van het CDA stellen dat het artikel «Overige
vrijstellingen» (artikel 3.2.2.4) moeilijk toegankelijk blijft en dat
een alfabetische rangschikking van kernwoorden in dit artikel maar ook in
de volgende artikelen inzake al of niet gedeeltelijk beperkte aftrekposten
het inzicht kan bevorderen. Ons inziens is met het splitsen van artikel 8
Wet op de inkomstenbelasting 1964 over een drietal artikelen al een belangrijke
bijdrage aan de toegankelijkheid geleverd. Ditzelfde geldt voor de artikelen
inzake al of niet gedeeltelijk beperkte aftrekposten.De leden van de CDA fractie vragen of het mogelijk is om belastingheffing
te ontgaan in de volgende situatie. Een onderneming houdt zich bezig met bosbouw.
Bij bosbouw zal in het algemeen rekening moeten worden gehouden met een jarenlange
verliessituatie na aanplant. Voor de verkoop van het bos, hetgeen zou leiden
tot winst, verhuist de ondernemer naar het buitenland. In de door deze leden
beschreven situatie kan de belastingheffing door verhuizing niet worden ontgaan.
Er is blijkbaar sprake van een situatie waarin op verzoek de vrijstelling
voor bosbouw buiten toepassing is gelaten. De verliezen worden immers ten
laste van de winst gebracht. Indien de belastingplichtige, ondernemer vervolgens
verhuist, wordt de belastingplichtige aangemerkt als buitenlands belastingplichtig
en wordt de bosbouw onderneming aangemerkt als een Nederlandse onderneming
(vaste inrichting) van de belastingplichtige. De belastingplichtige wordt,
op de voet van het voorgestelde artikel 7.2.1. van de Wet inkomstenbelasting
2001, in de heffing betrokken voor de bij verkoop behaalde winst.De vragen van de leden van de fracties van PvdA, CDA, D66, GPV, RPF en
SGP naar het vervallen van de bijzondere tarieven hebben wij beantwoord in
paragraaf 3.1.2.De leden van de fractie van het CDA hechten eraan de landbouwvrijstelling
te handhaven. Met betrekking tot de vraag van deze leden om duidelijkheid
herinneren wij eraan dat wij in het nader rapport aan de Koningin (punt 35)
hebben aangegeven de landbouwvrijstelling te continueren. De werkgroep belastingen
bedrijfsleven 21e eeuw (evenals de commissie Oort-II) heeft aanbevolen de
landbouwvrijstelling te beperken tot de agrarische waarde. Deze aanpassing
van de landbouwvrijstelling zal deel uitmaken van het wetsvoorstel ondernemerspakket
tweede tranche.De leden van de fractie van de PvdA zien weinig begrip voor de deeltijdondernemer
die zijn onderneming drijft in en vanuit een werkruimte in zijn privé
woning. Deze leden verwijzen naar artikel 3.2.2.7. waarin de aftrek voor kosten
van een werkruimte die tot het privé vermogen hoort, wordt beperkt
tot situaties waarin, kort gezegd, het winst- en arbeidsinkomen hoofdzakelijk
in en vanuit die werkruimte wordt verworven dan wel grotendeels in die werkruimte.
De deeltijdondernemer, zo stellen de leden, zal in verband met inkomsten naast
de winst uit onderneming, niet in aanmerking komen voor kostenaftrek.Onze reactie hierop is, dat het hoofdzakelijkheids- c.q. het grotendeelscriterium
reeds voorkomt in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 en beoogt te voorkomen
dat belastingplichtigen die ter verwerving van hun arbeidsinkomen slechts
bijkomstig gebruik maken van een werkruimte aan huis, ter zake kosten kunnen
aftrekken. Dezelfde criteria worden onder de huidige wetgeving ook gehanteerd
voor de aftrek van kosten voor een werkruimte in de loonsfeer. In het onderhavige
wetsvoorstel vervalt deze aftrek voor genieters van inkomsten uit arbeid geheel,
maar wordt de mogelijkheid gecreëerd om de kosten onbelast te vergoeden.
Om het evenwicht tussen de winstsfeer en de loonsfeer te bewaren, zou een
versoepeling van het hoofdzakelijkheids- c.q. het grotendeelscriterium ook
moeten worden nagevolgd in de loonheffing. Daaraan zijn niet alleen budgettaire
consequenties verbonden, maar het zal ook niet eenvoudig zijn om onbedoeld
gebruik van een versoepelde regeling door personen die slechts bijkomstig
gebruik maken van hun werkruimte, tegen te gaan.Op de aanbeveling van de leden van de fractie van het CDA om voor het
waarderen van het privé-gebruik van de auto van de zaak, gelet op de
moeilijkheid of zelfs onmogelijkheid om gegevens te verifiëren, te abstraheren
van het feitelijk gebruik, wordt ingegaan in paragraaf 8.1.2.Op de vraag van de leden van de fractie van het CDA naar een berekening
van de variabele en vaste kosten voor een aantal categorieën auto's zij,
ook omdat voor de hoogte van die kosten ook de brandstofsoort en de totale
gebruiksduur bepalend is, verwezen naar de Autokostenbegrotingen die jaarlijks
door de ANWB worden gepubliceerd. Op basis daarvan kan een belastingplichtige
inschatten wat voordeliger is: een privé-auto met (deels belastingvrije)
vergoeding van woon-werkverkeer en zakelijke kilometers, dan wel het ter beschikking
stellen van een auto die ook voor privé-doeleinden mag
worden gebruikt en waarvoor een bijtelling bij het inkomen plaatsheeft.Het kabinet deelt niet de vrees van de leden van de fractie van het CDA
dat een «dure» forfaitaire bijtelling een negatieve werking zou
kunnen hebben in verband met de vestiging van buitenlandse ondernemingen hier
te lande. Uit een studie van het NEI blijkt dat alle westerse landen (behalve
Italië; van Spanje en Portugal is het niet bekend) een mildere of zwaardere
vorm van bijtelling wegens privé-gebruik van de auto van de zaak kennen.
Zo kent Duitsland een bijtelling van 1% per maand of bijtelling werkelijk
privé-gebruik.De leden van de fractie van het CDA vragen of het – gelet op de
omstandigheid dat het woon-werkverkeer per eigen auto niet meer volledig belastingvrij
zal kunnen worden vergoed – niet beter zou zijn om de met een auto van
de zaak voor het woon-werkverkeer afgelegde kilometers als niet-zakelijk aan
te merken en daarvoor een bedrag van bijvoorbeeld &euro; 0,23 (f 0,50)
per kilometer in aanmerking te nemen.Wij verwijzen voor de redenen die gelden om voor een werknemer het woon-werkverkeer
per auto van de zaak niet tot het loon te rekenen, naar paragraaf 8.1.2.
Dezelfde argumenten gelden voor het niet tot de winst rekenen van het woon-werkverkeer
dat de ondernemer aflegt met de auto van de zaak. Voor het antwoord op de
suggestie om de helft van het autokostenforfait in de eindheffing van artikel
31 van de Wet op de loonbelasting 1964 te betrekken, zij verwezen naar paragraaf 4.2.1.De aanbeveling van deze leden om voor de ondernemer alleen de brandstofkosten
in het buitenland bij de winstbepaling in aanmerking te nemen indien de zakelijkheid
van de rit aannemelijk kan worden gemaakt, zouden wij niet willen overnemen.
Juist om voor auto's van de zaak discussies over het karakter van de verreden
kilometers te vermijden, is voor deze auto's de grove forfaitaire regeling
van de autokostenfictie in het leven geroepen.Wij delen overigens niet de kennelijke mening van deze leden dat tegen
bijtelling van het autokostenforfait (met de eerder gemelde uitzondering van
de 4%) veel weerstand bestaat.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie, en ook van de leden van VVD-fractie
in het artikelsgewijze deel van het Verslag bij artikel 3.2.2.10, of gebroken
wordt met de thans geldende jurisprudentie dat de in aanmerking te nemen onttrekking
voor het voor privé-doeleinden gebruiken van de auto van de zaak is
gelimiteerd tot het werkelijke bedrag dat als kosten van die auto in de onderneming
ten laste van de winst is gebracht, kan worden geantwoord dat inderdaad geen
groter bedrag als onttrekking in aanmerking wordt genomen dan het bedrag van
de ten behoeve van de onderneming gemaakte, aan het houden van een auto verbonden
kosten. Wel wordt opgemerkt dat niet alleen de direct zichtbare autokosten
in aanmerking behoren te worden genomen (zoals brandstof en de kosten van
vervangen onderdelen) maar ook de minder zichtbare als een correcte afschrijving
of de elders in de jaarrekening opgenomen afdracht omzetbelasting vanwege
privé-gebruik.De leden van de fractie van het CDA zijn van mening dat in het kader van
de thans voorgestelde belastingherziening de aftrekbeperking van de in artikel
3.2.2.7 genoemde kostenposten moet komen te vervallen. Onze reactie hierop
is dat de aftrekbeperking in 1990 is geïntroduceerd om in navolging van
een soortgelijke aftrekbeperking in de loonsfeer, te komen tot een grondslagverbreding
ten behoeve van tariefsverlaging. Dit argument is nog steeds actueel. In de
sfeer van de arbeidskosten wordt voorgesteld om onder meer met oog op grondslagverbreding
en tariefsverlaging, de band met de werkelijk gemaakte kosten te doorsnijden en te volstaan met een forfaitaire tegemoetkoming voor de doorsnee-situatie.
Omdat een dergelijke forfaitaire aftrek zich niet goed laat denken in de winstsfeer,
is de parallel met de loonsfeer die onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964 weliswaar niet opgegeven, maar op een abstract niveau gelegd. Bij de
vaststelling van de hoogte van de algemene aftrek moet worden verondersteld
rekening te zijn gehouden met het feit dat sommige in redelijkheid nodige
uitgaven ten behoeve van de dienstbetrekking, een dusdanig persoonlijk element
kennen waardoor een zekere beperking in de aftrek gelegitimeerd is. Concluderend
kan worden gesteld dat de argumenten van verbreding van de heffingsgrondslag
en het instandhouden van een zekere parallel met de loonsfeer, op dit punt
hebben geprevaleerd boven het streven naar eenvoud.De leden van de CDA-fractie stellen voor de zinsnede «geschikt is
om» in de omschrijving van het begrip werkkleding in artikel 3.2.2.7,
vijfde lid, onderdeel a, te laten vervallen. Naar aanleiding daarvan merken
wij op dat de tekst in het wetsvoorstel is ontleend aan de met ingang van
1 januari 1997 geldende tekst in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 waarmee
toen een meer geobjectiveerd begrip werkkleding is bereikt. Het voorstel van
de leden van de CDA-fractie zou betekenen dat het begrip werkkleding aan objectiviteit
verliest, met als gevolg dat weer discussies kunnen ontstaan met betrekking
tot kleding die ook door derden in het dagelijks (privé-)leven pleegt
te worden gebruikt, zoals het trainingspak en de sportschoenen van de gymnastiekleraar
en het «zwarte pak» van de dominee. Dat is naar onze mening ongewenst.
Als de door de leden van de CDA-fractie genoemde zinsnede wordt geschrapt,
zou dit ook betekenen dat het feitelijk gebruik van kleding van belang wordt,
hetgeen niet controleerbaar is.In het Besluit van 15 oktober 1998, nr. DON-LB8/44, BNB 1999/12, is onder
meer opgemerkt dat kleding, dus ook als dit geen werkkleding in fiscale zin
is, onbelast ter beschikking kan worden gesteld indien de kleding uitsluitend
tijdens de bedrijfsuren wordt gedragen en na afloop van de werkdag op het
bedrijf blijft. De leden van de CDA-fractie vragen waarom dit beleid niet
wordt gecodificeerd. Naar aanleiding van deze vraag merken wij op dat in een
dergelijk geval naar onze mening sprake is van een vrije verstrekking. In
dat kader lijkt het mogelijk tot codificatie over te gaan, waarbij een bepaling
in de Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990 thans het meest voor de hand
ligt.Het leeftijdscriterium in de S&O-regeling is verdwenen. Ligt het niet
voor de hand om mede gelet op het leeftijds-discriminatie argument het leeftijdsplafond,
65 jaar, te schrappen, zo vragen de leden van de fractie van het CDA. Zoals
wij in punt 35 van het nader rapport aan de Koningin hebben aangegeven, is
tegemoet gekomen aan het advies van de Raad van State om de leeftijdsgrens
van 65 jaar voor de speuren ontwikkelingswerk te laten vervallen. Wij nemen
echter aan dat deze leden met hun vraag doelen op de leeftijdsgrens van 65
jaar voor de zelfstandigenaftrek. De vragen en opmerkingen over deze leeftijdsgrens
zijn in paragraaf 4.1.3. Overige wijzigingen winstbepaling zelfstandigen
van deze nota behandeld.Een eis in de voorgestelde meewerkaftrek (artikel 3.2.4.5) is dat de meewerkende
partner geen vergoeding voor zijn werk ontvangt. Daarbij gaat het uiteraard –
dit in antwoord op een vraag dienaangaande van de leden van de fractie van
het CDA – om een vergoeding in het economisch verkeer welke bij de ondernemer
of bij een andere belastingplichtige ten laste van de winst (het inkomen)
is gebracht. Een reisje naar bij voorbeeld Parijs, betaald uit de privémiddelen,
behoeft de meewerkende partner niet onthouden te worden. Ten aanzien van de ondernemersfaciliteiten c.q. stimuleringsregelingen
verwijzen de leden van de fractie van GroenLinks naar hun kritische opmerking
ten aanzien van belastinguitgaven in het algemeen. Het zou volgens deze leden
van logica getuigen als het kabinet opnieuw bij gelegenheid van de Belastingherziening
2001 helder uiteenzet waarom deze bestaande faciliteiten continuering verdienen
en welke doelstellingen ten grondslag liggen aan de betreffende regelingen.
Het onderzoek naar de zin en effectiviteit van stimuleringsregelingen in het
algemeen en ondernemersfaciliteiten in het bijzonder is een zinvolle aangelegenheid.
Dit maakt dan ook deel uit van het bestaande evaluatieprogramma. Een integraal
onderzoek naar alle bestaande belastinguitgaven schiet de doelstellingen van
de huidige belastingherziening evenwel voorbij. Wat betreft de ondernemersfaciliteiten
kan worden opgemerkt dat deze recentelijk zijn geëvalueerd door de commissie-Oort
(1998) en dat de uitkomsten van dit onderzoek, zoals opgenomen in het rapport Een duwtje in de rug, zijn betrokken bij het totstandkomen
van de voorstellen in het ondernemerspakket.Voorts zijn de leden van de GroenLinks-fractie benieuwd te vernemen hoe
de fiscale systematiek bij deze belastinguitgaven en andere aftrekregelingen
in de winstsfeer zich verhoudt tot de bij de algemene heffingskorting en arbeidskorting
gekozen tax-credit systematiek. Voor dit onderwerp zij verwezen naar de uitgebreide
beschouwingen hierover in paragraaf 1.3.1. over de nieuwe inkomstenbelasting.De leden van de fractie van de PvdA en van de fractie van GroenLinks vragen
een reactie op de suggestie een aantal aftrekposten voor de ondernemer om
te zetten in een heffingskorting. De leden van de PvdA-fractie denken daarbij
met name aan de scholingsaftrek, de investeringsaftrek en de zelfstandigenaftrek.
Een zelfstandigenkorting zou, aldus de leden van GroenLinks, de ondernemers
die het hoofd maar net boven water kunnen houden, in een wat betere inkomenspositie
brengen en hen wellicht in sommige gevallen in staat stellen het bedrijf voort
te zetten.De zelfstandigenaftrek vormt onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964,
net als de wijzigingen in de oudedagsreserve en de meewerkaftrek, een van
de zogeheten persoonlijke verminderingen en vermeerderingen van het onzuiver
inkomen. In het onderhavige voorstel van wet maken de oudedagsreserve, de
zelfstandigenaftrek en de meewerkaftrek deel uit van de winst uit onderneming.
Door het onderbrengen van de oudedagsreserve in de winst wordt de wetgeving
in lijn gebracht met het zogeheten Wielockxarrest. In het verlengde daarvan
worden de zelfstandigenaftrek en de meewerkaftrek eveneens naar de winst uit
onderneming overgebracht. Daarbij is van belang dat de zelfstandigenaftrek
hoger is naarmate de winst lager is; het bedrag van de zelfstandigenaftrek
loopt geleidelijk – in zeven stapjes – af van f 11 056
bij een winst van minder dan f 25 001 tot f 4 758 bij
een winst van ten minste f 106 570. Dit laat onverlet dat het technisch
mogelijk is de zelfstandigenaftrek respectievelijk ondernemersaftrek om te
zetten in een heffingskorting. Deze omzetting zou uiteraard inkomenseffecten
hebben. Daarnaast zou zo'n omzetting in een verliessituatie gevolgen hebben
maar juist andersom als deze leden verwachten. De zelfstandigenaftrek heeft
namelijk ook effect indien het belastbaar indien het belastbaar inkomen in
box I negatief is, namelijk door verliesrekening. Een heffingskorting kan
echter in beginsel alleen volledig worden benut indien in het desbetreffende
jaar minimaal evenveel aan inkomstenbelasting is verschuldigd. Gelet op het
vorenstaande is het dan ook de vraag of een dergelijke omzetting van de zelfstandigenaftrek
in een heffingskorting wel voor de hand ligt. De vragen van de leden van de fracties van PvdA, CDA, D66, GPV, RPF en
SGP naar het vervallen van de bijzondere tarieven hebben wij beantwoord in
paragraaf 3.1.2.De leden van de SGP-fractie vragen of, en zo ja, onder welke nader beschreven
voorwaarden de zogenoemde man/vrouw-maatschappen aan de gebruikelijkheidstoets
voor het ondernemerschap voldoen. Deze vraag is besproken bij artikel 3.2.1.4 Begrip urencriterium.De leden van de fracties van VVD, CDA, D66 en SGP vragen waarom de leeftijdsgrens
van 65 jaar voor de zelfstandigenaftrek is gehandhaafd. De leden van de fractie
van het CDA vragen tevens of wij bereid zijn de leeftijdsgrens van 65 jaar
voor de zelfstandigenaftrek en de startersaftrek af te schaffen. De leden
van de fractie van D66 wijzen erop dat de commissie Oort-II zich heeft uitgesproken
voor het laten vervallen van de leeftijdsgrens.In dit verband herinneren wij eraan dat in de notitie «leeftijdsgrens
van 65 jaar in de inkomstenbelasting» van de eerste ondergetekende (Kamerstukken
II 1997/98, 25 942), die in het algemeen overleg van 10 juni 1998 is
besproken, de redenen voor deze leeftijdsgrens zijn uiteengezet. De daar gegeven
argumenten zijn nog steeds geldend. In het kort komen deze erop neer dat de
leeftijdsgrens van 65 jaar voor de zelfstandigenaftrek niet op zichzelf staat
maar nauw verband houdt met de leeftijdsgrens van 65 jaar in het arbeidsrecht
en sociale zekerheidsrecht. Een zelfstandige die na het bereiken van de leeftijd
van 65 jaar zijn onderneming voortzet, gaat er (daardoor) bij een gelijkblijvend
winstinkomen aanzienlijk in inkomen op vooruit. In de genoemde notitie is
verder aangegeven dat het laten vervallen van de leeftijdsgrens van 65 jaar
voor de zelfstandigenaftrek naar verwachting een structurele derving van f 100
mln aan belastingen en premies volksverzekeringen met zich zou brengen. Daar
komt bij dat de zelfstandigenaftrek de afgelopen jaren is gebruikt om zelfstandigen
te compenseren voor negatieve inkomenseffecten van bepaalde maatregelen zoals
de regulerende energiebelasting en invoering van de WAZ terwijl ouderen voor
de negatieve inkomenseffecten van de regulerende energiebelasting (de WAZ
loopt tot 65 jaar) zijn gecompenseerd via de ouderenaftrek. Het vervallen
van de leeftijdsgrens van 65 jaar in de zelfstandigenaftrek zou tot gevolg
hebben dat doublures optreden in de compensatie.De leeftijdsgrens van 65 jaar voor de zelfstandigenaftrek is naar ons
oordeel juridisch en maatschappelijk houdbaar, dit in antwoord op een desbetreffende
vraag van de leden van de fractie van de VVD. In dit verband zij gewezen op
het arrest van de Hoge Raad van 6 juni 1990 (BNB1990/212) waarin de Hoge Raad
heeft uitgesproken dat de leeftijdsgrens van 65 jaar in het licht van het
met de zelfstandigenaftrek beoogde doel objectief en redelijkerwijs te rechtvaardigen
is en dus niet in strijd is met artikel 26 BUPO. Dit oordeel is op 13 februari
1996 nog eens herhaald in een uitspraak van het Hof Leeuwarden.De leden van de D66 fractie verwijzen voorts in dit verband naar het onlangs
ingediende wetsvoorstel inzake leeftijdsdiscriminatie. Hoewel dit laatste
wetsvoorstel een ruimer toepassingsgebied heeft dan het eerder ingediende
wetsvoorstel Verbod tot het maken van onderscheid op grond van leeftijd bij
het aanbieden en het aangaan van een arbeidsverhouding (Wet verbod op leeftijdsdiscriminatie
bij werving en selectie bij de arbeid) (kamerstukken II 1997/98, 25 677
nrs. 1–2) is ook het nieuwe wetsvoorstel beperkt tot onderwerpen als
arbeidsbemiddeling, scholing, bevordering, werving en selectie bij arbeid. In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de SGP of bekend
is in hoeverre zelfstandige ondernemers op 65-jarige leeftijd stoppen met
ondernemen, kan worden opgemerkt dat veel ondernemers voor hun 65-ste jaar
stoppen met het drijven van hun onderneming; er zijn circa 37 000 belastingplichtigen
van 65 jaar en ouder die een onderneming drijven.De leden van de CDA-fractie vragen of de regering een overzicht kan verstrekken
van de budgettaire effecten bij de verschillende winstklassen die worden gehanteerd
bij de zelfstandigenaftrek.De bedragen van de zelfstandigenaftrek zijn neerwaarts bijgesteld ten
opzichte van de bedragen in de Wet inkomstenbelasting 1964. Dit is gedaan
teneinde rekening te houden met de arbeidskorting die ook voor zelfstandige
ondernemers van toepassing is. Hiermee is een bedrag gemoeid van circa 0,5
miljard. Daarnaast zijn drie extra winstklassen geïntroduceerd voor ondernemers
met relatief lage winst, om de gevolgen van afschaffing van de invorderingsvrijstelling
zoveel mogelijk te compenseren. In feite is hier sprake van een beperking
van de verlaging van de zelfstandigenaftrek. Hiermee is een bedrag gemoeid
van 0,1 miljard.De leden van de fracties van het CDA en van D66 vragen waarom het advies
van de commissie Oort-II om de startersaftrek voor een termijn van 5 jaar
toe te staan, niet is overgenomen. Naar aanleiding daarvan wijzen wij erop
dat de aanbeveling van de commissie Oort-II om de startersaftrek te handhaven,
is overgenomen. Daarnaast bepleitte een groot deel van de Commissie Oort-II
te komen tot één termijn voor alle startersfaciliteiten, namelijk
5 jaar, hetgeen een verlenging van de termijn voor startersaftrek en een verkorting
van de tante-Agaathregeling zou inhouden. Een klein deel van de commissie
was echter van mening dat de huidige termijnen – zeven jaar respectievelijk
bij een gedeeltelijke overname veertien jaar – voor de tante-Agaathregeling
gehandhaafd moeten blijven. Gelet op het voorgaande is besloten de huidige
termijn van drie jaar voor de startersaftrek te continueren. Overigens zou
een verlenging van de termijn van de startersaftrek tot vijf jaar gepaard
gaan met extra budgettaire lasten van f 80 mln per jaar. Deze zouden
volgens het advies binnen de startersaftrek kunnen worden opgevangen door
deze te verlagen tot circa f 1 885.De leden van het CDA vragen naar de wijze van verliescompensatie in het
geval de winst van een voorgaand jaar op een ander bedrag wordt vastgesteld
als gevolg van navordering, ambtshalve vermindering of door een beslissing
in een procedure.De belastingdienst stelt de verliezen als zodanig en de stand van de verliezen
jaarlijks bij beschikking vast. Wijzigingen in de hoogte of de stand van de
verliezen leiden tot herziening van de beschikking. Dat is onder meer het
geval in de situaties waar de leden van de CDA-fractie naar verwijzen. Bijzondere
uitvoeringstechnische complicaties, andere dan de reguliere handelingen in
de vorm van een nieuwe verliesvaststelling bij beschikking, doen zich hierbij
niet voor, zo kunnen wij deze leden antwoorden.De leden van de fractie van de SGP wijzen op de gevolgen van het vervallen
van de reserve assurantie eigen risico voor ondernemers die om principiële
redenen niet zijn verzekerd. Zij vragen in dat kader om handhaving van deze
reserve.Dienaangaande merken wij op dat het voorstel om de reserve assurantie
eigen risico te laten vervallen geen onderdeel uitmaakt van het onderhavige wetsvoorstel, maar is opgenomen in het belastingplan 2000.
In de toelichting op het belastingplan 2000 is ingegaan op de overwegingen
die hebben geleid tot afschaffing van de reserve alsmede op de budgettaire
consequenties daarvan. Overigens blijft voor deze categorie ondernemers als
ook voor andere ondernemers die zich niet wensen te verzekeren, in beginsel
de mogelijkheid bestaan om kosten die voortvloeien uit niet verzekerde schaden
op de winst in mindering te brengen.De leden van de CDA-fractie merken op dat de mogelijkheid om voor afrekening
te kiezen bij ontbinding van de huwelijksgemeenschap niet in het wetsvoorstel
is opgenomen. Zoals in de toelichting op artikel 3.2.2.49 reeds is vermeld
zal een belastingplichtige alleen in uitzonderlijke gevallen belang hebben
bij afrekening. De mogelijkheid om te kunnen beoordelen of doorschuiving in
het betreffende geval de meest voordelige optie is, brengt voor vele belastingplichtigen,
die zich in het algemeen laten bijstaan door een deskundige, extra kosten
met zich mee. Gezien de omstandigheid dat belastingplichtigen in bijna alle
gevallen doorschuiven, leidt een verplichte doorschuiving tot een vermindering
van de administratieve lasten omdat bijstand door een deskundige dan niet
meer nodig is.De leden van de CDA-fractie vragen waarom er geen maatregelen zoals een
doorschuiffaciliteit, een conserverende aanslag of een uitstel van betaling
zijn opgenomen, in plaats van de afrekenmomenten bij de overgang van een vermogensbestanddeel
van de ene box naar de andere. Dergelijke maatregelen zouden mogelijke liquiditeitsproblemen
kunnen voorkomen.De winst uit onderneming omvat al hetgeen uit de onderneming wordt verkregen,
maar de opvolgende jaarwinsten worden, in overeenstemming met het goed koopmansgebruik,
op voorzichtige wijze berekend. In de fiscale waarderingen schuilen dientengevolge
herhaaldelijk vooralsnog onbelast gebleven voordelen, die bij het staken van
de onderneming moeten worden afgerekend. Een ondernemer die er voor kiest
om een onroerende zaak aan zijn ondernemingsvermogen te onttrekken, om de
zaak vervolgens aan te houden voor eigen gebruik of te gaan verhuren aan een
derde, zal dus moeten afrekenen over de opgebouwde stille reserves in die
zaak. Dit karakter van de stille reserves rechtvaardigt ons inziens geen uitstel
van betaling of een andere maatregel waarmee de belastingheffing over de stille
reserves voor onbepaalde tijd kan worden uitgesteld. Het bovenstaande geldt
eveneens voor box II.De vragen van de leden van de CDA-fractie waarom niet is voorzien in een
doorschuiffaciliteit voor de overgang van winst uit onderneming naar resultaat
uit overige werkzaamheden en of artikel 3.2.1.1a deze overgang regelt, worden
beantwoord in paragraaf 4.2.2.De leden van de fractie van het CDA vragen om verduidelijking van de artikel
3.2.2.1a Maximum verlies en doen een suggestie voor een vereenvoudiging van
de regeling. Deze vragen zijn behandeld in paragraaf 4.1. Aanpassing
van het ondernemersbegrip.De leden van de fractie van D66 vragen om een reactie op signalen die
hun bereiken dat in de sfeer van de commanditaire vennootschappen in combinatie
met het overgangsrecht inkomstenbelasting nog de nodige aanlokkelijke constructies
mogelijk zijn. Omdat het hier gaat over het overgangsrecht, zullen wij hierop
in de nota naar aanleiding van het verslag op dat wetsvoorstel ingegaan. De vraag van leden van de CDA-fractie omtrent het indirect aandeelhouderschap
in artikel IV, onderdeel B, vierde lid, betreft een vraag van overgangsrecht.
Deze vraag bespreken wij in de Nota naar aanleiding van het verslag bij de
Invoeringswet.De vragen van de CDA-fractie over de in het wetsvoorstel voor de Invoeringswet
voorgestelde wijzigingen van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 zullen
we bespreken in de Nota naar aanleiding van het verslag bij de Invoeringswet.4.1.4. Fiscale begeleiding fusie en splitsingMet betrekking tot de voorgestelde wijziging van de anti-misbruik bepaling
die is opgenomen bij de fiscale begeleiding van de aandelenfusie, de bedrijfsfusie,
de juridische fusie en de juridische splitsing vragen de leden van de fracties
van de VVD, het CDA en D66 of het uitstellen van belastingheffing als belastingontwijking
kan worden gekenschetst in de zin van de fusierichtlijn. In dit kader merken
de leden van de VVD-fractie op dat het uitstellen van belastingheffing deel
uitmaakt van de faciliteit. Ten aanzien van deze vragen wordt het volgende
opgemerkt.In artikel 11 van de fusierichtlijn (richtlijn van 23 juli 1990) betreffende
de gemeenschappelijke regeling voor fusies, splitsingen, inbreng van activa
en aandelenruil met betrekking tot vennootschappen uit verschillende Lidstaten
(90/434/EEG) is geregeld dat indien een fusie of splitsing als een van de
hoofddoelen belastingfraude of belastingontwijking heeft, de faciliteit kan
worden geweigerd. Belastingontwijking kan zich voordoen door de belastingheffing
te verschuiven naar een later tijdstip. Dit brengt echter in het algemeen
niet mee dat er ook sprake is van een misbruik situatie. Onderdeel van de
faciliteit vormt immers de mogelijkheid om de belastingheffing uit te stellen.
Er kan in het licht van de voorgestelde regelingen slechts sprake zijn van
misbruik indien herstructureringen plaatsvinden die in overwegende mate ten
doel hebben om door toepassing van de faciliteit dit belastingvoordeel te
verkrijgen. Dat er in een dergelijke situatie sprake kan zijn van misbruik
blijkt eveneens uit de overwegingen van de considerans bij de fusierichtlijn.
Uit de overwegingen blijkt dat de faciliteit ten doel heeft uitstel van belastingheffing
te geven, maar dat deze faciliteit niet behoeft te worden verleend indien
het belastinguitstel op zichzelf bezien een van de hoofddoelen is. De vrees
van de leden van de VVD-fractie dat de anti-misbruik bepaling de faciliteit
van de aandelenfusie tot een dode letter maakt, delen wij niet. In de situatie
dat aan de aandelenfusie in overwegende mate zakelijke overwegingen ten grondslag
liggen, kan de faciliteit worden verkregen waardoor de belastingheffing wordt
uitgesteld.Op de vraag van de leden van de fracties van de VVD en het CDA of de voorgestelde
regelingen genade zullen vinden bij het Hof van justitie omdat daarin een
vooropgestelde vorm van misbruik zou zijn opgenomen, merken wij het volgende
op. De materiële fusie eis zoals deze aan de orde is gesteld in de zaak
Leur /Bloem (C-28/95), de leden van de fracties van de VVD en het CDA verwijzen
hiernaar, is niet binnengehaald in de voorgestelde regelingen. Immers, onder
de voorgestelde regelingen is er geen sprake van een situatie waarin de belastingplichtige
aannemelijk moet maken dat er sprake is van het in financieel en economisch
opzicht duurzaam in een eenheid brengen van de ondernemingen (materiële
fusie eis) om de faciliteit te kunnen verkrijgen, waardoor bij het niet voldoen
aan de voorwaarde, automatisch misbruik aanwezig wordt geacht zonder dat rechtelijke
toetsing op dit punt mogelijk is. Wel is, net als in de in de anti-misbruik
bepaling van de richtlijn, een aantal objectieve omstandigheden opgenomen
wanneer een misbruik situatie aanwezig kan worden geacht. Het
is aan de inspecteur om aannemelijk te maken dat die objectieve omstandigheden
zich voordoen. Dit heeft echter nog niet automatisch tot gevolg dat, indien
de inspecteur slaagt in zijn bewijs, ook feitelijk geen gebruik van de faciliteit
kan worden gemaakt. De belastingplichtige heeft in de voorgestelde bepalingen
immers de mogelijkheid om aannemelijk te maken dat, ondanks de omstandigheid
dat wordt voldaan aan de objectieve omstandigheden, zijn subjectieve overwegingen
om een fusie of een splitsing aan te gaan zodanig zakelijk zijn dat de fusie
niet kan worden geacht in overwegende mate te zijn gericht op het ontgaan
of het uitstellen van belastingheffing. Deze aanpak, waarbij de bewijslast
in eerste instantie bij de inspecteur ligt, en de beslissing van de inspecteur
kan worden voorgelegd aan de rechter, heeft tot gevolg dat de voorgestelde
bepalingen in overeenstemming zijn met de richtlijn en met hetgeen door het
Hof is opgemerkt in de zaak Leur/Bloem.Op de vraag van de leden van de CDA fractie of bij een mogelijke uitspraak
van het Hof dat uitstel van belastingheffing niet kan worden aangemerkt als
belastingontwijking, aanleiding zal vormen om de voorgestelde bepaling te
heroverwegen, is ons antwoord dat in dat geval zoals gebruikelijk zal worden
beoordeeld wat de gevolgen zijn voor de in de belastingwetgeving opgenomen
regelingen.Op de opmerking van de leden van de CDA fractie dat de term activiteiten
uit de richtlijn is vertaald met de term actieve vennootschappen wijzen wij
er allereerst op dat deze term is vertaald met actieve werkzaamheden. De term
activiteit is niet letterlijk overgenomen omdat deze term niet zonder meer
toepasbaar is voor de heffing van vennootschapsbelasting. In de heffing van
vennootschapsbelasting wordt, voor het onderscheid tussen ondernemingsactiviteiten
en beleggingsactiviteiten, de terminologie van actieve en passieve werkzaamheden
gehanteerd. Dat in de richtlijn de term activiteiten ziet op werkzaamheden
die uitgaan boven het beheren van vermogen, blijkt onder meer uit de overwegingen
die aan de richtlijn ten grondslag liggen. De richtlijn heeft immers volgens
de overwegingen in de considerans ten doel de ondernemingen in staat te stellen
zich aan te passen aan de eisen van de gemeenschappelijke markt, hun productiviteit
te vergroten en hun concurrentiepositie te versterken. Juist deze aspecten
spelen bij de reorganisatie van beleggingen geen rol. Voor alle duidelijkheid
wordt opgemerkt dat in dit kader onder beleggen niet wordt verstaan het bedrijfsmatig
beheren van vermogen.De vraag van de leden van de CDA-fractie of de bewijsvermoedens zoals
deze zijn opgenomen in het voorgestelde artikel 14a, zesde lid, van de Wet
op de vennootschapsbelasting 1969 en het voorgestelde artikel 3a, vierde lid,
van de Wet op de dividendbelasting verenigbaar zijn met de fusie-richtlijn
beantwoorden wij bevestigend. Immers, de ratio van de richtlijn en ook die
van de voorgestelde regelingen is dat in een situatie van misbruik de faciliteit
niet behoeft te worden gegeven. Van misbruik is naar ons oordeel bijvoorbeeld
sprake ingeval de bedrijfsfusie dan wel de splitsing erop is gericht om belaste
vervreemdingswinsten op vermogensbestanddelen om te zetten in onbelaste koerswinsten
op aandelen. Dit geldt eveneens voor de situatie dat als gevolg van de splitsing
beleggingen worden afgezonderd van de overige vermogensbestanddelen indien
de beleggingen kunnen worden aangemerkt als een afzondering van ingehouden
winst. In de laatste situatie zou het zonder nadere voorziening mogelijk zijn
om uitdelingen waarop dividendbelasting zou moeten worden ingehouden om te
zetten in een voor de heffing van dividendbelasting onbelaste vervreemdingswinst
op aandelen. Aangezien deze vorm van misbruik zich slechts kan voordoen bij
een juridische splitsing is de regeling dan ook tot die vorm
van overgang onder algemene titel beperkt.Ook voor deze anti-misbruik maatregel geldt dat er sprake is van een weerlegbaar
vermoeden. De belastingplichtige heeft de mogelijkheid om het tegendeel aannemelijk
te maken en kan de beslissing van de inspecteur, deze wordt immers gegeven
door middel van een voor bezwaar vatbare beschikking, voorleggen aan de rechter.
Ook hier geldt naar ons oordeel dat de ratio van de richtlijn – bij
misbruik behoeft de faciliteit niet te worden gegeven – en de in de
bepaling opgenomen mogelijkheid van tegenbewijs en rechtelijke toetsing betekenen
dat de voorgestelde bepalingen in overeenstemming kunnen worden geoordeeld
met het EU-recht.Zoals de leden van de CDA-fractie opmerken is er bij een vervreemding
van aandelen binnen drie jaar nadat de bedrijfsfusie of de splitsing heeft
plaatsgevonden niet altijd sprake van misbruik. Om die reden wordt in die
situatie de belastingplichtige de mogelijkheid geboden aannemelijk te maken
dat ondanks de vervreemding van aandelen de bedrijfsfusie of de splitsing
niet in overwegende mate is gericht op het ontgaan of uitstellen van belastingheffing.
Indien de overdrager een beursfonds is en er sprake is van een normale handel
op de beurs in de overdrager zal de belastingplichtige eenvoudig in dit bewijs
kunnen slagen. Is er daarentegen sprake van een overname van het betreffende
beursfonds dan zal de belastingplichtige aannemelijk moeten maken dat, ondanks
deze vervreemding van aandelen in hem, aan de splitsing dan wel de bedrijfsfusie
in overwegende mate zakelijk overwegingen ten grondslag liggen. Om het anti-misbruik
karakter van de maatregel te benadrukken is juist niet meer aangesloten bij
een wijziging in de doorslaggevende zeggenschap, maar bij een vervreemding
van de aandelen in de overdrager of de overnemer. Hierdoor komt duidelijker
naar voren waar deze vorm van misbruik op ziet, namelijk het omzetten van
vervreemdingswinsten in koerswinsten. Door de voorgestelde regeling wordt,
anders dan in de huidige regeling, voorkomen dat bij voorbeeld in de situatie
waarin de aandelen in de moedermaatschappij van de vennootschap van wie het
vermogen door middel van een zogeheten uitzaksplitsing op een dochtermaatschappij
is overgegaan, de anti-misbruik bepaling van toepassing wordt.Indien er sprake is van een aandelenfusie in het kader van een bedrijfsopvolging
zullen er in de regel zakelijke overwegingen aan de fusie ten grondslag liggen.
In de door de leden van de VVD-fractie beschreven situatie, een bedrijfsopvolging
op de voet van artikel 20g van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 juncto
artikel 3f Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 1990, maakt het aangaan
van de fiscale eenheid deel uit van de wijze waarop aan de bedrijfsopvolging
gestalte wordt gegeven. In dat kader is voor de beoordeling van de zakelijke
overwegingen niet van belang of er een fiscale eenheid wordt aangegaan, maar
de omstandigheid dat er sprake is van een bedrijfsopvolging. In dat opzicht
treedt er geen wijziging op ten aanzien van de huidige regeling.De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen of in de situatie
dat de aandeelhouders van de splitsende vennootschap in het geheel geen aandelen
krijgen uitgereikt, omdat er sprake is van een zogeheten «uitzaksplitsing»
waarbij alle aandelen aan de splitsende vennootschap worden uitgereikt, de
splitsing geen gevolgen heeft voor de aandeelhouders in de splitsende vennootschap.
Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord. De aandeelhouders in de splitsende
vennootschap zijn bij een dergelijke splitsing, in fiscale zin, niet betrokken
bij de splitsing. De vraag van de leden van de CDA-fractie vragen of een bijbetaling in
contanten in het kader van een aandelenfusie, juridische fusie of juridische
splitsing geen belastbare opbrengst van aandelen vormt in de zin van de Wet
op de dividendbelasting kan, indien de gehele bijbetaling ten laste van het
gestorte kapitaal wordt gebracht, bevestigend worden beantwoord.De leden van de CDA-fractie vragen op welke aandelen en voor welk bedrag
een uitdeling, in de zin van het voorgestelde artikel 3a, vierde lid Wet op
de dividendbelasting 1965, wordt genoten indien de splitsing in overwegende
mate is gericht op het ontgaan of uitstellen van belastingheffing. Het antwoord
daarop luidt dat de uitdeling wordt genoten op de aandelen in de splitsende
vennootschap en dat is aan de waarde van de waarde in het economische verkeer
van de aandelen in het verkrijgend lichaam.Op de vraag van de leden van de CDA fractie waarom het voorgestelde artikel
13i, eerste lid van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969, niet alleen
van toepassing is bij verbonden lichamen merken wij het volgende op. Het voorgestelde
artikel 13i, eerste lid, ziet, net als in het huidige artikel 13d, zesde lid,
op de vaststelling van het bedrag dat is opgeofferd voor de aandelen die in
het kader van een aandelenfusie worden verkregen. Door het opgeofferde bedrag
niet hoger vast te stellen dan hetgeen voor de aandelen die in het kader van
de fusie zijn opgeofferd, wordt bereikt dat geen hoger liquidatieverlies kan
worden genomen, dan het verlies dat had kunnen worden genomen indien geen
aandelenfusie zou hebben plaatsgevonden. Dit is niet alleen van belang indien
er sprake is van verbonden lichamen; het liquidatieverlies sluit immers niet
aan bij verbondenheid doch bij de vraag of de verkregen aandelen een deelneming
vormen. Het vaststellen van het opgeofferde bedrag conform hetgeen is voorgesteld
in de artikel 13i, eerste lid past dan ook in de lijn om reorganisaties aan
de ene kant niet door middel van belastingheffing in de weg te stand maar
aan de andere kant niet te bevoordelen door in een dergelijke situatie een
hoger toekomstig liquidatieverlies toe te staan.4.2. Inkomsten uit arbeid4.2.1. ArbeidskostenMet betrekking tot de uitgangspunten van de belastingherziening houden
wij ons aan het regeerakkoord. Overeenkomstig de daarin afgesproken uitgangspunten
wordt thans voorgesteld om – naast versobering van het arbeidskostenforfait,
introductie van de arbeidskorting, verbreding van de heffingsgrondslag in
algemene zin en verlaging van de tarieven – de mogelijkheid voor werknemers
om werkelijke kosten af te trekken te beëindigen. Met het voorliggende
voorstel wordt de symmetriegedachte (kosten aftrekbaar, dan vergoeding onbelast)
losgelaten, zo merken de leden van de fractie van D66 op onder verwijzing
naar blz. 29 van de memorie van toelichting. Zij vragen naar een nadere onderbouwing
op dit punt. Het vervallen van die mogelijkheid draagt bij aan de gewenste
grondslagverbreding en moet, zoals in het regeerakkoord is overeengekomen,
mede worden bezien in relatie tot een versterking van de fiscale impuls om
werken méér lonend te maken (zie bijlage 1, punt 4, van het
akkoord).Het totaal aan voorziene maatregelen van de belastingherziening zal naar
verwachting een positief effect op de werkgelegenheid hebben. Zoals ook is
aangegeven in het nader rapport (bij punt 59), zijn er dientengevolge motieven
van sociaal-economisch-politieke aard aan te voeren voor de in het wetsvoorstel
gemaakte keuzen met inbegrip van de hier aan de orde zijnde
afschaffing van werkelijke-kostenaftrek voor loontrekkenden. Volgens ons vormen
deze motieven dan ook een voldoende objectieve en redelijke rechtvaardiging
voor de thans voorgestelde inbreuk op de symmetriegedachte, een fiscaal-theoretische
zienswijze overigens die, zo constateert de Verkenning, met name in ons land
wordt bepleit en die, indien zij strikt en geïsoleerd zou worden toegepast,
afbreuk doet aan andere belangrijke aspecten en doelstellingen van belastingheffing.
Ook de toepassing van het draagkrachtbeginsel moet steeds worden afgewogen,
zo willen wij de leden van de CDA-fractie die hierover een vraag stellen antwoorden,
tegen de andere aspecten en doelstellingen die bij belastingheffing een rol
spelen.De leden van de D66-fractie wijzen erop dat de SER pleit voor behoud van
de mogelijkheid van werkelijke-kostenaftrek en vragen dit gegeven in de beantwoording
mee te nemen. De leden van de fractie van het CDA verwijzen eveneens naar
dit element van het SER-advies, evenals de Stichting van de Arbeid.Wij merken over het advies van de SER in dit verband het volgende op.
De Raad acht afschaffing van de werkelijke-kostenaftrek niet aan te bevelen
in het bijzonder op de volgende twee gronden. Enerzijds verwacht hij dat afschaffing
voor een kleine groep belastingplichtigen een omvangrijk inkomensnadeel oplevert,
anderzijds wordt verwacht dat werkgevers vaker vergoedingen zullen (moeten)
verstrekken die (afhankelijk van de aard van de kosten) in een aantal gevallen
onbelast zullen zijn. Met betrekking tot het eerste argument zij erop gewezen
dat de SER in zijn advies nog geen rekening heeft kunnen houden met de in
het voorliggende wetsvoorstel opgenomen splitsing van de inkomsten uit arbeid
in loon en resultaat uit overige werkzaamheden. Degenen die onder de Wet op
de inkomstenbelasting 1964 zogenoemde andere inkomsten uit arbeid genieten
kunnen ook in de nieuwe opzet, tenzij zij daarin opteren voor de loonbelasting,
hun werkelijke kosten in mindering brengen. Het tweede argument van de Raad
spreekt ons niet aan omdat wij om vorengenoemde redenen niet aan de symmetriegedachte
hechten en daarom, in het verlengde daarvan, bij de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001 juist voorstellen om in de loonbelasting een zelfdragend regime inzake
belastingvrije vergoedingen en verstrekkingen te introduceren. Daarbij zijn
de wettelijke voorwaarden waaronder werkgevers aan werknemers belastingvrije
vergoedingen en verstrekkingen mogen toekennen mede op aandringen van het
bedrijfsleven verruimd. Het nieuwe regime zal dan ook naar wij vertrouwen
beter dan het huidige stelsel aansluiten op de snelle maatschappelijke ontwikkelingen
op dit terrein.De leden van de fractie van de PvdA geven aan geneigd te zijn de regering
te steunen met betrekking tot de afschaffing van de werkelijke kosten. Zij
zouden evenwel graag meer gegevens willen hebben over het gebruik van deze
aftrekpost. Ook de leden van CDA-fractie vragen hiernaar. In antwoord op deze
vragen is hierna enige achtergrondinformatie opgenomen over de verdeling en
de samenstelling van de aftrek van werkelijke kosten in verband met inkomsten
uit arbeid. In de eerste plaats is in het onderstaand overzicht een verdeling
opgenomen van de belastingplichtigen met werkelijke kostenaftrek over de tariefschijven.
Het in de tabel vermelde budgettaire belang is om twee redenen hoger dan het
in de budgettaire paragraaf van het wetsvoorstel vermelde bedrag voor het
vervallen van deze aftrek:– de aftrek van de kosten die betrekking hebben op de zogenoemde
overige werkzaamheden blijft in stand; – als gevolg van het handhaven van het arbeidskostenforfait blijft
een deel van de aftrek (maximaal 1 262 per belastingplichtige) gehandhaafd.Tabel: Verdeling belastingplichtigen met werkelijke kostenaftrek
over de tariefschijven (raming 1999) Marginaal tariefAantal bel.pl. (x 1 000)in %in % van alle bel.pl. in de schijfwerkelijke kostenaftrek (in mln)in %Gemid-delde aftrekBudgettair
belang (in mln)00,00%13,37%1%986%7 368035,75%22,111%1%1238%5 5664437,05%58,829%1%43228%7 34716050,00%85,942%5%65142%7 57932560,00%24,712%9%24516%9 919147totaal204,8100%2%1 548100%7 559676Op basis van een steekproef voor de aangiften over 1994 kan de volgende
indicatie worden gegeven over de samenstelling van de aftrek werkelijke kosten.
Het is geen limitatieve opsomming; circa 8% van de totale aftrek viel buiten
de onderscheiden categorieën. Uit de steekproef bleek verder dat circa
10% van de in de tabel genoemde kosten worden vergoed en uiteindelijk derhalve
niet tot een aftrek leiden.Tabel: Samenstelling aftrek werkelijke kosten  aantal (x
1000)gemiddelde aftrektotaal (x 1000) Werkelijke kosten1977 0291 381 921waarvan:   Studeer/werkkamer301 59648 044Studiereizen91 0879 949Cursus381 70364 863Verhuizen105 93559 567Reiskosten865 329456 155Vakliteratuur7866251 594Contributies8246738 018Kleding3845717 417 Voedsel3728610 619Representatie74543 081Verzorging2512906 Huisvesting buiten de woonplaats24 3228 930Computer4399342 805Telefoonkosten7242730 755 Kosten auto zaak52 26511 368 Weekend reizen75 41039 925Gereedschap3587830 570Proceskosten145 12472 600Sollicitatie241 97047 680 Zeedagen aftrek41 6715 918Nedeco-regeling915 677138 832 Faciliteit zeevaart 35%313 19538 951 Reiskosten W.W.93 58630 695 Bijstand echtgenoot113 75416 240Zoals uit het bovenstaande volgt bestaat de aftrek uit diverse, veelal
ook incidentele kostenposten, zodat niet kan worden gesteld dat met name bepaalde
beroepsgroepen worden getroffen door het vervallen van deze aftrekpost. In
antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks op welke wijze
het verdwijnen van de aftrek van de werkelijke kosten in de betreffende sectoren
of beroepsgroepen naar verwachting zal worden gecompenseerd
wordt opgemerkt dat de opbrengst van deze maatregel wordt aangewend voor een
verlaging van de tarieven in de loon- en inkomstenbelasting. Daarnaast zal
het verstrekken van onkostenvergoedingen wellicht toenemen. Naar aanleiding
van de vraag van de leden van de CDA-fractie hoe de stelling in de memorie
van toelichting dat de betekenis van de aftrek beperkt is, zich verhoudt met
de bijdrage aan de beoogde grondslagverbreding wordt het volgende opgemerkt.
De stelling dat de betekenis van de aftrek beperkt is, is gebaseerd op het
feit, dat niet meer dan 2% van de belastingplichtigen met inkomsten uit arbeid
gebruik maakt van deze aftrek. Mede als gevolg van de relatief hoge gemiddelde
aftrek leidt het vervallen van deze aftrekpost desalniettemin tot een grondslagverbreding
met een bijbehorende budgettaire opbrengst van 450 mln. Bij deze berekening
is rekening gehouden met de voorgestelde verlaging van het arbeidskostenforfait.
Als gevolg van de laatstgenoemde maatregel, zouden meer belastingplichtigen
in aanmerking komen voor deze aftrekpost, zodat het belang van deze aftrekpost
toeneemt.De leden van de fracties van de PvdA, het CDA en GroenLinks vragen hoe
het kabinet oordeelt over kosten van werknemers waarvoor zij niet snel een
vergoeding van de werkgever zullen krijgen; zij denken met name aan uitgaven
die samenhangen met arbeidsconflicten. Verwezen wordt naar onze reactie bij
artikel 3.3.7. (algemene aftrek) op een soortgelijke vraag van de leden van
de VVD-fractie.Het lijkt de leden van de PvdA-fractie in het licht van de afschaffing
van de werkelijke-kostenaftrek niet langer nodig om aan het arbeidskostenforfait
vast te houden. Zij zouden zich zelfs kunnen voorstellen, aldus deze leden,
dat de juridische houdbaarheid van het schrappen van de werkelijke-kostenaftrek
verbetert als ook het «restant arbeidskostenforfait» wordt geschrapt.Met belangstelling hebben wij van deze zienswijze kennisgenomen. In het
licht van het gegeven dat een individuele werknemer uit hoofde van zijn dienstbetrekking
met kosten kan worden geconfronteerd die door de werkgever niet worden vergoed,
is ervoor gekozen het arbeidskostenforfait niet te schrappen. Met de afschaffing
van de werkelijke-kostenaftrek wordt dan ook op microniveau – dat wil
zeggen per individuele werknemer – alleen beoogd een accentverschuiving
aan te brengen, in die zin dat met arbeidskosten nog slechts op een globale,
geforfaiteerde wijze rekening kan worden gehouden. Hier staat de nieuwe tariefstructuur,
met een arbeidskorting, onlosmakelijk tegenover.De leden van de fractie van de PvdA vragen naar het budgettaire beslag
van het «restant arbeidskostenforfait» en hoe de regering de mogelijkheid
beoordeelt om deze aftrekpost om te zetten in een verhoging van de arbeidskorting.
Voorts wijzen deze leden op het bedrag van 650 miljoen gulden waarvan tijdens
de algemene politieke beschouwingen is toegezegd dat het bedrag wordt ingezet
om het arbeidskostenforfait te verhogen. Zij stellen dat dit bedrag in het
nieuwe stelsel moet worden ingezet om de arbeidskorting te verhogen.Het budgettaire beslag van de algemene aftrek onder het regime van de
Wet inkomstenbelasting 2001 bedraagt f 2,55 miljard. Het omzetten van
de algemene aftrek in een meer instrumentele heffingskorting tegen het tarief
van de eerste schijf leidt tot inkomenseffecten. Dit komt doordat de algemene
aftrek wordt vergolden tegen het marginale tarief, terwijl een meer instrumentele
heffingskorting tegen het tarief van de eerste schijf leidt tot een belastingvermindering
tegen het tarief van de eerste schijf. Met betrekking tot het bedrag van 650 miljoen gulden waarvan tijdens de
algemene politieke beschouwingen is toegezegd dat het bedrag wordt ingezet
om het arbeidskostenforfait te verhogen, willen we aangeven dat het bedrag –
zoals de andere belastingwijzigingen in 2000 – in ieder geval wordt
aangewend bovenop de Belastingherziening 2001 met inkomensneutraliteit als
uitgangspunt. Hierbij zullen de inzichten met betrekking tot het integrale
inkomensbeeld 2001 te zijner tijd een belangrijke rol spelen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom toch een klein arbeidskostenforfait
blijft voortbestaan en waarom hier de wens tot vereenvoudiging niet heeft
gewonnen. Voorts stellen deze leden dat het deel van het oude arbeidskostenforfait
dat wordt omgezet in de algemene aftrek, bij de invoering van het arbeidskostenforfait
in 1990, evenals de beleidsmatige verhogingen in de jaren negentig, hetzelfde
(arbeidsmarktpolitieke) doel heeft als de arbeidskorting onder het voorgestelde
regime. Deze leden vragen of hieruit niet voortvloeit dat de inkomensvoordelen
hieruit die sinds 1990 aan belastingplichtigen in de tweede en derde schijf
zijn toebedeeld met terugwerkende kracht als oneigenlijk worden aangemerkt
en niet voor tariefsverlaging kunnen worden aangewend.De stelling dat de algemene aftrek evenals het arbeidskostenforfait in
1990 hetzelfde doel heeft als de in dit voorstel opgenomen arbeidskorting
behoeft nuancering. Het arbeidskostenforfait is door een aantal beleidsmatige
verhogingen gehanteerd als een instrument voor het voeren van arbeidsmarktpolitiek.
De reden hiervoor is dat het arbeidskostenforfait het meest gerede fiscale
instrument was. Wij willen hierbij opmerken dat door deze beleidsmatige verhogingen
ook de drempel waarboven aftrek van werkelijke kosten mogelijk is steeds hoger
is komen te liggen waardoor feitelijk de niet aftrekbaarheid van dergelijke
kosten de facto al dichterbij is gebracht. Een uitvoeringsvoordeel van deze
benadering was voorts dat steeds minder belastingplichtigen aan werkelijke
kostenaftrek toekwamen, waardoor de uitvoeringslast kan worden beperkt. De
inkomenseffecten die voortvloeien uit dit beleid zijn inherent aan het stelsel
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Dat bij de onderhavige belastingherziening
ervoor is gekozen naast de algemene aftrek een meer instrumentele bepaling
op te nemen – de arbeidskorting – en deze arbeidskorting voornamelijk
op de onderkant van de arbeidsmarkt te richten, betekent dus niet dat het
toepassen van het arbeidskostenforfait door belastingplichtigen in de tweede
en derde schijf in de jaren negentig oneigenlijk was, integendeel. Tot slot
willen wij opmerken dat hoewel het opnemen van een algemene aftrek ook tot
gevolg heeft dat het aanvaarden van betaald werk wordt gestimuleerd omdat
het een forfaitaire aftrekpost betreft die alleen kan worden opgevoerd indien
een belastingplichtige loon uit tegenwoordige arbeid geniet, deze post wordt
een forfaitaire tegemoetkoming voor kleine kostenposten.De leden van de VVD-fractie vragen naar de reactie van de regering met
betrekking tot kosten waarvoor de werkgever geen vergoeding zal willen geven.
Als voorbeeld worden de kosten van rechtsbijstand bij een arbeidsconflict
genoemd. Voorts vragen de leden van de D66-fractie waarom niet een aantal
specifieke aftrekposten worden geïntroduceerd.In het regeerakkoord zijn de grondslagen van de door te voeren belastingherziening
neergelegd. Het versoberen van het in een algemene aftrek omgezette arbeidskostenforfait,
het introduceren van een arbeidskorting, het verbreden van de grondslag in
algemene zin en het verlagen van de tarieven, maken samen met het vervallen
van de mogelijkheid voor werknemers om de werkelijke kosten af te trekken,
deel uit van het totaalpakket. Met betrekking tot het vervallen van de mogelijkheid
voor werknemers om de werkelijke kosten af te trekken, willen wij aangeven dat een individuele werknemer mogelijk wel kosten boven het kostenforfait
heeft, maar dat daarmee buiten de algemene aftrek in het voorgestelde stelsel
geen rekening wordt gehouden. Indien het gaat om uitgaven ten behoeve van
de dienstbetrekking heeft de werkgever evenals onder het regime van de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 de mogelijkheid hiervoor een onbelaste vergoeding
of verstrekking te geven.De leden van de D66-fractie vrezen dat de «algemene aftrek»
verwarring zal oproepen met de «algemene heffingskorting». Deze
leden stellen voor de term «algemene loonaftrek» te hanteren.
Hoewel wij menen dat de termen «algemene aftrek» en «algemene
heffingskorting» voldoende onderscheidend vermogen hebben, ligt het
hanteren van de term «algemene loonaftrek», gelet op het feit
dat de algemene aftrek alleen toepassing vindt bij werknemers, voor de hand.
Wij zijn voornemens om bij nota van wijziging de term «algemene aftrek»
te vervangen door de term «algemene loonaftrek». In het verlengde
hiervan wordt de term «bijzondere aftrek» vervangen door de term
«bijzondere loonaftrek».De leden van de VVD-fractie bepleiten in het nieuwe belastingstelsel de
werkgever in de gelegenheid te blijven stellen om een onbelaste kostenvergoeding
voor de verschillende beroepskosten aan de werknemer te verstrekken. Zij zien
de kostenvergoeding als een incentive om de werknemer te stimuleren zijn functie
naar behoren te vervullen, waarbij een werkgever onder meer kan inspelen op
maatschappelijke ontwikkelingen en zich kan onderscheiden van anderen. In
reactie hierop wijzen wij graag op de introductie in de loonbelasting in het
kader van de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 van een zelfdragend
stelsel van vrije vergoedingen (alsmede vrije verstrekkingen); zie hiervoor
artikel V van de genoemde invoeringswet. Het nieuw geformuleerde vertrekpunt
daarbij is dat vergoedingen (en verstrekkingen) niet tot het loon behoren,
en derhalve ook voor de inkomstenbelasting onbelast blijven, voorzover zij
naar algemene maatschappelijke opvattingen niet als beloningsvoordeel worden
ervaren. Wij gaan ervan uit dat dit vertrekpunt aan de zienswijze van de leden
van de VVD-fractie tegemoetkomt.De leden van de fractie van de VVD merken op dat de voorgestelde afschaffing
van de mogelijkheid van aftrek van werkelijke beroepskosten – voorzover
de werkelijke kosten het arbeidskostenforfait te boven gaan – veel stof
heeft doen opwaaien. Zij verwijzen naar reacties van een aantal (oud)hoogleraren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen ons te reageren op de verschillende
negatieve oordelen die over dit voorstel zijn gegeven. Wij menen op deze plaats
te mogen volstaan met een verwijzing naar de bespreking van de diverse tegenargumenten
elders in de onderhavige nota.De leden van de CDA-fractie zijn verheugd dat de door de Hoge Raad geconstateerde
ongelijkheid in het arbeidskostenforfait wordt rechtgetrokken maar zetten
wel vraagtekens bij de algemene arbeidskorting waarbij zij stellen dat via
een andere weg het kabinet zo hetzelfde probeert te bewerkstelligen. Voorts
vragen deze leden hoeveel geld exact is gemoeid met de arbeidskorting.De stelling van deze leden begrijpen wij niet. Door de om arbeidsmarktpolitieke
redenen toegepaste verhogingen van het arbeidskostenforfait daaruit nu te
elimineren en onder te brengen in de arbeidskorting wordt in het nieuwe regime
voorkomen dat een deel van de werknemers geen profijt heeft van deze faciliteit.
Met de arbeidskorting is volgens tabel 1 in het hoofdstuk Budgettaire en inkomensgevolgen
van de memorie van toelichting (pagina 57) een bedrag gemoeid van f 7,9
mld. De vraag van de leden van de CDA-fractie hoe onze argumentatie betreffende
het afschaffen van werkelijke-kostenaftrek zich verhoudt met de volgens deze
leden gewijzigde visie op de belastbaarheid van door de werkgever verstrekte
vergoedingen bespreken wij in de Nota naar aanleiding van het verslag bij
de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001.Het niet meer kunnen aftrekken van kosten bij inkomsten uit arbeid en
in box III zal zwartwerken in de hand werken; zien de bewindslieden dit gevaar
ook? Ervan uitgaande dat de leden van de CDA-fractie, die deze vraag stellen,
hier doelen op enerzijds de afschaffing van de werkelijke-kostenaftrek bij
loon uit dienstbetrekking en anderzijds de introductie van een vermogensrendementsheffing,
kunnen wij antwoorden dat wij geen aanleiding zien het door de leden als gevolg
van deze maatregelen verwachte gevaar van toenemende belastingontwijking te
onderschrijven gelet op de totale context van de belastingherziening.De leden van de fractie van D66 zijn wat verbaasd over de opmerking op
blz. 29 van de memorie van toelichting dat door de introductie van de arbeidskorting
de band met de werkelijk gemaakte kosten wordt doorgesneden. Het komt deze
leden voor dat deze doorsnijding louter het gevolg is van de bewuste keuze
het huidige arbeidskostenforfait niet alleen te verlagen maar tegelijkertijd
de mogelijkheid van aftrek van werkelijk gemaakte kosten af te schaffen. Dat
o.a. uit de opbrengst van deze operatie een arbeidskorting wordt gefinancierd
staat daar in hun ogen in principe los van.Wij hebben er begrip voor dat de leden over deze opmerking in de memorie
van toelichting ietwat verbaasd zijn. Beoogd is aan te geven dat op het moment
dat er naast een arbeidskostenforfait voor werkenden een zelfstandig fiscaal
stimuleringsinstrument in de vorm van een algemene arbeidstoeslag (nader vormgegeven
als een belastingkorting) wordt ingevoerd, het thans wetssystematisch aanwezig
geachte directe verband tussen het om arbeidsmarktpolitieke redenen opgenomen
gedeelte van het arbeidskostenforfait en de aftrekbaarheid van werkelijke
kosten definitief wordt doorgesneden. Aan de arbeidskorting ligt nog slechts
zijdelings de notie ten grondslag dat men voor het verwerven van inkomsten
doorgaans ook zekere kosten maakt. In de arbeidskorting weegt veel zwaarder
dat met dit instrument het verrichten van betaald werk (ten opzichte van een
uitkering) fors aantrekkelijker wordt gemaakt.De leden van de fractie van D66 hebben wel begrip voor de overwegingen
die ten grondslag liggen aan het voorstel de werkelijk gemaakte kosten die
boven de algemene aftrek uitgaan niet langer aftrekbaar te laten zijn, maar
houden daar toch nog vragen bij. De werkelijke-kostenaftrek is conflictgevoelig
en leidt tot uitvoeringsproblemen en procedures, zo valt te lezen in de Verkenning
(blz. 39). Dat is op zichzelf reden om er vanaf te stappen, zo merken zij
op.Echter, de leden van de D66-fractie zijn er nog niet van overtuigd dat
bij afschaffing er niet een groep belastingplichtigen zal ontstaan die tussen
wal en schip valt. Vooral mensen die deels in loondienst en deels zelfstandig
werken zouden huns inziens tekort gedaan kunnen worden ten opzichte van degenen
die 100% in loondienst zijn. Wij moeten deze leden antwoorden dat wij niet
goed zien hoe deze groep tekort gedaan zou kunnen worden ten opzichte van
belastingplichtigen die uitsluitend in loondienst zijn.Kosten die in het kader van het drijven van een onderneming of in verband
met het verrichten van overige werkzaamheden ontstaan, zijn aftrekbaar,
en wel volgens de regels zoals deze gelden voor respectievelijk winst uit
een onderneming en resultaat uit overige werkzaamheden.De leden van de D66-fractie stellen dat wij er voetstoots van uitgaan
dat de werkgever wel zal voorzien in de kosten die in betekenende mate boven
het maximum van de algemene aftrek uitgaan. Waarop is dit optimisme gebaseerd,
zo vragen zij. Ook de leden van de CDA-fractie betrekken een dergelijke stelling
door op te merken dat het optimisme dat werkgevers en werknemers er gezamenlijk
wel uit zullen komen niet gerechtvaardigd is. De leden van de fractie van
GroenLinks vragen of de veronderstelling dat werkgever en werknemer het «samen
wel oplossen» reëel is.Wij willen benadrukken dat dergelijke stellingen op een misverstand moeten
berusten. Wij verdedigen niet het standpunt dat «de werkgever wel zal
voorzien in de kosten»; wij zijn in dezen optimistisch noch pessimistisch,
maar neutraal. De vermelding in de toelichting op artikel 3.3.7 van de Wet
inkomstenbelasting 2001 dat waar de werkgever het niet nodig vindt om noodzakelijke
kosten voor de dienstbetrekking te vergoeden, geen taak wordt gezien voor
de belastingwetgever om alsnog voor dergelijke kosten een tegemoetkoming te
verstrekken, geeft dit met zoveel woorden aan. Hiermee wordt tevens op de
vraag van de leden van de fractie van de PvdA gereageerd waarom het verantwoord
wordt geacht geen compensatiemogelijkheid te scheppen, in de vorm van een
tegenbewijsregeling bijvoorbeeld.Hoewel de leden van de fracties van GPV en RPF oog hebben voor de argumenten
van de regering om de werkelijke-beroepskostenaftrek te laten vervallen, bestaan
er hierover bij hen nog wel enkele vragen. Een belangrijk argument dat door
de regering wordt genoemd, namelijk dat het slechts gaat om 2% van de werknemers
vinden ze niet overtuigend. Betekent dit dat de regering van mening is dat
alle aftrekposten waarvan door minder dan 2% van de belastingplichtigen gebruik
wordt gemaakt kunnen worden geschrapt? Tevens vinden de genoemde leden het
merkwaardig dat het vervallen van de aftrekmogelijkheid voor werkelijke kosten
alleen geldt voor werknemers en dat voor ondernemers en degenen die een belastbaar
resultaat uit overige werkzaamheden genieten (art. 3.4.1.1) wel een ruimere
aftrekmogelijkheid blijft bestaan. Kan de regering dit gemaakte onderscheid
nader toelichten?Wij zijn niet van mening dat alle aftrekposten waarvan door minder dan
2% van de belastingplichtigen gebruik wordt gemaakt, kunnen worden geschrapt.
In het bijzonder niet, wanneer ook de positieve inkomensbestanddelen waarop
de aftrekpost betrekking heeft slechts een gering percentage uitmaken. Maar
schrappen van de werkelijke-kostenaftrek in relatie tot looninkomsten achten
wij wel goed verdedigbaar.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of het niet onevenwichtig
is voor uitgaven van kinderopvang niet dezelfde redenering te volgen als voor
de aftrekbaarheid van beroepskosten is gevolgd. Hierbij doelen deze leden
op de in de toelichting op artikel 3.3.7 gevolgde redenering. In de toelichting
op artikel 3.3.7 is aangegeven dat waar er sprake is van kosten die uitgaan
boven het maximum van de algemene aftrek, er vanuit wordt gegaan dat indien
deze kosten noodzakelijk zijn voor het vervullen van de dienstbetrekking,
hierin door de werkgever zelf wordt voorzien. Waar de werkgever dit niet nodig
vindt, bestaat geen taak meer voor de wetgever om voor dergelijke kosten een
aftrekmogelijkheid te bieden. De in artikel 3.3.7 bedoelde kosten betreffen
kosten die noodzakelijk zijn voor het vervullen van de dienstbetrekking ofwel
beroepskosten. Deze kosten vinden hun oorsprong in de dienstbetrekking en
zijn daardoor zeer nauw verbonden met de dienstbetrekking. Daarentegen
vinden uitgaven voor kinderopvang niet rechtstreeks hun oorsprong in de dienstbetrekking.
Hoewel uitgaven voor kinderopvang een relatie hebben met het verrichten van
betaalde arbeid, is de band niet dusdanig nauw dat deze kosten kwalificeren
als beroepskosten. Daarom is bij uitgaven voor kinderopvang een ander uitgangspunt
gehanteerd als bij beroepskosten. Bij uitgaven voor kinderopvang staat centraal
dat deze uitgaven aftrekbaar zijn om de deelname aan het arbeidsproces te
stimuleren.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen de regering wat zij van
de suggestie vindt om de voorgestelde arbeidskorting naar beneden bij te stellen
en de resterende middelen in te zetten voor bijvoorbeeld verhoging van de
algemene heffingskorting. Zij vragen of daarmee niet meer recht wordt gedaan
aan huishoudens waar sprake is van een eenverdienersituatie.Hoewel wij de suggestie van deze leden, zeker ook in het licht van hun
levensovertuiging, goed kunnen plaatsen, zal de regering toch niet op deze
suggestie ingaan, omdat bewust is gekozen voor de arbeidskorting als instrument
voor vergroting van het arbeidsaanbod, waarbij wij overigens wel wensen aan
te tekenen dat wij wel degelijk ook oog hebben voor de situatie van de alleenverdiener.
Ook bij de verkenning die thans plaatsvindt naar de mogelijkheden om de positie
van de middeninkomens te verbeteren wordt met nadruk naar de inkomenspositie
van de alleenverdiener gekeken.De leden van de PvdA-fractie vragen of bij samenloop van belastbaar loon
en resultaat uit overige werkzaamheden kosten, voorzover zij niet exclusief
aan één van beide bronnen kunnen worden toegerekend, over de
bronnen moeten worden verdeeld.Ingevolge de rangorderegeling van artikel 2.4.1, eerste lid, van het wetsvoorstel
worden voordelen die bij meer dan één bron in de heffing kunnen
worden betrokken, bij de eerstgenoemde bron in aanmerking genomen. Het begrip
voordelen dient daarbij te worden opgevat als inkomsten verminderd met de
daarop betrekking hebbende kosten. Kosten zijn de uitgaven buiten de privé-sfeer
die noodzakelijk zijn om de inkomsten te verwerven. Bij het bepalen van het
bedrag aan voordelen uit een bron is het voor die bron geldende regime van
toepassing. Indien bepaalde inkomsten zijn vrijgesteld of uitgaven in aftrek
zijn beperkt, kunnen deze inkomsten en uitgaven niet in aanmerking worden
genomen bij een volgende bron.Het is mogelijk dat een bepaalde uitgave als kosten van meer dan één
van de op de hierboven wijze onderscheiden bronnen kan worden aangemerkt.
Een voorbeeld hiervan is vakliteratuur die een auteur zowel voor zijn dienstbetrekking
als voor zijn werkzaamheid als free-lance auteur raadpleegt. Deze uitgave
zal zoveel mogelijk als kosten aan de bronnen moeten worden toegerekend. In
beginsel zou daarbij de toerekening moeten plaatsvinden op basis van het voor
de desbetreffende bronnen afgeworpen nut. In de praktijk zal een dergelijke
toerekening vaak niet mogelijk of niet uitvoerbaar zijn. In dat geval kan
worden aangesloten bij een andere verdeelsleutel, zoals bijvoorbeeld de uit
de desbetreffende bronnen verkregen inkomsten.De leden van de CDA-fractie vinden onze in het nader rapport (kamerstukken
II 1998/99, 26 727, A, punt 56) gegeven onderbouwing voor het niet tot
het loonbegrip voor de loonbelasting rekenen van het voordeel in verband met
een ook voor privé-doeleinden ter beschikking gestelde auto weinig
overtuigend. Zou het in de loonbelasting betrekken van dit voordeel,
zo vragen zij, niet grote nabetalingen in de sfeer van de inkomstenbelasting
en fraude voorkomen. Graag vestigen wij er de aandacht op dat in het kader
van de voorbereiding van de onderhavige belastingherziening de wenselijkheid
van het eventueel onder de loonbelasting rangschikken van het hier bedoelde
voordeel uitvoerig is besproken met de organisaties van het bedrijfsleven.
Deze hebben ervoor gepleit dit niet te doen omdat aldus een belangrijke administratieve
lastenverzwaring voor het bedrijfsleven wordt voorkomen. Werkgevers voelen
zich niet betrokken bij het daadwerkelijke privé-gebruik dat werknemers
van de auto van de zaak maken. Hiermee is tevens een deel van de argumentatie
aangegeven waarom wij de suggestie van de leden, verwoord in paragraaf 4.1.3
van het verslag, over het in de eindheffing van artikel 31 van de Wet op de
loonbelasting 1964 betrekken van de helft van het autokostenforfait niet volgen.
Voorts zou een (gedeeltelijke) eindheffing ten onrechte geen doorwerking hebben
naar de inkomensafhankelijke regelingen.Wij zijn het niet eens met de opmerking van de leden van de CDA-fractie
dat het argument van conflictgevoeligheid door ons selectief is gebruikt.
Naar aanleiding van de in dit verband door deze leden gemaakte opmerking over
de voorgestelde regeling van het privé-gebruik auto wijzen wij erop
dat in het regeerakkoord is neergelegd dat deze regeling beter moet aansluiten
op het feitelijke privé-gebruik waarop fiscaal thans nauwelijks een
rem zit. Bij de vormgeving van de voorgestelde regeling is de kans op conflicten
beperkt door te werken met een gering aantal klassen privé-gebruik,
waarbij «sprongen» in de bijtelling – afgezien van de eerste
sprong bij een privé-gebruik van 500 kilometer – beperkt zijn
gehouden. Naar aanleiding van de opmerking van deze leden over de integrale
kostenaftrek bij het resultaat uit overige werkzaamheden, merken wij op dat
kostenaftrek voortvloeit uit de overeenkomstige toepassing van het begrip
totale winst. Bij diverse kosten worden conflicten overigens voorkomen doordat
de artikelen 3.2.2.5 tot en met 3.2.2.8a bij de bepaling van het resultaat
uit overige werkzaamheden van overeenkomstige toepassing zijn.4.2.2. Resultaat uit overige werkzaamhedenDe leden van de CDA-fractie achten het van overeenkomstige toepassing
verklaren van bepalingen uit de winstsfeer ten aanzien van het resultaat uit
overige werkzaamheden eenzijdig. Zij voeren aan dat de voor de belastingplichtige
verzwarende artikelen van toepassing worden verklaard, maar de ondernemersfaciliteiten,
zoals landbouwvrijstelling, de willekeurige afschrijving, de investeringsaftrek,
de vervangingsreserve en de kostenegalisatiereserve, niet. Deze leden wijzen
erop dat als gevolg van de redactie van artikel 3.4.2.1 positieve en negatieve
voordelen worden belast die worden behaald op (de vervreemding of onttrekking
van) vermogensbestanddelen die worden gebruikt bij het behalen van het resultaat
uit overige werkzaamheden. Daarbij worden ook autonome waardestijgingen die
niet het directe gevolg zijn van de verrichte werkzaamheid, in de heffing
betrokken. Zij vragen op dit punt om een reactie. De leden van de VVD-fractie
vragen om een reactie op een vergelijkbaar betoog van de Orde. De leden van
de PvdA-fractie vragen meer specifiek waarom de doorschuiffaciliteit van artikel
3.2.2.52 niet van toepassing is.Naar ons oordeel is het van toepassing verklaren van het winstregime op
het resultaat uit overige werkzaamheden niet onevenwichtig. Dit kan worden
verduidelijkt door een onderscheid te maken tussen de verschillende situaties
die onder het voorgestelde regime van resultaat uit overige werkzaamheden
vallen. Dit betreft de inkomsten uit arbeid buiten dienstbetrekking
in de zin van artikel 22, eerste lid, onderdeel b, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 en de inkomsten die als gevolg van de anti-arbitragemaatregelen in het
resultaat uit overige werkzaamheden worden betrokken.Voor de personen die inkomsten uit arbeid buiten dienstbetrekking genieten
betekent het van toepassing verklaren van het winstregime enerzijds dat zij
gemaakte kosten in aftrek kunnen brengen. Daar staat tegenover dat alle voordelen
uit de werkzaamheid in aanmerking moeten worden genomen, ook die welke het
gevolg zijn van waardeveranderingen van vermogensbestanddelen. In die zin
is dus sprake van een meer evenwichtige belastingheffing dan onder de huidige
wet. Dat waardeveranderingen van vermogensbestanddelen die worden aangewend
voor de werkzaamheid in de heffing worden betrokken, ligt mede voor de hand
omdat waardeveranderingen, die zowel positief als negatief kunnen zijn, als
een (gedeeltelijke) correctie op eerder genomen kosten (met name afschrijvingen
en onderhoud) kunnen worden beschouwd. Gelet op de aard van de inkomsten zullen
de vermogensbestanddelen ofwel van geringe betekenis zijn, denk aan de computer
van een auteur, ofwel het karakter van voorraad hebben, denk aan de panden
van de onroerend goed handelaar. In het laatste geval is het in de heffing
betrekken van het verschil tussen de aan- en verkoopprijs vanzelfsprekend.
Door het toepassen van goed koopmansgebruik wordt een juiste toedeling van
baten en lasten aan de heffingstijdvakken bereikt. Na een zekere gewennings-
en aanpassingsperiode zal dit regime dan ook tot een vereenvoudiging leiden
en bijdragen aan het afnemen van geschillen. De ervaring leert immers dat
er over toedeling van kosten veel minder geschillen ontstaan dan over een
jaarlijks terugkerende vraag of kosten aftrekbaar zijn of niet.Het resultaat uit overige werkzaamheden wordt niet op dezelfde wijze belast
als winst uit onderneming, omdat het niet voortvloeit uit een duurzame organisatie
van kapitaal en arbeid. Er is dan ook weinig reden voor de toepassing van
de ondernemings- en ondernemersfaciliteiten die immers gericht zijn op de
continuïteit van de onderneming. Zo is er voor doorschuiffacilitieten
geen reden omdat er geen sprake is van een onderneming die als zelfstandige
organisatie kan worden overgedragen.De gedachte van de leden van de CDA-fractie dat het van toepassing verklaren
van de vervangingsreserve en de kostenegalisatiereserve een verzachting zou
betekenen voor de afrekening over stille reserves bij het beëindigen
van de werkzaamheid, onderschrijven wij niet. Bij staking moeten deze reserves
immers in de winst worden opgenomen.Wij zijn het met de leden van de fracties van de VVD en het CDA eens dat
naast inkomsten die onder het resultaat uit overige werkzaamheden vallen,
ook inkomsten die worden belast in de sfeer van belastbaar loon, kunnen fluctueren
en niet bij voorbaat zeker zijn. Deze leden noemen verkoopbonussen, commissiegelden
en dergelijke. Het kenmerkende onderscheid tussen deze inkomsten en inkomsten
die onder het resultaat uit overige werkzaamheden vallen, is echter dat ze
worden verkregen uit een dienstbetrekking.Voor de anti-arbitragemaatregelen ligt het van toepassing verklaren van
het winstregime voor de hand omdat daarmee in beginsel evenwicht ontstaat
tussen het tarief en de grondslag bij degene die de vergoeding voor de terbeschikkingstelling
ontvangt en degene die de vergoeding in aftrek brengt. De vraag van de leden
van de PvdA-fractie in dit verband of het niet voldoende zou zijn om slechts
de ontvangen vergoeding in het resultaat uit overige werkzaamheden te betrekken,
beantwoorden wij ontkennend. Indien het desbetreffende vermogensbestanddeel
rechtstreeks tot het vermogen van de onderneming zou behoren, zou een waardeverandering
van het vermogensbestanddeel eveneens – als winst uit onderneming –
in aanmerking zijn genomen. Een ander aspect dat in dit kader van belang is,
is dat door het van overeenkomstige toepassing verklaren van het winstregime,
de aan de vermogensbestanddelen of de daarop ontvangen vergoeding toe te rekenen
kosten, zoals financieringsrente, afschrijvingen en onderhoud, in mindering
kunnen worden gebracht.De leden van de CDA-fractie vragen om een reactie omtrent de verplichting
om af te rekenen over een eventuele meerwaarde in een pand dat aan de huisgenoot/ondernemer
is verhuurd, als partners scheiden of de samenwoning beëindigen en als
de huisgenoot/ondernemer de onderneming staakt of vervreemdt. De leden van
de PvdA-fractie vragen of het ophouden van het verhuren van een pand aan de
onderneming van een echtgenoot, leidt tot een verplichte afrekening. De leden
van de fracties van het CDA en D66 vragen hoe wordt omgegaan met deze verplichting
om af te rekenen, indien de ondernemer zijn onderneming omzet in een vennootschap.
De leden van de CDA-fractie vragen of dan niet een doorschuiffaciliteit als
die van artikel 3.2.2.52 van toepassing moet zijn.Wij onderkennen dat in een deel van de genoemde gevallen de verplichting
om af te rekenen onredelijk kan uitwerken. Zo is het mogelijk dat bij scheiding
of overlijden, de ter beschikking gestelde vermogensbestanddelen overgaan
naar de ondernemer omdat hij de vermogensbestanddelen nodig heeft voor zijn
onderneming. In een dergelijk geval lijkt een geruisloze doorschuiving redelijk.
Bij de meesleep- en meetrekregeling van het aanmerkelijk belang zijn de mogelijkheden
voor een geruisloze doorschuiving in de genoemde gevallen ruimer. Wij zijn
dan ook bereid te bezien of het wenselijk is om het aanmerkelijkbelangregime
en het regime voor personen die onder artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdelen
b en c vallen, op het punt van de doorschuiffaciliteiten meer op elkaar af
te stemmen.De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen voorts wat de rechtvaardiging
is voor het onthouden van de ondernemersfaciliteiten aan degenen die door
de anti-arbitragemaatregelen in het resultaat uit overige werkzaamheden worden
betrokken.Ons antwoord hierop is, dat het ter beschikking stellen van vermogensbestanddelen
aan een onderneming op zichzelf beschouwd niet als een onderneming kan worden
aangemerkt. Het betreft immers een vorm van rendabel maken van vermogen die
alleen vanwege arbitragemogelijkheden wordt betrokken in het resultaat uit
overige werkzaamheden in plaats van in box III. Zoals in de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel is uiteengezet, dienen naar ons oordeel alleen «echte»
ondernemers in aanmerking te komen voor de ondernemersfaciliteiten. Ook medegerechtigden
tot een onderneming in de zin van artikel 3.2.1.1a komen niet in aanmerking
voor ondernemersfaciliteiten als de investeringsaftrek, willekeurige afschrijvingen
en de scholingsaftrek.Wij zien geen reden om de groep belastingplichtigen
die vanwege arbitragemogelijkheden wordt betrokken in het resultaat uit overige
werkzaamheden, in dit opzicht gunstiger te behandelen dan medegerechtigden
tot een onderneming.De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat het betrekken van het
ter beschikking stellen van vermogensbestanddelen in het resultaat uit overige
werkzaamheden, de structuur van het inkomensbegrip in het wetsvoorstel
geweld aandoet en verzoeken om deze maatregel ongedaan te maken. Ook is het
in hun ogen zeer de vraag of de maatregel wel nodig is, aangezien belastingplichtigen
niet of nauwelijks tot arbitrage zullen overgaan doordat zij in box III geen
kosten en omzetbelasting in aftrek kunnen brengen.Zoals in de toelichting bij het wetsvoorstel is opgemerkt worden vermogensbestanddelen
die ter beschikking worden gesteld aan de onderneming van personen die tot
het huishouden van de belastingplichtige behoren, door wetsfictie in het resultaat
uit overige werkzaamheden betrokken om ongewenste arbitrage tegen te gaan.
Bij het aanmerkelijkbelangregime is met de meetrekregeling van artikel 4.3.5
een soortgelijke maatregel getroffen. Het achterwege laten van deze maatregelen
zou leiden tot de mogelijkheid voor belastingplichtigen om op een gekunstelde
wijze inkomensbestanddelen die in feite behoren tot de grondslag van box I
en box II, over te brengen naar box III. Naast een tariefvoordeel kan deze
overbrenging door het aansluiten bij een forfaitair rendement in box III leiden
tot een lagere heffingsgrondslag.Wij zijn het met de leden van de CDA-fractie eens dat de ondernemer in
een aantal gevallen niet snel geneigd zal zijn om de aanschaf van vermogensbestanddelen
buiten de onderneming via de gelieerde persoon te laten lopen, aangezien de
gelieerde persoon geen aftrek van kosten en omzetbelasting zou hebben. Dit
is bijvoorbeeld het geval bij panden met achterstallig onderhoud en machines.
In veel andere gevallen is het echter wel aantrekkelijk om tot arbitrage over
te gaan, zoals bij nieuwe panden die geen achterstallig onderhoud hebben en
bij het lenen van geld. Tegen die achtergrond zijn de anti-arbitragemaatregelen
van dit wetsvoorstel dan ook op hun plaats.De leden van de CDA-fractie hebben bezwaar tegen het begrip «genereren»
zoals dat is gebruikt in artikel 3.4.1.1 en stellen een alternatief voor.Omdat voor de redactie van dit artikel aansluiting is gezocht bij de rangorderegeling
van artikel 2.4.1, tweede lid, van het voorstel van wet, zien wij geen aanleiding
de tekst op dit punt aan te passen.De leden van de fracties van de VVD en het CDA verwijzen naar de opmerking
in de toelichting bij artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdelen b en c, van
het voorstel van wet, dat incidentele gevallen van gering belang niet kwalificeren
als het rendabel maken van vermogensbestanddelen en derhalve niet onder het
resultaat uit overige werkzaamheden vallen. Deze leden vragen om een toelichting
op deze opmerking.Een terbeschikkingstelling van vermogensbestanddelen kwalificeert eerst
als een werkzaamheid indien hiermee vermogen rendabel wordt gemaakt. Met de
door deze leden aangehaalde opmerking in de toelichting wordt gedoeld op gevallen
waarin geen sprake is van het rendabel maken van vermogen. Het gaat hierbij
bijvoorbeeld om de situatie dat een ondernemer tegen een kleine vergoeding
gebruik mag maken van de privé-auto van een huisgenoot.De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen verder wanneer sprake
is van werkzaamheden van dezelfde aard als bedoeld in het artikel 3.4.1.2,
derde lid.Dit is afhankelijk van de feiten en omstandigheden. In de toelichting
is hieromtrent reeds een voorbeeld opgenomen. Hieruit blijkt dat op dit punt
kan worden gedacht aan werkzaamheden die in elkaars verlengde liggen of werkzaamheden die elkaar logisch aanvullen. Op de vraag van deze
leden waar de grens ligt tussen zodanige werkzaamheden en het drijven van
een onderneming, kunnen wij hen antwoorden dat een dergelijke grens niet op
voorhand valt te trekken. Op dit punt kan in voorkomend geval aansluiting
worden gezocht bij de jurisprudentie met betrekking tot de afbakening tussen
het regime van inkomsten uit andere arbeid en het winstregime onder de huidige
Wet op de inkomstenbelasting 1964.De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen of het van toepassing
verklaren van artikel 52 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en het
begrip goed koopmansgebruik niet een aanzienlijke verzwaring van de administratieve
lasten voor belastingplichtige met zich meebrengt.Natuurlijke personen die een werkzaamheid als bedoeld in de artikelen
3.4.1.1 en 3.4.1.2 verrichten zullen – net als de belastingplichtigen
die onder het winstregime vallen – de aangifte- en informatieverplichtingen
slechts naar behoren kunnen nakomen, indien zij kunnen steunen op een, afhankelijk
van de aard, omvang en complexiteit van de werkzaamheid ingerichte, administratie.
Eenvoudig gezegd, wie slechts enkele opdrachtgevers heeft en niet veel kosten
maakt, kan volstaan met een eenvoudige administratie die niet of nauwelijks
zal afwijken van wat veel particulieren thans al hebben. Gezien het van overeenkomstige
toepassing zijn van een aantal bepalingen uit het winstregime – die
zowel rechten als verplichtingen omvatten – ligt het, dit in antwoord
op een vraag van deze leden, voor de hand dat ook belastingplichtigen met
resultaat uit overige werkzaamheden aan de adminstratieve verplichtingen op
grond van artikel 52 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen moeten voldoen.De omvang van de administratieplicht wordt bepaald door het uitgangspunt
dat de gegevens die voor de belastingheffing over het belastbare resultaat
uit overige werkzaamheden van belang zijn uit de administratie moeten kunnen
blijken. Deze omvang wordt bepaald door de concrete omstandigheden van het
geval en is mede afhankelijk van de aard, omvang en complexiteit van de werkzaamheid.In het door de leden van de CDA-fractie genoemde voorbeeld van een werknemer
die naast zijn dienstbetrekking incidenteel een artikel publiceert en daarvoor
een vergoeding ontvangt van een uitgever, zullen in de praktijk, evenals voor
kleine ondernemers, geen zware eisen gesteld worden aan de administratie.
Een eenvoudige vastlegging van de baten en lasten en het bewaren van de relevante
bescheiden en gegevensdragers is doorgaans voldoende.De leden van de fracties van de VVD, het CDA en D66 vragen zich af wanneer
een administratie op kasbasis kan worden gevoerd.Zoals hiervoor vermeld, wordt voor de bepaling van het belastbare resultaat
uit overige werkzaamheden zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij de fiscale
behandeling van winst uit onderneming. Daarmee gelden voor het resultaat uit
overige werkzaamheden dezelfde criteria die binnen de winstsfeer gelden voor
voeren van een administratie op kasbasis. Alleen in het geval de werkzaamheden
een bescheiden omvang hebben en zich van jaar op jaar geen grote verschillen
in de vorderingen en schulden voordoen, kan een eenvoudige administratie op
basis van het kasstelsel worden bijgehouden.Deze leden merken verder op dat juist bij de bron resultaat uit overige
werkzaamheden niet altijd van aanvang af voor de belastingplichtige duidelijk
zal zijn dat zijn activiteiten onder die bron vallen, en daarmee de kans bestaat
dat hij niet van aanvang af aan de administratieve verplichtingen
voldoet en vragen af of de inspecteur dan een beroep kan doen op omkering
van de bewijslast.Deze vrees delen wij niet, aangezien het voor belastingplichtige doorgaans
duidelijk is dat een vergoeding voor werkzaamheden voor hem een belaste bate
vormt en, als het resultaat uit overige werkzaamheden betreft, administratieve
verplichtingen ontstaan. Bij twijfel kan eventueel contact worden opgenomen
met de inspecteur. Als de belastingplichtige administratieplichtig is en niet
volledig aan de administratieve verplichtingen is voldaan, komt op hem de
bewijslast te rusten dat de aanslag of de beschikking onjuist is.De mening van de leden van de CDA-fractie dat het leerstuk van goed koopmansgebruik
niet zonder meer kan worden toegepast binnen een andere categorie inkomen
en dat aanzienlijke interpretatiemoeilijkheden ontstaan, delen wij niet. Het
leerstuk van goed koopmansgebruik ziet op een juiste toedeling van baten en
lasten aan het tijdvak waarop deze betrekking hebben. Wij zien niet in waarom
zich bij die toedeling bij resultaat uit overige werkzaamheden heel andere
problemen zouden voordoen dan bij winst uit onderneming. Ook de waardering
van activa en passiva en de vermogensetikettering – zo kunnen wij deze
leden beantwoorden – zal plaatsvinden overeenkomstig de regels zoals
die bij winst uit onderneming gelden.De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen of wij zijn teruggekomen
van het standpunt dat belastingheffing bij fusies niet achterwege wordt gelaten
in de situatie waarin de aandelenruil bij de aandeelhouder zou leiden tot
inkomsten uit andere arbeid.Indertijd is opgemerkt (Kamerstukken II 1991/92, 22 338, nr. 7, blz.
9) dat een dergelijke situatie zich in de praktijk niet snel zal voordoen
en dat het niet de bedoeling van de richtlijn kan zijn om aandelentransacties
met voorwetenschap te faciliëren. Onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964 blijft dit standpunt van kracht. Onder de voorgestelde Wet inkomstenbelasting
2001 wordt het mogelijk dat aandelen langdurig tot het vermogen van een overige
werkzaamheid behoren, waarbij op grond van de fusierichtlijn de bepalingen
inzake aandelenfusie, juridische fusie en juridische splitsing van overeenkomstige
toepassing dienen te zijn.De leden van de genoemde fracties vragen nog of de faciliteit van fusie
en splitsing onder het thans geldende wettelijke systeem op alle vormen van
vervreemding van aandelen wordt toegepast.Omdat ons niet duidelijk is welke concrete problematiek deze leden hierbij
voor ogen hebben, menen wij te mogen verwijzen naar de uitvoerige behandeling
in het parlement van de bepalingen inzake aandelenfusie, juridische fusie
en juridische splitsing, onder meer bij het wetsvoorstel dat heeft geleid
tot de Wet van 17 juni 1998, Stb. 350.De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen waarom niet is voorzien
in een doorschuiffaciliteit voor de overgang van winst uit onderneming naar
resultaat uit overige werkzaamheden.Bij een overgang van resultaat uit overige werkzaamheden naar ondernemerschap
vindt, zoals deze leden constateren, op grond van het wetsvoorstel geruisloze
doorschuiving plaats. Daaraan ligt onder meer de gedachte ten grondslag dat
een zodanige overgang vanuit het oogpunt van het stimuleren van het ondernemerschap
niet dient te worden belemmerd. Voor een dergelijke regeling bestaat in de
omgekeerde situatie echter weinig reden. Ten eerste zal in die situatie in
het algemeen sprake zijn van een duurzame inkrimping van de onderneming. Een dergelijke inkrimping leidt volgens de jurisprudentie tot een (gedeeltelijke)
staking van de onderneming. Ten tweede zal zich een situatie waarbij van winst
uit onderneming wordt overgegaan naar resultaat uit overige werkzaamheden
niet vaak voordoen. De ondernemer zal vaak ondernemer blijven of als medegerechtigde
tot het vermogen van een onderneming in de zin van artikel 3.2.1.1a worden
aangemerkt.Deze leden vragen verder waarom in het wetsvoorstel geruisloze doorschuiving
verplicht wordt gesteld, en niet de mogelijkheid wordt geboden te kiezen tussen
een geruisloze doorschuiving en afrekening bij overgang van een werkzaamheid
in een onderneming.Het antwoord daarop is, dat het slechts in uitzonderlijke situaties voor
een belastingplichtige voordelig is te opteren voor een afrekening. Daarnaast
zou de mogelijkheid om af te rekenen afbreuk doen aan de gedachte van een
vloeiende overgang van resultaat uit een werkzaamheid naar winst uit onderneming.De vraag van de leden van de CDA-fractie naar de geldingskracht van de
criteria («deelname aan het economische verkeer» en «het
voordeel moet beoogd en redelijkerwijs te verwachten zijn») is beantwoord
in paragraaf 1.3.1.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie omtrent de stakende werknemer,
kunnen wij antwoorden dat uitkeringen uit een stakingskas ingevolge artikel
3.2.2.4, eerste lid, onderdeel f, van het voorstel van wet niet tot de grondslag
van het resultaat uit overige werkzaamheden behoren.De leden van de CDA-fractie vragen of in het wetsvoorstel personen met
een semi-dienstbetrekking, zoals politieke en geestelijke ambtsdragers, hun
niet gebruikte onkostenvergoedingen tot het resultaat uit overige werkzaamheden
moeten rekenen en of niet een regeling voor pensioenrechten moet worden getroffen.Onder het resultaat uit overige werkzaamheden worden alle voordelen uit
de werkzaamheid, dus ook onkostenvergoedingen, voor het gehele bedrag, tot
het resultaat gerekend. Daar staat tegenover dat de werkelijk gemaakte kosten
in aftrek komen. Per saldo wordt derhalve het verschil tussen de onkostenvergoeding
en de gemaakte kosten in de heffing betrokken. Verder is artikel 3.2.2.4,
eerste lid, onderdeel b, van overeenkomstige toepassing op het resultaat uit
overige werkzaamheden. Daarin worden aanspraken die berusten op een pensioenregeling
vrijgesteld.De genoemde personen kunnen verder opteren voor een fictieve dienstbetrekking
(artikel 4, onderdeel f, van de Wet op de loonbelasting 1964 en artikel 2g
van het Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965). Dan zijn de bepalingen van
de Wet op de loonbelasting 1964 van toepassing waaronder de bepalingen omtrent
de kostenvergoedingen en de behandeling van pensioenen.In artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdelen b en c, is bepaald dat vermogensbestanddelen
die ter beschikking worden gesteld aan de onderneming van personen die tot
huishouden van de belastingplichtige behoren, in het resultaat uit overige
werkzaamheden worden betrokken. De leden van de fracties van de PvdA, het
CDA, D66, het GPV en de RPF vragen of het verstrekken van een lening aan een
thuiswonend kind, die thans als Agaathlening wordt aangemerkt, op grond van
die bepaling onder het resultaat uit overige werkzaamheden valt. Een dergelijke lening valt in beginsel onder de in artikel 3.4.1.2, eerste
lid, onderdelen b en c getroffen anti-arbitrage maatregelen. Bij die maatregelen
is gekozen voor de groep personen die tot het huishouden van de ondernemer
behoren, omdat vermogensverschuivingen tussen die personen relatief eenvoudig
zijn te realiseren. Dit geldt in beginsel ook voor thuiswonende kinderen.Zoals in het algemeen deel van de toelichting (blz. 38) bij het wetsvoorstel
is vermeld, zal in de voorstellen voor ondernemers in de 21e eeuw een kaderregeling
voor maatschappelijke beleggingen worden geïntroduceerd. De gedachten
gaan ernaar uit om ook de fiscale faciliëring van de Agaathlening daarin
op te nemen. Aan de uitwerking van de regeling wordt thans gewerkt. Daarbij
kan het betrekken van een Agaathlening aan een thuiswonend kind in het resultaat
uit overige werkzaamheden, nader worden bekeken.Voorts zijn wij bereid te bezien in hoeverre het wenselijk is om voor
bestaande tante Agaathleningen aan inwonende kinderen overgangsmaatregelen
te treffen.De leden van de D66-fractie vragen waarom de scholingsaftrek en de ondernemersaftrek
niet van toepassing zijn voor het resultaat uit overige werkzaamheden. In
dit verband verwijzen wij naar de passage aan het begin van deze paragraaf,
waar is uiteengezet waarom de ondernemingsfaciliteiten niet van toepassing
zijn verklaard.De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen hoe het ter beschikking
stellen van vermogen door de ondernemer zelf aan zijn onderneming wordt behandeld
en waarom de ondernemer kan kiezen om vermogensbestanddelen tot het ondernemingsvermogen
te laten behoren, terwijl zijn partner die vermogensbestanddelen ter beschikking
stelt aan onderneming van de belastingplichtige, die keuzemogelijkheid niet
heeft. De leden van de CDA-fractie vragen of een vermogenswinst op het privé-vermogen
dat een ondernemer aan zijn onderneming ter beschikking stelt, niet ook in
de heffing moet worden betrokken.De mogelijkheid voor een ondernemer om vermogensbestanddelen die hij aanwendt
voor zijn onderneming als ondernemingsvermogen of als privé-vermogen
aan te merken, wordt beheerst door het in de jurisprudentie ontwikkelde leerstuk
van de vermogensetikettering. Volgens dit leerstuk zijn de keuzemogelijkheden
voor de ondernemer beperkt. Alleen voor zogeheten keuzevermogen heeft hij
een keuzemogelijkheid. Voor het overgrote deel van de vermogensbestanddelen
staat onomwonden vast dat dit hetzij verplicht ondernemingsvermogen, hetzij
verplicht privé-vermogen is. Er is voor gekozen om geen wettelijke
bepalingen omtrent het leerstuk van de vermogensetikettering op te nemen.
Zoals in punt 22 van het nader rapport aan de Koningin is opgemerkt, zou dit
geen recht doen aan de verscheidenheid van de ondernemingen en de ondernemers
en zouden de bepalingen de ondernemer de vrijheid ontnemen om zich te kunnen
aanpassen aan maatschappelijke ontwikkelingen. Het belangrijkste voorbeeld
van een vermogensbestanddeel dat als keuzevermogen wordt aangemerkt, is het
pand voor gemengd gebruik, als woning en als bedrijfspand. Indien de ondernemer
dit pand tot zijn privé-vermogen rekent zal hij slechts het deel van
de kosten van het pand dat betrekking heeft op het bedrijfsgedeelte, op zijn
ondernemingswinst in mindering kunnen brengen.De leden van de CDA-fractie vragen of het ter beschikking stellen van
een deel van een monumentenpand aan de onderneming van de samenwonende partner,
leidt tot splitsing van de aftrekbare kosten, namelijk een deel
dat bij de persoonsgebonden aftrek en een deel dat bij het resultaat uit overige
werkzaamheden in aftrek komt.Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord. Indien het voor de onderneming
gebruikte deel van het pand niet als zelfstandig deel kan worden onderscheiden,
zullen de kosten op basis van bijvoorbeeld de oppervlakte van het ter beschikking
gestelde bedrijfsgedeelte aan de werkzaamheid moeten worden toegerekend.Verder vragen deze leden of deze splitsing van kosten ook geldt indien
de eigen woning ten dele wordt gebruikt voor de onderneming van de partner
die geen eigenaar is van de woning en of in dat geval het gehele huis of het
alleen het ter beschikking gestelde bedrijfsgedeelte in het resultaat uit
overige werkzaamheden wordt betrokken.Zoals in de tekst van artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdeel b, is vermeld
wordt een vermogensbestanddeel alleen in het resultaat uit overige werkzaamheden
betrokken «voorzover» dat ter beschikking wordt gesteld aan de
onderneming van een huisgenoot. Dit gedeelte wordt verplicht vermogen van
de werkzaamheid. De kosten dienen, zoals hiervoor opgemerkt, te worden gesplitst
en aan de werkzaamheid te worden toegerekend De vraag van deze leden of de
uitvoering van de wet door deze splitsing niet te zeer wordt belast, beantwoorden
wij ontkennend. Naar verwachting zal het ter beschikking stellen van vermogensbestanddelen,
onder meer vanwege de anti-arbitragemaatregelen, slechts in een beperkt aantal
gevallen zal voorkomen en in de gevallen dat wel gesplitst moet worden, de
uitvoering daarvan niet zal afwijken van de splitsing van kosten door de ondernemer
zelf.4.2.3. LoonDe vraag van de leden van de PvdA-fractie of hun indruk juist is dat de
verstrekking van een Agaathlening door een thuiswonend kind wordt belast in
box I, wordt beantwoord in paragraaf 4.2.2.De leden van de PvdA-fractie constateren dat werknemers in de grensstreek
bij een verschuiving van de heffing naar het werkland onder de belastingherziening
wel de hogere indirecte belastingen zouden betalen maar niet de lagere directe
belastingen zouden genieten. Voorts vragen zij of deze constatering reden
geeft tot nadere maatregelen. Uit onze brief van 13 augustus 1997, nr. AFP97/207
(inventarisatie grensarbeidersproblematiek), komt naar voren dat bij de beoordeling
van de positie van grensarbeiders rekening moet worden gehouden met zeer veel
factoren, zowel op het vlak van de belastingheffing als de premieheffing.
De constatering dat een verschuiving van de heffing naar het werkland voor
werknemers in de grensstreek (welke verschuiving zich overigens alleen in
de relatie met België, waarin thans een woonstaatheffing geldt, voor
zou kunnen doen) onder de Wet IB 2001 mee zou brengen dat zij de hogere indirecte
belastingen gaan betalen en niet van de lagere directe belastingen genieten,
moet dan ook, hoewel op zich zelf bezien juist, in het totale kader worden
bezien. Nadere maatregelen in de Wet IB 2001 worden niet overwogen. Wel merken
wij in dit verband nog op dat het vorenstaande wat betreft grensarbeid niet
geheel los gezien kan worden van de positie van grensarbeiders in een nieuw
belastingverdrag tussen Nederland en België. Zie in dat verband mijn
brief van 18 november, nr. IFZ1999/2285 M. In deze brief wordt tevens ingegaan
op de laatste stand van zaken met betrekking tot de onderhandelingen over
een nieuw belastingverdrag met België, waarnaar door de leden van de
fractie van GroenLinks wordt gevraagd. Voorts wensen de leden van de PvdA-fractie in dit verband een toelichting
op de vraag in hoeverre artikel 3.7.1, onderdeel c, voor grensarbeiders leidt
tot beperkingen, daar waar in het huidige stelsel aftrek van premies van een
partner die uitsluitend buitenlands inkomen geniet bij de andere partner plaats
kan vinden. Vooropgesteld moet worden dat de toerekeningsregeling waarop deze
leden doelen (Besluit van 1 augustus 1991, nr. IFZ91/432, nadien gewijzigd
bij Besluit van 31 januari 1996, nr. DB96/357M) alleen geldt voor niet-verzelfstandige
inkomensbestanddelen, terwijl premies als bedoeld in artikel 3.7.1, onderdeel
c, onder het huidige stelsel persoonlijke verminderingen van het onzuiver
inkomen betreffen. Indien dergelijke premies derhalve worden betaald door
een belastingplichtige met uitsluitend buitenlands inkomen, dan leidt dat
voor hem niet tot een directe belastingvermindering.De Wet IB 2001 brengt in dit opzicht geen wijziging omdat dergelijke premies
ingevolge artikel 2.4.4, eerste lid, uitsluitend in aanmerking worden genomen
bij degene op wie zij drukken. Zowel onder het huidige stelsel als onder de
Wet IB 2001 zou dit gevolg ook gaan gelden voor grensarbeiders indien de heffing
over het arbeidsinkomen verschuift naar het werkland. Ook in dit verband zij
verwezen naar hetgeen wij hiervóór hebben opgemerkt over de
negatieve inkomenseffecten voor grensarbeiders bij een nieuw belastingverdrag
tussen Nederland en België.De vragen van leden van de CDA-fractie over de zogenoemde 35%-regeling
en over de in de Invoeringswet voorgestelde bepaling van artikel 15, tweede
lid, van de Wet op de loonbelasting 1964, bespreken wij in de Nota naar aanleiding
van het verslag bij de Invoeringswet.De leden van de PvdA-fractie vragen om een overzicht van de punten waarbij
wordt verwezen naar nadere regelgeving. Hiervoor verwijzen we naar het in
paragraaf 1.1. gegeven overzicht van de artikelen waarin wordt verwezen
naar bij Algemene maatregel van bestuur te stellen regels.De leden van de fractie van de PvdA, van de VVD en van GroenLinks vragen
naar de coördinatie van het loonbegrip. De leden van de PvdA fractie
memoreren dat zij van verschillende kanten hebben vernomen dat het een gemiste
kans zou zijn dat de regering dit moment niet heeft benut om te komen tot
een verdere coördinatie van het loonbegrip en vragen om commentaar op
deze zienswijze. De VVD-fractie vraagt wanneer een wetsvoorstel aan de Tweede
Kamer zal worden aangeboden waarbij de coördinatie van het loonbegrip
zal worden vormgegeven. De VVD-fractie is van mening dat als de regering in
staat is een wetsvoorstel van het formaat van het onderhavige wetsvoorstel
af te leveren, zij zeker in staat moet zijn te komen tot coördinatie
van het loonbegrip enerzijds en dat van de premieheffing anderzijds. De VVD-fractie
vindt het bizar dat dit nog niet tot stand is gekomen en vraagt hoe lang de
regering nog nodig denkt te hebben om het ijzeren gordijn tussen het ministerie
van Financiën en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
af te breken. De VVD-fractie stelt dat als wij met zijn allen streven naar
eenvoud in de wetgeving dit zeker op dit terrein waargemaakt kan worden. Ook
volgens de fractie van GroenLinks zou werkelijk belangrijke vereenvoudigingswinst
behaald kunnen worden via coördinatie van het loonbegrip. De op dit punt
zeer nieuwsgierige leden van de fractie van GroenLinks vragen wanneer het
kabinet dit ter hand neemt.Wij onderschrijven de noodzaak tot een zo groot mogelijke coördinatie
van het loonbegrip voor de loonbelasting en premie volksverzekeringen aan
de ene kant en het loonbegrip voor de werknemersverzekeringen aan de andere
kant met name vanuit een oogpunt van eenvoud en lastenverlichting voor het
bedrijfsleven. Het streven is er dan ook steeds op gericht en
dat geldt in feite al vanaf 1953, om nieuwe wetgeving zo veel mogelijk
te coördineren. Dit streven moet mede worden bezien vanuit hetoogpunt
van uniformering van premieloon en uitkeringsloon Een herijking is zeker op
zijn plaats. Op dit moment is vanuit de Commissie Administratieve Lasten (CAL)
de Werkgroep Loonbegrip onder voorzitterschap van drs. H. de Boer (voorzitter
van MKB-Nederland) geformeerd met het doel om te komen tot een zo uniform
mogelijk loonbegrip. In deze werkgroep zijn naast het bedrijfsleven, wetenschap
en CAL ook de ministeries van EZ, SZW en Fi, alsmede het LISV vertegenwoordigd.
De planning van de commissie is nog dit jaar de laatste plenaire vergadering
te houden om daarna met een beknopt eindrapport te komen. Het ligt in de bedoeling
dat dit rapport suggesties zal bevatten voor meer coördinatie op de korte
termijn en een verkenning van de mogelijkheden en randvoorwaarden om op iets
langere termijn tot meer afstemming te komen. Naar aanleiding van dit rapport
zal het kabinet een standpunt bepalen en afhankelijk van de gekozen oplossingsrichtingen
de termijn aangeven waarop een en ander kan worden geëffectueerd. Onze
inzet zal daarbij zijn tot een zo volledig mogelijke coördinatie en uniformering
van én het heffingsloon én het premieloon én het uitkeringsloon
te komen.De leden van de GroenLinks-fractie hadden graag gezien dat met deze ingrijpende
herziening enkele problemen in de uitvoering opgelost zouden kunnen worden
door het op elkaar afstemmen van de verschillende loonbegrippen die er in
de uitvoeringspraktijk bestaan. Zij geven aan dat het gelijk maken van het
fiscaal loonbegrip met het loonbegrip dat nu voor allerlei inkomensafhankelijke
regelingen wordt gehanteerd veel uitvoeringsproblemen zou oplossen. Wij merken
hierbij op dat de interdepartementale werkgroep Harmonisatie inkomensafhankelijke
regelingen voorstellen op dit terrein ontwikkelt. Voorts vragen de leden van
de GroenLinks-fractie waarom geen volledige afstemming van het loonbegrip
voor de loonheffing enerzijds en de premie werknemersverzekeringen anderzijds
plaatsvindt. Het ontbreken van volledige afstemming tussen deze loonbegrippen
tot nu toe houdt verband met verschillende aspecten zoals bijvoorbeeld het
equivalentiebeginsel tussen premieloon en uitkeringsloon bij de sociale verzekeringen
en het voorheffingskarakter van de loonbelasting en mogelijke doorwerking
van het gelijkheidsbeginsel naar de inkomstenbelasting. In de Werkgroep Loonbegrip
onder voorzitterschap van drs. H. de Boer, waarover wij in paragraaf 1.1
van deze nota hebben bericht, zal worden bezien in hoeverre zonder dergelijke
beginselen geweld aan te doen toch gecoördineerd kan worden. Wij zijn
bereid waar mogelijk tot een oplossing van de problemen te komen en streven
een zo volledig mogelijke coördinatie en uniformering na van én
het heffingsloon én het premieloon én het uitkeringsloon.De leden van de GroenLinks-fractie vragen ook in hoeverre er wordt gewerkt
aan een eenduidig begrip werknemer voor beide heffingen. Aan een eenduidig
begrip werknemer wordt thans niet gewerkt. Het begrip werknemer wordt in de
context van afbakening ten opzichte van het ondernemerschap wel bezien door
de Commissie Harmonisatie Ondernemers- en Zelfstandigenbegrip onder voorzitterschap
van prof. dr. L.G.M. Stevens. In hoeverre het mogelijk is dat de aanbevelingen
van deze commissie nog worden meegenomen in dit belastingplan, zodat invoering
per 2001 geëffectueerd kan worden, de leden van de GroenLinks-fractie
vragen hiernaar, is thans niet te bezien. Dit hangt mede af van de inhoud
en strekking van de aanbevelingen van de Commissie.De fractie van GroenLinks vraagt verder naar de mogelijkheden om de loonheffing
en de heffing van de premies werknemersverzekeringen te laten uitvoeren door
de Belastingdienst. In dat verband is van belang de keuze in
het kabinetsstandpunt Structuur Uitvoering Werk en Inkomen dat in maart jl.
aan de Tweede Kamer is aangeboden. In het kabinetsstandpunt is vastgelegd
dat de uvi's – conform het Regeerakkoord – belast zijn met de
premie-inning. Wel wordt in het kabinetsstandpunt nader overleg toegezegd
over de vraag of de Ziekenfondswetpremie in de toekomst door de uvi's dan
wel door de Belastingdienst zal worden geïnd. Dit overleg is nog gaande.4.3. Eigen woningen4.3.1. AlgemeenDe leden van alle fracties hebben opmerkingen gemaakt over de fiscale
behandeling van de eigen woning. Zo merken de leden van de fractie van de
PvdA op dat zij met grote belangstelling kennis hebben genomen van de in het
wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting 2001 opgenomen voorstellen inzake de fiscale
behandeling van de eigen woning. Wij constateren met genoegen dat deze leden
het als verstandig beschouwen dat enerzijds de mogelijkheid om betaalde rente
die betrekking heeft op de financiering van de eigen woning af te trekken
gehandhaafd blijft, maar dat anderzijds in het nieuwe stelsel wel nadrukkelijk(er)
zal worden getoetst of de financiering daadwerkelijk betrekking heeft op aankoop,
onderhoud of verbetering van de eigen woning. Ook de leden van de fractie
van de VVD gaan uitgebreid in de op de fiscale behandeling van de eigen woning.
Deze leden geven aan van mening te zijn dat de aftrek van hypotheekrente ter
zake van de eerste eigen woning volledig in stand dient te blijven. Het verheugt
ons dat deze leden in dat verband aangeven dat zij de in 1997 ingezette lijn
dat de hypotheek ook daadwerkelijk gebruikt dient te worden voor aankoop,
onderhoud of verbetering van de eigen woning, ondersteunen.Door de leden van de fractie van het CDA worden eveneens diverse opmerkingen
gemaakt over de fiscale behandeling van de eigen woning. Deze leden geven
in dat verband aan van mening te zijn dat de aftrek van hypotheekrente onverkort
dient te worden gehandhaafd. Met instemming constateren wij dat deze leden
zich kunnen vinden in de voorstellen om het oneigenlijke gebruik dat daar
thans van wordt gemaakt aan te pakken en de tweede woning in box III te plaatsen.
De leden van de fractie van het CDA geven voorts aan uitdrukkelijk voorstander
te zijn van een daling van het huurwaardeforfait.Het verheugt ons dat de leden van de fractie van D66 de in het wetsvoorstel
tot uitdrukking gebrachte keuze onderschrijven om de aan de eerste eigen woning
verbonden inkomsten en kosten tegen het progressieve tarief van box I in de
heffing te betrekken. Wel lijkt het deze leden nuttig indien wordt onderzocht
in hoeverre de fiscale behandeling van de eigen woning qua systematiek meer
in lijn kan worden gebracht met het voorgestelde boxenstelsel, teneinde daarmee
de inzichtelijkheid en de eenvoud van het stelsel te bevorderen en de arbitragemogelijkheden
te beperken. Deze leden refereren in dit verband voorts aan hun eerder gedane
verzoek om een breder verhaal over de hypotheekrente-aftrek, met daarin enkele
cijfermatige voorbeelden inzake een vergelijking tussen kopen en huren bij
verschillende inkomensniveau's.De leden van de fractie van GroenLinks hebben eveneens diverse opmerkingen
gemaakt over en vragen gesteld bij de keuze om de eigen woning via box I in
de heffing te betrekken. Deze leden vragen in dat verband nadrukkelijk aandacht
voor de aftrek van hypotheekrente, die naar hun oordeel een te ruimhartig
karakter heeft. In dat kader vragen deze leden – die overigens aangeven
van mening te zijn dat de eerste eigen woning niet via box I maar via box
III in de heffing zou moeten worden betrokken – ons voorts in te gaan
op hun voorstel om ter voorkoming van mogelijk oneigenlijk gebruik
voortaan nog slechts rente-aftrek toe te staan over de «noodzakelijke»
hypotheek. Onder een dergelijke noodzakelijke hypotheek verstaan deze leden
in dat verband een hypotheek die eerst moet worden verminderd met het vermogen
dat via box III feitelijk in de heffing wordt betrokken. De leden van de fractie
van GroenLinks vragen tevens een reactie op het eerder dit jaar door hen gepresenteerde
voorstel om de eigen woning via box III in de heffing te betrekken. In dat
verband merken zij voorts nog op dat plaatsing van de eigen woning in box
III tot een grotere grondslagverbreding en tot een verdere verlaging van de
tarieven in box I had kunnen leiden.Ook de leden van de fractie van de SP vragen aandacht voor de fiscale
behandeling van de eigen woning. Deze leden geven aan teleurgesteld te zijn
over het gebrek aan fiscale durf dat uit de voorstellen voor de eigen woning
spreekt. Het stimuleren van het eigen woningbezit wordt door deze leden ondersteund,
maar dat sluit naar het oordeel van deze leden geenszins uit dat grenzen worden
gesteld aan de maximale aftrek van hypotheekrente. In dat verband refereren
deze leden aan het stijgende budgettaire beslag van deze aftrek. Deze leden
vragen voorts of de onbeperkte aftrek een prijsopdrijvend effect heeft op
de woningmarkt en of deze onbeperkte aftrek tot een verstoring in de keuze
tussen huren en kopen leidt.De leden van de fracties van de SGP, het GPV en de RPF gaan eveneens in
op de positie van de eigen woning. De leden van deze fracties merken op dat
de fiscale behandeling van de eerste eigen woning – mede op basis van
de daaromtrent in het regeerakkoord gemaakte afspraken – ongewijzigd
is overgenomen uit de Wet op de inkomstenbelasting 1964. De leden van de fractie
van de SGP vragen in dat verband waarom uit een oogpunt van rechtvaardigheid
niet is gekozen voor een maximering van de aftrek van hypotheekrente door
de schuld aan een bepaald maximum, bijvoorbeeld f 500 000, te binden.
Ook de leden van de fracties van het GPV en de RPF refereren aan een beperking
van de aftrek van hypotheekrente en stellen in dat verband dat het van durf
en realiteitszin zou hebben getuigd indien er door de regering ruimte zou
worden geboden om dit onderwerp ten minste ter discussie te stellen. In dat
verband vragen deze leden voorts of de regering zich kan vinden in de veronderstelling
van deze leden dat het regeerakkoord een beperktere houdbaarheidsdatum heeft
dan het onderhavige wetsvoorstel. Naar aanleiding van deze vragen en opmerkingen,
merken wij het volgende op.De fiscale behandeling van de eerste eigen woning is een kwestie die velen
raakt. Uit de bestaande fiscale systematiek vloeit voort dat de voordelen
die samenhangen met het bezit van de eigen woning belast zijn en dat de kosten
die op de eigen woning betrekking hebben aftrekbaar zijn. Voorts worden renten
van schulden die samenhangen met de financiering in beginsel volledig als
aftrekbare kosten aangemerkt. Dit uitgangspunt – dat reeds was opgenomen
in het Besluit Inkomstenbelasting 1941- geldt derhalve ook voor de eigen woning.
In verband daarmee zijn ook de renten van schulden die samenhangen met aankoop,
onderhoud of verbetering van een eigen woning, in beginsel volledig aftrekbaar.Omdat het bepalen van de omvang van de inkomsten uit de eigen woning in
de praktijk tot nogal wat complicaties leidde, wordt voor de bepaling van
deze inkomsten sinds 1971 – met name omwille van eenvoud en uitvoerbaarheid –
gebruik gemaakt van een forfaitaire benadering. In dat jaar heeft het zogenoemde
(netto) huurwaardeforfait zijn intrede gedaan. Met ingang van 1997 –
de aanvang van het eerste WOZ-tijdvak, dat loopt van 1997 tot en met 2000 –
bedraagt de hoogte van het (netto) huurwaardeforfait voor de eerste eigen
woning 1,25%. Voor eerste eigen woningen met een WOZ-waarde tot en met f 150 000
geldt overigens een lager percentage. In 1997 is in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 vastgelegd dat de hoogte van het (netto) huurwaardeforfait
voortaan mede wordt bepaald door de gemiddelde huurontwikkeling in de huursector
en de gemiddelde waardeontwikkeling in de koopsector. Op de opmerking van
de leden van de fractie van het CDA dat zij vraagtekens plaatsen bij het feit
dat het huurwaardeforfait door de waardestijging van woningen al maar stijgt,
en de in dat verband gestelde vraag waarom deze opbrengststijging niet is
teruggegeven in de vorm van belastingverlaging, wordt later in deze nota ingegaan.Met het wettelijk vastleggen van deze systematiek is tot uitdrukking gebracht
dat de positie van de eigen woning – en de fiscale behandeling daarvan –
niet op zichzelf staat, maar onderdeel uitmaakt van een geïntegreerd
en samenhangend beleid op het terrein van de volkshuisvesting, waarbij binnen
de randvoorwaarde van een evenwichtige behandeling van huurders en eigenaar-bewoners
zo veel mogelijk ruimte wordt geboden aan individuele wensen en mogelijkheden
van belastingplichtigen. Overigens zijn wij tegen deze achtergrond bezien,
anders dan de leden van de fractie van de SP, van mening dat de fiscale behandeling
van de eigen woning niet tot een verstoring van de keuze tussen kopen en huren
leidt.Veel belastingplichtigen zijn met de aankoop van een eigen woning zeer
langlopende en omvangrijke financiële verplichtingen aangegaan. Inmiddels
bestaat ruim de helft van de woningvoorraad in Nederland uit een eigen woning.
Tegen deze achtergrond is continuïteit en bestendigheid van de geformuleerde
beleidsdoelen voor velen van groot belang, ook in financiële termen.
Daar ook op de lange termijn een evenwichtige behandeling van huurders en
eigenaar-bewoners uitgangspunt blijft van het volkshuisvestingsbeleid –
de leden van de fractie van GroenLinks vragen naar een inhoudelijk argument
voor de gemaakte keuze – heeft het kabinet er zeer bewust voor gekozen
om de huidige fiscale behandeling van de eigen woning op hoofdlijnen over
te nemen in het wetsvoorstel inzake de Wet inkomstenbelasting 2001. Deze keuze
is in het regeerakkoord vastgelegd om daarmee op voorhand duidelijkheid te
verschaffen richting met name de eigenaar-bewoners. Vanuit dit perspectief
bezien hebben wij met begrip kennis genomen van de opvatting van de leden
van de fracties van GPV en RPF – die anders dan wij van mening zijn
dat een wijziging van de fiscale behandeling wenselijk is – dat burgers
die onder het huidige fiscale stelsel verplichtingen zijn aangegaan, als gevolg
van eventuele fiscale ingrepen niet met problemen zouden mogen worden geconfronteerd.
Dat geldt ook voor de opmerking ter zake van de leden van de fractie van het
CDA, die aangeven langdurig aangegane verplichtingen te willen respecteren.Naar aanleiding van de opmerking die de leden van deze fracties in het
kader van de fiscale behandeling van de eigen woning plaatsen dat het voorliggende
wetsvoorstel een langere houdbaarheidsdatum heeft dan het regeerakkoord, wordt
in zijn algemeenheid opgemerkt dat bij de uitwerking en vormgeving van het
wetsvoorstel inzake de Wet inkomstenbelasting 2001 de thans geldende inzichten
op diverse beleidsterreinen tot uitdrukking zijn gebracht. Veel van deze inzichten
zijn ook in het regeerakkoord verwoord. Dat betekent echter geenszins dat
daarmee voor vele jaren een status-quo ontstaat. De Wet inkomstenbelasting
2001 krijgt een functie die past bij de beleidsopvattingen van het begin van
de 21e eeuw.Uitgangspunt van de fiscale behandeling van de eigen woning is en blijft
dat zowel de bijtelling van het huurwaardeforfait – een benaming die
in de Wet inkomstenbelasting 2001 overigens wordt vervangen door eigenwoningforfait –
als de aftrek van financieringsrente wordt gecontinueerd, beide tegen het
progressieve tabeltarief van box I. Een maximering van de hypotheekrente-aftrek –
de leden van de fracties van GroenLinks, de SP en de SGP vragen daarnaar en
ook de leden van de fracties van GPV en RPF refereren daaraan – is daarbij
niet overwogen en is wat het kabinet betreft in het kader van
de belastingherziening 2001 ook niet aan de orde. Hetzelfde geldt overigens
voor de door de leden van de fractie van het CDA bepleitte verlaging of afschaffing
van het huurwaardeforfait. In het verlengde daarvan wordt voorts opgemerkt
dat wij het niet eens zijn met de opvatting van de leden van de fractie van
GroenLinks dat de eigen woning niet in box I maar in box III zou moeten worden
ondergebracht. Daarmee is reeds onze eerste reactie gegeven op de vraag van
deze leden om nader in te gaan op het door de leden van deze fractie gepresenteerde
plan inzake de behandeling van de eigen woning. Op diverse plaatsen verderop
in deze nota worden specifieke elementen van deze voorstellen besproken, zoals
de «noodzakelijke hypotheek» en de inbouw van de eigen woning
in de vermogensrendementsheffing.Tegelijkertijd is van de gelegenheid gebruik gemaakt om de eigen-woningregeling
in de Wet inkomstenbelasting 2001 qua reikwijdte meer toe te spitsen op eigen
woningen die door belastingplichtigen daadwerkelijk als hoofdverblijf worden
gebruikt. Een dergelijke stap maakt het systeem minder kwetsbaar voor oneigenlijk
gebruik, en past bij het streven om te komen tot een meer robuuste inkomstenbelasting.
Het bijzondere karakter van de eigen-woningregeling brengt immers met zich
dat deze regeling niet ruimer hoeft te zijn dan strikt nodig is. Op grond
daarvan is er onder de werking van de Wet inkomstenbelasting 2001 geen ruimte
meer om een tweede woning onder de eigen-woningregeling te laten vallen; tweede
woningen zullen met ingang van 1 januari 2001 via het forfaitaire rendement
in de heffing worden betrokken. Tegen deze achtergrond wordt voorts voorgesteld
de fiscale spelregels inzake de aftrekbaarheid van rente die verband houdt
met de eigen woning te beperken tot uitsluitend die renten van schulden die
samenhangen met aankoop, onderhoud of verbetering van de eigen woning. Verdere
fiscale faciliëring van zogenoemde bijleenhypotheken zal met ingang van
1 januari 2001 dan ook komen te vervallen. Voor zover belastingplichtigen
de rente die betrekking heeft op de eigen woning niet uit eigen middelen betalen,
maar (door middel van bijschrijven op de hoofdsom van de lening) bijlenen,
ontstaat – anders dan onder het huidige systeem – niet langer
een (extra) schuld die voor de bepaling van de fiscale rente-aftrek verband
houdt met de eigen woning, maar een schuld die door de werking van de in de
Wet inkomstenbelasting 2001 opgenomen rangorderegeling doorschuift naar box
III. In deze box kan de bijgeleende schuld in mindering worden gebracht op
de grondslag waarover het forfaitaire rendement wordt berekend. Ook zullen
belastingvrij genoten uitkeringen uit na 31 december 2000 gesloten kapitaalverzekeringen
op een zodanige wijze fiscaal worden geoormerkt dat daar bij de financiering
van een volgende eigen woning rekening mee moet worden gehouden (zie ook hierna).De leden van de VVD-fractie vragen om een overzicht van alle soorten hypotheken
die op de Nederlandse hypotheekmarkt worden verstrekt plus de aantallen zoals
ze zijn afgesloten. Uit het Woningbehoeftenonderzoek 1998, dat onder verantwoordelijkheid
van het Centraal Bureau van de Statistiek en het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer wordt uitgevoerd, blijkt dat het totaal
van de in Nederland bestaande hypothecair gefinancierde woningen als volgt
kan worden onderverdeeld naar hypotheekvorm: Tabel: Onderverdeling van hypothecair gefinancierde woningen
naar hypotheekvorm, 1998 Hypotheekvormaantal x 1000aandeel in % lineaire hypotheek2087,6%annuïteitenhypotheek50118,4%groeihypotheek150,5% hypotheek op levensverzekering41915,4% spaarhypotheek94434,6%aflossingsvrije hypotheek47817,5% andere hypotheken1625,9%Bron: Woningbehoeftenonderzoek 1998.Bij deze onderverdeling naar hypotheekvorm is bij de 341 duizend woningen
waarop meer dan één hypotheek rust, uitgegaan van de hypotheek
op grond waarvan men het meeste betaalt aan rente en aflossing. De categorie
«andere hypotheken» kan niet nader worden gespecificeerd, maar
bestaat volgens het Woningbehoeftenonderzoek 1998 waarschijnlijk voor een
groot deel uit beleggingshypotheken alsmede uit bijleenhypotheken.Daarnaast wenst de VVD-fractie informatie over hoeveel er gemiddeld op
dit moment is gespaard in deze hypotheken, dit in relatie tot de waarde van
de woningen. De VVD-fractie vraagt voorts of het juist is dat de gemiddelde
woning in Nederland is aangeschaft voor drie ton waar gemiddeld een hypotheek
van twee ton op rust en waarin door middel van die hypotheek een vermogen
van één ton is opgebouwd. Uit cijfers van het CBS valt af te
leiden dat de gemiddelde hypotheekschuld per woning die met een hypothecaire
lening is gefinancierd aan het eind van het derde kwartaal van 1999 circa
f 198 000 bedroeg. Uit cijfers van het Kadaster kan worden geconcludeerd
dat de gemiddelde koopprijs van bestaande woningen over de eerste drie kwartalen
van 1999 circa f 305 000 bedroeg. Het eigen vermogen in met hypothecaire
leningen gefinancierde woning bedraagt per woning derhalve volgens deze ruwe
benadering gemiddeld ruim een ton.De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de volgende cijfers met betrekking
tot de budgettaire effecten van de behandeling van de eigen woning alsmede
de budgettaire effecten van huurwoningen, waar ook de leden van de D66-fractie
en van de GroenLinksfractie om vragen, juist zijn:Tabel 1: Budgettaire effecten behandeling eigen woning
(belastingen en premies volksverzekeringen), in miljarden  199019951999Mutatie 90–99Mutatie 95–99 Hypotheekrente
aftrek– 7,5– 11,6– 13½80%16%Bijdragen eigen woning– 0,7– 0,4– 0,1– 85%– 75%Objectsubsidies– 0,9– 0,7– 0,3– 70%– 60%Huurwaardeforfait1,33,23½170%10%Vermogensbelasting0,20,2¼25%25%Overdrachtsbelasting1,223½190%75%Onroerende zaakbelasting1,21,72,2120%30%Saldo– 5,2– 5,6– 4,5– 13%– 20%Aantal eigen woningen (in miljoenen)2,633,430%15% Saldo per woning (in guldens)2 0001 8701 310– 35%– 30%Tabel 2: Budgettair belang huurders, in miljarden guldens  199019951999Mutatie 90–99Mutatie 95–99 Uitgekeerd
bedrag huursubsidie– 1,7– 2,2– 375%35%Objectsubsidie– 6,3– 4,7– 4,3– 30%– 8%Onroerendezaakbelasting0,70,81,160%40%Saldo– 7,3– 6,1– 6,2– 15%2%Aantal huurwoningen
(in miljoenen)3,13,23,10%– 3% Saldo per woning
(in guldens)2 3551 9052 000– 15%5%Deze gegevens sporen met becijferingen van Financiën. In die becijferingen
waren diverse veronderstellingen noodzakelijk.De leden van de VVD-fractie vragen of de constatering juist is dat het
saldo per eigen woning in de loop der jaren sterk is gedaald en het saldo
per huurwoning stijgende is. Deze constatering lijkt, met inachtneming van
de gehanteerde veronderstellingen, juist voor wat betreft de periode 1995–1999.
Voor de periode 1990–1999 blijkt dat voor beide woningtypen sprake is
van een daling, zij het dat de daling voor de eigen woning sterker is.Zoals reeds vermeld is bij deze becijferingen uitgegaan van diverse veronderstellingen.
Bij de vermogensbelasting is getracht het aandeel van de eigen woningen zo
goed mogelijk af te splitsen van de totale opbrengst. Bij de overdrachtsbelasting
zijn veronderstellingen gemaakt ten aanzien van de omvang van de opbrengst
uit de zakelijke en uit de particuliere markt. Bij de onroerendezaakbelasting
is een verdeling gemaakt tussen eigen woningen en huurwoningen, waarbij naast
de verdeling tussen pariculiere markt en zakelijke markt een zekere prijsveronderstelling
is gemaakt ten aanzien van de waarde van de eigen woning in vergelijking tot
huurwoningen. Met betrekking tot de objectsubsidies bij huurwoningen in 1999
moet worden opgemerkt dat een zeer belangrijk deel van deze subsidies in 1995
is afgekocht voor een totaalbedrag van 37 miljard. Ter vergelijking met andere
jaren is met behulp van de netto-contante waardemethode het deel hiervan berekende
dat betrekking heeft op 1999. Ook is van belang dat bepaalde aspecten in bovenstaande
plaatjes niet zijn meegenomen, zoals de BTW op nieuwbouwwoningen en het onderhoud
van woningen. Evenmin is rekening gehouden met de belastingheffing over winsten
van hypotheekverstrekkers en andere activiteiten met betrekking tot het eigen
woningbezit.Uit bovenstaande veronderstellingen blijkt dat de cijfers uit de tabel
met onzekerheid zijn omgeven, met name gezien het relatief grote belang van
de onroerendezaakbelasting en de overdrachtsbelasting.De VVD-fractie verzoekt de regering tevens een beschouwing te geven over
de waardestijging van de eigen woningen in ons land. Zij vraagt daarbij of
dit naar het oordeel van de regering papieren waardestijgingen zijn of niet.
Verschillende studies laten zien dat de stijging van de huizenprijzen voornamelijk
kan worden verklaard door de groei van het aantal huishoudens in verhouding
tot de achterblijvende groei van het aanbod van koopwoningen. Andere verklarende
factoren zijn de stijging van de reële beschikbare inkomens, rente-ontwikkelingen
en de ontwikkeling van de huren. Ter nuancering van de prijsstijgingen moet
worden bedacht dat deze voor een deel samenhangen met kwaliteitsverbeteringen
in de zin van meer voorzieningen en comfort. De ontwikkeling op de huizenmarkt
heeft geleid tot een substantiële toename van vermogen in handen van
gezinnen, indirect leidend tot hogere consumptieve bestedingen.
De regering is dan ook van mening dat niet gesproken kan worden van papieren
waardestijgingen.Ook vraagt de VVD-fractie of de regering van mening is dat het een goede
zaak is dat de gemiddelde Nederlander vermogen opbouwt als gevolg van het
bezit van een eigen woning. De regering staat positief tegenover vermogensopbouw
via de eigen woning. Om uitvoering te geven aan de in het Regeerakkoord opgenomen
doelstelling om het eigen woningbezit onder mensen met lage inkomens te bevorderen,
heeft het kabinet aan het begin van 1999 aan de Tweede Kamer een brief gestuurd
met de kabinetsvoorstellen voor een wet ter bevordering van het eigen woningbezit.De leden van de CDA-fractie vragen wat de waardestijging van de woningen
in de jaren 1995–1999 is geweest en hoeveel deze waardestijging afwijkt
van de inflatie. Hoeveel de waardestijging van woningen precies is geweest,
kan niet met worden aangegeven, omdat het CBS thans geen index van de waardeontwikkeling
van de gehele woningvoorraad publiceert.Volgens gegevens van de Nederlandse Vereniging van Makelaars is de gemiddelde
verkoopprijs over de eerste helft van 1999 met ruim 47% gestegen ten opzichte
van de gemiddelde verkoopprijs over heel 1995. Deze cijfers geven een indicatie
van de opgetreden waardestijging, maar hebben een beperkte waarde omdat dat
het daarbij alleen gaat om verkochte woningen. Op dit moment worden de mogelijkheden
bezien voor het samenstellen van een bruikbare waarde-index voor alle eigen
woningen. Naar verwachting zal deze index hoe dan ook aanmerkelijk hoger uitkomen
dan de consumentenprijsindex van het CBS die over de periode van 1995 tot
juli 1999 een prijsstijging van 8,3% aangeeft.Ook vragen de leden van de CDA-fractie waarom het verschil tussen de waardeontwikkeling
en de inflatie niet in de vorm van belastingverlaging terug is gegaan door
middel van verlaging van het huurwaardeforfait, verlaging van de overdrachtsbelasting,
verlaging van successierechten en dergelijke. Bij de vaststelling van het
vernieuwde systeem van het huurwaardeforfait dat per 1-1-1997 in werking is
getreden, is wel degelijk rekening gehouden met de waardestijging van eigen
woningen. Mede op grond daarvan is het huurwaardeforfait verlaagd tot 1,25%.
Aangezien over de jaren daarna steeds is uitgegaan van dezelfde WOZ-waarden
met waardepeildatum 1-1-1995 is er als gevolg van het huurwaardeforfait geen
lastenverzwaring – eerder een relatieve lastenverlichting – opgetreden.
In deze periode waarin de huren wel stegen is de bijtelling constant gebleven.
Ook in de vermogensbelasting en de onroerendezaakbelasting wordt uitgegaan
van de zogenoemde WOZ-waarden. Tegenover de hogere opbrengsten uit heffingen
die niet uitgaan van WOZ-waarden, zoals bij de overdrachtsbelasting en de
heffing van successierechten, staat de hogere belastingderving als gevolg
van de toegenomen aftrek van hypotheekrente.De leden van de CDA-fractie vragen voorts om een gemotiveerd oordeel over
de discussienota van de heer G.M.W. Palm: «de eigenwoning verlangt een
andere fiscale structuur (het Belastingplan 21e eeuw en de eigenwoning –
box 4)».Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven blijft de fiscale behandeling
van de eerste eigen woning in het belastingstelsel voor de 21e eeuw –
conform het regeerakkoord – gelijk aan de regeling uit de Wet op de
inkomstenbelasting 1964. In genoemde discussienota worden naast het aspect
van de fiscale rechtsgronden tevens aspecten zoals sociale rechtvaardigheid
en wonen in de 21e eeuw zeer uitvoerig belicht. Gelet op de uitgangspunten
die in het wetsvoorstel zijn gehanteerd en die in deze Nota uitvoerig worden
toegelicht in het kader van de vragen van de diverse fracties,
moge duidelijk zijn dat wij geen voorstander zijn van de in genoemde discussienota
opgenomen gedachten.De leden van de SP-fractie vragen hoe het kabinet het stijgend beslag
van de hypotheekrenteaftrek op de collectieve middelen beoordeelt. Ook de
leden van de GroenLinks-fractie zijn verontrust over de stijging van de hypotheekrenteaftrek
in verhouding tot het huurwaardeforfait. Zoals blijkt uit de in paragraaf 4.3.1.
opgenomen tabel met cijfers over het budgettair belang van de fiscale behandeling
van de eigen woning is het budgettaire belang van de hypotheekrenteaftrek
de laatste jaren flink gestegen. Daar staat tegenover dat de opbrengst uit
het huurwaardeforfait, uit de overdrachtsbelasting, en uit de onroerendezaakbelasting
is toegenomen en de totale kosten van subsidies met betrekking tot de eigen
woning zijn afgenomen. Onder de bij deze tabel gehanteerde veronderstellingen
kan per saldo gesproken worden van een daling van de kosten voor de overheid
van de behandeling van de eigen woning. De stijging van het budgettaire belang
dient mede bezien te worden in dit licht. De enkele stijging van de hypotheekrenteaftrek
heeft niet geleid tot een onevenwichtige situatie.Op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks naar maatregelen
ter beperking van de hypotheekrenteaftrek kan dan ook worden geantwoord dat
het wetsvoorstel niet voorziet in een aantasting van de aftrekbaarheid van
hypotheekrente voor de eigen woning. De voorgestelde aanscherpingen zien daarbij
op het aanpakken van onbedoeld gebruik van de regeling.De leden van de SP-fractie vragen of de onbeperkte hypotheekrenteaftrek
een prijsopdrijvend effect heeft op de woningmarkt. De ontwikkelingen op de
woningmarkt zijn afhankelijk van verschillende factoren, waaronder de groei
van het aantal huishoudens in verhouding tot de groei van het aanbod van koopwoningen,
de stijging van de reële beschikbare inkomens, rente-ontwikkelingen en
de ontwikkeling van de huren. Ook de hypotheekrenteaftrek kan hierbij een
rol spelen. In de praktijk blijkt echter niet eenvoudig vast te stellen aan
welke factor hoeveel gewicht toekomt. Aangezien er ten aanzien van de hypotheekrenteaftrek
de laatste jaren niets is gewijzigd, staan de ontwikkelingen die de laatste
jaren hebben plaatsgevonden op de woningmarkt hier in ieder geval geheel los
van. Uit verschillende onderzoeken blijkt dan ook dat hiervoor andere oorzaken
zijn aan te wijzen.De leden van de GPV-fractie en de RPF-fractie vragen in welke mate de
stijging van het aantal en de hoogte van hypotheken verantwoordelijk is voor
de groei van de hypotheekrenteaftrek. Uit het Woningbehoeftenonderzoek 1998
blijkt dat het aantal koopwoningen in de periode 1994–1998 is gestegen
van 47,6% naar 50,8% van de woningvoorraad. Een belangrijke oorzaak van de
groei van de hypotheekrenteaftrek is de toename van het totaal aantal hypothecair
gefinancierde woningen in deze periode met bijna 440 000.Ook vragen de leden van de GPV-fractie en de RPF-fractie hoe de regering
de mogelijkheid taxeert dat een stijgende hypotheekrente tot een verdere erosie
van de grondslag kan leiden. De rente van hypothecaire leningen wordt vaak
voor lange tijd vastgelegd. Hierdoor is de extra belastingderving door een
stijging van de rente zeker op korte termijn beperkt. Wel zal een stijgende
hypotheekrente invloed hebben op de derving op grond van nieuwe hypotheekleningen.4.3.1.1. HypotheekrenteDe leden van de fractie van de PvdA merken op dat de fiscale consequenties van de regeringsvoorstellen voor tal van hypotheekvormen
naast de spaarhypotheek die momenteel op de markt worden aangeboden niet duidelijk
zijn en vragen zich af wat de gevolgen voor bijvoorbeeld de bijleenhypotheek,
de beleggingshypotheek, de aflossingsvrije hypotheek en de doorloophypotheek.
Ook de leden van de fractie van GroenLinks vragen aan te geven welke hypotheekvormen
wel en niet worden toegelaten in aftrek en verzoeken daarbij het kabinet een
oordeel over de fiscale toelaatbaarheid van de verschillende hypotheekvormen,
in het bijzonder over de doorloophypotheek. Voorts vragen deze leden of ten
aanzien van aflossingsvrije hypotheken en bijleenhypotheken niet nadere regels
moeten worden gesteld om excessief en consumptief gebruik te voorkomen.De voorgestelde eigenwoningregeling is zodanig vormgegeven dat de hypothecaire
rente die daadwerkelijk samenhangt met de financiering van de verwerving,
het onderhoud of de verbetering van de eigen woning in aftrek kan worden gebracht,
ongeacht de hypotheekvorm. De regeling die is getroffen ten aanzien van de
kapitaalverzekering ten behoeve eigen woning ziet specifiek op situaties waarin
belastingplichtigen naast een hypothecaire lening een gemengde kapitaalverzekering
hebben afgesloten met de bedoeling om de uitkering bij leven of vooroverlijden
te gebruiken om de hypothecaire lening af te lossen. Met het aangaan van een
dergelijke kapitaalverzekering neemt de eigenwoningbezitter de verplichting
op zich periodiek betalingen te verrichten aan een professionele verzekeraar.
Wanneer de kapitaalverzekering te zijner tijd tot uitkering komt is de rente
die in de kapitaalsuitkering is begrepen, vrijgesteld voor zover de uitkering
niet meer bedraagt dan &euro; 121 500 en gedurende de looptijd van
de verzekering steeds aan alle voorwaarden van artikel 3.6.9 is voldaan. Voor
gehuwden (partners) is dit bedrag het dubbele.Rentebetalingen op hypothecaire leningen die zijn afgesloten zonder kapitaalverzekering,
maar wel zijn aangegaan ter financiering van de verwerving, het onderhoud
of de verbetering van de eigen woning, worden aangemerkt als op de voordelen
uit de eigen woning drukkende kosten en zijn derhalve aftrekbaar. De gevolgen
voor de aangehaalde voorbeelden kunnen als volgt worden beschreven.Voor bijleenhypotheken wordt het bedrag dat wordt bijgeleend en bijgeschreven
bij de hoofdsom om de verschuldigde hypothecaire-rente te betalen, niet als
geldlening ten behoeve van de verwerving van de eigen woning in aanmerking
genomen. Ter zake van dat gedeelte vindt geen renteaftrek in box I plaats.Wat beleggingshypotheken betreft zijn twee vormen van beleggingshypotheken
te onderscheiden. Ingeval onder een beleggingshypotheek wordt verstaan een
geldlening die onder het verstrekken van hypothecaire zekerheid op de eigen
woning is afgesloten om beleggingen mee te financieren dan wordt die geldlening
evenals onder het huidige systeem niet aangemerkt als een schuld met betrekking
tot de eigen woning. Een dergelijke schuld is een schuld die in box III thuis
hoort. De schuld behoort tot de grondslag (negatief) van het forfaitaire rendement
terwijl de over de schuld te betalen rente niet voor aftrek in aanmerking
komt. Tegenover deze schuld staat dan natuurlijk de (positieve) waarde van
de aangekochte effecten. Als daarentegen onder een beleggingshypotheek wordt
verstaan een hypotheek voor de eigen woning met daaraan gekoppeld een kapitaalverzekering
eigen woning met een rendement op basis van een aandelenpakket (bij voorbeeld
fractieverzekeringen) is de fiscale behandeling conform de spaarhypotheek.
In wezen is namelijk slechts de wijze waarop de kapitaalsuitkering wordt berekend
afwijkend (vast gegarandeerd bedrag versus waarde van een pakket aandelen).
Voor rentebetalingen op aflossingsvrije hypotheken vindt renteaftrek plaats
in box I. De doorloopconstructies waarbij op het tijdstip dat de kapitaalverzekering
tot uitkering zou komen door belastingplichtigen geopteerd wordt voor verlenging
van zowel de looptijd van de kapitaalverzekering als de aflossingsdatum van
de hypothecaire lening, door de leden van de fractie van de PvdA aangeduid
als de «doorloophypotheek», zullen voor belastingplichtigen hun
aantrekkelijkheid verliezen, omdat na 30 jaar de kapitaalverzekering geacht
wordt tot uitkering te zijn gekomen. In dat geval wordt de rente die op dat
moment is begrepen in de totale waarde van de polis integraal belast tegen
het progressieve tarief. De verzekeringspolis behoort dan, zo de belastingplichtige
deze wil laten doorlopen, vanaf dat moment tot box III. Wil de belastingplichtige
echter in aanmerking komen voor de vrijstelling dan zal hij de kapitaalverzekering
tot uitkering moeten laten komen en deze uitkering moeten aanwenden voor de
aflossing van de hypotheekschuld. Al met al kan dus worden gezegd dat met
de kapitaalverzekering eigen woning een doorloopconstructie onder de voorgestelde
bepaling niet tot aftrek van hypotheekrente leidt.Voorts vragen de leden van de fractie van de PvdA naar de gevolgen van
het aangaan van een hypothecaire lening voor een bedrag dat hoger is dan 100%
van de aankoopsom (inclusief kosten koper) alsmede of het niet in de regel
ligt hier nadere regels voor te stellen. De leden van de fractie van GroenLinks
vragen of het gelet op het feit dat de rente die betaald wordt op bijleenhypotheken
niet in box I in aftrek kan worden gebracht, zoals hiervoor ook reeds is opgemerkt,
voor de hand ligt dat bij de aanvang van een hypotheek een hogere som geleend
zal worden.Het uitgangspunt is dat de rente op hypothecaire leningen van meer dan
100% van de koopsom als aftrekbare kosten in aanmerking kan worden genomen,
mits aan de hand van schriftelijke bewijzen is te staven (artikel 3.6.14)
dat de rente die ziet op het gedeelte van de geldlening dat uitgaat boven
de 100% van de koopsom volledig dient voor onderhoud of verbetering van de
woning. Zolang de koopsom daadwerkelijk is aangewend voor onderhoud of verbetering,
is het vooralsnog niet nodig om nadere regels te stellen aan de vorm waarin
de geldlening ter verwerving van een eigen woning is gegoten. In artikel 3.6.11,
tweede lid, worden wel beperkingen gesteld aan de rente die als aftrekbare
kosten in aanmerking kan worden genomen.Het baart de leden van de fractie van de PvdA zorgen dat er gevolgen ontbreken
voor de zogeheten aflossingsvrije hypotheken. Bij hypotheekvormen zoals spaar-
en gemengdlevenhypotheken worden stimulansen in het stelsel gebracht om mensen
te bewegen hun geldlening af te lossen terwijl dit bij andere hypotheken,
met name bij aflossingsvrije hypotheken niet het geval is. Een groep fiscalisten
verwacht ten gevolge van het nieuwe stelsel zelfs een groeiende populariteit
van dergelijke hypotheken. Acht de regering dit een wenselijk gevolg? Is de
regering het eens met deze leden dat overheidssteun bij het aangaan van een
hypothecaire geldlening mede wordt gemotiveerd door doeleinden van bevordering
van het eigen woningbezit? Is de regering het niet met deze leden eens dat
alleen maar sprake is van daadwerkelijke bezitsvorming als de hypothecaire
geldlening wordt afgelost? Zou de regering maatregelen willen overwegen die
verplichten tot aflossen, dan wel die niet aflossen onaantrekkelijk maken,
dan wel die versneld aflossen belonen?Het nieuwe belastingstelsel beoogt overeenkomstig het Regeerakkoord geen
wijziging te brengen in de belastingheffing met betrekking tot de eigen woning.
Evenals in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 wordt aan belastingplichtigen
ook in het nieuwe stelsel zoveel als mogelijk de vrije keuze gelaten om die
hypotheekvorm te kiezen die het beste aansluit bij zijn persoonlijke omstandigheden.
Deze keuzevrijheid ligt in de lijn van de aan partijen toekomende
contractsvrijheid die met zich brengt dat het in beginsel aan partijen is
te bepalen op welke wijze en onder welke voorwaarden een hypothecaire lening
(ter financiering van de eigen woning) wordt afgesloten.De leden van de fractie van de PvdA vergelijken twee hypotheekvormen met
elkaar die wezenlijk anders in elkaar zitten. In beide gevallen gaat het om
hypothecaire leningen waarvan de rente aftrekbaar is en de hypotheekschuld
de volle periode openstaat, zodat de rente-aftrek gedurende de looptijd van
de hypotheek is gemaximaliseerd. Bij spaar-en gemengdlevenhypotheken wordt
daarnaast rente opgebouwd in het kader van een kapitaalverzekering belastingvrij
gelaten. Deze fiscale begeleiding dient uiterlijk na 30 jaar gevolgd te worden
door een feitelijke aflossing ten einde op deze wijze een evenwicht aan te
brengen. Een aflossingsvrije hypotheek die eenzelfde looptijd heeft en daarna
wordt afgelost vergt de opbouw van een kapitaal in eigen beheer. Deze vermogensvorming
die plaatsvindt in box III wordt jaarlijks in de belastingheffing betrokken,
maar biedt tegelijkertijd gedurende die periode anders dan bij de kapitaalverzekering
volledige vrijheid voor de belegger. Lopen de spaarhypotheek en de aflossingsvrije
hypotheek beide even lang, dan wordt de eerste hypotheekvorm wel beschouwd
fiscaal soepeler begeleid dan de tweede.Indien een aflossingsvrije hypotheek zo wordt opgezet dat de hypotheekschuld
onbeperkt lang in stand wordt gehouden, kan de verhouding anders liggen.In 1997 is de Wet op de inkomstenbelasting 1964 aldus gewijzigd dat de
aftrek van rente als persoonlijke verplichting is beperkt. Daardoor werd het
verschil in fiscale behandeling van deze rente ten opzichte van de rente als
aftrekbare kosten, die integraal aftrekbaar is gebleven, belangrijker. De
VVD-fractie vraagt of er naast deze regeling een aanscherping nodig is om
het doel te bereiken dat de hypothecaire geldlening ook voor de (eerste) eigen
woning wordt gebruikt.In aanvulling op het antwoord op de hiervoor opgenomen vraag van de leden
van de fractie van de PvdA kan nog het volgende worden opgemerkt. Sinds 1
januari 1997 is het belang van het onderscheid tussen rente ter zake van de
financiering van de eigen woning en andere rentekosten (w.o. rente als persoonlijke
verplichting) aanzienlijk toegenomen. Vanaf dat moment ook heeft de Belastingdienst
scherper gelet op de aanwending van de gelden die werden verkregen door (hypothecaire)
geldleningen. Dit heeft ertoe geleid dat enkel nog als rente ter zake van
de eigen woning beschouwd wordt dat gedeelte van de (hypothecaire) geldlening
dat daadwerkelijk wordt gebruikt voor de verwerving, het onderhoud of de verbetering
van de eigen woning. Daarmee is reeds het doel bereikt dat de (hypothecaire)
geldlening ook voor de (eerste) eigen woning wordt gebruikt.Voorts vragen de leden van de VVD-fractie hoeveel spaarhypotheken er zijn
met een looptijd korter dan 20 jaar of langer dan 30 jaar. Uit het Woningbehoeftenonderzoek
1998 komt naar voren dat in 1998 op 34,6% van alle hypothecair gefinancierde
woningen een spaarhypotheek rustte. Dit komt neer op circa 944 000 woningen.
In geval er op een woning meerdere hypotheken rustten, is daarbij uitgegaan
van de hypotheek waaraan het hoogste bedrag aan rente en aflossing werd betaald.
De looptijd van spaarhypotheken bedraagt veelal tussen de 20 en 30 jaar. Hoe
lang de totale looptijd van de bestaande hypotheken was, is in het Woningbehoeftenonderzoek
1998 niet onderzocht.De leden van de fractie van GroenLinks hebben diverse vragen gesteld die
betrekking hebben op de reikwijdte van de mogelijkheid om hypotheekrente af
te trekken van het inkomen. Deze leden suggereren nadrukkelijk dat de hypotheek –
die als enige schuldvorm in box I wordt toegelaten – bij
uitstek geschikt is en benut zal worden als financieringsinstrument voor andere
doelen dan het eigen huis. In box I kan immers de werkelijke rente tegen het
progressieve tarief worden afgetrokken. Van deze mogelijkheid zal naar de
stellige indruk van deze leden massaal gebruik gemaakt gaan worden. In dat
kader stellen deze leden dat de met ingang van 1997 – in verband met
de introductie van een beperking van de aftrek van persoonlijke verplichtingenrente –
aangescherpte regels voor aftrek van hypotheekrente zich in de praktijk nog
moeten bewijzen. Voorts zien deze leden een nieuwe mogelijkheid voor oneigenlijk
gebruik door op het moment van de aankoop van een nieuwe eigen woning een
ruimer bedrag te lenen dan nodig is. Naar aanleiding van deze vragen merken
wij het volgende op.Met ingang van 1 januari 1997 is een beperking van de aftrek van persoonlijke
verplichtingenrenten geïntroduceerd. Vanaf dat moment heeft het onderscheid
tussen volledig aftrekbare rente en de beperkt aftrekbare persoonlijke verplichtingenrente
fiscaal een veel groter gewicht gekregen. In verband daarmee wordt sindsdien
in de uitvoering nadrukkelijk toegezien op dit onderscheid. Bij het afsluiten
van een tweede hypotheek of het verhogen van een bestaande hypotheek wordt
door de belastingdienst nagegaan waaraan het geleende geld is besteed. Dat
de eigen woning bij een dergelijke lening als onderpand fungeert, zegt als
zodanig immers niets over de plaats waar en de wijze waarop de rente kan worden
afgetrokken. In het verlengde daarvan dient overigens ook een onderscheid
gemaakt te worden tussen (de groei van) het aantal en de totale omvang van
de afgesloten hypotheken, en de (groei van het totale bedrag aan) rente die
in het kader van de eigenwoningregeling kan en mag worden afgetrokken.Bij de hiervoor genoemde toets wordt door de belastingdienst globaal onderscheid
gemaakt in drie categorieën, te weten de eigen woning, overige bronnen
van inkomen en aanwendingen die in de consumptieve sfeer liggen.Indien het geleende geld is aangewend in de sfeer van aankoop, onderhoud
of verbetering van een eigen woning, zal de rente op de desbetreffende lening
bij de eigen woning in aftrek kunnen worden gebracht. Daarbij geldt overigens
nadrukkelijk als uitgangspunt dat ingeval bij aankoop van een woning een hypothecaire
lening wordt afgesloten voor een hoger bedrag dan nodig is om aankoop, onderhoud
en verbetering te bekostigen, het bedrag dat «over blijft» niet
aan de eigen woning kan en mag worden gekoppeld.Voor zover de lening samenhangt met de verwerving van een andere bron
van inkomen, zoals een effectenportefeuille of een onroerende zaak die wordt
verhuurd, is sprake van een lening waarvan de rente – onder de werking
van het huidige stelsel – bij de desbetreffende bron van inkomen aftrekbaar
is (in dit voorbeeld dus bij de effecten of bij de verhuurde onroerende zaak).
Onder de werking van het forfaitaire rendement zal deze schuld in mindering
kunnen worden gebracht op de bezittingen waarover de forfaitaire heffing wordt
berekend. Overigens is nog van belang dat de aftrek van financieringsrente
die verband houdt met onder andere effectenportefeuilles met ingang van 1999
uitsluitend nog mogelijk is voor zover deze belastbare inkomsten genereren.
Hierdoor kan globaal worden gesteld dat door beleggen met vreemd vermogen
niet langer per saldo een aftrekpost kan worden gecreëerd.Indien de lening niet kan worden gekoppeld aan een eigen woning en ook
niet aan een andere bron van inkomen – hetgeen bijvoorbeeld het geval
is bij een lening ter bekostiging van een nieuwe televisie, een vakantie of
een pleziervaartuig – wordt de daarop betrekking hebbende rente aangemerkt
als persoonlijke verplichtingenrente. Deze rente is aftrekbaar tot een bepaald
maximum. In 1999 geldt daarvoor een bedrag van f 5202 per persoon. Bij
een rentepercentage van 5% hebben belastingplichtigen onder de werking van
het huidige stelsel derhalve nog de mogelijkheid om de rente
op een persoonlijke lening van maximaal f 100 000 (afgerond) in
aftrek te brengen. Anders dan de leden van de fractie van GroenLinks suggereren,
gaat het daarbij niet om leningen waarbij niet getoetst zou worden of er een
samenhang is met aankoop, onderhoud of verbetering van de eigen woning. Tegen
deze achtergrond bezien delen wij niet de vrees van de leden van GroenLinks
dat er door overfinanciering van de eigen woning oneigenlijk gebruik van de
hypotheekrenteaftrek zal ontstaan. Het met een (extra) hypotheek op de eerste
eigen woning financieren van een effectenportefeuille, een personenauto of
een tweede woning kan immers niet worden gekwalificeerd als oneigenlijk gebruik
zolang de rente die op dergelijke leningen wordt betaald niet bij de eigen
woning (tegen het progressieve tarief) wordt afgetrokken. Achtergrond van
het met een hypothecaire lening op de eerste eigen woning financieren van
dergelijke uitgaven is veelal dat belastingplichtigen daarmee op een relatief
goedkope wijze over geleend geld kunnen beschikken omdat het rentepercentage
dat op hypothecaire leningen moet worden betaald doorgaans (aanzienlijk) lager
ligt dan bij niet-hypothecaire leningen. De leden van de fractie van GroenLinks
wijzen in dit verband voorts nog op een op 15 mei 1999 in de Volkskrant verschenen
artikel van de heer Kalshoven, waarin uiteen wordt gezet hoe in de praktijk
optimaal gebruik kan worden gemaakt van de fiscale mogelijkheden, ook na 2001.
Voorts suggereren deze leden in dit verband om bij de eigen woning voortaan
nog slechts renteaftrek toe te staan die verband houdt met een «noodzakelijke
hypotheek». Onder een noodzakelijke hypotheek verstaan deze leden de
hypotheek op de eigen woning nadat die is verminderd met het bedrag dat in
box III wordt belast (dat wil zeggen: de rendementsgrondslag voor zover die
het heffingvrije vermogen te boven gaat). Hierdoor ontstaat naar het oordeel
van deze leden een eenvoudige en flexibele aftopping die de voorkeur verdient
boven een gefixeerde aftopping bij een bepaald maximumbedrag en die tevens
maatwerk zou bereiken doordat in elke individuele situatie sprake is van een
fiscale stimulans die precies doet waarvoor de hypotheekrenteaftrek bedoeld
is. Dit zou er naar het oordeel van deze leden – die in dat verband
een vraagteken plaatsen bij het toekennen van onbeperkte hypotheekrenteaftrek
voor belastingplichtigen met een groot eigen vermogen – toe leiden dat
het instrument van de hypotheekrenteaftrek beter tot zijn recht komt.Naar aanleiding hiervan merken wij op dat de belastingdienst ook onder
de werking van de Wet inkomstenbelasting 2001 nieuwe en tweede hypotheken
die op een eigen woning worden afgesloten op de hiervoor bedoelde wijze zal
blijven toetsen. Hierdoor zal een hypothecaire lening waarvan de opbrengst
van meet af aan buiten de sfeer van de eigen woning wordt aangewend, met ingang
van 2001 binnen box III als schuld in mindering mogen worden gebracht op de
grondslag van het forfaitaire rendement. In zoverre kan er derhalve geen oneigenlijk
gebruik ontstaan van de aftrek van hypotheekrente. Vanuit dat perspectief
bezien zijn wij geen voorstander van het door de leden van de fractie van
GroenLinks geopperde idee inzake de «noodzakelijke hypotheek».
Een dergelijke salderingsbenadering gaat namelijk indirect uit van de gedachte
dat zodra een belastingplichtige de beschikking heeft over vermogen dat in
box III in de heffing wordt betrokken, hij dit te gelde dient te maken en
te gebruiken voor de bekostiging van de eerste eigen woning. Impliciet wordt
hiermee een jaarlijks verplichte aflossing voorgeschreven. Hierdoor zal deze
benadering ten opzichte van de huidige situatie in de praktijk vaak tot een –
onder omstandigheden forse – beperking van de hypotheekrenteaftrek leiden,
ook in situaties waarbij van oneigenlijk gebruik geen sprake is. Een dergelijk
effect achten wij ongewenst. Zoals hiervoor reeds is aangegeven, is wat het
kabinet betreft een beperking van de hypotheekrenteaftrek in het kader van
de belastingherziening 2001 niet aan de orde. De leden van de fractie van de SGP vragen in dit verband voorts of, gelet
op het brede kader van de discussie over aftrekposten rond de eigen woning
en de oudedagsvoorzieningen, is nagedacht over de mogelijkheid om elke belastingplichtige
een vrije aftrekruimte te geven waarbinnen naar eigen keuze aftrekposten zouden
kunnen worden opgenomen. De belastingdienst zou daarbij dan hooguit op hoofdlijnen
hoeven te toetsen op het realiteitsgehalte van de aftrekposten. Een dergelijke
benadering past niet goed bij het karakter van de Wet inkomstenbelasting 2001.
Ten opzichte van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 wordt door het schrappen
of beperken van aftrekposten een substantiële grondslagverbreding bereikt.
Het vrijwel zonder nadere toets kunnen benutten van een dergelijke vrije aftrekruimte
zou – mede afhankelijk van de omvang daarvan – aanzienlijke budgettaire
gevolgen kunnen hebben. Daarenboven zou ook van het slechts op hoofdlijnen
toetsen het realiteitsgehalte van aftrekposten een ongewenst signaal kunnen
uitgaan.De leden van de fractie van de PvdA vragen verder aandacht voor ouderen
die de leeftijd van 65 jaar zijn gepasseerd en met een onvoldoende pensioen
zitten. In hoeverre kunnen zij met consumptieve renteaftrek – onder
hypothekering van de eigen woning – dit pensioentekort aanvullen.Ouderen die in een dergelijke situatie verkeren kunnen de overwaarde van
hun eigen woning verhypothekeren – in het algemeen tegen lagere rente
dan bij een consumptieve lening – en de desbetreffende gelden gebruiken
om te voorzien in hun pensioentekort. Aangezien de hypothecaire geldlening
niet wordt aangewend ter verwerving, verbetering of het onderhoud van de eigen
woning, is de rente op de desbetreffende geldlening niet aftrekbaar op het
inkomen uit werk en woning. Uiteraard kan de hypotheekschuld wel in mindering
komen op de rendementsgrondslag van het inkomen uit sparen en beleggen. Per
saldo bestaat derhalve voor die schulden als er ook voldoende positieve vermogensbestanddelen
in box III zijn, recht op een forfaitaire renteaftrek van 4%.De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen over de met ingang van
1997 ingezette lijn dat hypotheken ook daadwerkelijk gebruikt moeten worden
voor de aanschaf c.q. verbetering van de eigen woning.In verband met de nieuwe regeling geeft de Belastingdienst vanaf het belastingjaar
1997 extra aandacht aan de aftrek van hypotheekrente. Bij alle nader te toetsen
aangiften gaat de Belastingdienst na of de hypotheekrente terecht als rente
voor de eigen woning is aangegeven. In voorkomende gevallen wordt de rente
aangemerkt als rente die verband houdt met andere bron van inkomen (bijvoorbeeld
als de hypotheek is gebruikt voor het kopen van aandelen) of als rente van
schulden, waarvoor een aftrekbeperking geldt. In deze gevallen weigert de
Belastingdienst de aftrek als zijnde rente voor de eigen woning. Het aantal
weigeringen alsmede het aantal beroepsprocedures dat hieruit voortvloeit is,
nu de acties nog in volle gang zijn, momenteel nog niet aan te geven. Op basis
van de opgedane ervaringen wordt aanscherping van de per 1 januari 1997 ingevoerde
regeling niet nodig geacht.De leden van de fractie van de VVD vragen vervolgens aan te geven welke
aanscherpingen worden voorgesteld met betrekking tot de aftrekbaarheid van
hypotheekrente.Benadrukt wordt dat de hoofdlijn is dat de fiscale behandeling van de
eigen woning in beginsel niet wijzigt. Slechts onbedoeld gebruik dat in de
loop der jaren in toenemende mate onder de regeling is opgetreden, is weggenomen.
Het betreft daarbij verschillende situaties. Hiervoor is reeds uitgebreid
ingegaan op de bijleenhypotheken en de doorloopconstructies. Ook opzetjes
waarbij tussen partners leningen worden aangegaan om enerzijds
rente-aftrek in box I te creëren en anderzijds belastbaarheid onder de
forfaitaire rendementsregeling, zijn onmogelijk gemaakt.De leden van de VVD-fractie vragen om een reactie op een brief van de
SNS-bank van 20 oktober 1999 aan de vaste commissie van Financiën waarin
zij aandacht vragen voor de positie van de hypotheekvormen met beperkte rentebijschrijving
in het voorgestelde belastingstelsel. Met name vraagt de SNS-bank zich af
hoe de besluiten van 11 mei 1998, nr. DB98/1978M en van 14 april 1999, nr.
DB99/982M zich verhouden tot de bepaling in het voorgestelde artikel 3.6.11,
tweede lid, onderdeel a.In artikel 3.6.11, tweede lid, onderdeel a, is voorgesteld de rente op
een schuld die is aangegaan ter financiering van de rente op een schuld die
is aangegaan ter verwerving van de eigen woning niet in aftrek te laten. Hierbij
zal het in de meeste gevallen gaan om een verhoging van de schuld die is aangegaan
ter verwerving van de eigen woning met bijgeschreven rente. Door middel van
het voorgestelde artikel wordt bereikt dat de schuld die is aangegaan om hypotheekrente
te financieren in box III in aanmerking zal worden genomen. Het karakter van
de schuld brengt met zich dat deze schuld niet thuishoort in box I. De schuld
is immers niet aangegaan ter verwerving van de eigen woning. Op het tijdstip
waarop het wetsvoorstel kracht van wet krijgt hebben de door de VVD vermelde
besluiten dan ook hun belang verloren.De leden van de fractie van het CDA vragen naar het verschil tussen een
spaarhypotheek en een annuïteitenhypotheek en waarom deze in dezelfde
box vallen.Bij een spaarhypotheek wordt de geldlening afgelost met het geld dat vrijkomt
uit de aan de hypotheek gekoppelde levensverzekering. Tussentijds wordt niet
afgelost. Bij de annuïteitenhypotheek wordt regelmatig afgelost met in
beginsel gelijkblijvende bedragen. Beide hypotheekvormen vallen in box 1 indien
en voor zover zij zijn aangewend voor de aanschaf, het onderhoud of de verbetering
van de eigen woning.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom de aftrek van periodieke
erfpachtcanons gehandhaafd is. De aftrek van periodieke erfpachtcanons is
onderdeel van de huidige regeling met betrekking tot de eigen woning. Gelet
op het regeerakkoord is een beperking van deze aftrek niet aan de orde.4.3.1.2. EigenwoningforfaitNaar aanleiding van de opmerking van de leden van de fractie van het CDA
dat zij vraagtekens plaatsen bij het feit dat het huurwaardeforfait door de
waardestijging van woningen al maar stijgt, wordt het volgende opgemerkt.Met ingang van 1997 bedraagt het percentage van het huurwaardeforfait
voor de eerste eigen woning – zoals hiervoor is aangegeven – (in
de meeste gevallen) 1,25% van de waarde van die woning. De waarde van de eigen
woning wordt sinds 1997 bepaald op basis van de regels van de Wet WOZ. Voor
de toepassing van het huurwaardeforfait betekent dit dat in het eerste WOZ-tijdvak –
dat loopt van 1997 tot en met het jaar 2000 – gebruik wordt gemaakt
van waardegegevens per 1 januari 1995. Deze waardegegevens blijven het gehele
WOZ-tijdvak ongewijzigd als uitgangspunt fungeren. Wel is wettelijk vastgelegd
dat het huurwaardeforfait met ingang van 1997 wordt geïndexeerd. In de
structurele situatie komt deze indexering er op neer dat het percentage van
het huurwaardeforfait jaarlijks wordt aangepast aan de huurontwikkeling, en
dat eens in de vier jaar – bij aanvang van een nieuw WOZ-tijdvak –
tevens een aanpassing plaatsvindt aan de hand van de waardeontwikkeling van
woningen (artikel 66e van de Wet op de inkomstenbelasting 1964). Voor het
eerste WOZ-tijdvak is echter bepaald dat de jaarlijkse aanpassing van het huurwaardeforfait wel plaatsvindt, maar feitelijk pas met ingang
van het jaar 2001 effectief zal doorwerken in de hoogte van het percentage
van het huurwaardeforfait. Gevolg daarvan is dat niet alleen het percentage
van het huurwaardeforfait sinds 1997 niet is gewijzigd, maar de grondslag
evenmin. Er is dan ook geen meeropbrengst, zodat ook het in de vorm van belastingverlaging
teruggeven daarvan niet aan de orde kan zijn.4.3.1.3. EigenwoningdefinitieD168 / K 120 / D179 / F 276De leden van de fracties van het CDA en de VVD vragen waarom niet in de
wet is vastgelegd welke woning als «eigen woning» moet worden
aangemerkt als partners een verschillende keuze maken. Welke aangifte is maatgevend
voor de kwalificatie eigen woning? Bovendien vraagt de CDA-fractie of het
juist is dat in situaties waarin partners er onderling niet uit kunnen komen
welke woning als eigen woning wordt bestempeld, de eigen woningfaciliteit
komt te vervallen. Tenslotte merken de leden van de fractie van het CDA op
dat naar hun mening volgens de tekst van de wet de keuze met betrekking tot
het aanwijzen van welke woning als de eigen woning heeft te gelden, moet worden
gedaan bij de aangifte. De tekst van artikel 3.6.2, vijfde lid, lijkt ruimte
te bieden om daar bijvoorbeeld door een aanvulling op terug te komen. Volgens
de toelichting is de keuze echter op geen enkele wijze te herzien. De fractieleden
vragen waarom is gekozen voor zo een strak stelsel en waarom de tekst van
de wet daarover niet eenduidig is.Partners met meer dan één woning die als hoofdverblijf kan
worden aangemerkt, komen slechts voor één van die woningen in
aanmerking voor de eigen woningregeling. Zij moeten in dat geval gezamenlijk
bij de aangifte van één van de partners kiezen voor welke woning
zij de faciliteit willen genieten. De aangifte die het eerste bij de belastingdienst
binnenkomt, is doorslaggevend. Het uitgangspunt dat de aangifte die het eerste
binnenkomt wordt gevolgd, is van zuiver praktische aard. Het voordeel zowel
voor de belastingplichtige als voor de belastingdienst is dat de afhandeling
van de aangifte van de belastingplichtige terstond ter hand kan worden genomen
zonder dat eerst de ontvangst van de aangifte van de partner behoeft te worden
afgewacht. Indien partners in hun eigen aangiften niet gezamenlijk een woning
kiezen, betekent dat in wettelijke termen geen zij geen keuze hebben gemaakt
en derhalve geen van de woningen als hoofdverblijf wordt aangemerkt (artikel
3.6.2, zesde lid, onderdeel b).Indien partners tezamen over meer dan één woning beschikken,
maar onderling geen overeenstemming kunnen bereiken over de vraag welke woning
zij in aanmerking willen nemen voor de toepassing van de eigen woningregeling,
zal met betrekking tot geen van de woningen uiteindelijk het eigen woningforfait
worden toegepast. De reden voor het opnemen van deze bepaling is dat partners
de vrijheid moeten hebben om in situaties waarin beide woningen in aanmerking
zouden kunnen komen voor de eigen woningregeling, zelf te bepalen voor welke
woning zij wensen te kiezen of juist bewust niet te kiezen. Bovendien behoort
het niet tot de taak van de belastingdienst om een dergelijk verschil van
mening tussen belastingplichtigen te beslechten.De keuze welke woning als eigen woning moet worden aangemerkt wordt zoals
gezegd door de belastingplichtigen gezamenlijk bij de aangifte gemaakt. Op
deze keuze kan niet worden teruggekomen (artikel 3.6.2, zesde lid, onderdeel
a). Op deze wijze kan, zoals hiervoor al opgemerkt, een snelle afhandeling
van de aangifte worden gewaarborgd. De leden van de fractie van het CDA vragen zich af of het tweede en derde
lid van artikel 3.6.2 wel goed doordacht zijn. Welke woning, is indien beide
partners na het verbreken van de relatie een andere woning betrekken en de
voorheen gezamenlijke woning wordt te koop aangeboden, de «oude woning»?
Hoe is de situatie indien een van de partners vertrekt terwijl de gezamenlijk
woning nog niet aan de aan de in de woning achterblijvende partner is verkocht?
Is het redelijk om er in dergelijke situaties rekening mee te houden dat de
woning de ex-partner in eigendom toebehoort.Het tweede en derde lid van artikel 3.6.2 hebben tot doel het aankopen
van een nieuwe woning door belastingplichtigen niet te bemoeilijken. Omdat
een dergelijke regeling een afwijking van het wettelijke systeem – de
eigen woningfaciliteit wordt slechts voor één woning van belastingplichtigen
of partners toegestaan – betekent, worden hieraan nadere beperkende
voorwaarden gesteld.Als beide partners na het verbreken van de relatie elk een andere woning
betrekken dan zal voor elk van hen sprake zijn van een eigen woning, mits
ook aan de overige voorwaarden is voldaan. De beperking dat zij tezamen maar
één eigen woning voor de eigen woningregeling in aanmerking
kunnen nemen, is op hen niet langer van toepassing omdat zij geen partners
meer zijn. De leeggekomen woning zal als deze leeg te koop wordt aangeboden
voor een van hen of voor hen beiden (gedeeltelijk) een eigen woning zijn in
de zin van artikel 3.6.2, tweede lid. Als echter een van hen in de woning
achterblijft dan is voor de achterblijvende partner slechts sprake van een
eigen woning voor het gedeelte dat hem toebehoort. Voor het andere gedeelte
is sprake van een woning die in box III thuishoort. In een dergelijke situatie
kan er geen rekening mee worden gehouden dat de woning eigendom is van de
voormalige partner omdat dan het beginsel van slechts één eigen
woning voor een belastingplichtige of voor partners zou worden verlaten.De leden van de fractie van het CDA stellen de vraag voor wie de nieuw
te bouwen woning is aan te merken als een eigen woning in het geval waarin
twee aanstaande partners met ieder een eigen woning samen een nieuwe woning
laten bouwen.Gelet op de feitelijke situatie dat er bij hen nog geen sprake is van
partnerschap zal voor ieder van hen gelden dat de beantwoording van de vraag
of sprake is van een eigen woning afhankelijk is van de mate van zijn gerechtigdheid
tot de nieuwe woning. Voor zijn deel zal voor hem sprake zijn van een nieuwe
eigen woning als bedoeld in artikel 3.6.2, derde lid.De leden van de fractie van het CDA merken vervolgens op dat als mensen
gaan samenwonen en men had voorheen ieder een eigen woning dat vaak de «tweede
woning» nog gedurende enige tijd wordt aangehouden.Deze leden merken terecht op dat als mensen als partner gaan samenwonen
de woning die niet als hoofdverblijf gaat dienen een tweede woning is waarop
artikel 3.6.2, tweede lid, niet van toepassing is. Anders dan in de huidige
wet wordt immers eenduidig vastgelegd dat partners samen slechts één
eigen woning kunnen hebben. De eventuele andere woning verschuift naar box
III, waarbij de bepalingen van de vermogensrendementsheffing van toepassing
worden.De leden van de PvdA-fractie, de CDA-fractie en de leden van de fracties
van GPV en RPF constateren – in navolging van MKB-Nederland en LTO-Nederland –
dat voor de overdracht van de eigen woning onder voorbehoud van vruchtgebruik
e.d. door ouders aan hun kinderen in het wetsvoorstel geen specifieke
uitzonderingsregeling geldt zoals in de Wet op de inkomstenbelasting 1964.
Vastgesteld wordt dat dit enerzijds tot gevolg heeft dat bij de ouders de
eigenwoningregeling niet meer van toepassing is, anderzijds dat de blote eigendom
van de kinderen onder de forfaitaire rendementsheffing valt. De fractieleden
vragen zich af waarom overgangsrecht ontbreekt. Ten aanzien van de eigenwoningregeling
wordt gewezen op het vervallen van de mogelijkheid om financieringsrente te
kunnen aftrekken, zowel bij de ouders als bij de kinderen. De leden van de
CDA-fractie concluderen dat hierdoor in een groot aantal gevallen langlopende
financieringsverplichtingen niet meer tot aftrekbaarheid leiden. Voorts vragen
de leden van het CDA of er een overgangsregeling komt voor bijvoorbeeld mensen
die niet meer onder de eigen woningregeling vallen maar dat wel deden onder
het oude regime. Bijvoorbeeld in het geval ouders een recht van vruchtgebruik
hebben bedongen op het pand van de kinderen en daarvoor een schuld zijn aangegaan.Als de eigendom van de eigen woning door de ouders wordt overdragen onder
voorbehoud van vruchtgebruik, is de eigenwoningregeling niet van toepassing
bij de vruchtgebruiker, in casu de ouders. Dit vloeit voort uit het feit dat
een woning die de belastingplichtige krachtens vruchtgebruik ter beschikking
staat niet als eigen woning kwalificeert (behoudens de uitzondering voor vruchtgebruik
dat krachtens erfrecht is verkregen). Ook is de financieringsrente niet aftrekbaar
bij de blote eigenaar, het kind. Dit gevolg past in de opzet van het nieuwe
stelsel om de eigenwoningregeling toe te snijden op die gevallen waarin echt
sprake is van een eigen woning. In dit verband past ook dat de eigenwoningregeling
bij partners is beperkt tot één woning. Indien een woning ter
beschikking staat op grond van een recht van vruchtgebruik is er een sterke
overeenkomst met gebruik of huur van een woning en is er in feite geen sprake
van een eigen woning die de belastingplichtige als hoofdverblijf ter beschikking
staat en waarvan zowel de voordelen en de lasten als ook de waardeverandering
van de woning hem aangaat. Bovendien is sprake van een bewuste keus van de
ouder om de blote eigendom van de woning over te dragen. Er wordt slechts
een uitzondering gemaakt voor de situatie waarin de langstlevende ouder overeenkomstig
het versterferfrecht dan wel een uiterste wilsbeschikking in de woning blijft.
In alle andere gevallen waarin het recht van vruchtgebruik door middel van
een overeenkomst wordt gevestigd, worden de vruchtgebruiker en de bloot eigenaar
belast in box III.De reden voor het vervallen van de ouder-kind vrijstelling zoals opgenomen
in artikel 25b van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 houdt verband met
de systeemwijziging inzake genotsrechten in box III. De blote eigenaar en
de genotsgerechtigde worden beide naar rato van de waarde in het economische
verkeer van respectievelijk de blote eigendom en het genotsrecht in de forfaitaire
rendementsheffing betrokken. Dit geldt zowel voor blote eigendommen die betrekking
hebben op tijdelijke genotsrechten als voor blote eigendommen die betrekking
hebben op niet-tijdelijke genotsrechten. Een en ander vloeit voort uit de
systematiek van de forfaitaire rendementsheffing, waarbij het onderscheid
tussen een (belaste) inkomstensfeer en een (onbelaste) vermogenssfeer niet
langer bepalend is voor de vraag of sprake is van fiscaal belastbare vermogensinkomsten.
Bepalend is de wetsfictie dat tot de rendementsgrondslag behorende vermogensbestanddelen
geacht worden rendement in economische zin op te leveren. Dit geldt derhalve
ook voor blote eigendommen van tot box III behorende vermogensbestanddelen.
Daar waar de blote eigendom betrekking heeft op een tijdelijk genotsrecht,
treedt door het verloop van een vastgestelde periode een waardegroei op van
blote naar volle eigendom. In dergelijke situaties is het economisch rendement
derhalve nadrukkelijk zichtbaar. Het past niet langer om in dergelijke
situaties een uitzondering te creëren op de forfaitaire rendementsheffing,
ook niet indien het tijdelijke genotsrecht is ontstaan in ouder-kind situaties.
Wij merken daarbij op dat het oorspronkelijke belang van de ouder-kind vrijstelling
voor een belangrijk deel is weggevallen. Dit houdt verband met het vervallen
van de vermogenstoets voor de bepaling van de eigen bijdrage van een bejaardenwoning.
Deze toets was een belangrijke oorzaak van de behoefte van ouders om tijdens
hun leven de blote eigendom van de woning aan hun kinderen over te dragen.Wij merken overigens op dat de in de Wet op de inkomstenbelasting 1964
opgenomen defiscalisering voor genotsrechten die krachtens erfrecht zijn verkregen
in het wetsvoorstel wordt voortgezet door de toerekeningsbepaling van artikel
5.1.3a. Het gaat dan om blote eigendommen die ontstaan door de werking van
het nieuwe ab intestaat erfrecht of een daarmee inhoudelijk overeenkomend
testament, die door de werking van de genoemde bepaling worden toegerekend
aan de vruchtgebruiker (de langstlevende ouder).Het opnemen van een overgangsregeling voor bestaande ouder-kind sitiuaties
ligt overigens niet voor de hand. De forfaitaire rendementsheffing is een
heffing ter zake van economisch rendement. Van dubbele heffing is in de onderhavige
gevallen geen sprake, aangezien de overdracht van de woning voor de ouders
een onbelaste vermogenstransactie is geweest onder het regime van de Wet op
de inkomstenbelasting 1964. Wel is sprake van een andere verdeling van de
heffing. Door de gesplitste benadering die aan artikel 5.3.3 ten grondslag
ligt, worden de ouder en het kind beiden in de forfaitaire rendementsheffing
betrokken. Mocht sprake zijn van restfinanciering, dan komt deze in mindering
op de rendementsgrondslag. Er is dan ook geen overgangsregeling opgenomen
in de Invoeringswet voor belastingplichtigen die onder de huidige wet wel
in aanmerking komen voor de eigen woningregeling en hiervoor niet meer in
aanmerking komen in het nieuwe stelsel. In het voorbeeld van de leden van
de CDA-fractie zal doorgaans de eigendom van een onroerende zaak onder voorbehoud
van het recht van vruchtgebruik zijn overgedragen. Indien een woning ter beschikking
staat op grond van een recht van vruchtgebruik is er een sterke overeenkomst
met gebruik of huur van een woning en is er in feite geen sprake van een eigen
woning die de belastingplichtige als hoofdverblijf ter beschikking staat en
waarvan zowel de voordelen en de lasten als de waardeverandering hem aangaat.De leden van de fractie van het CDA merken op dat in echtscheidingssituaties
ten gevolge van de beperking van de eigen woningregeling tot slechts één
woning een overkill optreedt. Gedurende de periode voor de definitieve boedelverdeling
zal veelal de vrouw met de kinderen in de woning verblijven. De vrouw zal
in sommige gevallen geen en in andere gevallen deels eigenaar zijn. Bij de
vrouw is in het laatste geval deels het eigenwoningforfait van toepassing.
De door de man verschuldigde rente is bij hem niet aftrekbaar, omdat er geen
sprake is van een hoofdverblijf. Eenzelfde situatie doet zich voor in alimentatiesituaties,
waarbij in het kader van een echtscheidingsconvenant een recht van vruchtgebruik
ten behoeve van de ex-echtgenoot, meestal de vrouw, is of wordt gevestigd.Daarnaast stellen de leden van de fractie van het CDA vast dat ten aanzien
van de alimentatie-ontvanger de eigen woningregeling niet van toepassing is
op grond van de beperking in artikel 3.6.2, eerste lid, onderdeel b, tot vruchtgebruiken
e.d. krachtens erfrecht. De fractieleden vragen zich af waarom aan laatstgenoemd
onderdeel niet de «verdeling van een huwelijksgemeenschap als gevolg
van ontbinding van het huwelijk» wordt toegevoegd.Tenslotte vragen de leden van de fractie van het CDA zich af of het klopt
dat het gedogen van de bewoning door de ex-echtgenoot niet valt onder de regeling voor alimentatie in de vorm van woongenot en hoe in dergelijke
gevallen de heffing dient plaats te vinden.Een belastingplichtige die zijn woning ter beschikking stelt aan zijn
ex-echtgenoot komt niet in aanmerking voor de aftrek van hypotheekrente in
box I, omdat zoals de leden met recht opmerken voor hem de woning geen eigen
woning meer is. De woning en de hypotheekschuld voor die woning verschuiven
naar de forfaitaire rendementsheffing van box III. Dit is een gevolg van het
beginsel dat uitsluitend echte eigen woningen in aanmerking kunnen komen voor
de eigen woningregeling. Ook valt een andere benadering moeilijk te voegen
in het uitgangspunt dat een belastingplichtige of partners maar voor één
woning in aanmerking kunnen komen voor de eigen woningregeling.Wanneer het woongenot van de woning wordt verstrekt in het kader van alimentatieverplichtingen
verschuift, zoals gezegd, de woning onder aftrek van de eventuele hypotheekschuld
naar box III. In artikel 5.3.3, vierde lid, is geregeld dat de woning voor
de volle waarde in box III valt. De belastingplichtige kan wel in het kader
van alimentatie het bij die woning behorende eigenwoningforfait aftrekken
(artikel 6.2.1, tweede lid) als onderhoudsverplichting.Ten aanzien van de alimentatie-ontvanger, in casu de vrouw, wordt het
woongenot op basis van artikel 2.5.2, tweede lid, als periodieke verstrekking
belast op basis van het eigenwoningforfait. Deze regeling die een voortzetting
vormt van de systematiek van artikel 30 van de Wet op de inkomstenbelasting
1964, maakt toepassing van de eigenwoningregeling bij de vrouw overbodig.
Dit geldt eveneens voor situaties waarbij in het kader van het echtscheidingsconvenant
een recht van vruchtgebruik ten behoeve van de ex-echtgenoot wordt gevestigd.
Het vruchtgebruik kwalificeert als periodieke verstrekking van woongenot,
waarop artikel 3.5.2, tweede lid, in combinatie met de artikelen 5.3.3, vierde
lid, en 6.2.1, tweede lid, van toepassing is. De door de leden van de CDA-fractie
aangevoerde suggestie om de eigenwoningdefinitie in artikel 3.6.2, eerste
lid, onderdeel b, uit te breiden met «vruchtgebruik e.d. verkregen krachtens
verdeling van een huwelijksgemeenschap als gevolg van ontbinding van het huwelijk»
past niet in deze systematiek.De leden van de fractie van het CDA stellen de vraag of het begrip economisch
belang in het besluit van 4 maart 1999 gelijk is aan het begrip economisch
eigendom in het voorgestelde artikel 3.6.2, eerste lid, onderdeel a. Verder
willen zij weten of de uitzonderingen die in het besluit worden genoemd eveneens
gelden.In het voorgestelde artikel 3.6.2, eerste lid, onderdeel a, wordt de woning
die in economisch eigendom wordt gehouden in bepaalde omstandigheden aangemerkt
als een eigen woning. Het begrip economisch eigendom dient hierbij volgens
de gangbare juridische definitie te worden geïnterpreteerd. Doel van
deze gelijkstelling is om ook gevallen waarin de belastingplichtige alle risico's
loopt en kosten voor zijn rekening neemt doch niet de juridische eigendom
heeft, onder de eigenwoningregeling te brengen. Hierbij kan gedacht worden
aan een woning op erfpachtgrond of een appartementsrecht van een woning.Daarnaast is in onderdeel a van artikel 3.6.2 voor alle soorten eigendom
een aanvullende voorwaarde opgenomen inzake de mate waarin de waardeverandering
de belastingplichtige aangaat. Deze voorwaarde houdt in dat de waardeverandering
de belastingplichtige grotendeels moet aangaan. Genoemde voorwaarde is in
lijn met het Besluit van 4 maart 1999, nr. DB99/669, waarin wordt aangegeven
dat – kort gezegd – voor de toepassing van de eigenwoningregeling
in voldoende mate sprake moet zijn van belang bij de waardeontwikkeling van
de gehele woning. De uitzonderingssituaties die in dit besluit
zijn opgenomen, gelden eveneens onder de voorgestelde wetgeving.De leden van de fracties van de PvdA en het CDA vragen of voor de toerekening
van vermogensbestanddelen die door de anti-arbitragemaatregelen in het resultaat
uit overige werkzaamheden worden betrokken, het huwelijksgoederenregime van
belang is.Bij een algehele gemeenschap van goederen is het ter beschikking stellen
van vermogen tussen de echtgenoten zonder betekenis en wordt ook niet in het
resultaat uit overige werkzaamheden betrokken. Indien een vermogensbestanddeel
wordt aangewend voor een onderneming van een van de echtgenoten, kan deze
echtgenoot op dit vermogensbestanddeel de normale regels van vermogensetikettering
van toepassing.Bij andere vormen van huwelijksvermogensrecht is het wel mogelijk dat
echtgenoten over vermogensbestanddelen buiten de goederengemeenschap bezitten.
Aangezien het ter beschikking stellen van vermogensbestanddelen tussen de
echtgenoten dan wel betekenis heeft, worden deze wel in het resultaat uit
overige werkzaamheden betrokken.De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre de recent naar
buiten gekomen voorstellen van de regering inzake het vervallen van de verplichting
tot samenwonen voor gehuwden gevolgen heeft voor de belastingheffing inzake
de eigen woning. De leden van de fractie van D66 vragen of de principes van
de voorgestelde eigen woningregeling ondermijnd zouden kunnen worden door
de recente voorstellen om gehuwden niet langer te verplichten op hetzelfde
adres te wonen. Deze leden vragen zich af of er dan twee hoofdverblijven ontstaan.Het kabinetsvoorstel inzake het vervallen van de verplichting tot samenwonen
van gehuwden zal geen gevolgen hebben voor het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting
2001. Thans kunnen echtgenoten in onderling overleg reeds afwijken van deze
plicht, in zoverre verandert er dus materieel eigenlijk niets. Het vervallen
van de verplichting tot samenwonen zal bij de invoering van de Wet inkomstenbelasting
2001 bij gehuwden met meer dan één eigen woning niet tot gevolg
hebben dat zij voor meer dan één van die woningen in aanmerking
kunnen komen voor de eigen woningregeling van box I.4.3.2. Tweede eigen woningHet doet ons genoegen dat de leden van de fractie van de PvdA instemmen
met het voorstel de hypotheekrente met betrekking tot de tweede woning niet
meer in mindering te brengen op de belastbare inkomsten uit eigen woning,
maar het saldo van die woning te brengen onder de forfaitaire rendementsheffing.
Het verheugt ons dat ook de leden van de VVD-fractie instemmen met de afschaffing
van de hypotheekrenteaftrek met betrekking tot de tweede eigen woning.De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel eigenwoningbezitters er in
Nederland zijn. Dit aantal bedroeg in 1998 circa 3,2 miljoen. Dit blijkt uit
nog niet gepubliceerde cijfers van het Woningbehoeftenonderzoek 1998, dat
onder verantwoordelijkheid van het Centraal Bureau van de Statistiek en het
Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer wordt
uitgevoerd. De VVD-fractie vraagt vervolgens aan te geven hoeveel personen
met een tweede eigen woning deze woning verhuren en hoeveel personen de tweede
woning voor eigen gebruik hebben. Het aantal personen met een tweede eigen
woning in de zin van artikel 42a, elfde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 bedraagt ruim 60 duizend. Op grond van fiscale gegevensbestanden
valt niet precies aan te geven welk deel hiervan de woning mede verhuurt.Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie of de constatering juist
is dat gemiddeld genomen een tweede woningbezitter die zijn woning verhuurt
er in het nieuwe systeem gemiddeld op vooruit gaat in tegenstelling tot iemand
die zijn eigen woning voor eigen gebruik heeft. Gezien het feit dat hypotheekrente
betaald ter financiering van de tweede eigen woning in het nieuwe systeem
niet langer aftrekbaar is, hangt de vraag of personen met een tweede eigen
woning er in het nieuwe systeem op vooruit gaan in belangrijke mate af van
de vraag of deze woning met eigen vermogen dan wel met vreemd vermogen is
gefinancierd. Ook is daarbij van belang in hoeverre men nog aanspraak kan
maken op de vrijstelling in box III. Omdat de inkomsten uit de tweede eigen
woning in het nieuwe systeem forfaitair bepaald worden, geldt voorts dat naarmate
de feitelijke opbrengsten uit verhuur hoger liggen, de overgang naar het nieuwe
systeem voordeliger zal zijn. Voor zover de fiscaal in aanmerking te nemen
opbrengsten uit verhuur hoger liggen dan het huurwaardeforfait voor de tweede
woning van 2,05% is de overgang naar box III gunstiger indien men ook verhuurt
en het pand weinig onderhoud behoeft.Ook vraagt de VVD-fractie of mensen met een tweede woning, bijvoorbeeld
in een vakantiepark, nog geconfronteerd zullen worden met een vermogensverlies
als gevolg van het feit dat de hypotheekrenteaftrek voor de tweede woning
vervalt. De effecten die uitgaan van de belastingherziening op de prijzen
van tweede woningen, voorzover betrekking hebbend op woningen niet bedoeld
voor permanent verblijf, zijn niet eenduidig aan te geven. Tegenover het vervallen
van de hypotheekrenteaftrek voor de tweede woning staat niet alleen dat tegelijkertijd
ook het huurwaardeforfait van 2,05% niet meer van toepassing is maar ook dat
de inkomsten uit verhuur voortaan niet langer progressief worden belast. Van
deze laatste verandering zal een prijsverhogend effect uitgaan. Er kan derhalve
niet op voorhand worden gesteld dat hier sprake zal zijn van vermogensverliezen.Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie of de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek
voor de tweede woning ook geldt voor woningen die ter uitvoering van de functie
worden gebruikt. De aftrek van hypotheekrente is uitsluitend mogelijk voor
de eigen woning die de belastingplichtige als hoofdverblijf ter beschikking
staat. Uit welke hoofde een belastingplichtige ertoe overgaat een tweede woning
op na te houden is niet van belang. Deze tweede woning wordt altijd in box
III belast.De leden van de CDA-fractie stellen een aantal vragen onder de noemer
«tweede huis en mobiliteit». De eerste vraag heeft betrekking
op vergoedingen van de kosten van huisvesting buiten de woonplaats van de
werknemer. Naar aanleiding daarvan kunnen wij opmerken dat de thans geldende
regeling (artikel 11, eerste lid, aanhef en onderdeel j, 2°, in verbinding
met artikel 15, tweede lid, onderdeel e, van de Wet op de loonbelasting 1964)
inhoudelijk ongewijzigd wordt overgenomen in artikel 15b, eerste lid, aanhef
en onderdeel j, van de Wet op de loonbelasting 1964. Deze bepaling is opgenomen
in het wetsvoorstel voor de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001. Dit
betekent dat ook na inwerkingtreding van de onderhavige belastingherziening
een vergoeding door de werkgever van huisvestingskosten buiten de woonplaats
ter zake van de dienstbetrekking bij de werknemer onbelast blijft voorzover
de vergoeding betrekking heeft op een periode van niet meer dan twee jaar.
Voorzover over een langere periode dan twee jaar een vergoeding wordt genoten,
wordt deze belast.De tweede vraag heeft betrekking op de kosten die bij een verhuizing van
de werknemer naar de buurt van zijn werk vallen op de aankoop van een woning.
Dergelijke kosten kunnen naar vaste rechtspraak niet onbelast worden vergoed
omdat zij geheel tot de vermogenssfeer behoren. Met ingang van
1 januari 1997 is overigens bepaald dat de loonbelasting/premie volksverzekeringen
met betrekking tot vergoedingen van de aanen verkoopkosten van de woning van
de werknemer bij bedrijfsverplaatsingen en andere zakelijke verhuizingen als
bedoeld in artikel 15, tweede lid, onderdeel d, van de Wet op de loonbelasting
1964 door de werkgever bij wijze van eindheffing is verschuldigd, en wel tegen
het enkelvoudige tarief (artikel 31, tweede lid, onder e, van de Wet op de
loonbelasting 1964 in verbinding met artikel 36a, aanhef en onderdeel a, van
de Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990). Deze regeling, die het midden
houdt tussen een vrijstelling (die niet zou zijn te verdedigen ten opzichte
van andere belastingplichtigen die een huis kopen) en een onverkorte heffing
(die bezwaarlijk is omdat het gaat om loon met een bestemmingskarakter), zal
worden gecontinueerd.De derde vraag heeft betrekking op belastingplichtigen die een tweede
woning aanhouden in de buurt van hun werk. Naar aanleiding daarvan merken
wij op dat de aan huisvesting buiten de woonplaats verbonden kosten thans
in de regel niet aftrekbaar zijn en in het nieuwe stelsel in het geheel niet.
Kostenaftrek is nu nog slechts onder bijzondere omstandigheden mogelijk, met
name als van de werknemer in redelijkheid niet kan worden verwacht dat hij
naar de buurt van zijn werk gaat verhuizen, zoals tijdens de proeftijd of
als van tevoren vaststaat dat het werk slechts tijdelijk is. In de bijzondere
gevallen dat kostenaftrek mogelijk is, is deze genormeerd tot een periode
van ten hoogste twee jaar. Indien een werknemer om zakelijke redenen een tweede
woning in de buurt van zijn werk in eigendom moet aanschaffen – zo begrijpen
wij althans het door de leden van de CDA-fractie geschetste voorbeeld –
gaan wij ervan uit dat de daardoor opgeroepen extra huisvestingskosten door
de werkgever worden vergoed. Zoals hierboven al is uiteengezet, wordt de wettelijke
regeling met betrekking tot vergoedingen van extra huisvestingskosten niet
gewijzigd. Dat de hier bedoelde tweede woning tevens in box III valt, vloeit
voort uit de opzet van de Wet inkomstenbelasting 2001.Wij delen om vorenstaande redenen dan ook niet de zienswijze – de
leden van de CDA-fractie informeren hiernaar – dat de belastingherziening
op dit punt zou bijdragen aan het mobiliteitsprobleem.De leden van de fractie van het CDA informeren onder welk regime een koopwoning
valt die niet het hoofdverblijf van de belastingplichtige is, maar wel zijn
enige eigen woning.Een belastingplichtige die wel eigenaar is van een hem ter beschikking
staande woning terwijl die woning niet zijn hoofdverblijf is, zal op grond
van artikel 3.6.2, eerste lid, die woning niet als eigen woning kunnen aanmerken.
De woning valt dan onder het regime van box III.De leden van de fractie van GroenLinks vragen om een reactie dat de aftrek
van schulden ten aanzien van een tweede woning slechts toekomt aan grote vermogensbezitters.Het aanschaffen van een tweede woning met volledige financiering heeft,
onafhankelijk van de vraag of iemand een groot of een klein vermogen heeft,
geen enkele invloed op de rendementsgrondslag. Tegenover het belaste vermogensbestanddeel
kan namelijk altijd exact de schuld in aftrek worden gebracht. We onderschrijven
deze stelling van GroenLinks dan ook niet.4.3.3. Kapitaalverzekering voor eigen woning als hoofdverblijfDe leden van de fracties van de PvdA, VVD, het CDA (op een aantal plaatsen)
en D66 constateren een verschil tussen de bezitters van een eigen woning,
die gebruik kunnen maken van de vrijstelling voor de kapitaalverzekering eigen
woning, en huurders die daarvan geen gebruik kunnen maken. Zij
vragen zich af in hoeverre huurders worden benadeeld en met name zij de kapitaalverzekeringen
afsluiten met de bedoeling deze te gebruiken voor de studie van de kinderen
of de oude dag. De PvdA-fractie vraagt zich overigens af of kopers in dit
opzicht net zo hard worden getroffen. De leden van de fracties van VVD en
CDA merken nog op dat in het wetsvoorstel Brede Herwaardering I een afzonderlijke
vrijstelling in verband met de eigen woning is afgewezen omdat deze discriminerend
zou zijn ten opzichte van huurders. De fractie van de VVD vraagt zich af hoe
hierop in het nieuwe regime wordt geanticipeerd. De leden van de fractie van
GroenLinks vragen meer in zijn algemeenheid waarom niet alle kapitaalverzekeringen
in box III worden ondergebracht. Zij vragen waarom er een onderscheid wordt
gemaakt tussen de kapitaalverzekering eigen woning en overige kapitaalverzekeringen
en waarom eerstgenoemde kapitaalverzekeringen fiscaal gesubsidieerd worden
ten opzichte van een annuïteitenhypotheek.Gezien hun spaar- of beleggingskarakter behoren kapitaalverzekeringen
in beginsel in box III. Dergelijke kapitaalverzekeringen worden allemaal behandeld
in box III, ook- dit als reactie op de vraag van de PvdA – als de desbetreffende
belastingplichtige een eigen woning ter beschikking staat. Er is slechts een
uitzondering gemaakt voor de kapitaalverzekering eigen woning. Deze kapitaalverzekering
heeft naar onze mening een dusdanig nauwe relatie met de eigen woning –
de uitkering moet verplicht worden aangewend voor de aflossing van de financieringsschulden
ter zake van de verwerving van de eigen woning – dat de kapitaalverzekering
eigen woning tezamen met de eigen woning en de daarbij behorende financieringsschulden
een plaats in box I heeft gekregen. Indien niet steeds aan alle ter zake gestelde
voorwaarden wordt voldaan, vervalt de faciliteit en de plaatsing in box I
en wordt de verzekering, nadat daarover is afgerekend in box I, overgebracht
naar box III. Belastingplichtigen met een eigen woning kunnen ter aflossing
van de financieringsschulden tevens een kapitaalverzekering eigen woning afsluiten.
Belastingplichtigen zijn hierin vrij. Hierdoor wordt geen ongelijke behandeling
tussen kopers en huurders gecreëerd. De fiscale behandeling van een eigen
woning is immers afwijkend van die van een gehuurde woning. Evenmin is er
een ongerechtvaardigde discriminatie van de annuïteitenhypotheek. Bij
deze hypotheekvorm wordt immers gedurende de looptijd van de geldlening, in
elke termijn een gedeelte van de hypotheekschuld afgelost. Deze hypotheekvorm
wijkt daarmee voldoende af van die van de hypotheekvorm waarbij de geldlening
wordt afgelost door de uitkering uit de kapitaalverzekering eigen woning,
dat het geen ongelijke behandeling is van gelijke gevallen. Voor een nadere
en meer diepgaande onderbouwing van het feit dat er geen sprake is van een
discriminerende faciliteit, wordt verwezen naar het nader rapport aan de Koningin
waar onder punt 76 uitgebreid op deze materie is ingegaan. De vraag van D66
over de kritiek uit de samenleving dat de burger die, aangemoedigd door de
overheid, voor een langere periode gelden afzondert in een kapitaalverzekering,
erop mag rekenen dat de overheid de spelregels niet verandert, zal behandeld
worden in de nota naar aanleiding van het verslag bij de Invoeringswet.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fracties van GPV en RPF
waarom wat betreft de fiscale begeleiding een onderscheid wordt gemaakt tussen
de kapitaalverzekering eigen woning en het buiten een dergelijke kapitaalverzekering
om sparen voor aflossing van een lening die verband houdt met de eigen woning,
wordt het volgende opgemerkt. Via de kapitaalverzekering eigen woning kan,
indien aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan, een belastingvrije uitkering
worden genoten. Een van de belangrijkste voorwaarden in dat verband is dat
de uitkering daadwerkelijk wordt aangewend voor de aflossing van een (al dan
niet onder hypothecair verband afgesloten) schuld die heeft gediend ter financiering van de eigen woning. Door deze directe economische koppeling
is een andere bestemming van de uitkering, wil men in aanmerking komen voor
de vrijstelling, dus niet mogelijk. Zoals ook in het nader rapport (punt 76)
is aangegeven, is een dergelijke kapitaalverzekering eigen woning niet vergelijkbaar
met andere, meer vrijblijvende spaarvormen waarmee (op termijn) een eigenwoningschuld
zou kunnen worden afgelost. In dat verband zijn in het nader rapport twee
belangrijke verschillen genoemd. In de eerste plaats is daar aangegeven dat
een kapitaalverzekering eigen woning een levensverzekering is; van veel andere
spaarvormen kan dat niet worden gezegd. Het levensverzekeringskarakter is
in dezen van belang omdat daarmee bereikt wordt dat bij vooroverlijden de
erfgenamen niet achterblijven met een (gedeelte van de) hypotheekschuld. Hiermee
vervult deze kapitaalverzekering een maatschappelijk doel, passend ook binnen
de fiscale behandeling van de eigen woning. Als tweede belangrijke verschil
is aangegeven dat het vermogen dat als premie op een kapitaalverzekering is
gestort – inclusief het aangegroeide rendement – niet vrij beschikbaar
is. Dit vermogen komt pas vrij op momenten waarop het maatschappelijk bezien
gebruikelijk is om de geldlening af te lossen. Overigens biedt ook de vermogensvorming
in box III, onder andere vanwege de genoemde vrije beschikbaarheid en het
feit dat niet gedwongen via een verzekeringsmaatschappij behoeft te worden
gespaard, haar eigen specifieke voordelen.De VVD-fractie vraagt waarom bestaande kapitaalverzekeringen, waaronder
de polissen van vóór 1 januari 1992 die thans vallen onder de
overgangsregeling van artikel 76 Wet IB 1964, met een looptijd korter dan
20 jaar of langer dan 30 jaar niet in aanmerking kunnen komen voor een behandeling
als kapitaalverzekering eigen woning.Zoals hiervoor reeds uiteen is gezet kunnen polissen met een looptijd
van langer dan 30 jaar, ook oude polissen van vóór 1 januari
1992, wél het regime van de kapitaalverzekering eigen woning deelachtig
worden. Voor polissen met een looptijd van minder dan 20 jaar geldt dit niet.
Deze polissen kunnen echter tot en met 31 december 2002 op een dusdanige wijze
worden aangepast, bijvoorbeeld verlenging van de premie- en looptijd, dat
ze alsnog gebruik kunnen maken van de regeling voor de kapitaalverzekering
eigen woning. Overigens is het overgangsregime dusdanig dat de rente-aangroei
tot en met 31 december 2002, ongeacht de hoogte van de uitkering, altijd volledig
is vrijgesteld als de polis wordt afgewikkeld conform de eisen die daaraan
in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 worden gesteld.Evenals de PvdA-fractie vragen de leden van de fracties van de VVD en
CDA waarom nieuwe kapitaalverzekeringen met een looptijd korter dan 20 jaar
of langer dan 30 jaar niet als kapitaalverzekering eigen woning kunnen fungeren.
De leden van de fracties van de PvdA en CDA vragen of dit de prikkel tot aflossing
van hypotheken binnen 20 jaar niet wegneemt.Polissen met een voorziene looptijd van minder dan 20 jaar kunnen niet
in aanmerking komen als kapitaalverzekering eigen woning. Dit houdt verband
met het feit dat de meeste kapitaalverzekeringen die gebruikt worden in het
kader van de financiering van de eigen woning tenminste een dergelijke looptijd
hebben. Deze termijn is veelal noodzakelijk, mede gezien de bandbreedte-eis
van 1:10, om een dergelijke bedrag aan premies te voldoen dat de uitkering
voldoende is om de hypothecaire geldlening af te lossen. De looptijd houdt
mede verband met de looptijd van de geldlening die in de meeste gevallen ook
een termijn van tenminste 20 jaren kent. Voorts komt bij kortere looptijden
de verzekeringsgedachte in het gedrang. Overigens betekent dit nog niet dat
er bij een uiteindelijke looptijd van minder dan 20 jaren geen recht zou bestaan
op de vrijstelling. In artikel 3.6.9, tweede lid, is immers bepaald dat
bij verhuizingen, ongeacht de feitelijke looptijd van de polis, toch recht
bestaat op de vrijstelling. Polissen met een looptijd van meer dan 30 jaar
kunnen eveneens aangemerkt worden als een kapitaalverzekering eigen woning.
Echter, als de polis de feitelijke looptijd van 30 jaar overschrijdt, wordt
deze geacht fictief tot uitkering te zijn gekomen. Hiervoor is gekozen om
een vorm van oneigenlijk gebruik tegen te gaan. Onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964 is het mogelijk om de kapitaalverzekering te laten doorlopen om daarmee
optimaal gebruik te maken van de (jaarlijks verder geïndexeerde) vrijstelling
terwijl de renteaftrek op de hypothecaire geldlening in stand blijft. Door
invoering van de fictieve uitkering na 30 jaar, wordt de belastingplichtige
min of meer gedwongen om de kapitaalverzekering tot uitkering te laten komen
en deze aan te wenden voor aflossing van de hypothecaire geldlening. Slechts
in dat geval bestaat recht op de vrijstelling. Als hij de polis gewoon laat
doorlopen gaat deze, met heffing over het rente-element, over naar box III
zodat er op geen enkele wijze gebruik is gemaakt van de vrijstelling. Op de
vraag van de fractie van het CDA waarom er geen uitzondering wordt gemaakt
voor reeds lopende contracten, zal in de nota naar aanleiding van het verslag
van de Invoeringswet nader worden ingegaan.De leden van de fractie van de PvdA constateren dat kapitaalverzekeringen
tot eind 2003 aan de eigen woning gekoppeld kunnen worden. Zij vragen zich
af of dit betekent dat partners twee verschillende kapitaalverzekeringen kunnen
behouden die beiden gekoppeld zijn aan hun gezamenlijke eigen woning.Het is voor partners zonder meer mogelijk om afzonderlijk een kapitaalverzekering
af te sluiten en deze beide polissen te koppelen aan de gezamenlijke eigen
woning. Dit kan bijvoorbeeld door de partner als verzekerd lijf aan te wijzen
en de uitkering te zijner tijd aan te wenden ter aflossing van de (eventueel
gezamenlijk aangegane) hypothecaire geldlening. Als aan de overige voorwaarden
van artikel 3.6.7, tweede lid, wordt voldaan is sprake van een kapitaalverzekering
eigen woning en bestaat onder de gebruikelijke voorwaarden recht op de vrijstelling.
Overigens gebeurt het in de praktijk geregeld dat er in een kapitaalverzekeringscontract
wordt overeengekomen dat bij overlijden van een van de partners er een kapitaalsuitkering
plaatsvindt tot het bedrag van van de helft van de hypotheekschuld terwijl
het restant wordt uitgekeerd bij overlijden van de andere partner of als deze
in leven is op de einddatum. Hoewel in dit geval sprake is van één
polis van levensverzekering kan er – in ieder geval fiscaal –
van worden uitgegaan dat is voldaan aan artikel 3.6.7, tweede lid, onderdeel
c, en is, als voorts voldaan is aan de overige voorwaarden, sprake van een
kapitaalverzekering eigen woning.De leden van de PvdA-fractie vragen of het juist is dat ouderen die hun
hypothecaire geldlening ten behoeven van de eigen woning reeds hebben afgelost,
niet langer van de vrijstelling van de kapitaalverzekering eigen woning gebruik
kunnen maken.Ouderen zullen gezien hun leeftijd over het algemeen geen kapitaalverzekering
meer bedingen met een premielooptijd van 20 jaar of meer. Reeds onder het
huidige regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 maken zij derhalve
nog weinig gebruik van de vrijstellingsregelingen. Dit geldt ook voor ouderen
die hun woning schuldenvrij hebben zodat hun positie in het nieuwe stelsel
materieel niet wezenlijk wijzigt.De PvdA vraagt voorts of de ouderentoeslag in het forfaitaire rendement
bedoeld is om te compenseren dat ouderen die hun hypothecaire geldlening hebben
afgelost geen gebruik meer kunnen maken van de vrijstelling voor de kapitaalverzekering
eigen woning. De ouderentoeslag in het forfaitaire rendement heeft geen relatie met
de vrijstelling voor de kapitaalverzekering eigen woning. De ouderentoeslag
biedt op globale wijze compensatie voor het feit dat ouderen die naast een
relatief laag inkomen uit werk en woning ook vermogensinkomsten hebben, die
thans in de eerste schijf (circa 19%) worden belast, door introductie van
het vaste tarief van 30% voor inkomen uit sparen en beleggen per saldo met
nadelige koopkrachteffecten zouden kunnen worden geconfronteerd.De VVD-fractie vraagt hoe de fiscale behandeling is van een kapitaalverzekering
waarvan de uitkering bij in leven zijn gebruikt wordt voor aflossing van de
hypothecaire geldlening op de eigen woning en de overlijdensuitkering niet.
Zij stelt deze vraag omdat belastingplichtigen de behoefte kunnen hebben om
deze uitkering, nu deze in de Wet IB 2001 niet meer ongelimiteerd is vrijgesteld,
onbelast in box III te genereren.Indien de wens bestaat om het gedeelte van een kapitaalverzekering dat
ziet op de uitkering bij overlijden buiten de behandeling van de kapitaalverzekering
eigen woning te houden, kan gekozen worden voor het afsluiten van twee verzekeringen
waarbij één het recht geeft op een uitkering bij leven en één
op een uitkering bij overlijden. De polis die recht geeft op een uitkering
bij leven kan gekoppeld worden aan de eigen woning en heeft vervolgens, onder
voorwaarden, recht op de vrijstelling van artikel 3.6.9. De polis die recht
geeft op een uitkering bij overlijden kan op een eenvoudige wijze de behandeling
in box III ondergaan, bijvoorbeeld door niet in die polis op te nemen dat
de uitkering aangewend moet worden ter aflossing van de hypothecaire geldlening.Hoe is de fiscale behandeling van een kapitaalverzekering eigen woning,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie, als een belastingplichtige verhuist
van de ene eigen woning naar een huurwoning en de kapitaalverzekering eigen
woning wordt voortgezet. De VVD-fractie is in dit kader benieuwd wat de fiscale
gevolgen zijn bij de verhuizing naar een nieuwe eigen woning als men in de
tussentijd een aantal maanden in een huurwoning woont. De fracties van GPV
en RPF vragen hoe met de vrijstelling voor de kapitaalverzekering eigen woning
wordt omgegaan als de eigen woning binnen 20 jaar wordt verkocht. Voorts vragen
de leden van de VVD-fractie of het nog van belang is of er in de huurperiode
een jaarwisseling valt.Op het moment dat de belastingplichtige geen eigen woning meer ter beschikking
staat door de verhuizing naar een huurwoning, vervalt de status van kapitaalverzekering
eigen woning. Dit geldt ook als de eigen woning verlaten is nog voordat de
kapitaalverzekering eigen woning 20 jaren heeft gelopen. Bij het verlaten
van de eigen woning wordt er een fictieve uitkering in aanmerking genomen
en wordt het tot op dat moment aangegroeide rente-element in de belastingheffing
betrokken. Aangezien echter in al die gevallen voldaan zal zijn aan de voorwaarden
van artikel 3.6.9, eerste lid, in combinatie met het tweede lid, bestaat er
recht op de vrijstelling. Bij een dergelijke verhuizing treedt er tot het
vrijgestelde bedrag dus geen belastingheffing op. Na het verlaten van de eigen
woning wordt de kapitaalverzekering op de reguliere wijze in de belastingheffing
van het inkomen uit sparen en beleggen betrokken. Deze systematiek geldt ook
voor het geval dat men, in afwachting van het betrekken van de nieuwe eigen
woning, tijdelijk in een huurwoning verblijft. Indien de belastingplichtige
vervolgens zijn nieuwe eigen woning betrekt en de kapitaalverzekering aan
deze woning koppelt, is de polis vanaf dat moment weer een kapitaalverzekering
eigen woning. De renteaangroei van de polis gedurende de huurperiode is onderhevig
geweest aan de belastingheffing in box III. Om een dubbele heffing over dit
rente-element in box I te voorkomen wordt de tussentijdse aangroei als premie
in aanmerking genomen (artikel 3.6.7, zevende lid). Bovendien moet er rekening
mee worden gehouden dat de vrijstelling ter zake van de uitkering
te zijner tijd op de juiste wijze wordt berekend. Dit is geregeld in artikel
3.6.9, vijfde lid; een regeling waarmee wordt bereikt dat de reeds verleende
vrijstelling geen invloed heeft op de uiteindelijk te verlenen levenslange
vrijstelling. Voorts is er in artikel 3.6.13, tweede lid, een regeling opgenomen
voor tijdelijke (huur)perioden waarbij binnen 3 jaar de nieuwe eigen woning
wordt betrokken. Deze regeling zorgt er voor dat, ondanks dat ter zake van
de fictieve uitkering gebruik is gemaakt van de vrijstelling, de rente op
de hypothecaire geldlening aftrekbaar blijft. Voor voorbeelden ter zake van
deze regelingen wordt verwezen naar pagina 153 e.v. en de pagina's 158 en
159 van de Memorie van Toelichting. Het maakt voor de toepassing van de genoemde
regelingen in beginsel niet uit of de huurperiode over een jaarwisseling heen
gaat. Uiteraard is het wel zo dat als de huurperiode niet over een jaarwisseling
heen gaat de kans bestaat dat de waarde van de kapitaalverzekering geen invloed
heeft op de rendementsgrondslag van box III. Deze wordt immers bepaald op
de peildata; veelal het begin en het einde van het jaar.De leden van de VVD-fractie vragen waarom de regeling van artikel 3.6.13
betrekking heeft op de gehele uitkering en niet enkel op het daarin vrijgestelde
rentegedeelte. Slechts in zoverre is er in hun ogen een fiscale faciliteit
genoten. Dit sluit, volgens de VVD-fractie, ook aan bij de opmerking in de
Memorie van Toelichting dat «een eerder genoten vrijstelling van een
kapitaalsuitkering uit een levensverzekering in mindering wordt gebracht».Het feit dat de regeling van artikel 3.6.13 betrekking heeft op de gehele
uitkering en niet enkel op het daarin vrijgestelde bedrag is ook al opgeworpen
door de Raad van State (punt 81 van het Advies van de Raad van State van 12
augustus 1999). Aldaar is er op gewezen dat de vrijstelling voor de kapitaalverzekering
eigen woning beoogt om de belastingplichtige de mogelijkheid te bieden om
belastingvrij te sparen voor de (aflossing van de financiering van de) eigen
woning. Het bijeen sparen van een bepaald bedrag gaat onverbrekelijk samen
met het inleggen van eigen geld; in casu het spaar- of kapitaalselement. Iedere
belastingplichtige moet ook zelf een bijdrage leveren aan de aflossing van
de hypothecaire geldlening. De vrijstelling geeft daarbij een fiscale begeleiding.
Die begeleiding behelst niet alleen het onder voorwaarden vrijstellen van
de renteaangroei, maar ook – in het verlengde daarvan – het voor
de toepassing van het forfaitair rendement buiten aanmerking laten van het
eigen vermogen dat als premie in een kapitaalverzekering is gestort. Tegen
deze achtergrond achten wij het gerechtvaardigd dat deze stimulans wordt verstrekt
onder de voorwaarde dat het eigen geld duurzaam in de eigen woning wordt geïnvesteerd.
Zonder een duurzame aanwending van het eigen geld voor de eigen woning, zoals
thans ook door de VVD-fractie wordt gesuggereerd, zou de (aflossing van de
financiering van de) eigen woning uitsluitend met fiscaal vrijgestelde rente
gefinancierd behoeven te worden. Daarmee wordt naar ons oordeel te veel afbreuk
gedaan aan het bijzondere karakter van de aan de eigen woning gekoppelde kapitaalverzekering.
Verder dient bedacht te worden dat de belastingplichtige – in de tijd
aansluitend – telkens één eigen woning kan hebben. Weliswaar
kunnen dit door verhuizingen opeenvolgend verschillende woningen zijn, maar
deze hebben allen (ook fiscaal) dezelfde functie. De vrijstelling beoogt een
faciliteit te geven voor (de aflossing van de financiering van) die ene eigen
woning. Dat dit opeenvolgend verschillende huizen kunnen zijn, is hierbij
niet van belang. Voorts wijzen wij er op dat als de eis van artikel 3.6.13
niet zou worden gesteld, de belastingplichtige – zonder repercussies –
in feite terug kan komen op de aflossing die hij bij de verkoop van de vorige
eigen woning gedaan heeft op de hypothecaire geldlening.De opmerking uit de Memorie van Toelichting die de leden van de VVD-fractie
aanhalen, spreekt over de vrijstelling voor de uitkering uit de kapitaalverzekering
eigen woning; een vrijstelling die wordt toegepast op de gehele uitkering,
dus op het rente-element én het kapitaalselement. Ook deze passage
wijst er dus op dat het kapitaalselement in de uitkering, voor zover deze
onder de vrijstelling is gevallen, invloed heeft op de regeling van artikel
3.6.13.De fracties van de VVD en het CDA vragen zich af waarom de kapitaalverzekering
eigen woning niet bij de eigen BV kan worden afgesloten. De CDA-fractie vraagt
hoe het zit met reeds bestaande verzekeringen bij de eigen BV. De VVD-fractie
is van mening dat het afsluiten van een dergelijke verzekering vaak voordeliger
kan bij de eigen BV. Bovendien spreekt het haar niet aan om mensen te dwingen
naar een externe financier te gaan als de eigen BV over geld beschikt.Het afsluiten van de kapitaalverzekering bij de eigen BV houdt in zich
dat het risico dat inherent is aan een verzekering in materiële zin,
niet aan een derde wordt overgedragen. Immers, in economische zin verlaten
de premies die aan de eigen BV worden betaald het vermogen – in ruime
zin – van de belastingplichtige niet; er is feitelijk sprake van een
spaarpot. Men kan zich nu eenmaal niet bij zichzelf verzekeren. Een dergelijke
rechtsverhouding vloeit dan ook veelal voort uit het nastreven van een fiscaal
aantrekkelijk resultaat. Onder deze omstandigheden is er geen enkele reden
om bij een faciliteit als een vrijstelling de mogelijkheid van een dergelijk
fiscaal resultaat in stand te laten. Evenals bij lijfrentevoorzieningen is
er bij de kapitaalverzekering eigen woning daarom voor gekozen om de eis te
stellen dat de verzekering is afgesloten bij een professionele verzekeraar.
Een tweede belangrijk argument hiervoor is dat op deze wijze een zo optimaal
mogelijke zekerheid wordt verkregen dat de verzekeraar zijn verplichtingen
kan nakomen zodat min of meer gegarandeerd is dat de hypothecaire geldlening
afgelost kan worden. Kapitaalverzekeringen die thans bij de eigen BV zijn
afgesloten waarvan men de wens heeft deze als kapitaalverzekering eigen woning
te gebruiken, dienen derhalve overgedragen te worden aan een professionele
verzekeraar. Dergelijke kapitaaverzekeringen vallen in het normale overgangsregime.
Tenslotte merken wij op dat het feit dat de eigen BV over geld beschikt, in
dit kader niet van belang is omdat de belastingplichtige (en dus niet de eigen
BV) over de nodige gelden moet beschikken om de premies te voldoen op de kapitaalverzekering.De VVD-fractie merkt op dat de uitkering bij overlijden van een kapitaalverzekering
in box III geheel belastingvrij is als deze toekomt aan de kinderen. Zij acht
het dan niet juist dat een uitkering voor de echtgenoot c.q. partner in box
I gemaximeerd is vrijgesteld. Zij constateert voorts dat de overlijdensuitkering
ook ongeclausuleerd is vrijgesteld in box III als men is verhuisd naar een
huurhuis en de polis korte tijd na de verhuizing tot uitkering komt. De leden
van de VVD-fractie vragen in dit kader of de regeling van de kapitaalverzekering
eigen woning heroverwogen kan worden.De leden van de fractie van de VVD constateren terecht dat er een verschil
in fiscale behandeling is voor uitkeringen uit een kapitaalverzekering als
de polis in box I behandeld wordt als kapitaalverzekering eigen woning of
in box III als een «gewone» kapitaalverzekering. De afwijkende
fiscale behandeling vloeit voort uit het verschil in heffingssystematiek tussen
box I en box III en het feit dat in box I onder omstandigheden recht bestaat
op een vrijgestelde uitkering. Het onderscheid dat de VVD-fractie maakt tussen
een ongelimiteerde vrijstelling bij uitkeringen aan kinderen en een gelimiteerde
vrijstelling bij uitkeringen aan de echtgenoot c.q. partner is niet geheel
juist. Indien de polis behandeld wordt als kapitaalverzekering eigen woning
is de uitkering aan de echtgenoot c.q. partner inderdaad gelimiteerd vrijgesteld,
maar kan de uitkering aan de kinderen – als deze tot de huishouding
van de ouders behoren – eveneens gelimiteerd vrijgesteld
zijn. Als de polis tot de rendementsgrondslag van box III behoort, wordt er
jaarlijks een forfaitair rendement in acht genomen zodat een heffing over
de uitkering als zodanig niet meer nodig is. Dit systeem geldt voor polissen
die uitkeren aan de echtgenoot c.q. partner alsmede aan de kinderen. Het verschil
in begunstiging leidt op dit punt dus niet tot een verschil in fiscale behandeling.
Voorts is het juist dat de uitkering als zodanig uit een kapitaalverzekering
niet in de heffing wordt betrokken als men kort daarvoor is verhuisd naar
een huurwoning. Echter, op het moment dat de eigen woning wordt verlaten is
er sprake van een fictieve uitkering van een kapitaalverzekering eigen woning
in de zin van artikel 3.6.7, zodat de aangegroeide rente in beginsel in de
belastingheffing wordt betrokken. Onder omstandigheden bestaat recht op de
vrijstelling van artikel 3.6.9. Als de eigen woning is verlaten valt de polis
in de rendementsgrondslag van box III en is er een op forfaitaire wijze berekend
inkomen waarbij, evenals in andere gevallen, niet meer wordt geheven over
de uitkering zelf. Nu er hierbij sprake is van een in zichzelf sluitend systeem
van heffing is er geen reden om de regelingen te heroverwegen.De VVD-fractie en de CDA-fractie vragen of het niet beter is om een ongelimiteerde
vrijstelling in te voeren voor de uitkering bij overlijden zonder specifieke
eisen aan de looptijd en koppeling aan de eigen woning. Als alternatief doen
de leden van de VVD-fractie de suggestie om de vrijstelling voor uitkeringen
bij overlijden te maximeren op drie maal de uitkering bij leven. Daarmee wordt
aansluiting gezocht bij artikel 3.6.7, zesde lid, onderdeel a, dat onder premies
ter zake van de kapitaalverzekering worden begrepen premies voor uitkeringen
bij overlijden voor zover die niet meer bedragen dan drie maal het verzekerde
kapitaal bij leven. De leden van de CDA-fractie zijn verder benieuwd hoe de
regeling uitwerkt voor de achterblijvende partner.In het stelsel van de kapitaalverzekering eigen woning is ervoor gekozen
om de hoogte van de vrijstelling op uitkeringen bij leven en overlijden gelijk
te trekken. De vrijstelling is dusdanig hoog dat deze – met inachtneming
van de indexatie – in het overgrote deel van de gevallen voldoende is
om de hypothecaire geldlening zonder belastingheffing af te lossen. Er is
geen aanleiding om de vrijstelling in hoogte aan te passen voor belastingplichtigen
met hogere hypotheekschulden en duurdere woningen. Tevens is er op deze wijze
ook enig evenwicht tussen kopers en huurders.Met de gelimiteerde vrijstelling wordt, in combinatie met het voorgaande,
tevens een in de praktijk gesignaleerd ontwijkingsgedrag met overlijdensrisicoverzekeringen
voorkomen. Deze verzekeringsvorm wordt in het systeem van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 nogal eens gebruikt in verband met enerzijds de onbeperktheid van de
vrijstelling en anderzijds de mogelijkheid op betrekkelijk eenvoudige wijze
vermogens vrij van successierecht te vererven (door de premies aan de erfgenamen
te schenken en deze erfgenamen als begunstigden aan te wijzen). De achterblijvende
partner heeft terzake van de uitkering derhalve recht op de vrijstelling,
zodat de uitkering tot het maximum van de vrijstelling onbelast is. Voor het
meerdere wordt hij in de belastingheffing betrokken op basis van de zogenoemde
saldomethode.De leden van de CDA-fractie vragen of gesproken kan worden van een fictieve
uitkering indien een hypotheekpolis na echtscheiding door blijft lopen op
het leven van de ex-echtgenote.In artikel 3.6.7, tweede lid, onderdeel e, wordt de kring van personen
genoemd die kunnen fungeren als het verzekerd lijf voor de kapitaalverzekering
voor de eigen woning. Deze kring van personen omvat de verzekeringnemer, zijn
echtgenoot of degene met wie hij duurzaam een gezamenlijke huishouding voert.
In het derde lid van artikel 3.6.7. wordt bepaald dat de kapitaalverzekering
fictief tot uitkering komt indien niet meer aan de voorwaarde
met betrekking tot het verzekerd lijf wordt voldaan. De door de leden geschetste
situatie leidt dus inderdaad tot een fictieve uitkering, ware het niet dat
de kapitaalverzekering kan worden omgezet. In artikel 3.6.10. is een bepaling
opgenomen waardoor omzettingen van kapitaalverzekeringen geruisloos kunnen
verlopen. Het is dus mogelijk in dit geval de fictieve uitkering te vermijden
door een wijziging van het verzekerd lijf.De leden van de CDA-fractie vragen of een onherroepelijke begunstiging
van de geldgever van de hypothecaire geldlening leidt tot de sanctie van artikel
3.6.7, derde lid, slotzin.In artikel 3.6.7, derde lid, is bepaald onder welke voorwaarden de kapitaalverzekering
eigen woning fictief tot uitkering komt. Hiervan is echter geen sprake als
een begunstiging onherroepelijk wordt. Dit aspect is slechts van belang voor
de persoon aan wie de inkomsten worden toegerekend als er zich een omstandigheid
voordoet zoals genoemd in het desbetreffende artikellid. Overigens wordt de
begunstiging van de geldgever en de uitkering uit hoofde van die begunstiging
aan die geldgever – uit praktische overwegingen – fiscaal beschouwd
als een begunstiging/uitkering van/aan de geldnemer, dus de belastingplichtige
van wie de hypotheekschuld wordt gedelgd.De leden van de fractie van het CDA vragen tevens om een toelichting op
artikel 3.6.7, zevende lid. Het is voor hen onduidelijk of de premies die
betaald zijn gedurende de periode dat een kapitaalverzekering in box III behandeld
wordt, als premies in de zin van de regeling voor de kapitaalverzekering eigen
woning hebben te gelden.Dergelijke premies worden, evenals de premies die betaald worden in de
periode dat de polis in box I in aanmerking wordt genomen, inderdaad beschouwd
als reguliere premies op de desbetreffende kapitaalverzekering. Daarnaast
bestaat er nog een speciale regeling voor de rente die is aangegroeid in de
box III-periode als de polis vervolgens behandeld wordt als kapitaalverzekering
eigen woning. In artikel 3.6.7, zevende lid, is namelijk geregeld dat dit
bedrag eveneens als premie in aanmerking wordt genomen voor de kapitaalverzekering
eigen woning.Is er voor de toepassing van de vrijstelling, zo vragen de leden van de
CDA-fractie, in de partnersituatie vereist dat beide partners verzekeringnemer
zijn of is het voldoende dat beide partners begunstigde zijn.Bij een feitelijke uitkering uit de kapitaalverzekering eigen woning komt
deze toe aan de begunstigde. De rente in die uitkering wordt in beginsel bij
hem belast. Als recht bestaat op de vrijstelling wordt de vrijstelling aan
de begunstigde verleend. Bij een fictieve uitkering in de zin van artikel
3.6.7, derde lid, vindt er echter geen feitelijke uitkering plaats. In dat
geval vindt de belastingheffing plaats bij de persoon die in civielrechtelijke
zin de polis tot zijn vermogen rekent. In beginsel is dit de verzekeringnemer.
Als de begunstiging echter onherroepelijk is, is dit de desbetreffende begunstigde.
De persoon die de inkomsten krijgt toegerekend heeft uiteraard, als voldaan
wordt aan de voorwaarden, recht op de vrijstelling.De leden van de CDA-fractie vragen of het de bedoeling is dat de uitkering
uit een zuivere overlijdensrisicoverzekering behandeld wordt als kapitaalverzekering
eigen woning.Een dergelijke overlijdensrisicoverzekering kan leiden tot periodieke
uitkeringen in welk geval geen sprake is van een kapitaalverzekering. Deze
polissen kunnen dus niet behandeld worden als kapitaalverzekering eigen woning.
Daarnaast is het mogelijk dat een dergelijke verzekering een éénmalige
uitkering bij overlijden verzekert. Een dergelijke polis kan wel voldoen aan
de eisen van de kapitaalverzekering eigen woning. In dat geval is, evenals
onder de huidige Wet op de inkomstenbelasting 1964, de rentecomponent
in de uitkering onbelast voorzover de uitkering beneden het bedrag van de
vrijstelling blijft.De CDA-fractie vraagt zich af of de regelingen van de kapitaalverzekering
eigen woning ertoe kunnen leiden dat belastingplichtigen die de verwachting
hebben om binnen drie jaren een nieuwe eigen woning aan te schaffen, maar
dit uiteindelijk niet doen, min of meer gedwongen worden om hun kapitaalverzekering
tussentijds af te kopen terwijl een dergelijke afkoop duur kan zijn voor de
belastingplichtige.De belastingplichtige die zijn oude eigen woning verlaat en de bedoeling
heeft om binnen drie jaren een nieuwe eigen woning aan te schaffen, heeft
de vrijheid om de kapitaalverzekering in het kader van de verhuizing af te
kopen of om deze in stand te laten. In beide gevallen valt de rentecomponent
in de vrijstelling. Indien de kapitaalverzekering in stand wordt gelaten zal
de opbrengst uit de verkoop van de oude eigen woning over het algemeen voldoende
zijn om de hypotheekschuld af te lossen. Er is dus geen noodzaak om tussentijds
een – mogelijk dure – afkoop te verrichten.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen hoe een belastingplichtige
kan voorkomen dat een kapitaalverzekering waarmee hij zijn eigen woning financiert
belast wordt in box III. Zij vragen of hiervoor een verklaring door de verzekeraar
moet worden afgegeven dat de uitkering daarvoor wordt aangewend. Bovendien
willen zij een reactie op de suggestie om de belastingplichtige de mogelijkheid
te bieden hun keuze voor box I of box III kenbaar te maken op de aangifte;
een mogelijkheid die vanuit het streven naar een beperking van de administratieve
lastendruk in hun ogen beter zou zijn.Indien de belastingplichtige een kapitaalverzekering wil aangaan die behandeld
wordt in box I, dient hij er met zijn contractspartner (de verzekeraar) voor
te zorgen dat de overeenkomst voldoet aan de voorwaarden van artikel 3.6.7,
tweede lid, onderdelen a tot en met d. In het kader van onderdeel a, zal bijvoorbeeld
in de kapitaalverzekeringsovereenkomst (of een aanhangsel daarvan) opgenomen
moeten worden dat de uitkering wordt aangewend ter aflossing van de hypothecaire
geldlening. Een verpanding of betalingsopdracht (weduwenverklaring) in de
overeenkomst volstaat daarvoor. Voorts dient hem, zijn echtgenoot of zijn
huisgenoten een eigen woning ter beschikking te staan. In het kader van dit
onderdeel zal vastgelegd moeten worden welke eigen woning het in casu betreft.
Daarvoor dienen tenminste de adresgegeven vermeld te worden of, als daarover
onduidelijkheid zou kunnen bestaan, een kadastraal nummer. Een specifieke
verklaring van de verzekeraar is dus niet nodig. Evenmin is er een onderzoeksplicht
voor de verzekeraar om te verifiëren of de verzekerde tot de kring van
artikel 3.6.7, tweede lid, onderdeel c behoort. Een andere vraag is of de
renseignering door de verzekeraar in de toekomst moet aansluiten bij het onderscheid
tussen box I en box III-polissen. Aangezien het op een betrekkelijk eenvoudige
wijze te controleren is of de polis al of niet voldoet aan de voorwaarden
van genoemd artikellid, is het niet nodig om de keuze kenbaar te maken in
de aangifte. Deze keuze blijkt uit de vormgeving van de polis. Het moge voorts
duidelijk zijn dat de vrijheid van partijen dusdanig is dat de keuze voor
één van beide fiscale regimes als zodanig voor de verzekeraar
niet leidt tot een verzwaring van de administratieve lastendruk.De leden van de fractie van GroenLinks vragen een nadere uitleg van artikel
3.6.9, eerste lid, en zijn met name benieuwd of er geen cumulatie van vrijstellingen
optreedt.De regelingen omtrent de kapitaalverzekering eigen woning (artikelen 3.6.7
tot en met 3.6.10) zijn dusdanig opgebouwd dat in artikel 3.6.7 wordt bepaald
onder welke omstandigheden de rente in de kapitaalverzekering eigen
woning wordt belast en hoe de belaste rentecomponent wordt berekend. In artikel
3.6.9 wordt vervolgens geregeld onder welke voorwaarden recht bestaat op vrijstelling
van belastingheffing over de– in beginsel belaste – rentecomponent.
Er treedt dus geen cumulatie van vrijstellingen op.De leden van de PvdA-fractie vragen tenslotte om inzicht te geven in de
samenstelling van de huidige portefeuille kapitaalverzekeringen zoals die
momenteel in Nederland wordt aangehouden. Zij vragen of het juist is dat ongeveer
2 van de 4,5 miljoen spaarverzekeringen zijn vrijgesteld en straks onder het
nieuwe regime vallen (zie Theo Mebius, Telegraaf van 27/9/1999). Voorts vragen
zij of reeds 2,5 miljoen van dergelijke polissen aan de eigen woning zijn
verbonden (bedoeld zal zijn 2 miljoen polissen die niet aan de eigen woning
zijn verbonden) en hoeveel van deze polissen alsnog aan de eigen woning gekoppeld
kunnen worden.De in het bovengenoemde artikel genoemde cijfers komen overeen met schattingen
van het Verbond van Verzekeraars. Voor zover deze kapitaalverzekeringen zijn
afgesloten door belastingplichtigen met een relevant vermogen (inclusief de
waarde van de polis) van minder dan 37 463 (of 74 926 voor
gehuwden) blijft de kapitaalverzekering buiten de belastingheffing. De overige
belastingplichtigen dienen de kapitaalverzekering voor 1 januari 2003 aan
de eigen woning te hebben gekoppeld om te voorkomen dat de waarde van de polis
in de grondslag voor de forfaitaire rendementsheffing valt. In beginsel zal
dat in veel gevallen ook mogelijk zijn. Een deel van de belastingplichtigen
zal echter kiezen voor ongewijzigde voortzetting van de polis. Tegenover het
nadeel van de belastingheffing over de waarde van de polis staat immers een
grotere vrijheid met betrekking tot de besteding van het verzekerde bedrag
en de looptijd van de polis. Bovendien dient bij polissen met een verzekerd
bedrag dat hoger ligt dan de vrijstelling voor een aan de eigen woning gekoppelde
kapitaalverzekering een afweging te worden gemaakt tussen een eenmalige belastingheffing
over een deel van het feitelijk gerealiseerde rendement enerzijds en een jaarlijkse
belastingheffing over het forfaitaire rendement anderzijds. Gelet op de bovengenoemde
aspecten kan niet op voorhand worden gezegd hoeveel kapitaalverzekeringen
alsnog aan de eigen woning zullen worden gekoppeld.4.3.4. MonumentenregelingDe leden van de CDA-fractie vragen of ook de rentekosten die gemaakt worden
om duur onderhoud aan monumenten te financieren in aftrek kunnen worden gebracht.Deze rentekosten kunnen niet in aftrek worden gebracht, omdat zij in een
te verwijderd verband staan met de gemaakte onderhoudskosten. Wel wordt de
schuld ter zake waarvan de rentekosten betaald worden, in aanmerking genomen
bij het bepalen van de rendementsgrondslag in box III.5. INKOMEN UIT AANMERKELIJK BELANG5.1. InleidingHet regime voor inkomen uit aanmerkelijk belang is voor een belangrijk
deel een inhoudelijk ongewijzigde voortzetting van de per 1 januari 1997 ingrijpend
gewijzigde en gemoderniseerde regeling. Toch zijn alle fracties in hun inbreng –
sommige zelfs zeer uitvoerig – ingegaan op zowel de hoofdlijnen als
de details van deze regeling. Daaruit blijkt dat de grote betekenis van deze
regeling voor het bedrijfsleven algemeen wordt onderkend. 5.2. Afwegingen bij een regime voor inkomen uit aanmerkelijk
belangDe leden van de fractie van de PvdA constateren dat directeuren en grootaandeelhouders
beiden in box II worden belast voor hun inkomen uit aanmerkelijk belang. Vanwege
de verschillende aard van deze categorieën, te weten respectievelijk
ondernemer en belegger, vragen zij een motivering hiervoor. Daarnaast vragen
zij of dit bijeenbrengen van directeuren en grootaandeelhouders een negatief
effect kan hebben op beleggingen in het midden- en kleinbedrijf (MKB).Indien een belastingplichtige een belang van 5% of meer heeft in een vennootschap
worden de inkomsten uit dat belang behandeld als inkomen uit aanmerkelijk
belang in box II. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen degene die
zijn belang uit beleggingsoogpunt aanhoudt en degene die dat uit ondernemersoogpunt
doet. Door het hanteren van het percentage van 5 wordt voorkomen dat belastingplichtigen
naar willekeur het aanmerkelijkbelangregime kunnen opzoeken. Juist door dit
percentage wordt bereikt dat zowel de beleggende als de ondernemende aanmerkelijkbelanghouder
onder de regeling vallen. Bij het tot standbrengen van de aanmerkelijkbelangregeling
is destijds getracht een evenwicht te realiseren tussen de positie van de
ondernemer en die van de belegger. Met een splitsing tussen deze categorieën
zou derhalve worden getornd aan de uitgangspunten van de regeling. Wij schatten
in dat investeringen in het MKB hierdoor niet achter blijven bij wat zonder
de aanmerkelijkbelangregeling zou zijn gegenereerd.De leden van de fracties van CDA, D66 en GroenLinks vragen in te gaan
op de suggestie de aanmerkelijkbelangregeling te laten vervallen en op te
splitsen over de boxen I en III al naar gelang belastingplichtigen ondernemers
dan wel beleggers zijn. Een vraag van de SGP sluit hierop aan. De aanmerkelijkbelangregeling
vervult een duidelijke functie naast het regime voor de winst uit onderneming
en de vermogensrendementsheffing. De aanmerkelijkbelanghouder heeft immers
kenmerken van zowel een ondernemer als een belegger, welke mengvorm aanleiding
geeft tot handhaving van het aanmerkelijkbelangregime. Daar komt bij dat de
aanmerkelijkbelanghouder, anders dan de ondernemer die in het winstregime
wordt betrokken, de onderneming niet zelf uitoefent. De onderneming wordt
uitgeoefend door een rechtspersoon of een daarmee gelijk te stellen rechtsfiguur
die als zelfstandig belastingplichtig lichaam in de vennootschapsbelasting
wordt betrokken. De aanmerkelijkbelangheffing tegen een vast laag tarief moet
dan ook in samenhang met de vennootschapsbelasting worden gezien. De gecombineerde
druk van beide heffingen ligt op een niveau dat zich goed verhoudt tot het
voorgestelde toptarief van box I. Zouden aanmerkelijkbelanghouders onder de
toepassing van box I gaan vallen, dan zou er een onevenwichtige situatie in
de belastingheffing ontstaan tussen enerzijds belastingplichtigen die kiezen
voor een rechtsvorm van een eenmanszaak of samenwerkingsverband met anderen
en anderzijds degenen die kiezen voor een bedrijfsuitoefening door middel
van een afzonderlijke rechtspersoon. Een splitsing als door de leden bedoeld
zou nopen tot een beoordeling op het niveau van de vennootschap van de aard
van de acitiviteiten. In dit verband is in het Nader Rapport opgemerkt dat
een bepaling waarin wordt omschreven in welke mate een vennootschap beleggingsactiviteiten
moet ontplooien, wil de aanmerkelijkbelangregeling niet van toepassing zijn
op haar aandeelhouders, onvermijdelijk zou leiden tot ongewenste verschijningsvormen.
Dit zou leiden tot voortdurende pogingen om binnen de grenzen van de wettelijke
definitie ondernemingsactiviteiten vorm te geven als, of in te bedden in beleggingsactiviteiten
(bijvoorbeeld deels beleggen en deels ondernemen, houdstervennootschappen,
participatiemaatschappijen etc.) met het doel de toepassing
van het aanmerkelijkbelangregime te ontwijken. Verder geldt dat evenmin mogelijk
is om aan de hand van de invloed van aandeelhouders en de activiteiten van
een vennootschap een scherpe afbakening te maken tussen aandeelhouders-beleggers
en aandeelhouders die ook kenmerken van ondernemers hebben. Ten slotte kan
worden opgemerkt dat bij de wijziging van het aanmerkelijkbelangregime per
1 januari 1997 ervoor is gekozen om de beoordeling van de vraag of een belastingplichtige
een aanmerkelijk belang heeft sterk te vereenvoudigen waarbij zoveel mogelijk
recht wordt gedaan aan het onderscheid met beleggers en ook een parallel is
gezocht met het onderscheidende criterium dat voor de deelnemingsvrijstelling
geldt.De VVD-fractie vraagt een beschouwing te geven over het keuzerecht voor
een fiscale transparantie, dat wil zeggen een systeem waarbij een aandeelhouder
van een vennootschap ervoor kan kiezen het inkomen van deze vennootschap te
behandelen als ware het zijn eigen inkomen. Het maakt dan fiscaal niet uit
of men zijn onderneming drijft in de vorm van bijvoorbeeld een eenmanszaak
of een BV.Zulke gedachten zijn sterk intellectueel uitdagend voor fiscale wetgevers.
Tegelijk brengt de realiteit mee te erkennen dat – zelfs al zou men
zich beperken tot een keuzerecht voor de aandeelhouder met een aanmerkelijk
belang – de praktijk weerbarstig is.Naar aanleiding van de vraag kan worden opgemerkt dat het Nederlandse
fiscale stelsel thans uitgaat van een formele toets voor de vraag of ondernemingen
als fiscaal transparant worden behandeld. Een subjectivering van die toets
zou een aanzienlijke wijziging van het Nederlandse systeem betekenen die de
betekenis van deze herziening te buiten gaat.In internationaal perspectief levert een keuzeregime complicaties op in
die zin dat het ene land een lichaam fiscaal transparant behandelt, terwijl
andere landen de fiscale transparantie niet erkennen. Met name in verdragssituaties
kan een keuzerecht leiden tot gecompliceerde regelingen. Voor elke rechtsvorm
zullen regels ontworpen moeten worden, waarin wordt aangegeven in welk land
geheven mag worden bij elke keuze die de ondernemer maakt. Dit is onder andere
de ervaring inzake de Franse Société en Nom Collectif (SNC).
Het keuzerecht voor de SNC in Frankrijk leidde uiteindelijk tot een besluit
waaruit blijkt hoe gecompliceerd het is om de regelingen met een keuzerecht
in te passen in de internationale verdragen. In de V.S. wordt voor buitenlandse
rechtsvormen gebruik gemaakt van de zogenoemde Entity Classification Rules,
een stelsel van regels dat aangeeft wanneer een onderneming als aparte entiteit
moet worden behandeld en wanneer er sprake is van een keuzerecht. Er is, voorzover
wij weten, nog geen goed functionerend keuzesysteem ontwikkeld. Tekenend is
ook dat België het keuzerecht voor een aantal ondernemingsvormen heeft
afgeschaft per 1 januari 1997. Ten slotte, en dat ter relativering, kan worden
opgemerkt dat de verschillen in behandeling uiteindelijk niet zeer groot zijn,
en dat in Nederland op alle niveaus een grote mate van vrijheid bestaat in
de keuze voor de meest geschikte rechtsvorm.In een aantal reacties ter zake van de categorie inkomen uit aanmerkelijk
belang is opgemerkt dat het door het wetsvoorstel aantrekkelijker is om een
onderneming te financieren met vreemd dan met eigen vermogen. De leden van
de fractie van de VVD vragen om een korte beschouwing hierover.Niet alleen in de door de leden van de fractie van de VVD gesignaleerde
reacties is opgemerkt dat het financieren van een onderneming met vreemd vermogen
gunstiger kan zijn dan met eigen vermogen, ook in de memorie van toelichting
is – in het algemeen – een dergelijke opmerking gemaakt. Het verschil
tussen beide wijzen van financieren zit in het feit dat de rentevergoeding
op vreemd vermogen in de vennootschapsbelasting aftrekbaar is
en de dividendvergoeding op eigen vermogen niet. Uitgaande van dit gegeven
kan het per saldo voordeliger zijn, ook gelet op het aanmerkelijk belang,
om vanuit de vennootschap bezien vreemd vermogen aan te trekken in plaats
van het eigen vermogen aan te wenden. Door de voorgestelde boxenstructuur
zal de allocatie van de verschillende elementen echter op de juiste wijze
geschieden. Voor de veel voorkomende gevallen waarin die allocatie mogelijk
niet goed zal lopen zijn, met name via het resultaat uit overige werkzaamheden,
wettelijke voorzieningen getroffen.Daarnaast vragen de leden van de fractie van de VVD wat de betekenis is
van de opmerking in de memorie van toelichting die kort gezegd inhoudt dat
een goede afbakening tussen eigen en vreemd vermogen noodzakelijk is. Aan
deze opmerking koppelen zij de vraag of er plannen bestaan om de aftrek van
rente te beperken en indien die plannen bestaan wat de stand van zaken ten
aanzien van die plannen is.De opmerking in de memorie van toelichting heeft betrekking op de afbakening
binnen een vennootschap. Even vóór deze opmerking wordt namelijk
ingegaan op de behandeling van eigen en vreemd vermogen binnen de vennootschapsbelasting.
Voor de particuliere belegger is het in box III in beginsel niet relevant
of hij belegt in vreemd of eigen vermogen: van beide beleggingen wordt verondersteld
dat daarmee een rendement van 4% wordt behaald. De opmerking dient dan ook
in dit licht te worden bezien.De leden van de fractie van GPV en RPF merken op dat binnen de aanmerkelijkbelangregeling
geen heffing plaatsvindt zolang er geen reguliere voordelen of vervreemdingsvoordelen
worden genoten. Zij verbinden hieraan de conclusie dat een aanmerkelijkbelanghouder
ten opzichte van de onder box III vallende belegger de belastingheffing geruime
tijd kan uitstellen, hetgeen zij onredelijk vinden. Bedacht moet echter worden
dat een aanmerkelijkbelanghouder wordt belast voor de daadwerkelijk genoten
voordelen, ook voorzover zij meer bedragen dan 4% van de waarde van de aandelen.
In deze behandeling op basis van de reële inkomensstromen komt de parallel
met de fiscale behandeling van ondernemers beter tot zijn recht dan in een
vermogensrendementsheffing waarin de inkomsten op forfaitaire wijze worden
vastgesteld. Daar komt bij dat een aanmerkelijkbelanghouder weliswaar nog
niet wordt belast voor door de vennootschap gereserveerde winst, maar dat
over deze winst wel vennootschapsbelasting is verschuldigd. Verder kan worden
opgemerkt dat de hoogte van het forfaitaire rendement van box III op een zodanig
niveau is vastgesteld dat iedereen in staat is om, zeker indien dit over een
langere periode wordt bezien, dit rendement – ook zonder zijn toevlucht
te nemen tot beleggingen met een hoog risico – te behalen. Ten slotte
zij nog vermeld dat ten aanzien van het aanmerkelijkbelangregime in het wetsontwerp
door de Raad van State de gedachte is geopperd om in het aanmerkelijkbelangregime
forfaitaire elementen in te bouwen in die zin dat een aanmerkelijkbelanghouder
wordt belast voor ten minste een (forfaitair) rendement van 4%. Zoals ook
in het Nader Rapport is aangegeven, past een dergelijke ingreep echter niet
in het karakter van het aanmerkelijkbelangregime. Bovendien zou bij invoering
van een dergelijk systeem het beeld kunnen ontstaan dat de belastingheffing
ten aanzien van aanmerkelijkbelanghouders in enkele jaren tijd aanzienlijk
is verzwaard. Dit zou de beeldvorming over het fiscale klimaat voor ondernemers
in het midden- en kleinbedrijf ongunstig kunnen beïnvloeden.De leden van de fractie van de SP bezien de verschillende fiscale behandeling
van aanmerkelijkbelanghouders en beleggers in respectievelijk box II en box
III en vragen, evenals de leden van de fracties van het GPV
en de RPF, of de conclusie juist is dat deze fiscale behandeling arbitrage
tussen de boxen doet ontstaan. De leden van de fracties van het CDA, het GPV
en de RPF vragen een taxatie van de mogelijkheid dat de wijze van verrekening
van aanmerkelijkbelangverliezen leidt tot een drempel om tot investeren door
particulieren in kleine ondernemingen over te gaan.De fiscale arbitrage tussen de boxen II en III waar het gaat om de positie
van de belegger die geen aanmerkelijk belang heeft en de belegger die dat
wel heeft, is door de wettelijke omschrijving van de aanmerkelijkbelangpositie
nagenoeg uitgesloten. De wijze van verrekenen van aanmerkelijkbelangverliezen,
dat wil zeggen alleen binnen box II, hangt nauw samen met het analytische
karakter van de het voorgestelde belastingstelsel in het algemeen en de aanmerkelijkbelangheffing
in het bijzonder. Eigen aan de boxenstructuur is dat verbanden met andere
boxen niet of nauwelijks aanwezig zijn. Binnen box II, het inkomen uit aanmerkelijk
belang, worden derhalve alle elementen van die heffing ondergebracht. Zoals
hiervoor reeds opgemerkt, wordt niet verwacht dat de voorgestelde wijze van
verliesverrekening zal leiden tot een extra drempel voor de particulier die
in een (kleine) onderneming wil investeren. Dit laatste geldt eveneens voor
de verschillende behandeling van risicodragend vermogen in de boxen II en
III.De leden van de CDA-fractie vragen of het juist is dat niet alleen vervreemdingsvoordelen
maar ook de reguliere voordelen worden belast volgens de regels van de box
aanmerkelijk belang. Zij verzoeken om nadere uitleg op dat punt. Ook de fractie
van GroenLinks vraagt daarnaar.Anders dan de leden van de CDA-fractie veronderstellen is op dit punt
slechts in beperkte mate sprake van een wijziging ten opzichte van het aanmerkelijkbelangregime
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Ook in dat regime worden immers
reguliere voordelen ter zake van aandelen en winstbewijzen belast volgens
de regels van het aanmerkelijkbelangregime. Rente van schuldvorderingen op
de vennootschap wordt in het stelsel van de Wet op de inkomstenbelasting 1964
progressief belast als inkomsten uit vermogen. In de voorgestelde regeling
wordt voortaan ook deze rente als regulier voordeel belast. Deze wijziging
vloeit voort uit de versterking van de parallel tussen ondernemers en aanmerkelijkbelanghouders.
Bij ondernemers worden immers ook alle voordelen die worden behaald met behulp
van door de ondernemer in de onderneming geïnvesteerd vermogen als winst
uit onderneming belast. Aangezien aanmerkelijkbelanghouders belangrijke kenmerken
hebben van een ondernemer zij het dat eerstgenoemde zijn onderneming middellijk
drijft, ligt het ook voor de hand dat bij het belasten van alle voordelen
die de aanmerkelijkbelanghouder toekomen, rekening te houden met dat feit.
Daarnaast speelt ook een rol dat het ter voorkoming van ongewenste arbitrage
wenselijk is te voorkomen dat geldstromen tussen gelieerde partijen ontstaan
waarbij aan de ene kant sprake is van aftrek van de reëel betaalde bedragen
terwijl aan de andere kant sprake is van heffing op basis van het forfaitaire
rendement.De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre diverse technische wijzigingen
zoals de behandeling van fictieve aanmerkelijke belangen en tot een aanmerkelijk
belang behorende tijdelijke genotsrechten in verband staan met de in de memorie
van toelichting genoemde maatschappelijke ontwikkelingen.De door deze leden genoemde technische wijzigingen hangen voor een groot
deel samen met de invoering van de boxenstructuur en het verdwijnen van het
regime voor inkomsten uit vermogen. Bij deze technische aanpassingen is, in
aansluiting op maatschappelijke ontwikkelingen, gekozen voor een zo eenvoudig
mogelijke oplossing. Ook verzoeken deze leden om nadere informatie over de inhoud van het in
de toelichting genoemde nieuwe erfrecht bij versterf. Wat houdt deze invoering
van een nieuw erfrecht precies in, zo willen zij weten en wanneer zal die
de Kamer bereiken?Wat betreft de inhoud van het nieuwe erfrecht bij versterf zij eenvoudshalve
verwezen naar de Wet van 3 juni 1999, houdende invoeringswet Boek 4 en Titel
3 van Boek 7 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, eerste gedeelte (wijziging
van Boek 4) Stb. 300. De overgangs- en aanpassingswetgeving is momenteel bij
de Kamer in behandeling respectievelijk zal in de nabije toekomst bij de Kamer
worden ingediend.De leden van de fracties van VVD en CDA hebben gevraagd naar de reden
om na afschaffing van de vermogensbelasting de regels voor gebruikelijk loon
en fictieve rente ook onder de Wet IB'01 te handhaven. Het CDA vraagt in dit
verband ook nog naar de achtergrond van het in aanmerking nemen van een gebruikelijke
huur en borgtochtvergoeding.De regelingen inzake gebruikelijk loon, fictieve rente en fictieve huur
zijn per 1997 ingevoerd bij de herziening van het aanmerkelijkbelangregime.
Bij de memorie van toelichting (kamerstukken II 1995/96, 24 761, nr.3,
blz. 33) werd toen aangegeven dat het daarbij niet alleen ging om een anti-ontgaansmaatregel
voor de vermogensbelasting. Het voorkomen (uitstellen) van inkomstenbelasting
werd als eerste genoemd. In de nota naar aanleiding van het verslag bij dat
wetsvoorstel (nr. 7, blz. 51 e.v.) zijn daaraan nog toegevoegd de gevolgen
voor inkomensafhankelijke (overheids-)regelingen. Genoemd is de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering
zelfstandigen. Ook is gewezen op de gevolgen voor de premieheffing volksverzekeringen.
Deze argumenten gelden nog onverkort na afschaffing van de vermogensbelasting.
Hierbij is van belang dat, zoals ook is opgemerkt bij § 3.6, de premieheffing
volksverzekeringen alleen plaatsvindt over box I-inkomen en dus niet over
box II-inkomen. Het gebruikelijk loon verzekert de directeur-grootaandeelhouder
in het nieuwe systeem ook van de arbeidskorting. Een aparte regeling voor
gebruikelijke huur wordt niet voorgesteld. Dat bij de verhuurder / aanmerkelijkbelanghouder
een zakelijke huur in aanmerking moet worden genomen vloeit rechtstreeks voort
uit het winstregime dat geldt voor een aan de «eigen» BV ter beschikking
gestelde onroerende zaak. Verder geldt dat met het op een zakelijk niveau
in de belastingheffing betrekken van dit soort inkomsten (w.o. de borgtochtvergoeding)
niet het risico wordt gelopen dat er in de BV zakelijke bedragen in mindering
komen op het resultaat terwijl er bij de gerechtigde niets of een veel lager
bedrag wordt belast. Dat risico is ontstaan doordat door het geheel nieuwe
belastingstelsel er van uitgegaan kan worden dat de zogenoemde kosten- en
informeel-kapitaalarresten aan betekenis inboeten. Die arresten komen er kort
gezegd op neer dat geen kosten in aftrek kunnen komen zonder dat er heffing
van inkomstenbelasting tegenover staat.De leden van de fractie van het CDA doen de suggestie om binnen het aanmerkelijkbelangregime
een regeling voor een geruisloze doorschuiving bij schenking van aanmerkelijkbelangpakketten
aan kinderen in te voeren. Voor dergelijke overdrachten is bij de herziening
van het aanmerkelijkbelangregime per 1 januari 1997 in artikel 25, Invorderingswet
1990 een regeling opgenomen op grond waarvan de betaling van de over het aanmerkelijk
belang verschuldigde belasting onder voorwaarden over een periode van tien
jaar kan worden gespreid. In zekere zin komt deze regeling in haar uitwerking
overeen met het voorgestelde artikel 3.2.2.53 dat een doorschuivingsregeling
voor ondernemers biedt. Bij toepassing van die regeling wordt de onderneming
door de bedrijfsopvolger voortgezet met de oude boekwaarden. In vergelijking
met de situatie waarin wordt afgerekend, leidt deze doorschuiving gedurende
een aantal jaren tot lagere afschrijvingen en daarmee tot een
hoger bedrag aan verschuldigde belastingen bij de bedrijfsopvolger. De per
1 januari 1997 ingevoerde betalingsregeling van artikel 25, achtste (voorheen:
zevende) lid, Invorderingswet 1990 heeft een vergelijkbaar effect. De bij
de overdracht behaalde winst uit aanmerkelijk belang moet in een periode van
tien jaar worden afgerekend hetgeen evenals bij een doorschuiving op de voet
van artikel 3.2.2.53 gedurende een aantal jaren leidt tot een «hoger»
bedrag aan verschuldigde belastingen. Genoemde betalingsregeling is zodanig
ruim, dat de liquiditeitspositie van bedrijven niet in gevaar zal komen. Jaarlijks
zal 3% van de bij de overdracht behaalde aanmerkelijkbelangwinst moeten worden
betaald. Gelet op het voorgaande zie wij geen noodzaak om voor de schenking
van aanmerkelijkbelangpakketten aan kinderen tot een verdergaande tegemoetkoming
te komen.De leden de fracties van D66 en VVD vragen nog om het meest actuele beeld
omtrent de structurele meeropbrengsten als gevolg van de met ingang van 1
januari 1997 gewijzigde aanmerkelijkbelangwetgeving.Voor de beantwoording van deze vraag verwijzen wij naar de brief, AFP99/233
M, die de Minister van Financiën op 30 juni jongstleden naar de Tweede
Kamer heeft gestuurd. Hierin staat dat de inmiddels beschikbare inkomstenbelastinggegevens
over 1997 en dividendbelastinggegevens over 1998 erop wijzen dat de meeropbrengst
dividendbelasting die is toe te rekenen aan de nieuwe aanmerkelijkbelangwetgeving
vermoedelijk hoger is dan waarvan tot nu toe is uitgegaan. Daar staat echter
een minderopbrengst bij de inkomstenbelasting tegenover, doordat vervreemdingswinsten
als gevolg van de gewijzigde wetgeving een lagere omvang zullen hebben dan
in het verleden. Of het saldo van deze meer- en minderopbrengsten structureel
hoger is dan de eerder gemelde structurele meeropbrengst van 200 à
250 miljoen, kan echter pas na verloop van enkele jaren met enige zekerheid
worden vastgesteld. Opgemerkt moet worden dat bovengenoemde structurele meeropbrengst
inmiddels is aangewend voor de per 1 januari 1998 doorgevoerde verlaging van
de vermogensbelasting (tarief en belastingvrije sommen).5.3. TariefDe leden van de PvdA-fractie vragen of een overzicht kan worden gegeven
van het profiel van de houders van aanmerkelijk belang die in box II belast
worden. De leden van de VVD-fractie vragen naar het aantal mensen met een
aanmerkelijk belang in Nederland en het aantal directeuren-grootaandeelhouders.Om een profiel te schetsen van de houder van een aanmerkelijk belang is
een selectie gemaakt uit het Inkomenssimulatiemodel. Ten behoeve van de selectie
zijn alleen aanmerkelijkbelanghouders geselecteerd die als directeur-grootaandeelhouders
(DGA) kunnen worden aangemerkt. Als DGA worden aangemerkt personen met een
aanmerkelijk belang dat als ondernemingsvermogen is aangemerkt voor de vermogensbelasting.
De houders van een aanmerkelijk belang die geen aangifte voor de vermogensbelasting
indienen zijn niet meegenomen. Het genoemde model gebruikt als basis gegevens
van 1995, die zijn opgehoogd naar 1999. Gedragseffecten als gevolg van de
wijziging van het aanmerkelijkbelangregime in 1997 zijn niet meegenomen. De
gegevens in de tabel hebben betrekking op het huidige stelsel. Op basis van
de gehanteerde definitie zijn er bijna 83 000 DGA's geselecteerd op een
totaal van 112 000 houders van aanmerkelijk belang. In de onderstaande
tabel worden een aantal kenmerken van de DGA weergegeven. Uit de tabel blijkt
dat de gemiddelde winst of dividend uit aanmerkelijk belang circa f 38 000
bedraagt en het gemiddelde loon als directeur circa f 141 000. Gegevens van de DGA  AantalBedrag (in mln gldn)Gemiddeld Loon als directeur45 5736 441,6f 141 347 Overig loon29 0643 696,8f 127 195 Overige bruto inkomsten uit arbeid51 712681f 13 169 Winst of dividend uit AB48 8711 847,2f 37 797 Belastbaar inkomen82 18912 193,7f 148 362 Belasting
Schijventarief76 1083 470,5f 45 600 Belasting AB41 430419,2f 10 118 Belasting overig bijzonder tarief1 363127,6f 93 617 Premies volksverzekeringen76 108954,9f 12 547 Aftrek voorbelasting5 77317,4f 3 014IB-heffing76 1084 954,7f 65 101AB-vermogen82 908177 463,8f 2 140 491Belastbaar vermogen71 378106 049,1f 1 485 739Vermogensbelasting52 848396,4f 7 501Daarnaast vragen de leden van de fractie van de VVD hoeveel ondernemingen
in een BV een winst realiseren van respectievelijk f 50 000, f 100 000,
f 150 000 en f 200 000 en meer. Deze gegevens zijn opgenomen
in de onderstaande tabel. Daarbij moet worden opgemerkt dat de gegevens in
deze tabel betrekking hebben op ondernemingen in het algemeen en niet alleen
op houders van aanmerkelijk belang. Interval belastbare bedragaantallen kleiner of gelijk aan nul139 300   0 -< 50 00060 500 50 000
-< 100 00020 500 100 000 -< 150 00010 800 150 000 -< 200 0007 500 groter of gelijk aan 200 00036 400   Totaal275 000De leden van de fracties van de VVD, CDA, D66, GPV, RPF en SGP vragen
aandacht voor het feit dat de gecombineerde belastingdruk op voordelen afkomstig
uit winsten van de vennootschap kan oplopen tot 54,5%, terwijl het toptarief
uit box I op 52% is vastgesteld. Deze leden zijn van mening dat de belastingdruk
in box II in ieder geval niet hoger mag zijn dan het toptarief in box I. De
leden van de fractie van GroenLinks geven daarentegen te kennen de argumentatie
voor de verhoging van het tarief van box II redelijk te vinden en roepen het
kabinet op vast te houden aan zijn eigen argumentatielijn.In antwoord op de verschillende vragen op dit punt wordt het volgende
opgemerkt. Bij een vergelijking tussen de belastingdruk van een houder van
een aanmerkelijk belang en de belastingdruk in box I dient tevens rekening
te worden gehouden met de andere voorstellen van de belastingherziening. Zo
zal ook een houder van een aanmerkelijk belang in het algemeen profiteren
van de tariefsverlaging in de loon- en inkomstenbelasting en de afschaffing
van de vermogensbelasting. Bij de vaststelling van het tarief zijn ook de
gevolgen van deze andere maatregelen in aanmerking genomen; de voorgestelde
verhoging van het tarief van 25% naar 30% betekent derhalve niet, zo wordt
in antwoord op de opmerking van de VVD-fractie opgemerkt, dat het tarief per
1 januari 1997 niet juist zou zijn vastgesteld. Over het geheel genomen werkt
de belastingherziening ook voor de dga's gunstig uit. Uit de hierna opgenomen
tabel blijkt dat de gemiddelde gecombineerde belastingdruk in geen van de
voorbeelden boven 50% uitkomt. Dit komt door het feit dat de directeur-grootaandeelhouder
in het algemeen ook zal profiteren van de tariefsverlaging in de loon-en inkomstenbelasting.
Voorts zal de in het ondernemerspakket 21e eeuw voorgestelde
verlaging van het VPB-tarief tot een daling leiden van de hiervoor genoemde
gecombineerde druk. De vrees van de leden van de fracties van CDA en SGP dat
bij een doorzetting van de verhoging van het aanmerkelijkbelangtarief op grote
schaal een terugkeer uit de BV zal ontstaan, lijkt dan ook niet gerechtvaardigd.In antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie of er inkomensplaatjes
met betrekking tot de houder van het aanmerkelijk belang geproduceerd kunnen
worden, zijn de in de onderstaande tabel weergegeven casusposities voor de
directeur-grootaandeelhouder (DGA) uitgerekend. Daarbij moet worden opgemerkt
dat voor alle voorbeelden is uitgegaan van een aanmerkelijk belang ter waarde
van f 2 000 000 (waarop in de bestaande wetgeving ondernemingsvrijstelling
in de vermogensbelasting van toepassing is) en een privé-vermogen van
f 600 000. De gegevens in de tabel hebben betrekking op de totale
belastingdruk van de inkomstenbelasting, vermogensbelasting en vennootschapsbelasting.Tabel: Gemiddelde belasting- en premiedruk (IB/VB/VPB)
voor de DGA bij de verschillende voorbeelden (in % van de totale inkomsten) Veronderstellingen met betrekking tot
het bedrijfsresultaat, het loon van de DGA en de uitgekeerde winst na loonkosten
en belastingen.DGA (huidige
stelsel)DGA (belasting-herziening
2001) 1. Bedrijfsresultaat voor loonkosten DGA f 200 000,
loon DGA f 150 00049422. Bedrijfsresultaat voor loonkosten DGA f 500 000, loon DGA f 80 0005050 3. Bedrijfsresultaat voor loonkosten DGA f 500 000,
loon DGA f 150 0005050 4. Bedrijfsresultaat voor loonkosten
DGA f 500 000, loon DGA f 200 00051495. Bedrijfsresultaat
voor loonkosten DGA f 250 000, loon DGA f 100 0004845 6. Bedrijfsresultaat voor loonkosten DGA f 250 000, loon
DGA f 100 000, uitgekeerde winst 75%46427. Bedrijfsresultaat
voor loonkosten DGA f 250 000, loon DGA f 100 000, uitgekeerde
winst 50%4339Uit de voorbeelden blijkt dat de gemiddelde belasting- en premiedruk op
een DGA zowel in het oude als in het nieuwe stelsel lager uitkomt dan 54,5%.
De druk is maximaal 50% als een onderneming het hele resultaat als winst uitkeert
aan de DGA, rekening houdend met de verplichting om loon te betalen. In de
meeste gevallen daalt de gemiddelde belastingdruk aanmerkelijk als gevolg
van de introductie van het nieuwe stelsel.In de onderstaande tabel is een vergelijking gemaakt tussen de marginale
druk van een ondernemer-natuurlijk persoon en van de DGA in het huidige en
in het voorgestelde stelsel. De marginale belastingdruk voor een directeur-grootaandeelhouder
is afhankelijk van de verdeling tussen het door de vennootschap betaalde loon
en de uitgekeerde winst. Indien extra marge aan de DGA wordt doorgegeven in
de vorm van loon, dan is de marginale belastingdruk gelijk aan het in box
I geldende schijventarief waartegen de DGA belasting moet betalen. Als de
winst door de vennootschap wordt gereserveerd, dan is de belastingdruk 35%
plus een belastinglatentie over de resterende 65% van de extra opbrengst.
Wordt de winst uitgekeerd als dividend, dan is de marginale belastingdruk
54,5%. Tabel: marginale druk van een IB-ondernemer en van de
DGA in het huidige en in het voorgestelde stelsel Marginale druk NU2001Zelfstandige 60%52%    DGALoon60%52% Dividend51,25%54,5%     Marginale druk over de eerste 50 000 dividend van de DGA51%Met de vaststelling van het tarief in box II op 30% is enerzijds aansluiting
gezocht bij het tarief dat in box III geldt. Zeker voor de gevallen waarin
het vermogen in de vennootschap een beleggingskarakter heeft, ligt dat voor
de hand. De cumulatieve druk van vennootschapsbelasting en het tarief van
box II ligt anderzijds zo dicht bij het maximale tarief in box I dat dit zich
daarmee naar ons oordeel goed verdraagt, zo merken wij op in antwoord van
de vraag van de leden van de CDA-fractie. Na de belastingherziening ligt de
maximale belastingdruk die ondernemers-natuurlijke personen ervaren in ieder
geval dichter bij de druk op inkomen uit aanmerkelijk belang dan thans het
geval is.Overigens dienen bij de door de verschillende leden gemaakte vergelijking
tussen het maximale tarief in box I en de maximale gecumuleerde druk van 54,5%
in box II enkele belangrijke nuanceringen te worden aangebracht. Zo heeft
een aanmerkelijkbelanghouder de mogelijkheid de belastingheffing over een
deel van zijn (door de vennootschap behaalde) winst uit te stellen door deze
niet uit te keren. Een ondernemer-natuurlijk persoon daarentegen wordt jaarlijks
voor zijn totale winst belast. Voorts is van belang dat het tarief van 30%
in Box II een zeker mengkarakter heeft. Het tarief geldt immers niet alleen
voor aan de aanmerkelijkbelanghouders ten goede komende winstreserves van
de vennootschap maar ook voor voordelen waarop geen vennootschapsbelasting
drukt. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan rente op schuldvorderingen
op de vennootschap, huur voor aan de vennootschap verhuurde panden en dergelijke.
Een vergelijking waarin alleen de druk op voordelen terzake van aandelen en
winstbewijzen wordt bezien in relatie tot het maximale tarief in box I is
in dat opzicht dan ook onzuiver. Een betrouwbaar inzicht in de verhouding
van de omvang van beide componenten van het inkomen uit aanmerkelijk belang,
de leden van de fractie van D66 vragen daarnaar, is moeilijk te geven. Daarbij
speelt ook een rol dat, gegeven het verschil in belastingdruk, op termijn
een verschuiving kan optreden in de verdeling van eigen en vreemd vermogen
binnen de vennootschap.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen naar alternatieven waarmee
zou kunnen worden bereikt dat de maximale druk in box II gelijk zou zijn aan
het maximale tarief in box I. Zoals hiervoor reeds is opgemerkt, zou een eerste
mogelijkheid zijn het vennootschapsbelastingtarief te verlagen. Indien de
marginale belastingdruk van 54,5% zou moeten worden verlaagd naar 52% via
een algehele verlaging van het tarief van de vennootschapsbelasting dan zal
het tarief van de vennootschapsbelasting moeten worden verlaagd naar 31,43%.
Ten opzichte van het wetsvoorstel zal een algemene verlaging van het tarief
van de vennootschapsbelasting leiden tot een derving van circa f 3,5
mld. Een alternatief zou zijn om het stapje in de vennootschapsbelasting,
waarvoor een lager tarief geldt, te verhogen van bijvoorbeeld f 50 000
naar f 200 000. De kosten van een verhoging van het stapje van f 50 000
naar f 200 000 zijn ongeveer f 475 mln. De directeur-grootaandeelhouders
met een hoge winst zullen in dat geval hun marginale druk niet zien dalen, maar de directeur-grootaandeelhouders met een winst tot ongeveer
f 200 000 hebben dan een gecombineerde belastingdruk die lager is
dan 52%.Ook zou kunnen worden overwogen het tarief in box II te verlagen tot ongeveer
26%. Ten opzichte van het wetsvoorstel zou dit tot een derving leiden van
circa f 125 mln. In dat geval zou echter een uit arbitrage-oogpunt onwenselijk
lage heffing ontstaan over de hiervoor reeds genoemde geldstromen. Vergoedingen
zoals rente op schulden van de vennootschap aan de aanmerkelijkbelanghouder
komen in mindering op de winst waarop impliciet een belastingdruk van –
na een tariefsverlaging in box II – ± 52% rust terwijl daar een
heffing van ± 26% tegenover staat. Indien in het licht van de reacties
op de maximale druk op voordelen ter zake van aandelen en winstbewijzen, zou
worden overgegaan tot een verlaging van het tarief in box II, zou kunnen worden
overwogen de meesleep- en meetrekregeling te integreren in het resultaat voor
overige werkzaamheden in box I. Indien de heffing over inkomen waarop geen
vennootschapsbelasting heeft gedrukt, zou plaatsvinden op grond van de op
hoofdlijnen identieke regeling in de artikelen 3.4.1.2, onderdelen b en c,
en 3.4.2.1, en het daarvoor geldende tarief, zou een regeling ontstaan waarin
een globaal evenwicht bestaat in de belastingdruk op voordelen die afkomstig
zijn uit of verband houden met de vennootschap waarin een belastingplichtige
een aanmerkelijk belang heeft. Daarmee zou ook beter worden aangesloten bij
de behandeling van inkomen uit overige werkzaamheden van de belastingplichtige
die vermogensbestanddelen ter beschikking stelt aan de onderneming van een
tot zijn huishouden behorend persoon. Op grond van hoofdstuk 2, artikel I,
onderdeel M respectievelijk AJ, van de voorgestelde Invoeringswet inkomstenbelasting
2001 wordt de boekwaarde van vermogensbestanddelen die door de invoering van
de Wet IB'01 tot het resultaat uit overige werkzaamheden of een aanmerkelijk
belang gaan behoren gesteld op de waarde in het economisch verkeer per 1 januari
2001.Tabel: belastingdruk op inkomen aanmerkelijkbelanghouder
afkomstig uit eigen vennootschap Hoogste marginale druk (Vpb en IB)2001 AB: 30%2001 AB: 25%Alternatief loon (IB; box
I)52%52%52%Dividend (Vpb + IB)54,5%51,25%51,25% Huur, rente, e.d. 30% (IB; box II)25% (IB; box II)52% (IB;
box I)In bovenstaande tabel is geen rekening gehouden met de tariefsopstap in
de vennootschapsbelasting.Het uit de bovenstaande tabel blijkende evenwicht zou een voorzetting
zijn van de min of meer gelijke druk die in het systeem van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 bestond op verschillende vormen van inkomen dat aanmerkelijkbelanghouders
van hun eigen vennootschap ontvangen. Ook het door de leden van de CDA-fractie
geuite vermoeden dat het drukverschil op de verschillende geldstromen ertoe
zou kunnen leiden dat aanmerkelijkbelanghouders uitkering van dividenden zouden
vermijden, zou daardoor worden voorkomen. Tevens zou daarmee worden voorkomen
dat belastingplichtigen overgaan tot versnelde winstneming in het zicht van
de voorgestelde tariefsverhoging. Een dergelijke ontwikkeling zou inderdaad
kunnen optreden zo beantwoorden wij de vraag van de leden van de PvdA-fractie.
Bij sommige vormen van een dergelijke winstneming zouden inderdaad ongewenste
effecten kunnen optreden. Daarbij kan worden gedacht aan situaties waarin
de vennootschap schulden aangaat bij de aandeelhouder om dividenduitkeringen
aan die aandeelhouder te financieren. Dit zou kunnen leiden tot een uitholling
van de grondslag van de heffing van de vennootschapsbelasting die zou kunnen nopen tot een aanscherping van artikel 10a van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1969.De leden van de PvdA-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
op pagina 34 wordt aangegeven dat tegenover de verhoging van het tarief voor
het inkomen uit aanmerkelijk belang ook tariefsverlagingen voor bepaalde vormen
van inkomen uit aanmerkelijk belang bestaan. De leden van de fractie van de
PvdA vragen in welke verhouding de voordelen tegenover de nadelen staan. De
verhoging van het tarief voor aanmerkelijk belang heeft een budgettair belang
van f 150 à f 175 mln. Het bedrag van de lastenverlichting
als gevolg van het feit dat rente, huur en dergelijke inkomsten die worden
ontvangen van de BV in het huidige stelsel worden belast tegen een progressief
tarief en onder de belastingherziening worden belast tegen het proportionele
tarief van box II, is onbekend. Zoals uit de hiervóór opgenomen
tabel blijkt, profiteert ook de directeur-grootaandeelhouder die loon uit
de BV ontvangt van de verlaging van het schijventarief. De herziening leidt
per saldo dan ook tot een lastenverlichting voor de groep directeuren-grootaandeelhouders.Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie of zij het juist zien dat de
aandeelhouders in beleggingsinstellingen het belastingtarief op hun inkomsten
uit de beleggingsinstelling zien dalen van het progressieve tarief naar het
tarief van box III (30%). In het Nederlandse belastingstelsel worden aandeelhouders
in beleggingsinstellingen gelijk gesteld met andere aandeelhouders. De aandeelhouders
in beleggingsinstellingen vallen, behoudens indien zij een aanmerkelijk belang
hebben dus ook onder het forfaitair rendement. In het huidige stelsel worden
de werkelijk behaalde inkomsten belast tegen het progressieve tarief, in de
belastingherziening 2001 wordt het forfaitaire rendement belast tegen het
tarief van box III.Vervolgens stellen de leden van de PvdA-fractie de vraag of bekend is
wat het budgettaire belang is van het overbrengen van de inkomsten van aandeelhouders
in een beleggingsinstelling van de progressief belaste inkomsten naar box
III. De aandeelhouder in een beleggingsinstelling wordt fiscaal niet apart
behandeld. Er zijn wel gegevens over het budgettaire belang van het overbrengen
van de inkomsten van aandeelhouders naar box III, maar er wordt geen uitsplitsing
gemaakt naar aandeelhouders in beleggingsinstellingen en andere aandeelhouders.De leden van de VVD-fractie vragen waarom geen step-up is opgenomen voor
op 31 december 2000 bestaande winstreserves waardoor tot 31 december 2000
opgebouwde winstreserves zouden worden belast naar een tarief van 25% en de
nadien ontstane reserves tegen een tarief van 30%. Een dergelijke compartimentering
zou volgens deze leden materiële terugwerkende kracht van de tariefsverhoging
voorkomen.Allereerst kan worden opgemerkt dat tariefwijzigingen altijd met onmiddellijke
ingang in werking treden; er wordt geen onderscheid gemaakt naar de herkomst
van de belastbare inkomsten. Slechts het belastbare moment is van belang.
Dit geldt niet alleen bij tariefstijgingen, maar ook bij tariefdalingen. Het
voorgestelde aanmerkelijkbelangtarief dient, zoals hiervóór
reeds is uiteengezet voorts niet te worden gezien als een tariefsverhoging
die op zichzelf staat. Een dergelijke compartimentering zou ook uitvoeringstechnisch
zeer gecompliceerd zijn (denk bij voorbeeld aan de situaties waarin na de
invoering van de regeling in een jaar door het lichaam verliezen worden geleden
en in een later jaar weer winst wordt gemaakt en dividend wordt uitgekeerd).
Een dergelijk systeem zou bij reeds bestaande vennootschappen sterk belemmerend
werken voor dividenduitkeringen. Met betrekking tot de hoogte van de vennootschapsbelasting (VPB) vragen
de leden van de VVD-fractie of een vergelijking kan worden gegeven van VPB-tarieven
in landen binnen de EU. Voorts vragen deze leden of het Nederlandse tarief
als concurrerend valt aan te merken.Allereerst moet worden opgemerkt dat een vergelijking van alleen de tarieven
geen volledig beeld geeft van de concurrentiepositie van het Nederlandse stelsel
van belastingen. Voor een goede vergelijking zijn bijvoorbeeld ook de grondslag
van heffing en het onderscheid tussen verschillende heffingsstelsels van belang.
Voor ondernemers die een keuze moeten maken om zich in het ene dan wel het
andere land te vestigen is de effectieve druk van belang. In Nederland ligt
de effectieve druk rond 31,8%, wat iets boven het gemiddelde van de EU is.
Op basis van de belastinggegevens van bijna 3000 bedrijven in de verschillende
EU-lidstaten over de periode 1990–1996 is een vergelijking gemaakt van
het statutaire en het effectieve tarief. Deze vergelijking is opgenomen in
de onderstaande tabel, welke is ontleend aan tabel 2.3.3, paragraaf 2.3
van de Miljoenennota 2000.Tabel: Verschillen tussen effectieve en statutaire tarieven
van de vennootschapsbelasting in de EU LandStatutair
tarief (in %)Effectief
tarief (in%)VerschilIerland21,913,98,1 Zweden28,527,51,0Griekenland32,520,911,7 Verenigd Koninkrijk33,429,04,4 Finland34,029,84,2Frankrijk34,732,81,9Nederland35,031,83,2Spanje35,324,111,2Denemarken35,829,46,4Oostenrijk36,017,718,4Portugal39,317,222,1Luxemburg39,434,15,3België40,321,019,3Duitsland50,138,511,5Italië50,535,315,2Eu-gemiddelde36,526,99,6Bron: MARC, Corporate effective tax rates in the European Union, 1999De tarieven van de VPB in Europa laten een dalende tendens zien. Het Verenigd
Koninkrijk heeft de tarieven voor de VPB inmiddels verlaagd naar 30. In Ierland
wordt zelfs gedacht aan een verlaging tot 12,5% in 2003 en Duitsland heeft
inmiddels voornemens bekend gemaakt om de tarieven voor de vennootschapsbelasting
te verlagen. In Nederland is in het belastingplan 2000 een verlaging van het
tarief over de eerste f 50 000 winst voorgesteld. Dit alles in aanmerking
genomen kan geconcludeerd worden dat het Nederlandse stelsel thans nog behoort
tot de middenmoot. Deze positie zal veranderen op het moment dat aangekondigde
verlagingen in andere landen worden geëffectueerd.Vervolgens vragen deze leden wat de effecten zijn van een verhoging van
het stapje in het tarief van de vennootschapsbelasting van f 50 000
naar f 200 000. De kosten daarvan bedragen circa f 475 mln.5.4. Meesleep- en meetrekregelingDe leden van de fracties van VVD, CDA, GPV, RPF en SGP verzoeken om een
nadere toelichting op de uitbreiding van het aanmerkelijkbelangregime tot
vermogensbestanddelen die rendabel worden gemaakt door deze ter beschikking
te stellen aan een vennootschap waarin de belastingplichtige of een aan hem
gelieerd persoon een aanmerkelijk belang heeft. Zoals ook in de toelichting is opgemerkt, kan een aanmerkelijkbelanghouder
enerzijds worden vergeleken met een particuliere belegger en anderzijds met
een ondernemer-natuurlijk persoon. In het wetsvoorstel is op diverse plaatsen
gezocht naar een behandeling die rekening houdt met beide aspecten. Op sommige
punten, bijvoorbeeld de tariefstoepassing over ontvangen rente, dividenden
ontvangen van beleggingsinstellingen e.d., is daardoor gekozen voor een benadering
die dichter ligt bij de behandeling van particuliere beleggers. Op andere
punten is echter meer aansluiting gezocht bij de behandeling van ondernemers.
Hiermee is een ontwikkeling voortgezet die is ingezet met de herziening van
het aanmerkelijkbelangregime met ingang van 1 januari 1997. Bij die herziening
is de keuze voor het aanmerkelijkbelangtarief immers gebaseerd op de samenhang
met de heffing van de vennootschapsbelasting ten laste van de vennootschap.
Dat de destijds in gang gezette ontwikkeling in brede kring wordt gesteund,
blijkt ook uit het grote aantal reacties waarin een vergelijking wordt gemaakt
tussen het hoogste tarief waarmee ondernemers in de box inkomen uit werk en
woning kunnen worden geconfronteerd en de gecombineerde druk op (inkomen uit)
tot een aanmerkelijk belang behorende aandelen en winstbewijzen. Terecht wordt
de ontwikkeling richting een rechtsvormneutrale belastingheffing in de maatschappij
breed gedragen.De meesleep- en meetrekregeling voor overige vermogensbestanddelen die
aan de vennootschap ter beschikking worden gesteld, is een voorbeeld van een
keuze voor een fiscale behandeling van aanmerkelijkbelanghouders die aansluit
bij de behandeling van ondernemers. Bij ondernemers worden immers alle voordelen
ter zake van tot het ondernemingsvermogen behorende vermogensbestanddelen
eveneens belast en wel tegen het progressieve tarief. De meesleep- en meetrekregeling
bewerkstelligt dat de parallel wordt versterkt tussen ondernemers die een
onderneming voor eigen rekening en risico drijven en ondernemers die «middellijk»
een onderneming drijven door tussenkomst van een besloten vennootschap. Daarbij
past dat ook de waardemutaties in de heffing worden betrokken. Van «overkill»,
de leden van de fracties van VVD, CDA en SGP vragen daarnaar, is in dit licht
dan ook geen sprake.Zoals ook in de memorie van toelichting is opgemerkt, is de mede voor
deze regeling gekozen om ongewenste arbitrageprocessen te voorkomen. De leden
van de CDA-fractie vragen hoe een dergelijke arbitrage zich zou kunnen voordoen
en waarom de fiscus gehouden zou zijn deze te accepteren.De invoering van het forfaitaire rendement brengt met zich dat de omvang
van het feitelijke rendement voor de belastingheffing over het inkomen uit
sparen en beleggen niet meer van belang is. In gelieerde verhoudingen kan
dit uitnodigen tot het betalen van oneigenlijk hoge vergoedingen voor het
gebruik van vermogensbestanddelen in bijvoorbeeld de winstsfeer. Daarbij kan
zowel worden gedacht aan de terbeschikkingstelling door een belastingplichtige
aan een met hem gelieerde ondernemer-natuurlijk persoon als aan de aanmerkelijkbelanghouder
of een aan hem verwant persoon die vermogensbestanddelen ter beschikking stelt
aan de vennootschap waarin de belastingplichtige een aanmerkelijk belang heeft.
Aangezien de werkelijk betaalde vergoedingen ten laste van het resultaat worden
gebracht, zou door het beschreven verschil tussen een reëel en een forfaitair
systeem een onevenwichtigheid kunnen ontstaan. Dit effect wordt versterkt
door het verschil in tarief waartegen deze vergoedingen in aftrek worden gebracht
en het tarief dat geldt voor de heffing over het inkomen. Uiteraard is de
belastingdienst niet gehouden oneigenlijke situaties te accepteren. Door de
uitbreiding van de meesleep- en meetrekregeling wordt de gesignaleerde spanning
echter bij voorbaat geneutraliseerd door een zeker tegenwicht aan te brengen. Het door de leden van de fractie van GroenLinks gesignaleerde risico dat
rente op leningen van een aanmerkelijkbelanghouder aan zijn eigen BV vennootschap
aftrekbaar zou zijn op basis van reële rente (bijvoorbeeld 6%) bij de
BV tegen 35%, terwijl de rente inkomsten in box III op 4% worden gesteld tegen
30%, is hiermee dan ook afgewend.De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de voorgestelde behandeling
van voordelen ter zake van vermogensbestanddelen die tot een aanmerkelijk
belang behoren op grond van de meesleep- of meetrekregeling wel houdbaar zal
zijn gezien het verschil ten opzichte van de particuliere belegger.Het is juist dat het inkomen uit aanmerkelijk belang ter zake van aan
de eigen vennootschap ter beschikking gestelde vermogensbestanddelen door
de voorgestelde regeling anders wordt belast dan bij particuliere beleggers
die eenzelfde vermogensbestanddeel rendabel maken. Een belastingplichtige
die een pand bezit, wordt bijvoorbeeld anders in de heffing betrokken indien
hij dit pand verhuurt aan een derde dan in het geval hij het pand verhuurt
aan een door hem beheerste vennootschap. Zoals reeds eerder is opgemerkt,
is op diverse plaatsen in de aanmerkelijkbelangregeling ervoor gekozen de
parallel te trekken met de fiscale behandeling van de ondernemer. De hiervóór
geschetste gevolgen treden ook op bij de ondernemer. Aangezien de door de
aanmerkelijkbelanghouder ten behoeve van de onderneming van de vennootschap
ter beschikking gestelde vermogensbestanddelen materieel dezelfde functie
vervullen als de vermogensbestanddelen die tot het ondernemingsvermogen van
de ondernemer-natuurlijk persoon behoren, is dan ook gekozen voor een sterk
economische benadering. Daarbij wordt voorbijgegaan aan het feit dat in strikt
juridische zin sprake is van een derde. Een dergelijke «durchgriff»
is overigens ook in de tariefsstelling aan de orde. Bij de bepaling van de
hoogte van het gematigde aanmerkelijkbelangtarief is immers ook rekening gehouden
met de omstandigheid dat winsten van de vennootschap die de aanmerkelijkbelanghouder
ten goede komen ook reeds bij een derde (de vennootschap) in de heffing zijn
betrokken. Gezien de parallel met de behandeling van de ondernemer is geen
sprake van een ongeoorloofde discriminatie ten opzichte van de particuliere
belegger.In het verlengde van hun hiervoor beantwoorde vraag merken de leden van
de VVD-fractie op dat een belastingplichtige die een kapitaalverzekering bij
een professionele verzekeraar afsluit voor het rendement op deze polis –
ook indien dit hoger ligt dan 4% – in de heffing van box III wordt betrokken
terwijl een vergelijkbare polis die een aanmerkelijkbelanghouder bij de eigen
vennootschap afsluit in de heffing wordt betrokken op de voet van de regels
van box II. Zij vragen zich af of dit verschil werkelijk beoogd is en of dit
verschil gerechtvaardigd is.De leden constateren terecht dat de behandeling van de kapitaalverzekering
bij de eigen vennootschap ertoe leidt dat niet langer sprake is van gelijkheid
op productniveau. Door de voorgestelde regeling wordt een kapitaalverzekering
bij de eigen vennootschap anders belast dan bij particuliere beleggers die
eenzelfde vermogensbestanddeel rendabel maken. Dit is een logisch gevolg van
de keuze om in het wettelijk systeem gelijkheid in behandeling na te streven
in de sfeer van de financiële relaties tussen de aandeelhouder en de
vennootschap. Een dergelijke subjectieve benadering – een belangrijk
onderdeel van het wetsvoorstel – leidt tot een breuk met het objectieve
systeem dat aan de regeling voor vermogensinkomsten in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 ten grondslag lag. Zoals ook in het Nader Rapport bij de Invoeringswet
inkomstenbelasting 2001 is opgemerkt, is de keuze om ook kapitaalverzekeringen
die zijn afgesloten bij de eigen vennootschap onder de werking van de meesleep-
en meetrekregeling voor de overige ter beschikking gestelde vermogensbestanddelen
te rekenen, gebaseerd op de overweging dat zonder deze maatregel
ongewenste arbitrageprocessen zouden (kunnen) ontstaan. Hierbij dient te worden
bedacht dat kapitaalverzekeringen zoals hier aan de orde, een gemengd karakter
hebben. Enerzijds bevatten deze producten een verzekeringselement, anderzijds
hebben zij een spaarkarakter. In de praktijk overheerst dit laatste element
sterk. Bij de afweging of kapitaalverzekeringen dienden te worden uitgesloten
van de toepassing van de meesleep- en meetrekregeling, is in ogenschouw genomen
dat na de invoering van de Wet IB'01 door iedere belastingplichtige een kapitaalverzekering
kan worden afgesloten. Anders dan onder de huidige wet zijn daar verder in
de fiscale regelgeving geen voorwaarden aan verbonden. Dit brengt met zich
dat de verzekering op ieder gewenst moment tot uitkering kan komen of kan
worden afgekocht. Daarmee is het instrument van een kapitaalverzekering volledig
uitwisselbaar met een geldlening. Indien polissen van kapitaalverzekeringen
in alle gevallen tot de grondslag van het forfaitaire rendement zouden worden
gerekend, zou daarmee de beoogde belastingheffing over tot een aanmerkelijk
belang behorende schuldvorderingen op eenvoudige wijze kunnen worden ontgaan.
In de relatie tussen aandeelhouder en vennootschap is derhalve wel degelijk
sprake van een gelijke behandeling. De gelijkheid bestaat in dit geval echter
hierin dat contractuele relaties in de verhouding tussen aandeelhouder en
vennootschap die een sterke gelijkenis vertonen ook op gelijke wijze worden
behandeld. Hiermee wordt de parallel met de behandeling van de ondernemer
versterkt. Bij de keuze om bij de behandeling van de voordelen uit vermogensbestanddelen
die aan de eigen vennootschap ter beschikking worden gesteld meer aan te sluiten
bij de behandeling van de ondernemer, is de geschetste belastingarbitrage
een belangrijke factor geweest. De analytische benadering in de boxen sluit
overigens uit dat ondernemers en beleggers volledig gelijk in de heffing worden
betrokken. Gezien de parallel met de behandeling van de ondernemer is geen
sprake van een ongeoorloofde discriminatie ten opzichte van de particuliere
belegger.De leden van de CDA-fractie uiten het vermoeden dat de grenzen van de
meesleep- en meetrekregeling zeker zullen worden verkend door het inschakelen
van «tussenstations», hetgeen zal leiden tot vragen en procedures.
De leden noemen het voorbeeld van een aanmerkelijkbelanghouder die een geldsom
bij een bank stort waarna die bank een – in het voorbeeld groter –
bedrag aan de vennootschap uitleent. Is in dat geval sprake van het «indirect
ter beschikking stellen» zo vragen zij? Ook noemen zij voorbeelden waarbij
oneigenlijk gebruik zou kunnen worden gemaakt van verschillen in de groep
van personen die zijn genoemd in het eerste lid respectievelijk het tweede
en derde lid van artikel 4.3.5. Ook de leden van de fractie van de SP vragen
of het risico bestaat op constructies.Het is een maatschappelijke realiteit dat iedere maatregel waarmee belastingheffing
wordt beoogd, leidt tot pogingen deze maatregel te ontgaan. Van belang is
dan ook dat de wetgeving zodanig wordt vormgegeven dat deze zo goed mogelijk
bestand is tegen dergelijk ongewenst gedrag. Daartoe is onder andere in de
tekst van de artikelen 4.3.4, onderdelen b en c, en 4.3.5, tweede en derde
lid, opgenomen dat niet alleen directe maar ook indirecte terbeschikkingstelling
van vermogen onder de in die artikelen opgenomen meesleep- en meetrekregeling
valt. Ook in het door de leden van de CDA-fractie gegeven voorbeeld van een
zogenoemde back-to-backconstructie is derhalve sprake van het ter beschikking
stellen van vermogen. Bij de formulering van de genoemde bepalingen is deels
aangesloten bij de tekst van artikel 10a van de Wet op de vennootschapsbelasting
1969. Nader zal nog worden bezien of een verdere aanscherping van de tekst
nodig is ter vermijding van onwenselijke constructies. Wat betreft de overige
door de leden van de CDA-fractie aangedragen voorbeelden kan worden opgemerkt
dat artikel 4.3.5 bij nota van wijziging zal worden aangepast
in die zin dat de groep van personen in alle leden van dat artikel gelijk
zal worden gedefinieerd.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen in dit kader voorts naar
een reactie aangaande de verhouding tussen artikel 7.3.1 en de door Nederland
gesloten belastingverdragen. Dienaangaande kan worden opgemerkt dat de huidige
Nederlandse belastingverdragen zich in beginsel beperken tot vervreemdingsvoordelen
uit aanmerkelijk belang. Voordelen uit het aanmerkelijk belang zijn niet afzonderlijk
geregeld en vallen daardoor onder de werking van het dividend- en interestartikel.
Voorts is de stelling van deze leden juist dat het heffingsrecht over die
dividenden in beginsel toekomt aan de woonstaat van de aanmerkelijk belanghouder.
Dividenden genoten door een aanmerkelijkbelanghouder zijn voor de toepassing
van de belastingverdragen portfoliodividenden waarop de bronstaat doorgaans
een bronheffing van 15 percent mag inhouden. Deze leden kan er op worden gewezen
dat deze benadering onder belastingverdragen zijn oorsprong vindt in de Nederlandse
behandeling van winst uit aanmerkelijk belang zoals die voor 1 januari 1997
gold. Het vorenstaande laat onverlet dat in (her)onderhandeling van Nederlandse
belastingverdragen, indien gewenst, kan worden gestreefd naar een ruimer heffingsrecht
ter zake van winst uit aanmerkelijk belang. Verwezen zij in dat verband naar
§ 4.3.3. van de notitie Uitgangspunten van het beleid op het terrein
van het internationaal fiscaal (verdragen)recht, kamerstukken II 1997/1998,
25 087, nr. 4.5.5. VerliesverrekeningDe leden van de CDA-fractie vragen waarom bij het aanmerkelijkbelangregime
geen verliesverrekening naar nadere boxen wordt geïntroduceerd. Voor
de beantwoording van deze vraag verwijzen we naar paragraaf 1.3.2 waar
de systematiek van de gesloten boxen nader is toegelicht.De leden van de fracties van het CDA, D66 en GroenLinks hebben gevraagd
waarom de huidige methode van verliesverrekening door middel van een tax-credit
niet is voortgezet en waarom verliesverrekening over de boxen heen niet mogelijk
is. Er is daarbij verwezen naar een artikel van prof. Stevens (Weekblad 1999/6356,
blz. 1232) waarin hij een voortzetting van de huidige systematiek suggereert.
De leden van de fracties GPV en RPF hebben in dit kader gevraagd naar een
rechtvaardiging voor de onmogelijkheid een verlies uit aanmerkelijk belang
te verrekenen met bij voorbeeld toekomstige inkomsten uit arbeid. Zij verwijzen
daarbij naar de ondernemer die in de vorm van een eenmanszaak zijn onderneming
drijft en die zijn verliezen – ook na staking – wel kan verrekenen
met inkomsten uit arbeid. Ook de leden van de SGP hebben om een reactie gevraagd.Het niet langer (door middel van een tax-credit) verrekenen van aanmerkelijkbelangverliezen
met andere inkomens vloeit voort uit de keuze die gemaakt is om door middel
van een boxensysteem meer analytische elementen in de inkomstenbelasting in
te voeren. Deze keuze is nader toegelicht in de paragrafen 6.2 en volgende
van de nota Belastingen in de 21e eeuw, een verkenning (kamerstukken II, 1997–1998,
25 810, nr. 2). Inherent daaraan is dat het verlies dat een aanmerkelijkbelanghouder
lijdt bij vervreemding van zijn aanmerkelijk belang alleen met inkomen uit
aanmerkelijk belang kan worden verrekend. De door een aantal leden geconstateerde
parallel tussen de aanmerkelijkbelanghouder enerzijds en de ondernemer-natuurlijk
persoon anderzijds is op zich onvoldoende grond om een dergelijke verliesverrekening
mogelijk te maken. Kenmerk van box II blijft nu eenmaal dat het inkomen dat
in deze box in aanmerking wordt genomen anderzijds ook een zekere gelijkenis
vertoont met het inkomen van beleggers. Op vragen van een deel van de leden naar de mogelijkheid box II te splitsen in een deel box I-inkomen
enerzijds en een deel inkomen uit sparen en beleggen anderzijds is reeds geantwoord
dat een dergelijke splitsing niet mogelijk is. Gegeven deze onmogelijkheid
zou verrekening van verliezen zoals door de leden bedoeld tot gevolg kunnen
hebben dat verliezen die geen enkele gelijkenis vertonen met inkomen uit werk
en woning toch met het laatstbedoelde inkomen verrekend zouden kunnen worden.
Juist in de sfeer van de vermogensinkomsten is in het verleden de grondslaguitholling
in de synthetische inkomstenbelasting ontstaan die mede aanleiding is geweest
voor het creëren van een stelsel met analytische kenmerken. Wij merken
tot slot op dat de termijn voor verliesverrekening nu nog voorwaarts is beperkt
tot acht jaren. In het wetsvoorstel is er in voorzien dat verliezen onbeperkt
voorwaarts verrekenbaar worden. Hiermee wordt zogenoemde verliesverdamping
voorkomen. Dit beantwoordt tevens de vraag van GroenLinks naar de ruimere
verliesverrekening; de vraag van die fractie of de gekozen systematiek past
in een robuust stelsel beantwoorden wij bevestigend.Verliezen uit aanmerkelijk belang zullen voortaan onbeperkt voorwaarts
verrekenbaar zijn. De leden van de fracties GPV en RPF vragen of dat betekent
dat de belastingplichtige en de Belastingdienst financiële dossiers onbeperkt
moet bewaren. Het antwoord daarop luidt ontkennend. Op grond van het voorgestelde
artikel 4.11.3 stelt de inspecteur het verlies uit aanmerkelijk belang dat
in een jaar wordt geleden, vast bij voor bezwaar vatbare beschikking. Daardoor
ontstaat kort nadat het verlies is geleden zekerheid omtrent de grootte ervan.
De Belastingdienst houdt bij welk bedrag aan verliezen de belastingplichtige
nog kan verrekenen op basis van de afgegeven beschikkingen en het nadien opgekomen
inkomen uit aanmerkelijk belang.5.6. Overige vragenDe vragen van de fracties over de uitleg en werking van de voorgestelde
artikelen ter zake inkomen uit aanmerkelijk belang zijn beantwoord in het
artikelsgewijze gedeelte van deze nota.De leden van de CDA-fractie vragen of het niet voor de hand ligt om het
ondernemersbegrip en het aandeelhoudersbegrip te stroomlijnen zodat de in
algehele gemeenschap van goederen gehuwde echtgenoot niet als aandeelhouder
voor de aanmerkelijkbelangregeling wordt aangemerkt. Voorts vragen zij waarom
bij het samenstellen van een aanmerkelijk belang een duurzaam gescheiden echtgenoot
wel in aanmerking wordt genomen en een ongehuwde partner die de samenwoning
heeft beëindigd, niet. De leden vragen om een reactie of inzake het aanmerkelijk
belang regime het opteren voor de status van partner niet beter kan vervallen
en artikel 20a, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 te handhaven
om een jojo-effect tegen te gaan. Deze vragen en reactie zijn besproken bij
artikel 4.2.1 Beëindiging aanverwantschap door echtscheiding.De leden van de CDA-fractie hebben vragen over de in aanmerking te nemen
verkrijgingsprijs van een tijdelijk genotsrecht. Dit betreft een vraag van
het overgangsrecht, die wij zullen bespreken in de Nota naar aanleiding van
het verslag bij de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001.De leden van de CDA-fractie vinden dat partnerbegrip meer bij de materiële
werkelijkheid moet aansluiten bij het samenstellen van een aanmerkelijk belang.
Zij vragen of artikel 4.3.1 en artikel 4.3.5 Wet IB 2001 niet beter op elkaar
afgestemd kunnen worden inzake het partnerbegrip. De leden vragen of het bewust
beoogd is dat relatieve buitenstaanders door het opteren voor
de status van partner alsnog aanmerkelijkbelanghouder worden. Deze vragen
zijn besproken bij artikel 4.2.1 Beëindiging aanverwantschap
door echtscheiding.De leden van de CDA-fractie vragen of niet ook een soortgelijke regeling
kan worden opgenomen in het nieuwe a.b.-regime van de Wet inkomstenbelasting
2001 als de regeling opgenomen in het huidige artikel 20b, derde lid, Wet
op de inkomstenbelasting 1964. Deze vraag is besproken bij artikel 4.5.2.2 Kosten van reguliere voordelen.De leden van de CDA-fractie vragen naar een reactie waarom voor de beoordeling
van de aanmerkelijkbelangpositie de aanverwantschap pas eindigt als het huwelijk
is ontbonden en dit bij de niet geregistreerde partner die niet meer samenwoont,
niet het geval is. Deze reactie is besproken bij artikel
4.2.1 Beëindiging aanverwantschap door echtscheiding.De leden van de CDA-fractie vragen waarom de overschotmethode niet ook
van toepassing is op de situatie waarin aandelen, winstbewijzen of schuldvorderingen
tegen één of meerdere onzekere termijnen worden vervreemd. Deze
vraag is besproken bij artikel 4.7.2.10 Overdrachtsprijs
in termijnen.De leden van de CDA-fractie vragen of een aanmerkelijkbelangclaim niet
verloren gaat indien de aandelen door buitenlandse erfgenamen op grond van
het legaat worden afgegeven aan een binnenlandse legataris. Deze vraag is
besproken bij artikel 4.7.1.2 Uitzondering op fictieve
vervreemding.De leden van de fractie van het CDA vragen of de wijziging in artikel
4.5.1.2 Wet IB 2001 ook niet moet worden doorgevoerd in artikel 4.7.2.9 Wet
IB 2001. Deze vraag is besproken in artikel 4.5.2.1 Forfaitair
voordeel uit buitenlandse beleggingslichamen.De leden van de CDA-fractie vragen hoe het artikel 4.7.2.18 Wet inkomstenbelasting
2001 moet worden toegepast als bij het overlijden van de genotsgerechtigde
overgaat op een volgende genotsgerechtigde. Deze vraag wordt besproken bij artikel 4.7.2.18 Restant verkrijgingsprijs bij einde genotsrecht.De leden van de D66-fractie vragen een reactie op de suggestie box II
te doen vervallen en op te splitsen over de boxen I en III al naar gelang
de aanmerkelijkbelanghouder beschouwd kan worden als ondernemer of niet. Deze
vraag is besproken in § 5 Inkomen uit aanmerkelijk
belang.6. INKOMEN UIT SPAREN EN BELEGGEN6.1. InleidingLeden van alle fracties zijn ingegaan op de voorgestelde vermogensrendementsheffing.
De vragen en opmerkingen hebben zowel betrekking op de hoofdlijnen –
met name wat betreft de afweging die ten grondslag heeft gelegen aan de keuze
voor de vermogensrendementsheffing, de wijze waarop de hoogte van het forfaitaire
rendement (van 4%) is vastgesteld, de hoogte van het heffingvrije vermogen
en de internationale inpasbaarheid daarvan – als op de feitelijke invulling
en vormgeving van de vermogensrendementsheffing.Het verheugt ons dat de leden van de fractie van de PvdA met grote belangstelling
kennis hebben genomen van de voorstellen met betrekking tot
het inkomen uit sparen en beleggen en dat deze leden vele goede aspecten in
deze voorstellen zien. De leden van de fractie van de PvdA geven aan dat bij
de toetsing van het voorgestelde systeem van een forfaitaire vermogensrendementsheffing
een aantal aspecten nadrukkelijk van belang is. Dit betreft naar hun oordeel
allereerst het hanteren van een zo breed mogelijke grondslag, teneinde daarmee
de mogelijkheden voor het schuiven van kapitaal van in en uit box III zo klein
mogelijk te maken. Voorts is het voor deze leden van belang dat het voorgestelde
systeem een materiële progressie moet bevatten en dat het systeem qua
grondslag en heffingsdruk aan moet sluiten bij wat maatschappelijk als redelijk
wordt ervaren.Het verheugt ons evenzeer dat de leden van de fractie van de VVD –
die constateren dat in zijn algemeenheid positief wordt gereageerd op de,
door hen als belangrijk onderdeel van de belastingherziening aangemerkte,
vermogensrendementsheffing – van mening zijn dat sprake is van een eenvoudige
heffing met een stabiele opbrengst en zelfs stellen dat het eigenlijk niet
mooier kan. De leden van de fractie van het CDA – die met belangstelling
en verwondering kennis hebben genomen van de voorstellen met betrekking tot
sparen en beleggen – hebben vele vragen over (de vormgeving van) het
forfaitaire rendement gesteld. Met genoegen constateren wij dat de leden van
de fractie van D66 in principe in kunnen stemmen met het idee van een vermogensrendementsheffing
ter vervanging van enerzijds de progressieve inkomstenbelastingheffing over
rente en dividend en anderzijds de vermogensbelasting. Deze leden kwalificeren
de voorgestelde vermogensrendementsheffing als een relatief simpel systeem
dat toch voldoende rechtvaardig kan uitwerken. Wel hebben de leden van de
fracties van zowel de PvdA, de VVD als D66 behoefte aan nadere informatie
om tot een definitieve afweging en oordeelsvorming over te kunnen gaan.De leden van de fractie van GroenLinks onderschrijven tot ons genoegen
de afweging die wij hebben gemaakt ten gunste van een meer geïntegreerde
benadering van de belastingheffing rond vermogen die mede heeft geleid tot
een boxbenadering.De leden van de fracties van GroenLinks en de SP plaatsen kritische kanttekeningen
bij de keuze voor een forfaitair rendement, omdat onvoldoende rekening zou
worden gehouden met draagkrachtoverwegingen. In dat verband wijzen de leden
van deze fracties voorts op het feit dat lage rendementen op spaarrekeningen
relatief laag belast worden en dat hoge rendementen relatief laag belast worden
en wordt door de leden van de fractie van de SP gesuggereerd om het tarief
te verhogen. Door de leden van de fracties van het GPV, de RPF en de SGP wordt
gewezen op situaties waarbij het forfaitaire rendement van 4% niet wordt gehaald.
De leden van de fractie van de SGP pleiten in dat verband voor opname van
een tegenbewijsregeling in het forfaitaire rendement.De leden van de fractie van de PvdA zijn met ons van mening dat het huidige
belastingstelsel op het punt van het belasten van inkomsten uit vermogen uit
de pas loopt met ontwikkelingen elders in Europa. Deze leden merken in dat
verband voorts op dat van dit stelsel de verkeerde prikkels uitgaan; vanwege
de combinatie van rente-aftrek en onbelaste koerswinst is het huidige stelsel
in de woorden van deze leden zo lek als een mandje. Ook de leden van de fractie
van D66 refereren hieraan en stellen in dat verband dat het wenselijk is de
uitholling van de grondslag in de sfeer van de inkomsten uit vermogen tegen
te gaan en meer recht te doen aan het principe dat het voor de belastbaarheid
zo min mogelijk zou mogen uitmaken waar de draagkracht aan is ontleend. Met
deze leden zijn wij daarom van mening dat het nodig is om wetgeving en uitvoering
op dit punt te vereenvoudigen. Ook de leden van de fractie van
GroenLinks constateren dat inkomsten uit vermogen thans niet goed kunnen worden
belast. Deze leden vragen zich in dat verband echter wel af of de vermogensrendementsheffing
hier het juiste antwoord op is, omdat hiermee het onbelast laten van vermogenswinsten
naar het oordeel van deze leden niet wordt opgelost.In het onderstaande zullen wij nader op de vragen en wensen van de leden
van deze en andere fracties ingaan en hopen daarmee deze leden te overtuigen
van het feit dat de keuze voor introductie van een vermogensrendementsheffing
de juiste keuze is.6.2. VoorgeschiedenisIn de toelichting op het wetsvoorstel is aangegeven dat wat betreft de
belastingheffing over inkomsten uit vermogen een ingrijpende wijziging noodzakelijk
is. De opzet van het systeem zoals dat onder de werking van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 functioneert, kan de steeds verdergaande uitholling van de belastinggrondslag
niet tot staan brengen. Dit heeft te maken met het feit dat belastingplichtigen
de mogelijkheid hebben – en massaal benutten – om het rendement
op hun vermogen voor een belangrijk deel in de vorm van onbelast rendement
te genieten. De uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de Wet op de inkomstenbelasting
1964 bieden onvoldoende aanknopingspunten om adequaat op deze ontwikkeling
te kunnen reageren. Inmiddels heeft dit er toe geleid dat vermogen in Nederland
in toenemende mate is, en nog steeds wordt, ondergebracht in beleggingsproducten
die een dergelijk onbelast rendement opleveren. In dat verband kan, de leden
van de fractie van het CDA vragen daar naar, bijvoorbeeld worden gedacht aan
rentegroeifondsen, clickfondsen en financiële instrumenten met vermomde
rentevergoedingen, zoals opties en warrants. Ook kapitaalverzekeringen worden
in toenemende mate gebruikt om onbelast te kunnen sparen.Tegen deze achtergrond is enkele jaren geleden geconcludeerd dat het onwenselijk
zou zijn indien deze ontwikkeling zich verder door zou (kunnen) zetten, en
dat er dus gezocht zou moeten worden naar een betere manier om inkomsten uit
vermogen in de belastingheffing te kunnen betrekken. Het verheugt ons dat
de leden van de fracties van de PvdA, D66 en GroenLinks deze conclusie onderschrijven.
In dat kader is in de aanloop naar de belastingherziening 2001 bezien op welke
wijze het huidige regime in de sfeer van de inkomsten uit vermogen tot een
meer robuust stelsel zou kunnen worden omgevormd. Doelstelling daarbij was
om een zodanig systeem te ontwerpen dat daarmee enerzijds zou kunnen worden
bereikt dat de door belastingplichtigen in economische zin genoten inkomsten
uit vermogen weer daadwerkelijk zouden kunnen worden belast. Anderzijds zou
daarbij echter ook rekening moeten worden gehouden met de maatschappelijke
acceptatie, ook qua draagkracht. De leden van de fracties van GroenLinks en
de SP vragen daar terecht aandacht voor. Belangrijke voorwaarde daarbij was
uiteraard ook dat een herzien stelsel qua uitwerking en vormgeving ook zou
moeten passen bij de zowel in nationale als internationale context verander(en)de
samenleving. In dat verband kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het mede door
de introductie van de euro steeds internationaler worden van kapitaal en kapitaalmarkten
en aan de individualisering. Verderop in deze nota wordt daar nog op teruggekomen.In de memorie van toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel is aangegeven
dat – zoals ook al eerder uit de in december 1997 gepresenteerde nota
«belastingen in de 21e eeuw; een verkenning» was gebleken –
het niet op een juiste wijze kunnen belasten van inkomsten uit vermogen primair
is terug te voeren op de twee hiervoor genoemde, met elkaar samenhangende,
factoren. Het feit dat de effectieve belastingdruk in Nederland op vermogensinkomsten
door veel belastingplichtigen, ook ten opzichte van de situatie in het buitenland,
als (te) hoog wordt ervaren, komt de maatschappelijke acceptatie van het systeem
zoals het oorspronkelijk bedoeld is niet ten goede. Door de kwetsbaar gebleken
vormgeving en opzet van de fiscale spelregels met betrekking tot de inkomsten
uit vermogen, kon de zichzelf steeds verder versterkende tendens om de belastingheffing
te omzeilen niet tot stilstand worden gebracht. Ondanks successen in de sfeer
van de reparatiewetgeving, hebben belastingplichtigen die daar naar zoeken –
daarbij steeds nadrukkelijker ter zijde gestaan door een groot aantal aanbieders
van allerlei uiteenlopende financiële producten – nog steeds een
veel te grote speelruimte om belastingheffing over vermogensinkomsten te ontgaan.
Dit leidt, zeker indien dergelijke producten worden gefinancierd met vreemd
vermogen waarvan de rente aftrekbaar is, tot een forse aantasting van de belastinggrondslag.
In de memorie van toelichting is daarover opgemerkt dat dit niet alleen een
negatieve invloed heeft op de totale belastingopbrengst en op de verdeling
van de belastingdruk over alle belastingplichtigen, maar ook tot een aantasting
van de belastingmoraal leidt. Een ingrijpende maar vooral ook doeltreffende
herziening is derhalve onontkoombaar.Tijdens het proces dat naar aanleiding daarvan op gang is gekomen, zijn
diverse varianten stapsgewijs de revue gepasseerd. Zo is in dat kader in de
in december 1997 gepresenteerde nota «belastingen in de 21e eeuw; een
verkenning», een analyse opgenomen over deze materie. Deze analyse heeft
samen met de naar aanleiding daarvan ontvangen reacties wat betreft de uitwerkingsrichting
als een belangrijke basis gefungeerd voor de belastingherziening 2001. In
de sfeer van de inkomsten uit vermogen is daarbij gekozen voor introductie
van een forfaitair rendement op brede grondslag. Het forfaitaire rendement
is een effectieve en eenvoudige heffing op basis van het uitgangspunt dat
elke belastingplichtige met zijn vermogen over een wat langere periode bezien
gemiddeld een rendement van 4% kan halen. Leden van de fracties van de PvdA,
het CDA, D66, GroenLinks, de SP, de RPF, het GPV en dat SGP hebben vragen
gesteld over de hoogte van dit percentage, de totstandkoming en onderbouwing
daarvan en de omstandigheden waarbij en de voorwaarden waaronder dit percentage
gewijzigd zou kunnen worden. Daarbij is met name aandacht gevraagd voor situaties
waarbij het forfaitaire rendement van 4% niet wordt gehaald. Alvorens nader
op deze vragen over de hoogte van het forfaitaire rendement in te gaan, wordt
eerst stilgestaan bij de afweging die heeft geleid tot de keuze voor een forfaitair
rendement.6.2.1. Afwegingsproces6.2.1.1. InleidingTer voorkoming van verdergaande uitholling van de belastinggrondslag in
de sfeer van de (fiscale behandeling van) inkomsten uit sparen en beleggen
is bezien op welke wijze het fiscale inkomensbegrip weer (meer) aansluiting
zou kunnen krijgen bij de huidige economische realiteit. In eerste instantie
is bezien of binnen het concept dat aan het huidige fiscale systeem ter zake
van inkomsten uit vermogen ten grondslag ligt, op een aanvaardbare wijze alle
werkelijke inkomsten zouden kunnen worden bepaald en in de heffing kunnen
worden betrokken. Zoals in de verkenning en in de bijlage bij de memorie van
toelichting van dit wetsvoorstel is aangegeven, biedt een dergelijke benadering
geen reëel perspectief. Vastgesteld kan immers worden dat door op zichzelf
bezien succesvolle reparatiemaatregelen inmiddels een complex en moeilijk
uitvoerbaar geheel aan wetgeving is ontstaan dat nog steeds niet op adequate
wijze tegenspel kan bieden aan belastingplichtigen die hun economische
rendement in een onbelaste vorm aan de fiscus wensen te presenteren. Het verder
doorgaan op de in het verleden ingezette weg van steeds verdergaande aanpassingen
van het objectieve inkomensbegrip heeft zodoende weinig zin. Tegen die achtergrond
hebben wij de weg van verdergaande subjectivering niet verder bewandeld.6.2.1.2. VermogenswinstbenaderingAls volgende stap is uitgebreid bezien of invoering van een vermogenswinstbelasting
of een vermogensaanwasbelasting een reëel alternatief zou zijn om de
hiervoor beschreven problemen in de sfeer van de inkomsten uit vermogen op
te lossen. Op zuiver fiscaal-theoretische gronden wordt – zoals ook
in de memorie van toelichting is aangegeven – wel gesteld dat een vermogenswinstbelasting
beter tegemoet komt aan de draagkrachtgedachte dan het huidige systeem. Ook
de leden van de fracties van GroenLinks en de SP wijzen daarop en vragen in
dat verband waarom niet voor een dergelijke oplossing is gekozen. Mede naar
aanleiding van deze vragen wordt het volgende opgemerkt.Een fiscaal stelsel dat is gebaseerd op het belasten van vermogenswinst
kan in de praktijk op vele verschillende manieren worden vormgegeven. In verband
daarmee kan derhalve niet worden gesproken van de vermogenswinstbelasting
of de vermogensaanwasbelasting. Illustratief in dat verband is dat de fractie
van GroenLinks op 4 oktober 1999 een plan heeft gepresenteerd waarin wordt
gesproken over een vermogensaanwinstbelasting. Overigens wordt verderop in
deze nota inhoudelijk gereageerd op dit plan van de fractie van GroenLinks.
Belangrijk verschil tussen beide soorten heffingen is dat de vermogenswinstbelasting
in beginsel aansluit bij de werkelijk in een kalenderjaar gerealiseerde vermogensinkomsten
terwijl de vermogensaanwasbelasting naast de gerealiseerde vermogensinkomsten
ook de nog niet gerealiseerde vermogensinkomsten in de heffing betrekt. Uitgangspunt
van beide heffingen is echter dat belastingplichtigen belast worden voor de
vermogensvermeerderingen die zij in economische zin genieten.Ter bepaling van de omvang van de in de heffing te betrekking inkomsten
kan dan uiteraard geen gebruik meer worden gemaakt van het huidige objectieve
stelsel waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen enerzijds het vermogensobject
en anderzijds de (belaste) vruchten die dat vermogensobject voortbrengt. Bij
een vermogenswinstbenadering worden in beginsel immers alle voordelen die
worden genoten in de heffing betrokken. Daarbij gaat het dus niet alleen om
de vruchten in vorenbedoelde zin, maar ook om de thans nog onbelaste waardeveranderingen
van de vermogensobjecten zelf. Hiermee zou de belangrijkste tekortkoming van
het huidige systeem kunnen worden ondervangen. Bij een dergelijke benadering
heeft het immers geen zin meer om – afgezien van het zogenoemde «lock-in
effect» waarop hierna wordt ingegaan – de (belaste) inkomsten
uit vermogen via allerlei omwegen te transformeren in (onbelaste) waardemutaties.
In zoverre lijkt een vermogenswinstbenadering als concept derhalve een grote
stap voorwaarts ten opzichte van het huidige systeem.Bij nadere uitwerking en vormgeving daarvan blijkt echter dat het lang
niet zo eenvoudig is als het op het eerste gezicht lijkt om de belastingheffing
ter zake van inkomsten uit vermogen op een vermogenswinst-achtige leest te
schoeien. In de praktijk komen in dat kader namelijk kwesties aan de orde
als de bepaling van de grondslag waarop de heffing betrekking moet hebben
(het inbouwen van vrijstellingen voor roerende zaken, de eigen woning, etc.),
de wijze waarop rekening moet worden gehouden met de invloed van inflatie
en welke bijzondere faciliteiten moeten worden gecreëerd (zoals een eventuele
doorschuifregeling bij vererving). Zoals in de bijlage bij de
memorie van toelichting is aangegeven zijn dergelijke nuanceringen onontkoombaar,
omdat daarmee beleidsmatige, praktische en theoretische nadelen van een vermogenswinstbelasting
kunnen worden gemitigeerd of ondervangen. Ook draagkrachtoverwegingen spelen
daarbij een rol. Het vorenstaande onderstreept eens te meer dat niet gesproken
kan worden van de vermogenswinstbelasting. De feitelijke vormgeving daarvan
is immers afhankelijk van vele keuzen die uiteindelijk tot een wezenlijk verschillende
heffing kunnen leiden (variërend van een direct te betalen vermogensaanwasbelasting
tot een partiële vermogenswinstbelasting met doorschuifregelingen en
andere uitstel- of afstelmogelijkheden). Consequentie daarvan is voorts dat
de, met name wetenschappelijk aangedragen, theoretische eenvoud van een vermogenswinstbenadering
in verband met die vele keuzen en nuanceringen in de praktijk behoorlijk tegen
zal vallen. Een eenvoudige vorm van een vermogenswinstbelasting – de
leden van de fractie van de SP vragen daar naar – is in verband daarmee
niet goed denkbaar (zie ook hierna). In dat kader kan bijvoorbeeld worden
gewezen op het voorstel voor een vermogenswinstbelasting zoals dat vorig jaar
door de Vereniging voor Belastingwetenschap is gepresenteerd. Uit een in de
bijlage bij de memorie van toelichting opgenomen analyse blijkt dat genoemd
voorstel voor een vermogenswinstbelasting leidt tot zeer ingewikkelde regelgeving,
gecompliceerde uitvoering, administratieve rompslomp en een instabiele opbrengst.
Dergelijke nadelen wegen zwaar.Het vorenstaande kan ook in verband worden gebracht met de discussie over
draagkracht en belastingheffing. Het fiscaal-theoretische uitgangspunt dat
een vermogenswinstbelasting beter aansluit bij de draagkrachtgedachte dan
het huidige stelsel kan op zichzelf bezien juist zijn, maar dat betekent nog
niet automatisch dat in de sfeer van de inkomsten uit vermogen vanuit dat
perspectief bezien alleen maar voor introductie van een vermogenswinstbelasting
zou kunnen worden gekozen. Hiervoor is reeds opgemerkt dat een vermogenswinstbelasting
vele verschillende gezichten kan hebben. Een variant die via allerlei vrijstellingen,
doorschuifregelingen en tarieffaciliteiten zo dicht mogelijk langs de lijnen
van het draagkrachtbeginsel zou worden vormgegeven, is uitermate complex en
vrijwel niet uitvoerbaar. Het invoeren van een grove variant van een vermogenswinstbelasting
waarin niet of nauwelijks ruimte zou wordt ingebouwd voor uitzonderingen of
nuanceringen, zou de hiervoor genoemde complexiteit weliswaar enigszins kunnen
wegnemen. Daar staat dan echter wel tegenover dat – zulks nog los van
het feit dat de bezwaren in de sfeer van de instabiele opbrengst en het belemmeren
van een efficiënte en dynamische werking van de kapitaalmarkt zouden
blijven bestaan – met een aldus vormgegeven vermogenswinstbelasting
weer meer afstand wordt genomen van de draagkrachtgedachte.Mede bezien tegen de achtergrond van de in dat kader te maken afweging,
is besloten om verder te zoeken naar een benadering waarbij de inkomsten uit
vermogen op relatief eenvoudige wijze – en passend binnen het draagkrachtbeginsel –
in de heffing kunnen worden betrokken. In dat kader is het forfaitaire rendement
op brede grondslag in beeld gekomen. Het jaarlijks op basis van een forfaitair
rendement in de heffing betrekken van de inkomsten uit vermogen levert een
eenvoudig, robuust en goed uitvoerbaar systeem op dat bovendien tot een stabiele
opbrengst leidt. Het ontgaan van belastingheffing door economisch rendement
te transformeren in een zodanige vorm dat daarover geen belasting kan worden
geheven, zal immers niet langer mogelijk zijn. Daarmee wordt, dit in reactie
op de vraag van de leden van de fracties van het CDA en de SGP, een adequaat
antwoord gegeven op het grootschalige oneigenlijke gebruik dat thans in de
sfeer van de inkomsten uit vermogen plaatsvindt. De door de
leden van de fracties van GroenLinks en de SP naar voren gebrachte stelling
dat een dergelijke heffing min of meer per definitie niet past in de draagkrachtgedachte
wordt overigens niet onderschreven. Met het forfaitair in aanmerking te nemen
rendement van 4% wordt, zeker als dit over een periode van diverse kalenderjaren
wordt bezien, op een aanvaardbare wijze aangesloten bij de rendementen die
belastingplichtigen in de praktijk zullen kunnen halen. Verderop in deze nota
wordt nader op de hoogte van dit percentage ingegaan.In de bijlage bij de memorie van toelichting is in dat verband opgemerkt
dat het draagkrachtbeginsel als uitvloeisel van het streven naar rechtvaardigheid
en rechtsgelijkheid een waardevol oriëntatiepunt is bij de opbouw en
de vormgeving van een belastingstelsel, maar dat daarmee niet is gezegd dat
dit oriëntatiepunt per definitie introductie van een vermogenswinstbelasting
zou moeten impliceren. Voor de wetgever zijn theoretische concepten belangrijk,
maar niet bij uitsluiting doorslaggevend. Voor de wetgever gaat het ook om
een weloverwogen synthese van rechtvaardigheid, doelmatigheid en budgettaire
doelen. Een op rechtvaardigheid en rechtsgelijkheid georiënteerd belastingstelsel
kan ook heel goed op evenwichtige wijze worden vormgegeven door te kiezen
voor een combinatie waarbij enerzijds het vermogen als aanknopingspunt fungeert
voor diverse vormen van belasting en anderzijds – in aanvulling daarop –
vermogenswinsten slechts in een beperkt aantal situaties worden belast.Voorts wordt in dat verband opgemerkt dat een belastingherziening niet
alleen mag worden gebaseerd op fiscaal-theoretische argumenten en overwegingen.
In dat kader is een bredere beoordeling nodig tegen de achtergrond van de
belangrijkste uitgangspunten en doelstellingen van de belastingherziening.
Wat betreft de inkomsten uit vermogen kunnen in dat verband met name worden
genoemd de versterking van de economische structuur, het bereiken van een
evenwichtige verdeling van de belastingdruk, het realiseren van een stabiele
opbrengst en het vereenvoudigen van het belastingstelsel. Voorts spelen daarbij
ook huidige en toekomstige ontwikkelingen een rol, zowel in nationaal als
internationaal verband. Ook in het Nader Rapport – punt 4 – is
aandacht besteed aan de discussie over het draagkrachtbeginsel in relatie
tot het belasten van inkomsten uit vermogen.Tegen deze achtergrond stellen wij met instemming vast dat de leden van
de fractie van de PvdA één van de meest kenmerkende en bewust
door ons beoogde elementen van de vermogensrendementsheffing – namelijk
het feit dat belastingplichtigen niet meer kunnen ontkomen aan het betalen
van belasting over hun vermogensinkomsten, ongeacht de wijze waarop zij hun
vermogen aanhouden of financieren – als een groot winstpunt beschouwen.
Met deze leden zijn wij van mening dat met de vermogensrendementsheffing een
belangrijke stap wordt gezet in de richting van het hernieuwd vormgeven van
het draagkrachtbeginsel op het terrein van (de inkomsten uit) het vermogen.
Ook de leden van de fractie van D66 gaan in op het draagkrachtbeginsel in
relatie tot de voorgestelde vermogensrendementsheffing. Deze leden geven aan
dat zij de stelling dat met de overgang van het huidige synthetische stelsel
naar een meer analytisch stelsel meer recht wordt gedaan aan het draagkrachtbeginsel
onderschrijven, en roepen daarbij in herinnering dat zij in het verleden reeds
herhaaldelijk hebben gepleit voor introductie van een meer analytisch stelsel.
Wij constateren met genoegen dat deze leden van mening zijn dat in de sfeer
van de draagkracht praktische doeltreffendheid voorrang kan en moet krijgen
boven theoretische correctheid. Het rechtsgevoel van de burger is naar het
oordeel van deze leden meer gediend met een systeem waarbij duidelijk is dat
iedereen betaalt wat hij of zij geacht wordt bij te dragen dan met een systeem
waarbij op papier weliswaar sprake is van een eerlijke heffing, maar waar
in de praktijk niets van terecht komt. Wij onderschrijven deze opvatting,
en zijn het dan ook niet eens met de opmerking van de leden
van de fractie van de SGP dat de forfaitaire rendementsheffing in strijd is
met de draagkrachtgedachte. Door de invoering van de forfaitaire rendementsheffing
zou de draagkrachtgedachte worden uitgehold, omdat niet langer wordt uitgegaan
van het werkelijke bedrag aan vermogensinkomsten maar van een fictief bedrag
aan vermogensinkomsten. Wel constateren deze leden dat de forfaitaire rendementsheffing
ten opzichte van het huidige stelsel – waarin een onderscheid wordt
gemaakt tussen belaste inkomsten en onbelaste vermogensresultaten –
een evenwichtiger heffingsresultaat wordt bereikt. Overigens beantwoorden
wij de vraag van deze leden of een hogere mate van gerealiseerde rechtvaardigheid
voldoende reden is om een nog hoger niveau van beoogde rechtvaardigheid te
laten varen in zoverre bevestigend dat daar waar de hogere beoogde rechtvaardigheid
louter theoretisch is, het praktisch hoogst haalbare een reëel en acceptabel
alternatief vormt.6.2.1.3. vermogensaanwasbelastingDe leden van de fractie van de PvdA vragen nader in te gaan op de voor-
en nadelen van een vermogensaanwasbelasting. Ook de leden van de fractie van
de SP hebben aandacht gevraagd voor de vermogensaanwasbelasting. Ten antwoord
daarop wordt opgemerkt – dit mede naar aanleiding van de opmerkingen
van prof. Cnossen, waarnaar deze leden verwijzen – dat de uitvoering
van een vermogensaanwasbelasting verre van eenvoudig is. Ter bepaling van
de te belasten vermogensaanwas kan immers niet worden volstaan met het meten
van het verschil in vermogen tussen het begin en het einde van het kalenderjaar.
Een juiste meting van het in de heffing te betrekken voordeel vereist dat
wordt gecorrigeerd voor onttrekkingen en stortingen die in de loop van het
jaar plaats kunnen vinden. In dat kader kan bijvoorbeeld worden gedacht aan
het feit dat niet het gehele salaris in de consumptieve sfeer wordt aangewend,
maar deels op een spaarrekening wordt gezet of in aandelen wordt belegd. Omdat
een dergelijke toename van het vermogen niet in de heffing van de vermogensaanwasbelasting
mag worden betrokken, zal een correctie dienen plaats te vinden. Andersom
geldt dat ook gecorrigeerd zal moeten worden voor onttrekkingen uit het vermogen.
Indien iemand spaargeld opneemt om een wereldreis te kunnen bekostigen, leidt
de daarmee gepaard gaande afname van het vermogen immers niet tot een verlies
dat via de vermogensaanwasbelasting verrekend zou mogen worden. Omdat er in
de loop van het jaar vele stortingen in en onttrekkingen aan het vermogen
kunnen plaatsvinden, zal een vermogensaanwasbelasting wat betreft uitvoering
veel ingewikkelder zijn dan wel wordt gesuggereerd. In feite zal namelijk
van elk vermogensbestanddeel dat deel uitmaakt van de grondslag waarop de
vermogensaanwasbelasting betrekking heeft, moeten worden bepaald wat de verkrijgingsprijs
is op het moment dat het vermogensbestanddeel deel gaat uitmaken van de grondslag
en wat de vervreemdingsprijs is op het moment dat het de grondslag verlaat.
Vervolgens zal dan ook elk jaar nog moeten bezien welke inkomsten de desbetreffende
vermogensbestanddelen opleveren – die inkomsten gaan immers (nadat daarover
belasting is geheven) ook weer tot de grondslag behoren, tenzij deze voor
bijvoorbeeld consumptieve redenen daaraan worden onttrokken – en wat
de waarde van de vermogensbestanddelen aan het einde van het jaar is. Wat
betreft dit laatste element is een vermogensaanwasbelasting qua uitvoering
zelfs nog gecompliceerder dan een vermogenswinstbelasting, omdat bij een vermogenswinstbelasting
niet elk jaar de waarde van elk afzonderlijk vermogensbestanddeel hoeft te
worden bepaald.De leden van de fractie van de SP vragen waarom het liquiditeitsprobleem
als nadeel van de vermogensaanwasbelasting wordt genoemd terwijl dezelfde
problemen zich ook bij de forfaitaire rendementsheffing kunnen voordoen. Naar
aanleiding van deze vraag wordt opgemerkt dat binnen de forfaitaire
rendementsheffing als uitgangspunt geldt belastingplichtigen met hun vermogen
over een wat langere periode bezien een gemiddeld rendement van 4% kunnen
behalen. Op basis van dat uitgangspunt worden belastingplichtigen in de heffing
betrokken. Onder omstandigheden zou het in uitzonderingssituaties kunnen voorkomen
dat het feitelijk in liquide middelen behaalde rendement lager is dan 1,2%
(op de hoogte van het forfaitaire rendement van 4% en het belastingtarief
van 30% wordt verderop in deze nota nader ingegaan). Wij verwachten dan ook
niet dat zich bij de forfaitaire rendementsheffing – de leden van de
fractie van het CDA vragen daarnaar – liquiditeitsproblemen zullen voordoen.
Bij een vermogensaanwasbenadering kan het liquiditeitsprobleem echter zwaarder
wegen omdat door de jaarlijkse fluctuaties van de hoogte van het rendement,
het effectief te betalen belastingbedrag in een jaar veel hoger kan oplopen.
Dit zou belastingplichtigen ertoe kunnen nopen om een deel van hun sterk in
waarde gestegen bezittingen te moeten verkopen om in staat te zijn de vermogensaanwasbelasting
daarover te kunnen betalen.6.2.1.4. vermogensaanwinstbelastingDe leden van de fracties van de VVD en GroenLinks hebben om een reactie
gevraagd op het op maandag 4 oktober door GroenLinks gepresenteerde plan inzake
een vermogensaanwinstbelasting. Deze vermogensaanwinstbelasting zou naar het
oordeel van de leden van de fractie van GroenLinks in de plaats moeten komen
van de in het onderhavige wetsvoorstel opgenomen forfaitaire rendementsheffing.
Alvorens nader op deze vraag in te gaan, wordt allereerst kort ingegaan op
de hoofdlijnen van dit plan. Het door GroenLinks gepresenteerde plan heeft
de volgende kenmerken:• er komt net zoals in de kabinetsplannen een aparte box voor vermogensinkomsten;• in deze box worden gerealiseerde vermogensinkomsten, zoals rente,
dividend, huur en pacht, conform de opzet van het huidige stelsel, belast;• via een additionele heffing wordt ook de jaarlijkse vermogensaanwas
van financiële producten (aandelen, obligaties, etc.) in de heffing betrokken;• voorts wordt de gerealiseerde vermogenswinst bij verkoop van roerende
zaken die bij aankoop meer dan f 25 000 hebben gekost (zoals antiek,
boten, vliegtuigen, oldtimers, etc.), belast;• voor onroerende zaken geldt een forfaitair rendement van 4% van
de WOZ-waarde;• in het verlengde van de in mei van dit jaar door GroenLinks gepresenteerde
nota inzake de fiscale behandeling van de eigen woning zou voor de eigen woning
een vrijstelling van f 400 000 (f 280 000 voor alleenstaanden)
moeten gelden, zodat alleen over het excedent 4% forfaitair rendement wordt
berekend;• de bij verkoop van onroerende zaken gerealiseerde vermogenswinst
wordt belast voor zover deze meer dan 6% op jaarbasis bedraagt. Deze 6% bestaat
uit 4% forfaitair rendement dat al eerder is belast en 2% forfaitaire onderhoudskosten
die in de plannen van GroenLinks als zodanig niet aftrekbaar zijn;• verliezen mogen worden verrekend in het jaar dat ze ontstaan, bij
een per saldo verlies volgt een belastingteruggaaf;• er vindt geen inflatiecorrectie plaats;• er wordt geen rekening gehouden met aftrekbare kosten;• financieringsrenten worden eveneens buiten beschouwing gelaten;• alleen «noodzakelijke» hypotheekrente is aftrekbaar
tegen een tarief van 30% (onder noodzakelijk hypotheekrente wordt in dat verband
verstaan de totale hypotheekschuld nadat deze is verminderd met de nettowaarde
van de bezittingen); • voor elke belastingplichtige geldt een inkomstenvrijstelling van
f 2000 per jaar;• het tarief over de aldus bepaalde inkomsten uit vermogen bedraagt
30% over de eerste f 50 000 en 35% over het meerdere;• via exitheffingen wordt belastingheffing bij emigratie en overlijden
veiliggesteld.• de vermogensbelasting wordt niet afgeschaft maar gehandhaafd;• de opbrengst van de vermogensaanwinstbelasting wordt door GroenLinks
per saldo geraamd op 9,5 miljard;• deze opbrengst van 9,5 miljard zou volgens GroenLinks besteed kunnen
worden aan AOW- en gezondheidszorg, een lagere belastingdruk op arbeid en
aan lagere overdrachtsbelasting voor de eigen woning.Het uitwerken en presenteren van alternatieve belastingvoorstellen zoals
GroenLinks hier heeft gedaan verdient waardering. Wel kunnen er op hoofdlijnen
een aantal kritische kanttekeningen bij het door GroenLinks gepresenteerde
plan voor een vermogensaanwinstbelasting worden geplaatst. De leden van de
fractie van GroenLinks zijn daar overigens in grote lijnen reeds van op de
hoogte omdat de eerste ondergetekende – die bij de presentatie aanwezig
was – direct inhoudelijk op het voorstel heeft gereageerd.Zoals eerder in deze nota is aangegeven zou een vermogenswinstbenadering
vanuit zuiver fiscaal-theoretisch perspectief het beste passen bij de draagkrachtgedachte
die aan de inkomstenbelasting ten grondslag ligt. In de praktijk zal deze
theoretische draagkrachtwinst echter illusoir blijken, omdat er allerlei mogelijkheden
overblijven om de belastingheffing uit te stellen of te ontgaan (ervaringen
uit het buitenland bevestigen dat). De vermogensaanwinstbelasting zal voorts
leiden tot een uitermate complex geheel aan wetgeving en zal in de praktijk
voor belastingplichtigen en belastingdienst vrijwel niet uitvoerbaar zijn.
De vermogensaanwinstbelasting kan immers als een soort drietrapsraket worden
gekwalificeerd. In de eerste plaats zou het huidige systeem gehandhaafd moeten
blijven voor de normale inkomsten. In de tweede plaats zou er voor financiële
waarden een vermogensaanwasbelasting moeten komen. In de derde plaats zou
er voor zaken een vermogenswinstbelasting moeten komen (waarbij overigens
voor roerende zaken een andere benadering wordt gekozen dan voor onroerende
zaken). Tot slot zou ook de vermogensbelasting moeten worden gehandhaafd.De forfaitaire rendementsheffing levert theoretisch een minder grote draagkrachtwinst
op, maar het is wel vrij zeker dat deze in de praktijk ook daadwerkelijk zal
worden gerealiseerd. Zo zullen belastingplichtigen die onder het huidige stelsel
de belastingheffing nog kunnen ontgaan, met ingang van 2001 aanzienlijk meer
gaan betalen. De stelling van GroenLinks dat het forfaitaire rendement niet
als een serieuze vermogenswinst of -aanwasbelasting kan worden beschouwd kan
in zoverre worden genuanceerd dat in het plan van GroenLinks de aanwas of
winst eenmalig in de heffing wordt betrokken, terwijl het forfaitaire rendement
de aanwas en winst jaarlijks in de heffing betrekt. Dit kan aan de hand van
het volgende voorbeeld worden geïllustreerd. Indien in jaar X de waarde
van een vermogensbestanddeel van 100 naar 160 stijgt en daarna 10 jaar een
gelijke waarde houdt, heft GL eenmalig 30% van 60 = 18. In het forfaitaire
rendement wordt in jaar X 130 – het gemiddelde van 100 aan het begin
van het kalenderjaar en 160 aan het einde van het kalenderjaar – belast
tegen een effectief tarief van 1,2% = 1,56. In de volgende 9 jaren wordt telkens
1,98 geheven (160 x 1,2%). Per saldo leidt de forfaitaire rendementsheffing
in dit voorbeeld zelfs tot een hogere heffing (in totaal dient 19,38 aan belasting
te worden betaald).Wat betreft de opbrengst van de door GroenLinks voorgestelde vermogensaanwinstbelasting
wordt opgemerkt dat deze zeer onzeker en uiterst instabiel is.
In jaren van vermogensstijgingen zal de opbrengst zeer significant zijn terwijl
in jaren van vermogensdalingen per saldo een negatieve opbrengst zou kunnen
resulteren. Die negatieve opbrengst overigens nog zou kunnen worden versterkt
door het feit dat van de ongelimiteerde belastingteruggave bij verlies een
aanzuigende werking uit zou kunnen gaan naar het buitenland, waardoor import
van buitenlandse verliezen zou kunnen ontstaan. Een en ander zou tot forse
opbrengstfluctuaties van vele miljarden op jaarbasis kunnen leiden. Uit een
oogpunt van evenwichtig begrotingsbeleid, en overigens ook uit beleidsmatig
oogpunt, achten wij dit volstrekt ongewenst.Tegen deze achtergrond zijn wij van mening dat het voorstel van GroenLinks
geen bruikbaar alternatief vormt voor de forfaitaire rendementsheffing.6.3. Forfaitair rendement6.3.1. Inleiding6.3.1.1. Algemene vragenDe leden van de fracties van het CDA en GroenLinks hebben met betrekking
tot de vermogenswinstbelasting gevraagd om, mede naar aanleiding van de door
Prof. Cnossen naar voren gebrachte overwegingen, nog eens in te gaan op een
aantal van de argumenten die in de memorie van toelichting zijn gebruikt om
te komen tot de conclusie dat een vermogenswinstbelasting geen haalbaar alternatief
vormt. Naar aanleiding hiervan merken wij het volgende op.De leden van de fractie van het CDA geven aan dat de gevolgen op de kapitaalmarkt
van het zogenoemde lock-in effect naar hun oordeel betrekkelijk gering zijn.
Ter onderbouwing van deze stelling merken deze leden op dat de meeste vermogensbestanddelen
waarop een vermogenswinstbelasting betrekking kan hebben in handen zijn van
beleggers die niet zijn onderworpen aan inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting
(deze leden noemen in dat verband pensioenfondsen en niet-ingezetenen). Ook
de leden van de fractie van de SP gaan in op het lock-in effect en stellen
in dat verband dat dit effect klein is en grotendeels kan worden voorkomen
door realisatie bij overlijden te veronderstellen. Anders dan de leden van
deze fracties zijn wij van mening dat het lock-in effect wel degelijk een
zwaarwegend nadeel is van een vermogenswinstbelasting. Door het lock-in effect
zullen belastingplichtigen geneigd zijn om winstnemingen zo lang mogelijk
uit te stellen omdat dergelijke winstnemingen tot directe belastingheffing
leiden. Naast ongewenste effecten op de opbrengst – die nog worden versterkt
door het feit dat verliezen wel snel aan de fiscus zullen worden gepresenteerd –
zal hierdoor de efficiënte en dynamische werking van de kapitaalmarkt
worden belemmerd. Belastingplichtigen zullen als gevolg hiervan hun beleggingsportefeuille
veel minder vaak aanpassen. Zoals in de bijlage bij de memorie van toelichting
is opgemerkt, zou dit particuliere beleggingen in risicodragend kapitaal kunnen
ontmoedigen. Hierdoor zou het beursklimaat negatief kunnen worden beïnvloed,
hetgeen met name voor een land als Nederland, met een kleine en open economie,
zwaar weegt. Het door het CDA genoemde argument dat in Nederland niet meer
dan 20% van het totale vermogensbezit onder een vermogenswinstbelasting zou
vallen doet daar naar ons oordeel niet aan af. Overigens zou ook het opnemen
van een verplichte afrekening in de vermogenswinstbelasting bij overlijden,
zoals gesuggereerd door de leden van de fractie van de SP, het lock-in effect
slechts zeer ten dele wegnemen.De leden van de fractie van het CDA merken naar aanleiding van de opmerking
in de memorie van toelichting dat op een vermogenswinstbelasting idealiter
een inflatiecorrectie zou moeten worden toegepast, op dat het effect van inflatie
niet alleen betrekking heeft op vermogenswinsten. In dat verband
stellen deze leden dat – vanwege het feit dat belastingheffing over
vermogenswinsten kan worden uitgesteld – het effect van inflatie op
groeifondsen waarop dividend wordt uitgekeerd beperkt is en dat dit effect
op vastrentende fondsen het grootst is. In dat kader stellen deze leden dat
in beginsel alle vermogensopbrengsten en -kosten voor het effect van inflatie
zouden moeten worden gecorrigeerd, inclusief vermogensverliezen. Vanuit dat
perspectief is het naar het oordeel van deze leden twijfelachtig of een tot
vermogenswinsten beperkte inflatiecorrectie wel efficiënt en rechtvaardig
uitpakt. In het verlengde daarvan stellen zij dat een dergelijke alomvattende
inflatiecorrectie wel tot aanzienlijk ingewikkelder wetgeving leidt, omdat
rekening dient te worden gehouden met de bezitsduur van vermogensbestanddelen
en het verloop van de inflatie. Deze opmerkingen van de leden van de fractie
van het CDA sterken ons in de opvatting in de sfeer van de inkomsten uit vermogen
niet te kiezen voor introductie van een vorm van vermogenswinstbelasting.De leden van de fractie van het CDA gaan voorts in op de complexiteit
van een vermogenswinstbelasting. Deze leden geven aan van mening te zijn dat
een vermogenswinstbelasting de integriteit van de inkomstenbelasting beschermt,
omdat constructies minder lonend zullen worden. Hierdoor zouden de perceptiekosten
van de inkomstenbelasting naar het oordeel van deze leden wel eens meer kunnen
dalen dan de kosten die verbonden zouden zijn aan de uitvoering van de vermogenswinstbelasting.
In verband daarmee stellen deze leden dat door ons een onjuiste conclusie
is getrokken uit de naar het oordeel van deze leden juiste waarneming dat
belastingplichtigen in een vermogenswinstbelasting winstnemingen zo lang mogelijk
zullen uitstellen en eventuele verliezen zo snel mogelijk aan de fiscus zullen
presenteren. Deze leden doelen daarbij op het zogenoemde lock-in effect. Hiervoor
hebben wij reeds aangegeven dat dit effect naar ons oordeel zwaarder weegt
dan de leden van de fractie van het CDA menen. Voorts hebben wij hiervoor –
naar aanleiding van de opmerkingen van deze leden over de wijze waarop binnen
een vermogenswinstbelasting rekening zou kunnen worden gehouden met inflatie –
aangegeven dat een vermogenswinstbelasting gecompliceerd is, zowel qua wetgeving
als qua uitvoering. Het door deze leden genoemde argument dat constructies
minder lonend zullen worden geldt overigens ook voor de veel eenvoudigere
forfaitaire rendementsheffing.De leden van de fractie van het CDA geven aan van mening te zijn dat het
argument van de niet stabiele opbrengst van een vermogenswinstbelasting misplaatst
is, omdat door het anticyclische karakter van de heffing de opbrengst in goede
tijden hoger zal zijn dan in slechte tijden. De leden van deze fractie geven
daarmee aan een definitie van een stabiele opbrengst te hanteren die niet
de onze is. Een fluctuerende opbrengst is nu eenmaal niet stabiel, dit nog
los van het antwoord op de – door ons vanuit het perspectief van een
evenwichtig begrotingsbeleid overigens in ontkennende zin beantwoorde –
vraag of de een dergelijke fluctuatie wenselijk moet worden geacht.De leden van de fractie van het CDA hebben voorts gevraagd in welke opzicht
het nieuwe regime voor sparen en beleggen leidt tot meer neutraliteit en tot
een meer efficiënte werking van de kapitaalmarkt.Daarnaast vragen deze leden op welke wijze het forfaitaire rendement stimulerend
is voor de duurzame ontwikkeling van de economie en hoe deze heffing de marktwerking
kan bevorderen tegen de achtergrond van het feit dat het fiscale systeem niet
een variabele mag zijn die de keuze voor bepaalde beleggingsportefeuilles
bepaalt. Naar aanleiding van deze vragen wordt het volgende opgemerkt. Van
het huidige systeem gaat een verstorende invloed op de werking van de kapitaalmarkt
uit. Dit hangt samen met het feit dat door de sterk uiteenlopende fiscale
behandeling van verschillende rendementsvormen, beleggers zich bij de keuze
voor bepaalde beleggingsvormen vaak meer laten leiden door fiscale
dan door economische overwegingen. Dit leidt tot een minder efficiënte
allocatie van kapitaal. Introductie van de forfaitaire rendementsheffing leidt
op de beleggingsmarkt tot een verregaande mate van neutraliteit. Elke beleggingsvorm
wordt in beginsel immers op gelijke wijze behandeld doordat het te belasten
rendement 4% van de waarde van de belegging bedraagt. De vormgeving van de
belegging is daarbij dus niet meer van belang. De fiscaal geïndiceerde
verstoring van de allocatie van vermogen wordt daarmee weggenomen. Dit leidt
niet alleen tot een meer efficiënte werking van de kapitaalmarkt maar
ook– door het transparanter worden van de kapitaalmarkt – tot
een betere marktwerking. Dit heeft ook een positieve invloed op de duurzame
ontwikkeling van de economie.In reactie op de opmerking van de leden van de fracties van het CDA en
GroenLinks dat het fiscale systeem niet een variabele mag zijn die de keuze
voor bepaalde beleggingsportefeuilles bepaalt, wordt opgemerkt dat door introductie
van een forfaitair rendement – zoals hiervoor is aangegeven –
de huidige verstoring op de beleggingsmarkt juist wordt weggenomen. De vorm
waarin het rendement wordt genoten, maakt voor de belastingheffing immers
niet meer uit. Naar aanleiding van de opmerking van de leden van de fractie
van het CDA dat het forfaitaire rendement van 4% uitnodigt om te beleggen
in vermogensbestanddelen met een rendement van tenminste 4% – ook de
leden van de fractie van de VVD refereren hieraan – wordt opgemerkt
dat een van de gevolgen van de introductie van het forfaitaire rendement zou
kunnen zijn dat belastingplichtigen er wat nadrukkelijker dan thans het geval
is toe zouden kunnen overgaan om (tijdelijk) overtollige liquiditeiten rendabel
te maken, bijvoorbeeld door deze rentedragend bij een bank onder te brengen.
In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de VVD wordt opgemerkt
dat introductie van het forfaitaire rendement er naar verwachting niet toe
zal leiden dat er geen producten met een rendement van minder dan 4% meer
zullen worden aangeboden. Het te behalen beleggingsrendement is immers afhankelijk
van vele factoren, zowel in nationaal als in internationaal verband. Een wijziging
van het Nederlandse fiscale stelsel in de sfeer van de inkomsten uit vermogen
zal in verband daarmee relatief slechts een geringe invloed hebben op het
niveau van het beleggingsrendement.Naar aanleiding van de vraag van de CDA-fractie over de timing van de
invoering van de forfaitaire rendementsheffing in verband met (het gevaar
van) inflatie/oververhitting wordt het volgende opgemerkt. Voor een succesvolle
implementatie van een ingrijpende structurele inpassing als de fiscale stelselherziening
zijn voorspelbaarheid, het verschaffen van tijdige zekerheid en betrouwbaarheid
cruciaal. Omdat de conjunctuur zich doorgaans slecht laat voorspellen kan
en mag implementatie niet afhankelijk worden gemaakt van de stand van de conjunctuur.
Bovendien heeft de wijziging van het systeem van heffing over inkomsten uit
vermogen door middel van invoering van de forfaitaire rendementsheffing als
zodanig daarop niet of nauwelijks invloed.De leden van de fractie van GroenLinks geven aan dat in de bijlage een
negatief beeld wordt geschetst van landen die een vermogenswinstbenadering
hanteren. Er wordt, volgens de leden van de fractie van GroenLinks, in de
bijlage bijvoorbeeld gesteld dat de budgettaire opbrengsten van een vermogenswinstbelasting
onder druk staan. De leden van de fractie vragen wat de beleidsmatige en wetenschappelijke
ontwikkelingen zijn om de hiervoor geschetste problematiek het hoofd te bieden.
Daarnaast vragen de leden van de fractie van GroenLinks of er internationaal
gezien een ontwikkeling gaande is naar de vermogensaanwasbenadering, bijvoorbeeld
in de V.S. en Italië. Allereerst kan worden opgemerkt dat een vermogenswinstheffing kan leiden
tot bepaalde gedragseffecten. Deze gedragseffecten, lock-in effecten genoemd,
houden in dat een belastingplichtige probeert zijn vermogenswinsten zo lang
mogelijk uit te stellen en zijn vermogensverliezen zo snel mogelijk te nemen.
Deze effecten hebben tot gevolg dat de effectiviteit van de vermogenswinstbelasting
klein wordt. In de V.S. zijn om daarom naast het systeem van capital gains
tax anti-ontgaansmaatregelen opgesteld, zoals de «passive loss rules»
en de «at risk rules». Deze maatregelen zien met name op het uitstellen
van belasting door constructies door middel van financiering van beleggingen
met vreemd vermogen. Deze regels gelden als de meest complexe regels in de
Amerikaanse belastingwetgeving.Er zijn in de V.S. artikelen verschenen in de wetenschappelijke literatuur
die voorstellen doen voor het invoeren van een forfaitaire rendementsheffing.
Zo heeft professor Warren van de vakgroep belastingrecht van Harvard University
de «imputation of a standard rule of return» voorgesteld. Deze
regeling voorziet in een jaarlijkse heffing over een forfaitair rendement
die wordt berekend over het vermogen. Omdat dit kan leiden tot belastingbetaling
op het moment dat men nog geen contanten heeft ontvangen heeft hij ook een
variant gegeven waarbij het forfaitaire rendement op basis van samengestelde
intrest wordt bijgeboekt gedurende de tijd dat de belegging in het bezit is
en wordt afgerekend bij verkoop. De econoom Alan Auerbach heeft een systeem
voorgesteld waarbij de belegging geacht wordt een rendement op te leveren
dat gelijk is aan de risicoloze rentevoet. Belastingheffing vindt plaats bij
verkoop van de belegging.Tenslotte kan worden opgemerkt dat ons van Italië en de V.S. geen
regeringsplannen in de richting van een vermogensaanwasbelasting bekend zijn.Aan het adres van de leden van de CDA-fractie hebben wij antwoorden gegeven
die ook het antwoord geven op de vragen van GroenLinks waar het gaat om het
karakter van de vermogensrendementsheffing. Zowel het invoeren van de vermogensrendementsheffing
als het vervallen van de vermogensbelasting zijn bewuste keuzes terwijl het
niet invoeren van een vermogenswinstbelasting ook uitvoerig is beargumenteerd.
Wat betreft de rechtsgrond van de huidige vermogensbelasting wijzen wij erop
dat in de loop der jaren daarover steeds meer twijfels zijn gerezen. Voorts
is steeds meer van belang geworden of die rechtsgrond niet alleen in Nederland
aanwezig wordt geacht maar ook of die rechtsgrond elders wordt erkend. Het
vervallen van de vermogensbelasting heeft uiteraard positieve partiële
effecten, niet alleen voor woningbezitters maar voor iedereen met belastbaar
vermogen. Om deze effecten in verband te brengen met het maximum in het huidige
huurwaardeforfait spreekt ons niet aan omdat dit maximum moet worden beoordeeld
op grond van de parameters die aan het huurwaardeforfait ten grondslag liggen.
Met betrekking tot de opmerking dat de vermogensrendementsheffing een vermogensbelasting
met een bredere grondslag en een hoger tarief is, verwijzen wij opnieuw naar
de antwoorden die wij daarover aan de leden van de CDA-fractie hebben gegeven.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het ontwikkelen van beleggingsproducten
waarvan de waarde constant blijft en waarbij maximale vermogensinkomsten worden
gegenereerd, voor fiscale jongleurs aantrekkelijk zal zijn. De systematiek
van de forfaitaire rendementsheffing laat volgens de leden vermogensaanwas
niet langer onbelast, maar vermogensinkomsten wel.In de eerste plaats laat de systematiek van de forfaitaire rendementsheffing
de vermogensinkomsten niet onbelast. De systematiek stelt de vermogensinkomsten
forfaitair vast alvorens ze in de heffing te betrekken. Het door de leden
genoemde idee voor beleggingsproducten is voor fiscale jongleurs niet aantrekkelijk.
Voor de systematiek van het forfaitaire rendement maakt het namelijk niet
uit of beleggingen nu vermogensaanwas of vermogensinkomsten genereren. De
vermogensinkomsten zijn zodra zij worden genoten, een onderdeel van het vermogen
van de belastingplichtige. En het vermogen van de belastingplichtige is de
grondslag van het forfaitaire rendement.De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat het minimale dat kan
worden gedaan aan het wellicht onbedoelde effect van bevoordeling van kapitale
woningbezitters ten gevolge van het afschaffen van de vermogensbelasting,
is het opheffen van het maximum in het huidige huurwaardeforfait. Zij vragen
in dat licht naar een nadere onderbouwing van het maximum in het eigen woningforfait
en vragen welk bedrag gemoeid zou zijn met het vervallen van dit maximum.
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat de regering voornemens
is het plafond in het huurwaardeforfait te continueren. Deze leden vragen
of het fiscaal consistent is een niet-gelimiteerde aftrek van hypotheekrente
te combineren met een gelimiteerde bijtelling van het eigenwoningforfait.
De gelimiteerde bijtelling houdt verband met het feit dat de voordelen uit
eigen woning vanaf een zekere waarde niet meer recht evenredig toenemen met
de waarde van de woning. Dit blijkt bijvoorbeeld ook uit het gegeven dat de
huurprijs van steeds duurdere panden vanaf een bepaalde huisprijs niet of
nauwelijks meer toeneemt. Een plafond in het eigenwoningforfait doet dit tot
uitdrukking komen. Opgemerkt wordt ook dat het plafond in het eigenwoningforfait
wel geïndexeerd is. Jaarlijks wordt het plafond aangepast met de huurindex.
In het eerste WOZ-tijdvak is ervan afgezien de jaarlijkse aanpassing met de
huurindex te verwerken in het bedrag dat geldt als de maximale huurwaarde.
De verwerking van de uitkomst van de jaarlijkse indexatie sedert 1997 geschiedt
pas met ingang van het kalenderjaar 2001. In het jaar 2000 is de maximale
huurwaarde feitelijk al opgelopen tot f 18 600. terwijl een niet-gelimiteerde
bijtelling van het eigenwoningforfait hier het doel voorbij zou schieten.
Wij zien dan ook geen reden om in afwijking van het Regeerakkoord dit uitgangspunt
overboord te zetten. Overigens zou het vervallen van het plafond van het eigen
woningforfait – deze leden vragen daarnaar – een bedrag van ruim
5 miljoen gulden opleveren.De leden van de PvdA-fractie vragen of de vermogensrendementsheffing voldoet
aan de door hen voorgelegde criteria. De leden vragen om een nadere toelichting
op de vooren nadelen van een vermogensaanwasbelasting mede in het licht van
bestaande systemen van vermogensaanwasbelasting in andere Europese landen
en de Verenigde Staten van Amerika. De leden van de CDA-fractie en de SP-fractie
vragen of de vermogensrendementsheffing recht doet aan het draagkrachtbeginsel
voor wat betreft de progressie en het gelijkheidsbeginsel. De leden van de
SP-fractie vraagt waarop de stelling is gebaseerd dat de vermogensrendementsheffing
grootschalige belastinontwijking zal tegengaan. Deze vragen zijn besproken
in § 6.1. Inleiding (Inkomen uit sparen en beleggen).Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van de PvdA waarom
het fiscaal-theoretisch betwistbaar is dat spaargelden al belast zijn geweest,
wordt het volgende opgemerkt. Op blz. 36 van de memorie van toelichting wordt
aangegeven dat integrale belastingheffing over vermogensinkomsten –
met name bij spaarrente – in de praktijk als onredelijk wordt ervaren
omdat het vermogen dat deze inkomsten genereert veelal is opgebouwd uit gespaarde
netto-arbeidsinkomsten (die al belast zijn geweest met loon- of inkomstenbelasting).
Deze stelling is vanuit fiscaal-theoretisch oogpunt niet alleen betwistbaar
maar zelfs onjuist. Een uit het netto inkomen gespaard bedrag
dat op een spaarrekening gaat renderen wordt onder de werking van de Wet inkomstenbelasting
1964 als een bron van inkomen aangemerkt. Deze bron wordt als zodanig niet
(meer) in de heffing van de inkomstenbelasting betrokken. De vruchten die
deze bron voortbrengt (in dit voorbeeld de rente) worden echter wel belast;
deze worden als inkomsten uit vermogen aangemerkt. Deze vruchten worden daarom
als zodanig – dus los van de hoofdsom – in de heffing van de inkomstenbelasting
betrokken. Vanuit dit perspectief bezien is de hoofdsom op zich dus niet van
belang voor het belasten van de daaruit voortkomende vruchten en is er dus
geen sprake van een dubbele heffing. In het verlengde daarvan is het theoretisch
ook niet juist om bij het belasten van de vruchten rekening te houden met
de aard van de hoofdsom of de wijze waarop deze is ontstaan (uit gespaard
netto-salaris, uit een erfenis, uit eerder ontvangen rente, etc.).De leden van de D66-fractie hebben aangegeven prijs te stellen op een
evaluatie van de vermogensrendementsheffing na invoering daarvan. Deze gedachte
is het kabinet niet onsympathiek. Het is goed beleid om nieuwe wetgeving,
enige jaren na invoering daarvan, te evalueren. De vermogensrendementsheffing
zal hier geen uitzondering op vormen.Zowel de fracties van de VVD, het CDA, GroenLinks als de SP vragen waarom
een vermogenswinstbelasting in box III niet mogelijk is, terwijl voor aanmerkelijkbelanghouders
een dergelijk systeem wel wordt toegepast. De fractie van GroenLinks vraagt
voorts waarom bij het aanmerkelijkbelangregime niet is gekozen voor een forfaitair
rendement.Voorzover de vragen betrekking hebben op de keuze voor een forfaitaire
rendementsheffing in box III, kan worden verwezen naar hetgeen elders in deze
nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt. Voorzover de vragen zien
op het verschil tussen de wijze van heffing in box II en in box III, kan het
volgende worden opgemerkt. Zoals bij de herziening van het aanmerkelijkbelangregime
met ingang van 1 januari 1997 is toegelicht, geeft het bezitscriterium van
5% van het aandelenbezit een grens tussen die aandeelhouders die als belegger
kunnen worden aangemerkt en die aandeelhouders die zozeer betrokken zijn bij
de onderneming van de vennootschap dat zij als aanmerkelijkbelanghouders kunnen
worden bestempeld. Het gegeven dat zij zozeer betrokken zijn bij de onderneming
van de vennootschap, geeft tevens aan dat het in de rede ligt de door deze
belastingplichtigen behaalde voordelen voor zover mogelijk op vergelijkbare
wijze te belasten als ondernemingsbaten. Het door deze belastingplichtigen
te behalen voordeel zal ook in zeer nauwe relatie staan tot het in de vennootschap
behaalde resultaat. Het te behalen resultaat zal naar alle waarschijnlijk
ook in belangrijke mate afwijken van het op lange termijn door een belegger
te behalen resultaat dat in het wetsvoorstel is gesteld op 4%. Het vorenstaande
betekent dat aangesloten wordt bij de reëel behaalde voordelen en dat
een benadering waarbij de behaalde voordelen op forfaitaire wijze worden vastgesteld,
voor aanmerkelijkbelanghouders te ver van de realiteit zou staan. Gelet op
de nauwe band met het ondernemingsgebeuren staan deze belastingplichtigen
bovendien minder ver af van de wijze waarop bijvoorbeeld de voordelen uit
een onderneming worden bepaald. Daarbij komt dat het aantal mutaties binnen
het vermogen dat tot een aanmerkelijk belang wordt gerekend, doorgaans beperkt
zal zijn. Met name de bezwaren van administratieve aard tegen een vermogenswinstbelasting,
zoals deze in de bijlage bij de Memorie van Toelichting zijn aangegeven, doen
zich bij de bepaling van de winst uit aanmerkelijk belang dan ook niet of
aanzienlijk minder voor. Tevens zal – vanwege de band met de onderneming –
het gevaar van het lock-in effect, zich bij aanmerkelijkbelanghouders niet
snel voordoen. De aanmerkelijkbelanghouder wil zijn belang bij de onderneming
immers juist voortzetten en niet zodra er een verlies dreigt, afstoten. Waar
het op gekunstelde wijze mogelijk zou zijn om een verlies te
presenteren dat in werkelijkheid nog niet is geleden, is een adequate maatregel
getroffen om dit te voorkomen (artikel 4.7.2.6 Wet IB'01).De leden van de CDA-fractie vragen naar de aantrekkingskracht van box
3 en de mogelijke arbitrage, o.a. doordat bronkosten enbaten in aanmerking
komen in verschillende boxen. Deze vraag is besproken in § 1.3.2. Boxenstructuur.De leden van de SP-fractie vragen of er een risico is dat fiscale constructies
ontstaan wegens het lagere effectieve tarief in box III. Deze vraag is besproken
in § 5 Inkomen uit aanmerkelijk belang.6.3.2. Grondslag voor het forfaitaire rendement (rendementsgrondslag)Wat betreft de grondslag van de forfaitaire vermogensrendementsheffing
constateren de leden van de fractie van de PvdA dat deze niet identiek is
aan de huidige grondslag in de vermogensbelasting. In dat kader vragen zij
de verschillen precies te duiden, de reden daarvoor aan te geven en tevens
per onderdeel te laten zien wat de budgettaire effecten zouden zijn indien
de grondslag van de forfaitaire vermogensrendementsheffing gelijk zou worden
getrokken met de grondslag van de vermogensbelasting. Naar aanleiding hiervan
wordt het volgende opgemerkt. Het verschil tussen de grondslag van de forfaitaire
rendementsheffing enerzijds en de grondslag van de vermogensbelasting anderzijds
hangt samen met het verschil in karakter van beide heffingen. De forfaitaire
rendementsheffing is een heffing van een veronderstelde opbrengst uit sparen
en beleggen, waarbij sinds 1914 de vermogensbelasting staat naast de inkomstenbelasting
(in eerste instantie – van 1893 tot 1914 – was er een vermogensbelasting
en werden de vermogensinkomsten niet in de inkomstenbelasting begrepen). Het
vermogen wordt sinds 1914 gezien als een zelfstandige factor van draagkracht
gezien waarbij juist de vraag of bezit wel of niet inkomen kan genereren van
ondergeschikt of geen belang was. Zo kon vermogen, ook niet-renderend vermogen,
in termen van toen, dienen als «appeltje voor de dorst». De vermogensbelasting
is een heffing ter zake van vermogensbezit als zodanig. De vermogensbelasting
heeft derhalve een generiek karakter met een brede reikwijdte. Deze heffing
strekt zich in beginsel uit tot alle vermogensbestanddelen van een belastingplichtige.
De vermogensrendementsheffing daarentegen heeft een meer specifiek karakter
met een minder brede reikwijdte. Dit komt in de eerste plaats tot uitdrukking
door het feit dat de vermogensrendementsheffing deel uitmaakt van een meeromvattende
inkomstenbelasting. Op grond van de in de Wet inkomstenbelasting 2001 opgenomen
rangorderegeling worden (inkomsten uit) vermogensbestanddelen in beginsel
maar op basis van één wettelijke regeling belast. Daarmee wordt
dubbele heffing voorkomen. Gevolg daarvan is bijvoorbeeld dat het ondernemingsvermogen,
(de waarde van) de eigen woning en een aanmerkelijk belang in een vennootschap
wel tot de grondslag van de vermogensbelasting, maar niet tot de grondslag
van de forfaitaire rendementsheffing wordt gerekend. Dit hangt samen met het
feit dat zowel de winst uit onderneming als het voordeel uit eigen woning
reeds via box I, en het voordeel uit een aanmerkelijk belang via box II, in
de heffing wordt betrokken. Het eveneens meenemen van deze vermogensbestanddelen
in de rendementsgrondslag van box III zou dan tot dubbele heffing leiden,
omdat daarmee bovenop de voordelen die ter zake van die vermogensbestanddelen
op basis van box I of box II reeds in de heffing worden betrokken, ook nog
een additionele forfaitaire heffing van 4% van de waarde zou ontstaan. Een
dergelijke dubbele heffing is uiteraard niet gewenst. Tweede element in dit verband is dat de vermogensrendementsheffing zich
in beginsel beperkt tot het in de heffing betrekken van vermogensbestanddelen
die in economische zin rendement (kunnen) opleveren, dan wel in het vermogen
van de belastingplichtige economisch wel dezelfde plek innemen (en die naar
algemeen maatschappelijk oordeel als «belegging» of «spaartegoed»
kunnen worden gekwalificeerd). Op grond van dit uitgangspunt worden roerende
zaken die voor persoonlijke doeleinden worden gebruikt of verbruikt –
zoals een inboedel of (kostbare) kleding, etc. – niet tot de rendementsgrondslag
gerekend, omdat dergelijke vermogensbestanddelen geen economisch rendement
opleveren. Dit is overigens anders als deze zaken hoofdzakelijk ter belegging
worden aangehouden; in dat geval maken zij wel deel uit van de rendementsgrondslag.
Het simpele feit dat ook in zaken die worden verbruikt (c.q. gebruikt) vermogens
is vastgelegd, maakt ze nog niet tot een belegging.Mede bezien tegen de achtergrond van deze verschillen in grondslag, is
het niet goed mogelijk om nauwkeurige budgettaire effecten te schetsen van
het gelijktrekken van de grondslag van forfaitaire rendementsheffing met de
grondslag van de vermogensbelasting. De grootste verschilposten zijn uiteraard
het ondernemingsvermogen en de eigen woning (die in de vermogensbelasting
wel tot de grondslag behoren, en in de forfaitaire rendementsheffing niet).
Ook het CPB refereert in werkdocument 115 inzake de economische gevolgen van
de belastingherziening 2001 aan de onzekerheden over de hoogte van het vermogen
en het gedeelte dat onder de heffing zal vallen. Het CPB merkt in dat verband
op dat de fiscale gegevens, gelet op overige statistische informatie die beschikbaar
is, tot een (te) lage schatting van de omvang van het aanwezige particuliere
vermogen leiden.De leden van de fractie van de PvdA constateren dat met betrekking tot
de grondslag van de forfaitaire vermogensrendementsheffing geen verband wordt
gelegd tussen bezittingen en schulden. Dit kan naar het oordeel van deze leden
tot de paradoxale situatie leiden dat schuldfinanciering (door middel van
saldering met positief vermogen) wel fiscaal wordt gesubsidieerd maar dat
de bezittingen die met behulp van de betreffende schuld worden gefinancierd,
niet belast worden. De leden van de fractie van de PvdA stellen in dat verband
dat een pleziervaartuig van f 100 000 niet wordt belast, maar dat
de schuld waarmee die boot wordt gefinancierd wel mag worden gesaldeerd met
ander positief vermogen, waardoor de rendementsgrondslag voor de desbetreffende
belastingplichtige per saldo aanmerkelijk wordt verminderd. Omdat dit resultaat
naar hun oordeel niet strookt met het rechtvaardigheidsgevoel, vragen zij
op dit punt om alternatieven. Als voorbeelden noemen zij in dat verband het
opnemen van een ruimere definitie van roerende zaken, het leggen van een verband
tussen schulden en bezittingen en het niet meer voor saldering in aanmerking
te laten komen van bepaalde schulden. Ook de leden van de fracties van GPV
en RPF gaan in op het feit dat schulden in mindering mogen worden gebracht
op de grondslag van het forfaitaire rendement. Deze leden betreuren het dat –
hoewel de aftrekmogelijkheid voor de persoonlijke verplichtingenrente wordt
geschrapt – voor vermogenden onder het regime van box III de mogelijkheid
blijft bestaan om consumptieve schulden in aftrek te brengen. In dat kader
vragen zij of hier uitsluitend voor is gekozen uit oogpunt van eenvoud en
of hierbij een rol speelt dat zonder deze mogelijkheid de consumptieprikkel
zou worden ingeperkt. Naar aanleiding van deze vragen merken wij het volgende
op.Opzet van de vermogensrendementsheffing is dat – zoals hiervoor
ook is aangegeven – in beginsel uitsluitend die vermogensbestanddelen
in de heffing worden betrokken die in economische zin rendement (kunnen) opleveren, mits deze nog niet eerder in box I of box II in de heffing
zijn betrokken. De vermogensrendementsheffing vervangt binnen het systeem
van de inkomstenbelasting de heffing over vermogensinkomsten. In verband daarmee
bestaat de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing voornamelijk uit
die vermogensbestanddelen die ook onder het huidige systeem al inkomsten uit
vermogen kunnen opleveren. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan aandelen,
obligaties, spaarrekeningen, kapitaalverzekeringen, tweede woningen, verhuurde
onroerende zaken, blote eigendommen, genotsrechten, etc. Roerende zaken in
eigen gebruik leveren onder het huidige systeem geen inkomsten uit vermogen
op; voor zover er al voordelen uit dergelijke zaken kunnen worden getrokken
zijn deze uitdrukkelijk vrijgesteld van belastingheffing (artikel 26, eerste
lid, onderdeel a, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964). Deze benadering
is doorgetrokken naar de vermogensrendementsheffing. Natuurlijk is het denkbaar
in de afbakening ten aanzien van specifiek in de wet te benoemen roerende
zaken bij fictie vast te leggen dat zij worden behandeld als een belegging.
Bij de vermogensrendementsheffing is er voorts voor gekozen dat schulden van
de heffingsgrondslag kunnen worden afgetrokken. Dit hoeven niet uitsluitend
schulden te zijn die verband houden met bezittingen die tot de grondslag van
het forfaitaire rendement worden gerekend. Schulden die betrekking hebben
op vermogensbestanddelen die via box I of box II in de heffing worden betrokken,
kunnen echter niet in mindering op de rendementsgrondslag worden gebracht.
Dit volgt uit de rangorderegeling, zoals die is opgenomen in artikel 2.4.1
van het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting 2001. De gedachte hierachter is
dat in beginsel al het eigen vermogen van een belastingplichtige, voor zover
niet begrepen in box I of box II, dat in economische zin rendement kan opleveren
onder de reikwijdte van het forfaitaire rendement valt.De gedachte achter het in aanmerking nemen van in beginsel ook alle (rest-)
schulden hangt – dit mede ten antwoord op de vragen van de leden van
de fracties van CDA, GPV en RPF – primair samen met de overweging dat
hiermee een eenvoudig en overzichtelijk systeem ontstaat, niet alleen voor
belastingplichtigen, maar ook voor de belastingdienst. Het niet in aanmerking
nemen van bepaalde schulden, bijvoorbeeld schulden die samenhangen met financiering
van vrijgestelde vermogensbestanddelen, zou vrijwel onuitvoerbaar zijn. Dit
hangt met name samen met de allocatieproblematiek die dan zou ontstaan. Anders
dan de leden van de fracties van het GPV en de RPF suggereren heeft het in
aanmerking nemen van dergelijke consumptieve schulden echter niet te maken
met het voorkomen van een inperking van de consumptieprikkel. Een dergelijke
maatregel zou materieel immers weinig tot geen effect sorteren. Dit kan aan
de hand van het volgende voorbeeld worden geïllustreerd. Een belastingplichtige
wil een televisie ter waarde van f 2 500 aanschaffen. Wanneer hij
besluit om de televisie te financieren met een persoonlijke lening, zal zijn
rendementsgrondslag met f 2 500 dalen. Immers, de lening komt in
mindering op de rendementsgrondslag terwijl roerende zaken in eigen gebruik
die niet hoofdzakelijk als belegging dienen, buiten de rendementsgrondslag
vallen. Echter, wanneer hij de televisie uit eigen middelen bekostigt, zal
zijn rendementsgrondslag eveneens met f 2 500 dalen, aangezien hij
voor dit bedrag een niet belastbare bezitting verwerft. In beide gevallen
loopt de rendementsgrondslag in box III dus terug met een bedrag van f 2 500;
wat niet anders is als het bedrag groter wordt of het aangeschafte voorwerp
iets anders is. De wijze waarop de vrijgestelde bezitting is gefinancierd
is daarbij dus per saldo niet van belang; waarbij dient te worden bedacht
dat voor het aanschaffen van de televisie ook nog kan lezen het uitvoeren
van een vakantievoornemen. Vanuit dit perspectief bezien gaat van de vormgeving
van de vermogensrendementsheffing dus op zich geen prikkel uit om vermogensbestanddelen
met vreemd vermogen te bekostigen. Tegen deze achtergrond heeft het niet onze
voorkeur om schulden die betrekking hebben op vrijgestelde vermogensbestanddelen
bij de bepaling van de rendementsgrondslag buiten beschouwing te laten, te
meer niet daar dit verbruik en consumptie nog zou bevoordelen boven het aanschaffen
van duurzame gebruiksgoederen.Het teruglopen van de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing hangt
zoals hiervoor is aangegeven dus niet zozeer samen met de wijze waarop vermogensbestanddelen
worden gefinancierd – uit eigen middelen of door middel van vreemd vermogen –
maar veeleer met de reikwijdte van de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing.Indien het echter onwenselijk zou worden geacht dat in een door de leden
van de fractie van de PvdA geschetste voorbeeld de grondslag van het forfaitaire
rendement met f 100 000 terugloopt doordat er een pleziervaartuig
wordt aangekocht, zou kunnen worden gedacht aan het alsnog opnemen van bepaalde
vermogensbestanddelen in de grondslag van het forfaitaire rendement waarvan
het beleggingskarakter het gebruiks- of verbruikskarakter overheerst. Dit
zou ten opzichte van het huidige systeem met betrekking tot de inkomsten uit
vermogen echter een uitbreiding van de reikwijdte betekenen.Ook zou kunnen worden overwogen om bezittingen en schulden niet zoals
nu voorgesteld te salderen maar binnen het forfaitaire rendement min of meer
van elkaar los te koppelen. Bij een dergelijke benadering zou enige ruimte
kunnen ontstaan om, net als bij de bezittingen, een bepaald basisbedrag aan
schulden buiten aanmerking te laten. Daarmee zou op globale wijze tot uitdrukking
kunnen worden gebracht dat dit basisbedrag aan schulden geacht wordt betrekking
te hebben op de (financiering van) binnen het forfaitaire rendement vrijgestelde
vermogensbestanddelen. Anders dan een benadering waarbij een op een bekeken
zou moeten worden op welk vermogensbestanddeel een bepaalde schuld betrekking
heeft, zou het buiten beschouwing laten van een basisbedrag aan schulden in
de praktijk vrij gemakkelijk inpasbaar kunnen zijn in het systeem van de forfaitaire
rendementsheffing. Voor zowel de belastingdienst als belastingplichtigen neemt
de eenvoud en uitvoerbaarheid toe. Indien een dergelijke weg zou worden ingeslagen,
zou de budgettaire ruimte die beschikbaar komt door het niet langer in aanmerking
nemen van een forfaitair bedrag aan schulden bij voorbeeld kunnen worden aangewend
om het bedrag van het vrijgestelde heffingvrije vermogen te verhogen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks
naar ons oordeel op de kritiek dat de aftrek van schulden voor de tweede woning
slechts toekomt aan de grote vermogensbezitters wordt het volgende opgemerkt.
De voorgestelde forfaitaire rendementsheffing gaat uit van het in de heffing
betrekken van het saldo van bezittingen minus schulden. Van dit saldo is de
eerste &euro; 17 000 vrijgesteld. Dit algemene uitgangspunt staat
in beginsel volledig los van de aard van de bezittingen die tot de rendementsgrondslag
worden gerekend. Zo zal iemand die op moment X beschikt over een rendementsgrondslag
van stel &euro; 50 000 en een dag later beslist om een tweede woning
te kopen, de dag daarna nog steeds over een rendementsgrondslag van &euro;
50 000 beschikken. De wijze waarop deze tweede woning wordt gefinancierd –
met eigen vermogen of (deels) met vreemd vermogen – is in het voorgestelde
systeem, zoals hiervoor is aangegeven, niet van belang. Omdat door de aankoop
of verkoop van een tweede woning de rendementsgrondslag per saldo niet zal
wijzigen, kan niet worden gesteld dat de schuldenaftrek voor de tweede woning
alleen ten goede komt aan belastingplichtigen met grote vermogens. De schuldenaftrek
is namelijk effectief voor elke belastingplichtige die een rendementsgrondslag
heeft die uitgaat boven het heffingvrije vermogen, ongeacht de aard van de
in de rendementsgrondslag opgenomen (al dan niet gefinancierde) bezittingen.
De kritiek op dit punt delen wij dan ook niet. Voorts zouden
wij de stelling van deze leden dat de vermogensrendementsheffing impliceert
dat over vreemd vermogen per saldo 1,2% wordt vergoed, willen nuanceren. Voor
zover met het vreemde vermogen bezittingen worden bekostigd die tot de grondslag
van het forfaitaire rendement behoren, blijft – zoals hiervoor is aangegeven –
de totale omvang van de rendementsgrondslag per saldo immers gelijk. In een
dergelijke situatie werkt de vermogensrendementsheffing neutraal uit, zodat
vreemd vermogen per saldo niet fiscaal wordt begunstigd.De leden van de fracties van het GPV en de RPF vragen of het juist is
dat de belastingheffing onevenwichtig uit kan vallen doordat in de forfaitaire
rendementsheffing wordt uitgegaan van het gemiddelde van de rendementsgrondslag
aan het begin en aan het einde van het kalenderjaar. Deze leden geven daarbij
het voorbeeld van de verkoop van een tweede huis vlak voor of vlak na de jaarwisseling.
De opzet van de forfaitaire rendementsheffing brengt met zich dat het moment
van verkoop van een tweede woning voor de heffing als zodanig niet relevant
is. Zowel de (waarde van de) tweede woning als het ter zake van de verkoop
daarvan te ontvangen bedrag maakt immers deel uit van de grondslag van het
forfaitaire rendement. Per saldo zal de rendementsgrondslag door de verkoop
van de tweede woning derhalve niet wijzigen. Voor een overboeking van de ene
naar de andere bank geldt in principe hetzelfde. Deze leden vragen aandacht
voor dergelijke overboekingen omdat het overgeboekte geld meestal enkele dagen
onderweg is. De vraag van deze leden of hierdoor wellicht een mogelijkheid
zou kunnen ontstaan om de belastingheffing te ontwijken beantwoorden wij overigens
ontkennend. Indien een dergelijke overboeking vlak voor de peildatum is afgeschreven
van de ene bankrekening en op de peildatum nog niet daadwerkelijk is bijgeschreven
op de andere bankrekening, heeft de belastingplichtige op dat moment een vordering
op de bank die nog niet tot uitdrukking komt in het saldo van zijn bankrekening.
Een dergelijke vordering die betrekking heeft op het geld dat op de peildatum
onderweg is van de ene naar de ander bankrekening maakt, evenals het saldo
van de bankrekeningen zelf, deel uit van de grondslag van het forfaitaire
rendement. Dergelijke vraagstukken zijn sinds jaar en dag in de uitvoering
en rechtspraak omtrent de vermogensbelasting adequaat van een antwoord voorzien.De leden van de PvdA-fractie vragen de vermogensrendementsheffing te wijzigen
door een ruimere definitie van roerende zaken op te nemen, dan wel bepaalde
schulden niet meer voor saldering met het positieve vermogen in aanmerking
te laten komen. Hierop wordt ingegaan in § 6.3.2.
Grondslag voor het forfaitaire rendement.De leden van de fractie van de PvdA constateren dat de grondslag van de
forfaitaire rendementsheffing afwijkt van de grondslag van de vermogensbelasting.
Zij vragen zich af wat de redenen van de Regering zijn om de grondslagdefinitie
te wijzigen, met name op het gebied van roerende zaken (waarbij met name worden
genoemd zaken als auto's, boten, kunst, juwelen en antiek). Gewezen wordt
op de in het wetsvoorstel opgenomen bewijslastverdeling die volgens de leden
van de fractie zal leiden tot verminderde mogelijkheden tot het heffen van
belasting over deze zaken. Daarnaast vragen de leden van de fractie van de
PvdA om een toelichting op het begrip «aard en hoeveelheid» zoals
dat in de memorie van toelichting op artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel
c, bij de beleggingstoets wordt vermeld. Ook de leden van de fractie van de
VVD verzoeken op dit punt om toelichting en dan met name op het begrip «aard»
(van een voorwerp). De reden dat de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing afwijkt
van de grondslag van de vermogensbelasting is gelegen in het verschil in karakter
van beide heffingen. De forfaitaire rendementsheffing is een heffing van een
veronderstelde opbrengst uit sparen en beleggen, terwijl de vermogensbelasting
een heffing is ter zake van vermogensbezit.Bij de genoemde categorieën roerende zaken komt dit onderscheid pregnant
naar voren. Zo vallen roerende zaken in eigen gebruik buiten de grondslag
voor de forfaitaire rendementsheffing, aangezien ze geen economische voordelen
opleveren. Dit betekent dat auto's, boten, juwelen en antiek – op de
vrijstelling inzake voorwerpen van kunst en wetenschap zal separaat worden
ingegaan – in beginsel niet onder de heffing van het forfaitaire rendement
vallen. Dit is echter anders als deze zaken door de belastingplichtige hoofdzakelijk
ter belegging worden aangehouden. In zoverre is sprake van een meer economische
invulling van de regeling zoals die in de Wet op de inkomstenbelasting 1964
is opgenomen. Zoals in de memorie van toelichting op artikel 5.1.3, tweede
lid, onderdeel c, is vermeld, is de reden hiervan om te voorkomen dat roerende
zaken die in feite bedoeld zijn als belegging, enkel omdat ze (ook wel eens)
worden gebruikt voor persoonlijke doeleinden, buiten de rendementsgrondslag
zouden vallen. In de memorie van toelichting is aangegeven dat de bewijslast
hiervoor in beginsel bij de inspecteur rust.Met betrekking tot de suggestie van de leden van de fractie van de PvdA
om het «aard en hoeveelheid» criterium wettelijk te verankeren
in artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, merken wij het volgende op. Een
dergelijk criterium voegt geen objectieve maatstaf toe aan de beleggingstoets
(hetgeen onverkort voor de artikelen 5.2.2 en 5.2.3 geldt). Bepalend blijft
de intentie van de belastingplichtige. Overigens kan de aard en hoeveelheid
van de betrokken soort roerende zaken wel een rol spelen bij de beantwoording
van de vraag of sprake is van beleggen. Het begrip «aard van de zaak»
ziet daarbij op de mate waarin een roerende zaak het karakter van een belegging
in zich kan hebben. Verwezen wordt naar het voorbeeld in de memorie van toelichting
onder het kopje «Roerende zaken (al of niet voor persoonlijk ge- of
verbruik)».De leden van de CDA-fractie vragen of de regering beseft dat het vaststellen
van de rendementsgrondslag op het moment van immigratie of emigratie van een
belastingplichtige niet altijd eenvoudig zal zijn. Vervolgens doen ze de suggestie
een keuzerecht in te bouwen, zodat in afwijking van de datum van immigratie,
1 januari, en bij emigratie 31 december als peildatum kan gelden.In antwoord op de vraag van de leden achten wij de uitvoeringsaspecten
van het vaststellen van de peildatum op het moment van immigratie of emigratie
niet van een dusdanige problematische aard dat daardoor een andere wetstechnische
oplossing van dit aspect van de immigratie- en emigratieproblematiek valt
te prefereren. De door de leden gedane suggestie tot een keuzerecht zou alleen
dan uitvoerbaar zijn indien in afwijking van de datum van immigratie voor
31 december, en indien in afwijking van de datum van emigratie, voor 1 januari
als peildatum zou kunnen worden gekozen. Het bezwaar tegen een dergelijke
oplossing is dat het keuzerecht voor de belastingplichtige een loterij zonder
kwade kansen is. Indien dit ondervangen zou worden door in de suggestie van
de leden het keuzerecht te laten vervallen, zouden grote stijgingen of dalingen
in de rendementsgrondslag van de belastingplichtige, voor de bepaling van
de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing over de gehele periode,
niet meer worden gedempt.De leden van de CDA-fractie vragen of de peildatum 1 januari en 31 december
in box III mensen beweegt te sparen in de «oude sok». Deze vraag
is besproken in § 2.7. Belastingontwijking.De leden van de CDA-fractie constateren dat artikel 5.1.3, tweede lid,
onderdelen c en d, van elkaar verschillen in die zin dat ten aanzien van roerende
zaken onderscheid wordt gemaakt tussen het al dan niet voor persoonlijke doeleinden
geof verbruiken van de zaak, terwijl voor rechten op roerende zaken dit onderscheid
niet geldt. De laatstgenoemde categorie, zo merken de fractieleden op, behoort
daardoor in beginsel tot de bezittingen ongeacht eventueel eigen gebruik,
zij het dat artikel 5.2.3 een vrijstelling kent voor rechten op roerende zaken
die krachtens erfrecht zijn verkregen. Geconstateerd wordt vervolgens dat
vanwege het verschil in de bewijslastverdeling tussen artikel 5.1.3, tweede
lid, onderdeel c, enerzijds en artikel 5.2.3 anderzijds het onderscheid tussen
roerende zaken en rechten op roerende zaken van belang is voor de vraag of
sprake is van een belastbare bezitting. De leden van de CDA-fractie vragen
zich af waarom het onderscheid tussen de roerende zaak zelf en het recht op
de roerende zaak wordt gemaakt. Zij stellen voor om artikel 5.2.3 te incorporeren
in artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel d, en dit onderdeel vervolgens te
redigeren overeenkomstig artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c.Er is civielrechtelijk een verschil tussen zaken en rechten. In het stelsel
van het inkomen uit sparen en beleggen is dat onderscheid van ondergeschikt
belang. Voor de rendementsgrondslag is immers slechts van belang in welke
mate de belastingplichtige gerechtigd is tot datgene dat waarde vertegenwoordigt.
Daarbij is niet van belang of dit zich uit in een gerechtigdheid tot een zaak
of dat er sprake is van een recht (in civielrechtelijke zin) als zodanig.
Desalniettemin is in hoofdstuk 5, mede uit praktische overwegingen, gebruik
gemaakt van de begrippen «zaak» en «recht». Dit heeft
zijn weerslag gehad in de formulering van de vrijstellingen waarbij uitgangspunt
is geweest dat slechts de waarde van het object vrijgesteld dient te worden
en niet een te ver daarvan afgeleide gerechtigdheid, zoals bijvoorbeeld een
optie op een stuk bos waarbij de optie cash afgewikkeld kan worden. Daarom
zijn er terughoudende regelingen opgenomen ter zake van rechten die op het
vrij te stellen object betrekking hebben. Aangezien dit in een aantal gevallen
mogelijk tot een te beperkte vrijstelling zou kunnen leiden, zou bezien kunnen
worden of, en zo ja in hoeverre, deze regelingen aangepast kunnen worden.
Uit dien hoofde bestaat op dit moment geen aanleiding om artikel 5.2.3 te
incorporeren in artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel d.Op de wijze waarop de bewijslastverdeling inzake de beleggingstoets is
geregeld in artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, enerzijds en artikel 5.2.3
anderzijds zal separaat worden ingegaan bij de toelichting op artikel 5.1.3.De leden van de CDA-fractie merken op dat met betrekking tot roerende
voorwerpen van kunst en wetenschap alvorens een beroep op de vrijstelling
van artikel 5.2.2 wordt gedaan, eerst moet worden nagegaan of deze voorwerpen
op grond van artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, al buiten de rendementsgrondslag
vallen. De fractieleden constateren dat de bewijslast inzake de beleggingstoets
dubbel lijkt te zijn. Ze vragen zich af wie moet beginnen met het leveren
van bewijs, de belastingplichtige of de inspecteur. Ook wijzen de leden van
de CDA-fractie er op dat de bewijslastverdeling van artikel 5.1.3, tweede
lid, onderdeel c, anders is dan die van artikel 5.2.3.Roerende zaken in eigen gebruik die niet hoofdzakelijk ter belegging dienen,
behoren op basis van het eerste gedeelte van artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel
c, in beginsel niet tot de rendementsgrondslag. Roerende zaken die voor persoonlijke
doeleinden worden ge- of verbruikt doch hoofdzakelijk als belegging dienen,
worden tot de rendementsgrondslag gerekend. Op basis van deze bepaling rust
de bewijslast dat roerende zaken in eigen gebruik tot de grondslag behoren
dus op de inspecteur. Hij zal hierin slagen als hij aannemelijk
kan maken dat deze zaken hoofdzakelijk ter belegging dienen.Roerende voorwerpen van kunst en wetenschap die niet in eigen gebruik
zijn, behoren in beginsel tot de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing.
In artikel 5.2.2 is een vrijstelling opgenomen voor voorwerpen van kunst en
wetenschap. Teneinde ook hier de duidelijke beleggingssituaties uit te sluiten,
is in artikel 5.2.2 een beleggingstoets opgenomen. De bepaling zoals die in
het wetsvoorstel is opgenomen gaat er van uit dat op de belastingplichtige
de bewijslast rust om aannemelijk te maken dat de genoemde voorwerpen niet
ter belegging worden aangehouden. Hetzelfde geldt voor artikel 5.2.3 (vrijstelling
rechten op roerende zaken krachtens erfrecht). Dit wijkt af van de bewijslastverdeling
van artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c. Door de leden van de CDA-fractie
wordt in dit verband opgemerkt dat dit samenhangt met feit dat de artikelen
5.2.2 en 5.2.3 vrijstellingen zijn, terwijl artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel
c, de positieve bestanddelen van de rendementsgrondslag definieert. Het voornemen
bestaat om de bewijslastverdeling in artikel 5.2.2 alsmede artikel 5.2.3 op
eenzelfde wijze te regelen als voor roerende zaken in eigen gebruik, teneinde
aan te sluiten bij de systematiek van artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel
c. Alsdan rust de bewijslast inzake de beleggingstoets bij de inspecteur.De leden van de fractie van de VVD vragen zich af of ter zake van roerende
zaken in eigen gebruik met betrekking tot ieder afzonderlijk voorwerp moet
worden aangetoond dat geen sprake is van belegging.Het beleggingskarakter van roerende zaken die voor persoonlijke doeleinden
wordt ge- of verbruikt, wordt in beginsel per voorwerp getoetst. Het is daarbij
de inspecteur op wie in casu de bewijslast rust. Overigens kan de aard en
hoeveelheid van de betrokken soort roerende zaken een rol spelen bij de beantwoording
van de vraag of sprake is van beleggen. Verwezen wordt naar het voorbeeld
in de memorie van toelichting onder het kopje «Roerende zaken (al of
niet voor persoonlijk ge- of verbruik)» op blz. 233 inzake een belastingplichtige
die een grote collectie waardevolle oldtimers heeft waarin weliswaar af en
toe wordt gereden, maar die meestentijds ergens staan opgeslagen met het oog
op het beleggingsrendement.De leden van de fractie van het CDA vragen zich met betrekking tot de
roerende zaken die voor persoonlijke doeleinden worden gebruikt of verbruikt
af wat moet worden verstaan onder «gebruiken». Daarnaast vragen
deze fractieleden zich af wanneer aannemelijk is dat sprake is van een belegging.In de memorie van toelichting op artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel
c, is reeds aangegeven in welke situaties in elk geval niet sprake is van
«voor persoonlijke doeleinden ge- of verbruiken». Daarbij zijn
aan de orde gekomen de roerende zaken waarvoor, bijvoorbeeld op een zogenoemde
goederentermijnmarkt, met regelmaat een marktprijs tot stand komt. In dat
verband zijn genoemd (edel)metalen en aardolie(producten). Ook het in de kluis
opslaan van een roerende zaak kan een aanwijzing zijn dat geen sprake is van
eigen gebruik c.q. dat sprake is van een belegging. Tenslotte verwijzen wij
naar de parlementaire geschiedenis van artikel 26, eerste lid, onderdeel a,
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, waar ook al een vrijstelling voor
roerende zaken in eigen gebruik (met uitzondering van woonschepen) gold.Het beleggingskarakter van roerende zaken die voor persoonlijke doeleinden
wordt ge- of verbruikt, wordt in beginsel per voorwerp getoetst.
Het is daarbij de inspecteur op wie in beginsel de bewijslast rust. Hij zal
hierin slechts kunnen slagen als hij aannemelijk kan maken dat deze zaken
hoofdzakelijk ter belegging dienen. De in artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel
c, gehanteerde formulering, te weten«hoofdzakelijk als belegging dienen»
duidt op een beleggingsdoelstelling van ten minste 70%. Hiermee wordt aangegeven
dat het moet gaan om gevallen waarin het enkele feit dat roerende zaken ook
wel eens voor persoonlijke doeleinden worden in dergelijke situaties ondergeschikt
is aan het beleggingsoogmerk. Van geval tot geval zal dit beoordeeld moeten
worden. Bij deze beoordeling kunnen factoren als het gebruik van de zaak door
de belastingplichtige, de aard van de zaak en de hoeveelheid van de betrokken
soort roerende zaken een rol spelen.De leden van fractie van het CDA vragen of onderkend is dat aan het afzien
van het verhaalsrecht op grond van een overeenkomst als bedoeld in artikel
2.4.3, derde lid, schenkingsgevolgen kunnen zijn verbonden.Het is mogelijk dat een dergelijke overeenkomst een materiële schenking
inhoudt maar dat hoeft niet het geval te zijn. Het is immers goed denkbaar
dat bij die overeenkomst tegenover het afzien van het verhaalsrecht een gelijkwaardige
tegenprestatie wordt bedongen. Gedacht kan daarbij worden aan bijvoorbeeld
een rentedragende schuldigerkenning. In een dergelijk geval is er uiteraard
geen sprake van schenking. Deze leden menen voorts dat, indien er ter zake
van een overeenkomst waarbij van het verhaalsrecht wordt afgezien, sprake
is van een schenking, in vrijwel alle gevallen een notariële akte vereist
is. Voor een schenking is alleen een notariële akte vereist indien het
gaat om een formele schenking in de zin van artikel 1703 van Boek 7A van het
Burgerlijk Wetboek. De afstand om niet van een vorderingsrecht, waar het hier
om gaat, is weliswaar een materiële, maar geen formele schenking, zodat
hiervoor het vormvereiste van een notariële akte niet geldt.De leden van de CDA-fractie vragen of de in de wet opgenomen maxima van
de waarden van kapitaalverzekeringen worden geïndexeerd. Het antwoord
daarop luidt bevestigend; zowel de maxima van de uitkering uit een kapitaalverzekering
eigen woning (artikel 3.6.9) als het maximum van de bij de vermogensrendementsheffing
vrijgestelde kapitaalverzekering die uitsluitend uitkeert bij overlijden (artikel
5.2.4) zijn geïndexeerd.De leden van de CDA-fractie vragen om een nadere toelichting op de fiscale
behandeling van de echtgenoot als begunstigde van de uitkering uit kapitaalverzekering
eigen woning indien de partner komt te overlijden. Deze vraag is besproken
in § 4.3.3. Kapitaalverzekering voor eigen woning
als hoofdverblijf.Waarom is geen vrijstelling opgenomen, zo vragen de leden van de fracties
van de PvdA, VVD en CDA, voor een verzekering die uitkeert bij overlijden
van de partner van de belastingplichtige.Deze vraag moet op een misverstand berusten. In artikel 5.2.4 is namelijk
een vrijstelling opgenomen voor kapitaalverzekeringen die uitsluitend recht
geven op een uitkering bij overlijden van een bepaalde groep personen, waaronder
de partner, tot een bedrag van EUR 5536.De leden van de CDA-fractie merken op dat veel kapitaalverzekeringen gebruikt
worden voor studiedoeleinden en vragen of dit gevolgen heeft voor laagbetaalden
die op deze wijze qua opleidingsmogelijkheden buiten de boot dreigen te vallen.
Is er uit dien hoofde een opwaartse druk op de studiefinanciering uit te sluiten.
Wat is het inzicht en de visie van het Ministerie van Onderwijs hierop?Bij de afwegingen rond de bestaande faciliëring van kapitaalverzekeringen
is doorslaggevend geweest dat dergelijke overeenkomsten op zichzelf vooral
een spaarkarakter hebben. Daarbij behoort dan ook een belastingheffing in
Box III. Uitsluitend voor de kapitaalverzekering eigen woning is op dit uitgangspunt
een uitzondering gemaakt. Dat betekent niet dat in het nieuwe fiscale stelsel
geen stimulansen voor studie en opleiding zijn opgenomen. Diverse regelingen
zijn zelfs aanmerkelijk verbreed. Zo kunnen spaarloontegoeden vervroegd gedeblokkeerd
worden voor uitgaven ter zake van studie, zijn de scholingsuitgaven in ruime
mate aftrekbaar, en wordt ter vervanging van de specifieke aftrekbaarheid
van rente op studieleningen binnen de studiefinanciering compensatie voor
studerenden geboden. Hierover is uitvoerig met de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen gesproken.Overigens betekent het vervallen van de rentevrijstelling voor kapitaalverzekeringen
niet automatisch een verslechtering. Sparen voor studiedoeleinden kan immers
ook in eigen beheer plaatsvinden, met de daarbij behorende grotere flexibiliteit.De CDA-fractie geeft een voorbeeld van een 15-jarige kapitaalverzekering
waarbij jaarlijks f 1750 aan premies wordt betaald terwijl er een rendement
van 7% wordt behaald. De leden van deze fractie vragen om een reactie op de
stelling dat de rendementsheffing uitgedrukt in een percentage van de premie
een prijsverhoging van 15% tot gevolg heeft. Deze cijfers zijn ontleend aan
bijlage II van de brief van het Verbond van Verzekeraars van 21 oktober 1999.De waarde van een kapitaalverzekering groeit jaarlijks aan door betaling
van premies uit eigen middelen en door het rendement dat daarop aangroeit.
Elk jaar stijgt de waarde van de polis mede door het aangegroeide rendement.
Dit rendement wordt onderdeel van het vermogen van de belastingplichtige.
Een juiste berekening van de belastingdruk vraagt op twee aspecten om een
andere benadering. Ten eerste dient de berekening plaats te vinden door de
belastingdruk af te zetten tegen het vermogen van de belastingplichtige dat
gespaard is in de polis; en dus niet enkel tegen de betaalde premies. Ten
tweede dient bij een berekening waarbij de jaarlijkse druk – uitgedrukt
in een bedrag – wordt opgeteld en afgezet tegen de uiteindelijke waarde
van de polis er rekening mee te worden gehouden dat de belastingdruk van het
eerste jaar elke keer opnieuw en per saldo dus 15 keer wordt meegeteld, van
het tweede jaar 14 keer, van het derde jaar 13 keer, etc. Een juiste berekening
gaat derhalve uit van een jaarlijkse meting van de belastingdruk over de verschillende
vermogenscomponenten; zijnde de premie van jaar 1, die van jaar 2, die van
de jaar 3, etc. Daarnaast wordt de belastingdruk gemeten over het aan het
vermogen toegevoegde rendement dat gegenereerd wordt in jaar 1, jaar 2, jaar
3, etc. Het resultaat is dan dat de jaarlijkse belastingdruk over de verschillende
elementen overeenkomt met 1,2%; zijnde het resultaat van het forfaitair rendement
van 4% en het belastingtarief van 30%.Hoe redelijk is het, zo vragen de leden van de CDA-fractie, dat er een
forfaitair rendement in acht wordt genomen bij kapitaalverzekeringen in box
III terwijl er in de jaren voor de uitkering nog geen inkomsten zijn.Bij de bepaling van de inkomsten uit sparen en beleggen is bewust en op
goede gronden gekozen voor een forfaitair systeem. Een dergelijk systeem gaat
er van uit dat er jaarlijks een vast rendement is op de rendementsgrondslag.
Daarbij is niet van belang of dat rendement al of niet heeft geresulteerd
in een bedrag dat vrijelijk ter beschikking is gekomen. De belastingplichtige
heeft immers de vrijheid – en die vrijheid dient ook bevorderd te worden –
om de hem ter beschikking staande middelen aan te wenden op de wijze zoals
hij zich dat wenst. Bij een kapitaalverzekering heeft hij er uit eigen beweging
voor gekozen om gelden voor langere tijd af te zonderen in een kapitaalverzekering.
Overigens zal het veelal zo zijn dat de belastingschuld die resulteert uit
de desbetreffende kapitaalverzekering, betaald kan worden uit
andere middelen of beleggingen die de belastingplichtige wel vrij beschikbaar
heeft.Uit gegevens van het Verbond van Verzekeraars kan worden afgeleid dat
in 1998 circa 250 000 nieuwe, aan een hypotheek gekoppelde kapitaalverzekeringen
zijn afgesloten. Het is echter niet te verwachten dat dit aantal de komende
jaren zal worden gehaald; over een periode van 15 jaar bezien zouden er bijna
4 miljoen nieuwe polissen moeten bijkomen. Het lijkt realistischer om voor
de komende periode uit te gaan van een gemiddelde van maximaal 100 000
nieuwe polissen per jaar. Indien verder zou worden uitgegaan van een gemiddelde
waarde van een polis van f 5000 in het eerste jaar en mede als gevolg
van de oprenting van f 100 000 na 15 jaar, zou de totale waarde
van alle nieuwe polissen in het eerste jaar 500 mln bedragen en in het vijftiende
jaar bijna 73 miljard. Een deel van deze polissen zal echter in de algemene
vrijstelling vallen. Indien gemiddeld 50% van de waarde van deze polissen
in de vrijstelling zou vallen, leidt de door de leden van de CDA-fractie genoemde
maatregel tot een opbrengst van 3 mln in het eerste jaar, oplopend tot 435
mln in het vijftiende jaar.De leden van de CDA-fractie vragen een reactie op de volgende constatering.
De liquiditeitspositie van een belastingplichtige kan onder druk komen te
staan indien, in de opbouwfase van kapitaal- of lijfrenteverzekeringen die
in box III vallen, zowel premies als de forfaitaire rendementsheffing over
dit vermogensbestanddeel moeten worden betaald. De leden zien voor dit probleem
geen enkele tegemoetkoming.Het is aan de belastingplichtige, bij het – vrijwillig – aangaan
van een financiële verplichting, om zijn liquiditeitspositie niet uit
het oog te verliezen. Het ligt dan ook niet in de rede in het wetsvoorstel
een tegemoetkoming op te nemen.De leden van de CDA-fractie vragen zich af wat er gebeurt met de rentekosten
op een lening die wordt aangegaan ter zake van een schuld in verband met de
scheiding van een huwelijksgemeenschap bij echtscheiding.In beginsel zijn schulden, ontstaan ter zake van de verdeling van een
huwelijksgemeenschap, verrekenbaar in box III. Wanneer dergelijke schulden
echter kunnen worden gekoppeld aan de verwerving van bepaalde vermogensbestanddelen
(zoals het aandeel van de ex-partner in de voormalige echtelijke woning door
de andere ex-partner die er blijft wonen), dan is de aftrek van de rente op
deze schulden in box I mogelijk.Ter voorkoming van de verkoop van de eigen woning bij echtscheiding zou
aan elk van de ex-echtelieden de helft van de woning dienen te worden toegescheiden
waarna de ene ex-echtgenoot zijn onverdeelde helft aan de andere verkoopt.
Hierdoor blijft bij de ex-echtgenoot die de woning houdt de (totale) renteaftrek
in box I blijft gehandhaafd. De leden van de fractie van het CDA vragen of
deze visie juist is.In box I, inkomen uit woning en werk, kan aftrek van rente plaatsvinden
die betrekking heeft op de eigen woning. Indien de (onverdeelde) helft van
een reeds in bezit zijnde eigen woning wordt bijgekocht is de rente die betrekking
heeft op de financiering van die aankoop in beginsel aftrekbaar in box I.
In reële situaties leidt deze situatie niet tot bezwaarlijke uitkomsten.
Voorstelbaar is echter dat ook in minder voor de hand liggende situaties op
deze wijze renteaftrek wordt gecreëerd. Een oplossing die moet leiden
tot het tegengaan van het creëren van ongewenste hypotheekrenteaftrek
is in studie. Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van het CDA wordt
opgemerkt dat de tegemoetkoming voor belastingplichtigen die een studielening
hebben afgesloten, en die te maken krijgen met afschaffing van de renteaftrek,
naar verwachting zal gaan bestaan uit een korting op het rentepercentage dat
over dergelijke leningen dient te worden betaald.De leden van de GroenLinks-fractie vragen om een reactie of de hypotheek
eigen woning zal leiden tot belastingarbitrage wegens oneigenlijk gebruik.
Deze vraag is besproken bij § 4.3.1 Algemeen (Eigen
woning).De leden van de fractie van GroenLinks vrezen een grondslagversmalling
wegens aanmoediging door de hypotheekmarkt van het gebruik van de hypotheekrenteaftrek.
De leden vragen om een reactie waarom de eigen woning niet in box III is opgenomen
en waarom niet gekozen is voor de wijziging van de fiscale behandeling van
de eigen woning. Voorts, hoe moet de verrekening van de hypotheekschuld worden
bezien indien daar tegenover geen eigen vermogen staat. Zij vragen om een
reactie of de aanpassing van het instrument van de hypotheekrenteaftrek het
instrument van de stimulering van het eigen woning bezit beter tot zijn recht
doet komen. Verder willen de leden weten wat de gronden zijn om personen met
een groot eigen vermogen een onbeperkte hypotheekrente aftrek toe te kennen.
Deze vragen zijn besproken in § 4.3.1. Algemeen (Eigen
woning).De leden van de CDA-fractie vragen of naturaverzekeringen onder de rendementsheffing
vallen. De leden constateren dat indien naturaverzekeringen onder de rendementsheffing
vallen, er door de verzekeraar een jaarlijkse opgave moet worden gedaan van
de waarde-opbouw. Deze opgaveverplichting verhoogt de kosten van naturaverzekeringen
relatief meer dan bij kapitaalverzekeringen. De leden vragen om een reactie.
Tevens vragen de leden of het kabinet zich realiseert dat het opnemen in de
rendementsheffing van dit soort laagdrempelige producten, veelal aangeschaft
door het minder kapitaalkrachtige deel van de bevolking, de producten onnodig
compliceert.Naturaverzekeringen vallen onder de forfaitaire rendementsheffing voor
zover de waarde van die rechten per persoon meer bedraagt dan 5536 Euro. De
constatering dat de kosten van de opgaveverplichting bij een goedkope naturaverzekering
relatief hoger zijn dan bij een dure kapitaalverzekering lijkt ons juist.
Ook bij het onderscheid tussen goedkope en dure kapitaalverzekeringen is een
dergelijke constatering te maken. Met betrekking tot het door deze leden veronderstelde
onnodig gecompliceerd maken van naturaverzekeringen door het opnemen van dergelijke
verzekeringen in de grondslag van het forfaitaire rendement, merken wij op
dat gezien de gebruikelijke waarde van naturaverzekeringen, dergelijke verzekeringen
veelal in de vrijstelling zullen vallen.De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat een vrijstelling van f 12 200
aan uitkeringen van een naturaverzekering aan de lage kant is. Zij vragen
het kabinet om een reactie.Voor de vrijstelling in de grondslag van het forfaitaire rendement is
de hoogte van de uitkering niet van belang. In het systeem van de Wet inkomstenbelasting
2001 wordt de vrijstelling toegepast op de waarde gedurende de periode dat
de polis nog niet tot uitkering is gekomen. Aangezien in principe de waarde
van dergelijke polissen lager zal zijn dan de hoogte van de uitkering die
verzekerd wordt, is het mogelijk dat de waarde van de polis volledig in de
vrijstelling valt terwijl de (verwachte of verzekerde) uitkering hoger is
dat f 12 200. Ten opzichte van de vrijstelling van een uitkering
van f 12 200 in artikel 26a, eerste lid, onderdeel c, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, kan dus worden gesproken van een
verruiming.De leden van de fracties van de PvdA, VVD en CDA zijn benieuwd hoe de
waarde moet worden bepaald van de overlijdensrisicoverzekeringen die genoemd
zijn in artikel 5.2.4. De VVD-fractie constateert dat alle rechten op verzekeringsuitkeringen
in box III tot de rendementsgrondslag behoren naar de waarde in het economisch
verkeer, met uitzondering van de overlijdensrisicoverzekeringen. De leden
van genoemde fracties vragen zich af of het juist is dat de overlijdensrisicoverzekeringen
weliswaar een – beperkte – verzekeringstechnische waarde hebben,
maar dat niet gesproken kan worden over een waarde in het economisch verkeer
zodat een vrijstelling niet nodig is.Overlijdensrisicoverzekeringen kunnen worden bedongen tegen betaling van
een periodieke (veelal jaarlijkse) premie of tegen betaling van een koopsom.
In het eerste geval staan de premies uitsluitend tegenover het verzekerde
risico zodat de polis als zodanig weinig waarde heeft. In het tweede geval
leidt de betaling van de koopsom ertoe dat deze – mede door de oprenting –
wel degelijk een bepaalde waarde heeft. De vrijstelling heeft derhalve met
name een praktisch belang omdat de polissen op premiebasis niet tot de rendementsgrondslag
worden gerekend terwijl de vrijstelling voor de polissen op koopsombasis ook
een materieel belang heeft. De vraagstelling van de leden van de VVD-fractie
dat dergelijke polissen geen waarde in het economisch verkeer hebben, lijkt
uit te gaan van de gedachte dat dergelijke polissen, doordat ze niet in het
economisch verkeer verhandeld worden, geen waarde hebben. Deze gedachte is
echter onjuist. Dergelijke polissen kunnen wel degelijk worden overgedragen,
bijvoorbeeld door wijziging van de persoon van de verzekeringnemer. In dat
geval gaat de polis van het vermogen van de oude verzekeringnemer over in
die van de nieuwe verzekeringnemer.De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd of de waardering van overlijdensrisicoverzekeringen
in de uitvoering tot problemen zal leiden en of dit opweegt tegen de geringe
belastingopbrengst.Zoals aangegeven in andere vragen omtrent de waardering van dergelijke
verzekeringen, zullen de onderhavige polissen veelal in de vrijstelling vallen.
Een uitzondering hiervoor kan gelden voor polissen op koopsombasis waarop
omvangrijke bedragen zijn gestort. Dit zal echter om een beperkt aantal polissen
gaan, waarbij het financiële belang aanzienlijk kan zijn. Deze polissen
zullen, evenals kapitaalverzekeringen die niet voor de eigen woning zijn bestemd
en lijfrenten waarvoor geen premieaftrek is verleend, gewaardeerd moeten worden.
Naar verwachting levert dit voor de uitvoering weinig problemen op. Bezien
wordt nog in hoeverre de aangegeven waarderingsregels ook hier een verdere
vergemakkelijking kunnen betekenen.De leden van de fractie van de VVD vragen zich tevens af of het ontbreken
van een vrijstelling voor overlijdensrisicoverzekeringen tot gevolg heeft
dat dergelijke verzekeringen op het leven van ongeneeslijk zieken in de heffingsgrondslag
moet worden betrokken omdat dit soort verzekeringen waarde heeft. Deze leden
zijn van mening dat een dergelijke consequentie onkies is en vragen zich af
of het daarom niet mogelijk is de vrijstelling uit te breiden.In tegenstelling tot de veronderstelling van deze leden is er in artikel
5.2.4 wel een vrijstelling opgenomen voor zuivere overlijdensrisicoverzekeringen.
Aangezien deze polissen over het algemeen – zeker als het polissen op
premiebasis zijn – een geringe waarde hebben, zal de polis in beginsel
in de vrijstelling vallen. Voorts vraagt de fractie van de VVD zich af of het juist is dat het recht
op de uitkering niet tot de grondslag behoort als het voorval zich heeft voorgedaan,
maar de uitkering nog niet heeft plaatsgevonden. In dit kader is zij ook benieuwd
hoe dit zich verhoudt tot normale vorderingen die wel tot de rendementsgrondslag
behoren.Indien het verzekerde voorval zich heeft voorgedaan heeft de begunstigde
recht op de verzekeringsuitkering. Het karakter van het recht wijzigt op dat
moment van een voorwaardelijk recht op een verzekeringsuitkering in een onherroepelijke
vordering ter grootte van de verzekerde som/prestatie. De rechtsverhouding
wijzigt op dat moment dan ook, het karakter van een uitkering of prestatie
uit hoofde van de desbetreffende verzekering vervalt, zodat de vrijstelling
niet langer van toepassing is. Gezien het feit dat het verzekerde voorval
zich heeft voorgedaan zal de waarde van de vordering in beginsel gesteld kunnen
worden op het nominale bedrag van de verzekerde som/prestatie. Er is derhalve
geen verschil met vorderingen die wel tot de rendementsgrondslag behoren.De fractie van de VVD vraagt zich af waarom de relatief lage vrijstelling
voor polissen met een premieduur van 15 jaren is vervallen. Ook de leden van
het CDA vragen om een onderbouwing van het vervallen van de vrijstelling voor
dergelijke polissen. Beide fracties stippen de maatschappelijke functie van
deze polissen aan. De leden van de fractie van het CDA wijzen op de amendementen
Vreugdenhil en Vermeend waarin bij de Brede Herwaardering gewezen is op de
functie als studieverzekering en de kleine spaarkasverzekering. Deze leden
vragen waarom kapitaalverzekeringen in het verleden zijn gestimuleerd en of
de achtergrond hiervan is gewijzigd. Voorts wil zij graag inzicht in de groep
mensen die deze verzekeringen sluiten, voor welke bedragen en met welk doel.
De fractie is benieuwd naar de opvattingen over deze doelen. De VVD-fractie
wijst in dit kader op een rapport van het Verbond van Verzekeraars waarin
wordt gemeld dat polissen met een premieduur van 15 jaren met name gesloten
worden door mensen met een inkomen tussen modaal en twee keer modaal. In het
rapport wordt voorts geconcludeerd dat dergelijke verzekeringen veelal worden
vorm gegeven als een spaarkas. Uit cijfers van het CBS blijkt dat er in 1997
ruim 235 000 nieuwe spaarkasovereenkomsten zijn gesloten met een gemiddeld
premiebedrag van f 100 per maand en een gemiddeld verzekerd kapitaal
van f 23 000 per overeenkomst. Uit een NIPO-enquête blijkt
dat de belangrijkste spaardoelen de studie van kinderen (30%) zijn en aanvulling
op AOW of eerder stoppen met werken (27%). De aanschaf of het onderhoud van
de eigen woning evenals de aflossing van de hypotheek scoort laag (5%) evenals
het argument van belastingbesparing (3%). Deze leden merken nog op dat de
vrijstelling een geringe hoogte heeft en daardoor oneigenlijk gebruik onwaarschijnlijk
is en het budgettaire belang relatief gering.Het vrijgestelde sparen voor de studie van kinderen en als aanvulling
op de AOW of om eerder te stoppen met werken, komt in de Wet inkomstenbelasting
2001 in een ander licht te staan. Voor zover daarmee wordt beoogd om als aanvulling
te dienen op de AOW of om eerder te stoppen met werken wordt erop gewezen
dat daartoe de faciliteit van de aftrek van lijfrentepremies in stand blijft.
Meer in zijn algemeenheid gesproken, en dit geldt dus ook voor het sparen
voor de studie van de kinderen, wordt sparen en beleggen in box III op een
evenwichtigere wijze behandeld dan onder het systeem van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Dit vloeit voort uit het feit dat er, ongeacht het bestedingsdoel, een
forfaitair rendement in acht wordt genomen van 4%, een gematigde tarief van
30% wordt gehanteerd en recht bestaat op een algemene vrijstelling van EUR
17 000 (voor gehuwden EUR 34 000). Daarmee wordt de mogelijkheid
voor belastingplichtigen om de gespaarde bedragen vrij ter beschikking te
houden aanmerkelijk vergroot zodat men niet meer afhankelijk is van het gebonden sparen in de vorm van een verzekering en evenmin van een
vrijstelling.De leden van de CDA-fractie stellen vragen omtrent trustrechten en trustvermogens.
Aangezien deze voor de rechthebbende een bepaalde waarde vertegenwoordigen,
maken zij deel uit van de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing.
Omdat zij niet onder de eerdere categorieën van artikel 5.1.3 vallen,
kwalificeren zij onder onderdeel f. van het tweede lid van artikel 5.1.3.De benaming van het onderdeel f. («overige vermogensrechten»)
mag, gezien haar doelstelling (het voorkomen van uitholling van de rendementsgrondslag
door het in de grondslag betrekken van voordelen met enige waarde in het economische
verkeer die niet onder de eerdere categorieën van artikel 5.1.3 vallen),
niet te beperkt worden uitgelegd.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie inzake behandeling van lopende
rente op lopende overbedelingsvorderingen zal worden ingegaan in de nota naar
aanleiding van het verslag inzake de Invoeringswet.De fractie van de PvdA vraagt welke precieze veranderingen in de renseigneringsverplichtingen
van banken en verzekeraars de regering voorstaat en in hoeverre daarover reeds
overeenstemming met deze partijen is bereikt. Deze fractie vraagt tevens of
van de professionele vermogensbeheerders een automatische opgaaf van de samenstelling
van het vermogen van cliënten gevraagd gaat worden en of dit via koppeling
aan het Sofinummer gaat gebeuren. De fractie van de PvdA vraagt tenslotte
naar de mate van detail van de renseignering.De renseigneringsverplichtingen zullen in die zin veranderen dat ten behoeve
van de heffing in box 3 van de wet inkomstenbelasting 2001 de renseigneringsverplichtingen
zullen worden uitgebreid naar informatie over de actuele waarde van bancaire
producten en verzekeringsproducten. In beginsel zal van de desbetreffende
administratieplichtigen een opgave van de samenstelling van het vermogen van
de cliënt worden gevraagd. Een adequate rechtshandhaving maakt het tevens
noodzakelijk dat de renseignementen op eenvoudige wijze kunnen worden gekoppeld
aan belastingplichtigen; daartoe zal wettelijk worden voorgeschreven dat het
Sofi-nummer als verplicht identificerend gegeven op de renseignementen moet
worden vermeld. Zowel voor de administratieplichtigen als voor de Belastingdienst
zelf lijkt dit het meest efficiënt te kunnen gebeuren door een automatische
koppeling van beide gegevens. Het eveneens bij Uw Kamer voorliggende wetsvoorstel
Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 beoogt een nader wettelijk kader
te scheppen voor de koppeling aan het Sofinummer alsmede een wettelijk kader
om de inhoud van deze renseigneringsverplichting bij algemene maatregel van
bestuur vast te stellen.Het overleg met de banken en verzekeraars (alsmede met de pensioenfondsen)
over de mogelijkheden van renseignering bevindt zich thans in een oriënterende
fase. Bij de precieze vormgeving van de renseignering spelen factoren zoals
de inrichting van de administratie en de toegankelijkheid van de gegevens
een rol. De mate van detail van de renseignering valt daarom nog niet aan
te geven. Het streven is er op gericht om medio januari een helder beeld te
hebben over de vormgeving van de renseignering.De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen over de administratieve
lastendruk als gevolg van de extra informatie die banken en verzekeraars moeten
leveren in verband met de forfaitaire rendementsheffing.Het is de bedoeling dat de renseignering beperkt blijft tot vermogensbeheerders.
Daarbij moet het gaan om verzorgingsproducten met een voldoende
fiscaal belang. Het is niet goed denkbaar dat opgebouwd vermogen in het kader
van spaaracties e.d. onder deze criteria vallen.Het overleg met de banken en verzekeraars (alsmede met de pensioenfondsen)
over de gewenste renseignering bevindt zich thans in een oriënterende
fase. De exacte invulling welke gegevens de administratieplichtigen moeten
verstrekken moet nog plaatsvinden. Daarbij zal een zorgvuldige afweging worden
gemaakt tussen het belang van een goede en efficiënte uitvoering van
het nieuwe belastingstelsel en de administratieve last voor de administratieplichtige
van wie de informatie wordt verlangd. Ook wordt nog bezien of de huidige rente-
en dividendrenseignering kan komen te vervallen. Hoewel de rente en dividenden
geen expliciete rol meer spelen bij het vermogen in box 3, blijft het belang
aanwezig voor de boxen 1 en 2.Het ligt in de bedoeling om op korte termijn besprekingen te starten met
de financiële vermogensbeheerders over de renseignering.De leden van de CDA-fractie constateren dat onder het nieuwe regime een
door de ouders gekocht huis waarvan het studerende kind krachtens een recht
van gebruik de bewoner is, leidt tot de volgende situatie. Het studerende
kind geeft in box III de jaarlijks afnemende vruchtsgebruikwaarde aan. De
ouders geven de jaarlijks in box III de toenemende blote-eigendomswaarde aan.De constatering van de leden is juist.De leden van de CDA-fractie constateren op basis van de memorie van toelichting
dat de bijzondere regeling van artikel 5.1.3a niet geldt voor het vruchtgebruiktestament.
De fractieleden zijn van mening dat de systematiek van de wilsrechten (gedoeld
wordt op de uitoefening van de blooteigendomswilsrechten) in het nieuwe versterferfrecht
sterke gelijkenis vertonen met het vruchtgebruiktestament. Zij vragen zich
daarom af waarom een vruchtgebruiktestament niet valt onder de werking van
artikel 5.1.3a, tweede lid. De leden van de CDA-fractie merken op dat daarmee
tevens wordt voorkomen dat de blote-eigendomswaarde van een eigen woning dubbel
in de heffing wordt betrokken.Uitgangspunt van artikel 5.1.3a is om de fiscale afwikkeling van het nieuwe
erfrecht bij versterf zo eenvoudig en inzichtelijk mogelijk te laten verlopen.
Dit is tot uitdrukking gebracht in de toerekeningsbepaling van artikel 5.1.3a,
eerste tot en met derde lid, waarbij de niet-opeisbare vordering van het kind
of de daarvoor in de plaats gekomen blote eigendommen bij de langstlevende
ouder in de heffing wordt betrokken.De gedachte hierachter is dat de wettelijke regeling inzake het erfrecht
bij versterf uitgaat van een «verplicht» voorgeschreven verdeling
van de nalatenschap voor situaties waarin de erflater dit niet bij uiterste
wilsbeschikking heeft geregeld. De wettelijke verdeling volgens de regeling
van het erfrecht bij versterf functioneert in dergelijke situaties dus als
een maatschappelijk gewenste verdeling. Voor situaties waarin de erflater
bij uiterste wilsbeschikking een verdeling heeft vastgelegd die materieel
gelijk is aan de wettelijke verdeling van het erfrecht bij versterf, ligt
het in de rede om eenzelfde soepele fiscale behandeling te regelen. Als voorbeeld
kan hierbij worden genoemd de onder het huidige erfrecht veel voorkomende
ouderlijke boedelverdeling volgens het model langstlevende-al (welke ten grondslag
heeft gelegen aan de wettelijke regeling van het nieuwe erfrecht bij versterf).
De notariële praktijk kent vanuit het huidige erfrecht inmiddels diverse
varianten op het model van de ouderlijke boedelverdeling. Van belang is of
de uitvoering van dergelijke testamenten inhoudelijk overeenkomt met de wettelijke
verdeling van het versterferfrecht. Een materiële toets derhalve.Voor situaties waarin de erflater bij uiterste wilsbeschikking nadrukkelijk
afwijkt van de wettelijke regeling inzake het erfrecht bij versterf –
zoals bij een vruchtgebruiktestament het geval is – ligt
toepassing van de fiscale toedelingsregel van artikel 5.1.3a, eerste tot en
met derde lid, minder voor de hand. Immers, de erflater is in dergelijke situaties
bewust afgeweken van de maatschappelijk gebruikelijk geachte verdeling.Met betrekking tot de constatering van deze fractieleden dat ingeval van
een vruchtgebruiktestament over de blote-eigendomswaarde van een eigen woning
dubbele heffing plaats vindt merken wij het volgende op. Wanneer de door het
testament ontstane splitsing blote eigendom versus vruchtgebruik betrekking
heeft op een eigen woning, wordt dit voor de toepassing van de eigenwoningregeling
als het ware genegeerd; de vruchtgebruiker wordt voor de WOZ-waarde van de
woning in het eigenwoningforfait betrokken. Dit hangt samen met de door ons
gedeelde maatschappelijke behoefte om in erfrechtsituaties voor de vruchtgebruiker
de eigenwoningregeling van toepassing te laten zijn. Dat daarbij de gehele
woning in het eigenwoningforfait wordt betrokken, vloeit voort uit het forfaitaire
karakter van de huurwaardebijtelling. Daarbij komen de jaarlijkse voordelen
uit het vruchtgebruik van een woning exact overeen met het woongenot. Hiervan
vormt vervolgens het huurwaardeforfait een passende vaststelling. Daartegenover
heeft de vruchtgebruiker door de toepassing van de eigenwoningregeling eveneens
recht op hypotheekrenteaftrek.De constatering dat de krachtens een vruchtgebruiktestament verkregen
blote eigendom tevens in de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing
valt, is terecht. Dit vloeit echter voort uit de wetsfictie dat tot de rendementsgrondslag
behorende vermogensbestanddelen geacht worden rendement in economische zin
op te leveren. Dit geldt derhalve ook voor de onderhavige categorie blote
eigendommen. De blote eigenaar geniet immers jaarlijks een stukje van de aangroei
van zijn blote eigendom naar de volle waarde van het vermogensbestanddeel.
De door de fractieleden voorgestelde oplossing om ook de blote eigenaar in
box I te betrekken strookt niet met de gedachte van het nieuwe stelsel om
de eigenwoningregeling toe te snijden op die gevallen waarin echt sprake is
van een eigen woning. In dit verband past ook dat de eigenwoningregeling bij
partners is beperkt tot één woning.De leden van de CDA-fractie veronderstellen dat de waarde van een vermogensbestanddeel
wordt beïnvloed door het reële rendement van dit vermogensbestanddeel.
Indien deze veronderstelling juist is, zo vervolgen de leden, dan wordt via
de waardering de harde kant afgeslepen van het vaste rendement van 4 procent,
want dit wordt dan bij een gering reëel rendement berekend over een lage
waarde (en omgekeerd).Het is juist dat het reële rendement van een vermogensbestanddeel
van invloed is op de waardering volgens de waarde in het economische verkeer.
Een obligatie met een vaste rente van 4 procent zal, indien de overige omstandigheden
gelijk zijn, lager worden gewaardeerd dan een obligatie met een vaste rente
van 8 procent. De visie van de leden is dus correct.Voorwerpen van kunst en wetenschapHet kabinet heeft de stimulering van kunst en cultuur nadrukkelijk als
één van zijn beleidsdoelstellingen opgenomen, zo is nogmaals
in het regeerakkoord bevestigd. Dit blijkt onder meer uit de voorstellen die
gedaan worden tot concrete stimulering van kunstinstellingen, -projecten en
kunstenaars. Ook fiscaal wordt een steentje bijgedragen aan het kunststimuleringsbeleid.
In 1999 is op initiatief van de staatssecretaris van Financiën en de
staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, de commissie Cultuur
en Belastingen ingesteld. Zeer recent heeft deze Commissie haar rapport «Hoog
aanslaan, laag belasten» aangeboden aan de beide staatssecretarissen.
In de lijst van aanbevelingen heeft de Commissie onder meer
aandacht gevraagd voor de fiscale behandeling van kunst in de Wet inkomstenbelasting
2001. Uit deze aanbevelingen kan worden gedestilleerd dat de Commissie de
reikwijdte van de in de vermogensrendementsheffing opgenomen vrijstelling
niet ver genoeg vindt gaan. Ook uit de samenleving, bijvoorbeeld van de Stichting
NedArt en de Nederlandse Museumvereniging, zijn geluiden vernomen die erop
duiden dat de huidige vormgeving van de vrijstelling als belemmerend wordt
ervaren. Met de introductie van de Wet inkomstenbelasting 2001 – meer
in het bijzonder de introductie van de forfaitaire rendementsheffing –
is niet beoogd om een aanscherping in de fiscale behandeling van voorwerpen
van kunst en wetenschap door te voeren. Uitgangspunt is en blijft dat kunstvoorwerpen
in beginsel niet ter belegging worden aangehouden en dus geen belaste inkomsten
(kunnen) opleveren. In het licht van deze reacties zullen wij de vrijstelling
voor voorwerpen van kunst en wetenschap zoals deze momenteel is vormgegeven
en met name het punt van de bewijslastverdeling, anders opzetten. Daarmee
kunnen we, zo hopen we, deze leden en organisaties geruststellen met betrekking
tot de door hen gevreesde en in diverse concrete vragen neergeslagen gevolgen
voor het Nederlands kunstbezit.Inpassing vrijstelling in de structuur van de vermogensrendementsheffingZowel de leden van de VVD-fractie als de leden van de CDA-fractie hebben
gevraagd waarom de onbeperkte vrijstelling die wij nu kennen in de vermogensbelasting
niet onverkort is opgenomen in de vermogensrendementsheffing. Essentieel is
het besef dat de vermogensrendementsheffing deel uitmaakt van de inkomstenbelasting;
de vermogensrendementsheffing vervangt als het ware de huidige heffing over
inkomsten uit vermogen. De huidige vermogensbelasting komt te vervallen. In
de vermogensrendementsheffing wordt het rendement belast dat een belastingplichtige
geacht wordt te kunnen maken met het vermogen dat hij gespaard heeft of dat
hij ter belegging aanhoudt. Daarbij wordt er in beginsel vanuit gegaan dat
de belastingplichtige geen economisch rendement behaalt met roerende zaken
die hij in eigen gebruik heeft. Deze roerende zaken zijn daarom bij voorbaat
al vrijgesteld van de rendementsgrondslag. Dat is alleen anders als de roerende
zaken die in eigen gebruik zijn hoofdzakelijk als belegging dienen. Het vorenstaande
betekent voor de kunst, dat roerende kunstvoorwerpen die in eigen gebruik
zijn bij de belastingplichtige, zoals bijvoorbeeld schilderijen en antiek,
in beginsel niet in de vermogensrendementsheffing worden betrokken.Alle overige vermogensbestanddelen behoren in beginsel wel tot de rendementsgrondslag.
Zonder nadere regeling zouden derhalve ook overige voorwerpen van kunst en
wetenschap, dat zijn onroerende voorwerpen van kunst en wetenschap en voorwerpen
die de belastingplichtige aan anderen ter beschikking heeft gesteld, in de
vermogensrendementsheffing worden betrokken. Dat zou het kunstbezit niet bevorderen
en zou, zoals ook opgemerkt door de leden van de CDA-fractie, niet in overeenstemming
zijn met het stimuleringsbeleid inzake kunst. Dit heeft het kabinet willen
voorkomen door een vrijstelling in de Wet inkomstenbelasting 2001 op te nemen
voor voorwerpen van kunst en wetenschap. Met dit onderdeel van het kabinetsbeleid
heeft, zo kunnen wij melden naar aanleiding van vragen van de leden van de
fracties van VVD en CDA, de Minister van Onderwijs, Cultuur & Wetenschappen
uiteraard ingestemd. Belangrijk is voorts dat het voor kunstbezitters mogelijk
moet blijven om kunst ter beschikking te stellen aan musea zonder dat dit
ter beschikking stellen fiscale consequenties voor de kunstbezitter heeft.
Daarmee blijft het voor musea, anders dan de CDA-fractie in haar vraagstelling
suggereert, naar onze verwachting mogelijk om ten behoeve van tentoonstellingen
gebruik te maken van particulier kunstbezit. Daarbij kunnen
deze roerende zaken (die niet in eigen gebruik zijn) onder de vrijstelling
van artikel 5.2.2 worden gebracht. Verder is het de bedoeling dat niet alleen
roerende voorwerpen van kunst en wetenschap worden vrijgesteld, maar ook onroerende
voorwerpen. Toch is de vrijstelling niet op ieder kunstvoorwerp van toepassing.
In antwoord op een vraag van de leden van de D66-fractie merken wij op dat
niet de kosten/baten afweging de voornaamste reden is geweest om tot de gekozen
formulering van de vrijstelling te besluiten. Gezocht is naar een balans tussen
het vrijstellen van kunst enerzijds en het voorkomen dat kunst wordt gebruikt
om rond de peildata van het forfaitair rendement de rendementsgrondslag te
manipuleren anderzijds.Bij de vormgeving van de vrijstelling is, naar wij vernamen mede tot tevredenheid
van de D66-fractie, gekozen voor een uitwerking waarbij alle kunst die niet
hoofdzakelijk ter belegging wordt aangehouden, is vrijgesteld. Dit is overigens
een ruimere vrijstelling dan de door de PvdA-fractie aangehaalde Engelse vrijstelling
van capital gain tax.Wij hebben vooralsnog dan ook geen reden om te veronderstellen
dat, zoals in diverse vragen wordt gesuggereerd, met de voorgestelde vrijstelling
voor kunst, belastingplichtigen hun kunst in het buitenland zullen gaan onderbrengen.BewijslastverdelingVoor zover het gaat om kunstvoorwerpen met een roerend karakter –
schilderijen en dergelijke – rust de bewijslast inzake de vraag of sprake
is van hoofdzakelijk beleggen op de inspecteur. Voor zover het gaat om kunstvoorwerpen
met een onroerend karakter of om kunstvoorwerpen die niet in eigen gebruik
zijn, rust de bewijslast dat (mede gezien aard en hoeveelheid) geen sprake
is van hoofdzakelijk beleggen volgens artikel 5.2.2 op de belastingplichtige.
Ook in artikel 5.2.3 (vrijstelling rechten op roerende zaken krachtens erfrecht)
rust de bewijslast op de belastingplichtige. Dit wijkt af van de bewijslastverdeling
van artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, zo constateren ook de leden van
de PvdA-fractie, de VVD-fractie en de D66-fractie. Door de leden van de CDA-fractie
wordt in dit verband opgemerkt dat dit samenhangt met het feit dat de artikelen
5.2.2 en 5.2.3 vrijstellingen zijn, terwijl artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel
c, de positieve bestanddelen van de rendementsgrondslag definieert. Het voornemen
bestaat om de bewijslastverdeling in artikel 5.2.2 alsmede artikel 5.2.3 op
eenzelfde wijze te regelen als voor roerende zaken in eigen gebruik, teneinde
aan te sluiten bij de systematiek van artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel
c. Voor wat betreft de bewijslastverdeling in de vrijstelling van voorwerpen
van kunst en wetenschap betekent dit, dat de bewijslast inzake de beleggingstoets
voortaan op de inspecteur in plaats van op de belastingplichtige rust.Waarderings- en controleproblemenDe leden van de fracties van PvdA, van VVD en van CDA hebben vragen gesteld
over mogelijke waarderingsvraagstukken en controleproblemen die zich inzake
de vrijstelling van voorwerpen voor kunst en wetenschap in de uitvoeringspraktijk
kunnen voordoen. Onze verwachting is dat waarderings- en controleproblematiek
zich slechts incidenteel zal voordoen, omdat veel voorwerpen van kunst en
wetenschap normaliter onder de vrijstelling vallen. Aan de aanschaf of aan
het bezit van voorwerpen van kunst of wetenschap liggen normaliter immers
(vrijwel) geen geldelijke overwegingen ten grondslag liggen. Men bezit kunst
omdat het mooi is, in het interieur past, een erfstuk is, etc. Dat het bezit
van kunst onder omstandigheden ook geldelijk gewin kan opleveren is veelal
slechts van bijkomstige aard. In uitzonderingssituaties kunnen er aan de aanschaf
of aan het bezit van voorwerpen van kunst of wetenschap wel primair geldelijke
overwegingen ten grondslag liggen. Indien dat het geval is kan er van uitgegaan
worden dat een belastingplichtige het voorwerp van kunst en
wetenschap niet bezit omdat het een voorwerp van kunst en wetenschap is, maar
veeleer omdat hij – naast het niet in geld te meten genot dat samenhangt
met het bezit van een dergelijk voorwerp – verwacht met dat voorwerp
in financiële termen een goed rendement te kunnen behalen. In dergelijke
uitzonderingssituaties worden voorwerpen van kunst en wetenschap niet vrijgesteld
van de forfaitaire rendementsheffing; het beleggingskarakter is in die gevallen
immers overheersend. Vanuit dit perspectief bezien, kan de belastingdienst
bij controle van aangiften in eerste instantie met een relatief marginale
toets volstaan. Mochten zich uitgesproken situaties voordoen waarbij sprake
is van beleggen met kunst, dan heeft de inspecteur op grond van de huidige
formulering van de vrijstelling de mogelijkheid om deze kunst in de vermogensrendementsheffing
te betrekken. Omdat wij niet verwachten dat dit meer dan incidenteel zal voorkomen,
verwachten wij ook niet dat de waardering en controle van de onderhavige vrijstelling
tot onoverkomelijke problemen zal leiden.Voor wat betreft de waardering van kunstvoorwerpen vraagt het CDA naar
de wijze waarop een item uit een collectie zou moeten worden gewaardeerd.
Met de opmerking uit de memorie van toelichting waarnaar deze leden verwijzen
is bedoeld aan te geven dat diverse factoren van invloed kunnen zijn op de
waarde van een item. Het zou bijvoorbeeld ook voor de waardering van een schilderij
verschil kunnen uitmaken of een belastingplichtige in het bezit is van één
schilderij uit een drieluik, of dat hij in het bezit is van het gehele drieluik.Definitie «beleggen»Diverse fracties hebben vragen gesteld naar de uitleg van het begrip «beleggen»
en de factoren die in dit verband van belang zijn. De leden van de PvdA-fractie
vragen of subjectief of objectief getoetst zou moeten worden of sprake is
van beleggen. De leden van de CDA-fractie lijken kunstvoorwerpen te willen
vrijstellen die niet langer dan een jaar in een kluis bij een ander dan de
eigenaar liggen. Met de term «beleggen» wordt gedoeld op het aanhouden
van een goed om de waarde te behouden of te vergroten. Allerlei factoren zouden,
afhankelijk van de situatie, hierbij een rol kunnen spelen. In het kader van
de vrijstelling voor voorwerpen van kunst en wetenschap is met name relevant
dat het betreffende voorwerp van kunst of wetenschap niet in hoofdzaak wordt
aangehouden in de hoop op waardevermeerdering, maar dat het voorwerp op de
eerste plaats is aangekocht met het oog op het voorwerp zelf. In dat kader
is relevant dat in beginsel aangenomen wordt dat een belastingplichtige een
voorwerp aankoopt met het oog op het voorwerp zelf. De inspecteur zal zonodig
moeten bewijzen dat dit niet het geval is. Daarbij zal uiteraard tot op zekere
hoogte wel sprake zijn van het objectiveren van de intentie van de belastingplichtige.InternationaalZowel de leden van de VVD-fractie als de leden van de CDA-fractie hebben
gevraagd hoe de Europese landen fiscaal omgaan met kunst. Door PricewaterhouseCoopers
is een vergelijkend onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van
Financiën ten behoeve van de werkzaamheden van de Commissie Habbema naar
fiscale regelingen in de culturele sector in de landen van de Europese Unie,
de VS, Canada en Australië. Uit dit onderzoek blijkt dat Nederland een
middenpositie inneemt ten aanzien van de belastingheffing van de culturele
sector. Binnen de culturele sector zijn er echter forse verschillen. Zo blijkt
dat de fiscale behandeling van zelfstandige kunstenaars en artiesten in Nederland
niet ongunstig af te steken ten opzichte van andere landen, zeker niet wanneer
de activiteiten van de kunstenaar kunnen worden aangemerkt als ondernemersactiviteiten.
De afwijkingen tussen de landen worden met name veroorzaakt door verschillen
in de belastingstructuur, zoals de berekening van het belastbaar
inkomen, de belastingvrije som en het geldende tarief. De belastingheffing
van culturele instellingen is in de onderzochte landen zeer verschillend en
hangt van vele factoren af zoals de gekozen rechtsvorm, het type inkomsten
dat wordt genoten en de relatieve omvang en samenstelling van deze inkomsten.
Uit indicatieve berekeningen blijkt dat Nederland zich in de middengroep bevindt
ten aanzien van de fiscale behandeling van culturele instellingen. Relatief
gunstig van het Nederlandse systeem is dat beleggingsinkomsten, ongeacht de
activiteiten van de stichting of de vereniging, in beginsel niet in de heffing
worden betrokken. Ten opzichte van het buitenland kent Nederland minder en/of
minder ruimhartige vrijstellingen voor culturele instellingen. De meeste onderzochte
landen kennen vrijstellingen voor erfrechtelijke verkrijgingen door en giften
aan culturele instellingen. De landen die wel een heffing kennen, hanteren
tarieven die lager zijn dan de Nederlandse tarieven. In Nederland worden vooral
erfrechtelijke verkrijgingen door culturele instellingen anders dan musea
minder voordelig behandeld. Niet alle onderzochte landen kennen een met Nederland
vergelijkbare regeling voor het voldoen van successierecht in de vorm van
een kunstwerk. In dit opzicht is Nederland relatief gunstig ten opzichte van
het buitenland. Dit wordt nog versterkt omdat Nederland het enige land is
dat een hogere waarde dan de werkelijke waarde, te weten 120%, van het desbetreffende
kunstwerk in aanmerking neemt.De leden van de VVD-fractie vragen of een raming kan worden gegeven van
de te verwachten opbrengst die gepaard gaat met het belasten van de als belegging
aangehouden kunst. De leden van de D66-fractie vragen wat het budgettaire
effect zou zijn indien alle voorwerpen van kunst en wetenschap buiten de heffing
zouden worden gehouden.Het in de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing opnemen van als
belegging aangehouden kunst is uitsluitend preventief bedoeld. Het budgettaire
belang van het al dan niet opnemen van een vrijstelling voor kunst vloeit
voort uit de te verwachten aanzuigende werking van een dergelijke vrijstelling.
Mede gelet op de bedragen die thans op de kunstmarkt omgaan, zou de grondslag
van de forfaitaire rendementsheffing op deze wijze aanzienlijk kunnen worden
uitgehold.De leden van de fracties van VVD, van CDA en van GPV en van RPF hebben
vragen gesteld over de uitvoeringsaspecten met betrekking tot de waardering
van goederen die tot de rendementsgrondslag behoren. Meer specifiek vragen
zij daarbij waarom voor onroerende zaken niet aangesloten is bij de waarde
die wordt vastgesteld op grond van de Wet waardering onroerende zaken (verder:
WOZ-waarde). Verder vragen de leden van de VVD-fractie of, ingeval de WOZ-waarde
niet gehanteerd wordt, de regering van plan is alle panden opnieuw te laten
taxeren.Naar aanleiding van opmerkingen van de Raad van State is besloten om onroerende
zaken in box III niet zonder meer tegen de WOZ-waarde in de rendementsgrondslag
op te nemen. De belangrijkste reden hiervoor is dat de WOZ-waarde overeenkomt
met de volle, onbezwaarde waarde van een onroerende zaak. Zeker bij verhuurde
panden, bij uitstek box-III panden met beleggingskarakter, kan deze waarde
nogal afwijken van de waarde in het economisch verkeer. Dat wil overigens
niet zeggen dat de WOZ-waarde bij de waardebepaling van onroerende zaken in
box III in het geheel geen indicatie kan zijn. Overigens heeft de regering
niet de intentie, zoals de VVD-fractieleden opperen, om alle onroerende zaken
opnieuw te laten taxeren. Op de vraag van de leden van de CDA-fractie wie
de waarde in het economisch verkeer bepaalt, merken wij, ook in het licht
van de voorafgaande vraag, op dat dit in eerste instantie de belastingplichtige
zal zijn, bij het invullen van zijn aangiftebiljet. De leden van de CDA-fractie vragen in het kader van de aftrek van uitgaven
voor monumentenpanden, of bij de bepaling van de waarde in het economisch
verkeer van de gebouwde opstallen rekening mag worden gehouden met de bestemming
van de betreffende opstallen.De waarde in het economisch verkeer van een monumentenpand op een moment
wordt bepaald naar de staat van het pand op dat moment. De bestemming die
een belastingplichtige zelf aan een pand geeft is daarbij niet van belang.
Een koper zou immers weer een geheel andere bestemming aan het pand kunnen
geven. Wel kunnen externe omstandigheden relevant zijn, bijvoorbeeld het feit
dat er een bestemmingsplan is waaruit blijkt dat het monument een bepaalde
bestemming zou moeten hebben.Zowel de leden van de fractie van GroenLinks als de leden van de fracties
GPV en RPF hebben het kabinet gevraagd toe te lichten wat zij vindt van het
feit dat de wettelijk geregelde pachtrechten een rendement van 2% kennen,
terwijl de belastingplichtige in de vermogensrendementsheffing wordt belast
voor een rendement van 4%. Inderdaad is het zo dat de maximale pachtprijs
een wettelijke grens kent van 2% van de vrije verkeerswaarde van de grond.
Deze vrije verkeerswaarde is echter hoger dan de waarde van de grond in verpachte
staat. In de praktijk blijkt de waarde in verpachte staat zo'n 50% tot 60%
van de vrije verkeerswaarde te bedragen. Dit betekent dat 2% van de vrije
verkeerswaarde van de grond ongeveer overeenkomt met 4% van de waarde in verpachte
staat. Daarbij is dan nog geen rekening gehouden met waardestijgingen van
de grond. Dat momenteel pachtprijzen lager zouden liggen dan 2% van de vrije
verkeerswaarde, doet niet af aan het feit dat de pachtprijzen uiteindelijk
wel 2% van de vrije verkeerswaarde mogen bedragen. Wij zien dan ook geen reden
om voor verpachters aanvullende maatregelen te treffen of een vrijstelling
voor verpachte grond te introduceren, zoals de leden van de CDA-fractie en
de leden van de fracties GPV en RPF suggereren.De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd naar de bereidheid om de waarderingsgrondslag
van de verpachte gronden in de wet te verankeren. Naar onze mening is dat
al gebeurd door te bepalen dat alle bezittingen worden gewaardeerd tegen de
waarde in het economische verkeer. Bij het bepalen van de waarde in het economisch
verkeer van een goed wordt rekening gehouden met de staat waarin het goed
zich bevindt. Als grond op de waardepeildatum verpacht is, wordt deze pacht
derhalve als waardedrukkende factor in aanmerking genomen. Het is naar onze
mening dan ook niet nodig om nog eens expliciet te bepalen dat verpachte grond
tegen de waarde in verpachte staat in aanmerking wordt genomen.Daarnaast merken de leden van de VVD-fractie op, dat in het nieuwe belastingsysteem
de kosten van waterschapslasten, onderhoud en verzekering van de gebouwen
en administratiekosten niet meer aftrekbaar zijn. Dit zou, ook volgens de
leden van de SGP-fractie, een aanmerkelijke belastingverzwaring voor de verpachters
betekenen, waarmee het instituut pacht onder druk zou komen te staan. De leden
van de VVD-fractie vragen naar de bereidheid om kosten van onroerende zaken
en administratiekosten als persoonsgebonden kosten op te nemen in hoofdstuk
6. In het systeem zijn gebruikelijke aftrekbare kosten reeds in de hoogte
van het forfaitair rendement verdisconteerd. Wij zien derhalve geen reden
om een extra aftrek voor verpachters op te nemen.Zowel de leden van de CDA-fractie als de leden van de D66-fractie hebben
aandacht gevraagd voor de waarde waartegen landbouwgrond in de rendementsgrondslag
zou moeten worden opgenomen. Vooraf merken wij op, dat landbouwgrond indien
het ondernemingsvermogen is, niet in box III in de heffing wordt
betrokken. Gronden die wel tot de rendementsgrondslag behoren, worden gewaardeerd
tegen de waarde in het economisch verkeer. Daarbij wordt vanzelfsprekend rekening
gehouden met factoren die de waarde kunnen beïnvloeden, zoals bestemmingsplannen
die bepalen dat grond uitsluitend een agrarische bestemming kan hebben en
het al dan niet verpacht zijn van de grond. Naar aanleiding van een opmerking
van de D66-fractieleden merken wij op, dat explosieve grondprijsstijgingen
geen reden hoeven te zijn om een van de waarde in het economische verkeer
afwijkende waardering op te nemen in de rendementsgrondslag. Integendeel,
het feit dat grondprijzen stijgen, geeft mede aan dat het bezit van grond
rendabel kan zijn.6.3.3. Vrijstellingen en maatschappelijke beleggingenDe leden van de PvdA-fractie vragen met betrekking tot maatschappelijke
beleggingen wat hier nog meer onder valt behalve groen beleggen, scheepvaart,
Agaath en film, en of er nog meer faciliteiten worden overwogen behalve een
vrijstelling van de forfaitaire rendementsheffing. Vervolgens vragen de leden
van de fractie of sparen op laagrentende «goede doel»-rekeningen,
het zogenoemde groen sparen, volgens de regering net zo behandeld dient te
worden als groen beleggen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe het kabinet staat tegenover
een vrijstelling, conform de groenfondsen, voor beleggingen in armoedebestrijding.De gedachten van het kabinet over de invulling van de, in het nog in te
dienen wetsvoorstel ondernemerspakket tweede tranche opgenomen, kaderregeling
voor maatschappelijk beleggen, gaan vooralsnog uit naar regelingen voor groen
beleggen, tante-Agaath en fiscale faciliëring van venture capital. Het
kabinet is niet voornemens door middel van deze regeling het maatschappelijk
verantwoord beleggen in den brede te stimuleren. Een vrijstelling voor beleggingen
in armoedebestrijding valt dan ook buiten de reikwijdte van deze regeling.
Tot slot kan worden vermeld dat voor toepassing van de regeling groen beleggen,
en daarmee voor de vrijstelling in het forfaitaire rendement, niet zozeer
relevant is in welke vorm deze belegging exact plaatsvindt (sparen of beleggen),
maar of het gebeurt via een daartoe aangewezen krediet- of beleggingsinstelling.
Deze aangewezen krediet- en beleggingsinstellingen zijn verplicht hun vermogen
hoofdzakelijk te investeren in groenprojecten.Zowel de leden van de fracties van PvdA, CDA en GroenLinks als van de
fracties van GPV en RPF hebben vragen gesteld over de toekomst van de regeling
groen beleggen. Daarbij heeft de PvdA-fractie aangegeven prijs te stellen
op compenserende maatregelen, bijvoorbeeld door het groen beleggen als deblokkeringsmogelijkheid
in de spaarloonregeling op te nemen. De CDA-fractie vraagt zich af of in de
toekomst niet minder gebruik gemaakt zal worden van de regeling. De GroenLinks-fractie
heeft geïnformeerd naar nadere aanvullende maatregelen. De fracties GPV
en RPF hebben aangegeven prijs te stellen op informatie over de zienswijze
van de regering betreffende het groen beleggen.Het vrijstellen van groene beleggingen is, zo merken we op, in het nieuwe
fiscale systeem een aanzienlijke stimulans voor groene beleggingen. Zeker
in het licht van de totale beleggingsmarkt ontstaat een aantrekkelijk belastingvrij
product.De invoering van de vermogensrendementsheffing beïnvloedt in beginsel
niet het rendement dat een belastingplichtige kan behalen met een groene belegging.
Zowel onder het huidige recht als na invoering van de vermogensrendementsheffing
zijn inkomsten uit groene beleggingen namelijk volledig vrijgesteld van inkomstenbelasting.
De rendementen van groene beleggingen op de korte en middellange termijn hoeven derhalve niet af te wijken van de huidige rendementen. Daarbij kan
het volgende worden opgemerkt. Wel heeft invoering van de vermogensrendementsheffing
tot gevolg dat de positie van groene beleggingen ten opzichte van overige,
commerciële beleggingen wijzigt. Enerzijds wordt de vrijstelling van
groene beleggingen in de vermogensrendementsheffing «minder waard»
dan de huidige vrijstelling, omdat het belastingtarief wordt verlaagd en bovendien
in box 3 een proportioneel tarief van toepassing is. Anderzijds wordt met
de invoering van de Wet inkomstenbelasting 2001 de heffingsgrondslag verbreed,
waardoor veel beleggingsproducten die nu buiten schot blijven wel in de rendementsgrondslag
worden betrokken. Groene beleggingen zijn dan een van de weinige beleggingsproducten
die fiscaal vriendelijk worden behandeld. Het is niet onze verwachting, dat
groene beleggingen met de invoering van de belastingherziening 2001 minder
in trek zullen raken, zoals de CDA-fractie in haar vraagstelling lijkt te
suggereren. Volledigheidshalve merken wij naar aanleiding van een vraag van
GroenLinks nog op, dat nog wordt bezien op welke wijze het groen beleggen
deel uit gaat maken van een in te voeren kaderregeling voor maatschappelijke
beleggingen.Ten aanzien van de vraag van de PvdA-fractie om een deblokkeringsmogelijkheid
in het spaarloon op te nemen, merken wij op, dat het voor werknemers al mogelijk
is om spaarloon om te zetten in effecten (en dus ook in effecten in groenfondsen),
mits deze effecten gedurende de blokkeringsperiode van het spaarloon onbezwaard
tot het vermogen van de werknemer blijven behoren. Introductie van een mogelijkheid
om bovendien ook nog binnen vier jaren onbelast te deblokkeren voor groen
beleggen (zonder sanctie bij verkoop binnen vier jaren) past minder goed in
het karakter van de werknemersspaarregelingen.De leden van de PvdA-fractie herinneren verder aan de brief van 6 juli
1999 aan de Kamer inzake Evaluatie Duurzaam bouwen en Groen beleggen, waarin
het kabinet onder meer aangeeft dat in het kader van de belastingherziening
2001, als onderdeel van de invulling van de positieve prikkels, verdere besluitvorming
over de regeling duurzaam bouwen zal plaatsvinden. Deze leden vragen wat daarvan
de nadere uitwerking is. Ook de leden van de CDA-fractie hebben gevraagd naar
de stand van zaken omtrent de regeling groen beleggen met betrekking tot duurzaam
bouwen. Zij vragen meer specifiek wanneer nadere besluitvorming kan worden
verwacht en zij vragen of de regeling mogelijk in het kader van het ondernemerspakket
zou kunnen worden meegenomen.Het kabinet heeft nog geen beslissing genomen over voortzetting van de
fiscale faciliëring van duurzaam bouwen in het kader van de regeling
groen beleggen na het jaar 2000. We zullen hierover tijdig uitsluitsel geven,
zodat de resultaten hiervan in de wetgeving zoals deze op 1 januari 2001 in
werking treedt kunnen zijn opgenomen.In het pakket voor ondernemers in de 21e eeuw zal een kaderregeling voor
maatschappelijk beleggen worden geïntroduceerd. Naar aanleiding van de
vraag van de leden van de CDA-fractie wanneer deze regeling de Kamer zal bereiken,
merken wij op dat de regeling deel zal uitmaken van het wetsvoorstel ondernemerspakket
tweede tranche. Zoals wij in paragraaf 4.1.3 hebben aangegeven, verwachten
wij dat dit wetsvoorstel de Tweede Kamer in het voorjaar zal bereiken. Op
de vraag van deze leden hoe de regeling eruit zal zien, en de vraag van de
leden van de fractie van GroenLinks aan welke beleggingen wordt gedacht, kunnen
wij antwoorden dat, naast de regelingen voor groen beleggen en tante-Agaath,
gedacht wordt aan de fiscale faciliëring van venture capital. Wij zijn
derhalve, dit in antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie
van GroenLinks, niet voornemens hier een regeling van te maken
om het maatschappelijk verantwoord beleggen in den brede te stimuleren.Zowel de leden van de fracties van CDA, als de leden van fracties van
GPV en van RPF hebben aandacht gevraagd voor de veranderde positie die Agaathleningen
innemen na invoering van de Wet inkomstenbelasting 2001. Genoemde leden zijn
met name geïnteresseerd in de vraag of het gebruik van de Agaathregeling
zal gaan afnemen.De Agaathregeling blijft ook na invoering van de vermogensrendementsheffing
aantrekkelijk. De inkomsten uit Agaathproducten zijn immers als een van de
weinige financiële producten vrijgesteld van belasting. Dat, zoals de
leden van de GPV-fractie aanhalen, de vrijstelling van beleggingen via de
Agaathregeling in de vermogensrendementsheffing «minder waard»
wordt dan de huidige vrijstelling, omdat het belastingtarief wordt verlaagd,
is slechts één kant van de medaille. Aan de andere kant staat
dat met de invoering van de Wet inkomstenbelasting 2001 de heffingsgrondslag
wordt verbreed, waardoor veel beleggingsproducten die nu buiten schot blijven
wel in de rendementsgrondslag worden betrokken. Beleggingen via de Agaathregeling
zijn dan een van de weinige beleggingsproducten die fiscaal vriendelijk worden
behandeld. Per saldo wordt dan het benodigde netto-rendement behaald, zeker
waar het directe Agaathleningen betreft. En voor zover het indirecte Agaathleningen
betreft; onlangs is een lening door een Agaathfonds op de markt gebracht waarbij
de belegger een couponrente van 7,75% kan ontvangen.6.3.4. Hoogte van het forfaitaire rendement en tariefDe leden van diverse fracties hebben vragen gesteld over de hoogte van
het forfaitaire rendement. De leden van de fractie van de PvdA merken in dat
verband op dat het gekozen systeem qua grondslag, rendementsveronderstelling
en heffingspercentage dient aan te sluiten bij wat maatschappelijk redelijk
wordt geacht. Met name in dat verband vragen deze leden om een nadere onderbouwing
van het percentage van 4%. Deze leden vragen in dat verband of het percentage
van 4% is afgeleid uit het gemiddelde rendement over verschillende vermogens
over een langere tijd – gecorrigeerd voor inflatie en financieringskosten –
of is afgeleid uit het rendement op risicomijdende beleggingen.De leden van de fractie van het CDA vragen eveneens aandacht voor de hoogte
van het forfaitaire rendement. Deze leden vragen zich in dat verband af of
het – mede gelet op het feit dat het percentage van 4%, indien dit wordt
gerelateerd aan de huidige rentevergoeding op spaarrekeningen, naar hun oordeel
aan de hoge kant is – wel reëel is om op basis van een fictie te
heffen. Ook de leden van de fractie van D66 vragen om de keuze voor een percentage
van 4% nader toe te lichten. Deze leden vragen voorts inzichtelijk te maken
op welke wijze bij de bepaling van de hoogte van dit percentage rekening is
gehouden met aftrekbare kosten. De leden van de fractie van GroenLinks geven
aan grote bezwaren te hebben tegen het hanteren van één uniform
forfaitair rendement. Deze leden vragen zich in dat verband af hoe het een
dergelijk ruw forfaitair rendement uit een oogpunt van draagkracht tot een
verbetering kan leiden ten opzichte van de huidige situatie, mede gegeven
het feit dat het rendement op spaarrekeningen momenteel minder dan 4% bedraagt.
De leden van de fractie van de SP merken in dit verband op van mening te zijn
dat de heffing in strijd is met het draagkrachtbeginsel, omdat zowel over
lage als over hoge rendementen hetzelfde lage forfaitaire rendement van 4%
wordt toegepast. Hierdoor zou voor laag renderende beleggingen een hoge reële
druk ontstaan. De leden van de fracties van het GPV, de RPF en de SGP gaan
eveneens in op de voorgestelde hoogte van het forfaitaire rendement. De leden
van de fracties van het GPV en de RPF constateren dat van het
forfaitaire rendement een zekere verruwing uitgaat op grond waarvan naar hun
oordeel betwijfeld kan worden of een dergelijk systeem ook op langere termijn
kan worden gehandhaafd. In dat verband noemen deze leden als voorbeeld dat
een spaarder die 3% rente krijgt op een spaarrekening onder het forfaitaire
rendement te maken krijgt met een overmatige heffing. Om tot een rechtvaardiger
heffing te komen waarmee de relatief kleine spaarder/belegger wordt ontzien,
suggereren deze leden om het heffingvrije bedrag te verhogen onder gelijktijdige
verhoging van het belastingtarief dat over het forfaitair bepaalde rendement
dient te worden betaald. In het verlengde daarvan vragen de leden van de fractie
van de SGP ons nader in te gaan op hun suggestie om bij aantoonbaar lagere
rendementen verrekening mogelijk te maken.Leden van diverse fracties vragen aandacht voor de vraag hoe vast het
percentage van 4% over de jaren heen is. De leden van de fractie van de PvdA
merken in dat verband op dat ongeacht de wijze waarop het rendement van 4%
is bepaald, er geen enkele reden is om aan te nemen dat dit percentage in
de loop der tijd niet eens naar boven of naar beneden zou moeten worden bijgesteld.
In het verlengde daarvan vragen deze leden onder welke omstandigheden een
dergelijke aanpassing wenselijk is. De leden van de fractie van de VVD geven
in dat verband aan niets te voelen voor een verhoging van dit percentage.
Ook de leden van de fractie van het CDA gaan op deze kwestie in. Deze leden
geven enerzijds aan wel voor een regeling te voelen op grond waarvan het percentage
van 4% niet – in de woorden van deze leden – jaarlijks als speelbal
van de politiek kan worden bijgesteld; op dat punt vragen deze leden een garantie
dat het percentage ongemoeid blijft. Anderzijds geven deze leden aan dat een
vast tarief erg rigide is en dat op grond daarvan gepleit zou kunnen worden
voor een jaarlijkse bijstelling op basis van (bijvoorbeeld) het rendement
op staatsobligaties en voor het opnemen van een tegenbewijsregeling in het
forfaitaire rendement. De leden van de fractie van D66 gaan eveneens in op
de hoogte van het forfaitaire rendement. Deze leden geven aan te denken dat
het onontkoombaar is om dit percentage met een zekere regelmaat aan de feitelijke
situatie te toetsen en vragen vervolgens om in te gaan op hun suggestie om
wettelijk vast te leggen met welke frequentie en op welke wijze dit percentage
kan worden aangepast, en wat de voor- en nadelen daarvan zijn. Naar aanleiding
van deze vragen merken wij het volgende op.Hiervoor in deze nota is aangegeven dat het niet mogelijk is om de werkelijk
genoten inkomsten uit vermogen in de heffing te betrekken. Aangegeven is dat
dit binnen het concept van het huidige wettelijke systeem niet mogelijk is
en dat een vermogenswinstbelasting op grond van diverse overwegingen ook geen
reële optie is. Tegen die achtergrond is gekozen voor een forfaitaire
benadering van de inkomsten uit vermogen.Uitgangspunt daarbij was dat de forfaitaire rendementsheffing op een zodanige
wijze zou moeten worden vormgegeven dat daarmee op een globale maar aanvaardbare
wijze zou kunnen worden aangesloten bij de rendementen die belastingplichtigen
in de praktijk, indien dit over een wat langere periode wordt bezien, gemiddeld
zouden moeten kunnen behalen zonder dat zij daar (veel) risico voor hoeven
te nemen. In zoverre kan derhalve niet worden gesteld dat in het concept van
de forfaitaire rendementsheffing geen rekening wordt gehouden met de omvang
van de werkelijk genoten inkomsten uit vermogen.Mede tegen deze achtergrond bezien is in het wetsvoorstel niet geopteerd
voor een benadering waarbij de hoogte van de forfaitaire rendement elk kalenderjaar
opnieuw zou moeten worden vastgesteld, maar voor een benadering waarbij wordt
uitgegaan van een gemiddeld haalbaar rendement dat in verband
daarmee ook voor een langere periode vast zou moeten staan. Voordeel daarvan
is niet alleen dat daarmee aan belastingplichtigen vooraf een grote mate van
zekerheid kan worden geboden omtrent het te betalen belastingbedrag, maar
ook en vooral dat door het hanteren van een langjarig vaststaand percentage
een zeer stabiele belastingopbrengst kan worden gegarandeerd. Indien het percentage
van het forfaitaire rendement jaarlijks zou worden aangepast aan de omvang
van de werkelijk behaalde rendementen – voor zover die als gemiddelde
voor een ieder al goed meetbaar zouden zijn – zou over de jaren heen
immers een sterk fluctuerende opbrengst van de forfaitaire rendementsheffing
kunnen ontstaan die per saldo als gemiddelde over een wat langere periode
bezien vermoedelijk vrij dicht zal liggen bij de jaarlijks vrij stabiele opbrengst
van een forfaitaire heffing die uitgaat van een langjarig vaststaand percentage
aan rendement. Bij een minder frequente aanpassing op basis van langjarig
voortschrijdende gemiddelden – zoals gesuggereerd door de leden van
de fractie van de PvdA – zouden de jaarlijkse fluctuaties echter kunnen
worden gemitigeerd. Hieronder gaan wij nader in op deze suggestie van de leden
van de fractie van de PvdA.Mede tegen deze achtergrond bezien is in het wetsvoorstel uitgegaan van
het gemiddelde rendement dat over een langere periode bezien moet kunnen worden
behaald. Bij de vaststelling van de hoogte van het forfaitair in aanmerking
te nemen rendement is voorts rekening gehouden met het feit dat vanwege het
ontbreken van een tegenbewijsregeling – een regeling die niet past in
het concept van het forfaitaire rendement (zie ook hierna) – een incidentele
onderschrijding van het gemiddelde rendement zwaarder weegt dan een incidentele
overschrijding. Deze benadering heeft ertoe geleid om een forfaitair rendement
van 4% voor te stellen. Dit percentage komt overeen met het langjarige rendement
dat door een ieder kan worden behaald. De hoogte van het rendement dat zonder
risico kan worden behaald – te denken valt aan staatsobligaties –
is daarbij leidend. Voor zover er gemiddeld meer rendement kan worden behaald,
hangt dit veelal samen met het nemen van meer risico. Het additionele rendement
dat samenhangt met het nemen van extra risico wordt binnen het forfaitaire
rendement als zodanig niet belast (met dien verstande dat dit additionele
rendement wel tot de heffingsgrondslag gaat behoren waarover het forfaitaire
rendement in de toekomst jaarlijks zal worden berekend). Daar staat dan tegenover
dat met eventuele lagere rendementen of verliezen op risicovolle beleggingen
ook geen rekening hoeft te worden gehouden. Overigens is een percentage van
4 ook de uitkomst van de disconteringsvoet die in het kader van kostenen batenramingen
door de Rijksoverheid wordt gehanteerd. Verwezen zij naar het rapport van
de Studiegroep Heroverweging disconteringsvoet en het Kabinetsstandpunt daarbij
uit januari 1995. Anders dan de leden van de fractie van GroenLinks menen
wij dat in dat verband bij een percentage van 4% sprake is van een evenwichtige
en aanvaardbare benadering van de (werkelijke) inkomsten uit vermogen. In
zoverre zijn wij het evenmin eens met stelling van de leden van de fractie
van de SP dat de forfaitaire rendementsheffing in strijd zou zijn met het
draagkrachtbeginsel. In dat verband kan voorts nog worden gewezen op het feit
dat ter zake van bijvoorbeeld rentegroeifondsen of aandelen, onder het huidige
systeem (vrijwel) geen belastbare inkomsten uit vermogen in de heffing kunnen
worden betrokken, terwijl dit onder de werking van het forfaitaire rendement
wel het geval zal zijn. In zoverre is – zeker indien dit wordt vergeleken
met de huidige situatie – sprake van een draagkrachtwinst. Tegen deze
achtergrond wordt, dit naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie
van de PvdA, tevens opgemerkt dat de opinie van Happé (WFR, 4 november
1999) dat de forfaitaire rendementsheffing gelet op BNB 1999/271 kwetsbaar
zou kunnen zijn omdat daarmee niet voldoende wordt aangesloten
bij de werkelijkheid, door ons niet wordt onderschreven.Met betrekking tot genoemde risicocomponent in de rendementsverwachtingen
zij nog het volgende opgemerkt. Bij vraag en aanbod van kapitaal is de risicopremie
die bovenop het veilige resultaat, waarvoor 4% een adequate benadering is,
wordt gevraagd een weerspiegeling van goede en kwade kansen. Heeft een belegger
de goede keuze gemaakt, dan is het mogelijk dat er een rendement van bijvoorbeeld
8% wordt gemaakt. Bij een efficiënt werkende kapitaalmarkt, ook ter zake
van de prijsvorming, zal er om gemiddeld risicoloos op 4% uit te komen, ook
een belegger op 0% zitten. Toch vraagt het forfaitair rendement van beiden
4%. De stimulans om die goede belegging op te sporen is juist een gewenste
reactie op de nieuwe fiscale systematiek. De dynamiek op de kapitaalmarkt
wordt nadrukkelijk bevorderd.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van de PvdA of
de hoogte van het forfaitaire rendement – rekening houdend met financieringskosten
en inflatie – zou kunnen worden gebaseerd op langlopende voortschrijdende
gemiddelde rendementen van verschillende vermogensvormen, wordt het volgende
opgemerkt. Bij het uitgangspunt dat aan het forfaitaire rendement ten grondslag
ligt, is het niet nodig om rekening te houden met feitelijk betaalde financieringskosten.
Binnen het forfaitaire rendement wordt immers uitgegaan van enerzijds de (tot
de belastbare grondslag behorende) bezittingen en anderzijds de (op de belastbare
grondslag in mindering te brengen) schulden. Hierdoor wordt reeds op een indirecte
wijze rekening gehouden met de invloed van de financieringskosten. Voordeel
van een dergelijke benadering is dat – naast de daarmee samenhangende
vereenvoudiging – het anders dan thans niet langer mogelijk zal zijn
om door financiering met vreemd vermogen per saldo een fiscale aftrekpost
te creëren (hetgeen zich bijvoorbeeld zou kunnen voordoen in het geval
dat 5% financieringsrente wordt betaald, en de met het geleende geld gefinancierde
belegging tegen het forfaitaire rendement van 4% in de heffing wordt betrokken).Naar aanleiding van de opmerking van de leden van de fractie van de PvdA
over de het rekening houden met inflatie – ook de leden van de fractie
van het CDA vragen daar aandacht voor – wordt opgemerkt dat in de inkomstenbelasting
in beginsel slechts indirect rekening wordt gehouden met de invloed van inflatie.
Dit komt tot uitdrukking in het feit dat de omvang van diverse bedragen (zoals
de schijflengten) jaarlijks voor inflatie wordt gecorrigeerd. Bij de bepaling
van de omvang van het belastbare inkomen wordt als zodanig echter geen rekening
gehouden met de invloed van inflatie. Deze in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 gehanteerde systematiek vormt ook het uitgangspunt voor de Wet inkomstenbelasting
2001. Over de vraag of dat theoretisch juist is of niet, zijn in het verleden
reeds uitgebreide discussies gevoerd. In dat verband kan onder meer worden
gewezen op het eind jaren zeventig verschenen rapport Hofstra inzake inflatieneutrale
belastingheffing; de leden van de fractie van het CDA refereren daaraan. Wel
dient in dit verband voor de volledigheid te worden opgemerkt dat door het
sinds die tijd sterk teruglopen van het niveau van de inflatie het belang
van het zuiveren van het belastbaar inkomen van een inflatiecomponent navenant
is afgenomen. Mede tegen die achtergrond is ervoor gekozen om bij de vaststelling
van de omvang van het belastbare inkomen geen rekening te houden met inflatie.Dit
geldt ook voor het belastbare inkomen uit sparen en beleggen. Wat betreft de suggestie om het forfaitaire rendement te baseren op een
gemiddeld marktrendement wordt opgemerkt dat dit zou impliceren dat er ofwel
voor zou moeten worden gekozen om binnen het forfaitaire rendement met gedifferentieerde
percentages te gaan werken ofwel dat er een (bijna per definitie arbitraire)
beslissing zou moeten worden genomen over de samenstelling (en de relatieve
omvang van de diverse componenten) van een representatieve beleggingsportefeuille.
Het al naar gelang van de aard en het rendement van bepaalde vermogenscategorieën
hanteren van uiteenlopende forfaitaire rendementspercentages – ook de
leden van de fractie van het CDA vragen daarnaar – heeft niet onze voorkeur.
Bij de opzet van het forfaitaire rendement is mede omwille van eenvoud en
uitvoerbaarheid gekozen voor één ongedifferentieerd forfait
voor alle vormen van vermogen. Het loslaten van dit uitgangspunt zou de forfaitaire
rendementsheffing veel complexer maken dan nodig is. Als voorbeeld kan in
dat verband kan worden gewezen op de wijze waarop rekening wordt gehouden
met financieringsrenten. Bij het hanteren van één forfaitair
rendementspercentage kan – zoals hiervoor is aangegeven – worden
uitgegaan van een benadering waarbij bezittingen en schulden in beginsel worden
gesaldeerd, terwijl bij het hanteren van uiteenlopende percentages discussies
zullen ontstaan over de vraag aan welke categorieën vermogensbestanddelen
de schulden zouden moeten worden toegerekend.Voorts wordt opgemerkt dat, nog los van het antwoord op de vraag of het
mogelijk is om een representatieve beleggingsportefeuille samen te stellen,
het baseren van het percentage van het forfaitaire rendement op het gemiddeld
van het door alle belastingplichtigen in het verleden behaalde rendement,
ten koste zou kunnen gaan van belastingplichtigen die – mede gelet op
hun inkomens- of vermogenspositie – geen of slechts weinig risico willen
of kunnen nemen. Het gemiddeld op een dergelijke representatieve beleggingsportefeuille
behaalde rendement zal gegeven het daaraan verbonden (gemiddelde) risicoprofiel
immers wat hoger zijn dan het rendement dat zonder risico kan worden behaald.
Zoals hiervoor is aangegeven wordt het additionele rendement dat samenhangt
met het nemen van extra risico binnen het forfaitaire rendement als zodanig
niet in de heffing betrokken, terwijl dat via een benadering op basis van
een gemiddeld gerealiseerd rendement wel zou gebeuren. In het verlengde daarvan
dient tevens te worden bedacht dat de op een langere periode betrekking hebbende
gemiddelde rendementen uitsluitend kunnen worden behaald door belastingplichtigen
die in de gelegenheid zijn om hun vermogen voor langere tijd vast te zetten.
Naarmate de periode dat het vermogen in een bepaalde beleggingsvorm kan worden
vastgezet korter wordt, zal ook het rendement lager worden. Op basis van vorenstaande
overwegingen geven wij er de voorkeur aan – dit mede ten antwoord op
de vraag van de leden van de fracties van het CDA en D66 – om binnen
het forfaitaire rendement uit te gaan van een vaststaand percentage en niet
van een percentage dat is gebaseerd op langlopende voortschrijdende gemiddelde
rendementen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks
waarom binnen het forfaitaire rendement aftrek van alle schulden mogelijk
is wordt het volgende opgemerkt. De forfaitaire rendementsheffing gaat uit
van de gedachte dat een belastingplichtige met zijn vermogen – over
een wat langere periode bezien gemiddeld – een (netto) rendement van
4% moet kunnen halen. Uitgangspunt daarbij is voorts dat er voor aftrek van
financieringsrenten als zodanig geen plaats meer is, juist ook met het oog
op het voorkomen van oneigenlijk gebruik in die sfeer. Anders dan de leden
van de fractie van GroenLinks suggereren, kan het financieren van bezittingen
met vreemd vermogen per saldo niet langer tot een aftrekpost of tot een fiscale
bevoordeling leiden, ook niet voor vermogenden. De opzet van
het forfaitaire rendement brengt namelijk met zich dat met vreemd vermogen
gefinancierde beleggingen in eerste aanleg per saldo geen invloed hebben het
te betalen bedrag aan belasting over de forfaitaire inkomsten. Verderop in
deze nota gaan wij nader op deze kwestie in naar aanleiding van een vraag
van deze leden over het met vreemd vermogen financieren van een tweede woning.De leden van de fractie van de PvdA en van de CDA-fractie stellen verschillende
vragen over mogelijke vormen van differentiatie in het tarief van box III.
De discussie daarover is in het SER-advies al aan de orde gekomen via de suggestie
om een onderscheid aan te brengen tussen risicodragende en risicomijdende
beleggingen. Dit onderscheid wordt dan meestal in verband gebracht met de
druk van de vennootschapsbelasting.Veelal worden twee argumenten genoemd om eigen vermogen (aandelen) voor
de forfaitaire rendementsheffing anders te behandelen dan vreemd vermogen
(obligaties). Enerzijds is de vergoeding voor eigen vermogen niet aftrekbaar
voor de vennootschapsbelasting en de vergoeding voor vreemd vermogen wel.
Dit zou pleiten voor een lagere forfaitaire rendementsheffing over eigen vermogen.
Anderzijds is het rendement over eigen vermogen in het algemeen hoger dan
het rendement op vreemd vermogen. Dit zou juist pleiten voor een hogere forfaitaire
rendementsheffing over eigen vermogen. Gelet op deze tegengestelde effecten
is er, mede uit het oogpunt van eenvoud en om arbitrage zoveel mogelijk te
voorkomen, voor gekozen om een ongedifferentieerd forfaitair rendement en
belastingtarief te laten gelden voor alle vermogensbestanddelen. Daarbij dient
te worden bedacht dat het betrekkelijk eenvoudig is om rendement op risicomijdende
vermogensbestanddelen te transformeren in rendement op aandelen. Een gedifferentieerd
belastingtarief en/of een gedifferentieerd forfaitair rendement zal derhalve
zonder meer tot een toename van belastingontwijking leiden.De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of wij nog eens kunnen aangeven
waarom niet is gekozen voor een systeem waarbij een aftrek voor primair dividend
aan de orde is. Bij particuliere beleggers worden ontvangen rente en dividend
in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 op identieke wijze in de belastingheffing
betrokken. In het voorgestelde systeem van de Wet inkomstenbelasting 2001
verandert dat op zichzelf bezien niet. De fiscale behandeling van het totale
rendement van de belegger op aandelen enerzijds en schuldvorderingen anderzijds
wijzigt echter wel doordat het forfaitaire rendement zowel bij aandelen als
bij schuldvorderingen in aanmerking wordt genomen ongeacht of het rendement
bestaat uit ontvangen vergoedingen of uit koersontwikkelingen. Hierdoor ontstaat
op het niveau van de belegger een volledig gelijke behandeling. Het is denkbaar
dat de bestaande voorkeur van particuliere beleggers voor het reserveren van
winsten van vennootschappen als gevolg van deze ontwikkeling wijzigt. Dit
zou er ook toe kunnen leiden dat bestaande evenwichten in de keuzes die bedrijven
maken voor de financiering van hun activiteiten verschuiven. Daarbij zal,
gezien de aftrekbaarheid van rentelasten, mogelijk een voorkeur ontstaan voor
financiering met vreemd vermogen. Dit zou onder omstandigheden een nadeel
kunnen zijn. Zoals reeds in de toelichting bij de Invoeringswet (blz. 8) is
opgemerkt, zijn wij voornemens de problematiek van de ondernemingsfinanciering,
met name op het grensvlak van eigen en vreemd vermogen voor te leggen aan
een werkgroep die deze materie in een breder verband kan bezien.De leden van de CDA-fractie denken aan een hoger tarief dan 30% voor het
forfaitaire rendement als er geen of nauwelijks sprake is van een voordruk
vennootschapsbelasting. Wij wijzen erop dat de door hen genoemde voorbeelden
van financieringsmaatschappijen vooral geïnspireerd zijn door het huidige
inkomensbegrip. Deze instellingen ondervinden een geringe druk aan vennootschapsbelasting
door de geringe omvang van de bedrijfsmatige activiteiten. Voor
de afweging in dit kader zijn deze producten vergelijkbaar met directe beleggingen
in effecten. Op een hoger tarief voor rente dan voor dividend zijn wij hiervoor
ingegaan. Een hoger tarief voor huur (lees: verhuurd onroerend goed) roept
ons de vraag op wat daarvoor de argumentatie zou kunnen zijn. Rendementsverschillen
komen ook hier tot uitdrukking in de waarde en zijn daarom geen aanleiding
voor het maken van een verschil in de heffingsgrondslag laat staan voor een
verschil in tarief. Dit brengt ons tot de opmerkingen van deze leden die inhouden
dat de markt verschillen rechttrekt en dat het daarom inderdaad niet nodig
en niet wenselijk is verschil te maken al naar gelang individuele rendementen
afwijken van het gemiddelde. Hiermee rekening houden zou in wezen een vorm
van fiscale arbitrage van de kant van de fiscus zijn.De leden van de CDA-fractie vragen een expliciete reactie op een bezwaar
van De Kam tegen de vermogensrendementsheffing. Hij stelt dat bezitters met
gelijke vermogens en heel verschillende opbrengsten die hetzelfde moeten betalen,
dit als onrechtvaardig zullen ervaren. Wij denken dat op de formulering van
de stelling nogal wat kan worden afgedongen. De markt zorgt er immers voor
dat de opbrengsten bij gelijke vermogens naar elkaar zullen tenderen. Daar
waar men kiest voor weinig rendement, bijv. door af te zien van rente in de
familiesfeer zijn dit eigen keuzes. Wij vermoeden dat de filosofie achter
de vermogensrendementsheffing vrij snel gemeengoed zal worden en dat dit ook
een impuls voor een betere want niet fiscaal geïndiceerde marktwerking
zal zijn. Voorts denken wij dat bezitters van vastrentende waarden die bij
stijgende rente minder waard worden, juist het gevoel zullen krijgen dat zij
rechtvaardiger worden behandeld dan thans het geval is.De leden van de CDA-fractie suggereren dat de vermogensrendementsheffing
niets anders is dan een partiële vermogensbelasting op privé-vermogen
met een tarief van 1,2% in plaats van het tarief van 0,7% van de huidige vermogensbelasting.
Wij zien dat anders. Wij wijzen op de talrijke verschillen tussen de heffingsgrondslag
van de vermogensbelasting en de rendementsgrondslag. Laatstbedoelde grondslag
is een heffingsobject dat is toegesneden op vermogen dat inkomsten in de zin
van de inkomstenbelasting kan opleveren. Anderzijds is een bewuste keus gemaakt
om de vermogensbelasting te laten vervallen gegeven de internationale kaders
waarin het Nederlandse belastingstelsel moet kunnen blijven functioneren.Naar aanleiding van de vraag van de fractie van de PvdA inzake de langjarig
gerealiseerde rendementen (10, 20, 30, 40, 50 jaar) op diverse vermogenscategorieën
en een vergelijkbare vraag van de leden van de fracties van het CDA en GroenLinks
wordt het volgende opgemerkt. In «Stocks for the long run» analyseert
prof. Jeremy Siegel de opbrengsten en risico's van aandelen, obligaties en
deposito's over de periode 1802 tot 1997 in de V.S. Over de onderzochte 195
jaar bedroeg het nominale rendement op aandelen gemiddeld 8,4%, voor obligaties
4,7% en voor de geldmarkt 4,3%. Daarbij is geen rekening gehouden met de kosten
voor beleggers en ook niet met inflatie. Wordt het gemiddelde inflatiecijfer
van de rendementscijfers afgetrokken dan is het beeld als volgt: aandelen
7%, obligaties 3,5% en geldmarkt 2,9%. Uit de publicatie blijkt ook het volgende.
Bij een beleggingsperiode van 1 jaar varieert het nominale rendement op aandelen
tussen +66,6% en –38,6%. Bij een periode van 5 jaar is dat +17,7% en –11%
en bij 10 jaar +16,9% en –4,1%. Een dergelijk gedetailleerd langjarig
beeld is voor de Nederlandse beleggingsmarkt niet beschikbaar. Het is niet
waarschijnlijk dat dit beeld substantieel zal afwijken. Om zowel de noodzaak als de effecten van de voorstellen op het gebied
van het belasten van vermogen(sinkomsten) te kunnen beoordelen, verzoeken
de leden van de PvdA fractie de regering nog eens te schetsen, hoe de belastingdruk
op vermogen(sinkomsten) zich in Nederland verhoudt tot die in het buitenland.
Zij zeggen mede benieuwd te zijn naar deze informatie in het licht van de
suggestie op pagina 35 van de memorie van toelichting dat de voorstellen zullen
leiden tot minder kapitaalvlucht naar het buitenland. Zij vragen waarom de
regering die mening is toegedaan en of sprake is van een lager tarief of een
smallere grondslag. Tevens vragen deze leden of de regering kan aangeven in
hoeverre kapitaalvlucht binnen Europa samenhangt met verschillen in lastendruk
tussen de verschillende lidstaten dan wel met de afwezigheid van bronheffingen
of renseigneringsverplichtingen. Tenslotte vragen zij de regering aan te geven,
waarom zij denkt dat het systeem van een forfaitaire rendementsheffing niet
zal leiden tot kapitaalvlucht naar het buitenland als het reële rendement
onder de 4% zakt.De fractie van GroenLinks vraagt in dit verband naar een overzicht van
de (effectieve) belastingdruk op (privé-)vermogensinkomsten in Europese
landen en de V.S.Exacte gegevens over de belastingdruk op vermogen in internationaal perspectief
zijn niet beschikbaar. De EU maakt jaarlijks een rapportage over de belastingdruk
op de verschillende productiefactoren als percentage van het bruto binnenlands
product in de lidstaten (bron: Tableau du Bord, Europese Commissie, Directoraat-generaal
XXI, 1999). De gegevens uit de onderstaande tabel zijn aan die rapportage
ontleend. Tabel 1 De belastingdruk op kapitaal in 1997( in % van
het BBP)1 Belastingdruk op kapitaalBelgië8,1 Denemarken3,1 Duitsland4,5Spanje6,5 Frankrijk8,9 Ierland6,7Italië10,0 Luxemburg12,3 Oostenrijk5,4Zweden5,9 Verenigd Koninkrijk7,9Nederland8,81 Bron: Tableau de Bord, Europese Commissie directoraat-generaal
XXI (1999).Hierbij moet worden aangetekend dat het door de EU gehanteerde begrip
kapitaal ruimer is dan het fiscale begrip vermogen.Dit houdt in dat ook de
belastingdruk op de winst van zelfstandigen en VPB-plichtige lichamen is meegenomen.
Internationaal vergelijkbare gegevens over de belastingdruk op vermogen uitgedrukt
in het relevante vermogen zijn niet beschikbaar.De belastingdruk op kapitaal zal enerzijds dalen als gevolg van de invoering
van het tariefstapje in de VPB en de verlaging op het progressieve tarief
op winst van zelfstandigen in de IB. Anderzijds stijgt de druk als gevolg
van de instelling van de forfaitaire rendemenstsheffing en daarmee samenhangende
wijzigingen.Voor belastingplichtigen die thans gebruik maken van fiscaal aantrekkelijke
constructies (met een groot verschil tussen het fiscaal belaste rendement
en het feitelijk genoten rendement) zal het voorstel in het algemeen een verhoging
van de belastingdruk betekenen. Bij een forfaitair rendement van 4% en een
belastingtarief van 30% ontstaat een redelijke heffing, waardoor
de verhoging van de belastingdruk voor deze groep belastingplichtigen in het
algemeen geen reden zal zijn voor kapitaalvlucht. Voor belastingplichtigen
die onder de huidige regeling geen constructies (kunnen) toepassen en veel
belasting betalen over het inkomen uit vermogen zal de belastingdruk in het
algemeen afnemen. Voor deze groep zal de verleiding om kapitaal naar het buitenland
te brengen afnemen. Voor belastingplichtigen die onder het huidige stelsel
naar het buitenland zijn gegaan is de drempel om naar Nederland terug te komen
verlaagd door de invoering van de forfaitaire rendementsheffing met een vast
tarief van 30% en het vervallen van de vermogensbelasting.De vraag naar de mate waarin kapitaalvlucht binnen Europa samenhangt met
verschillen in lastendruk tussen verschillende lidstaten dan wel met de afwezigheid
van bronheffingen of renseigneringsplichten kan op dit moment alleen speculatief
worden beantwoord. Zeker is echter wel dat zowel meer evenwicht in de lastendruk,
als een bronheffing of renseigneringsplichten tot een verminderde kapitaalvlucht
binnen de EU zal leiden. Verder verwachten wij dat de invoering van de forfaitaire
rendementsheffing eerder zal leiden tot een terugkeer van kapitaal dan tot
een kapitaalvlucht, omdat deze heffing per saldo lager is dan de heffing op
basis van het huidige progressieve tarief.De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de voor de forfaitaire
rendementsheffing voorgestelde percentages (30% belasting over 4% van het
vermogen) gelet op de concurrentiepositie van Nederland in ieder geval niet
mogen worden verhoogd. Zij vragen in verband daarmee of Nederland volgens
de regering concurrerender zal worden bij invoering van de vermogensrendementsheffing.
In antwoord op deze vraag wordt het volgende opgemerkt. Voor belastingplichtigen
die onder de huidige regeling geen constructies (kunnen) toepassen en normaal
belasting betalen over het inkomen uit vermogen zal de belastingdruk in het
algemeen afnemen. Voor deze groep zal de verleiding om kapitaal naar het buitenland
te brengen afnemen. Voor belastingplichtigen die thans gebruik maken van fiscaal
aantrekkelijke constructies (met een groot verschil tussen het fiscaal belaste
rendement en het feitelijk genoten rendement) zal het voorstel in het algemeen
een verhoging van de belastingdruk betekenen. Bij een forfaitair rendement
van 4% en een belastingtarief van 30% ontstaat een redelijke heffing, waardoor
de verhoging van de belastingdruk ook voor deze groep belastingplichtigen
in het algemeen geen reden zal zijn voor kapitaalvlucht. Voor belastingplichtigen
die onder het huidige stelsel naar het buitenland zijn gegaan is de drempel
om naar Nederland terug te komen verlaagd door de invoering van de forfaitaire
rendementsheffing met een vast tarief van 30% en het vervallen van de vermogensbelasting.
Gelet op het bovenstaande kan worden gesteld dat de concurrentiepositie van
Nederland als gevolg van de invoering van de forfaitaire rendementspositie
inderdaad zal verbeteren. In hoeverre dit betekent dat ook beleggers uit het
buitenland extra in Nederland gaan investeren, zoals de genoemde leden vragen,
is moeilijk aan te geven. Naast de hoogte van de belastingdruk in Nederland
en in het woonland spelen uiteraard ook andere, niet-fiscale aspecten een
rol bij dergelijke grensoverschrijdende beleggingen.Door de leden van de fractie van GroenLinks wordt gevraagd om een korte
beschrijving van de fiscale behandeling van vermogen in een aantal landen
(in ieder geval van Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Italië,
Zwitserland en de V.S.).Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italië en de V.S. hebben geen
belasting op vermogen. Frankrijk heeft een vermogensbelasting. Zwitserland
heeft op federaal niveau geen vermogensbelasting, maar de kantons zijn verplicht
belasting te heffen over vermogen. Hierbij moet worden aangetekend
dat in een aantal landen, waaronder Duitsland, sommige bestanddelen van het
vermogen, veelal onroerend goed, op lokaal niveau zwaarder belast worden dan
in Nederland.In de vermogensbelasting in Frankrijk wordt het vermogen belast voorzover
de waarde in het economisch verkeer van het saldo van de bezittingen en de
schulden de waarde van FRF 4,7 mln overschrijdt. De vermogensbelasting in
Frankrijk kent vrijstellingen voor onder andere ondernemingsvermogen, aandelen
in aanmerkelijk belang gehouden door de directeur van de onderneming en bepaalde
lijfrentepolissen. Het vermogen wordt belast tegen het onderstaande schijventarief.Tabel: schijventarief vermogensbelasting in Frankrijk Waarde van het vermogen (in FRF)tariefmeer dandoch niet meer dan  04 700 00004 700 0007 640 0000,557 640 00015 160 0000,7515 160 00023 540 0001,0023 540 00045 580 0001,3045 580 000100 000 0001,65100 000 000–1,80In de kantons in Zwitserland wordt belasting geheven over het wereldvermogen
voor de waarde in het economische verkeer. Voorts kennen de meeste kantons
een algemene vrijstelling, alleen het kanton van Zurich verwerkt de vrijstelling
in de tarieven. De algemene vrijstelling loopt uiteen van CHF 16 000
tot CHF 60 000, de vrijstelling voor gehuwden van CHF 32 000 tot
CHF 100 000. In een aantal kantons zijn er bijzondere vrijstellingen,
zoals de vrijstelling voor vermogen van kinderen dat is toegerekend aan de
ouders of een vrijstelling voor huisraad etc. Het belastbaar vermogen wordt
in een aantal kantons belast tegen een schijventarief en in een aantal kantons
tegen een proportioneel tarief. De tarieven lopen uiteen van 0,035% tot 1,55%.6.3.5. Heffingvrij bedrag en ouderentoeslagLeden van diverse fracties hebben opmerkingen gemaakt over (de hoogte
van) het heffingvrije vermogen in de forfaitaire rendementsheffing. Zo merken
de leden van de fracties van de PvdA en de VVD op dat zij de indruk hebben
dat de hoogte van het heffingvrije vermogen materieel leidt tot een lagere
vrijstelling dan de vrijstelling waarop belastingplichtigen onder het huidige
systeem ingevolge de rente- en dividendvrijstelling recht hebben. Ook de leden
van de fracties van het CDA en D66 vragen aandacht voor de hoogte van het
heffingvrije vermogen. De leden van deze fracties leggen daarbij, evenals
de leden van de fractie van de VVD, ook een verband met de hoogte van de vrijstellingen
die thans in de vermogensbelasting worden gehanteerd. De leden van de fractie
van de VVD vragen in dat verband wat het zou kosten om het bedrag van de thans
in de vermogensbelasting gehanteerde vrijstellingen ook in het forfaitaire
rendement toe te passen, terwijl de leden van de fractie van het CDA pleiten
voor een hoger heffingvrij vermogen. Daarnaast vragen de leden van de fracties
van de VVD en D66 of het heffingvrije bedrag wordt geïndexeerd en vragen
de leden van de fracties van de VVD, het CDA, het GPV en de RPF waarom er
in het wetsvoorstel geen additionele vrijstelling is opgenomen voor het vermogen
van minderjarige kinderen is dat aan de ouders wordt toegerekend. Naar aanleiding
van deze vragen merken wij het volgende op.De forfaitaire rendementsheffing komt primair in de plaats van de huidige
belastingheffing ter zake van inkomsten uit vermogen. Dit betekent ook dat
het heffingvrije vermogen in de plaats komt van de in het huidige systeem
gehanteerde rente- en dividendvrijstelling. De hoogte van het heffingvrije
bedrag dient dan ook primair tegen deze achtergrond te worden beoordeeld en
staat zodoende volledig los van de omvang van de belastingvrije sommen die
thans in de – met ingang van 2001 af te schaffen – vermogensbelasting
worden gehanteerd. De hiervoor genoemde heffingen hebben immers elk hun eigen
karakter; de vermogensbelasting belast het bezit van vermogen als zodanig,
terwijl zowel de huidige inkomstenbelasting als de voorgestelde forfaitaire
rendementsheffing de met (een deel van dat) vermogen behaalde of te behalen
inkomsten belast.Een vergelijking met de belastingvrije sommen in de vermogensbelasting
is gelet op het vorenstaande derhalve niet juist, omdat het om een andersoortige
belasting gaat. Vanuit dat perspectief bezien kunnen wij de vraag van de leden
van de fractie van het CDA of bij het afschaffen van de vermogensbelasting
rekening is gehouden met de positie van 65-plussers overigens niet plaatsen,
omdat ook deze groep vanaf 2001 in het geheel geen vermogensbelasting
meer zal betalen. Voorts wordt in dit verband opgemerkt dat het hanteren van
een ten opzichte van de belastingvrije sommen van de vermogensbelasting laag
heffingvrij bedrag in de forfaitaire rendementsheffing, anders dan de leden
van de fractie van D66 menen, niet samenhangt met de wijze waarop de eigen
woning in de belastingheffing wordt betrokken. Naar aanleiding van de vraag
van de leden van de fractie van de VVD wordt opgemerkt dat het verhogen van
de hoogte van het heffingvrije vermogen van f 37 463 tot circa f 200 000
per persoon (de belastingvrije som voor ongehuwden in de vermogensbelasting)
circa 2 miljard kost.Naar aanleiding van de opmerkingen van de leden van de fracties van de
VVD, het CDA en D66 wordt in dit verband overigens opgemerkt dat in het wetsvoorstel
abusievelijk niet was voorzien in indexering van het heffingvrije vermogen.
In het verlengde van de daaromtrent in het regeerakkoord gemaakte afspraken,
zal hier alsnog in worden voorzien.De leden van de fracties van de PvdA en de VVD constateren terecht dat
de hoogte van het heffingvrije bedrag – indien dit wordt berekend tegen
het forfaitaire rendement van 4% – lager is dan de som van de rente-
en dividendvrijstelling. De som van de (algemene) rente- en dividendvrijstelling
bedraagt thans maximaal f 2000 per persoon, terwijl 4% van het heffingvrije
bedrag van f 37 463 overeenkomt met een vrijstelling van (afgerond)
f 1500 per persoon. Twee partners hebben te samen binnen het forfaitaire
rendement derhalve recht op een heffingvrij bedrag van f 74 926.
Dit komt (afgerond) neer op een vrijstelling van f 3000 aan forfaitaire
inkomsten. Voor een echtpaar met twee kinderen – de leden van de fractie
van het CDA vragen daarnaar – bedraagt de rente- en dividendvrijstelling
thans in totaal maximaal f 5000 (inclusief tweemaal een additionele rentevrijstelling
van maximaal f 500 per minderjarig kind). In dat verband wordt overigens
wel opgemerkt dat het niet goed mogelijk is om het huidige systeem uitsluitend
op basis van de hoogte van de vrijgestelde bedragen te vergelijken met het
forfaitaire rendement, al was het alleen maar omdat daarmee uit het oog zou
kunnen worden verloren dat voor het merendeel van de belastingplichtigen het
belastingtarief dat over de inkomsten uit vermogen moet worden betaald zal
dalen.Bij de vaststelling van de hoogte van het heffingvrije vermogen is op
globale wijze aangesloten bij de omvang van de huidige rente- en dividendvrijstelling.
Dat het bedrag van het heffingvrije vermogen omgerekend lager is dan de som
van de rente- en dividendvrijstelling, hangt indirect samen met het feit dat
het bereik van een heffingvrij vermogen ruimer is dan het bereik van de rente-
en dividendvrijstelling. Doordat er binnen de systematiek van het forfaitaire
rendement niet langer onderscheid wordt gemaakt tussen bijvoorbeeld rente-
en dividendinkomsten, is het immers niet langer nodig (en bovendien niet langer
mogelijk) om twee afzonderlijke categorieën vrijstellingen te blijven hanteren. In verband daarmee is gekozen voor een generieke vrijstelling
aan de voet in de vorm van een heffingvrij vermogen. Deze omvorming leidt
op twee manieren tot een ruimer gebruik van de vrijstelling. Enerzijds brengt
introductie van een heffingvrij vermogen namelijk met zich dat, anders dan
onder het huidige stelsel het geval is, ook (forfaitaire) inkomsten uit bijvoorbeeld
verhuur van onroerende zaken onder de reikwijdte van de vrijstelling aan de
voet komen te vallen. Anderzijds geldt dat belastingplichtigen die thans gebruik
maken van of de volledige rentevrijstelling of de volledige dividendvrijstelling,
maar (in het geheel) niet van de andere vrijstelling, door het binnen het
forfaitaire rendement samenvoegen van alle categorieën (inkomsten uit)
vermogen, recht krijgen op een ruimere vrijstelling. In dat verband kan als
voorbeeld worden genoemd iemand die uitsluitend f 1400 aan rente of aan
dividend ontvangt. In het huidige stelsel is een bedrag van f 1000 vrijgesteld
van belastingheffing, terwijl onder de werking van het forfaitaire rendement
(omgerekend tegen 4%) het totale bedrag van f 1400 zou worden vrijgesteld.In verband met het vorenstaande zou het budgettaire beslag van een heffingvrij
vermogen dat qua omvang is gebaseerd op de bij elkaar opgetelde rente- en
dividendvrijstelling, substantieel hoger zijn dan dat van de huidige rente-
en dividendvrijstelling te samen. Tegen deze achtergrond bezien moest er voor
worden gekozen om het heffingvrije vermogen op een lager bedrag vast te stellen.
Daarbij is gekozen voor een bedrag van f 37 463 per persoon. Hiermee
is budgettair overigens reeds 300 miljoen meer gemoeid dan met de huidige
rente- en dividendvrijstelling te samen. Zoals hiervoor aangegeven is dit
heffingvrije vermogen vergelijkbaar met een bedrag aan f 1500 aan vrijgestelde
inkomsten. Belastingplichtigen die onder het huidige stelsel gebruik maken
van zowel de maximale rentevrijstelling als de maximale dividendvrijstelling
komen onder de werking van het forfaitaire rendement per saldo dus voor een
wat minder grote vrijstelling in aanmerking. Mede gezien de bredere reikwijdte
van het heffingvrije vermogen wordt de kleine belegger nog steeds een redelijke
ruimte gelaten om belastingvrije inkomsten uit sparen en beleggen te genieten.Mede tegen de hiervoor geschetste budgettaire achtergrond bezien is, dit
naar aanleiding van de vraag van de leden van de fracties van de VVD, het
CDA, het GPV en de RPF, afgezien van de mogelijkheid om een additionele vrijstelling
op te nemen voor het vermogen van minderjarige kinderen dat aan de ouders
wordt toegerekend. Het opnemen van een dergelijke maatregel zou dan immers
ten koste gaan van de omvang van het voor iedereen geldende heffingvrije vermogen
en/of van de ruimte om in box I de tarieven te verlagen. Ten antwoord op de
vraag van de leden van de fracties van het CDA, het GPV en de RPF wordt opgemerkt
dat het verhogen van het heffingvrije vermogen van de ouders met het vermogen
van minderjarige kinderen dat aan hen wordt toegerekend (met een maximum van
50% van het – voor één ouder geldende – heffingvrije
vermogen per kind) tot een budgettaire derving van circa 65 mln zou leiden.De leden van de fractie van de PvdA hebben gevraagd of een verzoek om
overdracht van het heffingvrije vermogen aan de partner gecombineerd moet
worden met een verzoek om overdracht van de ouderentoeslag. Naar aanleiding
van deze vraag wordt opgemerkt dat een dergelijke koppeling in de wet niet
wordt gelegd. Beide verzoeken kunnen dus los van elkaar worden ingediend.
Overigens zal het in de praktijk naar verwachting zo zijn dat ingeval een
belastingplichtige het verzoek doet zijn ouderentoeslag over te dragen aan
zijn partner, veelal ook het verzoek zal worden gedaan om het heffingvrije
vermogen over te dragen. Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks
of het overdraagbare karakter van het heffingvrije vermogen niet ingaat tegen
de filosofie om het belastingstelsel verder te individualiseren, wordt het
volgende opgemerkt. Uitgangspunt van de forfaitaire rendementsheffing is dat
partners zelf kunnen kiezen in welke verhouding zij de rendementsgrondslag
in de aangifte wensen op te nemen, onder de voorwaarde dat beide partners
in totaal 100% van hun (gezamenlijke) rendementsgrondslag aangeven. De thans
verplicht voorgeschreven toerekening van vermogensinkomsten aan degene met
het hoogste arbeidsinkomen komt derhalve te vervallen. Het overdraagbare karakter
van het heffingvrije vermogen is naar ons oordeel niet in strijd met de individualiseringsgedachte.
Achtergrond daarvan is namelijk dat zonder een dergelijke regeling onder omstandigheden
een situatie zou kunnen ontstaan dat een partner die geen belastbare inkomsten
heeft uitsluitend met het oog op het effectueren van het met het heffingvrije
vermogen samenhangende fiscale voordeel, verplicht zou worden om aangifte
te doen. Door mogelijk te maken dat het heffingvrije vermogen van de partner
zonder belastbare inkomsten kan worden overgedragen, kunnen in dergelijke
situaties afzonderlijke aangiften en aanslagen worden voorkomen, hetgeen ook
in de sfeer van de uitvoering tot voordelen leidt. Ter voorkoming van eventuele
misverstanden wordt opgemerkt dat partners ook in dit geval zelf de keuze
hebben; het overdragen van het heffingvrije vermogen is derhalve niet verplicht.De leden van de fractie van het CDA stellen de vraag of het heffingvrije
vermogen voor de minderjarige kinderen niet zou moeten worden overgedragen.
Omdat minderjarige kinderen die onder het ouderlijk gezag vallen niet zelfstandig
in de heffing worden betrokken, hebben zij ook geen heffingvrij vermogen dat
overgedragen kan worden.De leden van de CDA-fractie vragen waarom in de Wet inkomstenbelasting
2001 een vrijstelling van vermogensbestanddelen van minderjarige kinderen
die aan de ouders wordt toegekend. De leden pleiten er tevens voor om het
heffingsvrije vermogen van artikel 5.1.3b Wet inkomstenbelasting 2001 jaarlijks
te indexeren. Deze vragen zijn besproken in § 3.3.5.
Heffingvrij bedrag en ouderentoeslag.De leden van de VVD-fractie vragen of de zogenaamde «kleine belegger»
er ten opzichte van de huidige regels op voor- of achteruit gaat. Deze vraag
is besproken in § 3.3.5. Heffingvrij bedrag en ouderentoeslag.In antwoord op de vragen van de fracties van de PvdA, de VVD en het CDA
wordt opgemerkt dat naar verwachting 1,5 miljoen mensen daadwerkelijk een
bedrag aan forfaitaire rendementsheffing zullen gaan betalen, terwijl circa
2,15 mln belastingplichtigen onder het huidige stelsel belasting betalen over
rente, dividend en/of overige inkomsten uit roerende en onroerende zaken (exclusief
eigen woning). Van de circa 1,5 miljoen belastingplichtigen die daadwerkelijk
een bedrag aan forfaitaire rendementsheffing gaan betalen is circa 70% jonger
dan 65 jaar. Het aantal eenpersoonshuishoudens dat forfaitaire rendementsheffing
gaat betalen, waar de leden van de VVD-fractie naar vragen, is ongeveer 30%
van het totaal. Circa 45% van de genoemde 1,5 miljoen belastingplichtigen
heeft (onder het huidige stelsel) een belastbaar inkomen van minder dan f 50 000,
circa 40% heeft een belastbaar inkomen tussen f 50 000 en f 100 000
en circa 15% heeft een belastbaar inkomen van meer dan f 100 000.De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar het aantal huishoudens
en individuen dat te maken krijgen met de nieuwe forfaitaire rendementsheffing, gesplitst naar aantal belastingplichtigen onder de 65 jaar
en 65 jaar en ouder.Het totaal aantal belastingplichtigen en huishoudens dat te maken krijgt
met de forfaitaire rendementsheffing bedraagt bijna 1,5 mln. Het betreft circa
1 mln belastingplichtigen jonger dan 65 jaar en circa 450 000 huishoudens
met belastingplichtigen van 65 jaar en ouder.De leden van de fracties van de PvdA, de VVD, het CDA en D66 hebben vragen
gesteld over de ouderentoeslag in het forfaitaire rendement. De leden van
de fractie van de PvdA vragen in dat verband om aan te geven waarom de hoogte
van de aanvullende ouderentoeslag niet is gerelateerd aan het al of niet hebben
van een pensioentekort. De leden van de fractie van de VVD vragen of de ouderentoeslag
niet indruist tegen het uitgangspunt van het regeerakkoord dat de lastenverlichting
moet gaan naar die groepen die de belastingopbrengst genereren. Voorts vragen
deze leden of het niet logischer is om de ouderentoeslag voor iedere 65-plusser
in te voeren, ongeacht de omvang van het vermogen en de hoogte van het inkomen.
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom de ouderentoeslag alleen
van toepassing is indien de totale rendementsgrondslag binnen box III minder
dan 225 000 (f 495 835) bedraagt en, mede in verband daarmee,
of deze maatregel wel voldoende compensatie biedt voor ouderen. De leden van
de fractie van D66 geven aan dat zij het betreuren dat door introductie van
een inkomens- en vermogensafhankelijke ouderentoeslag een inbreuk wordt gemaakt
op de eenvoud van de voorgestelde vermogensrendementsheffing. Deze leden vragen
in dat verband waarom de omvang van het vermogen een rol speelt bij de ouderentoeslag
en vragen voorts onze mening over de gedachte om de ouderentoeslag te integreren
met de (aanvullende) ouderenkorting in box I. Naar aanleiding van deze vragen
wordt het volgende opgemerkt.Binnen de vermogensrendementsheffing wordt voorgesteld om voor belastingplichtigen
van 65 jaar en ouder een zogenoemde ouderentoeslag op te nemen. Achtergrond
daarvan is dat 65-plussers met een relatief laag totaalinkomen door de introductie
van de vermogensrendementsheffing aanzienlijk meer moeten gaan betalen over
hun inkomsten uit vermogen. Dit hangt samen met het feit dat 65-plussers met
een belastbaar inkomen dat (inclusief de inkomsten uit vermogen) het maximum
van de eerste schijf niet overschrijdt, in 1999 te maken hebben met een effectief
tarief van 17,85% (bij een belastbaar inkomen boven f 15 000 bedraagt
dit tarief 19,05%). Dit tarief is lager dan het algemene tarief in de
eerste schijf (35,75% over de eerste f 15 000 en 37,05% over het
restant van de eerste schijf) omdat 65-plussers geen AOW-premie betalen. Deze
benadering wordt in de Wet inkomstenbelasting 2001 gecontinueerd. De opzet
van de Wet inkomstenbelasting 2001 brengt echter met zich dat dit lagere tarief
alleen binnen box I van toepassing kan zijn. Bij de vermogensrendementsheffing
worden de forfaitaire inkomsten uit sparen en beleggen, ongeacht de leeftijd
van de belastingplichtige die deze inkomsten geniet, belast tegen een vast
tarief van 30%. Hierdoor zou deze groep 65-plussers door de introductie van
de vermogensrendementsheffing in de sfeer van het inkomen uit sparen en beleggen
geconfronteerd worden met een aanzienlijke lastenverzwaring, waardoor de belastingherziening
voor hen per saldo een nadelig koopkrachteffect zou kunnen krijgen. Om dit
ongewenste effect te voorkomen hebben wij voorgesteld om een ouderentoeslag
op te nemen in het forfaitaire rendement. Op zich is het juist dat hiermee –
de leden van de fractie van D66 wijzen daar op – enige afbreuk wordt
gedaan aan de eenvoud van het systeem, maar gegeven de achtergrond van het
voorkomen van een ongewenst koopkrachtnadeel van een specifieke groep 65-plussers
achten wij een dergelijke inbreuk gerechtvaardigd. Via de ouderentoeslag kan
namelijk op globale wijze compensatie voor dit koopkrachtnadeel worden geboden.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van
de VVD wordt opgemerkt dat de ouderentoeslag naar onze mening niet indruist
tegen de in het regeerakkoord gemaakte afspraken om de lastenverlichting terug
te geven aan de groepen die de belastingopbrengst genereren. De achtergrond
van de ouderentoeslag is immers niet zozeer het geven van een lastenverlichting,
maar veeleer het voorkomen van een lastenverzwaring voor een specifieke groep
belastingplichtigen. Dit komt onder meer tot uitdrukking in het feit dat bewust
is afgezien van een generieke maatregel die ten goede zou komen aan alle 65-plussers.
Deze keuze hangt samen met het feit dat het hiervoor beschreven koopkrachtnadeel
zich niet bij alle 65-plussers voordoet. Een generieke maatregel zou in verband
daarmee onnodig veel kosten en bovendien (zie ook hierna) ook ten goede komen
aan de 65-plussers die niet met een hoger effectief tarief over de inkomsten
uit vermogen te maken krijgen. Mede tegen deze achtergrond bezien is er geen
grond voor de door de leden van de fractie van D66 geopperde gedachte om de
ouderentoeslag te integreren met de (aanvullende) ouderenkorting in box I.Bij de vormgeving van de ouderentoeslag heeft voorop gestaan dat deze
zou veel mogelijk zou moeten worden toegespitst op de 65-plussers met vermogensinkomsten
die in het huidige systeem in de eerste schijf worden belast. In verband daarmee
is gekozen voor een benadering waarbij zowel naar de hoogte van het inkomen
als naar de omvang van het vermogen wordt gekeken. De in de ouderentoeslag
gehanteerde inkomensgrenzen zijn bepaald op respectievelijk &euro; 11 500
(f 25 342) en &euro; 16 000 (f 35 259).
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fracties van het CDA en D66
wordt opgemerkt dat deze grenzen zijn bepaald door respectievelijk f 10 000
en f 20 000 op te tellen bij het AOW-bedrag waarop partners recht
hebben. Met deze inkomensgrenzen wordt tot uitdrukking gebracht dat de ouderentoeslag
bedoeld is voor 65-plussers die slechts een bescheiden pensioen genieten en
dus thans in de eerste schijf vallen voor (ook) hun vermogensinkomsten. In
zoverre is – dit ten antwoord de vraag van de leden van de fractie van
de PvdA – de ouderentoeslag dus indirect en op globale wijze gerelateerd
aan het hebben van een pensioentekort.De reden dat naast deze inkomensgrenzen ook nog een vermogensgrens wordt
gehanteerd – de leden van de fracties van de VVD, het CDA en D66 vragen
daarnaar – hangt samen met het feit dat de Wet inkomstenbelasting 2001
een analytisch karakter heeft. Zonder een dergelijke vermogensgrens zou de
situatie kunnen ontstaan dat iemand die binnen box I een relatief laag inkomen
heeft, maar binnen box III een substantieel forfaitair inkomen uit sparen
en beleggen behaalt, in aanmerking zou kunnen komen voor de faciliteit van
de ouderenvrijstelling. Daarmee zou de faciliteit van de ouderentoeslag een
te ruime werking krijgen. Belastingplichtigen met substantiële inkomsten
uit vermogen hebben onder het huidige systeem immers veelal een belastbaar
inkomen dat in de tweede of derde schijf valt. Hierdoor ondervinden deze belastingplichtigen
niet het hiervoor beschreven nadeel van een hoger effectief tarief over hun
vermogensinkomsten. De omvang van de vermogensgrens (&euro; 225 000
of f 495 835) is overigens zodanig gekozen dat de in de ouderentoeslag
gehanteerde inkomensgrenzen inclusief het forfaitaire rendement over deze
vermogensgrens globaal overeenkomen met de lengte van de eerste schijf.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van het CDA wordt
opgemerkt dat de omvang van de ouderentoeslag 50% bedraagt van de rendementsgrondslag
voor zover deze het heffingvrije vermogen te boven gaat. Afhankelijk van de
inkomenscategorie waar de belastingplichtige in valt, bedraagt het maximum
van de ouderentoeslag respectievelijk &euro; 11 250 (f 24 792)
of &euro; 22 500 (f 49 583). Deze bedragen –
de leden van de fractie van het CDA vragen daarnaar – houden overigens
geen verband met de omvang van de huidige, ook voor niet 65-plussers geldende, rente- en dividendvrijstelling en evenmin met de thans
in de vermogensbelasting gehanteerde belastingvrije som. Met een aldus vormgegeven
ouderenvrijstelling wordt, gegeven de budgettaire randvoorwaarden en mede
bezien in relatie tot de overige wijzigingen die in het onderhavige wetsvoorstel
worden voorgesteld, de lastenverzwaring die ouderen in de sfeer van de inkomsten
uit sparen en beleggen kunnen ondervinden op een aanvaardbare wijze gemitigeerd.
Tegen deze achtergrond bezien wordt de conclusie van het Coördinatieorgaan
Samenwerkende Ouderen – dit naar aanleiding van een vraag van de leden
van de fracties van het CDA en D66 – dat de ouderentoeslag onvoldoende
compensatie biedt en dat deze in verband daarmee moet worden verhoogd (door
de inkomensgrenzen te verhogen en de vermogensgrens te laten vervallen), niet
onderschreven.De leden van de VVD-fractie vragen wat de huidige bijdrage van de categorie
65-plussers met een vermogen van boven de 495 000 gulden is aan de vermogensbelasting
en de inkomstenbelasting over vermogen.Er zijn naar schatting ongeveer 110 000 belastingplichtigen van 65
jaar en ouder die een belastbaar vermogen hebben van meer dat 495 000
gulden. Deze groep moet aan loonbelasting, premieheffing en inkomstenbelasting
3 miljard gulden betalen en aan vermogensbelasting 0,8 miljard gulden. In
het huidige stelsel is niet eenvoudig aan te geven hoeveel inkomstenbelasting
over het vermogen moet worden betaald. Het aandeel van de inkomsten uit vermogen
in het totale belastbaar inkomen van deze groep is 35%.De leden van de fractie van de VVD vragen of hun constatering juist is
dat bij de huidige vermogensbelasting niet gekozen kon worden bij wie van
beide partners het vermogen in aanmerking genomen moet worden. Deze constatering
is juist. In artikel 5 van de Wet op de vermogensbelasting 1964 is de toerekening
van vermogen bij gehuwden en geregistreerde partners geregeld. Voor ongehuwde,
niet-geregistreerde partners geldt dat zij in de heffing worden betrokken
voor hun eigen vermogen. Met de in dit wetsvoorstel opgenomen vrije keuzemogelijkheid
zijn eventuele toerekeningsproblemen tussen partners bij de vermogensrendementsheffing
niet meer aan de orde. De gekozen verdeling wordt gevolgd, mits in totaal
100% van de grondslag voor het forfaitaire rendement wordt aangegeven.De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet een reactie kan geven
op het gegeven dat ouderen met een hoog eigen vermogen en een laag pensioen
er op achteruit gaan door de fictieve werking van de forfaitaire rendementsheffing.
Als gevolg van de stelselherziening is het zo dat een oudere met een klein
aanvullend pensioen en een groot vermogen over een deel van de opbrengst van
dat vermogen nog belast wordt tegen het tarief van de eerste en tweede schijf
van nog geen 20%, in het nieuwe stelsel wordt het forfaitair rendement belast
tegen 30%. In het wetsvoorstel is echter opgenomen dat bij kleine pensioenen
aan ouderen een groter deel van het vermogen is vrijgesteld van de forfaitaire
rendementsheffing. Bovendien komt de vermogensbelasting te vervallen. Het
kabinet erkent derhalve niet als gegeven dat ouderen met een laag pensioen
en een groot vermogen er op achteruit gaan door invoering van de forfaitaire
rendementsheffing.Voorts vragen deze leden een reactie op het volgende voorbeeld:Mevrouw Jansen is 69, en heeft geen pensioen. Door verkoop van haar huis
bezit zij f 300 000 waarover zij thans zo'n f 1 600 gulden
vermogensbelasting betaalt. Volgens het belastingplan 21ste eeuw zou zij f 3 000
gulden gaan betalen. Vrijwel een verdubbeling.Wat in elk geval vergeten wordt mee te nemen is dat in de huidige situatie
de f 300 000 spaarrente zal opleveren. Bij een rentepercentage van
3% rente, moet over f 8 000 (rekening houdend met
de rentevrijstelling) belasting worden betaald tegen een marginaal tarief
van circa 20%. Per saldo betaalt zij dan f 1 600 belasting over
haar genoten rente-inkomsten. Derhalve gaat mevrouw Jansen er in het nieuwe
stelsel niet op achteruit.Wij delen de opvatting dat voor ouderen met een laag pensioen de opbrengsten
uit spaargelden (vermogen) de noodzakelijk zelf-gespaarde aanvulling op dit
pensioen zijn.Wanneer deze gelden in een lijfrente waren belegd, zouden ze niet belast
zijn. Deze gelden werden echter gebruikt om het eigen huis af te lossen. Door
verkoop van dit huis, wordt het vermogen wel belast. Toont dit voorbeeld aan
dat belegging (voor de oude dag) wel degelijk verschillend belast wordt, in
tegenstelling tot wat de bewindslieden pogen te bewerkstelligen? In het nieuwe
stelsel worden dergelijke zaken naar ons inzicht op identieke wijze belast,
ongeacht de aard van het vermogen.Verder vragen deze leden naar inzichten omtrent de mogelijk grote verschillen
in inkomenseffecten als gevolg van de invoering van het forfaitair rendement.
Op zich is het juist dat op individueel niveau er grote positieve dan wel
grote negatieve inkomensgevolgen optreden, ondanks de 450 mln die is ingezet
voor invoering van het forfaitair rendement. Wij benadrukken verder nog eens
de extra vrijstelling die is opgenomen in het wetsvoorstel voor ouderen met
een klein pensioen en een groot vermogen die komt bovenop de belastingvrije
voet van f 37 500 voor iedereen. Deze voet van f 37 500
komt ongeveer overeen met de rente- en dividendvrijstelling van f 1 000
in het huidige stelsel.De leden van de VVD-fractie vragen naar de budgettaire gevolgen in de
forfaitaire rendementsheffing van een ouderentoeslag voor iedere 65-plusser
ongeacht het vermogen en ongeacht het inkomen.Indien de extra vrijstelling voor ouderen conform het voorstel gehandhaafd
blijft op 50% van de grondslag voor de forfaitaire rendementsheffing, zou
het vervallen van de beperkende voorwaarden die aan deze regeling verbonden
zijn, ongeveer 1,1 miljard gulden kosten.De leden van de CDA-fractie vragen naar de effecten voor ouderen met AOW
en een aanvullend inkomen van f 1 500 respectievelijk, f 30 000.
Onderstaand overzicht laat zien hoe voor deze twee inkomenscategorieën
het nieuwe stelsel uit werkt.Tabel: Inkomenseffecten ouderen met aanvullend inkomen
van f 1 500 resp. f 30 000  Effecten tariefstructuurEffecten indirecte belastingNiet-standaardeffectenTotaal Ouderen (alleenstaand)    AOW + 1 5004,9%– 2,4%– 0,2%2,4% AOW + 30 0003,3%– 2,0%0,3%1,5%      Ouderen (gehuwd)    AOW + 1 5004,2%– 2,4%– 0,1%1,6% AOW + 30 0003,8%– 2,1%0,2%1,9%De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de aanvullende vermogensvrijstelling
voor ouderen correspondeert met de huidige rente- en dividendvrijstelling
en de vrijstellingen in de vermogensbelasting. Zij vragen voorts om een nadere
toelichting op de tarieven en grensbedragen van ouderen in de oude situatie
en de nieuwe situatie en of de toepassing van de totale rendementsgrondslag
met een maximumbedrag geen belemmering vormt om lastenverzwaring te voorkomen.
Deze vragen zijn beantwoord in § 6.3.5. Heffingsvrij
bedrag en ouderentoeslag.De leden van de fracties van het VVD, CDA, en D66 vragen waarom de inkomenseffecten
van AOW-ers met een pensioen van 30 a 40 duizend negatief zijn? Voorts vragen
de leden van de GroenLinks fractie zich af, of het negatieve effect bij alleenstaande
ouderen met een aanvullend pensioen te maken heeft met de lage heffingskorting
voor ouderen.De oorzaak van de verschillen moet vooral gezocht worden in de wijzigingen
in de sfeer van de tariefstructuur. In het huidige stelsel ligt de overstap
van het relatief lage tarief van de tweede schijf (18,75%) naar het 50%-tarief
van de derde schijf bij een aanvullend pensioen dat circa f 5 350
hoger ligt dan in het nieuwe stelsel de overstap van 19,15% naar 42% plaatsvindt.
Anders gezegd: in het nieuwe stelsel wordt over ongeveer f 5 350
meer een flink tarief geheven, zij het geen 50% maar 42%. Voor inkomens die
voor een aanmerkelijk groter deel dan f 5350 tegen het tarief van de
nieuwe derde schijf worden belast, weegt de tariefverlaging van 50% naar 42%
zwaarder. Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie waarom
deze effecten voor ouderen zo afwijken van die voor andere inkomensgroepen,
merken wij op dat de tariefsprong voor ouderen van schijf 2 naar schijf 3
groter is dan voor de andere inkomensgroepen.6.3.6. Behandeling van aftrekbare kosten en financieringsrentenNaar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van D66 op welke
wijze binnen het forfaitaire rendement rekening is gehouden met aftrekbare
kosten, wordt het volgende opgemerkt. Financieringskosten zijn als zodanig
niet in de hoogte van het forfaitaire rendement versleuteld. Dit is ook niet
nodig omdat schulden in mindering kunnen worden gebracht op de rendementsgrondslag
waarover het forfaitaire rendement van 4% wordt berekend. Het forfaitaire
rendement van 4% heeft een netto-karakter. Dat wil zeggen dat er bij het forfaitaire
rendement van wordt uitgegaan dat belastingplichtigen (zonder dat ze daartoe
veel risico hoeven te nemen) met de tot hun rendementsgrondslag behorende
vermogensbestanddelen na aftrek van direct en indirect
met die vermogensbestanddelen samenhangende kosten een rendement
van 4% moeten kunnen behalen. In zoverre zijn de aftrekbare kosten (niet zijnde
financieringskosten) dus meegenomen bij de bepaling van de hoogte van het
forfaitaire rendement.6.3.7. TegenbewijsregelingDe leden van diverse fracties van het CDA en de SGP hebben opmerkingen
gemaakt over een tegenbewijsregeling in relatie tot de forfaitaire rendementsheffing.
Zo merken de leden van de fractie van het CDA op dat het achterwege laten
van een tegenbewijsregeling naar hun oordeel niet voldoende is onderbouwd
en pleiten de leden van de fractie van de SGP voor een tegenbewijsregeling
ingeval sprake is van aantoonbaar lagere rendementen. Naar aanleiding van
deze vragen wordt het volgende opgemerkt.De opzet van de forfaitaire rendementsheffing sluit op globale wijze aan
bij de werkelijke rendementen die belastingplichtigen zonder veel risico kunnen
behalen. Achtergrond daarvan is dat – zoals hiervoor in deze nota is
aangegeven – de precieze omvang van de werkelijke inkomsten uit vermogen
niet in alle gevallen exact is te bepalen, noch via een aanpassing van het
huidige stelsel, noch via een vermogenswinstbelasting. De koppeling met het
feitelijk behaalde rendement is derhalve slechts indirect aanwezig.De leden van de fractie van het CDA geven in dit kader het voorbeeld van
een spaarrekening waarop 3,25% rente wordt genoten. Deze leden trekken van dit rendement eerst 2,2% inflatie af alvorens daar ook de forfaitaire
rendementsheffing van 1,2% vanaf te trekken. Aldus ontstaat naar het oordeel
van deze leden een negatief rendement van 0,15%. De leden van de fracties
van het GPV en de RPF hanteren in dit verband een vrijwel vergelijkbaar rekenvoorbeeld.
Naar aanleiding van het voorbeeld van de leden van de fractie van het CDA
wordt het volgende opgemerkt. Het is niet redelijk het forfaitaire rendement
uitsluitend te beoordelen op basis van rendementen die (tijdelijk) beneden
het forfaitaire percentage van 4% liggen. Er zullen ook situaties ontstaan
dat het rendement boven dit percentage zal liggen, ook in de sfeer van rentevergoedingen.
Voorts wordt opgemerkt dat in de systematiek van de inkomstenbelasting –
zoals hiervoor ook is aangegeven – geen rekening wordt gehouden met
de directe invloed van inflatie. Dit geldt voor de huidige Wet op de inkomstenbelasting
1964, maar ook voor de Wet inkomstenbelasting 2001. Vanuit dat perspectief
dient de door de leden van de fractie van het CDA toegepaste correctie van
2.2% achterwege worden gelaten. Daarenboven kan worden gesteld dat de belastingdruk
onder het huidige stelsel in dit voorbeeld qua hoogte vergelijkbaar zal is.
Thans wordt immers 3,25% rendement belast tegen een tarief van veelal (tenminste)
35,85%, zodat de feitelijke belastingdruk (tenminste) 1,17% zal bedragen,
hetgeen nauwelijks afwijkt van de 1,2% feitelijke belastingdruk die voortvloeit
uit de forfaitaire rendementsheffing. Vanuit dat perspectief zou de behoefte
aan een tegenbewijsregeling dan ook gering kunnen zijn. Daarbij wordt voorts
nog opgemerkt dat bij het berekenen van de feitelijke belastingdruk, ook rekening
moet worden gehouden met de invloed van het heffingvrije vermogen. Belastingplichtigen
hebben immers elk recht op een heffingvrij vermogen van &euro; 17 000
(f 34 763). Bij een rendementsgrondslag tot dat bedrag bedraagt
de effectieve druk nihil. Pas boven dit bedrag grijpt de forfaitaire rendementsheffing
aan. Hierdoor ontstaat – ook de leden van de fractie van de PvdA vragen
daar aandacht voor – binnen het forfaitaire rendement een vorm van progressie.
Naarmate het vermogen en het daaruit forfaitair genoten inkomen hoger wordt,
stijgt ook de effectieve druk van de heffing.Overigens wordt opgemerkt, dit mede naar aanleiding van de vraag van de
leden van de fractie van de SGP, dat een tegenbewijsregeling niet past bij
het karakter van de forfaitaire rendementsheffing. Zoals ook in de memorie
van toelichting is aangegeven, kan een tegenbewijsregeling uitsluitend goed
functioneren indien de werkelijke inkomsten op een relatief eenvoudige en
eenduidige wijze zouden kunnen worden bepaald. Eerder in deze nota is aangegeven
dat dit niet goed mogelijk is; het vaststellen van de werkelijke – in
de heffing te betrekken – inkomsten leidt in vergelijking tot het economische
rendement vrijwel altijd tot een te laag resultaat. De problemen in die sfeer
hebben juist een belangrijke rol gespeeld in de afweging naar de uiteindelijke
keuze voor een forfaitair rendement. Bovendien zou het forfaitaire rendement
door het opnemen van een tegenbewijsregeling veel moeilijker uitvoerbaar worden.6.3.8. Internationale inpasbaarheidDe leden van alle fracties hebben een aantal vragen gesteld over de internationale
inpasbaarheid van de vermogensrendementsheffing. Ook de Orde heeft hierover
een aantal vragen gesteld en opmerkingen gemaakt. De centrale vraag of in
internationaal verband de vermogensrendementsheffing als een inkomstenbelasting
of als een vermogensbelasting dient te worden aangemerkt kan als volgt worden
beantwoord. Ingevolge het wetsvoorstel wordt de vermogensbelasting afgeschaft.
Het huidige systeem voor inkomsten uit vermogen wordt vervangen door de vermogensrendementsheffing;
voor inwoners van Nederland geldt deze voor hun totale vermogen voorzover
dit onderdeel uitmaakt van de grondslag van box III, voor niet-inwoners
slechts voor bepaalde aan Nederland verbonden vermogensbestanddelen. Met andere
woorden de inkomsten uit vermogen worden ingevolge de vermogensrendementsheffing
belast. De bepaling van de hoogte van die inkomsten, geschiedt op forfaitaire
basis. Het karakter van de vermogensrendementsheffing als inkomstenbelasting
wordt mede onderstreept door de volgende kenmerken. Ten eerste is de vermogensrendementsheffing
een onderdeel van de Wet inkomstenbelasting 2001. Ten tweede vormt het forfaitair
vastgestelde rendement onderdeel van het wereldinkomen. Ten derde bestaat
de mogelijkheid dividendbelasting en buitenlandse bronbelastingen als voorheffing
te verrekenen met de ingevolge de vermogensrendementsheffing verschuldigde
inkomstenbelasting. Ten vierde is de grondslag van box III ook een andere
dan bij een vermogensbelasting waarbij het vermogen op een bepaalde peildatum
de grondslag is. Bij de vermogensrendementsheffing wordt geheven op basis
van de zogenoemde rendementsgrondslag. Tenslotte kan worden gewezen op de
mogelijkheid de persoonsgebonden aftrek toe te passen. Dit zijn wezensvreemde
elementen voor een vermogensbelasting, maar zijn daarentegen wel elementen
die passen in een inkomstenbelasting. Nu de vermogensrendementsheffing als
zodanig een onderdeel is van de inkomstenbelasting zien wij overigens bij
de beantwoording van de hierna volgende punten geen aanleiding in te gaan
op de geschetste (theoretische) mogelijkheid dat de forfaitaire rendementsheffing
voor de toepassing van de verdrag een vermogensbelasting zou inhouden.Voor buitenlands belastingplichtigen geldt dat de vermogensrendementsheffing
slechts wordt toegepast met betrekking tot (rechten op) in Nederland gelegen
onroerende zaken en met betrekking tot winstrechten die niet onder box 1 en
box 2 vallen. Het belang van deze laatste categorie is overigens zeer gering.
Met betrekking tot de (rechten) op onroerende zaken kan worden opgemerkt dat
het in veel landen gebruikelijk is om de voordelen uit onroerende zaken forfaitair
vast te stellen, zoals in België de kadastrale heffing voor inkomsten
uit onroerende goederen. In zoverre is de Nederlandse aanpak dan ook niet
bijzonder.De leden van de fracties van de PvdA, VVD en CDA vragen of met de belangrijkste
verdragspartners overleg zal worden gevoerd, nog voor de stemming in de Tweede
Kamer, om zo nodig met aanvullende maatregelen te komen. Tevens is de vraag
gesteld of en wanneer verdragslanden worden ingelicht over de aanstaande wijzigingen
in de Nederlandse wetgeving. Voordat wordt ingegaan op deze vragen zij benadrukt
dat de invoering van de vermogensrendementsheffing in internationale context
slechts marginaal een punt van discussie kan zijn. Het gaat immers vrijwel
uitsluitend om buitenlands belastingplichtigen die in Nederland in de heffing
worden betrokken op basis van in Nederland gelegen onroerende zaken. Daarbij
gaat het dan slechts om de vraag of dat andere land zijn inwoners voorkoming
van dubbele belasting geeft ter zake van de in Nederland gelegen onroerende
zaken. Voor de omgekeerde situatie, een inwoner van Nederland met een onroerende
zaak gelegen in het buitenland, zij verwezen naar hetgeen hierover elders
in deze nota is opgemerkt.Een ander aspect dat aan de orde is gesteld, is de vraag of een verdragspartner
geen vermindering van bronbelasting zal verlenen. Onder de huidige verdragen
is ook hier geen probleem. Zoals hiervoor is aangegeven, worden binnenlands
belastingplichtigen in Nederland belast voor hun wereldinkomen. De vermogensrendementsheffing
dient zoals hierboven is aangegeven aangemerkt te worden als een inkomstenbelasting.
Mocht dit aspect in een bepaalde situatie onder een verdrag aan de orde worden
gesteld dan zal van Nederlandse zijde met de hierboven genoemde argumenten
worden aangegeven waarom de vermogensrendementsheffing een inkomstenbelasting
is. Ter zijde zij opgemerkt dat dit element alleen aan de orde zal kunnen
komen voor beleggingsdividenden en interest. Thans kan worden volstaan met
de opmerking dat de wijze van verrekening voor de in box III gegenereerde
inkomsten zonder limieten, niet leidt tot een nadelige positie voor inwoners
van Nederland met dergelijke buitenlandse inkomsten.Medegedeeld kan worden dat op basis van artikel 2, vierde lid van het
OESO-modelverdrag verdragspartners op de hoogte dienen te worden gebracht
van wezenlijke wijzigingen in de eigen wetgeving. Dit heeft tot op heden de
afgelopen maanden reeds plaatsgevonden in het kader van (her)onderhandelingen
over bilaterale belastingverdragen. Ook het fiscale comité van de OESO
is op de hoogte gebracht van het nieuwe systeem. Het is, zoals hiervoor reeds
is opgemerkt, niet de bedoeling belastingplichtigen in verdragssituaties,
door de invoering van de vermogensrendementsheffing, te confronteren met een
situatie van dubbele belastingheffing die voor de invoering niet bestond.
De leden van de fractie van CDA en GroenLinks vragen om een mening over de
suggestie van prof. Kavelaars om het stelsel zoals dat nu wordt voorgesteld
door de OESO op verdragsbestendigheid te toetsen. Wij zijn van oordeel dat
de invoering van de vermogensrendementsheffing geen problemen in verdragsrelaties
zal veroorzaken. De leden van de fracties van de PvdA en de VVD vragen vervolgens
of de mogelijkheid bestaat dat verdragspartners eenzijdig het belastingverdrag
zullen opzeggen naar aanleiding van de ingevoerde vermogensrendementsheffing.
Gelet op voorgaande overwegingen, argumenten en de marginale omvang van de
problematiek achten wij dit uitgesloten.De leden van de fractie van de VVD vragen hoe de relatie met de vermogensrendementsheffing
moet worden bezien indien in Europa een bronbelasting op rente wordt ingevoerd.
Deze vraag is besproken in § 9. Europeesrechtelijke
aspecten.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen zich af hoe de voorkoming
zoals bedoeld in 2.2.3, lid 4 Wet IB'01 wordt geregeld. De buitenlandse belastingplichtige
die kiest voor de toepassing van de regels voor binnenlandse belastingplichtigen
dient in Nederland zijn wereldinkomen aan te geven en wordt aansluitend een
tegemoetkoming in verband met dubbele belasting deelachtig. Deze tegemoetkoming
vloeit overigens niet voort uit de belastingverdragen omdat sprake blijft
van een buitenlandse belastingplichtige en de voorkomingsregels uit belastingverdragen
uitsluitend zien op binnenlandse belastingplichtigen die inkomsten genieten
uit het andere land. Derhalve zal een regeling worden vervaardigd die voor
wat betreft de werking nauw aansluit bij de vrijstellingsmethode zoals die
ingevolge artikel 2 van het Besluit voorkoming dubbele belasting 1989 ten
aanzien van binnenlandse belastingplichtigen geldt. Tevens zal zo'n regeling
bepalingen ter zake van inhaal en stalling bevatten. Een verschil met de vrijstellingsmethode
onder belastingverdragen en het Besluit voorkoming dubbele belasting is dat
de regeling niet een vrijstelling per country zal bevatten maar een overall
vrijstelling, dat wil zeggen het totale saldo van de niet ter heffing aan
Nederland toegewezen inkomsten.De CDA-fractie vraagt zich of hoe de voorkoming van dubbele belasting
verloopt met betrekking tot inkomen dat belast wordt in box III en de VVD-fractie
vraagt zich af hoe de voorkoming van dubbele belasting verloopt ten aanzien
van de vrijstelling in de diverse boxen en ten aanzien van de verrekening
van buitenlandse bronheffingen van box II en box III inkomen. Voorkoming van dubbele belasting in de boxen I en II wijzigt niet ten
opzichte van het huidige stelsel. Alle reeds thans geldende limieten aan de
voorkoming van dubbele belasting blijven toepassing vinden. Met andere woorden,
buitenlandse bronheffingen op buitenlandse inkomsten van een binnenlandse
belastingplichtige die bij hem in box I en/of box II vallen, worden voor zowel
de vrijstelling als de verrekening op dezelfde manier en onder dezelfde voorwaarden
belast als ook nu al geval is. Voor onder meer inkomsten uit buitenlandse
ondernemingen en buiten Nederland gelegen onroerende zaken die in Box I vallen,
geldt de vrijstellingsmethode. Voor inkomsten uit buiten Nederland gelegen
onroerende zaken die in Box III vallen, zal de voorkoming van dubbele belasting
geschieden door middel van de vrijstellingsmethode die naar tijdsevenredigheid
zal plaatsvinden. De hoogte van het vrij te stellen bedrag dient te worden
bepaald aan de hand van de volgende formule:waarde van de buitenlandse onroerende zaak -/- schulden die daarop betrekking hebbentotale heffingsgrondslag in box III X aantal bezitsdagen360De uitkomst van de hier boven opgenomen berekening moet dan aansluitend
worden vermenigvuldigd met de Nederlandse inkomstenbelasting die verschuldigd
zou zijn over de totale heffingsgrondslag van box III om het vrij te stellen
bedrag te krijgen.Buitenlandse bronheffing op inkomsten die in Nederland via de vermogensrendementsheffing
worden belast, zijn, indien de inkomsten uit een verdragsland dan wel een
ontwikkelingsland in de zin van het Besluit voorkoming dubbele belasting 1989
afkomstig zijn, in beginsel onder dezelfde voorwaarden en beperkingen verrekenbaar
als Nederlandse dividendbelasting.De leden van de CDA-fractie vragen waarom Nederland niet aansluit bij
het belastingsysteem van andere, grote EU-landen die bronbelasting kennen.
Aangezien Nederland sedert geruime tijd een bronheffing op dividend kent,
gaat het deze leden om de invoering van een bronheffing op interest. De invoering
van de vermogensrendementsheffing heeft mede plaatsgevonden doordat aan beleggers
tal van beleggingsproducten worden aangeboden die volgens het objectieve stelsel
geen inkomsten genereren maar deze inkomsten als het ware omzetten in (onbelaste)
vermogenswinsten. Bronbelastingen haken evenals het onder de Wet IB 1964 geldende
stelsel aan bij feitelijke inkomsten. De invoering van bronbelasting leidt
derhalve niet tot een gewenst resultaat waarin de hierboven beschreven beleggingsproducten
op dezelfde wijze worden belast als soortgelijke beleggingen die wel objectieve
inkomsten genereren.De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet, ook in Europees verband,
een lange termijn visie heeft op de belastingheffing van vermogens.Het voorstel voor een forfaitaire rendementsheffing dient, ook op de lange
termijn, mede door middel van het bieden van een duurzame oplossing voor bestaande
problemen rond de heffing over vermogensinkomsten, een stabiele belastingopbrengst
te genereren. Mede in internationaal perspectief zal de voorgestelde forfaitaire
rendementsheffing bewerkstelligen dat door de grotere fiscale neutraliteit
die tot stand wordt gebracht, vanuit het fiscale beleid een soepelere werking
van de internationaal werkende kapitaalmarkten kan worden gegarandeerd. Daarnaast
blijft het streven naar het wegnemen van economische verstoringen van de interne
Europese markt die ontstaan door mogelijkheden tot belastingontwijking ofontduiking
in het kapitaalverkeer tussen de lidstaten, een aandachtspunt. De leden van de SP-fractie vragen of Nederland een bronheffing gaat inhouden
op rente. Deze vraag is besproken in § 9. Europeesrechtelijke
aspecten.De leden van de CDA-fractie vragen waarom het kabinet in vergelijking
met het buitenland een volledig afwijkend stelsel voorstellen en waarom niet
de Europese ontwikkelingen op dit gebied gevolgd worden. In dit kader kan
deze leden worden medegedeeld dat vanuit het buitenland met veel belangstelling
naar de vermogensrendementsheffing en de mogelijke voordelen van een dergelijk
systeem wordt gekeken. Verder kan erop worden gewezen dat de vermogensrendementsheffing
wordt voorgesteld om tegemoet te treden aan problematiek die in Nederland
gevoeld wordt. Het feit dat andere Europese landen dat in beginsel op een
andere manier doen is in dat kader van minder belang.De VVD-fractie vraagt zich af hoe de voorkoming van dubbele belasting
verloopt onder verdragen die niet of slechts beperkt verwijzen naar het Besluit
voorkoming dubbele belasting 1989, nu de in deze verdragen gehanteerde formulering
verwijst naar begrippen die in het nieuwe stelsel niet meer bestaan. Onder
het nieuwe stelsel zal voorkoming van dubbele belasting per box plaatsvinden.
In plaats van het thans in de noemer van de voorkomingsbreuk gehanteerde begrip
«onzuiver inkomen» zal na de inwerkingtreding van de Wet IB 2001
in de noemer worden uitgegaan van het belastbaar inkomen zonder rekening te
houden met de in aanmerking genomen persoonsgebonden aftrek. Voor het beperkte
aantal verdragen dat voor wat betreft de berekening van de aftrek ter voorkoming
van dubbele belasting niet verwijst naar het Besluit voorkoming dubbele belasting
1989, geldt dat per gehanteerde uitdrukking zal moeten worden bezien hoe hiermee
onder de Wet IB 2001 moet worden omgegaan. Het ligt in het voornemen om binnen
afzienbare tijd met een beleidsmededeling te komen waarin voor die paar verdragen
wordt aangegeven hoe de in die verdragen gehanteerde uitdrukkingen moeten
worden geïnterpreteerd.De leden van de CDA-fractie stellen een aantal vragen over de effectieve
belastingdruk op vermogens in diverse landen. Voorts vragen de leden van de
GroenLinks-fractie of er andere landen zijn die werken met een forfaitair
rendement bij financiële producten. Hierbij kan worden verwezen naar
het antwoord op de vraag naar een overzicht van de (effectieve) belastingdruk
op vermogensinkomsten van de leden van de GroenLinks-fractie. Hierbij zij
herhaald dat exacte gegevens over de belastingdruk op vermogen in internationaal
perspectief niet aanwezig zijn. Meer algemeen kan ik hierbij wel aangegeven
dat tabellen met marginale tarieven en effectieve druk niet mede omvatten
elementen zoals ontgaan en uitstel van belastingheffing. De te meten grootheden
worden op een dergelijke manier onwerkbaar voor een zinvolle vergelijking
met de vermogensrendementsheffing. Feit is wel dat door de invoering het nieuwe
systeem de verhouding in effectieve belastingdruk tussen vermogen en arbeid
meer in de richting is verschoven van vermogen.De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel vermogen in het verleden naar
het buitenland is overgebracht en hoeveel vermogen weer binnen de greep van
de Nederlandse fiscus wordt gebracht door het nieuwe regime. In dit kader
kan worden gemeld dat concrete schattingen van het vermogen dat weer binnen
de greep van de Nederlandse fiscus wordt gebracht ontbreken. Wel kan worden
verwezen naar de memorie van toelichting waarin is gemeld dat gesignaleerd
moet worden dat belastingplichtigen vermogen buiten het zicht van de Nederlandse
fiscus in het buitenland onderbrengen en de vermogensinkomsten daaruit verzwijgen.
Daarnaast komt het ook voor dat belastingplichtigen met vermogen en al emigreren, teneinde aan de Nederlandse belastingdruk op vermogen
(over inkomsten, vermogen en successie) te ontkomen. Met de invoering van
de vermogensrendementsheffing is de internationale neutraliteit van het nieuwe
stelsel groter dan het huidige stelsel.De leden van de CDA-fractie vragen of de invoering van de vermogensrendementsheffing
een gevaar kan opleveren voor buitenlandse investeringen. Wij zien vooralsnog
geen aanleiding dat de vermogensrendementsheffing een negatief effect zal
hebben voor buitenlandse investeringen.De stelling van de leden van de fractie van GroenLinks dat bij de vormgeving
van de nieuwe fiscale behandeling van vermogen de doelstellingen van eenvoud
en robuustheid te veel voorrang hebben gekregen boven de doelstellingen van
een evenwichtige lastendrukverdeling en het inspelen op de toekomstige ontwikkeling
kunnen wij niet onderschrijven. Zoals eerder is aangegeven liggen verschillende
doelstellingen ten grondslag aan deze belastingherziening. Een belangrijke
randvoorwaarden hierbij is een evenwichtige verdeling van de belastingdruk.
De gevolgen van de invoering van de forfaitaire rendementsheffing zijn nadrukkelijk
betrokken bij de toetsing aan deze randvoorwaarde. Daarnaast dient te worden
opgemerkt dat met de invoering van de forfaitaire rendementsheffing wel degelijk
wordt ingespeeld op toekomstige ontwikkelingen. Zonder invoering van deze
heffing zou in de komende jaren de uitholling van de belastinggrondslag onvoldoende
een halt kunnen worden toegeroepen.6.3.9. Diverse onderwerpenDe leden van de PvdA-fractie brengen twee denkbare vormen van progressiviteit
ter sprake: een forfaitair rendementspercentage dat hoger wordt dan 4% naarmate
het vermogen hoger is en een belastingtarief dat hoger wordt dan 30% naarmate
het vermogen hoger is. Zij vragen aan te geven waarom wij niet voor deze differentiaties
van het rendements- of heffingspercentage hebben gekozen. De leden van de
CDA-fractie vragen wat de effecten zijn als in box III met een progressief
schijventarief zou worden gewerkt en waarom progressieve belastingheffing
op rente, dividend en huur meer onredelijk wordt ervaren dan bij belasting
op arbeid.Een hoger forfait dan 4% voor hogere vermogens zou naar ons oordeel moeten
kunnen worden beargumenteerd met een duidelijk verband tussen de omvang van
vermogens en het daaraan verbonden rendement. Een zodanig verband is slechts
in zeer geringe mate aanwezig. Voorzover er voordelen van schaalgrootte kunnen
worden behaald, staan daar veelal extra kosten van vermogensbeheer tegenover.
Een hoger percentage bij hogere vermogens zou kunnen worden beargumenteerd
langs de lijn van de huidige progressie in het synthetische tarief. Hiertegen
pleit de totale afweging die wij hebben moeten maken en die heeft geleid tot
een drukverzwaring voor inkomen uit vermogen via een aanzienlijke verbreding
van grondslag en tot winst uit oogpunt van heffing over feitelijke draagkracht.
De prijs die daarvoor in zekere zin moet worden betaald is een laag tarief.
Dit lage tarief is zo goed mogelijk afgestemd op wat onze internationale omgeving
indiceert, op wat onze mogelijkheden zijn om te heffen over vermogensinkomsten
zonder een nieuwe spiraal van ontwijkingsgedrag in gang te zetten en op een
niveau dat spaarzin en investeringen niet ontmoedigt. In die zin zou naar
ons oordeel, dit in antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie,
het heffingsobject van de vermogensrendementsheffing niet zomaar in de staande
wetgeving kunnen worden geïmplanteerd. Tegen dezelfde achtergrond is,
dit in antwoord van de SP-fractie , het belastingtarief waartegen het forfaitair rendement in de heffing wordt betrokken, niet gelijkgesteld
aan het Vpb-tarief.Wat deze afstemming betreft vragen de leden van de CDA-fractie vragen
naar een onderbouwing dat de vermogensrendementsheffing leidt tot een adequaat
antwoord op de grootschalige belastingontwijking. Een echt bewijs kan daarvoor
nu uiteraard niet worden geleverd maar de beste garantie tegen ontwijkingsgedrag
is een combinatie van een brede grondslag, een laag tarief en een controleerbaar
heffingsobject. Aan deze drie voorwaarden voldoet de nieuwe rendementsheffing.De leden van de D66-fractie vragen of is overwogen om het tarief voor
de forfaitaire rendementsheffing vast te stellen op het laagste tarief op
inkomen uit werk en woning. Een dergelijke koppeling is nooit overwogen. In
de eerste plaats is hierbij van belang dat inkomsten uit vermogen veelal worden
genoten naast inkomsten uit woning en werk en niet in plaats van deze inkomsten.
In de tweede plaats zou een dergelijke koppeling betekenen dat iedere beleidsmatige
wijziging van het laagste tarief voor inkomsten uit inkomen en werk tevens
tot een wijziging van het tarief voor de forfaitaire rendementsheffing zou
leiden. In de derde plaats is van belang dat een rond tarief in combinatie
met een rond forfaitair rendementspercentage uit het oogpunt van het streven
naar eenvoud de voorkeur verdient.De leden van de fractie van GroenLinks verwachten dat het huidige wetsvoorstel
ertoe leidt dat bank- en verzekeringsconcerns er toe overgaan om makelaarskantoren
op te kopen. Volgens deze leden wordt de aankoop van het eigen huis hét
moment om tal van financiële producten in de koppelverkoop met de meestal
maximale hypothecaire lening aan te bieden. Het omgekeerde gebeurt al, zo
hebben leden van de fractie van GroenLinks begrepen: Makelaarskantoren die
naast bemiddeling in onroerend goed financiële producten gaan aanbieden.
Zij vragen de bewindslieden om een reactie.Het effect van het belastingplan 2001 op de hypotheekmarkt is tweeledig.
Enerzijds leidt een afname van de marginale tarieven tot een kleinere prikkel
om een eigen woning vreemd te financieren. Door de lagere tarieven neemt het
netto voordeel van de hypotheekrenteaftrek immers af. Anderzijds worden inkomsten
uit vermogen voortaan in box III belast. Dit kan er op zich in bepaalde situaties
toe bij dragen dat de prikkel om de eigen woning vreemd te financieren groter
wordt. Dit is echter afhankelijk van aard van de vermogensinkomsten. In het
huidige belastingstelsel zijn dividend- en rente-inkomsten (boven de vrijstelling)
belast tegen het tarief in de inkomstenbelasting. Veel financiële producten
zijn er echter op gericht om rendement uit onbelaste koerswinst te behalen
in combinatie met in aftrek te brengen rente. In de huidige situatie zal het
door GroenLinks genoemde historische rendement van 12% in de praktijk maar
voor een deel belast zijn voor de inkomstenbelasting. Voorts kan het zo zijn
dat een deel van de lening waarmee dergelijke producten worden aangeschaft
geen eigen-woningschuld is met renteaftrek maar een box III-schuld. Daarnaast
geldt dat ook in de huidige situatie rendement uit een aan de hypotheek gekoppelde
kapitaalverzekering onbelast is. Per saldo is moeilijk vast te stellen of
het met vreemd vermogen financieren van de eigen woning zal toenemen als gevolg
van de stelselherziening. Het is dan zeer ook de vraag of bank- en verzekeringsconcerns
er om deze reden toe over zullen gaan om makelaarskantoren op te kopen.De leden van de SP-fractie vinden dat de voorgestelde vermogensrendementsheffing
niet voldoet aan de eisen van rechtvaardigheid en het draagkrachtbeginsel.
Zij vragen zich af hoe het kabinet denkt over het maatschappelijk draagvlak
van de voorgestelde heffing gelet op de vele reacties vanuit onder andere
de fiscale hoek. Ons zijn de discussies niet ontgaan over de
vraag of de vermogensrendementsheffing een lelijk eendje is dat nog een zwaan
(lees: vermogenswinstbelasting) moet worden. Wij hebben onze opvatting daarover
uitvoerig in de eerste bijlage bij de memorie van toelichting neergelegd.
Wij denken dat er een groot verschil is tussen de beleving van de gewone belastingplichtige
met betrekking tot de vermogensrendementsheffing en de meer theoretisch getinte
beschouwingen over het rechtvaardigheidstekort dat besloten zou liggen in
de voorgestelde forfaitaire benadering van vermogensinkomsten.De leden van de VVD-fractie vragen in welke mate sprake is van een lastenverzwaring
op vermogen voor particulieren op microniveau. De leden van de fracties van
GPV en RPF concluderen dat slechts 0,45 miljard van de in totaal 23 miljard
die gemoeid is met het nieuwe stelsel afkomstig is van de invoering van de
vermogensrendementsheffing en vraagt waarom de regering het aanvaardbaar vindt
dat de grondslagverbreding blijkbaar maar in beperkte mate wordt gedragen
door vermogenden. Ook de leden van de SP-fractie vinden de meeropbrengst van
0,45 miljard te mager.In de eerste plaats dient te worden opgemerkt dat vermogenden geen homogene
groep vormen. Voor vermogenden die onder het huidige stelsel gebruik maken
van belastingbesparende constructies zal de belastingdruk op het vermogen
als gevolg van de grondslagverbreding fors toenemen. Het gaat hierbij niet
alleen om de invoering van de forfaitaire rendementsheffing, maar ook om de
beperking van de aftrek voor lijfrentepremies (opbrengst 1,5 miljard) en het
vervallen van de aftrek van consumptieve rente (opbrengst 1,2 miljard). Voor
andere belastingplichtigen kan de invoering van de forfaitaire rendementsheffing
juist gunstig uitpakken. In de tweede plaats dient te worden opgemerkt dat
ook vermogenden de gevolgen ondervinden van de verhoging van de BTW en de
milieubelastingen en – afhankelijk van de omstandigheden – van
de grondslagverbredende maatregelen in de sfeer van de inkomsten uit arbeid.
De conclusie van deze leden dat in het nieuwe stelsel mensen met een vermogen
enigszins worden ontzien is in ieder geval niet juist; de macro-lastendruk
op vermogen neemt onder het voorgestelde stelsel met circa 10% toe, terwijl
de macro-lastendruk op arbeid met circa 12% daalt.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of een overzicht kan worden
gegeven van de effectieve belastingdruk op vermogensportefeuilles bij invoering
van de forfaitaire rendementsheffing, rekening houdende met de verschillende
vermogensportefeuilles van de verschillende inkomenscategorieën. Deze
leden vragen om hierbij een helder onderscheid te maken tussen de effectieve
druk op werkelijke inkomsten en de bij de presentatie van de Belastingherziening
2001 gebruikte gemiddelde en marginale belastingdruk op forfaitaire inkomsten.
Naar aanleiding van deze vragen wordt opgemerkt dat de samenstelling van de
vermogensportefeuille van een belastingplichtige in de eerste plaats afhankelijk
is van het risicoprofiel van de betreffende belastingplichtige en in veel
mindere mate van diens inkomenspositie. De ene belastingplichtige is veel
risicomijdender dan de andere belastingplichtige. Een belastingplichtige die
risicomijdend is ingesteld, zal in het algemeen een feitelijk rendement behalen
dat niet of nauwelijks zal afwijken van het forfaitair vastgestelde rendement,
terwijl bij een minder risicomijdende belastingplichtige de kans groot is
dat het feitelijke rendement in positieve of negatieve zin afwijkt van het
forfaitair vastgestelde rendement.In de onderstaande tabel is voor verschillende rendementen een vergelijking
gemaakt van de effectieve belastingdruk op vermogen tussen het huidige stelsel
en de voorgestelde forfaitaire rendementsheffing. Hierbij is tevens een onderscheid
gemaakt tussen de onder het huidige stelsel belaste en onbelaste rendementen. Tabel: Vergelijking van de effectieve belastingdruk op
een aandelenpakket onder het huidige stelsel en onder het in de belastingherziening
voorgestelde stelsel (in % van het totale rendement) DividendKoerswinstTotaal rendementBelastingdruk onder het huidige stelselBelastingdruk onder forfaitaire rendements-heffing0%12%12%0%10%1%9%10%6%12%2%6%8%15%15%2%4%6%20%20%Bij de berekeningen in deze tabel is geen rekening gehouden met vrijstellingen,
inflatie en kosten. Voorts is bij berekening van de belastingdruk onder het
huidige stelsel uitgegaan van een marginale belastingdruk van 60% op de belaste
inkomsten uit vermogen. Ten slotte moet worden opgemerkt dat bij berekening
van de belastingdruk van de forfaitaire rendementsheffing is uitgegaan van
het vermogen aan het begin van het jaar en niet van het gemiddelde van het
vermogen aan het begin van het jaar en het vermogen aan het einde van het
jaar zoals dat in de forfaitaire rendementsheffing gebeurt. De werkelijke
belastingdruk zal bij de forfaitaire rendementsheffing derhalve in het algemeen
nog iets hoger zijn dan uit de tabel volgt.Naar aanleiding van vragen van de leden van de fractie van GroenLinks
wordt opgemerkt, dat de effecten van de invoering van de forfaitaire rendementsheffing
afhankelijk zijn van de individuele omstandigheden. Voor belastingplichtigen
die door middel van het gebruik van belastingbesparende constructies onder
het huidige stelsel niet of nauwelijks belasting betalen over de feitelijk
gerealiseerde rendementen leidt de invoering van deze heffing tot een nadeel,
terwijl bijvoorbeeld belastingplichtigen die onder het huidige stelsel normaal
belasting betalen over de ontvangen rente in het algemeen een voordeel zullen
genieten. De door deze leden aangehaalde passage moet ook in dat licht worden
gezien.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de opvatting van de regering
over de opmerking van de SER dat een meeropbrengst in de forfaitaire rendementsheffing
valt te realiseren bij een betere of andere inningssystematiek.In de eerste plaats is van belang dat door de systematiek van de forfaitaire
rendementsheffing de grondslag van de inkomsten uit vermogen aanzienlijk wordt
verbreed terwijl de heffing over het forfaitaire rendement tegen een vast
tarief van 30% plaatsvindt. Daarnaast kan de Belastingdienst in het nieuwe
belastingstelsel voor de inning gebruik maken van de beoogde ruimere renseigneringsverplichting
voor administratieplichtigen en de verplichte vermelding van het sofi-nummer.
Een andere verbetering biedt de vermogensopgaaf die de belastingplichtige
jaarlijks moet verstrekken. Deze opgaaf maakt het mogelijk om het vermogen
als geheel, maar ook in samenstelling over de jaren heen te volgen. De hiervoor
genoemde instrumenten bieden naar verwachting voldoende mogelijkheden voor
een goede opbrengst van de vermogensrendementsheffing.Met genoegen neem ik kennis van de uitspraak van de leden van de fractie
van D66 dat zij het onderzoek toejuichen naar de mogelijkheid van renseignering
van inkomens- en andere gegevens met het Sofinummer als identificerend gegeven. De leden van de fractie van GroenLinks vragen om met behulp van CBS en
SCP en/of Belastingdienst een overzicht te geven van de vermogens bij de verschillende
inkomensgroepen met hierbij een onderscheid naar de verschillende vermogensbestanddelen.Het CBS publiceert jaarlijks statistieken over de vermogensverdeling.
In de Sociaal-economische maandstatistiek van juni 1999 zijn gegevens over
de vermogensverdeling 1997 opgenomen. In tabel 2.6.25. van deze CBS-uitgave
is de samenstelling van het vermogen van huishoudens naar besteedbaar inkomen
weergegeven. Uit deze tabel blijkt de volgende verdeling:Tabel: Samenstelling vermogen van huishoudens naar besteedbaar
inkomen 1997  Gemiddeld bedrag  laagste 25%-groeptweede 25%-groepderde 25%-groephoogste 25%-groeptotaal 1000 gld    Vermogen6887161355168Bezit87120242513241 Financieel vermogen48395914372Banktegoeden1727376236Effecten568131159298261 Aandelen aanmerkelijk belang3 352307332789850 Effecten excl. Aandelen aanmerkelijk belang251117130161155Overige aandelen258114120153148Obligaties6165818478 Onroerend goed222267401318241 Eigen woning241217260380304 Overig onroerend goed346128158240211Ondernemingsvermogen9890118205151 Overige bezittingen10040597867Schulden5573113185124 Schulden eigen woning121109133185152 Overige schulden3622316742In antwoord op de vraag van de PvdA-fractie wordt opgemerkt dat circa
15 000 belastingplichtigen gebruik maken van de 68%-regeling. De gevolgen
van het vervallen van deze regeling zijn niet afzonderlijk in kaart gebracht,
maar maken onderdeel uit van de berekende gevolgen van de invoering van de
forfaitaire rendementsheffing. De gevolgen zijn overigens sterk afhankelijk
van de hoogte van het belastbare inkomen en de samenstelling van het vermogen.De leden van de GroenLinks fractie vragen of de Nederlandse regering buigt
voor vormen van kapitaalvlucht of dat zij ten strijde trekt en als zij ten
strijde trekt langs welke lijnen getracht wordt belastingvlucht tegen te gaan.
Zij vragen welke nationale, Europese en internationale initiatieven momenteel
aan de orde zijn en welke resultaten daarvan mogen worden verwacht.Zoals wij elders in deze nota reeds hebben aangegeven, beschouwen wij
nationaal gezien de invoering van de forfaitaire rendementsheffing als een
adequaat regime om kapitaalvlucht tegen te gaan. In Europees verband vindt
zoals bekend op dit moment discussie plaats over een mogelijke richtlijn inzake
een belastingheffing op inkomsten uit spaargelden. Het is op dit moment nog
onzeker of de lidstaten tot overeenstemming kunnen komen over een dergelijke
richtlijn. In internationaal verband vindt op dit moment op diverse plaatsen
overleg plaats over de gevolgen van internet en electronic commerce voor de
belastingheffing. De leden van de PvdA-fractie vragen om een reactie over de rangorderegeling
en de gevolgen van de belastingherziening voor de belastingheffing op opties.
De belasting op opties is in de wetgeving tot en met 1999 vormgegeven via
een verplichte waarderingsformule. Gedurende een periode van drie jaren na
toekenning vindt bij vervreemding een aanvullende heffing als loon plaats.
Dit systeem betekent onder de Wet IB 2001 dat de optie in die periode in de
loonsfeer zit, en door de rangorderegeling buiten de vermogensrendementsgrondslag
valt. Na die periode behoort de optie tot de rendementsgrondslag.6.4. Inkoop eigen aandelenDe leden van de VVD-fractie vragen zich af of de introductie van de vermogensrendementsheffing
effect heeft op de positie van buitenlandse beleggers en dan met name bij
bijzondere transacties zoals inkoop van eigen aandelen of de uitdeling van
een superdividend. In dit verband kunnen wij opmerken dat de positie van buitenlandse
aandeelhouders in het nieuwe stelsel geen wijziging ondergaat. Buitenlandse
aandeelhouders zullen ter zake van dividenden die zij ontvangen van in Nederland
gevestigde vennootschappen in de heffing worden betrokken door middel van
de heffing van dividendbelasting. Het karakter en de grondslag van de dividendbelasting
blijven onder het nieuwe stelsel ongewijzigd. Dit betekent dat ook winstuitdelingen
in de vorm van een superdividend of inkoop van eigen aandelen, evenals thans
het geval is, in de heffing worden betrokken. Indien dergelijke vormen van
uitdelingen niet in de heffing zouden worden betrokken, zou dit kunnen leiden
tot een ongewenste uitholling van de heffingsgrondslag. Ook in uitvoeringstechnische
zin verandert er voor de buitenlandse aandeelhouder niets. De buitenlandse
aandeelhouders gaan er dus niet op voor- of achteruit. Vanuit het perspectief
van de buitenlandse belegger zal Nederland daarom niet aan aantrekkelijkheid
verliezen ten opzichte van de huidige situatie.De dividenden van binnenlandse particuliere aandeelhouders zullen –
evenals die van buitenlandse aandeelhouders – aan dividendbelasting
zijn onderworpen, waarna deze inkomsten uit aandelenbezit vervolgens op basis
van een forfaitair rendement in de heffing van de inkomstenbelasting worden
betrokken. Binnenlandse beleggers worden derhalve wel degelijk belast over
dividendinkomsten, zij het op forfaitaire basis. De dividendbelasting is voor
hen in beginsel verrekenbaar met de inkomstenbelasting. Ten aanzien van buitenlandse
aandeelhouders is de dividendbelasting vanuit Nederland bezien een eindheffing.
In het woonland van de buitenlandse aandeelhouder zal het vanuit Nederland
ontvangen dividend echter veelal in de heffing van de inkomstenbelasting worden
betrokken; evenals dat in Nederland het geval is, zal daarbij doorgaans de
ingehouden dividendbelasting geheel of gedeeltelijk kunnen worden verrekend.Het verschil in heffing tussen binnen- en buitenlandse aandeelhouders
betreft dus slechts de wijze waarop de dividenden in de inkomstenbelasting
worden betrokken. De vormgeving van de regelgeving op dit terrein behoort
op grond van het beginsel van de subsidiariteit tot de eigen bevoegdheden
van de lidstaten van de Europese Unie. Van enige coördinatie op dit terrein
van de directe belastingen is nog geen sprake. De vraag van de leden van de
VVD-fractie of deze regeling te handhaven is in het licht van de toenemende
Europese coördinatie van directe belastingen kan dan ook bevestigend
worden beantwoord.De leden van de CDA-fractie merken op dat met de introductie van de forfaitaire
rendementsheffing een belangrijke drempel voor de inkoop van eigen aandelen
is weggenomen, maar dat daarmee niet alle fiscale problemen op dit gebied
zijn ondervangen. Hoewel het wetsvoorstel een aanmerkelijke verbetering betekent voor de
inkoop van eigen aandelen van binnenlandse particuliere aandeelhouders, realiseren
wij ons inderdaad dat met het wetsvoorstel niet alle problemen rond de inkoopproblematiek
worden opgelost. Een belangrijke verbetering is gelegen in het feit dat de
winstuitdelingen bij inkoop van eigen aandelen bij particuliere binnenlandse
(niet-aanmerkelijk belang-) aandeelhouders niet meer in de heffing van de
inkomstenbelasting worden betrokken. Omdat de heffingsgrondslag van de dividendbelasting
ongewijzigd blijft, zal op winstuitdelingen bij inkoop van eigen aandelen
echter nog wel dividendbelasting dienen te worden ingehouden. Het zonder meer
vrijstellen van inhouding van dividendbelasting van uitdelingen in de vorm
van inkoop van eigen aandelen, zou kunnen leiden tot een aanzienlijke uitholling
van de heffingsgrondslag van die belasting, met name in internationale verhoudingen.
Om de heffing van dividendbelasting te omzeilen, zou men dan contante uitdelingen
van dividend structureel kunnen vervangen door inkoop van eigen aandelen,
hetgeen zou leiden tot structureel minder belastingopbrengsten in Nederland.De binnenlandse particuliere aandeelhouder kan de ingehouden dividendbelasting
in beginsel verrekenen met zijn inkomstenbelasting, zodat de dividendbelasting
geen invloed heeft op zijn uiteindelijke belastingdruk. Het moment van de
inhouding van dividendbelasting zal in de praktijk uiteraard niet samenvallen
met het moment van de verrekening daarvan. Indien in de praktijk zou blijken
dat dit aspect, dat door de leden van CDA-fractie wordt aangeduid als «vertraagde
verrekening», belemmerend werkt voor de inkoop van eigen aandelen, zal
worden bezien of hiervoor een oplossing kan worden gevonden.Voor buitenlandse aandeelhouders verandert op het punt van de inkoop van
eigen aandelen niets ten opzichte van de huidige situatie. Ook bij inkoop
van eigen aandelen van buitenlandse aandeelhouders dient dividendbelasting
te worden ingehouden. Of de buitenlandse aandeelhouders in hun woonland de
Nederlandse dividendbelasting kunnen verrekenen hangt af van het belastingstelsel
in dat land. De vraag van de leden van de CDA-fractie hoe in dit verband wordt
omgegaan met buitenlandse aandeelhouders is hiermee ook beantwoord.6.5. DividendbelastingDe leden van de CDA-fractie vragen hoe in relatie tot de forfaitaire rendementsheffing
een teruggaaf van de als voorheffing ingehouden dividendbelasting in zijn
werk gaat.De verrekening van de als voorheffing ingehouden dividendbelasting met
de forfaitaire rendementsheffing volgt dezelfde procedure als de huidige verrekening
van de dividendbelasting met de bestaande inkomstenbelasting. Dit betekent
dat belastingplichtigen die niet in aanmerking komen voor een aanslag, via
de indiening van een aangiftebiljet een eventuele teruggaaf van de dividendbelasting
kunnen krijgen.De leden van de CDA-fractie vragen hoe de verrekenbaarheid van de dividendbelasting
met de forfaitaire rendementsheffing, in verhouding staat tot de huidige dividendvrijstelling.De huidige dividendvrijstelling wordt vervangen door een vermogensvrijstelling
voor de grondslag van het forfaitair rendement. De situatie kan zich voordoen
dat in het huidige systeem het ontvangen dividend binnen de dividendvrijstelling
blijft of, onder de Wet inkomstenbelasting 2001, dat dividendbelasting is
betaald en het vermogen onder de vermogensvrijstelling voor de grondslag van
het forfaitaire rendement blijft. In beide situaties is de dividendbelasting
verrekenbaar en kan de verrekening leiden tot een teruggave. De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de mogelijke Europese bronheffing
nadrukkelijk in de uitwerking en de vormgeving van het wetsvoorstel is betrokken.Met de ontwerprichtlijn spaartegoeden is rekening gehouden bij het opstellen
van het wetsvoorstel. Naar de huidige stand van zaken is de ontwerprichtlijn
inpasbaar in de voorgestelde systematiek van de Wet inkomstenbelasting 2001.7. OUDEDAGSVOORZIENINGEN7.1 AlgemeenMet waardering hebben wij kennisgenomen van de gedegen reacties van de
leden van de diverse fracties op de voorstellen voor een herziening van het
stelsel voor oudedagsvoorzieningen. Met genoegen constateren wij dat de leden
van de fracties van PvdA en D66 de gedachte achter de voorstellen voor oudedagsvoorzieningen
steunen en instemmen met de introductie van een regeling waarmee wordt beoogd
de fiscale faciliteiten voor bovenmatige opbouw van oudedagsvoorzieningen
te beperken door een aantoonbaar pensioentekort als voorwaarde te stellen.
Wij vinden het jammer dat de leden van de fractie van GroenLinks deze visie
niet delen en van mening zijn dat met de voorstellen voor oudedagsvoorzieningen
wordt afgestapt van de gedachte in de Verkenning om een algemeen kader te
creëren ten behoeve van de fiscale begeleiding van oudedagsvoorzieningen.
Volgens de leden van de PvdA-fractie daarentegen blijven in de voorstellen
de principiële uitgangspunten waarop ons stelsel van oudedagsvoorzieningen
is gebaseerd recht overeind. Zij hebben er waardering voor dat de fiscus enerzijds
behulpzaam is om een pensioenopbouw mogelijk te maken, maar anderzijds ook
weer niet zo ruimhartig is dat bovenmatigheid van oudedagsvoorzieningen met
behulp van aftrekposten wordt bewerkstelligd en vinden het een logische consequentie
dat in dit concept geen ruimte is voor een voor iedereen geldende vaste ruimte
voor individuele voorzieningen. Wij kunnen ons herkennen in de grondige aanpak
van deze leden om aan de hand van een drietal criteria een aantal fundamentele
vragen voor te leggen, waarbij kan worden geconstateerd dat het – zoals
uit het vervolg van deze nota zal blijken – dezelfde criteria zijn die
als uitgangspunt hebben gediend bij de uitwerking van de onderhavige voorstellen.
Het eerste criterium is dat een ieder in staat moet worden gesteld een goed
pensioen bij elkaar te sparen, maar dat de overheid niet gehouden is bovenmatig
pensioensparen fiscaal te subsidiëren. Ten tweede moeten de voorstellen
voldoende transparant zijn om belastingplichtigen in staat te stellen een
juiste keuze te maken. Tenslotte moeten de voorstellen passen binnen de budgettaire
taakstelling van f 1,5 mld.In de uitgebreide en op nauwgezette wijze geformuleerde reactie van de
leden van de VVD-fractie wordt geconstateerd dat de voorstellen met betrekking
tot de oudedagsvoorzieningen uitermate complex zijn uitgevallen en deze leden
brengen in herinnering wat in het Regeerakkoord is opgenomen met betrekking
tot pensioenen en lijfrenten. In dit verband merken wij op dat de huidige
voorstellen een uitvloeisel zijn van het in de Verkenning en in het Regeerakkoord
genoemde uitgangspunt, een uitvoerbaar en controleerbaar stelsel te introduceren
waarbij de fiscale begeleiding van alle mogelijke oudedagsvoorzieningen in
onderlinge samenhang wordt bezien en waarbij tevens de betrokkenheid van individuen
bij de oudedagsvoorziening wordt vergroot. Voortbordurend op deze gedachte
zou fiscale faciliëring slechts plaats dienen te vinden voorzover deze
noodzakelijk is voor de realisatie van een adequate oudedagsvoorziening. Een
voor iedereen geldende vaste ruimte voor individuele voorzieningen waarvan
onafhankelijk van de hoogte van reeds gerealiseerde pensioenvoorzieningen
gebruik kan worden gemaakt, laat zich hiermee niet rijmen. Toegegeven zij
dat een vaste, voor iedereen geldende, lijfrentepremie-aftrek los van de vraag
of sprake is van een pensioentekort voor zowel de belastingplichtigen als
de Belastingdienst verreweg het meest eenvoudig is en de eenvoud ten goede
komt. Uitgangspunt van de Verkenning is het – binnen het gegeven budgettaire
kader – introduceren van een stelsel voor oudedagsvoorzieningen op basis
waarvan een ieder in staat kan worden gesteld een adequate oudedagsvoorziening
op te bouwen. Een onvermijdelijk gevolg hiervan is echter voor de individuele
mogelijkheden van de opbouw van een oudedagsvoorziening aan te sluiten bij
een pensioentekort en een voor iedereen geldende vaste aftrek niet langer
toe te staan. In het voorgestelde systeem wordt daardoor veel genuanceerder
rekening gehouden met hetgeen in de verschillende pijlers reeds aan oudedagsvoorzieningen
is opgebouwd. Hiermee wordt aan het eerste criterium, te weten het voorkomen
van bovenmatig fiscaal gesubsidieerd pensioensparen, voldaan. Facultatieve
elementen in de tweede pijler (individuele aanvullingen, inkoop van dienstjaren)
worden in de voorstellen slechts toegestaan voorzover daarvoor in de derde
pijler geen voorziening is getroffen. Voorzieningen in de derde pijler worden
slechts toegestaan voor zover de individuele beschikbare ruimte niet reeds
is benut door voorzieningen in de tweede pijler. Het voorgaande leidt tot
de conclusie, dit in reactie op de opmerking van de leden van de CDA-fractie
daaromtrent, dat de onderlinge samenhang tussen de verschillende oudedagsvoorzieningen
(pensioenen, lijfrenten en fiscale oudedagsreserve) niet minder, zoals deze
leden veronderstellen, maar sterker is dan voorheen.Wat betreft de door de leden van de VVD-fractie gemaakte opmerking over
de complexiteit erkennen wij dat de voorstellen niet eenvoudig overkomen.
De huidige stand van de informatietechnologie brengt echter mee dat zelfs
de meest complex ogende regelingen tot voor iedereen hanteerbare proporties
kunnen worden teruggebracht. Wij menen dat dit ook – het tweede criterium
op het punt van de transparantie indachtig- met de onderhavige voorstellen
mogelijk is. Zoals gezegd is een essentiële voorwaarde voor de fiscale
begeleiding van oudedagsvoorzieningen buiten de arbeidsrelatie om dat sprake
moet zijn van een pensioentekort. Zoals uit het vervolg van deze nota moge
blijken wordt met het stellen van eenvoudige rekenregels, de introductie van
een adequaat systeem van gegevensverschaffing en een goede voorlichting aan
de belastingplichtigen de inzichtelijkheid en transparantie van het stelsel
voor oudedagsvoorzieningen zodanig bevorderd dat de beoordeling of sprake
is van een pensioentekort niet ingewikkelder zal zijn dan het invullen van
een belastingaangifte.De opvatting van de leden van de CDA-fractie dat een goede oudedagsvoorziening
van groot belang is onderschrijven wij van harte. Wij verwachten de door deze
leden geuite twijfel over het onderscheid in de uiterste begrenzingen van
de tweede en derde pijler in het vervolg van deze nota weg te nemen en ook
deze leden – dit in antwoord op een desbetreffende vraag – ervan
te overtuigen dat het streven erop is gericht voor alle belastingplichtigen
een goed, fiscaal begeleid, pensioen mogelijk te maken.De leden van de SP-fractie steunen het streven om het budgettair beslag
van de lijfrentepremie-aftrek te beperken, maar hebben twijfels bij de uitwerking
ervan.Vooruitlopend op de nadere uiteenzetting in het vervolg van deze nota
constateren wij dat het voorgestelde stelsel voor oudedagsvoorzieningen door
het vervallen van een vaste, voor iedereen geldende, lijfrentepremie-aftrek
enerzijds aan eenvoud heeft ingeboet, maar dat het anderzijds voor die belastingplichtigen
die daadwerkelijk een pensioentekort hebben eenvoudiger wordt dit pensioentekort
zelf vast te stellen. Door enerzijds de inzichtelijkheid en de transparantie
van het stelsel voor oudedagsvoorzieningen via een adequaat
systeem van gegevensverschaffing te bevorderen en anderzijds de mogelijkheden
voor het opbouwen van oudedagsvoorzieningen te beperken tot diegenen die daar,
vanwege een pensioentekort daadwerkelijk behoefte aan hebben, sluiten de voorstellen
aan bij de in de Verkenning genoemde wens om de betrokkenheid van individuen
bij hun oudedagsvoorziening te vergroten. De voorstellen dragen, dit in reactie
op een desbetreffende opmerking van de leden van de fracties van CDA en GroenLinks,
bij tot een vergroting van het pensioenbewustzijn.Ten slotte zijn wij van mening dat met de onderhavige voorstellen –
binnen het gestelde budgettaire kader – een adequate pensioenvoorziening
voor iedereen bereikbaar is, zodat ook aan het door de leden van de PvdA-fractie
genoemde derde criterium op het punt van de budgettaire taakstelling is voldaan.De leden van de CDA-fractie vragen of handhaving van de huidige vaste
aftrek mogelijk zou zijn indien bij het bereiken van 40, 50 en 60-jarige leeftijd
telkens een toets op bovenmatigheid zou plaatsvinden. Zoals in deze nota ook
reeds is aangegeven is handhaving van de mogelijkheid van de huidige vaste,
ongetoetste, lijfrentepremie-aftrek eenvoudiger dan de aftrekmogelijkheden
afhankelijk te stellen van de aanwezigheid van een pensioentekort. Niettemin
is ervoor gekozen de opbouw van oudedagsvoorzieningen slechts nog fiscaal
te begeleiden voorzover wordt voorzien in een adequate oudedagsvoorziening.
Dit uitgangspunt leidt ondermijdelijk tot het inbrengen van toetsmomenten
die ten koste gaan van de eenvoud van het stelsel. Uitgaande van de koppeling
van de aftrekmogelijkheden aan een pensioentekort geven wij er de voorkeur
aan reeds vooraf te toetsen of de belastingfaciliteit kan worden verleend.
Zoals ook elders in deze nota is aangegeven achten wij een eindtoets, vanwege
de daaraan verbonden gevolgen op het punt van uitvoerbaarheid en controleerbaarheid,
geen reële optie. Een toetsing achteraf betekent immers dat achteraf
een correctie moet plaatsvinden en de faciliteit als het ware moet worden
teruggedraaid. Omdat dan gedurende een bepaalde periode ten onrechte een belastingvoordeel
is genoten zal tevens revisierente in rekening moeten worden gebracht. In
deze benadering speelt bovendien de problematiek van de veiligstelling van
de fiscale claim in grensoverschrijdende situaties. Daarnaast moet worden
bedacht dat de jaarruimte voor lijfrentepremie-aftrek alleen begrenzingen
in de opbouwmogelijkheden kent. Een eindtoets vindt daarbij niet plaats. Bij
een langere opbouwperiode of bij goed renderende beleggingen kan boven de
gestelde norm van een oudedagsvoorziening van 70% eindloon op 65-jarige leeftijd
worden uitgekomen. Het inbouwen van tussentijdse toetsmomenten zou dan betekenen
dat dit uitgangspunt wordt verlaten en tevens een toets plaatsvindt aan hetgeen
feitelijk is opgebouwd.De leden van de PvdA-fractie vragen aandacht voor de relatie tussen de
oudedagsparaplu en de Wet fiscale behandeling van pensioenen en verzoeken
aan te geven wat precies de verschillen zijn tussen de tweede en derde pijler
en daarbij het SER-advies te betrekken. Ook de leden van de VVD-fractie vragen,
aan de hand van een door hen geschetst kader, om een toelichting op de verschillen
tussen de pensioenruimte volgens de Wet fiscale behandeling van pensioenen
en de in het voorliggende wetsvoorstel geboden ruimte. In het hierna volgende
schematische overzicht worden de verschillen tussen de 2e en 3e pijler en
het SER-voorstel inzichtelijk gemaakt. Wet fiscale behandeling van pensioenen Wet inkomstenbelasting 2001Voorstel van de SER In CAO-onderhandelingen wordt,
binnen de toegestane begrenzingen, de pensioentoezegging aan de werknemer
overeengekomen Belastingplichtige kiest zelf binnen
toegestane begrenzingen de gewenste ruimte Belastingplichtige
kiest zelf de gewenstere ruimte binnen de grenzen van de Wet fiscale behandeling
van pensioenen. De maximale jaarlijkse
opbouw bedraagt 2% per dienstjaar, waarmee in 35 jaar een vol pensioen van
70% (inclusief AOW) wordt bereikt ingaande op 60 jaar. De maximale jaarlijkse opbouw is afgestemd op een gangbare eindloonregeling
ter grootte van 1,75% per jaar, waarmee in 40 jaar een vol pensioen van 70%
(inclusief AOW) wordt bereikt ingaande op 65 jaar. Het SER-voorstel sluit aan bij de Wet fiscale behandeling van pensioenen Bereikbaar pensioen is afhankelijk
van de door de werkgever gedane pensioentoezegging, die tot stand komt in
een sfeer van tegengestelde belangen, waardoor doorgaans niet de uiterste
grenzen zullen worden opgezocht. Het bereikbaar
pensioen wordt bepaald door de wettelijke grenzen die zijn afgestemd op een
gangbare pensioenregeling.Bereikbaar pensioen
wordt bepaald door de grenzen van de Wet fiscale behandeling van pensioenen
zonder dat hierbij sprake is van tegengestelde belangen. Hier kunnen de grenzen
worden opgezocht zonder dat hierop enig remmend effect van toepassing is. De minimale AOW-franchise bedraagt
10/7 x f 14 473 = f 21 062. De franchise in het wetsvoorstel bedraagt 10/7 x f 21 330 f 30 473. De minimale AOW-franchise bedraagt 10/7 x f 14 473
= f 21 062.Absolute bovengrens
is 100%. Dit is echter niet de norm en zal slechts in zeer uitzonderlijke
gevallen voorkomen (bijvoorbeeld bij werknemers die na de pensioenleeftijd
doorwerken, of bij goed renderende beschikbare premieregelingen) Geen absolute bovengrens. In uitzonderlijke gevallen (langere
opbouwperiode dan 40 jaar of bij goed renderende beleggingen) kan boven de
norm van 70% eindloon op 65-jarige leeftijd worden uitgekomen. Het SER-voorstel sluit aan bij de Wet fiscale behandeling van
pensioenen De pensioenopbouw is tijdsevenredig
en bij beschikbare premieregelingen ook leeftijdsafhankelijk De pensioenopbouw is tijdsevenredig, maar niet leeftijdsafhankelijk. De pensioenopbouw is tijdsevenredig en leeftijdsafhankelijk In een middelloonstelsel en beschikbare
premiestelsel wordt rekening gehouden met een normatieve carrière van
3%, 2%, 1%, 0%. Voor de bepaling van de 15%-ruimte
is rekening gehouden met een normatieve carrière van 3%, 2%, 1%, 0%. Voor de bepaling van de beschikbare premieruimte
wordt rekening gehouden met een normatieve carrière van 3%, 2%, 1%,
0%. De pensioenuitkeringen mogen worden
aangepast aan de loon of prijsontwikkeling. Dat wil zeggen een na-indexatie
van ten hoogste 3%Bij de bepaling van het premiepercentage
is rekening gehouden met een zodanige rekenrente dat bij een redelijk rendement
de uitkeringen waarde of welvaartvast kunnen worden gehouden. De lijfrente-uitkeringen mogen worden aangepast aan de loon of
prijsontwikkeling. De uitkeringen kunnen
variabiliseren binnen de bandbreedte 100 : 75 De uitkeringen moeten in beginsel vast en gelijkmatig zijn. \ De uitkeringen kunnen variabiliseren door tijdelijke
lijfrenten aan te kopen als bedoeld in artikel 3.7.3, lid 1, onderdelen c
en d. De uitkeringen kunnen variabiliseren binnen
de bandbreedte 100 : 75 Lagere pensioengrondslag ten gevolge van demotie in de laatste 10 jaren voor
de pensioeningangsdatum hoeft niet te leiden tot een lagere pensioenopbouw. Het jaarinkomen is relevant voor de vaststelling
van de premiegrondslag. Het voorstel van de SER
is op dit onderdeel niet uitgewerkt. Werkloos worden heeft geen invloed op de reeds opgebouwde rechten. Wegens
het ontbreken van een dienstverband is verdere opbouw slechts onder voorwaarden
mogelijk. Werkloos worden heeft geen invloed op
de reeds opgebouwde rechten. Verdere opbouwmogelijkheden zijn afhankelijk
van het inkomen. Werkloos worden heeft geen invloed
op de reeds opgebouwde rechten. Over een niet in het voorstel uitgewerkte
premiegrondslag is verdere opbouw mogelijk.Deblokkering van bedrijfsspaarregelingen is mogelijk voor pensioenen. Deblokkering van bedrijfsspaarregelingen is vanaf 1
januari 2001 niet mogelijk voor lijfrenten en pensioenen.Deblokkering van bedrijfsspaarregelingen blijft mogelijk voor lijfrenten en
pensioenen. Pensioentekorten over het
verleden kunnen worden ingehaald mits aantoonbaar en ontstaan voor 8 juli
1994 of ten gevolge van een waardeoverdracht na 8 juli 1994. Pensioentekorten over het verleden kunnen worden ingehaald door
gebruik te maken van de reserveringsregeling en de algemene inhaalruimte.
De inhaalruimte bedraagt 15% van de premiegrondslag met een maximum van &euro; 5513
(f 12 149) per jaar Pensioentekorten
kunnen worden ingehaald door gebruik te maken van de reserveringsregeling
voor in het verleden niet gebruikte premieruimte, door gebruik te maken van
de vaste aftrekvoet van f 3 982 of van de algemene inhaalregeling
die leidt tot een eindtoets Pensioenuitkeringen worden getoetst aan de 100%-norm, die leidt tot verplichte
ingang van de uitkeringen of bij beleggings-polissen tot het afromen van een
eventueel surplus. Het surplus wordt progressief belast. Geen eindtoets PMBij het hiervoor weergegeven schema dient nog als kanttekening te worden
geplaatst dat wij niet verwachten dat het SER-voorstel zal leiden tot een
besparing, maar eerder tot een budgettaire derving ten opzichte van de huidige
situatie.De leden van de fracties van PvdA, D66 en GroenLinks vragen naar de argumenten
voor een verschillende behandeling in de tweede en derde pijler. De leden
van de VVD-fractie hebben de indruk dat door het hanteren van een andere norm
in de derde pijler een ingewikkelde regeling ontstaat en het zou volgens deze
leden logischer zijn de ruimte van de tweede pijler ook te gebruiken voor
de derde pijler. Met het stellen van één norm worden de in de
memorie van toelichting genoemde uitgangspunten op het punt van uitvoerbaarheid
en controleerbaarheid bevorderd, aldus deze leden. De leden van de fracties
van CDA, GPV en RPF hebben twijfels bij de keuze voor het hanteren van verschillende
normen in de tweede en derde pijler waardoor zelfstandigen en werknemers zonder
collectieve pensioenregeling minder mogelijkheden hebben voor de opbouw van
een oudedagsvoorziening. De leden van de CDA-fractie wijzen in dit verband
ook op het commentaar van het VNO-NCW en de Stichting van de Arbeid op dit
punt.Met betrekking tot de begrenzingen voor pensioenen in de tweede pijler
kan worden opgemerkt dat ook voor arbeidspensioenen wordt uitgegaan van een
norm die gelijk is aan 70% eindloon. Als van de voor pensioenen in de tweede
pijler geboden ruimte daadwerkelijk gebruik wordt gemaakt kan een werknemer
die vanaf 25-jarige leeftijd een pensioen opbouwt van 2% eindloon per
jaar uiteindelijk komen tot een oudedagsvoorziening van 70% van het eindloon
op 60-jarige leeftijd, waarbij mag worden uitgegaan van een AOW-inbouw ter
hoogte van de zelfstandige AOW-uitkering voor een gehuwde of samenwonende
met een partner die ouder is dan 65 jaar (ook wel aangeduid als de enkele
gehuwden-AOW). In de meeste gevallen halen werknemers deze norm van 70% op
60-jarige leeftijd echter niet. Vaak zijn de opbouwpercentages lager, zijn
er gaten in de pensioenopbouw en wordt er een hogere franchise gehanteerd.
Zoals ook uit de meest recente Pensioenmonitor (april 1999) van de Verzekeringskamer
blijkt komt in collectieve pensioenregelingen een opbouwpercentage van 1,75%
verreweg het meeste voor1. Met name de middelloonregelingen
kennen ook vrij vaak een opbouwpercentage van minder dan 1,52. Wat de pensioenleeftijd betreft blijkt uit de Monitor dat voor 85%
van de fondsen dit de leeftijd van 65 jaar is. Voorts geldt volgens de Verzekeringskamer
voor 90% van de actieven een franchise tussen f 26 000 en f 37 000.Er moet derhalve onderscheid worden gemaakt in de wettelijk beschikbare
ruimte voor pensioenen en de feitelijke benutting daarvan. Zoals de praktijk
laat zien wordt de beschikbare ruimte doorgaans beperkt benut. Bij de uitwerking
van het herziene lijfrentesysteem is, in lijn met de gangbare collectieve
pensioenregelingen, als uitgangspunt gehanteerd een in 40 jaar tijd op te
bouwen pensioen van 70% eindloon op 65-jarige leeftijd. Overigens zouden wij
hierbij nog willen vermelden dat ook in de lijfrentesfeer in uitzonderlijke
situaties een resultaat kan worden bereikt dat uitkomt boven 70% eindloon
op 65-jarige leeftijd. Dit kan zich namelijk voordoen indien men vòòr
25-jarige leeftijd gaat opbouwen en meer dan 40 jaar gebruik maakt van de
jaarruimte, of indien de beleggingspolis waarin de lijfrentepremies zijn gestort
zeer goed rendeert. Wat de franchise betreft is ervoor gekozen aan te sluiten
bij de ongehuwden-AOW (1999: f 21 330). Voor de berekening van de
franchise wordt de ongehuwden-AOW vermenigvuldigd met 10/7.
Dit resulteert in een bedrag van f 30 473. Hiermee wordt het midden
gehouden tussen de inbouw van de enkele gehuwden-AOW (1999: f 14 473),
die voor alleenstaanden te ruim zou zijn, en de inbouw van de dubbele gehuwden-AOW
(1999: f 29 486) die weer te krap zou zijn voor de alleenstaanden
en tweeverdieners.Wat betreft het verplichte collectieve deel van een pensioenregeling is
een belangrijke oorzaak voor de lagere feitelijke benutting dat binnen een
arbeidsrelatie tegengestelde belangen een rol spelen die in beginsel een natuurlijke
rem op bovenmatigheid vormen. Ook in de tweede pijler is voor de in eigen
beheer gehouden pensioenen, waarin die natuurlijke rem ontbreekt en het aantrekkelijk
kan zijn de buitengrenzen van het pensioengebouw op te zoeken, een gangbaarheidstoets
geïntroduceerd. Daarmee is, evenals met het voorgestelde lijfrenteregime,
beoogd een gelijke situatie te creëren als die waarin een pensioen wordt
overeengekomen tussen onafhankelijke partijen. Ander element van de kostenbeheersing
in collectieve pensioenen is dat sociale partners zich hebben gebonden aan
het pensioenconvenant, waarin is vastgelegd dat op 1 maart 2001 op macroniveau
voor de vijf (belangrijkste) kostenbepalende factoren van (het verplichte
collectieve deel van) pensioenregelingen, sprake moet zijn van ten hoogste
kostenneutraliteit. In een aantal collectieve pensioenregelingen wordt thans,
naast het verplichte collectieve deel, de mogelijkheid geboden tot gebruikmaking
van individuele modules. Tot dusverre wordt hiervan slechts in beperkte mate
daadwerkelijk gebruik gemaakt.Kort samengevat kan worden geconstateerd dat het voorgestelde lijfrenteregime
zodanig is ingericht dat voldoende mogelijkheden worden geboden om buiten
een arbeidsrelatie om een oudedagsvoorziening te realiseren die vergelijkbaar
is met een voor werknemers gangbare collectieve pensioenregeling. Door aan
te sluiten bij hetgeen in collectieve regelingen gangbaar is, is de stolp
voor lijfrenten weliswaar minder groot dan die voor pensioenen, maar wordt
materieel hetzelfde resultaat bereikt. Bovendien moet worden bedacht dat de
in de pensioensfeer gestelde grens van 100% van het eindloon niet het karakter
heeft van een wenselijke norm, maar van een absolute bovengrens, die alleen,
zoals de leden van de PvdA-fractie al veronderstellen, in zeer uitzonderlijke
omstandigheden in beeld komt. Vanuit dit perspectief is de overname van de
norm zoals is neergelegd in de Wet fiscale behandeling van pensioenen niet,
zoals de SER veronderstelt, een conditio sine qua non voor de invoering van
een oudedagsparaplu. Een vergroting van de stolp voor lijfrenten overeenkomstig
die voor pensioenen bergt, de leden van de PvdA-fractie veronderstellen dat
terecht, het risico in zich dat deze slechts zeer uitzonderlijk voorkomende
situatie tot norm voor iedereen wordt verheven, hetgeen vanuit de pensioennorm
niet nodig is en vanuit budgettair oogpunt niet haalbaar is. Om deze reden
is het niet mogelijk, ook de leden van de fracties van GPV en RPF verwijzen
daarnaar, de door de grotere stolp voor pensioenen in de arbeidssfeer gerealiseerde
flexibiliseringsmogelijkheden direct door te vertalen naar de lijfrentesfeer.
Op de uitnodiging van de leden van de CDA-fractie om met één
integrale norm te komen kunnen wij dan ook niet ingaan.Met het voorgaande is ook de vraag beantwoord van de leden van de CDA-fractie
waarom de fiscale stimulering van oudedagsvoorzieningen wordt teruggedrongen
terwijl velen een pensioentekort hebben. Het voorgestelde stelsel is er immers
juist op gericht diegenen met een pensioentekort in staat te stellen een adequate
pensioenvoorziening op te bouwen.De leden van de D66-fractie vragen waarom de budgettaire consequenties
niet zijn voorzien tijdens de parlementaire behandeling van de Wet fiscale
behandeling van pensioenen. De leden van de fractie van GroenLinks stellen
eveneens een vraag in deze richting en vragen waarom het verschil
in de tweede en derde pijler niet is gemeld bij deze parlementaire behandeling.
Naar aanleiding hiervan merken wij op dat de budgettaire consequenties van
het voorliggende wetsvoorstel geen onderdeel uitmaakten van de parlementaire
behandeling van het wetsvoorstel Fiscale behandeling van pensioenen. Wel is
daarbij, vooruitlopend op de onderhavige voorstellen, bevestigd dat de gedachte
van een oudedagsparaplu ertoe leidt dat samenloop van een goede pensioenvoorziening
binnen een arbeidsrelatie met daar nog boven uitgaande aanvullende opbouw
op individuele basis buiten de arbeidsrelatie om onder de oudedagsparaplu
niet meer mogelijk zal zijn, maar dat samenloop wel zal kunnen optreden indien
sprake is van een duidelijk pensioengat of pensioentekort uit het verleden.De leden van de CDA-fractie zijn verheugd dat de per 1 juni 1999 in werking
getreden pensioenwetgeving in beginsel onaangetast blijft en vragen of de
voorstellen voor het lijfrenteregime op korte termijn tot gevolg hebben dat
ook het ambitieniveau voor pensioenen zal worden verlaagd. In antwoord op
deze vraag merken wij op dat daarvoor geen aanleiding bestaat. Zoals hiervoor
reeds is aangegeven wordt de maximale ruimte in de pensioenwetgeving, als
gevolg van de in een werkgevers-werknemersrelatie bestaande tegengestelde
belangen, niet opgezocht. Er is geen enkele aanleiding te veronderstellen
dat dit in de nabije toekomst, mede in het licht van de gemaakte afspraken
op het punt van de kostenbeheersing in het pensioenconvenant, wel zou gebeuren.
In dat geval bestaat er geen aanleiding tot een verlaging van het ambitieniveau
voor pensioenen.De veronderstelling van de leden van de fracties van VVD, CDA, GPV en
RPF dat het stellen van één norm voor de tweede en derde pijler
de controleerbaarheid en de uitvoerbaarheid zou bevorderen, lijkt in eerste
instantie voor de hand te liggen, maar bij nader inzien is dat toch de vraag.
De toetsing van de normen in de tweede en derde pijler geschiedt namelijk
op een verschillende wijze en vindt onafhankelijk van elkaar plaats. De toetsing
van een pensioen in de tweede pijler kan plaatsvinden via een beoordeling
door de inspecteur van de gehele pensioenregeling en door middel van loonbelastingcontroles.
In de derde pijler daarentegen wordt per individuele belastingplichtige getoetst
of terecht een lijfrente-aftrek wordt geclaimd. Daarbij speelt, waar het gaat
om de uitvoerbaarheid en de controleerbaarheid, de feitelijke hoogte van de
toegestane norm van die lijfrente-aftrek geen rol van betekenis. Wel zou het
oprekken van de norm in de derde pijler tot gevolg kunnen hebben dat meer
belastingplichtigen in aanmerking zouden komen voor aanvullende lijfrente-aftrek.Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie of het in de praktijk meer
zo is dat in de tweede pijler alle werknemers via inkoop en individuele arrangementen
op 60 jaar een 70% pensioenresultaat kunnen realiseren kan worden geantwoord
dat de benutting van individuele modules alleen mogelijk is indien de desbetreffende
pensioenregeling daarin ook daadwerkelijk voorziet, hetgeen in de bestaande
pensioenregelingen nauwelijks het geval is. Er zijn in het recente verleden
wel enkele collectieve pensioenregelingen tot stand gekomen waarin individuele
modules worden aangeboden, maar de praktijk wijst nog niet uit dat daarvan
ook meer dan incidenteel gebruik wordt gemaakt. Werknemers met een gangbare
pensioenregeling zullen het daarmee te realiseren pensioen doorgaans immers
als een adequate oudedagsvoorziening ervaren. Veelal hebben zij ook niet meer
geld beschikbaar om in aanvulling daarop pensioenverbeteringen aan te brengen.In het Regeerakkoord, de leden van de fractie van D66 verwijzen daarnaar,
is de passage opgenomen dat de oudedagsparaplu in overeenstemming dient
te zijn met het wetsvoorstel «Witteveen» en het pensioenconvenant.
Zoals ook bij de parlementaire behandeling van de Wet fiscale behandeling
van pensioenen is aangegeven vormen de voorstellen voor het herziene lijfrenteregime
geen inbreuk op die wetgeving. In die zin zijn de voorstellen in overeenstemming
met het wetsvoorstel «Witteveen». Door voor de beschikbare ruimte
in de lijfrentesfeer aan te knopen bij hetgeen in collectieve pensioenregelingen
gangbaar is, bestaat eveneens overeenstemming met het pensioenconvenant.De leden van de fracties van PvdA, VVD en CDA stellen de vraag hoe de
verschillende regimes inzake de opbouw van oudedagsvoorzieningen (zogenoemde
tweede en derde pijler) zich verhouden in het licht van het gelijkheidsbeginsel.
De leden van de VVD-fractie vragen of ondernemers/zelfstandigen gediscrimineerd
worden ten opzichte van werknemers en hoe dit zich verhoudt tot artikel 14
EVRM en het arrest HR 14 juni 1995, BNB 1995/252.De hiervoor uiteengezette verschillen in regimes vinden hun grond in de
verschillende situaties waar belastingplichtigen die van die regimes gebruik
zullen maken zich in het algemeen in zullen bevinden. Voor alle situaties
geldt het uitgangspunt dat een goede, in het maatschappelijk verkeer als zodanig
aanvaarde, pensioenvoorziening dient te kunnen worden opgebouwd zonder dat
daarbij overmatig gebruik wordt gemaakt van de geldende fiscale faciliteiten.
Voor het merendeel van de werknemers geldt dat deze deelnemen aan collectieve
pensioenregelingen waarvoor het regime van de tweede pijler geldt. Binnen
het systeem van deze pensioenregelingen geldt in het algemeen een natuurlijke
rem op bovenmatigheid. Zelfstandigen en werknemers die niet deelnemen aan
collectieve pensioenen vallen buiten deze pijler en dienen eigener beweging
voor hun pensioenvoorziening zorg te dragen. Voor het systeem van individuele,
eventueel aanvullende, pensioenopbouw via aftrekbare premies voor verkrijging
van lijfrentes geldt een op bepaalde punten aangescherpte regeling. De verschillende
systematiek en de hiervoor aangeduide ervaringsregels bij de invulling van
de pensioenopbouw bij de twee categorieën wettigen evenwel de verwachting
dat in de praktijk de op het eerste gezicht uiteenlopende onderdelen van de
regelingen uiteindelijk tot een min of meer gelijk of vergelijkbaar resultaat
zullen leiden, waardoor niet van een benadeling van belastingplichtigen van
de ene pijler ten opzichte van die uit de andere pijler kan worden gesproken.De VVD wijst in dit verband op het arrest van de Hoge Raad van 14 juni
1995 (BNB1995/252), waarbij de Hoge Raad overwoog dat budgettaire problematiek
geen grond oplevert om een regeling achterwege te laten die noodzakelijk is
om discriminatie als bedoeld in artikel 26 van het Internationaal Verdrag
inzake burgerlijke rechten en politieke rechten te vermijden. In genoemde
procedure overwoog de Hoge Raad dat niet iedere ongelijke behandeling van
gelijke gevallen is verboden, maar alleen die ongelijke behandeling, die als
discriminatie moet worden beschouwd omdat een objectieve en redelijke rechtvaardiging
ervoor ontbreekt. Daarbij komt, volgens de Hoge Raad, aan de wetgever een
zekere beoordelingsvrijheid toe bij het beantwoorden van de vraag of gevallen
voor de toepassing van het Verdrag als gelijk moeten worden beschouwd, en
of, in het bevestigende geval, een objectieve en redelijke rechtvaardiging
bestaat om die gevallen niettemin in verschillende zin te regelen. In genoemde
procedure achtte de Hoge Raad een dergelijke rechtvaardigingsgrond aanwezig
nu aan het treffen van alternatieve regelingen serieuze bezwaren waren verbonden.De leden van de CDA-fractie merken op dat het kabinet lijkt uit te gaan
van een streven naar een zekere marktneutraliteit tussen verzekeren en sparen. Zij vragen of het kabinet informatie kan geven over de wezenlijke
verschillen tussen beide productsoorten, en of deze verschillen een uniforme
behandeling op fiscaal vlak rechtvaardigen.Kenmerkend verschil tussen bancaire spaarproducten en verzekeringsproducten
is dat bij laatstgenoemde producten, naast veelal een spaarelement, een verzekeringselement
aanwezig is. Het gaat dan om een verzekering tegen de geldelijke gevolgen
van overlijden of van het in leven zijn op een bepaalde datum, waarbij de
uitkering niet alleen berust op gespaarde gelden (vermeerderd met rendement),
maar op een verzekeringstechnische solidariteit tussen de verzekerden op basis
van levens- en sterftekansen. In de mate waarin beide genoemde elementen in
een concreet contract aanwezig zijn, is een vloeiende lijn te onderkennen
die loopt van overeenkomsten met (nagenoeg) alleen een verzekeringselement
(risicoverzekeringen) tot producten waarbij naast het spaarelement slechts
een geringe verzekeringscomponent aanwezig is. Met name de contracten waarbij
het spaarelement sterk overheersend is, zoals de veelvuldig aangeboden spaarvormen
in de vorm van kapitaalverzekeringen, vertonen grote overeenkomsten met de
bancaire spaar- of beleggingsproducten. In de praktijk worden dergelijke producten
dan ook met name afgesloten om te sparen voor de langere termijn, en niet
vanwege het daarin begrepen verzekeringselement.Vanwege het spaarelement in levensverzekeringen zijn deze, net als andere
spaarproducten, ondergebracht in box III. Niet de verschillen, maar de overeenkomsten
met de bancaire spaarproducten, zo antwoorden wij de leden, rechtvaardigen
dus een uniforme behandeling. Een uitzondering is slechts gemaakt voor de
kapitaalverzekering eigen woning. Op de achtergronden van deze uitzondering
wordt elders in deze nota ingegaan. Verder zijn voor specifieke risicoverzekeringen
vrijstellingen opgenomen, zoals de begrafenispolis en verzekeringen die uitsluitend
uitkeringen bij ziekte, invaliditeit of ongeval. Bij het voorgaande dient
overigens te worden bedacht dat risicoverzekeringen tegen geregelde premiebetaling,
waarbij het spaarelement van geen of beperkte betekenis is, veelal niet of
nauwelijks waarde zullen hebben. Alsdan zal ook het forfaitair rendement beperkt
zijn.Ook lijfrenten gaan in beginsel tot de grondslag van box III behoren.
Dit is slechts anders voor lijfrenten die dienen ter aanvulling van een pensioentekort.
Niet zozeer omdat in deze lijfrenten geen spaarelement te onderkennen zou
zijn, maar omdat wij met de fiscale regeling voor oudedagsvoorzieningen de
belastingplichtige in staat willen stellen om fiscaal begeleid voor een adequate
pensioenregeling te sparen. Hiervoor komen alleen lijfrenten in aanmerking
die voldoen aan strikte voorwaarden omtrent het onderhoudskarakter, dat wil
zeggen waarbij de periodieke uitkeringen binnen het wettelijke kader zijn
toegespitst op de situatie waarin en de periode waarover daaraan behoefte
bestaat. Het verzekeringselement in dergelijke contracten is relatief omvangrijk
(bijvoorbeeld het «lang-levenrisico» bij een oudedagslijfrente).De leden van de CDA-fractie vragen of door de verschillen in de tweede
en derde pijler een «non-level-playing field» tussen verzekeraars
en pensioenfondsen ontstaat. Naar aanleiding hiervan merken wij op dat voor
de begrenzingen in de derde pijler de gangbare pensioenregelingen in de tweede
pijler trendbepalend zijn geweest. Doorgaans wordt de ruimte die in de tweede
pijler wordt geboden niet meer benut dan in de derde pijler is toegestaan.
In de praktijk blijkt tevens dat van de individuele mogelijkheden naast het
verplichte collectieve deel van de pensioenregeling slechts zeer beperkt gebruik
wordt gemaakt. De leden van de PvdA-fractie vragen om een overzicht van de jaarlijkse
premie-inleg en een verdeling van het gebruik van lijfrentepremieaftrek over
verschillende inkomensklassen.In de onderstaande tabel zijn CBS-statistieken opgenomen over een tweetal
nieuw afgesloten lijfrentepolissen: de «lijfrente uitgesteld tegen periodieke
premiebetaling», en de «lijfrente uitgesteld tegen eenmalige premiebetaling»
(ook wel koopsompolissen genoemd). Dit zijn naar aantallen de belangrijkste
lijfrentepolissen.Tabel: Overzicht jaarlijkse lijfrentepremie-inleg nieuw
afgesloten lijfrenten, 1992–1998  Polissen tegen periodieke
premiebetaling* Polissen tegen eenmalige premiebetaling Aantal(x 1 000)Periodieke premie (mln gld)Eenmalige premie (mln gld)Aantal(x 1 000)Eenmalige premie (mln gld)199240183691261 82519934423178751 134199485265162801 33319951584271651161 91319961774562361202 29419972055322881973 14019982116343041953 419* Bij deze verzekeringen kan de premiebetaling deels in de vorm van koopsommen
(=premie ineens) plaatsvinden. Bron: CBS.De navolgende tabel geeft vervolgens een verdeling van belastingplichtigen
met lijfrentepremieaftrek naar grootte klasse van het belastbaar inkomen.
Hierbij is uitgegaan van de lijfrentepremies die betrekking hebben op zowel
de «oude regeling» als de «nieuwe regeling». De verdeling
heeft betrekking op een extrapolatie voor het belastingjaar 1999.Tabel: Verdeling belastingplichtigen met lijfrenteaftrek
(oude en nieuw regeling) naar grootte klasse belastbaar inkomen (raming o.b.v.
Inkomens Simulatie Model Ministerie van Financiën belastingjaar 1999) Grootte klasse
belastbaar inkomenAantal
met lijfrenteaftrek (x 1000)Bedrag lijfrenteaftrek (in mln Gld)Gemiddeld bedrag (bel.pl. met lijfrenteaftrek)Aantal met lijfrenteaftrek in % aantal
met belastbaar inkomen 0 <= 014295,221 13511,7% 1 – 10 00015121,98 0081,1% 10 001 –
20 00022164,97 8601,3% 20 001 – 30 00039205,65 2402,0% 30 001 –
40 00073350,84 8215,2% 40 001 – 50 000135582,54 3239,5% 50 001 –
62 500179774,94 33812,5% 62 501 – 75 000135689,15 11019,9% 75 001 –
100 0001691 072,16 34926,8% > 100 0011901 758,19 25240,6%Totaal9706 015,16 20612,4%Met betrekking tot de groep belastingplichtigen met een belastbaar inkomen
van nihil of lager wordt opgemerkt dat het hier in belangrijke mate gaat om
(beginnende) zelfstandigen met gemiddeld een kleine winst en een hoge zelfstandigenaftrek.
Voorts gaat het (in mindere mate) om zelfstandigen die bij de beëindiging
van hun onderneming de opgebouwde oudedagsvoorziening (FOR) of de stakingswinst
aanwenden voor een lijfrenteverzekering (respectievelijk 4e
en 5e tranche). Afhankelijk van de omstandigheden gaat het hier om relatief
hoge bedragen.De leden van de CDA-fractie vragen om een overzicht van de aftrek van
de premies lijfrenten in de jaren 1985–1999. Voor dit overzicht verwijzen
wij naar onderstaande tabel met fiscale gegevens over de periode 1988–1995.
Hierbij is onderverdeling gemaakt naar lijfrentepremies die betrekking hebben
op de «oude regeling» (premies betaald voor meerjarige lijfrentepolissen
die vóór 16 oktober 1990 zijn afgesloten) en de «nieuwe
regeling» (premies betaald voor lijfrentepolissen die sinds de Brede
Herwaardering voor aftrek in aanmerking komen). Voor de jaren 1996, 1997 en
1998 zijn alleen voorlopige fiscale gegevens beschikbaar omdat de aanslagoplegging
in de inkomstenbelasting nog niet volledig is afgerond. De gegevens in de
tabel voor 1999 hebben betrekking op een extrapolatie op basis van fiscale
gegevens over de periode 1995–1997 alsmede CBS gegevens over nieuw afgesloten
lijfrentepolissen in een bepaald jaar.Tabel: Overzicht ontwikkeling lijfrentepremieaftrek, 1988–1999  19881990199219951999extrapolatie Bedrag aftrekpost (in mld
gld)2,13,32,94,46,0 w.v. oude regeling2,13,31,01,00,9 w.v. nieuwe regeling––1,83,55,1 Aantal belastingplichtigen
(x 1 000)231324228680970 w.v. oude regeling23132412912195 w.v. nieuwe regeling––209559875Bron: CBS en Ministerie van Financiën.De lijfrentepremieaftrek kent over deze periode een wisselend verloop.
In 1992 is een scherpe daling van de totale grondslag waar te nemen in verband
met de Brede Herwaardering in 1992, waarbij onder meer het maximaal aftrekbare
bedrag werd verlaagd. Sindsdien nemen zowel het aantal gebruikers als de totale
grondslag sterk toe.De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel mensen een pensioengat hebben,
welk bedrag «excessief gefacilieerd wordt gespaard» bij het sparen
voor de oudedagsvoorziening, en waarop deze stelling van de regering is gebaseerd.
De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel oneigenlijk gebruik er plaatsvindt
rondom de lijfrentepremieaftrek in de huidige situatie (dus meer aftrek dan
70% eindloon). Tevens vragen deze leden of dit percentage niet het handhaven
rechtvaardigt van een beperkte algemene aftrek. Zoals elders in deze nota
is opgemerkt is het voorgestelde lijfrenteregime zodanig ingericht dat voldoende
mogelijkheden worden geboden om buiten een arbeidsrelatie om een oudedagsvoorziening
te realiseren die vergelijkbaar is met een voor werknemers gangbare pensioenregeling
(70% van het (eind)inkomen op 65-jarige leeftijd). Elders in deze nota wordt
een raming weergegeven van de totale lijfrentepremieaftrek die in het voorgestelde
regime naar verwachting niet meer voor aftrek in aanmerking zal komen.De leden van de fracties van PvdA, CDA en GroenLinks vragen of regering
een goed en actueel overzicht kan verstrekken over pensioentekorten en het
gebruik van de huidige lijfrentepremieafrek in relatie tot het voorkomen van
deze tekorten. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of hierbij een onderscheid
gemaakt kan worden naar pensioentekorten conform de normering uit de Wet fiscale
behandeling van pensioenen en pensioentekorten conform de normen die in het
onderhavige wetsvoorstel zijn opgenomen. Tevens vragen de leden
van de fracties van PvdA en CDA om in dit verband nader in te gaan op de cijfers
van het Verbond van Verzekeraars (NIPO onderzoek 1998), die suggereren dat
veruit het grootste deel van de thans verstrekte lijfrentepolissen voorzien
in het aanvullen van pensioentekorten en dat ook in het nieuwe regime 77%
van de belastingplichtigen gebruik kan maken van de aftrekbare lijfrente.
Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie om een onderbouwing te geven
waarom de bewindslieden van Financiën veronderstellen dat 60% van de
lijfrentepolissen uit pensioenoogpunt overbodig zijn. Tevens vragen deze leden
hoeveel personen hun pensioentekort overschrijden indien iedereen jaarlijks
f 4 000 aan belasting mag aftrekken.Naar aanleiding van deze vragen wordt opgemerkt dat samenhangende gegevens
over werkelijke pensioenopbouw, pensioentekorten en het gebruik van lijfrentepremieaftrek(mogelijkheden)
niet aanwezig zijn. Een recent onderzoek naar «witte vlekken»
op pensioengebied schat dat circa 10% van de werknemers tussen de 25 en 64
jaar geen aanvullende collectieve pensioenregeling heeft (Zie: Witte vlekken
op pensioengebied, stand van zaken 1996 in vergelijking met 1985, Research
voor Beleid, in opdracht van de Sociaal Economische Raad en het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Leiden,1996). In 1985 schatte de pensioenkamer
dit percentage nog op iets minder dan 18%. Met een geschatte witte vlek van
circa 10% in 1996, is het procentuele aandeel van de witte vlek dus ongeveer
gehalveerd. De witte vlek kan als volgt worden getypeerd:– de witte vlek bestaat voor 65% uit vrouwen;– 56% van de witte werknemers heeft een flexibel contract;– 43% is korter dan 2 jaar in dienst;– 38% is tussen de 25 en 29 jaar oud;– en tenslotte verdient 30% minder dan f 35 000.Wanneer vervolgens rekening wordt gehouden met het gegeven dat een meerderheid
van de zelfstandige ondernemers geen collectieve pensioenregeling zal hebben,
dan komt onze schatting van het aantal werkenden zonder aanvullende pensioenregeling
op circa 20% van de totale werkzame beroepsbevolking tussen 25 en 64 jaar.
Hierbij is geen rekening gehouden met in het verleden opgelopen pensioentekorten.
Op basis van gegevens van de Belastingdienst kan worden afgeleid dat circa
80% van de belastingplichtigen met een lijfrentepremieaftrek werknemer in
de marktsector, ambtenaar of directeur is. Aangenomen mag worden dat een meerderheid
van deze groep in ieder geval een aanvullende collectieve pensioenregeling
zal hebben. Voorts blijkt dat, wanneer belastingplichtigen worden onderverdeeld
naar grootte klasse van het belastbaar inkomen, bijna de helft van de totale
grondslag van de lijfrenteaftrek door belastingplichtigen uit de hoogste decielgroep
(10% groep) wordt opgevoerd.Met betrekking tot de stelling uit het onderzoek van het Verbond van Verzekeraars
uit 1998 (dat het NIPO heeft uitgevoerd) dat 77% van de belastingplichtigen
die een lijfrentepolis hebben afgesloten aantoonbaar een pensioentekort hebben
wordt het volgende opgemerkt. Uitgangspunt in het bewuste onderzoek is dat
er sprake is van een pensioentekort indien bij pensioenering minder dan 70%
van het laatstverdiende inkomen uit arbeid wordt ontvangen. Hierbij wordt
gekeken naar het totaal van de AOW, de pensioenopbouw bij de werkgever en
de fiscale oudedagsreserve (FOR). Vervolgens is aangenomen dat dit niveau
niet wordt gehaald indien:– iemand een periode werkloos is geweest;– iemand tijdelijk een loopbaan heeft onderbroken;– iemand een zogenaamd tweeverdienershiaat heeft;– iemand als zelfstandige geen gebruik maakt van de FOR;– iemand van baan veranderd zonder pensioenoverdracht;– iemand in het verleden parttime heeft gewerkt; – iemand een pensioenregeling heeft waarbij minder dan 70% van het
eindloon wordt opgebouwd;– iemand later dan op 25-jarige leeftijd is begonnen met werken,
zodat geen 40 jaar pensioen kan worden opgebouwd.Iemand die aan één van de bovengenoemde voorwaarden voldoet
wordt in het onderzoek per definitie aangemerkt als een belastingplichtige
met een reëel pensioentekort. Er wordt geen rekening gehouden met pensioenregelingen
waarbij een volledig pensioen wordt opgebouwd in een tijdsbestek dat korter
is dan 40 jaar. Ook wordt er geen rekening gehouden met de mogelijkheid dat
een belastingplichtige het pensioentekort in het verleden reeds heeft gedekt.
Een belastingplichtige die op 26-jarige leeftijd is begonnen met werken en
vervolgens 20 jaar maximaal gebruik heeft gemaakt van de lijfrenteaftrek houdt
volgens de in het onderzoek gehanteerde definitie levenslang een pensioentekort.
Dit leidt tot een overschatting van het aantal belastingplichtigen met een
pensioentekort.De leden van de CDA-fractie vragen of het juist is dat er vooral bij vrouwen
sprake is van een pensioengat. Onder verwijzing naar het rapport «Witte
vlekken op pensioengebied», een gezamenlijke uitgave van het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de SER, kunnen wij meedelen dat ongeveer
9% van de werknemers geen aanvullende pensioenregeling heeft en 65% daarvan
vrouw is. Dat de gevolgen van de voorstellen vanwege onbekendheid met het
pensioengat voor bepaalde categoriën belastingplichtigen (genoemd worden
vrouwen, werklozen, uitkeringsgerechtigden en arbeidsongeschikten) het grootst
zou zijn bestrijden wij. In de eerste plaats zijn de voorstellen gericht op
het vergroten van het pensioenbewustzijn, hetgeen kan worden versterkt door
een goede voorlichting aan en begeleiding van de belastingplichtigen. Daarnaast
hechten wij eraan te benadrukken dat op grond van de voorstellen een adequate
pensioenvoorziening voor een ieder bereikbaar is. Daar waar sprake is van
een pensioentekort kan, naast gebruikmaking van de jaarruimte en de reserveringsregeling
voor tekorten in het recente verleden, gebruik worden gemaakt van de algemene
inhaalregeling om dit pensioentekort weg te werken. Door de voorstellen worden
niet de belastingplichtigen getroffen die een pensioentekort hebben, maar
diegenen die geen pensioentekort hebben en thans, in aanvulling op de opbouw
van een adequate pensioenvoorziening, gebruik maken van de vaste lijfrentepremie-aftrek.De leden van de fracties van CDA en GroenLinks vragen of de regering kan
aangeven hoeveel van ondernemers in de IB sfeer een pensioentekort hebben
uitgaande van leeftijd 65 en pensioenhoogte 70%. Van alle belastingplichtigen
is circa 5% zelfstandig ondernemer. Van alle belastingplichtigen met lijfrentepremieaftrek
is circa 13% zelfstandig ondernemer. Van de totale aftrekpost nemen zij circa
30% voor hun rekening. Op basis van de gegevens van de belastingdienst kunnen
wij niet exact aangeven hoeveel personen hiervan een pensioentekort hebben
uitgaande van leeftijd 65 en pensioenhoogte van 70% van het (eind)inkomen.Naar aanleiding van een vraag van de leden van de SP-fractie merken wij
op dat de lijfrenteaftrek gemiddeld genomen tegen een marginaal tarief van
naar schatting circa 47% à 50% wordt afgerekend.De leden van de fracties van CDA en GroenLinks vragen de regering waarop
de 1,5 miljard besparing, al ingeboekt tijdens de Verkenning en later het
Regeerakkoord, is gebaseerd. Tevens vragen deze leden of er duidelijkheid
kan worden gegeven over de hardheid van de berekeningen en of in dat kader
het Centraal Planbureau (CPB) is ingeschakeld. De leden van de GroenLinks-fractie
vragen tevens in welk stadium dit is gebeurd, en hoe een besparing
van deze omvang kon worden ingeboekt terwijl de oudedagsparaplu nog niet was
uitgewerkt.Bij de raming van de budgettaire consequenties van het voorgestelde lijfrenteregime
is het huidige jaarlijkse gebruik van de lijfrentepremieaftrek als uitgangspunt
genomen. Het huidige lijfrenteregime leidt tot een jaarlijkse versmalling
van de heffingsgrondslag van naar schatting circa 6 miljard. Voorts blijken
met name belastingplichtigen die in de huidige tweede en derde tariefschijf
zitten van de lijfrentepremieaftrek gebruik te maken. Wanneer belastingplichtigen
worden onderverdeeld naar grootte klasse van het belastbaar inkomen, blijkt
dat bijna de helft van de totale grondslag van de lijfrenteaftrek door belastingplichtigen
uit de hoogste decielgroep (10% groep) wordt opgevoerd.Aan de hand van beschikbare gegevens over het huidige gebruik van de lijfrentepremieaftrek(mogelijkheden),
overige fiscale gegevens en gegevens over de leefvorm en de sociaal-economische
positie van de desbetreffende belastingplichtigen kan worden afgeleid dat
er in het nieuwe regime jaarlijks circa 3,3 miljard minder aan lijfrentepremies
voor aftrek in aanmerking zal komen. Ongeveer 2,7 miljard van de huidige grondslag
zal op zichzelf beschouwd wel aan de voorwaarden voldoen om voor aftrek in
aanmerking te komen. Dit impliceert een budgettaire opbrengst van naar schatting
1,5 miljard. Dit cijfer is aan ramingsonzekerheid onderhevig. Op de vraag
of in dit kader het CPB is ingeschakeld wordt opgemerkt dat in het CPB werkdocument
«Economische gevolgen van de belastingherziening 2001», no 115,
november 1999, de budgettaire opbrengst van het voorgestelde lijfrenteregime
op f 1,5 miljard wordt geraamd. Dit is dezelfde budgettaire opbrengst
als in voorgaande berekeningen.De leden van de fracties van PvdA en CDA vragen zich af of het gerechtvaardigd
is dat regering voor de derde pijler niet heeft aangesloten bij de ruime normen
van de Wet fiscale behandeling van pensioenen. Deze leden vragen de regering
te analyseren welke de verschillen zijn tussen de tweede pijler en de derde
pijler (enerzijds de Wet fiscale behandeling van pensioenen, anderzijds het
voorgestelde lijfrenteregime) zijn en welk budgettair belang gemoeid zou zijn
met het doorvertalen van de ruimere faciliteiten uit de tweede pijler naar
de derde pijler. Tevens vragen deze leden of de regering hierbij eventuele
verschillen tussen de opbouwmogelijkheden in de regeringsvoorstellen, de Wet
fiscale behandeling pensioenen en het SER-advies kan betrekken.Het Witteveen-kader dat volgt uit de Wet fiscale behandeling pensioenen
kent weliswaar geen ongeclausuleerde eerste tranche voor lijfrenteaftrek maar
daar staat een aanzienlijk ruimere pensioennorm tegenover, te weten 70% van
het (eind)inkomen op 60-jarige leeftijd tegenover 70% op 65-jarige leeftijd.
Daarnaast mag voor de periode tot 65 jaar een overbruggingspensioen worden
gespaard ter hoogte van twee maal de AOW voor gehuwden plus 18% opslag vanwege
sociale verzekeringspremies. Op basis van een inkomensverdeling van de Nederlandse
bevolking is op macro-niveau een inschatting gemaakt van de beschikbare ruimte
voor lijfrenteaftrek onder zowel het huidige regime als onder het regime waarbij
het Witteveenkader zou worden gevolgd, waarbij rekening is gehouden met aanwezige
pensioentekorten, witte vlekken op pensioengebied en de categorie niet-werknemers.
Het blijkt dat het gebruik van het volgen van het Witteveen-kader niet zal
afnemen ten opzichte van het gebruik van de huidige lijfrentetranches. Een
lijfrenteregime die de ruime kaders uit de Wet fiscale behandeling van pensioenen
volgt zal naar verwachting dan ook niet leiden tot enige beperking van het
budgettair beslag.De leden van de fracties van PvdA, VVD en CDA vragen de regering in te
gaan op de stelling van het Verbond van Verzekeraars dat de belastingopbrengsten uit de in de nabije toekomst expirerende lijfrenten niet
zijn meegeteld in de berekeningen van de regering. Tevens vragen de leden
van de CDA-fractie of deze bedragen worden ingeboekt als een meevaller en
of hierdoor een vertekenend beeld ontstaat. Voorts vragen deze leden welke
bijdrage aan de grondslagverbreding wordt bereikt met een bezuiniging van
f 1,5 miljard op de aftrek van lijfrentepremies. De leden van de PvdA-fractie
vragen of bij de berekeningen van de regering net zo min rekening zou zijn
gehouden met de te verminderen belastinginkomsten op termijn als het aantal
fiscaal gefacilieerde polissen afneemt. De leden van de fractie van GroenLinks
vragen de regering om aan te geven wat de budgettaire consequenties zijn van
de voorgestelde wijzigingen in zowel de lijfrente- als de kapitaalverzekeringen,
op de korte en lange termijn.Naar aanleiding van deze vragen wordt het volgende opgemerkt. Bij de raming
van de budgettaire consequenties van het voorgestelde lijfrenteregime is in
eerste instantie gekeken naar het effect van de aftrekbaarheid van de lijfrentepremies
op de jaarlijkse belasting- en premieontvangsten. Dit effect is in de eerste
jaren na de stelselherziening ten volle merkbaar.Op de langere termijn kunnen ook een tweetal andere effecten worden verwacht.
In de eerste plaats heeft het afschaffen van de mogelijkheid van (een gedeelte)
van de lijfrentepremieaftrek op termijn tot gevolg dat ook het daarmee corresponderend
uitkeringsvolume afneemt. Hierbij moet overigens bedacht worden dat de lijfrenteuitkeringen
doorgaans tegen een gemiddeld lager tarief worden belast dan waartegen de
premies in aftrek zijn gebracht. Een ander effect is dat het vermogen dat
betrekking heeft op het niet langer in aftrek toe te laten lijfrentepremies,
voor zover het althans niet wordt geconsumeerd (en dus het ambitieniveau van
de besparingen ongewijzigd blijft), onderdeel gaat uitmaken van de grondslag
van het forfaitair rendement.Hierbij moet worden opgemerkt dat tussen het tijdstip van de aftrekbare
premiebetaling en de uitkering geruime tijd kan liggen, en dat voor zover
de premies vóór 1 januari 2001 zijn betaald op de uitkeringen
ook onder het voorgestelde fiscale regime nog steeds de omkeerregel van toepassing
is. Met dit laatste voorkomt de overheid een verlies van fiscale claims over
in het verleden met een lijfrente opgebouwde waarden. Gedurende de overgangsperiode
zal de regimewijziging ceteris paribus pas geleidelijk tot minder opbrengsten
over de uitkeringen leiden omdat het aantal fiscaal gefacilieerde lijfrentepolissen
afneemt. Een vergelijkbaar patroon maar dan in tegengestelde richting wordt
gevolgd door de inkomsten over de forfaitair rendementsheffing.Op de vragen van de leden van de fracties van PvdA, CDA en VVD of, en
zo ja op welke manier, deze bedragen worden ingeboekt merken wij op dat deze
effecten onderdeel uit maken van de reguliere grondslagontwikkeling en als
zodanig in de belastingramingen worden verwerkt. Het structurele effect van
de regimewijziging op de belastingopbrengsten zal pas op de lange termijn
merkbaar zijn, en is bovendien van meerdere factoren en gedragsreacties afhankelijk.
Tentatieve berekeningen van het Centraal Planbureau over de consequenties
van het afschaffen van de (gehele) omkeerregel wijzen uit dat de extra opbrengsten
via de forfaitaire rendementsheffing over de periode 2000–2035 in eerste
instantie hoger kan uitvallen dan de derving van de inkomsten over de uitkeringen.
De contante waarde van de extra inkomsten via de forfaitaire rendementsheffing
is nagenoeg gelijk aan de gederfde inkomsten over de uitkeringen. Op de vragen
van de GroenLinks-fractie inzake de budgettaire consequenties op de korte
én de lange termijn van de wijzigingen voor de kapitaalverzekeringen
wordt elders in deze nota nader ingegaan.De leden van de PvdA-fractie vragen de regering om aan te geven of, indien
bij een van de door die leden genoemde alternatieven of aanvullingen de budgettaire
doelstelling onvoldoende gehaald zou worden, het invoeren van
een assurantiebelasting een zinvol beleidselement zou kunnen zijn. Daarmee
zou, aldus deze leden, vooraf de zekerheid van een budgettaire opbrengst kunnen
worden gerealiseerd zonder het effect van uitstel en onzekerheid dat een eindtoets
met zich zou brengen. Naar de leden begrijpen bestaat de assurantiebelasting
in andere landen ook bij levensverzekeringen. Zij vragen de regering om een
nadere analyse, waarbij dan ook kan worden ingegaan op de vraag of een voorheffing
met materieel hetzelfde effect als een assurantiebelasting, om technische
dan wel andere redenen, wellicht te verkiezen zou zijn boven een assurantiebelasting.Onder de Wet op de belastingen van rechtsverkeer (WBR) zijn levensverzekeringen
vrijgesteld vanwege hun doorgaans sociale karakter. Uitgangspunt hierbij is
dat dergelijke verzekeringen veelal binnen het kader van de oudedagsvoorziening
of voor de verzorging van nabestaanden worden gesloten. Uiteraard kan hierbij
de vraag worden gesteld in hoeverre deze veronderstelling thans nog realistisch
is.Het heffen van assurantiebelasting op levensverzekeringen lijkt op zichzelf
mogelijk, maar brengt wel een aantal wezenlijke vragen en keuzes met zich.
Dit geldt eveneens voor een voorheffing met materieel hetzelfde effect als
een assurantiebelasting.De belangrijkste keuze betreft de grondslag van een dergelijke uitbreiding
van de assurantiebelasting. In de meest ruime zin vallen hieronder pensioenen,
gefacilieerde lijfrenten, kapitaalverzekeringen eigen woning en niet-gefacilieerde
kapitaalverzekeringen en lijfrenten die onder box III gaan vallen. Bij een
dergelijke brede grondslag zal de budgettaire opbrengst bij een tarief van
1% of 2% al zeer substantieel zijn.Op zichzelf is het ook mogelijk om te kiezen voor een beperkte grondslag
door de vrijstelling voor bepaalde producten te handhaven. Een belangrijk
aandachtspunt betreft dan wel het vinden van een theoretisch goed verdedigbare
en ook voor de praktijk werkbare afbakening tussen de wel en de niet belaste
categorieën.Een belangrijk vraagpunt betreft de concurrentieverhoudingen. In box III
is voorzien in een gelijke behandeling van verschillende spaarvormen. Het
bij één van die vormen, namelijk levensverzekeringen, opleggen
van indirecte belastingen, leidt dan tot een verschil in behandeling ten opzichte
van vergelijkbare producten van banken en verzekeraars. Een verschillende
behandeling van pensioenfondsen en verzekeraars zou zich voordoen indien er
bijvoorbeeld voor gekozen zou worden om de arbeidspensioenen niet, en gefacilieerde
lijfrenten wel in de heffing te betrekken.Een ander aspect is dat het opleggen van assurantiebelasting over het
hele terrein van levensverzekeringen alle personen zou treffen die dergelijke
verzekeringen afsluiten, dus ook diegenen die pensioentekorten hebben. Ook
de kapitaalverzekering eigen woning zou worden getroffen. Daar staat tegenover
dat bij een dergelijke brede grondslag, zoals al opgemerkt, het tarief bescheiden
zou kunnen blijven. Het belasten van (alle) levensverzekeringen, ook die zijn
bedoeld voor het inhalen van een pensioentekort, doet voorts de vraag rijzen
of de huidige vrijstelling voor schadeverzekeringen met een sociaal karakter
in stand kan blijven. Het gaat dan om ziekte- en ziektekostenverzekeringen,
ongevallen-, invaliditeits- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen en werkeloosheidsverzekeringen.Vanuit concurrentie-overwegingen dienen ook buitenlandse verzekeraars
die in Nederland via een intermediair of rechtstreeks verzekeringen sluiten
in de heffing te worden betrokken. Het daadwerkelijk belasten van dergelijke
verzekeraars zal niet altijd eenvoudig zijn.Ten slotte is nader onderzoek nodig naar de perceptie- en uitvoeringskosten
van het laten vervallen van de vrijstelling voor levensverzekeringen. De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering in te gaan op de
alternatieven die de heer Don, directeur van het CPB, ziet om binnen de sfeer
van de oudedagsvoorzieningen alsnog tot een budgetaire opbrengst van f 1,5
miljard te geraken als de normering uit de Wet fiscale behandeling van pensioenen
zou worden toegepast in het lijfrenteregime. De heer Don ziet in de eerste
plaats mogelijkheden door middel van het beperken van de cumulatie van spaarloonregeling
en oudedagsfaciliteiten. Daarnaast wordt gedacht aan het toepassen van een
lage forfaitaire rendementsheffing in de orde van grootte van 5% op de pensioenbesparingen
onder de oudedagsparaplu.De mogelijkheid om tussentijds te deblokkeren voor een lijfrente- of kapitaalverzekering
onder het wetsvoorstel te vervallen is in het wetsvoorstel reeds aan de orde.
De voorgestelde maatregel zou niet tot een additionele budgettaire opbrengst
leiden.In het huidige regime vindt belastingheffing over pensioenbesparingen
plaats op basis van de omkeerregel. Deze houdt in dat de inleg aftrekbaar
is en de termijnen worden belast bij latere uitkering. Voorts vindt geen jaarlijkse
heffing plaats over de behaalde rendementen van de pensioenbesparingen, maar
vindt heffing plaats bij latere uitkering. Het invoeren van een jaarlijkse
forfaitaire rendementsheffing op de behaalde rendementen van de pensioenbesparingen
zou betekenen dat er – in juridische zin – sprake is van een dubbele
heffing (de uitkeringen worden immers voor het volle bedrag progressief belast)
en dat de pensioenbesparingen per saldo zwaarder worden belast. Mede gelet
op de grote omvang van de pensioenbesparingen en de lange termijn waarover
pensioen wordt opgebouwd, zijn dit maatregelen waarvan de gevolgen moeilijk
zijn te overzien.De leden van de SP-fractie hadden graag een meer fundamentele discussie
gezien over de fiscale behandeling van oudedagsvoorzieningen, bijvoorbeeld
door het ter discussie stellen van de omkeerregel met alle daaraan verbonden
haken en ogen. Voor de door deze leden gevraagde discussie over de omkeerregel
kunnen wij verwijzen naar hoofdstuk 5 (Oudedagsvoorzieningen) van de Verkenning,
waarin reeds uitvoerig is ingegaan op de omkeerregel voor oudedagsvoorzieningen.
Daarbij is aan de hand van een fundamentele beschouwing geconcludeerd dat
gelet op de aan de afschaffing van de omkeerregel verbonden financieel en
sociaal-economische risico's en de bestuurlijke en uitvoeringstechnische problemen
geen voorstellen worden gedaan voor de afschaffing van de omkeerregel. Reden
waarom een fundamentele beschouwing over de omkeerregel geen onderdeel uitmaakt
van de onderhavige voorstellen.Ten aanzien van de problematiek van de oplopende kosten van de vergrijzing,
die de top bereikt in 2040, missen de leden van de fractie van GroenLinks
een visie van het kabinet. Zoals later uitgebreid toegelicht zal worden, wordt
naar mening van deze leden de in de Verkenning nog omarmde oudedagsparaplu
volledig losgelaten. Er is geen éénduidige normering meer wat
als maatschappelijk acceptabel pensioenopbouw, en dus fiscaal te faciliteren
via de omkeerregel, moet worden gezien. Kan het kabinet uitgebreid ingaan
op de vraag wat haar lange termijn visie is op de samenhang tussen de kosten
van vergrijzing, de fiscale behandeling van de oude dag, de positie van werkgevers
en burgers, de budgettaire kant van de zaak en de arbeidsparticipatie van
ouderen?De leden van de CDA-fractie stellen dat in de Memorie van Toelichting
bij het wetsvoorstel een lange termijn visie ontbreekt op de samenhang tussen
de kosten van vergrijzing, het Nederlandse pensioen en oude dagssysteem en
de positie van werkgevers en burgers daarin. Nu de voorgenomen plannen van
het kabinet een fundamenteel karakter hebbenis de behoefte van
deze leden om die visie te vernemen groot. Wil het kabinet hier uitgebreider
op in gaan.De overheid heeft verschillende voorzieningen getroffen voor ouderen.
Ook voor de toekomst wordt er naar gestreefd deze voorzieningen zoveel mogelijk
te handhaven. Dat leidt tot een stijging van de publieke uitgaven voor ouderenzorg,
waaronder de AOW. Om de gevolgen van vergrijzing op te vangen heeft de regering
gekozen voor een combinatie van maatregelen.Allereerst kan worden vastgesteld dat Nederland een robuust stelsel voor
de oudedagsvoorziening bezit, in overeenstemming met de structuur die aanbevolen
is door de Wereldbank. De eerste pijler bestaat uit de AOW als basisvoorziening,
de tweede pijler wordt gevormd door de pensioenvoorzieningen die werkgevers
en werknemers hebben afgesproken, terwijl de derde pijler de mogelijkheid
biedt voor individuele voorzieningen buiten een arbeidsrelatie om.De tweede en de derde pijler zijn beide gebaseerd op kapitaaldekking.
Iedere generatie spaart daarbij voor de eigen lasten van de oudedag. Demografische
ontwikkelingen zoals vergrijzing leiden in dat geval niet direct tot een afwenteling
van de lasten op een jongere generatie.Het kabinet acht het van groot belang dat sociale partners en burgers
zelf verantwoordelijkheid dragen voor de opbouw van de oudedagsvoorzieningen
en dat daarbij ook meer maatwerk kan worden geleverd. Het kabinet heeft daarvoor
ook voorwaarden gecreëerd via de herziening van de fiscale behandeling
van pensioenen, waarbij de flexibiliteit een belangrijk motief is geweest.
Het kabinet acht een bruto pensioen van 70% van het laatstverdiende salaris
een redelijk uitgangspunt voor de pensioenopbouw. De fiscale behandeling van
de pensioenopbouw is daarom ook op dit uitgangspunt gebaseerd.Voorts blijft voor de komende periode het verminderen van de overheidsschuld
noodzakelijk. Een lagere schuld betekent minder rentelasten, waardoor ruimte
ontstaat om stijgende uitgaven als gevolg van vergrijzing op te vangen. Tijdens
de vorige kabinetsperiode is besloten tot instelling van een AOW-spaarfonds.
Voor deze kabinetsperiode is afgesproken dat een deel van de meevallende belasting-
en premieontvangsten worden gebruikt voor tekortreductie. Dit is een onderdeel
van het staande begrotingsbeleid. Wanneer vanaf de volgende kabinetsperiode
de begroting een overschot heeft van 2% BBP, dan is de schuld binnen 20 jaar
geheel afgelost. Dat leidt tot een structurele besparing op de rentelasten
van 4% BBP. Daarmee ontstaat ruimte op de begroting om de verwachte stijging
van de AOW-uitgaven geheel op te vangen.Een belangrijk doel van het kabinet in dit kader is om de participatie
van vooral ouderen tussen de 55 en 65 jaar in het arbeidsproces te vergroten.
Hierdoor wordt het draagvlak van de collectieve voorzieningen vergroot, terwijl
tegelijkertijd het beroep op de sociale zekerheid afneemt. Een deel van de
lage participatiegraad van ouderen kan worden verklaard uit aantrekkelijke
uittredingsregelingen. Dit betreft zowel de VUT- als de socialezekerheidsregelingen.
Omzetting van VUT-regelingen in regelingen voor flexibel pensioen brengt in
het algemeen mee dat langer wordt doorgewerkt, terwijl voor de opbouw van
het flexibel pensioen tevens een eigen bijdrage door de werknemer wordt betaald.Een ander element is dat sociale partners en overheid samen een convenant
hebben gesloten om pensioenregelingen te moderniseren door toepassing van
een lagere franchise, waardoor een betere afstemming plaatsvindt met de positie
van eenverdieners, maar waarbij tegelijkertijd is afgesproken
dat de lasten van de collectief verplichte pensioenregelingen beheerst zullen
worden.De leden van de CDA-fractie vragen hoe in de toekomst zal worden omgegaan
met de problematiek van de kapitaalverzekeringen met pensioenclausule en vragen
in dit verband naar de brief die is toegezegd aan de Eerste Kamer. Hierop
kunnen wij antwoorden dat genoemde brief op 29 oktober jl. is aangeboden aan
de Eerste Kamer (Kamerstukken I 1999/2000, 26 020, nr. 56). In deze brief
wordt nader ingegaan op de fiscale behandeling van kapitaalverzekeringen met
pensioenclausule. Tevens wordt in deze brief aangegeven dat voor de in de
praktijk bestaande knelpunten binnen de ingevolge de Wet fiscale behandeling
van pensioenen bestaande overgangsperiode in overleg met de Kennisgroep pensioenen
van de Belastingdienst oplossingen worden gezocht om de bestaande pensioenregelingen
binnen de grenzen van de Wet fiscale behandeling van pensioenen te brengen.De leden van de CDA-fractie vragen zich met de leden van de SGP-fractie
af of het opeten van het huis tijdens de oude dag wordt ontmoedigd. Zij wijzen
hierbij op het niet meer kunnen afsluiten van een kapitaalverzekering voor
het huis of kunnen aangaan van een nieuwe of een hogere hypotheek op de eigen
woning en de relatie die er bestaat met (wel aftrekbare) lijfrenten. In dit
kader vragen zij zich af of er voor ouderen zonder spaargeld (buiten de eigen
woning) een regeling getroffen kan worden waarbij de rente aftrekbaar is voor
zover geleende gelden staan tegenover de waarde van de eigen woning. Ook de
leden van de SGP-fractie zouden graag een consumptieve rente-aftrek voor zogenoemde
«opeethypotheken» zien. De leden van de CDA-fractie vragen tevens
een reactie op de situatie dat een belastingplichtige die een beroep moet
doen op de bijstand en een krediethypotheek aan moet gaan. In dat verband
vragen deze leden met name aandacht voor ouderen in een dergelijke positie.
Verder vragen zij het kabinet voor hoeveel personen het scenario van de «opeethypotheek»
speelt.Zoals ook in andere vragen in dit kader is geantwoord, kan de overwaarde
van de eigen woning verhypothekeerd worden en kunnen de desbetreffende gelden
naar eigen inzicht en voorkeur gebruikt worden. Een van de mogelijkheden in
dat verband is om te voorzien in een pensioentekort. In dat laatste geval
houdt de lening geen verband met aankoop, onderhoud of verbetering van de
eigen woning, zodat deze (consumptieve) schuld in mindering komt op de rendementsgrondslag
van het inkomen uit sparen en beleggen. Op die manier bestaat er indirect
wel degelijk recht op een, in tegenstelling tot de regelingen in de Wet op
de inkomstenbelasting 1964, ongelimiteerde (forfaitaire) renteaftrek. De nieuwe
regeling hoeft dus zeker niet nadeliger te zijn dan de regeling onder de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 zodat er van een ontmoedigingsbeleid geen sprake
is. Voor kwetsbare inkomensgroepen is in artikel 5.1.4 nog een ouderentoeslag
op het heffingsvrije vermogen van de vermogensrendementheffing ingevoerd.Overigens wordt opgemerkt dat, anders dan de leden van de fractie van
het CDA suggereren, ouderen (vrijwel) nooit een beroep hoeven te doen op de
bijstand omdat zij (vrijwel) altijd in aanmerking zullen komen voor een AOW-uitkering
(die niet afhankelijk is van de aanwezigheid van ander inkomen of van vermogen).
Een regeling waarbij de rente aftrekbaar is op schulden voor zover deze staan
tegenover de waarde van de eigen woning, wijkt systematisch af van de wijze
waarop in het gehele fiscale recht, en zeker de inkomstenbelasting, de allocatie
van schulden plaatsvindt. Een dergelijke systematische inbreuk heeft voorts
ook repercussies op andere terreinen. Op dit moment is noch bij het Ministerie van Financiën noch bij het
Ministerie van VROM bekend hoeveel belastingplichtigen een opeethypotheek
(zouden willen) afsluiten om een pensioentekort te dekken.De leden van de CDA-fractie vragen waarom de inhaalaftrek is gelimiteerd
en waarop dit limiet is gebaseerd en of dit een beperking is van het huidige
systeem. De leden van de SP-fractie vragen welke inkomensgroep nadeel ondervindt
van de beperking van de lijfrenteaftrek. Deze vragen worden besproken in § 7.3. Het voorgestelde lijfrenteregime.Naar aanleiding van de desbetreffende vragen van de leden van de fracties
van GPV en RPF merken wij op dat we er ons van bewust zijn dat relatief kort
na de Brede herwaardering in 1992 opnieuw een systeemwijziging wordt voorgesteld
voor kapitaalverzekeringen, en dat van de na genoemde datum gesloten polissen
er nog niet één is verlopen. Bij een omvangrijke belastingherziening
als de onderhavige, waarin onder meer het regime voor sparen en beleggen ingrijpend
wordt gewijzigd, zou het evenwel niet passen om de positie van kapitaalverzekeringen
buiten beeld te laten, louter omdat het voor kapitaalverzekeringen geldende
regime negen jaar daarvoor al is gewijzigd. Hierbij dient te worden bedacht
dat de herwaardering uit 1992 alleen betrekking had op de fiscale behandeling
van onderhoudsvoorzieningen, terwijl de voorliggende herziening een veel breder
terrein betreft. Wij hebben er daarom voor gekozen om ook de kapitaalverzekering,
als zijnde een spaarvorm, uitdrukkelijk te betrekken bij het voorgestelde
nieuwe regime voor sparen en beleggen.Op de vraag van deze leden naar de vormgeving van het overgangsrecht voor
kapitaalverzekeringen zullen wij nader ingaan in de nota naar aanleiding van
het verslag inzake de Invoeringswet.De vragen van de CDA-fractie en de GroenLinksfractie over het overgangsrecht
met betrekking tot lijfrenten zullen we bespreken in de Nota naar aanleiding
van het verslag bij de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001.7.2 Advies Sociaal-Economische RaadDe leden van de fracties van de PvdA, VVD, D66, CDA en GroenLinks vragen
een nadere beschouwing omtrent – het door ons niet in zijn geheel overnemen
van – het SER-advies inzake de fiscale oudedagsparaplu. Bij de afweging
rond het advies hebben, zo antwoorden wij de leden van de fractie van GroenLinks,
zeker niet alleen budgettaire overwegingen een rol gespeeld, maar ook de verschillen
tussen de tweede en derde pijler, alsmede eenvouds- en uitvoeringsredenen.Met betrekking tot het SER-advies kan onderscheid worden gemaakt tussen
het ambitieniveau van een regeling voor lijfrenten en de (technische) vormgeving
ervan. Ook vanuit budgettaire optiek is dit onderscheid van groot belang.Voor wat betreft het ambitieniveau is in de memorie van toelichting aangegeven
dat de normen van de Wet fiscale behandeling pensioenen als de meest recente
weergave kunnen worden gezien van de maatschappelijke opvattingen omtrent
hetgeen – maximaal – als een volwaardige pensioenregeling kan
worden beschouwd. Het SER-advies gaat hier ook van uit. Het overnemen van
deze ruime normen in de lijfrentesfeer is evenwel, nog los van beleidsmatige
overwegingen, alleen al vanuit budgettair oogpunt niet haalbaar. Een beschouwing
over de budgettaire aspecten van het SER-voorstel is elders in deze paragraaf
opgenomen.Bij de afweging rond het te hanteren ambitieniveau in een nieuwe regeling
voor lijfrenten is van belang dat de potentieel beschikbare ruimte voor pensioenen
binnen de arbeidsrelatie in de praktijk lang niet ten volle wordt
benut. De ruime kaders uit de wet fiscale behandeling pensioenen vormen een
absolute bovengrens, en zijn vooral bedoeld om de nodige flexibiliteit te
bieden in de arbeidspensioensfeer. Er is dan ook een substantieel verschil
tussen hetgeen maximaal mogelijk is, en hetgeen in de praktijk gangbaar is.
In paragraaf 7.1 van deze nota wordt hier uitgebreid op ingegaan.Het is vervolgens vraag of genoemde absolute bovengrens, die slechts in
uitzonderlijke situaties zal worden bereikt, in de lijfrentesfeer tot uitgangspunt
moet worden genomen. Een vraag die wij, mede gezien het ontbreken van tegengestelde
belangen en een instrument als het pensioenconvenant in de lijfrentesfeer,
ontkennend willen beantwoorden. In de lijfrentesfeer is er voor gekozen om
voor de bepaling van hetgeen als een adequate oudedagsvoorziening kan worden
beschouwd, aan te sluiten bij hetgeen in de collectieve pensioenregelingen
gangbaar is. Op deze wijze worden – binnen de gegeven budgettaire kaders –
naar onze mening voldoende mogelijkheden geboden voor de opbouw van een adequate
oudedagsvoorziening.De leden van de CDA-fractie stellen voor om de bestaande eerste tranche
geheel, of tot een lager bedrag – zoals het de SER voorgestelde bedrag
van f 3 892 – , te handhaven. Dit zou, aldus deze leden, aansluiten
bij de afspraak in het regeerakkoord dat de uitvoerbaarheid en controleerbaarheid
centraal staan bij de invoering van een oudedagsparaplu. De leden van de PvdA-fractie
zouden graag een reactie hebben op de mogelijkheid om, vanuit hun zorg voor
het pensioensparen van mensen met een laag pensioenbewustzijn, een bescheiden
ongetoetste aftrekmogelijkheid in stand te laten tot een bepaald inkomensniveau.
Hierbij valt dan, volgens deze leden, te denken aan een ongetoetste aftrek
van tussen de 3000 en 4000 gulden voor belastingplichtigen met een inkomen
beneden de premiegrens werknemersverzekeringen. Vanwege de budgettaire consequenties
zou deze aftrek eventueel te combineren zijn met een eindtoets als bij het
SER-advies. De leden van de fracties van D66, CDA, GroenLinks en GPV/RPF vragen
in algemene zin naar de mogelijkheid van een (beperkt) vast aftrekbedrag gecombineerd
met een eindtoets. Tevens zouden zij graag vernemen of de budgettaire taakstelling
hiermee kan worden gehaald.De introductie van een vaste ongetoetste aftrekmogelijkheid, zoals de
huidige eerste tranche, zou de regeling op zichzelf eenvoudiger maken. Tevens
zou dit de uitvoering ten goede komen. Een bezwaar is echter dat een dergelijke
aftrekmogelijkheid ten koste gaat van het maatwerk in de zin dat ook belastingplichtigen
zonder pensioentekort van deze aftrekmogelijkheid gebruik kunnen maken. In
het voorliggende voorstel is er, om bovenmatige opbouw te voorkomen, juist
bewust voor gekozen om direct aan te sluiten bij de aanwezigheid van een pensioentekort.
Het wederom opnemen van een vast bedrag leidt ten opzichte van de voorstellen
tot een budgettaire derving die – uiteraard – afhankelijk is van
de hoogte van het bedrag.Ook het alleen opnemen van een vaste aftrekmogelijkheid voor belastingplichtigen
met een inkomen beneden een bepaalde grens zal de regeling, althans voor deze
groep, vereenvoudigen. Het risico van bovenmatige opbouw zal door de kleinere
groep en de beperking tot belastingplichtigen met inkomen beneden een bepaalde
grens, beduidend minder zijn.Daar staat evenwel tegenover dat de hoogte van het inkomen in beginsel
niets zegt over de aanwezigheid van een pensioentekort. Ook een laag pensioenbewustzijn
hoeft nog geen pensioentekort te betekenen, bijvoorbeeld omdat de belastingplichtige
deelneemt aan een pensioenregeling van zijn werkgever. Het is dan de vraag
of de positie van belastingplichtigen met een inkomen beneden een bepaalde
grens dermate specifiek is dat hiervoor een aparte regeling is gerechtvaardigd. Vanuit deze optiek ligt het naar onze mening niet voor de hand om
inkomensafhankelijke elementen te introduceren in de toegang tot de lijfrentepremie-aftrek.
Hierbij dient te worden bedacht dat ook belastingplichtigen met een inkomen
beneden de premiegrens werknemersverzekeringen in de voorgestelde regeling
de mogelijkheid hebben om een adequate oudedagsvoorziening op te bouwen. Wel
zou een laag pensioenbewustzijn bij bepaalde groepen aanleiding kunnen zijn
tot extra inspanningen op het gebied van de voorlichting.Met een vaste aftrekmogelijkheid van f 3 000 voor belastingplichtigen
met een inkomen beneden de premiegrens werknemersverzekeringen zou ten opzichte
van onze voorstellen een budgettaire derving zijn gemoeid van een bedrag in
de orde van f 600 miljoen.In de SER-voorstellen gaat de – aanvankelijk – ongetoetste
aftrek gepaard met een eindtoets. Aan het einde van de opbouwperiode wordt
bezien of de belastingplichtige niet te veel heeft opgebouwd. De effectiviteit
van een dergelijke toets staat of valt dan met de «hardheid» ervan,
en met de norm waaraan wordt getoetst. Is de toets voldoende hard, dat wil
zeggen dat alleen belastingplichtigen de vaste ruimte van – in het SER-voorstel –
f 3 982 gaan benutten die daar gezien hun individuele pensioenstatus
behoefte aan hebben, dan zullen de budgettaire gevolgen van een – aanvankelijk –
ongetoetst bedrag beperkt zijn (uitgaande van het door ons gehanteerde ambitieniveau).
Belastingplichtigen zullen dan idealiter immers alleen premies aftrekken indien
ze een pensioentekort hebben.Naar onze mening kunnen bij de preventieve werking van een toets die pas
over zeer geruime tijd zal plaatsvinden echter de nodige vraagtekens worden
gezet. Het risico bestaat dat belastingplichtigen, als ze de ruimte hebben,
steeds meer gaan tenderen naar maximale aftrek, waarbij, bewust of onbewust,
over een eindtoets wordt gedacht als «wie dan leeft, die dan zorgt».
Het effect van een eindtoets op de budgettaire doelstelling is derhalve sterk
afhankelijk van de preventieve werking en effectiviteit ervan, dat wil zeggen
van de concrete vormgeving.Een ander belangrijk aspect is dat het vormgeven en uitvoeren van een
eindtoets bewerkelijk en gecompliceerd is, met name bij niet-standaard- gevallen.
De leden van de fracties van het CDA en van GroenLinks wijzen er in dit verband
op dat ook in de wet fiscale behandeling pensioenen met een eindtoets wordt
gewerkt. Deze eindtoets verschilt echter in zoverre van die bij lijfrenten
dat het hierbij gaat om het toetsen van de aanspraken uit één
pensioenregeling op basis van het loon uit de relevante dienstbetrekking.
De toets, die er toe strekt om te voorkomen dat het pensioen op de ingangsdatum
meer bedraagt dan 100% van het pensioengevend loon, zal voorts door de hoge
bovengrens slechts in uitzonderingssituaties reële betekenis hebben.In de lijfrentesfeer zal echter een eindtoets moeten plaatsvinden op basis
van het totale actieve inkomen van de belastingplichtige (uit verschillende
bronnen), waarbij alle in het verleden opgebouwde voorzieningen worden meegenomen.
Het gaat dan bijvoorbeeld om alle pensioenregelingen waarin ooit is deelgenomen,
alle tijdens de opbouwperiode gestorte lijfrentepremies en de oudedagsreserve.
Hierbij kunnen deze voorzieningen voor wat vormgeving, voorwaarden en ingangsdata
verschillen. Voor een goede vergelijking is dan vereist dat alle voorzieningen
en het niveau waaraan wordt getoetst op één noemer worden gebracht.
Daartoe zullen dan omrekenregels moeten worden gesteld.Het toetsmoment ligt idealiter aan het einde van de opbouwperiode. Heeft
de belastingplichtige echter voorzieningen met uiteenlopende ingangstijdstippen,
dan zal zich de situatie voordoen dat voorafgaande aan het toetsmoment al
uitkeringen lopen en/of dat na het toetsmoment nog opbouw zal plaatsvinden.
Hiervoor dient een adequate oplossing te worden gevonden. Dit geldt eveneens
voor de situatie waarin het eindinkomen niet representatief
is voor het (gemiddeld) gedurende het arbeidszame leven verdiende inkomen.
Gedacht kan hierbij worden aan situaties van demotie, werkeloosheid of arbeidsongeschiktheid
aan de einde van de loopbaan, vervroegde uittreding en belastingplichtige
met sterk wisselende inkomens. Het uitgaan van het inkomen over één
of enkele jaren lijkt daarbij enigszins arbitrair en, in sommige gevallen,
manipuleerbaar. Bij het uitgaan van het inkomen over een langere periode zal
evenwel de beschikbaarheid van de benodigde gegevens een probleem kunnen gaan
vormen.Bij het voorgaande dient tenslotte te worden bedacht dat om te voorkomen
dat belastingplichtigen risicoloos op de eindtoets kunnen inspelen, de afrekening
over het bovenmatige deel zodanig dient te zijn dat in elk geval alle voordelen
van de premie-aftrek uit het verleden worden weggenomen. Dit houdt in progressieve
heffing over het bovenmatige deel en revisierente. Een echte preventieve werking
is echter pas te verwachten indien de belastingplichtige bij bovenmatige opbouw
in een slechtere positie wordt geplaatst dan wanneer hij de aftrek niet zou
hebben geclaimd. Aan de andere kant kan afrekening, zeker indien de belastingplichtige
dit niet had voorzien, erg onaantrekkelijk zijn. Gedurende de opbouwperiode
zal een belastingplichtige veelal niet zelf in staat zijn om te beoordelen
of hij binnen de marges blijft. Aldus is het systeem weinig transparant voor
de belastingplichtige. Zou een belastingplichtige, om eindafrekening te voorkomen,
ondanks het vaste bedrag, toch steeds de aanwezigheid van een pensioentekort
moeten bezien, dan zou van de beoogde vereenvoudiging niet veel overblijven.Het geheel afwegende hebben wij gekozen voor de ons voorgestelde regeling.
Uiteraard zijn alternatieven denkbaar. Het opnemen van alle drie genoemde
mogelijkheden – algemene inhaalregeling, reserveringsregeling en eindtoets –
in één regeling, zoals voorgesteld door de SER, is vanuit eenvouds-
en uitvoeringsoogpunt echter zeer bezwaarlijk.De leden van de CDA-fractie vragen of over het SER-advies overleg is gevoerd
met de sociale partners, en zo ja, wat hiervan de resultaten waren.Tijdens de voorbereidende fase van de onderhavige wetsvoorstellen is enige
keren oriënterend overleg gevoerd met vertegenwoordigende organisaties
van pensioenfondsen, verzekeraars, banken, werkgevers en werknemers. Vanwege
het feit dat de besluitvorming binnen het kabinet over de vormgeving van de
fiscale regeling voor oudedagsvoorzieningen nog niet was afgerond, heeft dit
overleg zich beperkt tot de mogelijke varianten voor een dergelijke regeling,
zoals die ook aan de SER zijn voorgelegd. Vervolgens heeft parallel aan de
besluitvorming over de concrete vormgeving de voorbereiding van het SER-advies
plaatsgevonden. Het op 26 februari 1999 uitgebrachte SER-advies gaf een duidelijk
beeld van de positie van de sociale partners. Van dit advies hebben we goede
nota genomen. Alles afwegende zijn we daarna basis van onze eigen verantwoordelijkheid
en de afspraken in het regeerakkoord tot de voorliggende voorstellen gekomen.
Over deze concrete voorstellen heeft geen separaat overleg met de sociale
partners meer plaatsgevonden.Op het punt van de vormgeving van het lijfrenteregime is getracht om –
rekening houdend met het budgettaire kader en uitvoeringsaspecten –
zoveel mogelijk tegemoet te komen aan het SER-advies. Zo is in het voorgestelde
artikel 3.7.5, tweede lid, onderdeel a, een soort reserveringsregeling opgenomen,
zij het dat de werking ervan is beperkt tot 5 jaar. Bij een langere werkingsduur
zijn de voor de toepassing van de regeling benodigde gegevens in veel gevallen
niet meer beschikbaar. Alsdan zou een apart systeem moeten worden opgezet
waarbij voor elke belastingplichtige gedurende de gehele opbouwperiode
wordt bijgehouden wat de in de verschillende jaren niet-benutte ruimte is,
en wat hiervan in latere jaren alsnog is benut. Voor dit laatste is uiteraard
de medewerking nodig van pensioenfondsen en verzekeraars. Vooralsnog zijn
wij, vanwege de daaraan verbonden uitvoeringslasten, geen voorstander van
het opzetten en jaarlijks bijhouden van een dergelijk omvangrijk systeem.
Hierbij dient te worden bedacht dat slechts en relatief beperkt deel van de
belastingplichtigen daadwerkelijk van lijfrentepremie-aftrek gebruik zal gaan
maken.Anders dan de leden van de fractie van het CDA lijken te menen, berust
de beperkte opzet van de reserveringsregeling, binnen het gehanteerde ambitieniveau,
derhalve niet in de eerste plaats op budgettaire gronden.In dit kader kan worden erkend dat ook de voorgestelde regeling niet eenvoudig
overkomt. Met het stellen van eenduidige rekenregels en een goede voorlichting
zal de voorgestelde regeling naar onze indruk in de praktijk evenwel goed
werkbaar zal zijn. Verder zal de belastingdienst de belastingplichtige verder
zo veel mogelijk behulpzaam zijn bij de beoordeling of hij een tekort heeft.
Hierbij wordt name gedacht aan de introductie van een vragenformulier of diskette
aan de hand waarvan de belastingplichtige zelf kan vaststellen of sprake is
van een pensioentekort. In de volgende paragraaf zal hier bij de bespreking
van het voorgestelde regime nader op worden ingegaan. In overleg met pensioenfondsen
en verzekeraars zal worden bezien op welke wijze deze kunnen bijdragen aan
het bijeenbrengen van de voor de tekortberekening benodigde gegevens. Hierbij
zal zo veel mogelijk aansluiting worden gezocht bij de gegevens waarover de
pensioenfondsen en verzekeraars vanuit hun bedrijfsvoering al beschikken,
en bij de lopende discussie over de wenselijkheid van het vergroten van het
pensioenbewustzijn bij de burgers.Bij de afweging rond een reserveringsregeling is verder van belang dat
een dergelijke regeling alleen voor de toekomst kan worden bijgehouden, en
daardoor pas over zeer lange tijd zijn volledige werking zal krijgen. Het
vaststellen van eventuele pensioentekorten die zijn opgelopen in de periode
voor de inwerkingtreding van de belastingherziening dient op andere wijze
plaats te vinden. Dit houdt in dat indien per 1 januari 2001 met een door
de Belastingdienst bij te houden reserveringsregeling zou worden begonnen,
daarnaast nog gedurende een lange overgangsperiode een aparte terkortregeling
zou moeten worden opgenomen voor de oude jaren. Een consequentie die de SER
overigens ook trekt door naast de reserveringsregeling te voorzien in een
aparte inhaalregeling die qua systematiek overeenkomt met de door ons voorgestelde
algemene inhaalregeling. Het naast elkaar bestaan van twee systemen betekent
uiteraard een verzwaring van de uitvoeringslasten.De leden van de fracties van VVD, CDA en GroenLinks vragen de regering
om een onderbouwing van de financiële consequenties van het voorstel
van de SER inzake de fiscale oudedagsparaplu.Uitgangspunt van het voorstel de SER is de fiscale normering voor pensioenopbouw
van de Wet fiscale behandeling van pensioenen. Hierbij wordt uitgegaan van
een pensioen dat op een leeftijd van 60 jaar 70 procent van het (eind)inkomen
kan bedragen kan bedragen. Dit creëert een ruimte voor pensioenopbouw
die kan worden opgevuld met:• tranche A1: opgebouwde aanspraken in het kader van de AOW en de
aanvullende pensioenregelingen. De fiscale oudedagsreserve (FOR) wordt bij
deze gelegenheid vervangen door een pensioenfaciliteit voor ondernemers met
de mogelijkheid om deze in eigen beheer te houden dan wel bij een afzonderlijke
pensioenuitvoerder onder te brengen.• tranche A2: een ruime mogelijkheid tot jaaropbouw in de vorm van
een inkomens- en leeftijdsafhankelijke premieaftrek. Op verzoek van de belastingplichtige
kan de ruimte die in een bepaald jaar niet benut is door middel
van een door de belastingdienst uit te voeren reserveringsregeling onbeperkt
worden doorgeschoven naar volgende jaren.• tranche A3: voor zover deze reserveringsregeling onvoldoende soelaas
biedt wordt aan belastingplichtigen met een tekort aan oudedagsvoorzieningen
een additionele inhaalmogelijkheid geboden, die vergelijkbaar is met de huidige
derde tranche van de lijfrenteaftrek. Tot een bedrag van f 3 982
wordt zonder nadere toetsing aangenomen dat sprake is van een aannemelijk
pensioentekort. Wil men een hoger bedrag in aftrek brengen, dan moet het tekort
over voorgaande jaren daadwerkelijk worden aangetoond. Is gebruik gemaakt
van deze inhaalmogelijkheid, dan wordt bij pensionering door middel van een
integrale eindtoets bezien of de opbouw van oudedagsvoorzieningen binnen de
toegestane ruimte is gebleven.• Voorts worden spaarproducten en kapitaalverzekeringen – beide
met lijfrenteclausulen – tijdens de opbouw tot het bedrag van de huidige
maxima voor kapitaalverzekeringen vrijgesteld van het forfaitair rendement.
Deze producten worden echter wel meegenomen bij de integrale eindtoets. Er
is geen cumulatie met de kapitaalverzekering eigen woning mogelijk.Het overnemen van de normen uit de Wet fiscale behandeling pensioenen
voor het lijfrenteregime zou grosso modo betekenen dat de jaarlijkse ruimte
voor lijfrentepremieaftrek ten opzichte van de huidige ruimte gelijk blijft,
of zelfs zal toenemen. Ook voor belastingplichtigen met een gangbare aanvullende
pensioenregeling blijft een ruime aftrekmogelijkheid bestaan. Alleen bij belastingplichtigen
met een relatief laag inkomen zal de ruimte afnemen. Aangezien het voorstel
van de SER op individueel niveau niet of nauwelijks tot een vermindering van
de aftrekmogelijkheid leidt, valt een daling van het feitelijke gebruik van
de lijfrentepremieaftrek op macro niveau in eerste instantie niet te verwachten.
Bij bepaalde belastingplichtigen is zelfs een toename mogelijk. Wel zal een
remmende werking uitgaan van het vervallen van de huidige basis(lijftentepremie)aftrek
in de eerste tranche. Daar staat echter tegenover de vooralsnog ongetoetste
aftrekmogelijkheid van f 3 982 in de door de SER voorgestelde inhaalregeling.
De mate van het gebruik van de inhaalaftrek en het ongetoetste gebruik zal
sterk afhangen van de hardheid en de preventieve werking van de integrale
eindtoets. Verwacht mag worden dat belastingplichtigen, als ze de ruimte eenmaal
hebben, bewust of onbewust, vanwege een korte termijn horizon steeds meer
zullen tenderen naar het benutten van de maximale – in eerste instantie
ongetoetste – ruimte. Gegeven de ruime kaders van de Wet fiscale behandeling
van pensioenen zal het gebruik van het ongetoetste bedrag verder veelal binnen
de normen van de integrale eindtoets blijven, en zal dus naar verwachting
geen grote belemmering vormen voor het benutten van deze inhaalaftrek. Samenvattend
verwachten wij dat het voorstel de SER op de onderdelen van het lijfrenteregime
niet zal leiden tot een besparing van f 1,5 miljard, maar eerder tot
een budgettaire derving ten opzichte van de huidige situatie. Dit effect wordt
nog versterkt door de specifieke regelingen voor spaarprodukten en kapitaalverzekeringen
die een extra budgettair beslag ten opzichte van het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting
2001 zullen veroorzaken. Het uiteindelijke budgettaire effect is uiteraard
afhankelijk van de concrete invulling van de maatregelen.Bij de vraag hoeveel besparingen de zes opties die aan de SER zijn voorgelegd
kunnen opleveren, is, zo antwoorden wij de leden van de fractie van GroenLinks,
het hiervoor genoemde onderscheid tussen ambitieniveau en (technische) vormgeving
van belang. Bij de zes mogelijke uitwerkingen van een fiscale regeling voor
oudedagsvoorzieningen die zijn opgenomen in de bijlage bij de adviesaanvraag
aan de SER, gaat het in de eerste plaats om vier modellen voor
een opzet en technische vormgeving van een oudedagsparaplu. Daarnaast worden
nog als opties genoemd een modernisering van het huidige tranchesysteem, en
een (vermogens)vrijstelling bij het forfaitaire rendement. In de bijlage is
uitdrukkelijk aangegeven dat de vormgeving van de modellen los dient te worden
gezien van het formaat ervan, en dat de omvang van de paraplu mede afhankelijk
is van het antwoord op de vraag wat voor de bepaling van de individuele opbouwruimte
als een adequate onderhoudsvoorziening kan worden beschouwd. Tevens is er
op gewezen dat dit aspect mede in relatie dient te worden gezien tot de in
de adviesaanvraag genoemde budgettaire randvoorwaarde. Mutatis mutandis geldt
hetzelfde voor de andere twee opties uit de bijlage.De budgettaire uitkomsten van de verschillende opties zijn in grote mate
afhankelijk van het te hanteren ambitieniveau, en in veel mindere mate van
de concrete vormgeving. Het ambitieniveau bepaalt immers direct de omvang
van de aftrekmogelijkheden die aan belastingplichtigen worden gegeven; de
technische vormgeving betreft meer de verdeling van deze aftrekmogelijkheden
over de jaren, en de wijze waarop wordt getoetst of niet te veel wordt opgebouwd.
Uiteraard zal bijvoorbeeld de mate van transparantie van een regeling en de
vormgeving van de inhaalmogelijkheid wel enige betekenis hebben voor de budgettaire
uitkomsten van het model. Grosso modo kan evenwel worden gezegd dat uitgaande
van de maximale norm uit de Wet fiscale behandeling pensioenen geen van de
vier gepresenteerde modellen de vereiste besparing zullen halen. Uitgaande
van het ambitieniveau zoals dat in onze voorstellen is gehanteerd, zullen
alle opties tot een aanzienlijke besparing kunnen leiden.De aan het woord zijnde leden vragen tevens of er door het kabinet een
poging is ondernomen om het verschil in budgettaire opbrengst op een andere
manier op te lossen.In het regeerakkoord en de Verkenning is er van uitgegaan dat door het
onderbrengen van het gefacilieerde lijfrenteregime onder de oudedagsparaplu
een bijdrage zal worden geleverd aan de grondslagverbreding waardoor een budgettair
bedrag van 1,5 mld beschikbaar zal komen. Aldus vormen de besparingen op dit
onderdeel een integraal onderdeel van de financiering van de belastingherziening.De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering om in te gaan op de
suggestie van de SER om het gedeelte van de uitkering uit een kapitaalverzekering
eigen woning dat uitgaat boven de hypothecaire lening – en dus in de
voorstellen niet onder de vrijstelling valt – fiscaal neutraal te gebruiken
om een eventueel gat in de oudedagsvoorziening onder de oudedagsparaplu te
verkleinen.De leden van de CDA-fractie vragen meer in het algemeen naar het voorstel
in het SER-advies voor de fiscale stimulering van kapitaalverzekeringen, en
daaraan verbonden doelen.Op de kwestie van het – op enigerlei wijze – onder de regeling
voor oudedagsvoorzieningen brengen van spaar- en beleggingsproducten, zoals
kapitaalverzekeringen, wordt ingegaan in het algemene deel van de memorie
van toelichting (paragraaf 7.3), alsmede in het nader rapport (punt 116).
Ook elders in deze nota is hierover een beschouwing opgenomen. Wij mogen de
leden hier naar verwijzen.Overigens merken wij richting de leden van de VVD-fractie op dat de mogelijkheid
tot het onder de oudedagsparaplu brengen van een kapitaalverzekering in het
SER-voorstel niet is beperkt tot – het bovenmatige deel van –
de kapitaalverzekering eigen woning, of tot belastingplichtigen die een eigen
woning hebben. Vanuit de gedachte achter een regeling voor de opbouw van oudedagsvoorzieningen
zou een dergelijke beperking ook niet voor de hand liggen. Verder is in het
SER-voorstel de aanwending van een kapitaalverzekering voor de eigen woning
en voor een oudedagsvoorziening begrensd tot een gezamenlijke
bedrag ter hoogte van de huidige vrijstellingen voor kapitaalverzekeringen.7.3 Het voorgestelde lijfrenteregimeIn antwoord op de daartoe strekkende vraag van de leden van de CDA-fractie
merken wij op dat de regering uiteraard streeft naar een goed pensioen voor
alle Nederlandse burgers en dat fiscale stimulering daarbij een belangrijk
hulpmiddel is. Niet alleen biedt een goed pensioen voor de betreffende burger
de zekerheid dat hij in een periode waarin hij niet meer aan het arbeidsproces
deelneemt de terugval in inkomen grotendeels kan opvangen, voor de maatschappij
als geheel is het voordeel daarvan dat in die inkomensbehoeftige periode geen
beroep behoeft te worden gedaan op overheidsvoorzieningen. Uiteraard hebben
wij er dan ook geen enkel bezwaar tegen als marktpartijen op de fiscale stimulering
van toekomstvoorzieningen inspelen en daar in hun marketing uiting aan geven.
Integendeel, met de fiscale stimulering is onder meer ook beoogd dat de gewenste
voorzieningen door marktpartijen worden ontwikkeld. Waar wij wel bezwaar tegen
hebben – en in dat kader is de term «belastingaftrekpolissen»
gevallen – dat sommige verzekeringsmaatschappijen en assurantietussenpersonen
in hun wervingscampagnes te zeer de aandacht van de burgers richten op het
feit dat de voor lijfrenten betaalde premies een aantrekkelijke aftrekpost
opleveren zonder dat daarbij aandacht wordt geschonken aan het feit dat de
betaling van die premies in feite alleen zinvol is indien voor de betrokkene
voorzienbaar is dat hij voor de toekomst onvoldoende inkomensvoorzieningen
heeft. In dit opzicht moet niet worden onderschat dat een fiscale aftrekpost
op de burger nogal eens een zodanig psychologisch effekt heeft dat een rationele
afweging omtrent het afsluiten van een lijfrente in het gedrang komt. Wij
zijn van mening dat op dit punt toch ook een zekere mate van verantwoordelijkheid
mag worden verwacht van marktpartijen, hoezeer ook wij begrip hebben voor
commerciële wensen. Het voorgestelde regime beoogt juist het genoemde
aspect van rationele afweging te versterken door uitsluitend lijfrentepremie-aftrek
toe te staan in situaties waarin voor de betrokkene een daadwerkelijke behoefte
bestaat aan een aanvullende inkomensvoorziening. Op die wijze ontstaat bij
de burger een grotere bewustheid over zijn toekomstvoorzieningen.Volgens de leden van de VVD-fractie bestaat er twijfel of met de berekende
premieaftrek van 15% in een periode van 40 jaar voldoende vermogen kan worden
gevormd om in een adequate oudedags- en nabestaandenlijfrente te voorzien.
De leden van de VVD-fractie hebben in hun overzicht met verschillen tussen
de pensioenwetgeving en de onderhavige voorstellen een vergelijking gemaakt
van de ruimte volgens de Wet fiscale behandeling van pensioenen en de ruimte
ingevolge het onderhavige wetsvoorstel, waardoor de indruk wordt gewekt dat
een vaste jaarruimte van 15% niet voldoende zou zijn om in een adequate oudedagslijfrente
te voorzien. De leden van de CDA-fractie vragen in dit verband of een leeftijdsafhankelijke
staffel niet meer voor de hand zou liggen. Deze leden stellen voorts dat aansluiting
bij de Wet fiscale behandeling van pensioenen zou leiden tot een pecentage
van 20 á 25.Wat de wijze van berekening betreft kan worden geantwoord dat voor de
vaststelling van de jaarruimte in de lijfrentesfeer een gangbare collectieve
pensioenregeling trendbepalend is geweest. De ruimte is daarbij zodanig bepaald
dat na een opbouwperiode van 40 jaar uitgaande van een carrière van
3-2-1-0 en een rekenrente van 4% een kapitaal kan zijn gevormd waaruit een
adequate oudedagsvoorziening kan worden aangekocht ter grootte van 70% van
het laatstgenoten loon en een eventuele partnervoorziening ter grootte van
49% van het laatstgenoten loon. Uit aan de Kennisgroep pensioenen en verzekeringsproducten
loonbelasting van de Belastingdienst voorgelegde beschikbare-premieregelingen
blijkt dat werkgevers uit kostenoverwegingen doorgaans niet bereid zijn de
optimale ruimte op te zoeken. Bij de in het overzicht van de leden van de
VVD-fractie genoemde percentages wordt die optimale ruimte echter wel benut,
hetgeen niet representatief is voor een gangbare pensioenregeling. Bij een
leeftijdsafhankelijke premiestaffel komt in door de Kennisgroep beoordeelde
regelingen het gemiddelde premiepercentage niet boven 15% uit. Het percentage
van 15 komt overigens ook overeen met de doorsneepremies die een aantal grote
pensioenfondsen hanteren die regelingen uitvoeren die als standaard kunnen
dienen voor een adequate oudedagsvoorziening.Gekozen is voor een gelijkblijvend percentage omdat dit universeel toepasbaar
is en past in de gedachte van een transparante regeling die eenvoudig uitvoerbaar
en controleerbaar is. Introductie van een leeftijdsafhankelijk percentage
zou betekenen dat bij iedere leeftijd een andere jaarruimte hoort, waarmee
ook de inhaalmogelijkheden sterk worden gecompliceerd. Hiermee zou een, ons
inziens ongewenste, extra wissel op de uitvoering en controle worden getrokken.
Ingeval opbouwjaren ontbreken, en ook de reserveringsregeling tekort schiet,
kan het pensioentekort via de algemene inhaalregeling worden ingehaald.De leden van fracties van PvdA, D66 en GPV en RPF plaatsen vraagtekens
bij het verschil tussen de franchise in de tweede en derde pijler en vragen
om een toelichting van deze keuze. De leden van de VVD-fractie merken op dat
de voorgestelde franchise van f 30 473 niet meer van deze tijd is
en past bij een traditioneel gezinspatroon, maar niet meer bij de huidige
samenleving. De leden van de CDA-fractie stellen voor de franchise te verlagen
tot f 20 000 en wijzen op het commentaar van het VNO-NCW hieromtrent.
Dienaangaande merken wij op dat met de voorgestelde franchise wordt aangesloten
bij een AOW-uitkering voor ongehuwden (1999: f 21 330; de franchise
wordt berekend door dit bedrag met 10/7 te vermenigvuldigen). Met een koppeling
aan de zelfstandige AOW-uitkering voor een gehuwde of samenwonende met een
partner die ouder is dan 65 jaar (de zogenoemde enkele gehuwden-AOW; 1999:
f 14 743) zouden te ruime mogelijkheden worden geboden aan alleenstaanden
en alleenverdieners. Een koppeling aan de dubbele AOW-uitkering voor gehuwden
en samenwonenden (1999: f 29 486) zou daarentegen weer te krappe
mogelijkheden bieden voor alleenstaanden en tweeverdieners. Met de aansluiting
bij de ongehuwden-AOW wordt een evenwicht gevonden tussen een in sommige gevallen
te krappe ruimte bij een dubbele gehuwden-AOW en een in sommige gevallen te
ruime opbouw bij een enkele gehuwden-AOW.De leden van de fracties van PvdA en CDA vragen naar de gevolgen van de
franchise voor de lage inkomens. Het is ook de leden van de SP-fractie niet
duidelijk welke inkomensgroepen nadeel ondervinden van de voorgestelde wijzigingen.
Naar aanleiding hiervan merken wij op dat een wezenlijk element in het herziene
lijfrenteregime is het vervallen van de vaste lijfrente-aftrek. Met een vaste
lijfrentepremie-aftrek wordt aan belastingplichtigen de mogelijkheid geboden
in aanvulling op een adequate pensioenvoorziening lijfrentepremies af te trekken.
In beginsel zullen, zoals ook blijkt uit de in deze nota opgenomen tabel waarin
de gemiddelde inkomensgevolgen als gevolg van de aanpassing van het lijfrenteregime
zijn opgenomen, de hogere inkomens daarvan nadelige gevolgen ondervinden omdat
belastingplichtigen met een laag inkomen veelal niet over voldoende middelen
beschikken. Daarnaast biedt een vaste aftrekmogelijkheid ook belastingplichtigen
met een inkomen op of onder het niveau van de franchise de mogelijkheid in
aanvulling op de AOW-uitkering een oudedagsvoorziening op te bouwen. Ook hiervoor
geldt echter dat belastingplichtigen met een laag inkomen veelal niet in staat zullen zijn een deel van dit inkomen te reserveren voor de
opbouw van een oudedagsvoorziening in aanvulling op de AOW-uitkering. Zoals
ook uit de eerdergenoemde tabel blijkt zijn de inkomenseffecten voor deze
groep belastingplichtigen dan ook gering.De leden van de fracties van PvdA, CDA, GPV en RPF constateren voorts
dat in het voorgestelde stelsel voor individuele oudedagsvoorzieningen buiten
de arbeidsrelatie om voor deeltijders een volledige AOW-inbouw dient plaats
te vinden terwijl dit voor pensioenregelingen binnen de arbeidsrelatie niet
het geval is en vragen hoe dit is te rijmen met de wens van de regering om
deeltijdarbeid te bevorderen.Hierop kunnen wij antwoorden dat er een wezenlijk verschil bestaat tussen
pensioenen in de arbeidssfeer en individuele regelingen buiten de arbeidssfeer.
Binnen de arbeidssfeer vormen pensioenen een onderdeel van de arbeidsvoorwaarden
die mede verplichtingen opleggen aan de werkgevers. De individuele mogelijkheden
buiten de arbeidsrelatie om kunnen door de individuele belastingplichtigen
naar believen worden ingevuld. Op het punt van de AOW-inbouw kan worden vermeld
dat op grond van artikel 2a, derde lid, van de Pensioen- en spaarfondsenwet
de AOW-inbouw in pensioenregelingen binnen de arbeidsrelatie naar rato moet
plaatsvinden. Een aan de omvang van het dienstverband gekoppelde AOW-inbouw
past ook binnen de systematiek van de Wet op de loonbelasting 1964, die erop
is gericht de loonbelastingheffing zoveel mogelijk eindheffing te laten zijn.
Met de toepassing van de deeltijdfactor op de AOW-franchise wordt bij een
samenloop van verschillende dienstbetrekkingen, die bijvoorbeeld tezamen tot
een volledig dienstverband leiden, bewerkstelligd dat slechts éénmaal
AOW-inbouw plaatsvindt en wordt voorkomen dat een dubbele AOW-inbouw plaatsvindt.
Bij een dubbele AOW-inbouw zou sprake zijn van een pensioentekort dat vervolgens
in de inkomstenbelastingsfeer gerepareerd zou kunnen worden, hetgeen een toename
van het aantal belastingaangiften tot gevolg heeft. Bovendien heeft een diensttijdevenredige
inbouw het voordeel dat een werkgever niet wordt belast met de controle of
reeds uit anderen hoofde AOW-inbouw heeft plaatsgevonden. Voor de individuele
mogelijkheden buiten de arbeidsrelatie om speelt de voor de loonbelasting
geschetste problematiek niet omdat de AOW-franchise op de totale premiegrondslag
in mindering wordt gebracht. Ook in de individuele sfeer zal derhalve slechts
éénmaal AOW-inbouw plaatsvinden. Met de in de loonbelasting
gevolgde systematiek wordt echter wel bewerkstelligd dat een werknemer die,
ook bij een samenvoeging van verschillende dienstbetrekkingen, in deeltijd
werkt wordt bevoordeeld ten opzichte van diegenen met een voltijds dienstverband.
Dit is in feite een wat vreemde consequentie omdat de opbouw van de AOW zelf
noch afhankelijk is van de hoogte van het salaris, noch van de vraag of men
in deeltijd werkt. Tenzij men in het buitenland heeft gewoond en geen vrijwillige
voortzetting van de betaling van AOW-premies heeft plaatsgevonden krijgt een
ieder immers eenzelfde AOW-uitkering.Daarnaast spelen de uitvoeringsaspecten een belangrijke rol. Bij de vaststelling
van de hoogte van de aftrekbedragen voor lijfrenten zou bij toepassing van
de deeltijdfactor op de AOW-inbouw een onderscheid moeten worden gemaakt in
diegenen die voltijds werken en de deeltijders. Dit betekent dat niet alleen
het inkomen relevant zou zijn voor de beoordeling door de inspecteur of de
geclaimde lijfrentepremie-aftrek terecht is, maar tevens door hem zou moeten
worden geverifieerd of dit inkomen al dan niet in deeltijd is verdiend. Toepassing
van de deeltijdfactor op de AOW-inbouw zou daarnaast gevolgen hebben voor
de berekening van het pensioentekort. Ook de vaststelling van het pensioentekort
zou immers complexer worden indien dit afhankelijk wordt gesteld van de omvang
van het dienstverband. Op basis van de hiervoor geschetste overwegingen is ervan afgezien in
de premiegrondslag een mogelijkheid voor toepassing van de deeltijdfactor
op de AOW-inbouw te introduceren.De leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA en GroenLinks vragen naar
de voorgestelde lijfrenteruimte voor belastingplichtigen met een zogenaamd
AOW 2015 gat, gescheiden belastingplichtigen, belastingplichtigen die een
Anw-hiaat willen dichten en belastingplichtigen met een tweeverdieners-hiaat.
Zij verzoeken tevens aan te geven op welke wijze zij het pensioentekort kunnen
aanzuiveren. Het door de leden van de diverse fracties genoemde zogenaamde
«AOW 2015 gat» houdt verband met het feit dat met ingang van die
datum de toeslag voor een AOW-gerechtigde met een partner jonger dan 65 jaar
vervalt. Achtergrond hiervan is de verdere individualisering van het stelsel
en het beleid rond economische zelfstandigheid. Ook het voorgestelde lijfrenteregime
is in die zin geïndividualiseerd dat elke belastingplichtige op basis
van zijn eigen inkomen voor zichzelf een oudedagsvoorziening, en voor zijn
partner een nabestaandenvoorziening op kan bouwen. De inkomenspositie van
zijn partner is hierbij in beginsel niet relevant. De AOW 2015 maatregel vormt
vanuit die optiek dan ook geen aanleiding tot specifieke maatregelen in de
lijfrentesfeer. De voorgestelde regeling biedt overigens de mogelijkheid om
een eventuele aftrekruimte voor lijfrentepremies aan te wenden voor een tijdelijke
oudedagslijfrente waarmee het inkomen gedurende een aantal jaren na de 65-jarige
leeftijd kan worden verhoogd.Ook bij de Anw heeft het versterken van de economische zelfstandigheid
van de burgers een rol gespeeld. In hoeverre de bij de Anw aangebrachte wijzigingen
voor een «hiaat» zorgen in de gewenste onderhoudsvoorzieningen
is sterk afhankelijk van de feitelijke omstandigheden van het geval. Het lijkt
dan niet goed mogelijk om hiervoor, indien nodig, door middel van een algemene
regel een voorziening te treffen. We zijn evenwel bereid om bij de uitwerking
van de tekortregeling als bedoeld in artikel 3.7.5, tweede lid, onderdeel
b, en vierde lid, aan de hand van voorbeelden uit de praktijk te bezien hoe
een en ander uitpakt. Mocht blijken dat zich hierbij knelpunten voordoen,
dan zullen wij bezien of deze in de voor te stellen algemene maatregel van
bestuur kunnen worden meegenomen.Elders in deze nota wordt uitgebreid ingegaan op de keuze om overeenkomstig
hetgeen gangbaar is bij collectieve arbeidspensioenen bij de AOW-franchise
uit te gaan van de alleenstaanden-AOW. Voor tweeverdieners betekent dat op
huishoudniveau tweemaal met die alleenstaanden-AOW rekening wordt gehouden.Met betrekking tot het aspect van de verevening en verrekening van pensioenrechten
merken wij op dat het voornemen bestaat de nog uit te werken tekortregeling
(algemene inhaalruimte) zodanig vorm te geven dat de aan de ex-partner toekomende
pensioenrechten niet meetellen bij de beoordeling of de belastingplichtige
een niet te verwaarlozen tekort heeft. Aan de belastingplichtige toekomende
pensioenrechten van de ex-partner tellen dan uiteraard wel mee.In antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie
merken wij op dat een nabestaandelijfrente ook kan toekomen aan een persoon
die niet de partner of de ex-partner van de belastingplichtige is. Voor een
overbruggingslijfrente geldt dat niet; de termijnen daarvan dienen toe te
komen aan de belastingplichtige zelf. Met betrekking tot de ruimte voor de
aftrek van premie ten behoeve van een nabestaandelijfrente voor een persoon
die geen partner is en ook geen partner is geweest, merken wij op dat met
betrekking tot de jaarruimte van het voorgestelde artikel 3.7.5, eerste lid,
geen verschil in behandeling bestaat ten opzichte van een nabestaandelijfrente
die is bestemd voor een partner of gewezen partner. Het meetpunt voor de jaarruimte
is namelijk feitelijk de jaarlijkse opbouw van het oudedagspensioen dat aan
de belastingplichtige zelf toekomt. In hoeverre een verschil
in behandeling op dit punt wel aan de orde kan zijn bij de berekening van
de algemene inhaalruimte van artikel 3.7.5, tweede lid, onderdeel b, is afhankelijk
van de uiteindelijke vormgeving van de berekening van een niet te verwaarlozen
pensioentekort in de daartoe strekkende uitvoeringsmaatregel. Wij zullen het
onderhavige onderwerp daarbij in beschouwing nemen.De leden van deze fractie vragen voorts of een lijfrente na overlijden
van de belastingplichtige over kan gaan op de weduwe/langstlevende partner,
al dan niet voor een lager bedrag. In dit verband merken wij op dat het uitgangspunt
van het regime voor de aftrek van lijfrentepremies is dat de lijfrentetermijnen
in beginsel moeten toekomen aan de belastingplichtige zelf, zodat tijdens
diens leven geen sprake kan zijn van inkomensoverheveling. Hierop bestaat
als uitzondering de lijfrente ten behoeve van meerderjarige invalide kinderen
als bedoeld in het voorgestelde artikel 3.7.1, onderdeel b. Voor situaties
waarin lijfrentetermijnen na het overlijden van de belastingplichtige moeten
toekomen aan diens nabestaanden, geldt uitsluitend de lijfrente als bedoeld
in artikel 3.7.3, eerste lid, onderdeel b, als toegelaten lijfrente. In materiële
zin wordt daarmee bij overlijden dezelfde voorziening bereikt als ligt besloten
in de vraagstelling van deze leden. De termijnen van een dergelijke nabestaandelijfrente
kunnen wat hoogte betreft worden bedongen naar de behoefte van de nabestaande.De leden van de CDA-fractie vragen om een reactie op de praktijkvoorbeelden
die door het Verbond van Verzekeraars zijn opgenomen in een overzicht van
oktober 1999. Uit de voorbeelden maken deze leden op dat de wetsvoorstellen
leiden tot maatschappelijk gezien zeer merkwaardige situaties. In concreto
stellen deze leden nog de vraag of de berichten juist zijn dat pas vanaf een
inkomen van ongeveer f 150 000 een kleine ruimte bestaat voor lijfrentepremie-aftrek
en of het de bedoeling van de regering is lagere inkomens uit te sluiten van
de mogelijkheid lijfrentepremies af te trekken. Hierna behandelen wij de praktijkvoorbeelden
van het Verbond op hoofdlijnen, dat wil zeggen voor zover noodzakelijk om
te kunnen beoordelen in hoeverre die stroken met de uitgangspunten van de
voorstellen.Het eerste praktijkvoorbeeld heeft betrekking op de situatie waarin de
pensioenrechten van de ene partner na echtscheiding voor de helft ten behoeve
van de andere partner dienen te worden verevend of verrekend voor zover die
rechten zijn opgebouwd tijdens het huwelijk. Het Verbond schetst in het voorbeeld
twee methoden van verevening, namelijk door middel van de toekenning van een
geheel eigen recht aan de andere partner (conversie) dan wel door middel van
een afgeleid recht. Volgens het Verbond zou in de laatste situatie voor de
berekening van de ruimte voor lijfrentepremie-aftrek geen rekening kunnen
worden gehouden met het feit dat materieel gesproken een substantieel gedeelte
van de pensioenrechten toekomt aan de andere ex-partner. Wij merken op dat
die conclusie niet uit de voorstellen kan worden getrokken. In de eerste plaats
wijzen wij erop dat deze problematiek niet aan de orde is voor de berekening
van de jaarruimte: na de echtscheiding bouwt de pensioengerechtigde partner
immers in het jaar ten volle pensioen op in zijn dienstbetrekking. Voor de
algemene inhaalruimte van het voorgestelde artikel 3.7.5, tweede lid, onderdeel
b, is de hoogte van de in het verleden opgebouwde pensioenrechten wel van
belang. De wijze waarop met opgebouwde rechten moet worden rekening gehouden
dient nog te worden ingevuld in het Uitvoeringsbesluit. Wij hebben het voornemen
die regeling zo vorm te geven dat aan de ex-partner toekomende pensioenrechten
niet meetellen bij de beoordeling of de belastingplichtige een niet te verwaarlozen
pensioentekort heeft. Het gaat daarbij niet uitsluitend om de situaties waarin
het gedeelte van het pensioenrecht is geconverteerd in een volstrekt eigen
recht voor de ex-partner maar om elke situatie waarin de ex-partner
jegens het pensioenfonds recht heeft op een gedeelte van de pensioenrechten
van de partner. Daar staat dan uiteraard tegenover dat ook rekening moet worden
gehouden met pensioenrechten van de ex-partner waarop de belastingplichtige
door pensioenverevening recht heeft verkregen.In het tweede voorbeeld is de situatie beschreven van een werknemer die
door de wisseling van dienstbetrekkingen een klein pensioengat heeft opgelopen.
Het pensioengat is dermate klein dat bij de berekening van het pensioentekort
voor de algemene inhaalruimte het opgebouwde pensioen hoger is dan 90% van
het pensioen dat zou moeten zijn opgebouwd volgens het normpensioen van de
tekortregeling. De conclusie van het Verbond dat in die situatie geen ruimte
bestaat voor aftrek van lijfrentepremies op grond van de algemene inhaalruimte,
is juist. Deze uitkomst strookt evenwel ten volle met het uitgangspunt dat
aan de inhaalruimte ten grondslag ligt. Het uitgangspunt daarbij is immers
dat uitsluitend bij een niet te verwaarlozen pensioentekort inhaalruimte dient
te bestaan. Daarvan is sprake indien het tekort 10% of meer bedraagt ten opzichte
van het normpensioen. Het zou immers te ver voeren indien op grond van de
algemene inhaalruimte ruimte zou bestaan voor een verhoudingsgewijs hoge aftrek
van lijfrentepremies – 15% van de premiegrondslag met een maximum van
f 12 149 per jaar – in situaties waarin een pensioentekort
van ondergeschikt belang bestaat. Wij wijzen er bovendien op dat het in het
geschetste voorbeeld het meest voor de hand ligt indien de betreffende belastingplichtige
het pensioentekort heelt door het vrijwillig betalen van premies aan het pensioenfonds
van zijn laatste werkgever. In de praktijk bestaat in veel gevallen immers
de mogelijkheid daartoe.In het derde voorbeeld is de situatie aan de orde waarbij in de pensioenregeling
van een werknemer de dubbele AOW voor hem en zijn partner is ingebouwd, zijn
partner 10 jaar jonger is dan hijzelf en hij bij het bereiken van de 65-jarige
leeftijd in het jaar 2015 uitsluitend zijn gedeelte van de gehuwde-AOW ontvangt.
Met ingang van die datum vervalt namelijk de toeslag voor een AOW-gerechtigde
met een partner jonger dan 65 jaar. Het Verbond constateert dat de betreffende
werknemer als gevolg hiervan een pensioengat heeft dat geen tekort oplevert
in de termen van de voorgestelde bepalingen van de lijfrentepremie-aftrek.
Wij merken op dat het vervallen van de toeslag op de gehuwde-AOW in 2015 voortvloeit
uit een niet-fiscale maatregel die samenhangt met de verzelfstandiging van
de uitkeringsrechten van de AOW. Voor de berekening van de ruimte voor de
lijfrentepremie-aftrek is in de voorstellen reeds van verzelfstandiging uitgegaan
door rekening te houden met de inbouw van de ongehuwden-AOW. In het onderhavige
geval betekent het dat anders dan het Verbond stelt in beginsel wel een tekort
bestaat zowel voor de toepassing van de jaarruimte als voor de algemene inhaalruimte.
Of de jaarruimte ook daadwerkelijk een lijfrentepremie-aftrek oplevert is
afhankelijk van de individuele omstandigheden. Met betrekking tot de algemene
inhaalruimte kan de werknemer toekomen aan lijfrentepremie-aftrek indien het
tekort is aan te merken als een niet te verwaarlozen pensioentekort. Daarvan
is sprake als in het verleden 90% of minder is opgebouwd van het normpensioen
van de algemene inhaalruimte. Of dat het geval is, is afhankelijk van de individuele
positie van de werknemer en met name van de verhouding van het verschil tussen
de dubbele gehuwden-AOW en de ongehuwde-AOW ten opzichte van het inkomen.
In het algemeen gesproken kan daarbij worden gesteld dat een verschil tussen
het normpensioen en het daadwerkelijk opgebouwde pensioen eerder ten minste
10% zal bedragen naarmate het inkomen van de betreffende werknemer lager is. Het vierde voorbeeld wordt door het Verbond gegeven om de stelling te
onderbouwen dat voor tweeverdieners vaak een pensioengat ontstaat omdat bij
elk van hen in pensioenregelingen vaak rekening wordt gehouden met inbouw
van de dubbele gehuwde-AOW, terwijl voor ieder slechts recht bestaat op de
enkele gehuwde-AOW. Het Verbond noemt in het voorbeeld een ABP-pensioen. Volgens
het Verbond zou een dergelijk pensioengat in de voorgestelde bepalingen niet
kunnen leiden tot lijfrentepremie-aftrek. In de eerste plaats merken wij op
dat het ABP thans een franchise hanteert die lager is dan de door het Verbond
genoemde franchise en dat die gehanteerde franchise nagenoeg gelijk is aan
de door ons voorgestelde franchise. Dit betekent dat per individu bezien elk
van de tweeverdieners in het voorbeeld op grond van de gehanteerde franchises
geen tekorten heeft die leiden tot lijfrentepremie-aftrek. Wij erkennen dat
in een dergelijke situatie ieder van de partners als gevolg van een feitelijk
lagere AOW-uitkering dan waarvan in de pensioenregeling wordt uitgegaan een
lager pensioen zal ontvangen zonder dat de mogelijkheid bestaat tot aanvulling
door middel van de lijfrentepremie-aftrek. Het gaat dan in beginsel om het
verschil tussen het bedrag van de ongehuwde-AOW en de enkele gehuwde-AOW.
Indien overigens in de pensioenregeling wel een hogere franchise wordt gehanteerd
dan waarvan wij zijn uitgegaan, bijvoorbeeld van de dubbele gehuwde-AOW, dan
bestaat wel de mogelijkheid dat sprake is van in aanmerking te nemen pensioentekorten.
Wij verwijzen deze leden naar de behandeling van het derde voorbeeld hiervoor.In het vijfde voorbeeld schetst het Verbond de situatie van een werknemer
die deelneemt in een pensioenregeling die voorziet in pensionering op 65-jarige
leeftijd. De regeling kent voorts geen mogelijkheid tot financiering van vervroegde
uittreding op vrijwillige basis. De conclusie van het Verbond dat deze werknemer
in de voorgestelde bepalingen geen ruimte heeft om de vervroegde uittreding
te regelen door middel van aftrekbare lijfrentepremies, is juist. Daarbij
past dan nog wel de veronderstelling dat overigens per jaar voldoende pensioenrechten
worden opgebouwd en dat in het verleden ook voldoende is opgebouwd. Is dat
niet het geval dan kan de daardoor ontstane ruimte voor lijfrentepremie-aftrek
worden benut voor het treffen van een overbruggingsvoorziening. De uitkomst
van het door het Verbond genoemde voorbeeld is uitvloeisel van het feit dat
voor de berekening van de ruimte voor lijfrentepremie-aftrek de op te bouwen
oudedagsvoorzieningen het uitgangspunt vormen. De keuze hiervoor is gemaakt
op gronden van eenvoud en doelmatigheid. Overigens gaan wij ervan uit dat
in de pensioenregelingen waaraan in totaal de meeste werknemers deelnemen,
de mogelijkheid bestaat in ieder geval op vrijwillige basis een vervroegde
uittreding te financieren.Met behulp van het zesde voorbeeld beoogt het Verbond aan te tonen dat
belastingplichtigen die bij hun werkgever jaarlijks regulier pensioen opbouwen
ter hoogte van 1,75% van de pensioengrondslag, nauwelijks meer aan lijfrentepremie-aftrek
toekomen. In ieder geval niet door middel van de jaarruimte en wellicht op
hogere leeftijd nog tot een gering bedrag in de algemene inhaalruimte. Volgens
het Verbond zou deze uitkomst extra knellen bij belastingplichtigen met lage
inkomens die verwachten na pensionering niet rond te kunnen komen met 70%
van hun laatstverdiende salaris. Afgezien van het laatste is de uitkomst die
het Verbond noemt juist en strookt ten volle met de uitgangspunten die ten
grondslag liggen aan het voorgestelde regime van de lijfrentepremie-aftrek.
Er is gelet op die uitgangspunten geen enkele aanleiding lijfrentepremie-aftrek
toe te staan aan belastingplichtigen die in relatie tot hun inkomen een pensioen
opbouwen dat naar algemene maatschappelijke opvattingen als toereikend wordt
beschouwd. Als belastingplichtigen meer vermogen willen opbouwen voor hun
oude dag is dat een te prijzen aangelegenheid, maar wij vermogen
niet in te zien waarom een dergelijke extra opbouw ook fiscaal zou moeten
worden begeleid. Dit uitgangspunt heeft in gelijke mate betrekking op de verschillende
inkomensposities. Er is dan ook geen sprake van – de leden van de CDA-fractie
stellen deze vraag – dat wij de lage inkomens zouden (willen) uitsluiten
van het regime van de lijfrentepremie-aftrek. Met betrekking tot de lage inkomens
merken wij nog op te betwijfelen zelfs indien ruimte voor lijfrentepremie-aftrek
zou bestaan, of deze zouden overgegaan tot het betalen van zodanige premies
voor lijfrenten dat daarmee een substantiële verbetering van hun oudedagspositie
kan worden bewerkstelligd. Rekening houdend met het effekt van de belastingvermindering
dient immers ongeveer tweederde van de premie zelf te worden gefinancieerd.
Deze veronderstelling wordt bevestigd door de cijfers waaruit blijkt dat de
lage inkomens verhoudingsgewijs een gering gebruik maken van de lijfrentepremie-aftrek.In de voorbeelden 7 en 8 berekent het Verbond de gecombineerde financiële
effekten van door ons voorgestelde maatregelen, zoals de wijzigingen op het
terrein van de bedrijfsspaarregelingen, het vervallen van de basisaftrek voor
de lijfrentepremie-aftrek en het nieuwe regime voor kapitaalverzekeringen.
Zonder in detail in te gaan op de berekeningen die door het Verbond zijn gemaakt –
waarvan de uitkomsten overigens sterk afhankelijk zijn van de persoonlijke
omstandigheden van de belastingplichtige – merken wij op dat uiteraard
met de door ons gedane voorstellen financiële gevolgen zijn beoogd. Indien
die gevolgen niet zouden ontstaan, had het indienen van de desbetreffende
voorstellen uiteraard geen betekenis gehad. Relevant in dit verband is wel
de vraag of als gevolg van de voorgestelde maatregelen onevenredig zware financiële
gevolgen zullen ontstaan voor bepaalde groepen belastingplichtigen. Wij menen
dat daarvan geen sprake is. In dit verband past bij de voorbeelden van het
Verbond de naar onze mening relativerende opmerking, dat bij de berekening
van de financiële gevolgen door het Verbond er steeds vanuit wordt gegaan
dat de belastingplichtige ondanks het gewijzigde fiscale regime, zo het wetsvoorstel
kracht van wet verkrijgt, geen wijziging wenst aan te brengen in de door hem
te financieren posities. Het spreekt dat alsdan een netto-hogere financieringslast
ontstaat als gevolg van de voorgestelde maatregelen.De voorbeelden overziend die door het Verbond zijn aangevoerd, zijn wij
van mening dat daarvoor als gevolg van de door ons voorgestelde maatregelen
geen maatschappelijk ongewenste gevolgen voortvloeien.De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat het regeringsbeleid erop
is gericht de arbeidsparticipatie door ouderen te doen toenemen. Zij vragen
naar de gevolgen van de voorstellen met betrekking tot overbrugging en vervroegde
uittreding voor dat beleid. In dit verband merken wij op dat het voorgestelde
regime aansluit op dat beleid. De voorgestelde lijfrentepremie-aftrek maakt
het namelijk mogelijk dat de belastingplichtigen voorzieningen kunnen treffen
voor vrijwel elk gewenst tijdstip van beëindiging van deelname aan het
arbeidsproces. De oudedagslijfrente kan op elk gewenst tijdstip ingaan met
dien verstande dat de termijnen daarvan kunnen ingaan uiterlijk in het jaar
waarin de belanghebbende de leeftijd van 70 jaar bereikt. Voor de tijdelijke
oudedagslijfrente met een looptijd van tenminste vijf jaren geldt eveneens
dat deze uiterlijk op 70-jarige leeftijd kan ingaan.Ook de overbruggingslijfrente kan op elk gewenst tijdstip ingaan. Het
tijdstip van eindigen kan onder meer zijn het jaar waarin de belanghebbende
een uitkering op grond van een pensioenregeling gaat genieten. Dit kan ook
een jaar zijn na het bereiken van de 65-jarige leeftijd. Deze vormgeving van
de overbruggingslijfrente brengt mee dat als in de toekomst ertoe zou worden
overgegaan de standaard-ingangsdatum van pensioenregelingen
te verschuiven naar een latere leeftijd dan bij voorbeeld 65 jaar, het regime
van de overbruggingslijfrente de mogelijkheid biedt dat door een belanghebbende
zelf een voorziening wordt gefinancieerd voor vervroegde uittreding. Deze
keuzemogelijkheid op individuele basis kan het derhalve meer aanvaardbaar
maken, de standaard-pensioengerechtigde leeftijd – indien dat in de
toekomst maatschappelijk wenselijk wordt geacht – te verschuiven naar
een hogere leeftijd dan thans het geval is.Ten slotte wijzen wij erop dat met betrekking tot het algemene inhaalregime
van de lijfrentepremie-aftrek door ons is voorgesteld de leeftijd waarop nog
van die inhaalregeling kan worden gebruik gemaakt, te verhogen van thans 64
jaar naar 69 jaar. Op deze wijze kan een belanghebbende die bij voorbeeld
tot zijn 70-jarige leeftijd deelneemt aan het arbeidsproces, in die periode
voorzieningen treffen voor eventuele pensioentekorten.De hiervoor geschetste flexibiliteit van de ingangs- en eindtijdstippen
van de voorgestelde typen lijfrenten maakt het bovendien mogelijk dat een
ieder een voorziening kan treffen als hij juist niet langer aan het arbeidsproces
wil deelnemen maar vervroegd wil uittreden. Wij stellen dit vast in antwoord
op de vraag van de leden van de CDA-fractie dat uit onderzoek is gebleken
dat 85% van de deelnemers aan een pensioenregeling 1 of 2 jaar eerder
wil stoppen met werken dan op het bereiken van de 65-jarige leeftijd, ook
al zouden die deelnemers pas op die leeftijd een pensioen ter grootte van
70% van het laatstverdiende salaris hebben opgebouwd.De leden van de CDA-fractie stellen voor om met betrekking tot de hoogte
van lijfrentetermijnen aan te sluiten bij de flexibele uitkeringsmogelijkheden
van artikel 18d Wet LB 1964 en een variatie van 100 : 75 toe te staan alsmede
een vaste indexatie. Wat betreft het laatste element merken wij op dat het
begrip «vast» in de definitie van lijfrente in het voorgestelde
artikel 1.6a, eerste lid, is overgenomen van de Wet IB 1964. Op grond van
de betekenis van dat begrip is een vaste indexatie van de hoogte van de lijfrentetermijnen
zonder meer mogelijk mits die indexatie wat betreft hoogte aansluit bij het
te verwachten gemiddelde inflatiepeil. In zoverre is aan het begrip «vast»
geen wezenlijke beperking verbonden. Met betrekking tot de hoogte in absolute
zin zien wij geen noodzaak af te wijken van de betekenis welke dit begrip
van oudsher heeft. Anders dan in de pensioensfeer is de beoogde flexibiliteit
namelijk al inherent aan het systeem van de lijfrentepremie-aftrek. Een pensioenaanspraak
geeft immers bij leven recht op een bepaald type uitkeringen met een bepaalde,
aan het loon gerelateerde hoogte van de termijnen. In de lijfrentesfeer heeft
de belastingplichtige de keuze vele lijfrenten te sluiten die uitkeren bij
in leven zijn, teneinde op die wijze in totaal een uitkeringsniveau te verkrijgen
dat past bij zijn inkomensbehoefte. De mogelijkheid daartoe wordt geboden
door de grote mate van flexibiliteit op het punt van de ingangs- en eindtijdstippen
van de onderscheidene typen lijfrenten. Wij wijzen er daarbij op dat het lijfrenteregime
voldoende mogelijkheden biedt verschillende typen lijfrenten naast elkaar
te laten uitkeren. Wij wijzen bij voorbeeld op de tijdelijke oudedagslijfrente
die naast een reguliere oudedagslijfrente termijnen kan uitkeren tot maximaal
f 36 433 per jaar. Ook op een andere wijze is in het lijfrenteregime
voldoende flexibiliteit aanwezig. Wij wijzen op het voorgestelde artikel 3.7.3,
tweede lid, op grond waarvan de aan de belastingplichtige toekomende oudedagslijfrente
mag afnemen tot 70% van het oorspronkelijke bedrag indien diens partner of
gewezen partner komt te overlijden.De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de mogelijkheid tot aftrekken
van lijfrentepremies voor ondernemers die doteren aan de FOR in de meeste
gevallen vervalt en vragen zich vervolgens af of dit niet het risico meebrengt
dat veel ondernemers in de toekomst geen oudedagsvoorziening
hebben. In de eerste plaats merken wij op dat ondernemers grosso modo vrij
zijn om gebruik te maken van de FOR dan wel om premies voor lijfrenten te
storten. Voor de berekening van het pensioentekort is slechts geregeld dat
de omvang van de FOR meetelt als voorziening. Voorts kan niet zonder meer
kan worden gesteld dat ondernemers die doteren aan de FOR in de meeste gevallen
geen mogelijkheid tot lijfrentepremie-aftrek meer zullen hebben. Voor de bepaling
bij voorbeeld van de omvang van de algemene inhaalruimte van het voorgestelde
artikel 3.7.5, tweede lid, onderdeel b, is dat ook afhankelijk van het feit
of de ondernemer in het verleden telkenjare aan de FOR heeft gedoteerd. Voorts
wijzen wij erop dat met de FOR is beoogd een fiscale begeleiding te geven
van een reservering voor de oude dag, zonder dat de ondernemer gedwongen is
daartoe gelden aan zijn onderneming te onttrekken. Dit betekent uiteraard
dat het ondernemingsvermogen in feite de basis vormt voor de in de toekomst
daadwerkelijk door de ondernemer te treffen oudedagsvoorziening. Uit de aard
van de zaak loopt de ondernemer daarmee een «ondernemersrisico».
Dat is evenwel inherent aan deze wijze van fiscale begeleiding en een uitvloeisel
van de keuze doe door de ondernemer wordt gemaakt. Wij wijzen erop dat de
ondernemer dit risico kan verminderen door zodra hij daartoe wat betreft financiering
in staat is, de FOR in zoverre steeds onbelast om te zetten door het bedingen
van een lijfrente bij een verzekeringsmaatschappij. Daartoe biedt het voorgestelde
regime namelijk alle ruimte. Uiteindelijk bestaat bij staking van de onderneming
de mogelijkheid een lijfrente te bedingen tot het bedrag van de FOR op grond
van het voorgestelde artikel 3.7.7., tweede lid, onderdeel b, al dan niet
bij de overnemende ondernemer.In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie naar de mogelijkheden
op het punt van de uitvoering en controle van de te corrigeren lijfrente-aftrek
bij een – achteraf bezien – ten onrechte gerealiseerde pensioenverbetering
merken wij op dat inkoop van pensioentekorten of een verbetering van pensioenaanspraken
binnen de arbeidsrelatie altijd via de werkgever dient plaats te vinden, of
het nu een collectief of een individueel gerealiseerde pensioeninkoop of pensioenverbetering
betreft. In alle gevallen dient de inhoudingsplichtige, ingevolge bij ministeriële
regeling te stellen regels, hiervan een opgaaf te verstrekken aan de inspecteur.
Deze opgaaf kan plaatsvinden door middel van de vermelding van een speciale
codering op de loonbelastingkaart. Daarnaast wordt door de Belastingdienst
op geautomatiseerde wijze het gebruik van de lijfrente-aftrek geregistreerd.
De gegevens op de loonbelastingkaart in combinatie met de registratie van
lijfrente-aftrek kunnen voor de inspecteur aanleiding vormen voor een nadere
controle, waarbij de belastingplichtige aannemelijk moet maken dat de lijfrente-aftrek
ook achteraf bezien terecht heeft plaatsgevonden. Daartoe dient de belastingplichtige
te beschikken over gegevens met betrekking tot de waarde van de pensioenaanspraken
(inclusief de verbetering) en een overzicht van de lijfrenten waarvoor premie-aftrek
is verleend. Deze gegevens kunnen door de pensioenuitvoerders en verzekeraars
worden aangeleverd en door de Belastingdienst worden geverifieerd.De achteraf bezien in het verleden ten onrechte verleende aftrek van lijfrentepremies
wordt aangemerkt als een handeling in strijd met de voorwaarden. Voor een
dergelijke handeling in strijd met de voorwaarden gelden, wat de aansprakelijkheid
van de verzekeraar betreft, dezelfde voorwaarden als voor iedere andere verboden
handeling. Deze leden wijzen er terecht op dat de verzekeraar geen zicht heeft
op gerealiseerde pensioenverbeteringen en derhalve geen invloed kan uitoefenen
op de verbetering van een pensioenregeling. De aansprakelijkstelling strekt
ertoe additioneel regels te verschaffen ten behoeve van de ontvanger. Op de
verzekeraar zal alleen dan een beroep worden gedaan als de belastingplichtige
zelf niet voldoet aan zijn belastingschuld. Dat zal slechts in zeer uitzonderlijke
gevallen voorkomen. Achtergrond van de aansprakelijkstelling is dat de verzekeraar
het lijfrentekapitaal van de verzekeringnemer beheert en uit dien hoofde voldoende
verhaalsmogelijkheden heeft. Zoals ook bij de parlementaire behandeling van
Brede herwaardering I (Kamerstukken I 1991/92, 21 198, nr. 3C, blz. 6,
7 en 8) is aangegeven zal voor die situaties waarin het gaat om handelingen
waarvan de verzekeraar geen kennis heeft kunnen nemen en de verzekeraar feitelijk
geen verhaalsmogelijkheden heeft, de feitelijke aansprakelijkstelling van
de verzekeraar achterwege worden gelaten.De leden van de PvdA-fractie vragen waarom het opvullen van een pensioengat
alleen mogelijk is door middel van een lijfrente en niet ook door middel van
een spaar- of beleggingsproduct en welke inkomensgroepen hier met name door
geraakt worden. De leden van de CDA-fractie wijzen in dit verband op de kritiek
van het VNO-NCW dat het in het voorgestelde stelsel niet mogelijk is een kapitaalverzekering
te gebruiken als oudedagsvoorziening en verwijzen tevens naar de SER-voorstellen
op dit punt. In dit verband zeggen de leden van de fractie van D66 het te
betreuren dat het budgettaire kader zo sterk heeft doorgewerkt dat alleen
lijfrentevoorzieningen in aanmerking komen voor aftrek. Deze leden uiten de
vrees dat het voorgestelde lijfrenteregime niet in voldoende mate recht doet
aan het uitgangspunt dat er goede mogelijkheden voor de burgers moeten zijn
om zelf zorg te dragen voor een adequate oudedagsvoorziening en veronderstellen
dat het hebben van keuzemogelijkheden voor het opbouwen van een oudedagsvoorziening
leidt tot een grotere betrokkenheid van individuen bij hun oudedagsvoorziening.
De leden van de SGP-fractie vragen in dit verband om voor personen die op
grond van principiële bezwaren niet tot de aanschaf van een lijfrentepolis
kunnen overgaan, een vergelijkbare regeling in de zin van gebonden sparen
te faciliëren.Dienaangaande merken wij op dat het uitgangspunt van het voorgestelde
stelsel voor oudedagsvoorzieningen is binnen de in het Regeerakkoord gegeven
budgettaire kaders een ieder de mogelijkheid te bieden een goede oudedagsvoorziening
op te bouwen. Dit uitgangspunt wordt niet, zoals de leden van de fractie van
D66 veronderstellen, aangetast door bijvoorbeeld spaar- of beleggingsrekeningen
van fiscale faciliëring uit te sluiten. Bij lijfrenten gaat het om onderhoudsvoorzieningen
die zijn toegespitst op de situaties waarin en de perioden waarover daaraan
behoefte bestaat en wordt een in beginsel levenslang recht op vaste en gelijkmatige
periodieke uitkeringen gerealiseerd waarmee een inkomensachteruitgang bij
ouderdom of overlijden kan worden opgevangen. Het zijn risicocontracten, waarbij
het langlevenrisico is gedekt. Daarin onderscheiden lijfrenten zich van spaarrekeningen.
Het is weliswaar mogelijk ook de saldi op een spaar- of beleggingsrekening
aan te wenden als oudedagsvoorziening, maar deze hebben een minder sterk doelgebonden
karakter dan lijfrenten. Dit probleem zou, zoals ook door de SER wordt voorgesteld,
kunnen worden opgevangen door ook aan spaar- of beleggingsrekeningen voorwaarden
te verbinden die overeenkomen met de voorwaarden die thans aan een oudedagsvoorziening
gesteld worden. Het overnemen van deze voorwaarden zou betekenen dat een levenslang
recht op vaste en gelijkmatige periodieke uitkeringen moet worden gerealiseerd.
Dit heeft tot gevolg dat de gespaarde saldi op een geblokkeerde rekening op
enig moment, bijvoorbeeld op pensioeningangsdatum, moeten worden aangewend
voor de aankoop van een lijfrente of pensioen. Spaarproducten zouden dan alleen
in de opbouwfase in aanmerking komen en niet meer in de uitkeringsfase, waarin
het verzorgingskarakter meer naar voren komt. In deze benadering komt automatisch
weer een verzekering in beeld als gevolg waarvan het spaarbeleggingskarakter
wordt verlaten. De toegevoegde waarde ten opzichte van het voorgestelde regime
lijkt dan gering.Een andere benadering is de gedachte te verlaten dat moet worden voorzien
in een levenslang recht op uitkeringen en aan het opnemen van de gespaarde
saldi zodanige nadere voorwaarden te verbinden dat een zekere spreiding wordt
bereikt van het ter beschikking komen van de gelden over de periode waarin
behoefte aan extra inkomen bestaat. Het stellen van dergelijke voorwaarden
zou echter leiden tot een ingewikkelde, moeilijk uitvoerbare regeling. Elementen
die daarbij onder meer een rol spelen zijn de mate en wijze van van spreiding,
de uiterste ingangsdatum voor opname en zekerstelling van de fiscale claim.
Ook hier is de vraag wat de toegevoegde waarde is van een ingewikkelde regeling
waarbij stringente voorwaarden worden gesteld aan de opnamemogelijkheden,
hetgeen weer ten koste gaat van de flexibiliteit. Bovendien wordt met een
gespreide opname van de spaarsaldi het langlevenrisico niet gedekt waardoor
langlevende belastingplichtigen op enig moment geconfronteerd kunnen worden
met een lege bankrekening, hetgeen niet strookt met de verzorgingsgedachte.Een derde mogelijkheid zou kunnen zijn geen nadere voorwaarden aan een
geblokkeerde spaarrekening te stellen en te volstaan met de eis dat de spaar-
of beleggingsrekening tenminste tot een bepaalde leeftijd wordt aangehouden,
waarna de opname vrij is. Deze benadering, waarbij het saldo op pensioeningangsleeftijd
geheel tot de vrije beschikking van de belastingplichtige staat, staat op
gespannen voet met de verzorgingsgedachte op basis waarvan bijvoorbeeld ook
de afkoop van een pensioen wordt tegengegaan. Bovendien biedt de introductie
van een dergelijke spaarrekening ongewenste mogelijkheden voor taxplanning
en zou hiervan een sterk aanzuigende werking uitgaan die ten koste zou gaan
van het voorgestelde ambitieniveau om een ieder de mogelijkheid te bieden
om reële pensioentekorten weg te werken.Daarnaast kleven vanuit internationale optiek aan een al dan niet bestemmingsgebonden
spaar- of beleggingsrekening bezwaren op het punt van de veiligstelling van
de fiscale claim ingeval het spaartegoed wordt ondergebracht bij of overgedragen
aan een in het buitenland gevestigde financiële instelling. Deze spaarsaldi
zullen immers niet te onderscheiden zijn van de «gewone» spaarsaldi.Met de uitsluiting van fiscaal gefacilieerde spaar- of beleggingsrekeningen
waarvoor de aan lijfrenten gestelde begrenzingen in acht worden genomen, worden –
dit in antwoord op een desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie –
niet bepaalde inkomensgroepen geraakt. Het uitsluiten van bepaalde producten
heeft immers geen gevolgen voor de beschikbare ruimte.Wij erkennen, dit mede in reactie op een desbetreffende opmerking van
de leden van de Groen-Links fractie, dat met het inbrengen van de mogelijkheid
van fiscaal begeleid sparen of beleggen voor de oude dag een meer gelijke
fiscale behandeling van contractuele en vrije besparingen wordt bewerkstelligd,
maar de hiervoor weergegeven overwegingen hebben ertoe geleid thans op dat
punt geen voorstellen te doen. Wij hebben tevens gemeend hierop geen uitzondering
te moeten en kunnen maken voor zogenoemde gemoedsbezwaarden.De leden van de fracties van PvdA en GPV en RPF betwijfelen of belastingplichtigen
voldoende zicht hebben op de actuele stand van hun pensioenopbouw en zelf
in staat zijn hun pensioentekort en daarmee de ruimte die resteert voor het
afsluiten van een lijfrentepolis te bepalen. De leden van de CDA-fractie veronderstellen
dat de vaststelling van een pensioentekort voor belastingplichtigen zonder
actuariële kennis ondoenlijk is en verwijzen in dit verband ook naar
het commentaar van het VNO-NCW. Ook de leden van de fracties van D66, GroenLinks
en SP stellen vragen over de toegankelijkheid en inzichtelijkheid van de voorgestelde
regelgeving. De leden van de fractie van GroenLinks vragen in
dit verband naar de uitvoeringslasten voor pensioenfondsen, verzekeraars en
de belastingplichtigen. Het is de leden van de SGP-fractie niet duidelijk
op welke wijze belastingplichtigen hun pensioentekort kunnen aantonen zonder
te worden geconfronteerd met ingewikkelde rekenmodellen en vragen op welke
wijze de pensioenaanspraken uit het verleden kunnen worden geïnventariseerd.
In het verlengde hiervan vragen deze leden voorts in hoeverre het mogelijk
is het pensioentekort jaarlijks op elke individuele belastingaanslag te vermelden,
dan wel als alternatieve mogelijkheid kan worden overwogen dat pensioenfondsen
en -verzekeraars de (ex-)deelnemers inlichten over de opgebouwde pensioenrechten.Wij hebben begrip voor de hiervoor door de leden van de diverse fracties
geuite twijfels over de consequenties van de voorstellen voor belastingplichtigen
op het punt van het aantonen van een pensioentekort. Mogelijk ter geruststelling
zij hierbij vermeld dat de opdracht in het Regeerakkoord, te weten het ontwerpen
van een systeem waarbij de uitvoerbaarheid en controleerbaarheid centraal
staan en waarbij het mogelijk wordt gemaakt via de lijfrenteaftrek een individueel
pensioentekort weg te werken, het ijkpunt is geweest in de uitwerking van
de voorstellen. Wij erkennen dat een onvoorwaardelijke eerste tranche, waarvan
een ieder ongeacht de vraag of sprake is van een pensioentekort, gebruik kan
maken verreweg het eenvoudigst is. In dat geval hoeft immers geen enkele toets
plaats te vinden. Handhaving van zo'n vaste aftrek spoort echter niet met
de opdracht in het Regeerakkoord om de voorstellen te richten op het wegwerken
van een pensioentekort. Daarvan uitgaande menen wij dat met het voorgestelde
stelsel de mogelijkheden om een reëel pensioentekort weg te werken inzichtelijker
en transparanter worden gemaakt dan thans op basis van de tweede en derde
tranche het geval is. Wij hopen met de hierna opgenomen beschrijving van de
voorstellen op dit punt de twijfel bij de leden van de diverse fracties te
kunnen wegnemen.Een belastingplichtige komt ingevolge het nieuwe lijfrentesysteem voor
premie-aftrek in aanmerking indien niet op andere wijze is voorzien in een
adequate oudedagsvoorziening. Dat betekent dat werknemers die deelnemen aan
een gangbare collectieve pensioenregeling veelal niet in aanmerking zullen
komen voor aanvullende lijfrente-aftrek. Diegenen die wel in aanmerking komen
voor al dan niet aanvullende lijfrente-aftrek dienen aannemelijk te maken
dat sprake is van een pensioentekort. Het kan daarbij gaan om twee verschillende
pensioentekorten, te weten het pensioentekort in het actuele jaar (jaarruimte)
of een pensioentekort over het verleden (inhaalruimte). Het pensioentekort
in het actuele jaar kan op eenvoudige wijze door de belastingplichtige worden
vastgesteld. De belastingplichtige kan de jaarruimte bepalen door 15% van
de winst uit onderneming, het belastbare loon en het belastbaar resultaat
uit overige werkzaamheden te nemen. Hierbij wordt aangesloten bij de cijfers
die ook in de belastingaangifte moeten worden gemeld. De maximale premiegrondslag
bedraagt f 273 198. Daarbij is rekening gehouden met een franchise
van f 30 473. Op het aldus berekende bedrag dienen vervolgens de
voorzieningen in de sfeer van beroepspensioenen, werknemerspensioenen en de
FOR in mindering te worden gebracht. De jaarruimte bedraagt dan het positieve
verschil. Voor de vaststelling van de verminderingen dient te worden berekend
wat de waarde-aangroei is in het desbetreffende kalenderjaar. Noch in het
verleden opgebouwde, noch in de toekomst eventueel op te bouwen oudedagsvoorzieningen
spelen hierbij een rol. Van de belastingplichtige wordt echter niet gevraagd
zelf de waardeaangroei van zijn pensioenen te berekenen. Bij algemene maatregel
van bestuur kunnen regels worden gesteld voor de vaststelling van die waarde-aangroei
en de (wijze van) informatieverstrekking daaromtrent. Ingevolge artikel 17
van de Pensioen- en spaarfondsenwet zijn de pensioenuitvoerders reeds verplicht
jaarlijks aan de deelnemers aan de pensioenregeling een opgave te doen van
reeds opgebouwde aanspraken. Alhoewel de besprekingen met de
pensioenuitvoerders nog moeten plaatsvinden lijkt in het verlengde van de
reeds bestaande informatieplicht een opgave van de waarde-aangroei per kalenderjaar
tot de mogelijkheden te behoren. In dit verband wordt nog bezien of het noodzakelijk
is artikel 17, en voor wat betreft de ex-deelnemers artikel 17a, van de Pensioenen
spaarfondsenwet op dit punt aan te passen. Hiervan uitgaande kan een belastingplichtige
die meerdere dienstbetrekkingen in een jaar vervult en deelneemt aan verschillende
pensioenregelingen die zijn ondergebracht bij verschillende pensioenuitvoerders
volstaan met het optellen van de door die pensioenuitvoerders verstrekte opgaven
inzake de waardeaangroei. Dit bedrag wordt vervolgens in mindering gebracht
op het bedrag ter hoogte van 15% van de maximale premiegrondslag. Bij een
positief saldo bestaat er ruimte voor aftrek van lijfrentepremies. Over informatie
inzake dotaties aan de oudedagsreserve beschikt de belastingplichtige zelf.Naast het pensioentekort in het actuele jaar kan sprake zijn van een pensioentekort
over het verleden. Zo'n pensioentekort kan op twee verschillende manieren
worden gerepareerd. De eerste, meest eenvoudige, methode is gebruikmaking
van de zogenaamde reserveringsregeling. Op basis van de reserveringsregeling
kan niet gebruikte jaarruimte in de afgelopen vijf jaren alsnog worden aangewend
voor het inhalen van een pensioentekort. Zoals reeds is aangegeven kan de
jaarruimte op eenvoudige wijze door de belastingplichtige worden vastgesteld.
In jaren waarin deze ruimte niet of niet geheel wordt gebruikt kan het positieve
saldo worden gereserveerd voor premie-aftrek in de komende vijf jaren. Uiterlijk
in jaar zes kan deze premie-aftrek nog worden verleend, daarna vervalt die
mogelijkheid. Een belastingplichtige kan zelf een reserveringsrekening aanleggen
door het positieve saldo over een periode van 5 jaar te registreren. Nog daargelaten
dat een registratie door de Belastingdienst zonder de door de belastingplichtige
verstrekte gegevens niet mogelijk zal zijn, is eenzelfde registratie door
de Belastingdienst, dit in antwoord op een vraag van de leden van de SGP-fractie,
niet erg doelmatig. Dit zou namelijk betekenen dat een registratie moet plaatsvinden
voor 11 miljoen belastingplichtigen, terwijl slechts een heel beperkte groep
hiervan gebruik zal willen maken. Bovendien zou de Belastingdienst met het
bijhouden van pensioentekorten van de individuele belastingplichtigen onbedoeld
als een pensioenadviesbureau gaan fungeren.Daarnaast bestaat de mogelijkheid om een pensioentekort in te halen door
gebruikmaking van de algemene inhaalregeling. Belastingplichtigen van 39 jaar
of ouder, maar jonger dan 70 jaar, kunnen aannemelijk maken dat sprake is
van een niet te verwaarlozen pensioentekort uit het verleden. Dat is aanwezig
wanneer de reeds opgebouwde jaarlijkse oudedagsuitkeringen 90% of minder bedragen
van hetgeen opgebouwd had dienen te zijn om in 40 jaar een inkomensvoorziening
te realiseren die bij het bereiken van 65-jarige leeftijd voorziet in een
uitkering aan de belastingplichtige ter hoogte van 70% van de premiegrondslag.
Bij algemene maatregel van bestuur worden nadere regels gesteld voor de vaststelling
of inderdaad sprake is van een niet te verwaarlozen pensioentekort.Wij zijn ons ervan bewust dat de voorgestelde regeling niet eenvoudig
overkomt, maar met het stellen van eenduidige rekenregels en een goede voorlichting
menen wij evenwel dat de voorgestelde regeling in de praktijk goed werkbaar
zal zijn. Daarnaast zal de Belastingdienst de belastingplichtige zo veel mogelijk
behulpzaam zijn bij de beoordeling of sprake is van een pensioentekort. Met
name wordt hierbij gedacht aan de introductie van een berekeningsformulier
of een diskette aan de hand waarvan een belastingplichtige zelf kan vaststellen
of sprake is van een niet te verwaarlozen pensioentekort. Wat betreft de door
de belastingplichtige benodigde informatie over reeds opgebouwde oudedagsvoorzieningen,
kunnen bij algemene maatregel van bestuur regels worden gesteld
inzake de daaromtrent te verstrekken informatie. Hierover zullen met betrokkenen,
te weten de pensioenuitvoerders en de verzekeraars, nog besprekingen worden
gevoerd. Wij verwachten echter niet dat een dergelijke informatieplicht bij
de huidige stand van de informatietechniek onoverkomelijk zal zijn, ook niet
waar het gaat om de informatieverstrekking van aanspraken aan ex-deelnemers.
Wij gaan er dan ook niet van uit, zoals de leden van de fractie van GroenLinks
vermoeden, dat belastingplichtigen de benodigde gegevens voor de vaststelling
van een pensioentekort reeds beschikbaar moeten hebben, maar dat deze op basis
van het voorgestelde systeem van gegevensverschaffing beschikbaar kunnen worden
gesteld.De vraag van de leden van de VVD- en CDA-fractie naar de termijn waarop
de in de praktijk de benodigde gegevens over opgebouwde pensioenrechten kunnen
worden aangeleverd zal in deze besprekingen eveneens aan de orde komen. In
hoeverre de pensioenuitvoerders reeds in staat zijn de benodigde gegevens
aan de (ex-)deelnemers aan te leveren, de leden van de CDA-fractie vragen
daarnaar, zal tevens onderwerp van bespreking zijn. Bedacht zij echter dat,
zoals reeds is aangegeven, ook thans de pensioenuitvoerders op basis van de
Pensioen- en spaarfondsenwet gehouden zijn gegevens over opgebouwde pensioenaanspraken
te verstrekken. Wij kunnen ons voorstellen dat met de pensioenuitvoerders
wordt overeengekomen deze gegevens periodiek, bijvoorbeeld aan het einde van
het kalenderjaar te verstrekken, waarbij tevens afspraken worden gemaakt over
de wijze waarop de gegevens worden verstrekt, waarbij de eenduidigheid van
de gegevens voorop staat. Een belastingplichtige zou, bij voorkeur in het
actuele kalenderjaar, moeten kunnen beoordelen of hij in aanmerking komt voor
aanvullende lijfrentepremie-aftrek. Belastingplichtigen kunnen de premies
dan in het kalenderjaar of binnen zes maanden daarna in aftrek brengen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fracties van de PvdA-fractie
of het aanvaardbaar is dat verzekeraars voor de aan te leveren informatie
kosten in rekening brengen merken wij op dat thans nog niet voldoende inzichtelijk
is wat de extra uitvoeringslasten voor de verzekeraars kunnen zijn. De besprekingen
daarover moeten nog met betrokkenen plaatsvinden. Gelet op de huidige stand
van de automatisering zien wij hier echter wel mogelijkheden. Bovendien moet
in ogenschouw worden genomen dat ook de verzekeraars profiteren van een adequaat
systeem van gegevensverschaffing. Het is immers evenzeer in hun belang als
dat van de belastingplichtigen dat een grotere transparantie wordt bereikt
waarmee een eenduidig en inzichtelijk systeem voor de vaststelling van pensioentekorten
wordt bevorderd.Met het voorgaande zijn tevens de vragen van de leden van de D66-fractie
beantwoord over de informatieverstrekking door de pensioenuitvoerders.Op basis van de vast te stellen rekenregels kan ook de informatie over
de door ex-deelnemers opgebouwde oudedagsvoorzieningen op eenduidige en inzichtelijke
wijze worden aangeleverd. Voor de door de leden van de PvdA-fractie genoemde
belastingplichtigen met een gefragmenteerd arbeidsverleden, zoals bij vrouwen
veelal het geval is, betekent dit een optelsom van de aldus aan te leveren
informatie. Bij een adequate renseignering zal ook deze groep belastingplichtigen
in staat worden gesteld een mogelijk pensioentekort vast te stellen. Vanuit
dit perspectief bestaat er geen aanleiding voor de door deze leden geopperde
nadere aanscherping van de voorstellen voor deze categorie belastingplichtigen.De suggestie van de leden van de SGP-fractie om jaarlijks op elke individuele
belastingaanslag het pensioentekort van de belastingplichtige te vermelden
heeft alleen een toegevoegde waarde als het pensioentekort door de Belastingdienst
zou worden berekend. Dit zou betekenen dat pensioenuitvoerders en verzekeraars
jaarlijks alle gegevens van alle (ex)deelnemers aan pensioenregelingen en
lijfrentecontracten moeten renseigneren aan de Belastingdienst. Om vervolgens
een pensioentekort te kunnen bepalen dient de Belastingdienst
tevens te beschikken over de inkomensgegevens van de belastingplichtigen.
Concreet betekent dit dat een apart systeem moet worden opgezet waarbij voor
elke belastingplichtige gedurende de gehele opbouwperiode het pensioentekort
wordt bijgehouden. Ook hiervoor geldt dat de Belastingdienst geen pensioenadviesbureau
is. Deze hele exercitie zou dan moeten plaatsvinden voor een relatief kleine
groep belastingplichtigen dieén een pensioentekort heeft én
de behoefte heeft dit pensioentekort weg te werken én over de daarvoor
benodigde middelen beschikt. Voor het gros van de werknemers die deelnemen
aan een collectieve pensioenregeling zal immers geen sprake zijn van een pensioentekort.
Het ligt derhalve veel meer voor de hand de voor de vaststelling van een pensioentekort
benodigde gegevens zodanig te laten aanleveren dat het pensioentekort –
aan de hand van de door de pensioenuitvoerders en verzekeraars aan te leveren
informatie en met behulp van een door de Belastingdienst te vervaardigen (al
dan niet bij de aangiftediskette bij te voegen) diskette of berekeningsformulier –
door de belastingplichtige zelf kan worden vastgesteld.Met betrekking tot de vraag van de leden van de PvdA-fractie of er rekening
mee wordt gehouden dat burgers met een laag of bescheiden inkomen meer moeite
zullen hebben een eventueel tekort te ontdekken dan burgers met een hoog inkomen
merken wij op dat op basis van de renseigneringsvoorstellen een ieder de beschikking
moet kunnen krijgen over de relevante informatie voor de bepaling van het
pensioentekort voor zowel de jaarruimte als de algemene inhaalruimte. Met
behulp van de begeleiding door de Belastingdienst in de vorm van een berekeningsformulier
of diskette kan de bemoeienis van de belastingplichtige worden beperkt tot
de input van de hem bekende gegevens waar vervolgens al dan niet een pensioentekort
uitrolt. Omdat het in feite niet ingewikkelder is dan het invullen van een
belastingaangifte achten wij het niet aannemelijk dat belastingplichtigen
met een laag of bescheiden inkomen hier meer moeite mee zouden hebben.De leden van de fracties van D66 en GroenLinks vragen naar de aan de voorstellen
verbonden uitvoeringslasten voor pensioenfondsen, verzekeraars en individuele
burgers, alsmede de administratieve lasten voor ondernemers. Naar aanleiding
van deze vraag merken wij op dat daarbij eveneens een onderscheid moet worden
gemaakt tussen de jaarruimte en de algemene inhaalruimte. Voor de vaststelling
van de jaarruimte is, zoals hiervoor is aangegeven, slechts de waarde-aangroei
van pensioenaanspraken (of de FOR) in het actuele jaar van belang. Wij verwachten,
gelet op de reeds bestaande informatieverplichting van pensioenfondsen waar
het gaat om de opgebouwde aanspraken, niet dat dit tot een noemenswaardige
verzwaring van de uitvoeringslasten zal leiden. Bij een goede renseignering
door de pensioenuitvoerders zullen de extra werkzaamheden voor de belastingplichtigen
die gepaard gaan met de vaststelling van de jaarruimte door de belastingplichtigen
eveneens beperkt blijven. Wat de inhaalmogelijkheden betreft zal een registratie
van de niet benutte jaarruimte gedurende een periode van 5 jaar eveneens geen
noemenswaardige uitvoeringslast tot gevolg hebben.Wat betreft de voor de vaststelling van de algemene inhaalruimte te renseigneren
gegevens verwachten wij dat de door de pensioenuitvoerders aan te leveren
informatie ook voor hen niet tot een noemenswaardige lastenverzwaring zal
leiden omdat zij op grond van de bepalingen in de Pensioen- en spaarfondsenwet
reeds verplicht zijn een opgave te verstrekken van de opgebouwde aanspraken.
In hoeverre de voorstellen leiden tot extra uitvoeringslasten bij de verzekeraars
zal moeten blijken in de nog met hen te voeren besprekingen. Daarop willen
wij thans niet vooruitlopen, maar zoals eerder aangegeven, is een goed renseigneringssysteem
evenzeer in het belang van de verzekeraars als van de belastingplichtigen.
Bij een goede renseignering wordt het in het voorgestelde systeem voor belastingplichtigen
eenvoudiger een pensioentekort via de algemene inhaalregeling
te repareren, hetgeen tot voordeel van de verzekeraars strekt.Wat het voorgestelde renseigneringssysteem betreft is ervoor gekozen in
de wet een delegatiebevoegdheid op te nemen om ter zake van de te verstrekken
informatie aan (ex)deelnemers nadere regels te kunnen stellen. Het zou inderdaad
ook, zoals de leden van de CDA-fractie suggereren, mogelijk zijn geweest het
als een voorwaarde voor de toelating van verzekeraars op te nemen. In beide
gevallen wordt echter eenzelfde resultaat beoogd.In antwoord op een desbetreffende vraag van de leden van de CDA-fractie
kunnen wij antwoorden dat de indruk bestaat dat het overgrote deel van de
pensioenfondsen aan de informatieverplichting voldoet en daarbij de juiste
gegevens verstrekt.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de mogelijkheid om één
instantie (bij voorkeur de Belastingdienst) de verantwoordelijkheid te geven
om belastingplichtigen te wijzen op een pensioentekort en de extra aftrekmogelijkheden
in dat kader.Voorop staat dat de belastingplichtige een eigen verantwoordelijkheid
heeft in de keuze die men maakt in het kader van de samenstelling van de oudedagsvoorzieningen.
Daaronder valt ook het verzamelen van de pensioengegevens en het claimen van
een extra aftrek van premie voor ondervanging van het pensioentekort.Bij het vaststellen van de wensen en mogelijkheden voor de oudedagsvoorzieningen
spelen in de eerste plaats de uitvoerders van het pensioenstelsel een rol.
Te denken valt aan de bedrijfstak- en ondernemingspensioenfondsen en de particuliere
verzekeraars. Zij hebben immers met belastingplichtigen een directe relatie
inzake de oudedagsvoorzieningen. Deze partijen zullen de belastingplichtige
informatie verstrekken over de opbouw van de oudedagsvoorzieningen De fiscale
wetgeving stelt echter voorwaarden aan de fiscale begeleiding van de opbouw
van oudedagsvoorzieningen. Dit stelt nadere eisen aan het inzicht van de belastingplichtige.
Met het oog op een adequate en soepele uitvoering van de fiscale begeleiding
wordt momenteel door de Belastingdienst onderzocht op welke wijze de Belastingdienst
de belastingplichtige zo goed mogelijk kan ondersteunen bij het bepalen of
er al dan niet sprake is van jaarruimte en/of een pensioentekort. In het overleg
dat met de pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen zal worden gevoerd
wordt bezien op welke wijze deze ondersteuning in gezamenlijkheid kan plaatsvinden.De leden van de PvdA-fractie maken enkele opmerkingen over de pensioentekort
en geven en suggestie voor verdere invulling van de fiscale begeleiding.De opmerkingen van de PvdA-fractie zullen worden meegenomen bij het bovenvermelde
onderzoek.De leden van de VVD- en CDA-fractie vragen of het ons bekend is dat het
Verbond van Verzekeraars enkele jaren geleden een diskette heeft uitgebracht
voor de bepaling van een tekort aan oudedagsvoorzieningen en dat dit geen
succes is geworden. Hierop kunnen wij antwoorden dat wij inderdaad bekend
zijn met de in 1994 door het Verbond, samen met het Nibud, ontwikkelde diskette
om het pensioengat te berekenen. In de eerste plaats zij hierbij vermeld dat
deze diskette zich niet uitsluitend richt op de berekening van het pensioentekort,
maar tevens elementen van financiële planning bevat. Dat wil zeggen is
gericht op een berekening van hetgeen men, ook overige financiële gegevens
in aanmerking nemend, daadwerkelijk nodig zou hebben als inkomensvoorziening
voor de oude dag. In onze voorstellen wordt het pensioentekort daarentegen
uitsluitend afgezet tegen een pensioen van 70% eindloon op 65-jarige leeftijd.
De overige financiële gegevens, als bijvoorbeeld een hypotheekvrije
woning, het vermogen en onderhoudsverplichtingen, spelen daarbij geen rol.
Het Verbond heeft in een brief van 29 oktober 1999 aan de staatssecretaris
van Financiën aangegeven dat de floppy is geflopt, niet wat betreft de
opzet en de inhoud, maar dat het grote probleem bleek de inventarisatie van
de pensioenaanspraken uit het verleden. Voor dit probleem kan via het voorgestelde
renseigneringssysteem echter een oplossing worden gevonden. Wij zien de toekomst
op dit punt dan ook met vertrouwen tegemoet.De VVD-fractie vraagt of de regering kan aangeven hoe deze de relatie
ziet tussen het onderhavige wetsvoorstel en het afgesloten pensioenconvenant.
Deze fractie vraagt tevens of voorstel niet kostenverhogend werkt gezien de
complexe uitvoeringspraktijk om te berekenen wanneer er sprake is van een
pensioentekort.De voorgestelde fiscale behandeling van pensioenen brengt een vereenvoudiging
aan door de introductie van het begrip jaarruimte. Geen jaarruimte wordt aanwezig
geacht indien de belastingplichtige een reguliere pensioenvoorziening heeft.
Of sprake is van jaarruimte (en dus van een pensioentekort) is voor de meeste
belastingplichtigen op eenvoudige wijze te achterhalen. Bij aanwezigheid van
jaarruimte bestaat voor de belastingplichtige de mogelijkheid op een fiscaal
aftrekbare aanvullende voorziening. De voorgestelde fiscale behandeling sluit
daarmee aan op het pensioenconvenant en de in dat kader gemaakte afspraken.Een zo efficient mogelijke uitvoering van de fiscale voorziening vergt
een nauwe samenwerking tussen alle betrokken partijen. De ondersteuning van
de belastingplichtige bij het bepalen of en in welke mate er sprake is van
een pensioentekort staat hierbij centraal. Het ligt in de bedoeling in het
overleg met pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen te bezien op welke
wijze deze ondersteuning kan worden vormgegeven. Het gebruik van informatie-
en communicatietechnologie lijkt daarbij onontbeerlijk. Verwacht wordt dat
door de samenwerking de uitvoeringskosten zo laag mogelijk kunnen worden gehouden.
Wel zullen in de beginfase extra inspanningen en investeringen nodig zijn
om dit doel te kunnen bereiken.De leden van de PvdA-fractie vragen de regering nog eens in te gaan op
de kritiek dat het nieuwe systeem buitengewoon complex is en gepaard zal gaan
met aanzienlijke uitvoeringskosten. Deze leden vragen tevens hoe deze zich
verhouden met de in het pensioenconvenant opgenomen streven om te komen tot
een verlaging van de kosten.In algemene zin kan worden opgemerkt dat de complexiteit van de fiscale
behandeling van pensioenen niet zozeer is ingegeven door de fiscaliteit als
zodanig, maar veeleer door de diversiteit in pensioenvoorzieningen en pensioenafspraken
in Nederland. De fiscale behandeling van de pensioenen sluit bij deze praktijk
aan.De voorgestelde fiscale behandeling van pensioenen brengt een vereenvoudiging
aan door de introductie van het begrip jaarruimte. Geen jaarruimte wordt aanwezig
geacht indien de belastingplichtige een reguliere pensioenvoorziening heeft.
Of sprake is van jaarruimte (en dus van een pensioentekort) is voor de meeste
belastingplichtigen op eenvoudige wijze te achterhalen.Bij aanwezigheid van jaarruimte bestaat voor de belastingplichtige de
mogelijkheid op een fiscaal aftrekbare aanvullende voorziening.Een zo efficient mogelijke uitvoering van de fiscale voorziening vergt
een nauwe samenwerking tussen alle betrokken partijen. De ondersteuning van
de belastingplichtige bij het bepalen of en in welke mate er sprake is van
een pensioentekort staat hierbij centraal. Het ligt in de bedoeling in het
overleg met pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen te bezien
op welke wijze deze ondersteuning kan worden vormgegeven. Het gebruik van
informatie- en communicatietechnologie lijkt daarbij onontbeerlijk. Verwacht
wordt dat door de samenwerking de uitvoeringskosten zo laag mogelijk kunnen
worden gehouden. Wel zullen in de beginfase extra inspanningen en investeringen
nodig zijn om dit doel te kunnen bereiken.De leden van de fracties van CDA en GroenLinks merken op dat bij de huidige
derde tranche van de lijfrentepremieaftrek eveneens een berekening van het
pensioengat plaats dient te vinden. Deze leden vragen of de regering kan aangeven
in welke mate van deze derde tranche gebruik wordt gemaakt. Tevens vragen
de leden van de CDA-fractie wat daarmee de ervaringen zijn van verzekeraars
en adviseurs. Zoals elders in deze nota wordt aangegeven zijn er in totaal
een kleine miljoen belastingplichtigen die thans gebruik maken van de lijfrentepremieaftrek.
Op basis van de gegevens van de Belastingdienst kan worden afgeleid dat circa
40 000 à 45 000 hiervan gebruik maken van de huidige tweede
tranche (aanvullende aftrek) of de derde tranche (inhaalaftrek). In totaal
neemt deze groep belastingplichtigen naar schatting circa 1/6 van de totale
grondslag van de lijfrentepremieaftrek voor hun rekening. Over de ervaringen
van verzekeraars en adviseurs kunnen wij geen uitspraken doen.De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Belastingdienst tegenover de
voorgestelde systematiek staat. Met welke methodiek denkt men dit uit te voeren
en hoeveel middelen en menskracht kost dit.De precieze modaliteiten van de uitvoering worden op dit moment door de
Belastingdienst onderzocht. Helder is dat gewerkt zal gaan worden met kennissystemen,
ontwikkeld in het kader van POWER en op basis van informatie van pensioenfondsen
en verzekeraars. Tevens zal worden gekozen om belastingplichtigen te ondersteunen
bij keuzes op dit vlak. De verwachte extra uitvoeringskosten liggen naar verwachting
f 5 à 10 mln. De vereiste extra menskracht binnen de Belastingdienst
bedraagt naar schatting ruim 30 personen.De leden van de VVD-fractie vragen hoe omgegaan moet worden met het splitsen
van een lijfrentepolis in box I en box III, en hoe dit in de praktijk gaat
werken. Zij merken op dat de lijfrenteverzekeraar niet kan bepalen of de premie
daadwerkelijk in aftrek is gekomen. Zij vragen hoe de verzekeraar dan aan
zijn opgaveplicht kan voldoen. Tevens vragen ze hoe de inhoudingsplicht verloopt.Lijfrente-uitkeringen behoren tot de belastbare periodieke uitkeringen
en verstrekkingen in box I voor zover de voor het recht betaalde premies in
aftrek zijn gebracht (artikel 3.5.1, onderdeel b). Zijn de voor een lijfrente
betaalde premies (gedeeltelijk) niet in aftrek gebracht, dan behoort de waarde
van het recht in zoverre tot de grondslag van box III. Is de premie voor een
lijfrente deels wel en deels niet in aftrek gebracht, dan zal derhalve een
splitsing moeten worden gemaakt. Zoals aangegeven in de artikelsgewijze toelichting
op artikel 3.5.1 zal dit, zeker bij nieuwe contracten, naar verwachting slechts
uitzonderingssituaties betreffen. Aan lijfrentecontracten waarvoor premie-aftrek
mogelijk is, zijn namelijk stringente voorwaarden verbonden om het onderhoudskarakter
te verzekeren. Voor lijfrenten die in box III vallen, gelden deze eisen niet.
In de meeste gevallen zullen daarom, alsmede om splitsingsproblemen te voorkomen,
de aftrekbare en de niet-aftrekbare premies over verschillende contracten
worden verdeeld. Aftrekbare lijfrentepremies zullen dan veelal worden voldaan
in de vorm van koopsompolissen of contracten met flexibele premiebetaling
waarbij de jaarlijkse premie afhankelijk is van de individuele aftrekruimte
van de verzekeringnemer. Is toch splitsing nodig, dan dient de waarde van de polis (en dus ook
het daadwerkelijk behaalde (netto-)rendement) van aanvang van de desbetreffende
premiebetalingen af te worden verdeeld naar gelang deze betrekking heeft op
de premies die wel en de premies die niet in aftrek zijn gebracht. Op dit
moment wordt binnen de belastingdienst gekeken naar de gevolgen van de voorgestelde
belastingherziening voor de renseigneringsverplichtingen van verzekeraars,
dit mede in het licht van de in de Invoeringswet voorgestelde nieuwe bepalingen
op dit punt in de Algemene wet inzake rijksbelastingen en de diverse heffingswetten.
Hierbij zal ook de verzekeringsbranche worden betrokken. In dit kader zal
tevens het splitsingsvraagstuk worden bezien, zowel voor wat betreft de opgave-verplichtingen,
als de inhoudingsverplichtingen. In ieder geval moge het duidelijk zijn dat
van de verzekeraars niet zonder meer kan worden verlangd dat zij hun opgaven
aan de belastingdienst zodanig inrichten dat daaruit blijkt welk premiebedrag
is afgetrokken, en welk niet. In het algemeen zal de verzekeraar van dat onderscheid
uit eigen hoofde immers niet op de hoogte zijn.De splitsingsvraag is overigens niet alleen van belang voor de verzekeraar,
maar zeker ook voor de verzekeringnemer. Deze zal immers een deel van de waarde
van de polis moeten opgeven bij het forfaitaire rendement. Daartoe zal duidelijkheid
moeten bestaan over de (technische) wijze waarop de splitsing moet plaatsvinden.
Dit wordt thans nog bezien. Indien nodig zullen wij op dit punt nadere voorschriften
geven, bijvoorbeeld op grond van artikel 5.3.4. Daarnaast zijn wij, desgewenst,
uiteraard bereid om in overleg met de verzekeraars te bezien of we op dit
punt tot praktische oplossingen kunnen komen.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen of het vervallen van de
vaste aftrek van f 6075 zal leiden tot gecompliceerde berekeningen en
tot een druk op werkgevers om de pensioenruimte te benutten voor vrijwilige
pensioenstortingen. Op de vraag of het vervallen van de vaste aftrek leidt
tot ingewikkelde berekeningen is hiervoor reeds ingegaan. Wat de door deze
leden genoemde gedragsreactie betreft merken wij op dat een gefundeerde uitspraak
over toekomstige ontwikkelingen op dit moment prematuur is. Wel zij bedacht
dat de huidige voorstellen erop zijn gericht het pensioenbewustzijn van de
belastingplichtigen te vergroten. Meer dan thans het geval is kan op basis
van de voorstellen inzichtelijk worden gemaakt of al dan niet sprake is van
een pensioentekort. Voor werknemers met een gangbare collectieve pensioenregeling
zal daarvan doorgaans geen sprake zijn. Het is dan de vraag of die werknemers
in aanvulling op het verplichte collectieve deel van de pensioenregeling dat
reeds voorziet in een adequate oudedagsvoorziening vervolgens op individuele
basis bereid zijn premies af te storten voor aanvullende modules. Deze premiebetalingen
gaan immers ten koste van het actuele besteedbare inkomen, hetgeen veelal
geen reële optie zal zijn.In antwoord op de vraag van de leden van de fracties van CDA en GroenLinks
of onderzoek is gedaan naar de gedragseffecten van belastingplichtigen merken
wij op dat een evaluatie van gedragseffecten gewoonlijk 3 tot 5 jaar na de
inwerkingtreding van de desbetreffende voorstellen plaatsvindt. Wel kunnen
wij hierbij opmerken dat belastingplichtigen die geen pensioentekort hebben
niet meer in aanmerking komen voor aanvullende lijfrentepremie-aftrek. Voor
belastingplichtigen die ook thans zijn aangewezen op het lijfrenteregime en
gebruik maken van de in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 opgenomen tweede
en derde lijfrentetranche wordt het nieuwe lijfrenteregime inzichtelijker
en transparanter, hetgeen drempelverlagend werkt.De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de problemen inzake «het-kans-op-nadeel-vereiste»
voor lijfrenten en pensioenen gesloten bij binnnenlandse maatschappijen
zijn opgelost. Zij vragen of het de voorkeur verdient dit resultaat ook te
bewerkstelligen ten aanzien van overeenkomsten gesloten bij buitenlandse aanbieders
van die producten. Hierover merken wij op dat de genoemde problematiek aan
de orde was met betrekking tot bepaalde verzekeringsproducten – met
name kapitaalverzekeringen – die werden gesloten vóór
1 januari 1992. Voor pensioenen gold die problematiek overigens niet. Met
ingang van 1 januari 1992 is deze problematiek met de inwerkingtreding van
de bepalingen van de Brede herwaardering opgelost door voor kapitaalverzekeringen
en lijfrenten in de Wet IB 1964 te bepalen dat deze dienen te zijn aan te
merken als levensverzekering als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onderdeel
b, van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 (WTV). Deze systematiek
is ongewijzigd overgenomen in het voorgestelde artikel 3.6.8 en geldt zowel
voor lijfrenten als voor kapitaalverzekeringen. Eveneens ongewijzigd overgenomen
is de verhouding van deze definitie van het begrip levensverzekering ten opzichte
van de aanbieders van in het buitenland gevestigde aanbieders van lijfrenten
en kapitaalverzekeringen. Voor zover het onder het regime van de Wet IB 1964
relevant is, dienen de door buitenlandse aanbieders aangeboden lijfrenten
en kapitaalverzekeringen thans te voldoen aan het criterium van de WTV. Deze
eis vloeit rechtstreeks voort uit de systematiek van de wet. Daarvoor is derhalve
geen uitdrukkelijke bepaling noodzakelijk. Voor de voorgestelde behandeling
van lijfrenten en van de kapitaalverzekering eigen woning geldt hetzelfde.De leden van de fracties van het CDA en de VVD vragen of een toe- of afname
is te voorzien van het aantal rechtsconflicten over de aftrek van lijfrentepremies
bij belastingplichtigen, en wat het standpunt van de minister van Justitie
hierover is.In het voorgaande is reeds uitgebreid ingegaan op de uitvoerbaarheid van
de voorgestelde regeling voor de aftrek van lijfrentepremies. Aldaar is aangegeven
dat de voorgestelde regeling in de praktijk goed werkbaar zal zijn. Tevens
zal in overleg met pensioenfondsen en verzekeraars worden bezien op welke
wijze deze kunnen bijdragen aan de aanlevering van de benodigde gegevens.
Op basis van de rekenregels kan de belastingplichtige vervolgens zelf bepalen
of hij wegens een pensioentekort in aanmerking komt voor de aftrek van lijfrentepremies.
Door het gebruik van duidelijke regels en objectieve criteria, in combinatie
met een goede voorlichting, hoeft de voorgestelde regeling voor de aftrek
van lijfrentepremies dan ook niet te leiden tot een structurele toename van
het aantal rechtsconflicten. Wel geldt ook hier dat, zoals aangegeven in hoofdstuk
11 van het algemene deel van de memorie van toelichting, nieuwe regels in
het begin tot extra procedures kunnen leiden.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen de
redenering, dat als alle belastingplichtigen met een pensioentekort maximaal
gebruik maken van de ruimte onder de paraplu, de belastingderving wel eens
veel hoger zal kunnen zijn, dan thans het geval is bij de ongetoetste aftrek
in de eerste tranche.De ruime kaders uit het wetsvoorstel Wet fiscale pensioenen zijn met name
ook bedoeld om de nodige flexibiliteit te bieden in de (arbeids-) pensioensfeer.
In theorie is het mogelijk dat de belastingderving hoger kan zijn dan thans
het geval is bij de ongetoetste aftrek in de eerste tranche, indien belastingplichtigen
met een pensioentekort maximaal gebruik maken van de ruimte onder de paraplu.
Wij verwachten echter niet dat het gebruik van lijfrentepremieaftrek (substantieel)
zal toenemen onder belastingplichtigen met een pensioentekort die daarvoor
ook onder het voorgestelde lijfrenteregime ruimte voor hebben. Hierbij moet
bedacht worden dat het sparen voor de oudedagsvoorziening in het desbetreffende
jaar weliswaar tot een belastingvoordeel zal leiden, echter tegelijkertijd
zullen ook de bestedingsmogelijkheden worden beperkt. Opbasis
van een inkomensverdeling van de Nederlandse bevolking is op macro-niveau
een inschatting gemaakt van het huidige gebruik van de beschikbare ruimte
voor lijfrenteaftrek, waarbij rekening is gehouden met aanwezige pensioentekorten,
witte vlekken op pensioengebied en de categorie niet-werknemers. Hieruit blijkt
dat de beschikbare ruimte in de praktijk lang niet ten volle wordt benut.De leden van de PvdA-fractie vragen aan te geven waarom voor de inhaalregeling
het percentage van 15% van de pensioengrondslag wordt gehanteerd, maar dan
wel met een maximum van f 12 149. Deze leden vragen voorts naar
de logica van de voorstellen om in de jaarruimte wel de mogelijkheid te bieden
een pensioentekort volledig aan te vullen, maar dat dit niet is toegestaan
als het om de inhaalruimte gaat. Ook de leden van de VVD-fractie vragen naar
de achtergrond van dit verschil in behandeling. De leden van de CDA-fractie
stellen voor de reserveringsmogelijkheid te verruimen tot 75% van de premiegrondslag
met een maximum van f 204 900 en vragen of de voorgestelde limiet
een beperking betekent ten opzichte van de in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 opgenomen begrenzing. Tenslotte stellen ook de leden van de fractie van
D66 een vraag in deze richting en vragen tevens toe te lichten waar het bedrag
van f 12 149 op is gebaseerd.Naar aanleiding hiervan merken wij op dat de jaarruimte er in beginsel
op is gebaseerd om voor inkomens van ten hoogste f 303 671, verminderd
met de franchise van f 30 473, een oudedagsvoorziening op te bouwen
met een bedrag van 15% van genoemd inkomen (verminderd met uit anderen hoofde
reeds opgebouwde voorzieningen). Voor belastingplichtigen met een pensioentekort
biedt de inhaalruimte de mogelijkheid tot een extra lijfrentepremieaftrek
van 15% van het inkomen of zo dit lager is f 12 149. Dit bedrag
is ontleend aan artikel 45a, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Er is op dat punt derhalve geen beperking aangebracht. Voor belastingplichtigen
met een groot pensioentekort zal deze ruimte niet voldoende zijn om dit tekort
in een jaar in te lopen. Op zichzelf beschouwd zou het niet onlogisch zijn
om de inhaalruimte af te stemmen op de jaarruimte, maar het is zeer de vraag
of in de extra aftrekruimte daadwerkelijk de mogelijkheid zou moeten worden
geboden om een groot pensioentekort dat vaak zal zijn ontstaan als gevolg
van het over een aantal jaren te weinig opbouwen in één jaar
goed te maken. Bovendien moet worden bedacht dat een belastingplichtige tot
70-jarige leeftijd gebruik kan maken van deze extra aftrekruimte en daarmee
tot 70-jarige leeftijd de gelegenheid krijgt een pensioentekort te repareren.
Deze overwegingen hebben ertoe geleid de ingevolge artikel 45a, derde lid,
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, bestaande mogelijkheid om pensioentekorten
geleidelijk te kunnen inlopen in de nieuwe voorstellen te handhaven.In reactie op een desbetreffende vraag van de leden van de fracties van
CDA en GroenLinks merken wij op dat de inhaalaftrek voor belastingplichtigen
met een pensioentekort niet afneemt in de loop van de tijd. De inhaalruimte
is onafhankelijk van de leeftijd van de belastingplichtigen, in die zin dat
men tot 70-jarige leeftijd de gelegenheid heeft een pensioentekort in te halen.
Het is echter evident dat naarmate de leeftijd vordert de tijd om eventuele
pensioentekorten in te halen evenredig afneemt.In reactie op de vragen van de leden van de fracties van PvdA en CDA naar
de in het nieuwe stelsel geboden mogelijkheden voor vervroegde uittreding
kan het volgende worden opgemerkt. In artikel 3.7.3, eerste lid, worden de
lijfrentevoorzieningen genoemd waarvoor premie-aftrek wordt verleend. Deze
lijfrentevoorzieningen zijn ontleend aan artikel 45, eerste lid, onderdeel
g, onder 1° tot en met 4° van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.
De in het wetsvoorstel opgenomen overbruggingslijfrenten zijn
ontleend aan artikel 45, eerste lid, onderdeel g, onder 3°. De ingangsdatum
van de in de Wet inkomstenbelasting 1964 genoemde overbruggingslijfrenten
kan naar believen worden gekozen, maar de termijnen dienen uiterlijk te eindigen
in het jaar waarin de belastingplichtige 65 wordt of het jaar waarin het pensioen
ingaat. Door dit laatste vereiste heeft het genieten van een pensioen vòòr
65-jarige leeftijd tot gevolg dat vanaf dat moment geen overbruggingsuitkeringen
meer kunnen worden genoten. Dit gevolg is in de nieuwe voorstellen weggenomen.
Daarin heeft de belastingplichtige de keuze of hij de lijfrenteuitkeringen
wil laten beëindigen in het jaar waarin hij 65 wordt of het jaar waarin
hij een pensioen gaat genieten. Voor het overige zijn geen wijzigingen in
de omschrijving van overbruggingslijfrenten voorgesteld.Wat betreft de mogelijkheden voor het opbouwen van een voorziening voor
vervroegde uittreding is, op basis van de Wet op de inkomstenbelasting 1964
en in de onderhavige voorstellen, de keuze aan de belastingplichtige te bepalen
voor welk doel de voor lijfrentevoorzieningen beschikbare ruimte wordt gebruikt.
Dat kan zijn een oudedagslijfrente, maar ook een overbruggingslijfrente, of –
voorzover daarmee de beschikbare ruimte niet wordt overschreden – beide.
Wat betreft de beschikbare ruimte voor het treffen van een voorziening voor
vervroegde uittreding kan men op basis van de Wet op de inkomstenbelasting
1964, ook indien geen sprake is van een pensioentekort, gebruikmaken van de
vaste lijfrente-aftrek van in 1999 f 6 075. Die belastingplichtigen
die geen pensioentekort hebben, en niet zijn aangewezen op de tweede of derde
tranche, kunnen de vaste lijfrente-aftrek gebruiken voor een overbruggingslijfrente,
zonder dat dit ten koste gaat van de pensioenpositie. Voor belastingplichtigen
die voor de opbouw van een oudedagsvoorziening zijn aangewezen op het lijfrenteregime
is dit anders. Achterliggende gedachte van de in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 opgenomen tweede tranche is voor die situaties waarin de vaste eerste
tranche in combinatie met een AOW niet voldoende is om een adequate oudedagsvoorziening
op te bouwen een aanvullende aftrek te verlenen. (Als adequate oudedagsvoorziening
wordt op basis van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 aangemerkt een in
30 jaar op te bouwen oudedagsvoorziening van 70% van de premiegrondslag op
65-jarige leeftijd.) In de huidige tweede tranche wordt daarom rekening gehouden
met een franchise van f 60 734 (1999). Voor belastingplichtigen
die nu zijn aangewezen op het lijfrenteregime gaat het gebruik van de beschikbare
ruimte voor een overbruggingslijfrente ten koste van de ruimte voor een oudedagslijfrente.
In de nieuwe systematiek is dat niet anders.De leden van de CDA-fractie vragen of wij kunnen uitsluiten dat de kosten
van het verwerven van oudedagsvoorzieningen, bij voorbeeld ten gevolge van
het geven van adviezen, hoger zullen zijn dan thans. Uiteraard kunnen wij
dat niet uitsluiten aangezien de aanbieders van oudedagsvoorzieningen vrij
zijn in het bepalen van de kostprijs daarvan. Dit komt ook tot uitdrukking
in het thans bestaande verschil in lijfrenten als het gaat om het gedeelte
van de premie dat daadwerkelijk wordt belegd ten behoeve van de oudedagslijfrente
en het gedeelte van de premie dat betrekking heeft op door de aanbieder berekende
kosten. Op dit punt bestaan grote verschillen, met name in de wijze waarop
de kosten verspreid over de jaren ten laste van de premies worden gebracht.
Sommige verzekeraars boeken de kosten zo veel mogelijk ten laste van de eerst
betaalde premies, andere brengen deze meer verspreid ten laste van de premies
in de toekomst. Het is dan ook niet goed mogelijk een schatting te geven van
het gemiddelde kostenniveau. Wel wijzen wij erop dat verzekeringsmaatschappijen
op grond van de Code rendement en risico in toenemende mate in de berichtgeving
naar de clienten inzicht dienen te geven in het kostenniveau van hun producten.
Van het als gevolg hiervan ontstane concurrentieaspect gaat naar ons oordeel
dan ook een matiging uit wat betreft de omvang van de kosten
die in de toekomst aan de clienten in rekening zullen worden gebracht. Wij
verwachten dan ook niet dat de kostprijs van lijfrenten voor de burger als
gevolg van bij voorbeeld de berekening van het pensioentekort significant
zullen stijgen. Wij merken overigens daarbij op dat de genoemde kosten onderdeel
uitmaken van de lijfrentepremie in fiscale zin, zodat zij in die zin ten laste
van het inkomen kunnen worden gebracht. De wijzigingen in de Wet assurantiebemiddelingsbedrijf
hebben daarop derhalve geen betrekking.7.4 Internationale aspectenDe leden van de fractie van de VVD vragen welke stappen zijn ondernomen
op het terrein van de pensioen en lijfrenten om bilaterale belastingverdragen
aan te passen.Dienaangaande merken wij dat dit punt bij heronderhandeling van Nederlandse
belastingverdragen van Nederlandse zijde steeds wordt voorgesteld en een belangrijk
element in de onderhandelingen vormt. Voor wat betreft resultaten kan worden
gewezen op het recent met Portugal gesloten belastingverdrag. Verder kan worden
gewezen op mijn brief van 18 november jl. nr.IFZ99/2285M, aangaande het nieuwe
belastingverdrag met België.De leden van de VVD-fractie willen vernemen of de regelingen ter voorkoming
van dubbele belasting zullen worden aangepast om te vermijden dat de aanwezigheid
van te conserveren inkomen zal leiden tot een beperking van de vermindering
ter voorkoming van dubbele belasting. De vraag van deze leden is niet geheel
duidelijk. De conserverende aanslag heeft normaal gesproken betrekking op
de periode waarin de belastingplichtige binnenlands belastingplichtig is en
ziet op Nederlandse heffingsrechten.De opmerking van de leden van de VVD-fractie over de termen «te
conserveren inkomen» en «conserverende aanslag» beantwoorden
wij als volgt.Geconserveerd wordt niet de aanslag maar de claim van de fiscus op bepaalde,
door de wetgever aangewezen, in ruime zin door de belastingplichtige genoten
voordelen (in casu: al hetgeen dient als grondslag voor de oplegging van een
conserverende belastingaanslag). Voordelen die zich hierin onderscheiden van
de in een bepaald jaar in de gewone belastingheffing betrokken voordelen,
dat nog voldaan moet worden aan slechts één voorwaarde –
het plaatsvinden van de «verboden» handeling/gebeurtenis binnen
de daarvoor geldende termijn – om de heffing te effectueren in de vorm
van een concrete en in beginsel terstond invorderbare betalingsverplichting.De conserverende aanslag waarvoor, mits voldoende zekerheid is gesteld,
een wettelijke aanspraak op uitstel van betaling bestaat doch welke aanspraak
op uitstel vervalt zodra binnen de van belang zijnde termijn genoemde verboden
handeling/gebeurtenis plaatsvindt, is het instrument dat noodzakelijk is om
dat doel te bereiken. Gezien de treffende overeenkomst met het zogenoemde
conservatoir beslag op het terrein van de burgerlijke rechtsvordering, zou
deze aanslagsoort net zo goed – zoals deze leden die aanslag elders
in hun bijdrage ook noemen - «conservatoire aanslag» hebben kunnen
heten. De term «conserverende aanslag» is in fiscalibus echter
inmiddels ingeburgerd sedert de invoering van een soort van conserverende
aanslag met betrekking tot lijfrenteaanspraken van emigranten in het kader
van de zogenoemde Brede Herwaardering. De term «te conserveren inkomen» is, letterlijk genomen, niet
juist. Zoals gezegd is het een claim tot heffing van een bepaald bedrag aan
belasting die wordt geconserveerd. Tevens moge duidelijk zijn dat het inkomensbestanddeel
waarop de door middel van de conserverende aanslag te leggen claim betrekking
heeft, oftewel de grondslag waarop de vaststelling van de conserverende aanslag
berust – en door ons «te conserveren inkomen» wordt genoemd –
niet gelijk kan worden gesteld met die aanslag zelf. Om wetteksten en toelichtingen
niet te zeer te laten uitdijen, is het wenselijk een betrekkelijk korte «eigennaam»
te creëren voor een dergelijke grondslag. Dat het kennelijk niet eenvoudig
is om voor inkomen, voorzover bestaande uit door middel van een conserverende
aanslag te beclaimen posten, een andere korte en tevens duidelijke aanduiding
te vinden, is af te leiden uit het feit dat noch bij de invoering van de conserverende
aanslag inzake lijfrenteaanspraken in het kader van de Brede Herwaardering,
noch bij de herziening van het a.b.-regime, noch ook bij de voorbereiding
van dit wetsvoorstel een hanteerbaar alternatief naar voren is gekomen. Daarom
is het geoorloofd en doelmatig te kiezen voor een term die een beeldspraak
vormt, in casu de term «te conserveren inkomen».De leden van de fracties van de VVD vragen waarom bij de conserverende
aanslagen wordt uitgegaan van een termijn van 10 jaar. Deze leden vragen tevens
om aan te geven waarom die termijn niet terzijde wordt geschoven door het
Leur-Bloem arrest van het Europese Hof van Justitie en of de rechter vindt
dat terugnemen van aftrek bij afkoop iets wezenlijk anders is dan heffing
over de afkoopsom.Dienaangaande merken wij op dat de termijn die geldt voor het uitstel
van betaling is ontleend aan de 10-jaarstermijn die thans in artikel 25, zesde
lid, Invorderingswet 1990 is opgenomen in het kader van grensoverschrijdende
situaties met aanmerkelijk belangaandelen.De regeling van de conserverende aanslag wordt niet terzijde geschoven
door het arrest van het Hof van Justitie van de EG inzake Leur-Bloem (C-28/95,
BNB1998/32c*). Dit arrest is gewezen in het kader van de toepassing van de
zogenoemde fusierichtlijn1. In het arrest is
uitgemaakt dat de anti-misbruikbepaling met betrekking tot de bedrijfsfusie
niet in overeenstemming is met de Europese richtlijn terzake. Die bepaling
veronderstelt dat bij een gegeven omstandigheid sprake is van misbruik waardoor
de bedrijfsfusie niet fiscaal gefacilieerd tot stand kan komen. Op dit punt
is er echter een wezenlijk verschil met de regeling van de conserverende aanslag:
anders dan ingeval van de omstreden anti-misbruikbepaling bij fusie, voorkomt
het opleggen van een conserverende aanslag niet de emigratie van een belastingplichtige
met in Nederland opgebouwde aanspraken op pensioen of lijfrenten. Juist vanwege
het conserverende karakter van de aanslag worden belastingplichtigen niet
belemmerd in hun handelen. Alleen indien zich daadwerkelijk een niet-toegelaten
handeling voordoet, wordt de aanslag ingevorderd.Met betrekking tot de vraag van deze leden of de rechter vindt dat terugnemen
van aftrek bij afkoop iets wezenlijk anders is dan heffing over de afkoopsom,
merken wij op dat het Hof 's-Hertogenbosch in zijn uitspraak van 19 februari
1999, 96/2277(VN1999/28.2.5) heeft bepaald dat een heffing ter gelegenheid
van de afkoop van een lijfrente over het bedrag van de eerder betaalde premies,
niet wezenlijk afwijkt van heffing over de afkoopsom zelf. Tegen deze uitspraak
is cassatieberoep aangetekend. De uitspraak is verder niet maatgevend voor
de regeling van de conserverende aanslag. Reden hiervan is dat de uitspraak
betrekking heeft op een situatie waarin sprake is van een buitenlands belastingplichtige
de woont in een land waarmee Nederland een belastingverdrag
heeft gesloten. De uitkomst van de procedure is daarom ingegeven door de toepassing
van het belastingverdrag. Daarentegen heeft de conserverende aanslag die ingevolge
artikel 3.8.5 of artikel 3.4.4 wordt opgelegd, slechts betrekking op de binnenlandse
belastingplicht waardoor deze niet onder het toepassingsbereik van een belastingverdrag
valt.De leden van de VVD-fractie vragen zich af waarom ook na een lijfrentepremie-aftrek
van minder dan f 100 000 een conserverende aanslag bij emigratie
wordt voorgesteld. Zij zouden graag toegelicht zien op welke mogelijkheden
van claimverlies dit ziet. Tevens vragen zij zich af waarom de huidige regeling
van de Brede herwaardering niet voldoende waarborgen tegen dit claimverlies
biedt.Artikel 45c, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 kent
een conserverende aanslag bij emigratie voor de gevallen waarin – kort
gezegd – meer dan f 100 000 aan lijfrentepremies in aftrek
is gebracht. Doel van deze bepaling is het versterken van de Nederlandse heffingsbelangen
in internationaal verband. Omdat de wenselijkheid van een reguliere uitvoering
van het lijfrentecontract ook aan de orde is indien f 100 000 of
minder aan premies is betaald, en omdat de voorgestelde regeling bij arbeidspensioenen
geen drempel kent, wordt voorgesteld de f 100 000 grens bij lijfrenten
te laten vallen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de situatie waarin
een belastingplichtige enkele jaren lang voor een (tijdelijke) emigratie gebruikt
maakt van de inhaalruimte van f 12 149 van artikel 3.7.5, tweede
en derde lid, om deze lijfrente vervolgens vlak na emigratie af te kopen.Op zichzelf biedt de wettelijke regeling sinds de Brede herwaardering
al de nodige waarborgen voor het tegengaan van oneigenlijk gebruik. Er is
evenwel geen garantie dat deze ook in internationaal verband voldoende sluitend
zijn. Het instrument van de conserverende aanslag biedt hierop, zeker zolang
een oplossing in internationaal verband ontbreekt, een waardevolle aanvulling.
Hierbij dient te worden bedacht dat de regeling inzake de conserverende aanslag
in de voorgestelde belastingherziening zodanig wordt uitgewerkt dat de gevolgen
voor een belastingplichtige van een dergelijke aanslag tot een minimum worden
beperkt.Naar aanleiding van de vraagtekens die de leden van de VVD-fractie plaatsen
bij het voorstel om de conserverende heffing bij een afzonderlijke belastingaanslag
vast te stellen waardoor de belastingplichtige in een voorkomend geval twee
aanslagen krijgt over hetzelfde jaar, wijzen wij er in de eerste plaats op
dat een dergelijke samenloop zich slechts voor een verhoudingsgewijs zéér
klein aantal belastingplichtigen zal voordoen. Ten tweede op het feit dat
een conserverende belastingaanslag een functie heeft die wezenlijk afwijkt
van de gewone belastingaanslag. De gewone aanslag formaliseert de zonder meer
uit de wet verschuldigde belasting en is, behoudens navorderingssituaties,
een eindafrekening. Betaalt men die, dan is de kous af. De conserverende belastingaanslag
formaliseert latent verschuldigde belasting, belasting die slechts daadwerkelijk
dient te worden voldaan indien de aanspraken of voordelen waarop die aanslag
ziet, later doch binnen een bepaald tijdvak niet op reguliere wijze worden
afgewikkeld, respectievelijk later doch binnen een bepaald tijdvak worden
gerealiseerd (en of het zover komt, heeft de belastingplichtige zelf in de
hand). Alleen al daarom is het voor zowel de belastingplichtige als de fiscus
wel zo duidelijk en doelmatig dat de onderscheiden belastingverplichtingen
in afzonderlijke belastingaanslagen worden vervat. Ten derde biedt het voorgestelde
systeem het meest eenvoudige handvat om te bewerkstelligen dat de (gewone)
belastingheffing over een bepaald jaar – die toch in de eerste plaats
dient uit te monden in een finale fiscale afrekening over dat jaar –
op allerlei punten wordt beïnvloed door de beclaiming van te conserveren
inkomensbestanddelen, waarvan het nog maar de vraag is of die
te eniger tijd in een concrete betalingsverplichting zal uitmonden. Aan de
belastingaanslag die in de huidige situatie als conserverende aanslag wordt
aangemerkt, doch in feite slechts een gewone belastingaanslag is, in de grondslag
waarvan een te conserveren inkomensbestanddeel is begrepen, kleeft immers
het niet geringe bezwaar dat het recht op uitstel van een belastingplichtige
met betrekking tot het aan een bepaald beclaimd inkomensbestanddeel toe te
rekenen bedrag aan belasting licht gefrustreerd kan worden door de werking
van de verliesverrekening, de verrekening van voorheffingen of van reeds voldane
voorlopige aanslagen: er blijft dan geen belasting over waarvoor men uitstel
kan vragen. Ook voor de toepassing van de middeling behoort – gelet
op het voorgaande – de in wezen voorwaardelijk verschuldigde belasting
die is vastgelegd in een conserverende belastingaanslag, geen invloed uit
te oefenen, terwijl het voorts de voorkeur verdient ook wettelijk te verankeren
dat de tarieftoepassing op het «gewone» belastbare inkomen uit
werk en woning, in verband met de progressie in het tarief, niet wordt beïnvloed
door de aanwezigheid van te conserveren inkomen. Dit alles wordt in ons voorstel
(met inbegrip van de in eerste aanleg in de Invoeringswet Wet IB 2001 opgenomen
wijzigingen op het onderhavige wetsvoorstel) bereikt door afzondering van
de conserverende heffing van de gewone heffing door middel van een klein aantal
eenvoudige bepalingen. Al met al heeft het dus de voorkeur de gewone heffing
en de conserverende heffing zo duidelijk mogelijk van elkaar te onderscheiden,
onder meer door in het verhoudingsgewijs zeer kleine aantal gevallen dat een
conserverende heffing dient plaats te vinden, daarvoor een aparte belastingaanslag
te gebruiken.Hetgeen de leden van de VVD-fractie nog opmerken over de geruime tijd
die kan verstrijken tussen het opleggen van beide aanslagen over hetzelfde
belastingjaar, berust op een misverstand. Het is logisch en ook praktisch
in de gevallen waarin aanleiding bestaat naast de gewone belastingaanslag
een conserverende belastingaanslag vast te stellen beide aanslagen tot stand
te brengen als resultante van een en dezelfde arbeidsgang. Dit ligt naar ons
oordeel zo zeer voor de hand dat wij het niet nodig geacht hebben dit uitdrukkelijk
in de wet zo te bepalen. Denkbaar is echter, naar te verwachten is slechts
uiterst sporadisch, het geval waarin alle voor de vaststelling van de gewone
aanslag van belang zijnde gegevens zonder meer voorhanden zijn, terwijl er
nog onzekerheid bestaat over feiten of omstandigheden die uitsluitend van
belang zijn voor het opleggen van een conserverende belastingaanslag. In dat
geval is het niet nodig en in het algemeen ook vanuit het gezichtspunt van
de belastingplichtige niet wenselijk de oplegging van de gewone belastingaanslag
aan te houden totdat eventuele onduidelijkheden met betrekking tot te conserveren
inkomen alle zijn opgelost. Door thans niet met zoveel woorden in de wet zelf
een gelijktijdigheidseis te formuleren wordt ruimte gelaten voor een verschil
in tijdstip van totstandkoming tussen beide belastingaanslagen voor het geschetste
mogelijke uitzonderingsgeval, zonder dat hiervoor weer extra wettekst opgenomen
behoeft te worden.Zoals blijkt uit ons vorige antwoord aan deze leden, achten wij het wenselijk –
behoudens een sporadisch uitzonderingsgeval als hiervoor vermeld – de
gewone belastingaanslag en de conserverende belastingaanslag over een bepaald
kalenderjaar gelijktijdig op te leggen. Anders dan deze leden menen wij niet
dat er een aanpassing noodzakelijk is van de regels inzake revisierente in
artikel 30i van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR). Door, zoals
in eerste instantie neergelegd in de Invoeringswet Wet IB 2001, in artikel
2 AWR een nieuw vijfde lid in te voegen, wordt bereikt dat op conserverende
belastingaanslagen in beginsel dezelfde bepalingen uit de AWR van toepassing
zijn als die welke gelden voor gewone belastingaanslagen. Daarbij moet onderkend
worden dat niet alle artikelen van de AWR gelijkelijk van toepassing zijn
op alle belastingmiddelen. Zo is de regeling van de revisierente
in de eerste plaats beperkt tot de inkomstenbelasting en voorts nader beperkt
tot de inkomstenbelasting die kan worden toegerekend aan het genieten van
bepaalde inkomensbestanddelen, in casu die welke in aanmerking worden genomen
wegens de zogenoemde niet-toegelaten handelingen met betrekking tot pensioen-
en lijfrenteaanspraken. Dat is een materieelrechtelijk uitgangspunt. Dat heeft
tot gevolg dat per in aanmerking komend soort belastingaanslag moet worden
bezien of de belastbare grondslag van die aanslag een bestanddeel als vorenbedoeld
omvat. Bij binnenlandse belastingplichtigen die bijvoorbeeld een bij een Nederlandse
verzekeraar ondergebrachte lijfrenteaanspraak afkopen, zal dat een onderdeel
van de belastbare grondslag voor de gewone belastingaanslag opleveren en zal
de revisierentebeschikking die daarmee verband houdt, tegelijkertijd met die
gewone belastingaanslag worden vastgesteld en op hetzelfde aanslagbiljet worden
vermeld. In grensoverschrijdende situaties die aanleiding geven tot het opleggen
van een conserverende aanslag, zal de daarmee verband houdende revisierente
tegelijk met de conserverende belastingaanslag worden vastgesteld en op het
aanslagbiljet van die aanslag worden vermeld. Denkbaar is overigens dat zowel
het een als het ander zich over een en hetzelfde belastingjaar voordoet. Een
nadere voorziening is niet nodig.Mutatis mutandis geldt, behoudens een afzonderlijk te bespreken uitzondering,
hetzelfde voor eventuele bestuurlijke boeten. Stel dat vast komt te staan
dat een belastingplichtige een lijfrenteovereenkomst had met een Nederlandse
verzekeraar, doch heeft bewerkstelligd dat die verzekering is overgenomen
door een buitenlandse (niet-toegelaten) verzekeraar èn hij die overbrenging
opzettelijk verzwijgt in zijn aangifte over het desbetreffende jaar terwijl
de aangifte overigens op andere punten correct is. Dan vormt dat opzettelijk
verzwijgen een vergrijp in de zin van artikel 67d AWR indien dat bij het regelen
van de primitieve aanslag aan het licht komt. Dan zal hem, bijzondere omstandigheden
voorbehouden, ter zake van dat vergrijp conform dat artikel een vergrijpboete
worden opgelegd, tegelijk met en in samenhang met de conserverende aanslag
die is gegrond op de overbrenging van het lijfrentekapitaal naar het buitenland.
Komt een en ander pas later aan het licht, dan zal een conserverende navorderingsaanslag
aan hem worden opgelegd die normaliter gepaard zal gaan aan een vergrijpboete,
niet alleen in geval van opzet maar ook in geval van grove schuld, op de voet
van artikel 67e AWR. Een ander voorbeeld is de directeur/enig aandeelhouder
van een BV die zijn door de BV in eigen beheer gehouden pensioenrechten afkoopt
vlak voor zijn emigratie naar het buitenland en opzettelijk daarvan geen aangifte
doet. Denkbaar zijn gevallen waarin zowel inzake een bepaalde verzwegen post
aan de gewone aanslag of navorderingsaanslag een boete wordt gekoppeld en
inzake een andere verzwegen post een boete aan de conserverende primitieve
of navorderingsaanslag.Een uitzondering vormt het geval waarin wel en bovendien met de juiste
gegevens aangifte wordt gedaan, doch te laat, zonder dat sprake is van opzet
(of, in de navorderingssfeer, grove schuld). De zogenoemde verzuimboete die
hierop van toepassing is, is vervat in artikel 67a AWR. Onderkend moet worden
dat er door middel van een en hetzelfde aangifteformulier meerdere aangiften
kunnen worden gedaan, zoals het geval is met de aangifteformulieren waarin
niet alleen aangifte voor de inkomstenbelasting (inclusief premieheffing,
tezamen inkomensheffing) maar ook voor de vermogensbelasting moet worden gedaan.
De toepassing van genoemd artikel 67a AWR dient dan per belastingmiddel, dus
zowel voor de inkomstenbelasting als voor de vermogensbelasting plaats te
vinden. De gewone belastingaanslag en de conserverende aanslag zijn echter
beide aanslagen in hetzelfde middel: de inkomstenbelasting. Dus moet geregeld
worden aan welk van beide aanslagen de verzuimboete zal worden
gekoppeld, een aspect dat wij tot nu toe over het hoofd hebben gezien. Bij
nota van wijziging zal aan genoemd artikel 67a AWR een bepaling worden toegevoegd
die inhoudt dat, als aan een belastingplichtige over een jaar zowel een gewone
belastingaanslag als een conserverende belastingaanslag wordt opgelegd en
zijn aangifte te laat was, de verzuimboete alleen wordt gekoppeld aan die
gewone aanslag. Wordt echter in een vermoedelijk zeldzaam geval over een jaar
uitsluitend een conserverende belastingaanslag opgelegd, dan wordt de verzuimboete
aan die conserverende aanslag gekoppeld.Deze leden willen verder vernemen of een onjuiste vermelding van te conserveren
inkomen in de aangifte ertoe kan leiden dat de bewijslast ook ten aanzien
van de gewone aanslag kan worden omgekeerd. Dat is niet het geval. Door het
door ons gekozen systeem van afzonderlijke heffing van te conserveren inkomensbestanddelen
náást de gewone aanslag over – kort gezegd – het
gewone inkomen heeft het aangiftebiljet de functie te dienen als feitelijke
grondslag voor meer dan een aanslagsoort. Dat is analoog aan hetgeen zich
thans voordoet bij belastingplichtigen die zijn beschreven zowel voor de inkomstenbelasting
als voor de vermogensbelasting en – in het verleden – daarnaast
ook nog voor de premieheffing voor de volksverzekeringen. Is dus een gegeven
uit de aangifte, dat uitsluitend van belang is voor het opleggen van een conserverende
aanslag in de inkomstenbelasting dusdanig onjuist dat, overeenkomstig de daaromtrent
gevestigde jurisprudentie, omkering van bewijslast een passende processuele
sanctie is, dan zal dat alleen op de conserverende aanslag betrekking hebben.
Is er sprake van een dergelijke onjuistheid, zowel van belang zijnde voor
de gewone belastingheffing als voor de conserverende belastingheffing, dan
werkt de omkering van bewijslast op beide terreinen, analoog aan hetgeen indertijd
het geval was met de heffing van de inkomstenbelasting, premieheffing volksverzekeringen
en heffing van vermogensbelasting en thans bij de inkomensheffing (inkomstenbelasting
plus premieheffing) en de heffing van de vermogensbelasting.De leden van de VVD-fractie hebben bedenkingen tegen de mogelijkheid dat
over een bepaald jaar enerzijds een uit «gewoon» inkomen voortvloeiend
verlies ontstaat dat niet of niet geheel kan worden verrekend met belastbaar
inkomen in voorgaande jaren en tevens – wegens emigratie – over
dat jaar een conserverende aanslag wordt vastgesteld, bijvoorbeeld wegens
een lijfrenteaanspraak, die in een later jaar wordt afgekocht, waardoor de
conserverende aanslag daadwerkelijk invorderbaar blijkt te worden, zonder
dat alsnog verrekening kan plaats vinden tussen het onverrekend gebleven verliesbedrag
en het bedrag van het aan de conserverende aanslag ten grondslag liggende
inkomensbestanddeel.De ervaring die tot heden met «conserverende aanslagen» is
opgedaan, wijst er op dat emigranten doorgaans, juist vanwege de opgelegde
conserverende aanslag, hun termijn uitdienen, zodat het niet komt tot invorderbaarheid
van de conserverende aanslagen. In de tweede plaats is het zo dat –
als men al emigreert met onafgewikkelde aanspraken op verliesverrekening –
dit veelal zal leiden tot een situatie die ook onder het huidige recht al
bestaat: die onafgewikkelde aanspraken verdampen ook dan wanneer de betrokkenen
alle fiscaal relevante banden met Nederland doorsnijden.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van de VVD naar
de handelwijze van de ontvanger met betrekking tot uitstel van betaling van
conserverende belastingaanslagen merken wij het volgende op. Ofschoon het
praktisch is dat de belastingschuldige in kwestie om uitstel van betaling
van de hem opgelegde conserverende belastingaanslag vraagt vóór
de vervaldatum van die aanslag, is het niet per se noodzakelijk
dat uitstel te vragen vóór die datum. Uitstel van het nog niet
betaalde bedrag van de aanslag, ook het gehele bedrag van de aanslag, kan
te allen tijde plaatsvinden. In het normale geval gaat het om de zogenoemde
definitieve aanslag, waarvoor een betalingstermijn van twee maanden geldt,
te rekenen vanaf de dagtekening van het desbetreffende aanslagbiljet (terwijl
die dagtekening meestal van later datum is dan de feitelijke datum van verzending).
Vergelijken we deze termijn met de in de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
geregelde termijn van zes weken voor het maken van bezwaar, die ook geldt
voor personen die in het buitenland wonen, dan komen we tot de slotsom dat
de tijdsspanne tussen de verzending van het aanslagbiljet in kwestie en de
vervaldatum voldoende ruim is voor een verzoek om uitstel. Voorts is het niet
zo dat de ontvanger terstond daadwerkelijk overgaat tot dwanginvordering indien
voor de vervaldatum geen uitstel is gevraagd. Hij zal eerst een aanmaning
versturen en de belastingschuldige een aanvullende betalingstermijn verstrekken.
Slechts indien daarop door de belanghebbende niet gereageerd wordt, ontstaat
er aanleiding tot het toepassen van dwangmiddelen, waarmee nog niet is gezegd
dat die middelen terstond worden toegepast. Op grond van zowel de beginselen
van behoorlijk bestuur als de wenselijke doelmatigheid van het invorderingsbeleid
zal de ontvanger voorts rekening houden met eventuele bijzondere omstandigheden
die het voor in een ander land woonachtige belastingschuldigen moeilijk zouden
kunnen maken binnen een kort tijdsbestek te reageren op de aanslag of de aanmaning.Aan het verzoek van de leden van de VVD-fractie toe te zeggen dat met
betrekking tot conserverende aanslagen géén versnelde invordering
zal plaatsvinden – als voorzien in artikel 10 van de Invorderingswet
1990 (IW) – kunnen wij niet ongeclausuleerd tegemoetkomen. In normale
verhoudingen bestaat aan versnelde invordering geen behoefte. Dat geldt overigens
ook voor gewone belastingaanslagen.Versnelde invordering is een betrekkelijk zelden toegepaste uitzondering
op de in artikel 9 van die wet geregelde invorderingstermijnen. De gevallen
waarin deze bevoegdheid kan worden gehanteerd, zijn beschreven in genoemd
artikel 10. Men zou op de gedachte kunnen komen dat van dat artikel met name
het eerste lid, onderdeel c («metterwoon Nederland willen verlaten»)
of d (in het bijzonder de zinsnede «de belastingschuldige buiten Nederland
woont») aanleiding zou kunnen zijn versnelde invordering vaker dan normaal
op een belastingaanslag toe te passen jegens belastingschuldigen die op het
punt staan te emigreren, respectievelijk geëmigreerd zijn. Dit omdat
in een aantal gevallen het opleggen van een conserverende aanslag juist zijn
oorzaak vindt in de emigratie. In het algemeen zal echter, ook met betrekking
tot conserverende aanslagen, slechts in uitzonderlijke gevallen (bijvoorbeeld
als de in eerste instantie gestelde zekerheid sterk in waarde is gedaald èn
geen aanvullende zekerheid wordt gesteld) sprake kunnen zijn van een geval
waarin versnelde invordering zal kunnen worden toegepast. In de eerste plaats
omdat voor het uitstel van betaling van conserverende belastingaanslagen zekerheid
moet en zal worden gesteld. Ten tweede omdat emigratie op zich niet zonder
meer een toereikende grond is voor versnelde invordering. Dit blijkt uit de
zinsneden, in genoemd onderdeel c «tenzij hij aannemelijk maakt dat
de belastingschuld kan worden verhaald» en in genoemd onderdeel d «en
de ontvanger aannemelijk maakt dat gegronde vrees bestaat dat de belastingschuld
niet zal kunnen worden verhaald» (met de klemtoon op «en»).De aan het woord zijnde leden menen terecht dat in het zicht van een redelijkerwijs
te verwachten uitstel van betaling inzake een conserverende aanslag geen verrekening
behoort plaats te vinden van de in die aanslag belichaamde schuld met een
of meer aanspraken op belastingteruggave. Op een dergelijk uitstel
heeft de belastingschuldige in kwestie immers, als hij voldoende zekerheid
stelt, zonder meer recht. Dit volgt uit het stelsel van conserverende heffing
dat wij hebben voorgesteld. Dat brengt mee dat inzoverre het nieuwe artikel
24, achtste lid, IW dat is opgenomen in artikel XXIII, onderdeel F, van de
Invoeringswet Wet IB 2001, ruim zal worden uitgelegd. Ter voorkoming van misverstanden
zullen de ontvangers daar via een aanvulling op de Leidraad Invorderingswet
1990 op worden gewezen.De leden van de VVD-fractie menen dat uit de voorgestelde wettekst duidelijk
naar voren zou moeten komen dat de ontvanger van geval tot geval zal beoordelen
of hij zekerheid zal verlangen. Gesteld dat deze leden daarmee bedoelen dat
het niet vragen van zekerheid hoofdregel zou moeten zijn en het wel vragen
dus uitzondering, kunnen wij ons met de visie van deze leden niet verenigen.
Praktisch gezien dient eenmaal het omgekeerde het geval te zijn. Niet zonder
reden is daarom in artikel 25 IW, zoals dat komt te luiden na wijziging ingevolge
de Invoeringswet Wet IB'01, steeds als voorwaarde voor het verkrijgen van
uitstel van betaling van conserverende aanslagen gesteld, dat voldoende zekerheid
is gesteld. Dit hangt nauw samen met de ratio van het instituut «conserverende
aanslag». Dat beoogt met inachtneming van een begrenzing in de tijd,
te verhinderen dat niet-reguliere afwikkeling van lijfrente- en pensioenaanspraken
kan geschieden zonder terugname van de fiscale faciliëring van dergelijke
aanspraken en bijvoorbeeld ook dat bepaalde voordelen uit aanmerkelijk belang
welke in wezen in de binnenlandse belastingperiode zijn gerijpt, op eenvoudige
wijze aan de Nederlandse belastingjurisdictie zouden kunnen worden onttrokken.
Dergelijke aanslagen zijn bij de huidige stand van het internationale recht –
wij mogen terzake verwijzen naar onze eerdere uiteenzettingen betreffende
het op dit vlak gevoerde driesporenbeleid – vooralsnog in het algemeen
slechts invorderbaar, gesteld dat het zover komt, indien daarvoor binnen de
juridische mogelijkheden die de ontvanger ten dienste staan passende verhaalsmogelijkheden
aanwezig zijn. Zekerheid dat die er zijn, kan, praktisch gezien, alleen worden
bereikt indien de belastingschuldige die het aangaat verplicht is zekerheid
te stellen.Deze leden achten het wenselijk dat in de wet wordt geregeld dat beslissingen
omtrent het verlenen van betalingsuitstel en kwijtschelding op conserverende
aanslagen vatbaar worden gemaakt voor bezwaar. In verband daarmee verwijzen
zij voorts naar de Aanwijzingen voor de regelgeving (i.c. nr. 24, eerste lid,
onderdeel d).Met reden is – vanwege de zeer grote aantallen beschikkingen waar
het om gaat en de sterk civielrechtelijke inslag van de invordering van belasting –
van oudsher de nodige terughoudendheid betracht met het voor bezwaar vatbaar
verklaren van de wijze waarop de ontvanger uitvoering geeft aan zijn taak.
Dat verklaart dat, de regeling inzake de invorderingsrente uitgezonderd, de
huidige tekst van de Invorderingswet 1990 niet voorziet in voor bezwaar vatbare
beschikkingen van de ontvanger. Dat draagt ook bij aan de verklaring waarom
niet in de wet zelf maar in het Uitvoeringsbesluit Invorderingswet 1990 (artikel
5a) en de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 (artikel 2) met name met
betrekking tot het verlenen en beëindigen van betalingsuitstel voor conserverende
aanslagen een uitzondering is gemaakt. Die uitzondering houdt in dat in die
gevallen wèl door de ontvanger terzake een voor bezwaar vatbare beschikking
wordt genomen. Daaromtrent gelden overigens dezelfde regels als die welke
van toepassing zijn omtrent door de inspecteur genomen beschikkingen. Tegen
de uitspraak van de ontvanger op een bezwaar met betrekking tot een dergelijk
door hem genomen besluit kan dus beroep worden ingesteld bij de belastingrechter. Het ligt in de rede, zoals ook in andere opzichten gebeurt, het voorgestelde
regime voor (bijzonder) betalingsuitstel inzake conserverende aanslagen met
betrekking tot pensioenaanspraken gelijk te doen zijn aan het bestaande regime
voor lijfrenteaanspraken, met dien verstande dat de uitsteltermijn 10 jaar
zal bedragen. Zie de voorgestelde aanpassing van artikel 25, vierde lid, IW,
waaruit tevens blijkt dat nadere regeling voortaan bij ministeriële regeling
zal geschieden, zoals ook het geval is met betrekking tot andere bijzondere
uitstelregelingen. Afgezien van de kortere «bewakingstermijn»
(2 jaar in plaats van 10 jaar) van de conserverende belastingaanslag inzake
de kapitaalverzekering tot aflossing van de hypothecaire financiering van
de eigen woning, geldt voor een dergelijke belastingaanslag hetzelfde (nieuw
artikel 25, vijfde lid, IW).Bij de uitwerking van de kwijtschelding van conserverende aanslagen zal
een overeenkomstige benadering worden gevolgd.In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie, waarom voor een
deel van de conserverende belastingaanslagen invorderingsrente in rekening
wordt gebracht en voor een deel daarvan niet, maken we allereerst een onderscheid
tussen de structurele kant van onze voorstellen en de min of meer incidentele
overgangsproblematiek.Met het laatste doelen we op het overgangsrecht met betrekking tot de
belastingplichtigen waarvan het ondernemerschap ingevolge de invoering van
de Wet IB'01 wordt beëindigd. Het al dan niet verschuldigd zijn van invorderingsrente
met betrekking tot de in verband met die beëindiging verschuldigde belasting,
is een zaak die niet in de structurele regeling van het invorderingsrecht
in de Invorderingswet 1990 maar in het overgangsrecht thuishoort en daar ook
geregeld is, nl. in het wetsvoorstel Invoeringswet Wet IB'01, artikel V, onderdeel
B. Daarin wordt artikel 28, tweede lid, IW van overeenkomstige toepassing
verklaard, hetgeen inhoudt dat geen invorderingsrente verschuldigd zal zijn
tot en met het einde van de periode waarvoor het uitstel geldt. Blijkens paragraaf 4.3
van de memorie van toelichting op de genoemde invoeringswet is de renteloosheid
ingegeven door de wens zoveel mogelijk te voorkomen dat het voldoen van de
vorenbedoelde belasting bij de belanghebbenden tot problemen leidt.Wat de structurele regeling betreft het volgende. Thans bevat artikel
25 IW twee leden die zien op conserverende aanslagen: het vierde en het zesde
lid. Het vierde lid betreft conserverende aanslagen inzake lijfrenteaanspraken.
Zoals voor de hand ligt, wordt thans voorgesteld in datzelfde lid een gelijke
behandeling te voorzien inzake pensioenaanspraken. Hoewel ondergebracht in
een nieuw vijfde lid in genoemd artikel 25, wordt – wat de verschuldigdheid
van invorderingsrente betreft – eenzelfde regime voorzien voor de conserverende
belastingaanslag met betrekking tot de kapitaalverzekering die dient tot aflossing
van de hypothecaire schuld op de eigen woning. Voor het in rekening brengen
van invorderingsrente over de «geconserveerde» belasting inzake
de waarde van lijfrenteaanspraken bij emigratie, is destijds in het kader
van de zogenoemde Brede Herwaardering bewust gekozen. Dit vanuit de gedachte
dat de emigratie van de desbetreffende belastingplichtige als zodanig, praktisch
gezien, in feite reeds een breuk betekent met betrekking tot de reguliere
afwikkeling van de omkeerregel (premies voor lijfrenten en daarmee gekweekt
rendement aftrekbaar, respectievelijk onbelast, uitkeringen belast) en slechts
het liquiditeitsmotief – emigratie levert immers geen liquide middelen
op waaruit de belasting in kwestie kan worden voldaan – een doorslaggevende
reden is vooralsnog van invordering af te zien. Zodra (binnen de wettelijke
termijn) de zogenoemde verboden handeling plaatsvindt, bij voorbeeld
afkoop, vervalt dat motief zowel voor de premies en het daarmee behaalde rendement
over de binnenlandse periode als voor het sedert de emigratie gekweekte rendement.
Alsdan is er ook geen reden meer voor het renteverlies van de Nederlandse
fiscus sedert het tijdstip van emigratie geen vergoeding te vragen in de vorm
van invorderingsrente. Voor pensioenaanspraken ligt dit eender. Eenzelfde
benadering is ook passend voor de uiteindelijk niet conform de voorwaarden
afgewikkelde kapitaalverzekering met betrekking tot de eigen woning.Voor de conserverende aanslagen inzake winst uit aanmerkelijk belang ligt
e.e.a. anders en is bij de invoering van het nieuwe a.b.-regime voor renteloosheid
gekozen. Dit kan worden teruggevoerd op het feit dat de grondslag voor deze
vorm van conserverende heffing een andere is dan die welke speelt bij lijfrente-
en pensioenaanspraken (en de kapitaalverzekering eigen woning). Bij de conserverende
aanslag inzake a.b.-winst gaat het erom tegen te gaan dat de in de periode
van binnenlandse belastingplicht gerijpte waardestijging van het a.b.-pakket
op eenvoudige wijze buiten de Nederlandse belastingheffing kan worden gehouden
door «even» over de grens te gaan wonen. Ook als de belastingplichtige
in kwestie in Nederland was blijven wonen, zou niet eerder geheven kunnen
worden dan na ommekomst van het jaar waarin het aanmerkelijk belang wordt
vervreemd. De Nederlandse fiscus derft dus in de tussentijd geen rente. Daarom
is ook geen invorderingsrente verschuldigd.De leden van de VVD-fractie geven als hun voorlopig oordeel dat de bewijslast
inzake de vraag of het intrekken van een verleend uitstel van betaling van
een conserverende aanslag terecht is, bij de ontvanger zou moeten berusten
en niet, zoals in de toelichting op het voorgestelde artikel 3.3.4 Wet IB'01
waarnaar zij verwijzen is vermeld, dat de belanghebbende 10 jaar lang zou
moeten aantonen, bijvoorbeeld dat het pensioenkapitaal in kwestie conform
de wettelijke voorwaarden in stand wordt gehouden. Deze leden zouden althans
graag verduidelijkt zien waarom een dergelijke bewijslast op de belastingschuldige
rust. Met vorengenoemd voorlopig oordeel kunnen wij niet instemmen; de gevraagde
verduidelijking zullen wij graag verschaffen.De conserverende belastingaanslag heeft als strekking om in een aantal
grensoverschrijdende situaties tot een concrete betalingsverplichting te leiden
indien zich binnen een bepaald tijdsbestek bepaalde feiten of omstandigheden
voordoen. Om deze strekking in de praktijk tot gelding te brengen, is het
noodzakelijk die claim te gieten in de vorm van een belastingaanslag. Dit
omdat in feite alleen het instrument van de belastingaanslag een goed hanteerbaar
handvat is om, als uitstel van betaling van die aanslag wordt gewenst, daaraan
voorwaarden te kunnen verbinden. Dat hangt nauw samen met het volgende. Het
spreekt voor zich, in dat opzicht onderscheidt de ontvanger zich in beginsel
niet van de schuldeiser in de privaatrechtelijke sfeer, dat verleend uitstel
terstond kan worden opgezegd indien de reden voor het verlenen van uitstel
is komen te vervallen. Hetzelfde geldt voor de bevoegdheid van de fiscus om
als schuldeiser als voorwaarde voor het verlenen – en uiteraard ook
voor het continueren – van uitstel op de schuldenaar de verplichting
te leggen, zowel eigener beweging als desgevraagd, mededeling te doen van
feiten en omstandigheden die redelijkerwijs van belang kunnen zijn voor het
verlenen respectievelijk continueren van het uitstel. Het vragen om en verlenen
van betalingsuitstel is feitelijk een overeenkomst waaraan door beide partijen
naar redelijkheid en billijkheid uitvoering moet worden gegeven. Vertaald
naar bijvoorbeeld de situatie waarin een conserverende aanslag inzake pensioenaanspraken
in verband met emigratie is opgelegd, moet dit praktisch wel neerkomen op
de verplichting voor de betrokken belastingschuldige om gedurende
de volle uitstelperiode van 10 jaar regelmatig aan de ontvanger de gegevens
te verschaffen waarmee aannemelijk wordt gemaakt dat nog steeds aan de voorwaarden
voor het uitstel wordt voldaan.Naar aanleiding van de vraag van de VVD-fractie waarom de overeenkomstige
regelingen voor pensioen in art. 3.3.4, vierde lid en lijfrente in art. 3.8.7,
eerste lid en artikel 7.2.1, twaalfde lid verschillen vertonen, merken wij
op dat die verschillen niet zijn beoogd. Bij nota van wijziging zal daarom
het artikel 3.3.4, vierde lid, en waar nodig ook artikel 7.2.1, achtste lid,
in overeenstemming worden gebracht met artikel 3.8.7, eerste lid, respectievelijk
artikel 7.2.1, twaalfde lid. Het gaat hier om het openstellen van de mogelijkheid
om bij ministeriële regeling voorwaarden te stellen aan de vermindering
van het belastbaar inkomen uit werk en woning teneinde cumulatie te voorkomen.
Daarnaast gaat het om het opnemen van de mogelijkheid van bezwaar tegen de
beschikking waarmee ter voorkoming van cumulatie, een aanslag over een vorig
jaar wordt verminderd.Het antwoord op de vraag van deze leden wie de verminderingsbeschikking
neemt en binnen welke termijn, luidt als volgt. De vermindering wordt bij
beschikking door de inspecteur vastgesteld nadat is voldaan aan de daartoe
gestelde voorwaarden. Die voorwaarden zullen worden opgenomen in een ministeriële
regeling en met name betrekking hebben op de zekerheidstelling van de verschuldigde
belasting.In situaties waarin er ieder jaar van de pensioenopbouw een conserverende
aanslag wordt opgelegd omdat bijvoorbeeld de opbouw plaatsvindt bij een niet
aangewezen buitenlandse verzekeraar, geldt voor die aanslagen steeds een 10-jaarstermijn
voor het verleende uitstel van betaling. Reden hiervoor, dit in antwoord op
de desbetreffende vraag van deze leden, is dat de aanslag over het laatst
verstreken belastingjaar betrekking heeft op het totaal van de pensioenaanspraken
waarop de omkeerregel van toepassing is. Die aanspraken zijn ten opzichte
van voorgaande jaren toegenomen enerzijds door premiebetaling anderzijds door
renderen van het pensioenkapitaal.Verder zij hierover opgemerkt dat de conserverende aanslag over het voorgaande
jaar wordt verminderd en de termijn die gold voor die aanslag zijn belang
verliest.De leden van de VVD-fractie wijzen er terecht op dat zich gevallen kunnen
voordoen waarin het betalingsuitstel slechts ten dele dient te worden ingetrokken.
Dat in de voorgestelde regeling geen bepaling is opgenomen die aangeeft hoe
dit deel berekend moet worden, is voorts een op zich juiste constatering.
Voor het geval dat deze leden met hun opmerking bedoelen te zeggen dat een
dergelijke bepaling ten onrechte ontbreekt, wijzen wij een dergelijke suggestie
af. In het algemeen is het namelijk aanstonds duidelijk om welk belastingbedrag
het gaat. Stel dat aan een bepaalde belastingplichtige die emigreert over
het jaar van emigratie een conserverende aanslag wordt opgelegd die zowel
een post betreffende pensioenaanspraken als een post inzake winst uit aanmerkelijk
belang omvat. Dan kan rechtstreeks uit de conserverende aanslag zelf worden
afgelezen op welke wijze het per saldo op de conserverende aanslag verschuldigde
bedrag met toepassing van hoofdstuk 2, afdeling 2.3, Wet IB 2001(zoals dat
luidt na aanpassing conform de Invoeringswet Wet IB 2001) is bepaald, dus
welk belastingbedrag hoort bij welke post.Bestaat de conserverende aanslag alleen in een claim op a.b.-winst en
verkoopt de emigrant bijvoorbeeld binnen de periode van 10 jaar na verlening
van betalingsuitstel over de terzake verschuldigde belasting de helft van
zijn pakket, dan dient ook het betalingsuitstel voor de helft te worden
ingetrokken (dit ligt hier zo eenvoudig vanwege het vaste tarief terzake).Ook als het van belang zijnde belastingbedrag niet rechtstreeks aan het
aanslagbiljet kan worden ontleend, is de bepaling van het relevante bedrag
tamelijk eenvoudig. Stel een emigrant krijgt een conserverende aanslag opgelegd
zowel met het oog op zijn pensioenaanspraken als zijn lijfrenteaanspraken
en naderhand koopt hij bijvoorbeeld de lijfrente af. In dat geval moet nagezien
worden voor welk bedrag die lijfrenteaanspraak was begrepen in de grondslag
voor de conserverende aanslag, in casu in het belastbaar inkomen uit werk
en woning, en dient het daaraan toe te rekenen belastingbedrag overeenkomstig
de in de artikelen 2.3.1, 2.3.1a en 2.3.1b neergelegde systematiek te worden
bepaald. Eenvoudig gezegd: door eerst op de voet van artikel 2.3.1 te berekenen
hoeveel de over een jaar verschuldigde inkomstenbelasting zou bedragen over
het totale inkomen, inclusief beide genoemde geconserveerde posten, en daarop
vervolgens in mindering te brengen het op de voet van datzelfde artikel te
berekenen bedrag aan belasting dat verschuldigd zou zijn over de eerdergenoemde
totale grondslag minus de aan de lijfrenteaanspraken toegekende waarde.Met betrekking tot de vraag van de leden van de VVD-fractie inzake het
beginpunt van (in de regel) de 10-jaarstermijn voor het uitstel van betaling
voor een conserverende belastingaanslag kunnen wij antwoorden als volgt. In
de door deze leden genoemde passage in de Handelingen van de Tweede Kamer
(1990–1991, blz. 76-4282) is sprake van een «one liner»
die kernachtig is doch een vereenvoudigde voorstelling geeft en dus niet als
richtsnoer voor de wetgevingstechniek kan worden genomen. De verwijzing van
deze leden naar een passage in het Vakstudie Nieuws van 1996 (met name blz.
4032) betreft een zinsnede die onderdeel is van de toelichting op de tweede
nota van wijziging op het wetsvoorstel tot herziening van het fiscale aanmerkelijk-belangregime
(Kamerstukken II 1996/97, 24 761, nr. 9). Deze passage is echter door
de geschiedenis achterhaald omdat aan het daar aangekondigde voornemen bij
ministeriële regeling het beginpunt van de 10-jaarstermijn op een bepaalde
wijze nader te regelen geen uitvoering is gegeven. Met het zinnetje op blz.
63 van de memorie van toelichting op de Invoeringswet Wet IB 2001 is beoogd
ruwweg te indiceren wat de 10-jaarsperiode inhoudt, zonder de pretentie van
een 100% nauwkeurig beeld van de wettekst in kwestie. Daarom dient onder ogen
gezien te worden wat uit de aard van het verschijnsel «op verzoek verleend
betalingsuitstel» als zodanig voortvloeit. Dat is dat de schuldeiser
ermee instemt dat de schuldenaar later betaalt of vooralsnog niet betaalt
terwijl hij in beginsel rechtens verplicht is voor een bepaald tijdstip te
betalen. Aan dergelijk uitstel is dus inherent dat dit niet eerder werkt dan
met ingang van de dag na die waarop de wettelijke betalingstermijn, afhankelijk
van het soort belastingaanslag, afloopt. Mocht het verzochte uitstel na de
vervaldag worden verleend, dan werkt die uitstelverlening feitelijk terug
tot en met de dag na de vervaldag. De vorenbedoelde 10-jaarstermijn gaat dus
in, dat is ook thans reeds het geval bij de bestaande «conserverende»
aanslagen inzake lijfrenteaanspraken of a.b.-winst bij emigratie, op de dag
na de wettelijke vervaldag van de belastingaanslag in kwestie.De leden van de fractie van de VVD vragen waarom er thans anders gedacht
wordt over de prohibitieve werking van het afkoopverbod in de Pensioen en
Spaarfondsenwet (PSW) dan in 1993 toen een conserverende aanslag bij emigratie
niet nodig werd geacht. Tevens vragen zij zich af of het niet meer voor de
hand ligt om de eventuele tekortkomingen te herstellen door aanpassing van
de PSW. Naar aanleiding van deze vragen merken wij het volgende op. Een pensioenaanspraak
waarop de Pensioen- en spaarfondsenwet (hierna: PSW) van toepassing is kan
normaal gesproken niet worden afgekocht. Er geldt een afkoopverbod. Ingeval
toch wordt afgekocht bevat de PSW daartegen sanctiebepalingen. Ook nu nog
kan gezegd worden dat van deze bepalingen in de PSW een prohibitieve werking
uitgaat. De laatste jaren is het aantal migrerende werknemers echter sterk
toegenomen en daarmee het belang van de fiscaal begeleide pensioenopbouw die
zich uitstrekt over de nationale grenzen. Nederland wil daaraan zijn steentje
bijdragen door onder andere als onderdeel van het onderhavige wetsvoorstel
en de Invoeringswet, meer mogelijkheden te bieden voor grensoverschrijdende
pensioenopbouw. Zo wordt in veel ruimere mate de mogelijkheid geboden om bij
een buitenlandse verzekeraar pensioen op te bouwen. Het één
gaat echter niet zonder het ander: er dient ook voor gewaakt te worden dat
na emigratie en/of waardeoverdracht de voorwaarden waaronder de pensioenopbouw
in Nederland kon plaatsvinden volledig worden nagekomen. In dit verband achten
wij het instrument van de conserverende aanslag noodzakelijk om een coherente
fiscale behandeling van pensioen te waarborgen. Het is namelijk de vraag of
de verbodsbepaling en de sancties van de PSW ook buiten Nederland, bijvoorbeeld
in landen waar een wettelijk recht op afkoop bestaat, kunnen worden afgedwongen.
Verder ligt hieraan het uitgangspunt ten grondslag dat het adequater is om
een fiscaal belang te waarborgen met zelfstandige fiscale maatregelen in plaats
van deze op te nemen in andere wetten. Het ligt ons inziens dan ook niet voor
de hand om eventuele tekortkomingen op fiscaal terrein te herstellen door
aanpassing van andere wetgeving, in dit geval de PSW.De leden van de VVD-fractie stellen enkele vragen over het voorstel het
mogelijk te maken dat pensioenrechten aan de fiscus worden verpand als zekerheid
voor de invordering van een conserverende belastingaanslag met betrekking
tot dergelijke rechten. Ten antwoord het volgende. De wettelijke bepalingen
omtrent pensioenopbouw en -verzekering, de rechten van de verzekerden incluis,
die in beginsel geheel gerelateerd zijn aan Nederlandse arbeidsverhoudingen,
vormen, behoudens de inachtneming van de Europese rechtspraak inzake gelijke
behandeling, een interne Nederlandse aangelegenheid. Hetzelfde geldt voor
de inrichting van de binnenlandse belastingplicht. In dat kader is ook het
al dan niet geoorloofd zijn van de verpanding van in Nederlandse verhoudingen
opgebouwde pensioenrechten een kwestie die valt buiten de reikwijdte van de
wetgeving van andere landen. Voor gevallen waarin na emigratie – bij
welke gelegenheid een conserverende aanslag met betrekking tot pensioenaanspraken
is opgelegd – nog in meer of mindere mate daarmee doublerende latere –
al dan niet conserverende – belastingaanslagen worden opgelegd, voorziet
artikel 7.2.1 (deel uitmakend van het hoofdstuk inzake de buitenlandse belastingplicht),
negende tot en met twaalfde lid, in bepalingen die cumulatie van heffing voorkomen.Reële alternatieven voor vorengenoemde verpanding – de leden
van de VVD-fractie vragen daarnaar – kunnen in allerlei vormen aanwezig
zijn. Bijvoorbeeld de verhypothekering van een onroerende zaak, de verpanding
van aandelen of andere waardepapieren, een borgstelling of bankgarantie.Aan de wijze waarop de Belastingdienst in de gaten zal houden –
de leden van de VVD-fractie vragen daarnaar – of zich feiten of omstandigheden
voordoen die moeten leiden tot beëindiging van het uitstel van betaling
voor een conserverende belastingaanslag, zal pragmatisch invulling worden
gegeven. Daarbij zullen in voorkomende gevallen, te denken valt aan de omstandigheid
dat een niet gering aantal personen na emigratie hier te lande
belastingplichtige blijven (als buitenlandse belastingplichtige), de primair
met de aanslagregeling belaste ambtenaren (de facto optredend als inspecteur)
in hun contacten met emigranten mede namens de met de invordering belaste
ambtenaren (de facto de ontvanger) vragen kunnen stellen die voor dit onderwerp
van belang zijn.Wat betreft bijvoorbeeld eventuele vervreemdingen van aandelen die behoren
tot een aanmerkelijk belang ligt het voor de hand bij de in beginsel periodiek
bij onder meer naamloze en besloten vennootschappen plaatsvindende controles
het doorgaans aanwezige aandeelhoudersregister te inspecteren. Dergelijke
inspecties kunnen, indien daartoe aanleiding is, ook afzonderlijk worden verricht.
Onder meer renseignementen van de Kamer van Koophandel omtrent mutaties in
het Handelsregister kunnen daarvoor aanleiding zijn. Ook het door deze leden
genoemde middel van de vragenbrief zal in daartoe aanleiding gevende gevallen
worden gehanteerd, met name met betrekking tot het blijvend vervuld worden
van de voorwaarden voor fiscaal gefacilieerde opbouw van lijfrente- en pensioenaanspraken,
waarbij gevraagd zal kunnen worden een verklaring terzake van de betrokken
verzekeraar of het betrokken pensioenfonds te overleggen.Naar schatting zal het opleggen van conserverende aanslagen 35 000
à 40 000 maal per jaar aan de orde zijn. Gelet op de uitstel-,
tevens bewakingsperiode, van in de regel 10 jaar na het met betrekking tot
de conserverende aanslag verlenen van betalingsuitstel en aannemend dat in
verreweg de meeste gevallen de belanghebbenden hun termijn zullen uitdienen,
zal een in de loop van 10 jaar in een tot 300 000 à 350 000
groeiend aantal gevallen – in principe jaarlijks – nagegaan moeten
worden of nog steeds aan de voorwaarden voor uitstel wordt voldaan.Ontvangt de ontvanger niet tijdig antwoord, dan is het volgende van belang.
De ontvanger zal dan handelen in overeenstemming met het in de jurisprudentie
ontwikkelde beginsel dat – behoudens hier niet terzake doende uitzonderingen –
de burger die in eerste aanleg een vormverzuim (daaronder begrepen een motiveringsverzuim)
pleegt, daarop moet worden gewezen (mèt vermelding van de gevolgen
van niet-verbetering) en éénmaal in de gelegenheid moet worden
gesteld dat verzuim goed te maken (een regel die ten dele is gecodificeerd
in bijvoorbeeld de artikelen 4:5 en 6:6 van de Algemene wet bestuursrecht).
De ontvanger zal de geadresseerde dus rappeleren en wijzen op het gevolg dat
het niet alsnog binnen een redelijke termijn herstellen van het verzuim zal
leiden tot opzegging van het uitstel.De leden van de VVD-fractie zouden willen vernemen of het nieuwe lijfrenteregime
van de Wet inkomstenbelasting 2001 en het bijbehorende overgangsrecht ook
zullen gelden voor de – tot 1992 alom gebruikelijke – kapitaalverzekering
met lijfrenteclausule. Omdat deze vraag betrekking heeft op het overgangsrecht,
zullen wij hierop ingaan in de nota naar aanleiding van het verslag inzake
de Invoeringswet. Dit geldt eveneens voor de vraag van de leden of de voorgestelde
regeling voor emigratie van rechthebbenden op een lijfrente (conserverende
aanslag) ook zal gelden voor belastingplichtigen met een «oud»
lijfrentecontract die zich naar huidig recht nog kunnen beroepen op de eerbiedigende
werking van artikel 75 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. 8. SPECIFIEKE ONDERWERPEN8.1 Vervoerskosten8.1.1 Reiskosten woning-werkDe leden van de VVD-fractie kunnen zich vinden in het voorstel om de vergoedingen
voor woon-werkverkeer per openbaar vervoer volledig onbelast te laten en hebben
geaccepteerd dat het reiskostenforfait wordt beperkt en voor automobilisten
wordt afgeschaft. De leden van de D66-fractie juichen het toe dat wordt getracht
openbaar vervoer, bedrijfsvervoer, carpoolen, treintaxi en vervoer per fiets,
te bevorderen en stemmen ermee in dat het reiskostenforfait bij gebruik van
de auto vervalt en bij gebruik van het openbaar vervoer navenant wordt verlaagd.
De leden van de fracties van de PvdA, de VVD, het CDA en GroenLinks zijn er
voorstander van de OV-bedrijven te stimuleren om zo flexibel mogelijk aan
de uitvoering van het fiscale beleid mee te werken, zodat hun klanten een
zo groot mogelijk voordeel ondervinden van het reizen per openbaar vervoer.
Deze leden stellen voor, wanneer een aangepast beleid niet mogelijk is, alle
vormen van vervoerbewijzen als openbaarvervoerverklaring toe te laten, zodat
niet alleen bij gebruik van maand- en jaarkaarten maar ook bij gebruik van
week- of dagkaarten (bijvoorbeeld ingeval van deeltijdarbeid en telewerken),
de reisaftrek ook kan worden toegepast. In antwoord op de door bovengenoemde
leden gestelde vraag het volgende.Indien, zoals deze leden wensen, alle vormen van vervoerbewijzen worden
toegelaten, is de controlemogelijkheid van cruciaal belang. Voorzover gereisd
wordt met niet op naam gestelde plaatsbewijzen (losse kaarten en dergelijke)
is het nagenoeg onmogelijk aan de hand van de getoonde plaatsbewijzen vast
te stellen of deze inderdaad door de desbetreffende belastingplichtige zijn
gebruikt. Ook bij op naam gestelde bewijzen is door de omvang van het aantal
belastingplichtigen, de stroom gegevens voor de belastingdienst niet te verwerken.
Dit probleem is reeds bij de aftopping van het reiskostenforfait onderkend.
Een werkbare oplossing werd destijds gevonden in een door de openbaarvervoerbedrijven
te verstrekken en bij de belastingdienst (digitaal) aan te leveren OV-verklaring.
Na een aanloopperiode waarbij enkele kinderziekten zijn overwonnen, is op
diverse punten vooruitgang geboekt. Een daarvan is dat met ingang van 1 januari
1997 niet alleen voor jaarabonnementen, maar ook voor maandkaarten een OVverklaring
wordt afgegeven. De klok terugdraaien, door bijvoorbeeld de door de openbaarvervoerbedrijven
te verstrekken verplichte OV-verklaring af te schaffen en alle, ook de niet
op naam gestelde, vervoerbewijzen te accepteren, is gelet op de reeds geboekte
vooruitgang niet wenselijk. Het streven is erop gericht dat de openbaarvervoerbedrijven
voor meer kaartsoorten een OV -verklaring zullen afgeven. In dit verband wordt
mede gedacht aan de invoering van een elektronisch kaartsysteem. In dat geval
zou ook de aftrekmogelijkheid voor deeltijders grotere betekenis krijgen voorzover
zij voor het woon-werkverkeer per openbaar vervoer geen vergoeding krijgen.De leden van de CDA-fractie constateren dat, door de belastingvrije vergoeding
bij regelmatig woon-werkverkeer met eigen vervoer en de aftrekbeperking bij
regelmatig woon-werkverkeer met eigen vervoer, de werknemer afhankelijk wordt
van zijn werkgever. Deze leden wijzen erop dat voor werknemers, die op plaatsen
in Nederland wonen waar niet of nauwelijks openbaar vervoer voorhanden is,
geen keus bestaat. De leden van de fracties van GPV en RPF vinden het merkwaardig
dat in het voorgestelde stelsel bij woon-werkverkeer met eigen vervoer alleen
een belastingvrijstelling blijft bestaan voor de door de werkgever
te verstrekken vergoeding. Deze leden vragen wat de regering vindt van de
suggestie om de aftrek voor woon-werkverkeer, gebaseerd op de OV-tarieven,
intact te laten voor reizen woon-werkverkeer met eigen vervoer. De leden van
de SGP-fractie staan positief tegenover het voornemen van de regering om het
woon-werkverkeer per auto te beperken. Zij zijn echter wel van mening dat
daartegenover goede OV-voorzieningen als alternatief beschikbaar moeten zijn.
Deze leden vinden het dan ook te ver gaan om het reiskostenforfait voor eigen
vervoer geheel te schrappen omdat hiermee mensen gedupeerd worden die als
gevolg van vroeger ruimtelijke ordeningsbeleid te ver van hun werk wonen en
vragen de regering met deze omstandigheden rekening te houden. In antwoord
op de door deze leden gestelde merken wij het volgende op.In het regeerakkoord is in het kader van de grondslagverbreding vastgesteld
dat het reiskostenforfait voor automobilisten wordt verminderd, respectievelijk
wordt afgeschaft, naar de mate dat de arbeidsmarktfaciliteit voor werknemers
wordt verhoogd en dat het forfait bij reizen met het openbaar vervoer evenredig
wordt verlaagd. Gelet op de omvang van de verhoging van de arbeidsmarktfaciliteit
is thans voorgesteld het forfait voor regelmatig woon-werkverkeer per auto
af te schaffen en het forfait voor de aftrek voor regelmatig woon-werkverkeer
per openbaar vervoer evenredig te verlagen. De handhaving van het evenredig
verlaagde reiskostenforfait voor regelmatig woon-werkverkeer per openbaar
vervoer moet gezien worden vanuit het regeringsbeleid dat gericht is op stimulering
van het openbaar vervoer. Indien, zoals de leden van de fracties van GPV,
RPF en SGP voorstellen, het reiskostenforfait voor automobilisten wordt gehandhaafd,
al dan niet in verlaagde vorm, zal dit gevolgen hebben voor de reeds ingevulde,
met het afschaffen van het forfait vrijgekomen, budgettaire ruimte.Doordat de reisaftrek ook van toepassing is op de reisafstand die gedeeltelijk
per openbaar vervoer is afgelegd, wordt aan werknemers die op plaatsen wonen
waar het openbaar vervoer nog niet adequaat geregeld is de mogelijkheid geboden
toch voor aftrek in aanmerking te komen. Deze werknemer kan de reisafstand
deels met eigen en deels met het openbaar vervoer afleggen. Aldus kan op het
per openbaar vervoer afgelegde deel van de reisafstand de reisaftrek worden
toegepast.De leden van de CDA-fractie vragen hoe artikel 3.3.10, eerste lid, onderdeel
b, wordt toegepast op een belastingplichtige die de ene avond heen en bijvoorbeeld
op de volgende dag 's ochtends weer terug rijdt. Voorts vragen deze leden
hoe de toepassing van artikel 3.3.10, eerste lid, onderdeel b, uitwerkt voor
de in artikel 3.3.9 opgenomen reisaftrek. In antwoord hierop het volgende.In artikel 3.3.10, eerste lid, onderdeel b, van het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting
2001, wordt bepaald dat sprake is van regelmatig woon-werkverkeer indien de
belastingplichtige ten minste eenmaal per week pleegt te reizen tussen zijn
woning of verblijfplaats en de plaats of plaatsen van werkzaamheden, waarbij
binnen een tijdsbestek van 24 uur zowel heen als terug wordt gereisd. Het
24-uurs criterium houdt in dat de heenreis en de terugreis maximaal 24 uur
uit elkaar mogen liggen. Indien aan alle in artikel 3.3.10, eerste lid, onderdeel
b, en tweede lid, van bovengenoemde wet, gestelde voorwaarden wordt voldaan
is er sprake van regelmatig woon-werkverkeer. Of sprake is van regelmatig
woon- werkverkeer (of van «gewoon dus niet regelmatig» woon-werkverkeer)
is relevant voor de fiscale behandeling van het woon-werkverkeer. De in artikel
3.3.9 opgenomen reisaftrek is alleen van toepassing indien sprake is van regelmatig
woon-werkverkeer. In het door de leden genoemde voorbeeld waarbij de belastingplichtige
de ene avond heen en de volgende ochtend weer terug reist, zal
deze belastingplichtige aan het 24-uurs criterium voldoen. Indien deze belastingplichtige
ook aan de overige voorwaarden voldoet, is er sprake van regelmatig woon-werk-
verkeer, waardoor de in artikel 3.3.9 opgenomen reisaftrek kan worden toegepast.
Het in aftrek te brengen bedrag (artikel 3.3.9, derde en vierde lid) wordt
vervolgens bepaald aan de hand van het aantal dagen waarop deze belastingplichtige
naar dezelfde plaats van werkzaamheden pleegt te reizen.De leden van de D66-fractie begrijpen dat bij de onbelaste vergoedingen
nu het uitgangspunt wordt gehanteerd dat de variabele kosten in aanmerking
komen en dat hogere vergoedingen worden geacht een beloningselement te bevatten,
maar dit voor dienstreizen niet wordt gedaan. Deze leden vragen of kan worden
toegelicht waarom dit onderscheid wordt gemaakt. In antwoord hierop het volgende.Het bedrag voor onbelaste vergoeding voor regelmatig woon-werkverkeer
per eigen vervoer is afgeleid van een gemiddelde van de variabele kosten van
een gemiddelde auto. Deze benadering geeft inclusief de thans geldende aftopping
grosso modo dezelfde bedragen voor de belastingvrije vergoeding als nu het
geval is. Ook ten aanzien van het belastingvrij te vergoeden bedrag voor dienstreizen
is ervoor gekozen om uit te gaan van de huidige situatie. Het bestaande onderscheid
tussen het verschil in behandeling van regelmatig woon-werkverkeer en dienstreizen
wordt derhalve gehandhaafd. Hierbij speelt een rol dat bij dienstreizen sprake
is van een overheersend zakelijk element waardoor een verschillende behandeling
gerechtvaardigd is. Het belastingvrij te vergoeden bedrag voor dienstreizen
is afgeleid van een gemiddelde van alle met de auto samenhangende kosten,
de zogenoemde integrale autokosten. Vanuit deze invalshoek wordt onderscheid
gemaakt tussen kosten die worden ingegeven door de dienstbetrekking en kosten
waarbij het element van persoonlijke voorkeur overheerst.De leden van de CDA-fractie vragen naar het waarom van de afschaffing
van het autoreiskostenforfait, dit tegen de achtergrond van het feit dat in
het rapport van de Werkgroep vergroening van het fiscale stelsel is aangegeven
dat de afschaffing nauwelijks van invloed is op het gebruik.Opgemerkt zij dat de afschaffing van het autoreiskostenforfait wel degelijk
een milieueffect en een mobiliteitseffect heeft, zij het beperkt, maar daarom
niet minder van belang. De werkgroep heeft deze effecten afgezet tegen de
neveneffecten van een dergelijke maatregel en is tot de conclusie gekomen
dat de milieueffecten op zich geen aanleiding is tot een forse geisoleerde
ingreep in het reiskostenforfait. Deze ingreep is thans ingebed in een bredere
operatie, waarbij met het oog op de effecten voor de arbeidsmarkt de voorgestelde
omvang van de verhoging van de arbeidsmarktfaciliteit een belangrijke rol
speelt. Voorts is van belang dat het bestaande reiskostenforfait geldt als
een ingewikkelde regeling. Afschaffing daarvan leidt tot een vereenvoudiging
en minder conflicten. Bovendien moet de potentiele beleidseffectiviteit voor
het milieu en mobiliteit voor de korte termijn primair worden gezocht in de
mogelijkheid die de structuur van het forfait biedt om de keuze van de wijze
van vervoer in het woon-werkverkeer te beinvloeden.De leden van de GroenLinksfractie geven te kennen zich veel te kunnen
voorstellen bij de voorgestelde wijzigingen van het kabinet. Naar de mening
van deze leden had echter de aftrekmogelijkheid voor het openbaar vervoer
niet in evenredigheid teruggebracht moeten worden. Deze leden vragen verder
hoe de reisaftrek zich verhoudt tot de actuele tarieven in het openbaar vervoer,
in het bijzonder de jaar- en trajectkaarten, en of het niet te overwegen is
de maxima van deze reisaftrek (nog) nauwer aan de sluiten bij
de OV-tarieven c.q. deze tot uitgangspunt te nemen. Naar aanleiding van deze
vragen wordt het volgende opgemerkt. De verlaging van de aftrekmogelijkheid
moet worden gezien in het licht van het streven naar het door middel van grondslagverbreding
vrijmaken van budgettaire middelen om de tarieven te verlagen. De aftrekbare
reiskosten voor woon-werkverkeer zijn in het huidige stelsel gebaseerd op
het voor de enkele-reisafstand geldende gemiddelde van de op 1 januari van
het kalenderjaar geldende laagste tarieven tweede klas en eerste klas van
de N.V. Nederlandse Spoorwegen verminderd met de op die datum geldende prijs
van een 2-sterabonnement en vermeerderd met 200. Onder het voorgestelde stelsel
worden deze bedragen met ongeveer een derde deel verlaagd.8.1.2 AutokostenfictieHet kabinet is verheugd dat de leden van de fractie van de PvdA de regeringsvoorstellen
inzake de autokostenfictie steunen. Ook de leden van de fracties van GroenLinks,
SGP, GPV en RPF laten zich waarderend over de voorstellen uit.De leden van de PvdA-fractie vragen of de huidige regeling van de autokostenfictie
met inachtneming van een grens van 1000 kilometer naar tevredenheid werkt,
en wat de eventuele knelpunten zijn. Zoals in de Verkenning (kamerstukken
II 1997/98, 25 810, nr. 2, blz. 41) is geconstateerd zet de huidige opzet
geen rem op het privé-gebruik van de auto van de zaak omdat de fiscale
bijtelling onafhankelijk is van het aantal gereden kilometers (bij een privé-gebruik
van meer dan 1000 kilometer). Ook wordt als knelpunt ervaren de ongelijke
behandeling van een belastingplichtige die een ter beschikking gestelde personenauto
gebruikt voor privé-ritten, en een belastingplichtige die daarvoor
een bestelauto gebruikt. Het antwoord is dan ook dat de huidige regeling niet
naar tevredenheid werkt. In de voorgestelde regeling doen deze knelpunten
zich niet voor.De leden van de fractie van het CDA vragen hoeveel procedures er zijn
onder huidige regeling van de autokostenfictie en hoeveel er naar schatting
worden verwacht. Wij nemen aan dat deze leden niet doelen op de procedures
die worden gevoerd over het verschil tussen de 20%- en 24%-bijtelling. Met
betrekking tot de overige procedures op het terrein van de autokostenfictie
kan worden gesteld dat deze steeds minder worden gevoerd, omdat duidelijkheid
is geschapen over en ervaringen zijn opgedaan met kilometeradministraties
om overtuigend aan te tonen dat de auto van de zaak voor niet meer dan 1000
kilometer voor privé-doeleinden wordt gebruikt. De voorgestelde regeling
sluit hierbij aan, zodat verwacht mag worden dat het aantal procedures niet
sterk zal stijgen, alhoewel als gevolg van de variabilisering een grotere
groep belastingplichtigen dan de huidige van het bijhouden van een rittenregistratie
gebruik zal willen maken.De leden van de PvdA-fractie en ook de leden van de fractie van GroenLinks
vragen zich af hoe fraudebestendig de voorgestelde regeling inzake het privé-gebruik
van de auto van de zaak moet worden geacht. Hierop wordt geantwoord dat, indien
aan de belastingplichtige ook voor privé-doeleinden een auto ter beschikking
staat, privé-gebruik wordt voorondersteld: volledige bijtelling heeft
plaats, tenzij blijkt (d.w.z. volledig wordt bewezen) dat op jaarbasis minder
dan 7000 kilometer privé is gereden. Als belastingplichtigen willen
aantonen dat zij minder dan 7000 kilometer de auto van de zaak voor privé-doeleinden
gebruiken, zullen zij een rittenregistratie moeten kunnen overleggen.De leden van de fracties van CDA en SGP voorzien complicaties in het dagelijks
bijhouden en de controle van die rittenregistratie, zoals ook door de Raad
van State is opgemerkt die te vrezen. Met een dergelijke rittenadministratie
heeft de belastingdienst inmiddels ervaring opgebouwd, zij het dat het aantal
van deze administraties nu veel beperkter is dan in de voorgestelde regeling
mag worden verwacht. Op basis van de huidige ervaringen gaan wij ervan uit
dat de rittenregistratie niet alleen uitvoerbaar is voor de belastingplichtigen,
maar ook controleerbaar. Op de vragen van de PvdA-fractie wie de verantwoordelijkheid
draagt voor het vaststellen van de hoeveelheid privé-kilometers, welke
garantie er is dat de opgave van de belastingplichtige op dit punt klopt,
en welke controlemechanismen ter beschikking staan, kan worden gesteld dat
de verantwoordelijkheid voor een juiste aangifte bij de belastingplichtige
berust, en dat aan de inspecteur dezelfde middelen als nu ter beschikking
staan voor controle van de door de belastingplichtige in zijn aangifte vermelde
bijtelling voor het privé-gebruik van de auto van de zaak. De juistheid
van een door de belastingplichtige bijgehouden rittenregistratie kan worden
gecontroleerd aan de hand van kantooragenda's, orderbriefjes, garagenota's,
elektronische routeplanners en dergelijke. Wij merken op dat om de conflictgevoeligheid
van de registratie te verminderen, is gekozen voor het introduceren van een
slechts gering aantal klassen privé-gebruik, waarbinnen het bij te
tellen bedrag gelijk blijft. Ook is een zware bewijslast voorgesteld, omdat
bij geringe mogelijkheden tot controle het gevaar zou kunnen ontstaan dat
belastingplichtigen in hun aangiften tot lagere bijtellingen komen dan met
het werkelijk privé-gebruik van de auto van de zaak zou overeenkomen.
Hoewel zeker niet in alle gevallen de rittenregistratie van voor tot achter
kan worden nagetrokken, zijn zodanig statistisch verantwoorde controles mogelijk
dat de mogelijkheden om hiermee te frauderen naar verwachting beperkt zijn.Er
zij nogmaals op gewezen dat controle slechts nodig is indien de belastingplichtige
stelt minder dan 7000 kilometer privé te hebben gereden met de auto
van de zaak.De leden van de PvdA-fractie merken op voorgaande vragen van groot belang
te vinden nu ook het privé-gebruik van de bestelauto in de autokostenfictie
wordt betrokken en een moeizame tegenbewijsregeling voor bepaalde bestelauto's
en service-wagens in het leven lijkt te worden geroepen. Wij merken op dat
ook onder de werking van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 het privé-gebruik
van de bestelauto tot de winst of de inkomsten uit arbeid moet worden gerekend
en wel op basis van de waarde in het economisch verkeer: werkelijk aantal
privé-kilometers tegen werkelijke kilometerprijs. De voorgenomen opname
van de bestelauto in de autokostenfictie betekent dus voor het gros van die
auto's een vereenvoudiging, omdat slechts de groep gebruikers die op jaarbasis
tussen 500 en 7000 kilometer de auto voor privé-doeleinden benutten,
worden geconfronteerd met het bijhouden van de gereden kilometers. Voor de
zeer beperkte groep bestelauto's die (nagenoeg) uitsluitend geschikt blijkt
te zijn voor goederenvervoer, wordt de huidige systematiek van bijtelling
van het werkelijke privé-gebruik gehandhaafd. Opgemerkt wordt dat ook
hier de bewijslast bij de belastingplichtige ligt.De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat in de autokostenfictie het
woon-werkverkeer niet meer als privé wordt aangemerkt, waarbij kennelijk
wordt gedoeld op het vervallen van de huidige verhoging van de bijtelling
bij woon-werkverkeer van meer dan drie dagen per week over een reisafstand
boven 30 kilometer. Wel zijn de leden kritisch over de administratieve lastendruk
die het bijhouden van een gedetailleerde rittenadministratie voor een grotere
groep gebruikers van de auto van de zaak met zich meebrengt. Hieraan wordt
de vraag gekoppeld hoe wij denken deze lastendruk te beperken. Is het inderdaad
de bedoeling dat bijvoorbeeld een pizzabezorger die zijn pizza's met de auto
rondbrengt, ieder ritje naar ieder adres moet noteren? Inderdaad zal een grotere groep gebruikers dan tot nu toe de mogelijkheid
kunnen benutten om de bijtelling voor het privé-gebruik te laten aansluiten
bij het werkelijk privé-gebruik in plaats van een vaste bijtelling
te krijgen onafhankelijk van het aantal gereden privé-kilometers. Ligt
de grens om een laag privé-gebruik aan te tonen nu bij 1000 kilometer,
in de voorstellen komt die grens te liggen bij 7000 kilometer. Het is dan
onvermijdelijk dat een verlaging van de bijtelling voor de belastingplichtige
die daarvan wenst te profiteren, gepaard gaat met de uitbreiding van de administratieve
verplichtingen. In de nog op te stellen uitvoeringsregeling zal een evenwicht
worden gezocht tussen administratieve lastendruk en de vergaring van de voor
de controle benodigde gegevens.Naar aanleiding van de vraag over de pizzabezorger die zijn pizza's met
de (bestel)auto rondbrengt, wordt opgemerkt dat dat rondbrengen geen feit
is dat tot bijtelling van de autokostenfictie leidt, en ook niet het woon-werkverkeer
van die bezorger. Pas als sprake is van ook voor privé-doeleinden ter
beschikking staan van de auto komt toepassing van de fictie aan de orde. Indien
de pizzabezorger wil laten blijken dat het aantal privé-kilometers
niet meer is dan 7000, rijst de administratieve last van de rittenregistratie.In dit kader is van belang dat, zoals de leden van de VVD-fractie ook
voorstellen, geen bijtelling plaatsheeft indien contractueel en met reële
sancties is vastgelegd dat buiten zakelijk en woon-werkverkeer de auto niet
voor privé-doeleinden mag worden gebruikt. In de memorie van toelichting
is deze situatie beschreven, evenals de situatie dat de belastingplichtige
laat blijken dat hij de auto na de zakelijke ritten bij zijn werkgever achterlaat
en dat hij de privé-ritten bijvoorbeeld per openbaar vervoer, per fiets
of per eigen auto aflegt. De pizzabezorger zal over het algemeen de (bestel)auto
niet mee naar huis mogen nemen, en dan blijft de bijtelling achterwege.Op de vraag van de leden van de fractie van het CDA of auto's met een
grijs kenteken onder de fiscale bijtelling gaan vallen, merken wij op dat
ook onder de huidige Wet op de inkomstenbelasting 1964 het privé-gebruik
van een bestelauto van de zaak tot de winst of het inkomen uit arbeid moet
worden gerekend. In de voorstellen wordt slechts de methode van waardering
van het voordeel geforfaiteerd. Indien in privé een bestelauto is aangeschaft,
is behoudens het geval dat de werkgever alle autokosten vergoedt, de autokostenfictie
niet van toepassing, zodat voor het vervoer van een gehandicapte partner of
kind geen uitzondering behoeft te worden gemaakt.De leden van de SGP-fractie wijzen er op dat het bijhouden van de rittenregistratie
redelijkerwijs niet uitvoerbaar is voor eigenaren van bijvoorbeeld garagebedrijven
of koeriersdiensten. De vraag heeft betrekking op (bestel)auto's die tot het
ondernemingsvermogen behoren. Het aangeduide probleem valt in twee delen uiteen:
of er wordt voor privé-doeleinden van steeds wisselende auto's gebruik
gemaakt, zodat het bepalen van het aantal privé-kilometers, het bepalen
van de cataloguswaarde en de controle daarop wordt bemoeilijkt, of het aantal
ritten is dagelijks dermate groot dat niet kan worden gevergd daarvan een
strikte registratie bij te houden. Vooropgesteld wordt dat de ondernemer ervoor
kan kiezen van de (bestel)auto's geen privé-gebruik te (laten) maken.
In dat geval wordt aan bijtelling niet toegekomen. Indien die auto's wel voor
privé-doeleinden worden benut of ter beschikking gesteld, zal voor
het waarderen van de onttrekking/bijtelling net als in andere situaties de
autokostenfictie van toepassing zijn. Concrete beleidskaders zullen worden
opgesteld om hier in de praktijk mee om te gaan. Op de vraag van de leden van de VVD-fractie of kan worden aangegeven welke
de exacte criteria zijn waaraan een kilometerboekhouding moet voldoen, merkt
de regering op dat nog geen specifieke ministeriële regeling gereed is.
Wel is in de memorie van toelichting vermeld dat de regels voor een rittenregistratie
niet wezenlijk zullen afwijken van de eisen zoals die nu gelden en die zijn
neergelegd in het Besluit van 12 juli 1995, nr. DB95/2609M, BNB 1995/259.
In dit besluit is het model van een rittenstaat opgenomen, die ingevuld en
desgevraagd ondersteund door een agenda en garagenota's kan dienen als bewijs.De leden van de VVD-fractie vragen waarop het kabinet baseert dat de voorgestelde
autokostenfictie budgettair neutraal zal zijn. Volgens de leden ligt het in
de rede dat vele gebruikers van de auto van de zaak de lastendruk van de rittenadministratie
niet aankunnen en hierdoor een hogere bijtelling dan voorheen krijgen, wat
zou leiden tot extra belastinginkomsten.De verwachting dat de voorgestelde autokostenfictie budgettair neutraal
zal zijn, is gebaseerd op statistische gegevens afkomstig van het CBS, waarbij
is ingeschat hoeveel belastingplichtigen in welk kilometersegment van de variabilisering
gebruik zullen gaan maken. Enerzijds zal een aantal gebruikers van een auto
van de zaak die ook nu geen administratie voeren, hetzij omdat zij meer dan
1000 privé-kilometers afleggen hetzij omdat zij niet de moeite nemen
een laag privé-gebruik te bewijzen, na de invoering van de Wet IB'01
bijtelling van het algemene autokostenforfait van 25% aanvaarden. Anderzijds
mag worden verwacht dat velen gebruik zullen maken van de geboden mogelijkheid
de bijtelling te laten aansluiten bij het werkelijk privé-gebruik,
wat leidt tot een – soms fors – lagere bijtelling dan voorheen.
Wij taxeren dat beide componenten elkaar grosso modo zullen compenseren. De
ervaringen met de huidige rittenadministraties geven geen aanleiding te veronderstellen
dat belastingplichtigen met een hogere bijtelling genoegen nemen omdat zij
de lastendruk van rittenregistratie niet aan zouden kunnen.De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel belastingplichtigen momenteel
een auto van zaak hebben en hoeveel hiervan werknemer dan wel ondernemer zijn.
Deze leden vragen tevens hoeveel belastingplichtigen naar verwachting een
kilometeradministratie zullen voegen en hoeveel ambtenaren nodig zullen zijn
om dit te controleren.De meest recente gegevens van de belastingdienst wijzen uit dat ongeveer
575 000 belastingplichtigen een auto van de zaak hebben, waarvan er circa
425 000 particuliere belastingplichtigen zijn en circa 150 000 ondernemers.
Van het genoemde aantal van 575 000 zullen naar grove inschatting ca.
300 000 belastingplichtigen door middel van een kilometeradministratie
trachten aan te tonen dat zij minder dan 7000 kilometer privé met de
auto van de zaak hebben gereden en recht hebben op een lagere dan de maximale
bijtelling voor privé-gebruik. De controle op de bijtelling door de
belastingdienst zal conform de werkwijze bij andere aftrekposten en inkomensbestanddelen
steekproefsgewijze plaatsvinden. Voor deze controle zijn naar de huidige inzichten
ruim 30 extra ambtenaren nodig.Op de opmerking van de leden van de fractie van het CDA dat het vanwege
het geringe effect op de afname van het autogebruik geen aanbeveling verdient
een gevariabiliseerde autokostenfictie in te voeren, antwoorden wij dat wij
een andere afweging maken tussen het belang van het milieu-effect en de echte
administratieve lastenverzwaring. Wij gaan er ook vanuit dat gebruikers van
een auto van de zaak die weinig privé-kilometers rijden, de lagere
bijtelling zullen appreciëren. Bovendien speelt een rol dat naast de
omstandigheid dat de huidige opzet geen rem zet op het privé-gebruik
van de auto van de zaak, ook andere knelpunten een rol speelden zoals een
grote overgang in de bijtelling bij het overschrijden van de grens van 1000
kilometer privé-gebruik, en de ongelijke behandeling van de belastingplichtige
die bij meer privé-gebruik een personen- dan wel bestelauto voor die
doeleinden gebruikt.Op de in paragraaf 4.1.3 opgenomen aanbeveling van de leden van de
CDA-fractie om voor de autokostenfictie volledig te abstraheren van het feitelijk
gebruik, wordt geantwoord dat de voorstellen voor de autokostenfictie meer
dan de huidige regeling een evenwicht vormen tussen het uitgangspunt in de
inkomstenbelasting van individuele waardering van privé-voordelen uit
onderneming of dienstbetrekking, en het vanwege de eenvoud volledig afzien
van persoonlijke elementen in die waardering. Om die reden wordt niet, zoals
deze leden het noemen, met een robuuster voorstel gekomen en is in plaats
van één grens van 1000 kilometer een aantal kilometerklassen
ingebouwd om een lager privé-gebruik te stimuleren. Onder de huidige
regeling is de bijtelling bij 1001, bij 5000 of bij 10 000 kilometer
privé-gebruik gelijk. Het voorstel voor de autokostenfictie doet echter
meer recht aan het verschil in voordeel dat duidelijk aanwezig is: meer voordeel
resulteert in een hogere bijtelling. In de door deze leden gekozen voorbeelden
van aantallen privé-kilometers is inderdaad sprake van een verhoging
van de bijtelling ten opzichte van de huidige, maar indien de getallen 400
of 5000 worden ingevuld is sprake van een verlaging van de autokostenfictie.
Deze wijzigingen in de fictie, die alleen geldt voor die ondernemers en werknemers
die een auto van de zaak ook voor privé-doeleinden ter beschikking
hebben, hebben geen verband met de voor alle belastingplichtigen geldende
veranderingen in de tarievenstructuur.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie of de wijzigingen van de autokostenfictie
zullen leiden tot uitwijkgedrag naar bijvoorbeeld een kleine eigen tweede
auto, kan worden geantwoord dat er geen aanleiding lijkt een dergelijke gedragsreactie
te veronderstellen. De kosten van een tweede auto in privé drukken
namelijk volledig op de belastingplichtige, terwijl de bijtelling van de autokostenfictie
leidt tot een bruto bijtelling die wordt vergolden tegen het geldende marginale
tarief (maximaal 52%).De leden van de fractie van D66 kunnen geen goede reden bedenken waarom
woon-werkverkeer met een auto van de zaak geen privé-verkeer zou zijn,
terwijl het dat wel is voor belastingplichtigen die niet zo'n auto ter beschikking
hebben. Beter dan de voorgestelde regeling voor de autokostenfictie lijkt
deze leden een eenvoudiger systeem, bestaande uit de elementen: woon-werkverkeer
is privé, geen bijtelling bij privé-gebruik van niet meer dan
7000 kilometer, en bijtelling van 25% bij een hoger privé-gebruik.
Wij merken hierover op dat wij het woon-werkverkeer voor de gebruiker van
de auto van de zaak niet als privé beschouwen. Indien aan een werknemer
een auto ter beschikking wordt gesteld, verzorgt de werkgever het vervoer
van die werknemer. Voor de zakelijke kilometers is dit een zuiver ondernemingsbelang,
voor het woon-werkverkeer wordt dit aangemerkt als vervoer vanwege de werkgever.
Daarmee is dit conform het voorstel in de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001 een vrije verstrekking. Voor de privé-kilometers geldt de gevariabiliseerde
autokos- tenfictie. Ook in de inkomstenbelasting is voor het woon-werkverkeer
geen bijtelling op zijn plaats, wat om misverstanden te voorkomen expliciet
in het wetsvoorstel is vermeld.Het door de leden van de fractie van D66 voorgestelde systeem zou wellicht
eenvoudiger dan de nieuwe autokostenfictie kunnen zijn, maar het neemt niet
de bezwaren weg die aan het huidige systeem kleven. In de voorgestelde fictie
wordt de in het regeerakkoord beoogde variabilisering bereikt in de bijtelling
wegens het privé-gebruik van de auto, terwijl deze leden
slechts één meetpunt voorstaan. Ook bestaat voor de belastingplichtige
die verder dan 17,5 kilometer van zijn werk woont en 200 werkdagen heeft,
geen enkele rem op het privé-gebruik: zowel weinig als veel privé-kilometers
leiden tot een bijtelling van 25%.Hiermee is ook ingegaan op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks
waarom het gebruik van de auto van de zaak voor woon-werk- verkeer niet tot
een (forfaitaire) bijtelling op het loon leidt. Nu dit gebruik geldt als vrije
verstrekking, kan er volgens de systematiek van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 niet aan worden toegekomen de waardering van dit gebruik tot het loon
te rekenen. De door deze leden voorgestelde stevige forfaitaire bijtelling
voor het woon-werkverkeer met de auto van de zaak komt ons dan ook niet met
onze uitwerking overeen. Overigens zou een dergelijke maatregel voor het bedrijfsleven
een aanzienlijke administratieve lastenverzwaring betekenen: voor iedere werkdag
zou moeten worden bepaald of de werknemer de hem ter beschikking gestelde
auto voor woon-werkverkeer heeft gebruikt. Ook zou het verschil maken of de
werknemer vanuit de woning rechtstreeks of via kantoor de zakelijk ritten
zou gaan afleggen. Dit zou uit een rittenregistratie kunnen worden gehaald,
maar die is slechts van toepassing voor de belastingplichtigen die de variabilisering
in de bijtelling willen benutten indien zij op jaarbasis voor niet meer dan
7000 kilometer de auto van de zaak voor privé-doeleinden gebruiken.Ook vragen de leden van de fractie van GroenLinks of in de autokostenfictie
niet meer naar grootte en zwaarte van de betreffende auto moet worden gedifferentieerd.
Wij merken op dat de autokostenfictie een – zij het grove, en in de
voorstellen iets verfijnde – wijze is om een in natura verstrekt voordeel
dat uit de onderneming of dienstbetrekking voortvloeit, te waarderen. De catalogusprijs
biedt daarvoor een goed handvat: een duurdere auto indiceert meer luxe, veiligheid
en rijgenot en daarmee meer voordeel. Lengte of gewicht van de auto zijn,
bezien vanuit de invalshoek de auto als voordeel in natura te waarderen, minder
onderscheidend als rekengrootheid voor de bepaling van de autokostenfictie.
Geen ander criterium voldoet beter dan de catalogusprijs. Zo geeft de lengte
van de auto geen goed onderscheid, omdat auto's van gelijke lengte zeer verschillend
kunnen zijn qua luxe en rijgedrag; ook zijn bestelauto's in het algemeen langer
dan personenauto's.Op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks hoe het kabinet
staat tegenover maatregelen in het algemeen die er per saldo toe zullen leiden
dat het aantal auto's van de zaak zal dalen, wordt opgemerkt dat het algemene
mobiliteitsbeleid erop is gericht het gebruik van de auto te ontmoedigen.
Dit heeft ook gevolgen voor het gebruik van de auto van de zaak.De leden van de fractie van GroenLinks zouden ook graag een uitgebreidere
toelichting zien dan bij het Nader rapport om het genot van een ter beschikking
gestelde auto niet tot het loon te rekenen.In aanvulling op het voorgaande en op het Nader rapport merken wij op
dat bij het voorbereiden van de voorstellen de mogelijkheid van het onder
de loonbelasting brengen van het voordeel van het privé-gebruik van
de auto van de zaak, uitvoerig is besproken met de organisaties van het bedrijfsleven.
Deze voorzagen een forse administratieve lastenverzwaring, terwijl zij niet
betrokken bij het daadwerkelijk privé-gebruik dat van de auto van de
zaak wordt gemaakt. Alle argumenten tesamen hebben ons er nu niet toe gebracht
wel voor te stellen loonheffing toe te passen op het voordeel van het privé-gebruik
van de auto van de zaak. Nu in de loonbelasting geen bijtelling op het loon
hoeft plaats te hebben en er geen prijsopdrijvend effect is, is terugsluis
niet aan de orde. De leden van de fracties van GPV en RPF vinden het gewenst dat werknemers
die een auto ter beschikking gesteld krijgen en daarvan ook privé gebruikmaken,
daarover fiscaal worden afgerekend. Deze leden, en de leden van de CDA-fractie,
vragen hoe wij de veronderstelling van die leden taxeren dat de voorgestelde
regeling voor de autokostenfictie zal leiden tot veel bewijsdiscussies. Wij
merken hierover op dat, indien aan de belastingplichtige ook voor privé-doeleinden
een auto ter beschikking staat, privé-gebruik wordt voorondersteld:
volledige bijtelling heeft plaats, tenzij blijkt (d.w.z. volledig wordt bewezen)
dat op jaarbasis minder dan 7000 kilometer privé is gereden. Op dit
moment is het moeilijk een beoordeling te maken van het aantal en de intensiteit
van de discussies over een lager privé-gebruik dan 7000 kilometer.
De ervaringen met de huidige kilometeradministraties geven geen aanleiding
om te verwachten dat het aantal bewijsdiscussies onaanvaardbaar hoog zal uitvallen.Deze leden vragen ook of het juist is dat de voorgestelde regeling in
combinatie met de voorgestelde tarievenverlaging ertoe leidt dat werknemers
die veel voor privé-doeleinden met de auto van de zaak rijden, relatief
minder extra moeten betalen ten opzichte van hen die relatief weinig privé-kilometers
rijden. Ook vragen deze leden daaraansluitend of de regering beoogt via het
fiscale regime het gebruik van de lease-auto te ontmoedigen. Wat betreft de
eerste vraag zouden wij de effecten van de verlaging van de tarieven van de
inkomsten belasting enerzijds en van de herziening van de autokostenfictie
anderzijds afzonderlijk in ogenschouw willen nemen. De tarieven hebben immers
betrekking op alle belastingplichtigen, de autokostenfictie alleen maar op
dat deel daarvan (ondernemers en werknemers) dat beschikt over een auto van
de zaak. De stelling, bijvoorbeeld, dat de verhoging van de autokostenfictie
aan de bovenkant wordt gecompenseerd door de verlaging van het tarief, zou
aan beide facetten onrecht doen. Zij dienen ieder op hun eigen merites te worden
beoordeeld. Op de laatste vraag kan worden geantwoord dat het kabinet niet
expliciet het gebruik van lease-auto's zou willen terugdringen. De variabilisering
past in het beleid het gebruik van de auto in algemene zin terug te dringen.8.2 ScholingDe leden van de PvdA-fractie vragen waarom scholingsuitgaven wel en uitgaven
voor kinderopvang niet als persoonsgebonden worden beschouwd. Deze leden vragen
zich af of dit is terug te voeren op de stelling dat ouders die niet voor
het kind kunnen zorgen omdat ze scholing volgen, de kosten van kinderopvang
niet mogen aftrekken terwijl ouders die niet voor het kind kunnen zorgen omdat
ze werken dit wel kunnen en of dit in overeenstemming is met het regeringsbeleid
dat mede gericht is op het stimuleren van scholing ten einde de arbeidsmarktparticipatie
te bevorderen.De aftrek van uitgaven voor kinderopvang is een stimuleringsregeling die
is gericht op het bevorderen van het verwerven van inkomen uit werk. Daarom
kunnen uitgaven voor kinderopvang alleen in aanmerking worden genomen bij
het bepalen van inkomen uit werk en woning. Het doel van de kinderopvangregeling
wordt namelijk niet gediend door uitgaven voor kinderopvang ook in aanmerking
te nemen als er slechts inkomen uit aanmerkelijk belang of uit sparen en beleggen
is.Bij scholingsuitgaven kan het voorkomen dat een belastingplichtige die
nog geen inkomen uit werk en woning heeft maar wel inkomen uit aanmerkelijk
belang of uit sparen en beleggen, toch uitgaven voor scholing doet met het
oog op het verwerven van inkomen uit werk en woning. Het past bij het karakter
van een stimuleringsregeling voor scholing dat scholingsuitgaven in een dergelijk
geval in aanmerking kunnen worden genomen bij het bepalen van
het belastbaar inkomen uit aanmerkelijk belang en het belastbaar inkomen uit
sparen en beleggen. Overigens wordt de persoonsgebonden aftrek waar de scholingsuitgaven
deel van uitmaken, in eerste instantie met box I-inkomen verrekend. Dit stelsel
van regelingen is in overeenstemming met het regeringsbeleid dat mede gericht
is op het stimuleren van scholing ten einde de arbeidsmarktparticipatie te
bevorderen.Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie of is overwogen uitgaven voor
kinderopvang in aanmerking te nemen in de situatie dat een ouder werkt en
de andere ouder een opleiding volgt met het oog op het verwerven van inkomen
uit werk en woning en of is overwogen uitgaven voor kinderopvang in aanmerking
te nemen bij een werkende belastingplichtige van wie de partner wegens langdurige
ziekte niet in staat is voor de kinderen te zorgen.Dit is gelet op de doelstelling van de regeling niet overwogen. Dit is
in lijn met het doel van de huidige regeling om een faciliteit te bieden indien
de enige of beide ouders betaald werk verrichten.Indien de partner van de belastingplichtige niet werkt wegens langdurige
ziekte, kunnen eveneens geen uitgaven voor kinderopvang in aanmerking worden
genomen omdat niet beide ouders betaald werk verrichten. Ook voor deze situaties
kennen zowel de huidige als de voorgestelde regeling geen uitzondering. Wel
kan in dergelijke gevallen de aftrekpost voor uitgaven voor extra gezinshulp
als uitgaven wegens ziekte van toepassing zijn. Deze is opgenomen in artikel
6.5.2, onderdeel b, van de Wet inkomstenbelasting 2001.De leden van de fractie van de PvdA vragen of door het afschaffen van
de aftrek van werkelijke kosten de prikkel tot het doen van scholingsuitgaven
zal afnemen waardoor het regeringsbeleid inzake het bevorderen van de employability
wordt gefrustreerd. De leden van de CDA-fractie vragen hoe wordt omgegaan
met scholing die niet door de werkgever wordt betaald, of het redelijk is
deze kosten aftrekbaar te houden en of er nu geen rechtsongelijkheid onstaat.
De leden van de D66-fractie geven aan het ermee eens te zijn dat scholingsuitgaven
kunnen worden afgetrokken.Allereerst willen we opmerken dat het ons genoegen doet dat de fractie
van D66 vanwege het belang van scholing instemt met een aftrekregeling voor
scholingsuitgaven. Voorts willen wij opmerken dat het kabinetsbeleid dat erop
is gericht scholing te bevorderen, is terug te vinden in verschillende fiscale
regelingen waaronder de scholingsaftrek in de bepalingen met betrekking tot
de winst van de Wet inkomstenbelasting 2001 en de scholingsfaciliteit in de
Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen.
Deze regelingen zijn zodanig vormgegeven dat werkgevers worden gestimuleerd
hun werknemers goede scholing te bieden zodat deze in staat zijn en blijven
hun werk goed te doen.Belastingplichtigen die volgens afdeling 3.4 van de Wet inkomstenbelasting
2001 resultaat uit overige werkzaamheden genieten en ondernemers, kunnen evenals
onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, hun werkelijk gemaakte
kosten aftrekken. Dit geldt dus ook voor kosten ter zake van scholing in verband
met die werkzaamheden. Werknemers kunnen onder het regime van de Belastingherziening
2001 kosten in verband met loon uit tegenwoordige arbeid – buiten de
forfaitair bepaalde algemene aftrek – niet langer aftrekken. Deze algemene
aftrek bedraagt maximaal &euro; 573 (f 1263; bedragen 1999).
Daarnaast kan iedere belastingplichtige op hem drukkende scholingsuitgaven
als persoonsgebonden aftrekpost in aftrek brengen. De aftrekpost voor scholingsuitgaven
is een aftrekpost met een breed bereik die ziet op de voortzetting van enerzijds
de aftrek van aftrekbare kosten ter zake van scholing en anderzijds de buitengewonelastenaftrek
voor studiekosten onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. De aftrekpost voor scholingsuitgaven beoogt een fiscaal vangnet te bieden
voor uitgaven voor scholing waarvoor de belastingplichtige geen recht heeft
op andere tegemoetkomingen, bijvoorbeeld van zijn werkgever. Hieruit volgt
dat een evenwichtig stelsel van regelingen is gecreëerd op grond waarvan
kosten ter zake van scholing op rechtvaardige wijze in aanmerking kunnen worden
genomen. Voorts wordt met dit stelsel van regelingen ook onder het regime
van de Belastingherziening 2001 het kabinetsbeleid inzake het bevorderen van
employability in de belastingwetgeving ondersteund.De leden van de fracties van de PvdA, de VVD en het CDA vragen hoe in
het kader van het bevorderen van scholing het beperken van de aftrek van kosten
van reizen en verblijven ter zake van scholing moet worden gezien.Zoals in het Nader rapport reeds is aangegeven, is de aftrekpost voor
scholingsuitgaven zoveel mogelijk opgezet als een eenvoudig uit te voeren
regeling. In het kader van de aftrek voor scholingsuitgaven kunnen posten
voorkomen met een gemengd karakter. Bij dergelijke posten is moeilijk aan
te geven in hoeverre de uitgaven werkelijk zijn aan te merken als scholingsuitgaven.
Een oplossing zou kunnen zijn om posten met een gemengd karakter te normeren.
Dit past echter niet bij een eenvoudig toe te passen aftrekpost. Wij hebben
ervoor gekozen duidelijkheid te creëren door een drietal posten met een
gemengd karakter van aftrek uit te sluiten. Hieronder valt onder meer de post
met betrekking tot de kosten van reizen en verblijven.De leden van de PvdA-fractie vragen aan te geven in welk opzicht de voorgestelde
regeling een verruiming van de reikwijdte betekent ten opzichte van de buitengewonelastenregeling
onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Voorts vragen de
leden van de CDA-fractie of het, met het oog op een afbakening met kosten
van vakliteratuur, niet gewenst is toe te voegen dat een opleiding of studie
moet uitmonden in een diploma.De reikwijdte van de regeling voor scholingsuitgaven is ruimer dan de
regeling voor buitengewone lasten ter zake van scholing onder het regime van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964 omdat deze niet ziet op uitgaven die
onder het regime van die wet als aftrekbare kosten ter zake van scholing worden
aangemerkt. De regeling voor scholingsuitgaven ziet op beide categorieën
uitgaven. Zoals in de toelichting reeds is aangegeven kunnen onder de voorgestelde
regeling uitgaven voor vakliteratuur in aanmerking worden genomen indien een
zodanig verband tussen de literatuur en het volgen van het leertraject bestaat
dat de literatuur in de gegeven omstandigheden naar het spraakgebruik als
leerboek of leermiddel kan worden aangemerkt. Het opnemen van de eis dat de
opleiding of studie moet uitmonden in een diploma voegt hieraan niets toe.
Wel compliceert een dergelijke eis het toepassen van de regeling voor scholingsuitgaven
omdat dan pas achteraf – bij het behalen van het diploma – kan
worden geconstateerd dat scholingsuitgaven in aanmerking kunnen worden genomen.De leden van de PvdA-fractie vragen naar het vervallen van de inkomensafhankelijke
drempel en het eventueel invoeren van een dergelijke drempel voor lage inkomens.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de absolute drempel is verhoogd
en hoe dit past in het kabinetsbeleid ter zake van scholing. De leden van
de GroenLinks-fractie vragen om een nadere onderbouwing van het drempelbedrag
van &euro; 500.Uit overwegingen van doelmatigheid is een drempel van &euro; 500
(f 1102) opgenomen. Hiermee wordt voorkomen dat over relatief kleine
uitgaven discussie ontstaat. Omdat de aftrek voor scholingsuitgaven eenvoudig
toepasbaar moet zijn, is uit het oogpunt van kenbaarheid ervoor gekozen om
in plaats van een inkomensafhankelijke drempel met een absoluut maximum, een
rond drempelbedrag van &euro; 500 te hanteren. Dit drempelbedrag
is ongeveer &euro; 135 (ongeveer f 300) hoger dan het maximum
drempelbedrag van de buitengewonelastenregeling onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Hierbij moet wel in aanmerking
worden genomen dat het absolute drempelbedrag in die regeling gedurende geruime
tijd niet is aangepast. Voorts willen we aangeven dat de regeling voor scholingsuitgaven
tevens ziet op kosten voor scholing die onder het regime van de Wet op de
inkomstenbelasting 1964 worden aangemerkt als aftrekbare kosten en onder dat
regime veelal wegvallen onder het arbeidskostenforfait. Zoals hiervoor is
aangegeven wordt door het totale stelsel van regelingen gericht op het stimuleren
van scholing ook onder het regime van de Belastingherziening 2001 het regeringsbeleid
inzake het bevorderen van employability in de belastingwetgeving ondersteund.De leden van de CDA-fractie stellen dat het schrappen van de aftrek van
zogenoemde studiefinancieringsrente hen misplaatst voorkomt tegen de achtergrond
van «een leven lang leren» en «employability». De
leden van de D66-fractie vragen evenals de leden van de fracties van de GPV
en RPF waarom geen uitzondering wordt gemaakt voor de aftrek van rente van
studieschulden.In het regeerakkoord is om de belastinggrondslag te verbreden en te verstevigen
ervoor gekozen de aftrek van persoonlijke verplichtingenrente af te schaffen.
Onderdeel hiervan is de aftrek van rente van studieschulden. Rente van dergelijke
schulden kunnen niet als scholingsuitgaven in aanmerking worden genomen omdat
sprake is van afgeleide uitgaven. Het betreft namelijk de financieringskosten
van scholingsuitgaven en niet scholingsuitgaven zelf. Opgemerkt zij dat deze
schulden onder het regime van de Wet inkomstenbelasting 2001 wel in aanmerking
worden genomen bij het bepalen van de rendementsgrondslag. Voorts willen we
aangeven dat ruim f 20 miljoen is uitgetrokken om hiervoor – buiten
de fiscaliteit – een tegemoetkoming te bieden. Gedacht wordt aan het
laten vervallen van de opslag die thans in de rente op studieschulden is verwerkt
waardoor de te betalen rente lager wordt. Hiervoor hebben wij reeds aangegeven
hoe de regeling voor scholingsuitgaven past in het kabinetsbeleid ter zake
van scholing.De leden van de CDA-fractie vragen naar de fiscale positie van de genieters
van een tempobeurs. Volgens artikel 6.7.2, tweede lid, van de Wet inkomstenbelasting
2001 komen scholingsuitgaven niet voor aftrek in aanmerking tot het bedrag
van de gedefiscaliseerde uitkering ingevolge de Wet op de studiefinanciering
(de tempobeurs). Deze uitkeringen worden krachtens artikel 3.5.5, onderdeel
e, van de Wet inkomstenbelasting 2001 gedefiscaliseerd. Overigens willen we
opmerken dat vanaf het studiejaar 2004/2005 tempobeurzen waarschijnlijk niet
meer voorkomen.Voorts vragen de leden van de CDA-fractie en de leden van de D66-fractie
om in te gaan op de situatie van een thuiswonende student zonder aanvullende
beurs waarbij de geforfaiteerde studiekosten hoger zijn dan de ontvangen prestatiebeurs.
In artikel 6.7.3, eerste lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001 wordt bepaald
dat, indien een belastingplichtige recht heeft op een studiebeurs, de scholingsuitgaven
worden genormeerd op de bedragen die voor die studie staan volgens artikel
12, eerste lid, onderdelen b en c, van de Wet op de studiefinanciering. Vervolgens
kunnen deze (genormeerde) uitgaven ingevolge artikel 6.7.3, tweede en derde
lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001 in aanmerking worden genomen op het
moment dat duidelijk is dat de prestatiebeurs definitief niet wordt omgezet
in een beurs. Daarnaast wordt met artikel 6.7.3, tweede lid en derde lid,
beoogd te bereiken dat indien de prestatiebeurs definitief wordt omgezet in
een beurs, scholingsuitgaven in aanmerking kunnen worden genomen voor zover
de genormeerde uitgaven ingevolge artikel 6.7.3, eerste lid, uitstijgen boven
de definitief toegekende beurs. Achtergrond van deze specifieke regeling ter
zake van studiefinanciering is dat scholingsuitgaven niet in aanmerking worden
genomen indien voor deze scholingsuitgaven reeds een adequate
onbelaste tegemoetkoming wordt geboden volgens de Wet op de studiefinanciering.De leden van de CDA-fractie vragen wat de materiële betekenis is
van het bepaalde in artikel 6.7.1, tweede lid, van de Wet inkomstenbelasting
2001 ingevolge welke bepaling uitgaven voor het volgen van een opleiding of
studie altijd in aanmerking worden genomen bij de belastingplichtige die de
studie volgt, nu scholingsuitgaven ingevolge artikel 2.4.4 van die wet tot
de gemeenschappelijke inkomensbestanddelen behoren.Artikel 2.4.4 van de Wet inkomstenbelasting 2001 ziet alleen op de toerekening
van inkomensbestanddelen. Toerekening kan pas aan de orde zijn indien elders
in de wet is bepaald dat inkomensbestanddelen in aanmerking worden genomen.
Zonder artikel 6.7.1, tweede lid, van die wet zouden uitgaven voor scholing
van de belastingplichtige die worden gedaan door de partner van die belastingplichtige
geen scholingsuitgaven zijn in de zin van artikel 6.7.1, eerste lid, van de
Wet inkomstenbelasting 2001. Dat zou betekenen dat deze uitgaven niet in aanmerking
kunnen worden genomen. Daarnaast betekent de voorgestelde regeling dat met
betrekking tot elke partner afzonderlijk de drempel en het plafond geldt.De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat de aftrek voor
scholingsuitgaven moet worden omgevormd tot een subsidie voor scholingsuitgaven.
Hierbij merken deze leden op dat een aftrekpost als gevolg van het progressieve
tarief meer voordeel oplevert voor mensen in de hoogste schijf dan voor mensen
in de laagste schijf.De regeling voor scholingsuitgaven is in grote lijnen opgezet zoals de
buitengewonelastenregeling ter zake van studiekosten onder het regime van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Zoals hiervoor reeds is aangegeven,
is de regeling voor scholingsuitgaven een vangnetregeling die een tegemoetkoming
beoogt te bieden voor uitgaven waarvoor niet op andere wijze een tegemoetkoming
wordt geboden. Het zou technisch mogelijk zijn geweest om deze regeling in
te richten in de vorm van een tax-credit/belastingkorting. Mede uit continuïteitsoverwegingen
is hier niet voor gekozen.De leden van de fracties van de GPV en RPF pleiten voor een verruiming
van de voorgestelde aftrek voor scholingsuitgaven. In dat kader wijzen ze
op de maximering van de aftrek voor scholingsuitgaven en de relatie met de
ruimhartigheid van de scholingsaftrek.De scholingsaftrek is opgezet als stimuleringsregeling om het voor werkgevers
aantrekkelijk te maken hun werknemers adequate scholing te bieden. Een zekere
ruimhartigheid is hiervoor een voorwaarde. Hierbij moet in aanmerking worden
genomen dat de regeling voor scholingsuitgaven naast andere fiscale en niet
fiscale op het bevorderen van scholing gerichte regelingen, moet worden gezien
als vangnetregeling. Mede hierom is de aftrekpost voor scholingsuitgaven,
zoals hiervoor reeds is aangegeven, opgezet als een eenvoudig uit te voeren
regeling. Bepaalde posten met een gemengd karakter zijn geheel uitgesloten
terwijl verder geen beperkingen zijn opgenomen. Door deze enigszins globale
werking kan de regeling eenvoudig worden toegepast. Om te voorkomen dat hierdoor
zeer hoge bedragen in aanmerking kunnen worden genomen, is de regeling gemaximeerd.
Dat betekent dat de maximale aftrek wordt bereikt bij scholingsuitgaven van
&euro; 5500 (f 12 120).De leden van de fracties van de PvdA en D66 vragen wat het budgettaire
effect zou zijn van de uitbreiding van de aftrek voor scholingskosten en ziektekosten
met de rente van schulden die in verband met deze kosten zijn aangegaan. Uit
informatie van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen blijkt
dat jaarlijks circa 250 mln aan rente wordt betaald op grond van de Wet op
de studiefinanciering. Het is niet bekend hoeveel rente thans wordt betaald
op schulden die zijn aangegaan in verband met overige scholingskosten en ziektekosten.
Indien aftrek van deze rente zou worden toegestaan dient overigens tevens
rekening te worden gehouden met de mogelijkheid dat vaker schulden
zullen worden aangegaan voor deze uitgaven, terwijl andere uitgaven waarvoor
thans een lening wordt aangegaan voortaan uit eigen middelen worden gefinancierd.8.3 Buitengewone lasten en giftenaftrekDe leden van de PvdA-fractie vragen of de regering aan kan geven in hoeverre
zij het mogelijk acht om in de sfeer van persoonlijke verplichtingen, met
name met betrekking tot kinderopvang en ziektekosten, de huidige op aftrekposten
gebaseerde systematiek te vervangen door een systematiek van heffingskortingen.Voorts vragen de leden van de CDA-fractie naar een reactie op het advies
van de Raad van State de persoonsgebonden aftrekposten tezamen met de fiscale
subsidies en de heffingskorting in een afzonderlijke box onder te brengen.Wij hebben thans geen voornemens om andere heffingskortingen in te voeren.
Aftrekposten hebben ook een andere werking dan heffingskortingen. Aftrekposten
binnen het inkomen uit werk en woning, zoals de aftrek voor kinderopvang,
kunnen in een jaar waarin het inkomen uit werk en woning, na toepassing van
de aftrekposten, negatief is worden verrekend met het inkomen van dezelfde
box uit andere jaren. Anders dan de heffingskorting, die niet kan worden verrekend
met inkomen van een ander jaar, kunnen aftrekposten binnen het inkomen uit
werk en woning ook effect hebben als er (incidenteel) sprake is van een negatief
inkomen. Ook voor de persoonsgebonden aftrekposten, zoals de aftrekbare ziektekosten,
geldt dat deze als er in een jaar onvoldoende inkomen is om deze te verrekenen,
kunnen worden verrekend met inkomen uit andere jaren.Een ander verschil ten opzichte van de heffingskorting is dat deze aftrekposten
de progressief belastbare heffingsgrondslag van box I kunnen verminderen,
terwijl de heffingskorting het belastingbedrag proportioneel vermindert. Verder
kunnen de aftrekposten binnen het inkomen uit werk en woning, zoals de aftrek
voor kinderopvang, omdat ze zijn verweven met het inkomen uit werk en woning,
(de belasting over) het inkomen van de boxen II en III niet verminderen.Verder zou indien de suggestie zou worden overgenomen dat de persoonsgebonden
aftrekposten zouden worden ondergebracht in een afzonderlijke box waarin zij
tegen een vast tarief vergolden worden, dat – zoals in het Nader rapport
aangegeven – belangrijke koopkrachteffecten hebben. Aangezien wij dit
niet wenselijk achten, is een nadere analyse op dit punt niet nodig.De leden van de PvdA-fractie vragen of regering een overzicht kan geven
van de inhoudelijke wijzigingen in hoofdstuk 6, in vergelijking met de artikelen
45 tot en met 47 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.Wij noemen de volgende wijzigingen:• De niet in rechte vorderbare pensioenuitkeringen aan huispersoneel
(artikel 45, eerste lid, onderdeel a), periodieke uitkeringen en verstrekkingen
voorzover die de tegenwaarde van de prestatie te boven gaan (artikel 45, eerste
lid, onderdeel b) en rente van schulden en kosten van geldleningen (artikel
45, eerste lid, onderdeel f) zijn niet overgenomen.• De verwijzing naar de ministeriële regeling voor nadere voorwaarden
met betrekking tot de zogenoemde agaathleningen en de omschrijving van het
begrip «beginnende ondernemer» (artikel 45, negende en tiende
lid) zijn verplaatst naar hoofdstuk 5, waar de vrijstelling voor de inkomsten
uit dergelijke leningen is geregeld.• De omschrijving van de in artikel 45, twaalfde lid, onderdelen
a en b, genoemde personen is in het wetsvoorstel vervangen door het begrip
partner. • De nagekomen schuldaflossing van een Agaathlening hoeft niet langer
als een negatieve persoonlijke verplichting in aanmerking te worden genomen
(artikel 45c, zesde lid).• Uitgaven wegens ziekte, invaliditeit en bevalling kunnen niet langer
als uitgaven voor levensonderhoud in aanmerking worden genomen.• Buitenlandse regelingen die naar aard en strekking overeenkomen
met de Algemene Kinderbijslagwet en de Wet op de studiefinanciering staan
in het wetsvoorstel evenals die regelingen zelf, in de weg aan het in aanmerking
nemen van uitgaven voor levensonderhoud.• De buitengewone lastenaftrek voor uitgaven tot voorziening in het
levensonderhoud van kinderen van 27 jaar en ouder en overige verwanten is
komen te vervallen.• De aftrekpost buitengewone uitgaven is in het wetsvoorstel anders
opgezet als gevolg van een meer geïndividualiseerde benadering, waardoor
de kring van verwanten anders is geformuleerd en de bepaling van het in aanmerking
te nemen bedrag anders is opgezet.• De kring van verwanten is beperkt langs de lijn die ter zake van
uitgaven voor levensonderhoud is gekozen.• De grens van 50 die werd gehanteerd voor de huisapotheek en andere
hulpmiddelen waarboven alleen aftrek mogelijk was indien een doktersvoorschrift
kon worden overgelegd, is losgelaten voor andere (niet farmaceutische) hulpmiddelen.• De aftrekpost ter zake van uitgaven wegens overlijden is eveneens
anders van opzet geworden. Onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 kunnen of de uitgaven wegens het laatste afscheid of de uitgaven wegens
overlijden in aanmerking worden genomen. Onder het voorgestelde regime kunnen
zowel de uitgaven voor de reis en het verblijf in verband met de laatste ziekte
als de uitgaven wegens overlijden in aanmerking worden genomen.• De buitengewone lastenaftrek ter zake van studiekosten kosten is
in het wetsvoorstel komen te vervallen. Hiervoor in de plaats is een regeling
voor de aftrek van scholingsuitgaven opgnomen in afdeling 6.7 van het wetsvoorstel;
deze aftrekpost is in grote lijnen een voortzetting van de buitengewone lastenaftrek
ter zake van studiekosten. Wel gelden er andere uitsluitingen en een andere
drempel. Tevens is een plafond opgenomen. Daar staat tegenover dat de aftrekpost
voor scholingsuitgaven ook ziet op scholingskosten die onder het regime van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964 als aftrekbare kosten worden aangemerkt.• De in artikel 46, achttiende lid, genoemde extra uitgaven voor
levensonderhoud van gehandicapte kinderen wordt voortgezet in afdeling 6.6
van het wetsvoorstel.• Artikel 46a is in het kader van de voorgestelde toerekeningssystematiek
en de meer gelijke benadering van gehuwden en samenlevenden niet overgenomen.• De redactie van de wettelijke bepalingen betreffende de giftenaftrek
(artikel 47) is vernieuwd en gestroomlijnd, zonder aansluiting bij de geldende
voorschriften en jurisprudentie te verliezen. Indien sprake is van een gehuwde
belastingplichtige die niet duurzaam gescheiden leeft van zijn echtgenoot,
kan de nieuwe systematiek, doordat de drempel in het wetsvoorstel afhangt
van de verzamelinkomens vóór toepassing van de persoonsgebonden
aftrek van de belastingplichtige en zijn partner, tot een ander bedrag aan
in aanmerking te nemen andere giften leiden dan de systematiek zoals die wordt
gehanteerd onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Hierbij
moet worden opgemerkt dat naast de inkomensafhankelijke drempel ook de maximale
omvang van de in aanmerking te nemen andere giften is gerelateerd aan het
gezamenlijke inkomen van de belastingplichtige en zijn partner.Voorts zijn nog enkele technische wijzigingen doorgevoerd onder meer betreffende afkoopsommen alimentatie en pensioenverrekeningsbedragen.8.3.1 Rente van schuldenDe leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering staat tegenover het
idee rente voor schulden ten behoeve van persoonsgebonden aftrekposten ook
te beschouwen als aftrekbare kosten. Ook de leden van de CDA-fractie vragen
hoe de regering denkt over het mogelijk maken van aftrek voor leningen die
direct verband houden met een handicap. De leden van de fractie van D66 willen –
in navolging van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs – graag
weten waarom renten van studiefinanciering, renten van schulden voor scholing
en ziektekosten niet langer aftrekbaar zijn.Onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 vallen rentekosten
ter zake van schulden die zijn aangegaan voor ziektekosten, kosten van invaliditeit
dan wel scholingsuitgaven niet onder die categorieën, aangezien deze
in een te ver verwijderd verband staan tot de ziekte, de invaliditeit dan
wel scholing. Ze vallen onder de renteaftrek ter zake van persoonlijke verplichtingen.
Het ligt niet voor de hand om in de Wet inkomstenbelasting 2001 de rentekosten
wel onder de ziektekosten, kosten van invaliditeit dan wel scholingsuitgaven
te brengen.Om de belastinggrondslag te verbreden en te verstevigen is er in het regeerakkoord
en in het wetsvoorstel voor gekozen de renteaftrek ter zake van persoonlijke
verplichtingen af te schaffen. Onderdeel hiervan is de aftrek van rente van
studiefinancieringsschulden, rente van schulden voor scholing en rente van
schulden in verband met ziektekosten en invaliditet. Bij de raming van de
budgettaire gevolgen van het wetsvoorstel is hiermee rekening gehouden.Opgemerkt zij dat bovengenoemde schulden wel in aanmerking worden genomen
bij het bepalen van de rendementsgrondslag waardoor, indien er sprake is van
bezittingen, een aftrek ter grootte van 4% van de schuld wordt bewerkstelligd.
In paragraaf 8.2 op bladzijde 53 van het algemeen deel van de memorie
van toelichting is aangegeven dat door het vervallen van de renteaftrek ter
zake van consumptieve leningen studenten minder snel geneigd zullen zijn studieleningen
aan te gaan. Om dit effect te voorkomen, wordt voor nieuw af te sluiten leningen –
buiten de fiscaliteit – een tegemoetkoming geboden.Naar aanleiding van de vraag van de CDA-fractie wordt in dit verband nog
opgemerkt dat rente van schulden die verband houden met een woonboot die als
hoofdverblijf fungeert, onder de werking van de Wet inkomstenbelasting 2001
van de eigenwoningregeling in aftrek kunnen worden gebracht omdat een woonboot
onder omstandigheden kan kwalificeren als een eigen woning.8.3.2 AlimentatieDe leden van de fractie van het CDA vragen of het klopt dat het gedogen
van de bewoning door de ex-echtgenoot niet valt onder de regeling voor alimentatie
in de vorm van woongenot en hoe in dergelijke gevallen de heffing dient plaats
te vinden.Wanneer het woongenot van de woning wordt verstrekt in het kader van alimentatieverplichtingen
verschuift de woning onder aftrek van de eventuele hypotheekschuld naar box
III. In artikel 5.3.3, vierde lid, is geregeld dat de woning voor de volle
waarde in box III valt. De belastingplichtige kan wel in het kader van alimentatie
het bij die woning behorende eigenwoningforfait aftrekken (artikel 6.2.1,
tweede lid) als onderhoudsverplichting. 8.3.3 Uitgaven voor monumentenpandenDe leden van de CDA-fractie hebben in het kader van het in aftrek brengen
van uitgaven voor monumentenpanden, geïnformeerd naar de verschillen
tussen de drempels die in acht moeten worden genomen naar gelang de inkomsten
uit het monumentenpand in box I, box II of box III in de heffing wordt betrokken.De drempel voor een monumentenpand dat tevens eigen woning is, komt overeen
met de huidige regeling. Ter zake van een monumentenpand dat tot ondernemingsvermogen
behoort in box I of een monumentenpand dat via de meesleepregeling in box
II in de heffing zou worden betrokken, worden de werkelijke inkomsten, inclusief
de winst die bij verkoop op het pand wordt gemaakt, belast. Systematisch past
het om dan ook de werkelijk gemaakte onderhoudskosten in aftrek te laten komen.
Reguliere onderhoudskosten die ook ter zake van andere panden gemaakt zouden
moeten worden zijn ook voor zover het monumentenpanden in box III betreft,
al verdisconteerd in het forfaitair rendement. De drempel van 4% die voor
deze monumentenpanden van toepassing is, houdt rekening met het feit dat deze
kosten al verdisconteerd zijn in het forfaitair rendement.8.3.4 Gehandicapten en chronisch ziekenDe leden van de CDA-fractie en de leden GroenLinks-fractie vragen naar
de gevolgen van de maatregelen ter zake van de aftrek van buitengewone uitgaven
voor gehandicapten en chronisch zieken. De leden van de CDA-fractie vragen
naar het budgettaire beslag van de verschillende buitengewone uitgaven en
van de thans geldende regeling voor zover deze ziet op gehandicapten en chronisch
zieken.De laatste jaren is onderkend dat gehandicapten en chronisch zieken worden
geconfronteerd met extra uitgaven die samenhangen met hun ziekte maar die
moeilijk direct aan de ziekte kunnen worden gerelateerd of die moeilijk kunnen
worden gekwantificeerd. De tegemoetkomingen die hiervoor zijn opgenomen in
artikel 46, vierde en zesde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964
worden onder het regime van de buitengewone uitgaven, opgenomen in de artikelen
6.5.5 en 6.5.7 van de Wet inkomstenbelasting 2001, voortgezet. Daarnaast kan
deze groep uiteraard een beroep blijven doen op de meer algemene aftrekposten
ter zake van uitgaven wegens ziekte en invaliditeit omdat deze eveneens onder
het nieuwe regime worden voortgezet (artikelen 6.5.2 en 6.5.3). Er is geen
uitsplitsing beschikbaar van het budgettaire beslag van de buitengewone lasten
in verband met ziekte naar de verschillende buitengewone uitgaven. Dit betekent
tevens dat niet afzonderlijk kan worden aangegeven wat het budgettaire beslag
is van de thans geldende regeling voor zover deze ziet op gehandicapten en
chronisch zieken.Voorts vragen de leden van de CDA-fractie en de leden GroenLinks-fractie
het kabinet in te gaan op de brief van de Gehandicaptenraad. De leden van
de CDA-fractie vragen naar een cijfermatige benadering van het voorstel en
of deze benadering niet beter aansluit bij de gekozen systematiek dan het
werken met drempels.De Gehandicaptenraad en het Werkverband Organisaties Chronisch Zieken
schetsen in hun brief een aantal probleempunten en geven aan dat het bij de
buitengewonelastenaftrek ter zake van ziekte of handicap een kwetsbare groep
betreft die in een steeds nadeliger positie raakt. Met betrekking tot het
laatste willen we opmerken dat in het Belastingplan 2000 een regeling is opgenomen
waardoor de inkomenspositie van zogenoemde jonggehandicapten wordt verbeterd.
Voorts is in de eerste nota van wijziging op het Belastingplan 2000 voorgesteld
het zogenoemde chronisch ziekenforfait met 50% (f 511) te verhogen. Meer
in het algemeen willen we opmerken dat deze regeringsperiode extra middelen
zijn uitgetrokken voor zorg onder andere zorg in het kader van de Wet voorzieningen gehandicapten. Met betrekking tot elk van de eerder
bedoelde probleempunten wordt in de bijlage bij de brief een voorstel gedaan
tot aanpassing van het regime voor buitengewone uitgaven onder het regime
van de Wet inkomstenbelasting 2001.De Gehandicaptenraad en het Werkverband Chronisch Zieken stellen voor
om voor veel voorkomende ziektekosten, onder het vervallen van de thans gehanteerde
inkomensafhankelijke drempel, een forfaitaire regeling in het leven te roepen.
Hierbij kan tevens worden gedacht aan het invoeren van heffingskortingen.
De genoemde organisaties stellen voor de drempel in de dieetkostenregeling
te laten vervallen en om te zetten in een heffingskorting gebaseerd op een
forfaitaire regeling. Voorts wordt voorgesteld om normbedragen te hanteren
bij het bepalen of sprake is van uitgaven voor gebruikelijke gezinshulp dan
wel of sprake is van uitgaven voor extra gezinshulp. Daarnaast wordt voorgesteld
om een algemene heffingskorting in te voeren voor de kosten van hulpmiddelen.
Ter zake van dure hulpmiddelen die thans niet voor aftrek in aanmerking komen
omdat het objectief beschouwd geen hulpmiddelen zijn, wordt voorgesteld uit
te gaan van een subjectieve benadering. Ook de kosten van woningaanpassing
moeten, eventueel boven een drempel, in aanmerking kunnen worden genomen.
Extra kosten van sociaal vervoer leidt vanwege het hanteren van een vergelijkingsmaatstaf
tot discussie tussen belastingplichtige en belastingdienst. Om dit te voorkomen
wordt gedacht aan het invoeren van een klassensysteem op basis van CBS-gegevens.Over deze voorstellen is thans overleg gaande tussen vertegenwoordigers
van het Ministerie van Financiën en de genoemde organisaties. Naast de
voorwaarde dat een regeling voor buitengewone uitgaven moet passen in de systematiek
van de Wet inkomstenbelasting 2001 is voor ons de handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid
van belang. Voorts is van belang dat de voorstellen veelal een verruiming
van de aftrekmogelijkheden betreffen. Hiermee is thans in de budgettaire kaders
geen rekening gehouden.Gaarne willen we hier aangeven dat naar aanleiding van eerder overleg
met de genoemde organisaties de ministeriële regeling krachtens artikel
6.6.2 van de Wet inkomstenbelasting 2001 (Weekenduitgaven voor gehandicapte
kinderen) wordt uitgewerkt. In de ministeriële regeling wordt bepaald
dat weekenduitgaven voor gehandicapte kinderen in aanmerking kunnen worden
genomen tot een bedrag van f 18 per dag aan verblijfskosten en een bedrag
aan reiskosten van f 0,33 per kilometer. Ook de delegatiebepaling opgenomen
in artikel 46, achttiende lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 wordt
voor de jaren 1999 en 2000 op deze wijze ingevuld. De genoemde organisaties
geven aan dat zij en met hen de Federatie van Ouderverenigingen kunnen instemmen
met deze uitwerking.De leden van de SP-fractie vragen of de gehandicaptenorganisaties en de
Tweede Kamer worden betrokken bij de uitwerking in een algemene maatregel
van bestuur van wat een «ernstig gehandicapt kind» is.Wij hebben het voornemen als criterium te hanteren dat de gehandicapte
kinderen doorgaans zijn opgenomen in een intramurale inrichting mede omdat
anders een weekendbezoek bij de ouders niet aan de orde kan zijn. Over deze
invulling is overleg gevoerd met de Gehandicaptenraad en het Werkverband Chronisch
Zieken. Wij vertrouwen er op dat de Tweede Kamer hiermee kan instemmen.8.3.4.1 Uitgaven voor levensonderhoudDe leden van de CDA-fractie en de leden van de SGP-fractie menen dat de
verschraling van de sociale zekerheid de laatste 15 jaar een slechte ontwikkeling
is. In dat kader zien de leden van de CDA-fractie en de leden van de SGP-fractie
een behoefte aan een aftrekpost voor uitgaven voor levensonderhoud van kinderen
van 27 jaar en ouder en overige verwanten. Ook de leden van
de SP-fractie vragen waarom juist in dit tijdsgewricht waarin sociale voorzieningen
vergaand zijn beperkt, wordt gekozen om de aftrek van uitgaven voor levensonderhoud
van kinderen van 27 jaar en ouder en overige naaste verwanten te schrappen.
Deze leden vragen waarom het schrappen van de aftrek wordt beargumenteerd
met een hoge fraudegevoeligheid terwijl de aftrek voor uitgaven voor levensonderhoud
van kinderen jonger dan 27 jaar gehandhaafd blijft. De leden van de SGP-fractie
wijzen in het bijzonder op de positie van de gemoedsbezwaarden die geen beroep
doen op de sociale zekerheid. Volgens deze leden en de leden van de CDA-fractie
zou de fraudegevoeligheid kunnen worden beperkt door een verzwaring van de
bewijslast.Allereerst merken wij op dat onder dit kabinet en het vorige kabinet de
inkomenspositie van mensen met een inkomen op het niveau van het sociaal minimum
aanmerkelijk is verbeterd. Voorts valt in dit kader op te merken dat het sociaal
minimum in Nederland, zeker in vergelijking met andere landen, op een aanvaardbaar
niveau ligt. In het kader van de grondslagverbreding is de vraag opgekomen
of de Nederlandse overheid naast de sociale zekerheid door middel van een
aftrekpost moet bijdragen aan inkomensondersteuning van verwanten. Hierbij
kan het volgende worden overwogen. De Nederlandse sociale zekerheid biedt
een adequaat vangnet en is voor iedere volwassen Nederlander toegankelijk.
Zoals in de memorie van toelichting en het nader rapport reeds is aangegeven
leidt de regeling zoals die thans is opgenomen in artikel 46, eerste lid,
onderdeel a, onder 2°, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 als gevolg
van fraudegevoeligheid tot grote uitvoeringslasten. De regeling voor uitgaven
voor levensonderhoud van kinderen van jonger dan 27 jaar leidt tot een minder grote
uitvoeringslast omdat het beroep op deze regeling geringer is. Omdat de Nederlandse
sociale zekerheid in beginsel ook voor gemoedsbezwaarden toegankelijk is,
ligt het niet voor de hand specifiek voor deze groep een aftrekpost op te
nemen. De regeling onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964
kent sinds een aantal jaren al een verzwaarde bewijslast, toch legt deze post
een grote druk op de uitvoering. Verdere verzwaring van de bewijslast zal
daar geen verandering in brengen.De leden van de fracties van GroenLinks, de GPV en RPF wijzen op de negatieve
gevolgen voor migrantenhuishoudens als gevolg van het vervallen van de aftrek
van uitgaven voor levensonderhoud van kinderen ouder dan 27 jaar en overige
naaste verwanten. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet
hier iets aan gaat doen. De leden van de fracties van GPV en RPF wijzen erop
dat veel allochtonen aan familieleden in het buitenland een bijdrage leveren
in de kosten van onderwijs, voeding en medicijnen en dat deze groep hiervoor
niet langer een fiscale tegemoetkoming zal genieten.De aftrekpost voor uitgaven voor levensonderhoud van kinderen van 27 jaar
en ouder en overige verwanten betreft inkomensondersteuning die trekken vertoont
van sociale zekerheid. Zoals in de toelichting en in het nader rapport is
aangegeven, is deze post bezien in het kader van de grondslagverbreding en
grondslagversterking. Hierbij is in het licht van de voortschrijdende individualisering
de vraag gesteld of inkomensondersteuning aan kinderen van 27 jaar en ouder
en overige verwanten belangrijker is dan belastingheffing. De voortschrijdende
individualisering waardoor ondersteuning binnen de familiekring meer en meer
is vervangen door ondersteuning door de overheid, het niveau van sociale zekerheid
in Nederland, de fraudegevoeligheid van de regeling en de daaruit voortvloeiende
hoge uitvoeringskosten, geven aanleiding deze vraag negatief te beantwoorden.
In het buitenland verblijvende verwanten van binnenlandse belastingplichtigen
kunnen voor hun kosten van levensonderhoud geen beroep doen op het Nederlandse
sociale zekerheidsstelsel terwijl controle van de aftrek van verstrekte inkomensondersteuning vrijwel onmogelijk is. Bezien in het licht van hetgeen
hiervoor is opgemerkt omtrent individualisering en verschuiving van zorg in
familieverband naar overheidszorg is deze inkomensondersteuning geen primaire
verantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid maar van de overheid van
het land waar deze verwanten verblijven. Daarom is ervoor gekozen deze uitgaven
voor levensonderhoud niet via een andere weg namelijk door middel van een
aftrekpost alsnog deels ten laste van de schatkist te laten komen. Overigens
willen wij opmerken dat het volgens afdeling 6.5 (buitengewone uitgaven) voor
een beperkte kring van verwanten wel mogelijk is uitgaven wegens ziekte in
aanmerking te nemen.De leden van de CDA-fractie naar het gebruik van de buitengewone lastenregeling
voor onderhoud van naasten in het buitenland. Het gaat in totaal om ongeveer
60 000 belastingplichtigen die van deze aftrek gebruik maken. Het gaat
hierbij om een gemiddeld bedrag aan aftrekpost van f 2200. Een actuele
uitsplitsing naar landen is niet te geven.De leden van de CDA-fractie vragen wat de gevolgen zijn van het vervallen
van de aftrek van uitgaven voor levensonderhoud van kinderen ouder dan 27
jaar en overige naaste verwanten voor allochtone werknemers in Nederland met
familie in het buitenland. De inkomenseffecten voor deze groep werknemers
als gevolg van het vervallen van de aftrek, zijn onderdeel van de niet-standaardeffecten
in de tabellen. De gevolgen van wijzigingen in een aftrekpost verschillen
per belastingplichtige omdat de effecten sterk afhankelijk zijn van het individuele
gebruik van de aftrekpost. Dit geldt ook voor de gevolgen van de onderhavige
aftrekpost.De leden van de GroenLinks-fractie stellen dat de aftrekpost ter zake
van aftrek van uitgaven voor levensonderhoud van kinderen van 27 jaar en ouder
en overige naaste verwanten evenals de giftenaftrek van maatschappelijk belang
is. Hierover willen we opmerken dat in het kader van de giftenaftrek alleen
giften aan globaal gesteld goede doelen worden gefacilieerd. Deze goede doelen
hebben in beginsel een uitstraling naar de Nederlandse maatschappij als geheel.
De inkomensoverdracht aan verwanten daarentegen leidt alleen tot een bevoordeling
van de desbetreffende verwant. Er is overigens niets op tegen om verwanten
uit het netto inkomen tegemoet te komen. Alleen het element van (fiscale)
subsidiëring komt te vervallen.De leden van de SGP-fractie vragen of de lijn wordt doorgetrokken dat
gemoedsbezwaarden die in beginsel recht hebben op kinderbijslag maar daarvan
afzien, in dergelijke gevallen een beroep kunnen doen op de aftrekpost uitgaven
voor levensonderhoud van kinderen jonger dan 27 jaar. Met de gewijzigde formulering
en opzet is niet beoogd de regeling van artikel 46, tweede lid, van de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 op dit punt inhoudelijk te wijzigen. Ook onder
het regime van de Wet inkomstenbelasting 2001 blijft het dus voor gemoedsbezwaarden
die afzien van het recht op kinderbijslag, onder voorwaarden, mogelijk een
beroep te doen op de aftrekpost uitgaven voor levensonderhoud van kinderen
jonger dan 27 jaar.Naar aanleiding van de vragen van de leden van SP-fractie wordt opgemerkt
dat het budgettaire belang van de aftrek van de uitgaven voor kinderen ouder
dan 27 jaar circa f 75 miljoen bedraagt. Voor de inkomenseffecten van
het vervallen van deze aftrekpost wordt verwezen naar de elders in deze nota
opgenomen tabel.8.3.4.2 GiftenDe leden van de D66-fractie vragen waarom bij het bepalen van de omvang
van de in aanmerking te nemen andere giften wordt voorgesteld uit te gaan
van de gezamenlijke verzamelinkomens voor toepassing van de persoonsgebonden
aftrek van de belastingplichtige en zijn partner. Deze leden
vragen waarom niet voor een volledig geïndividualiseerde benadering is
gekozen?Het aftrekbare giftenregime ziet op twee soorten giften periodieke giften
en de andere giften. Bij het bepalen van de omvang van de in aanmerking te
nemen andere giften wordt een inkomensafhankelijke drempel gehanteerd. Een
volledige individualisering van belastingheffing waarbij inkomsten worden
belast bij de partner die genieter is van de inkomsten en aftrekbare uitgaven,
waaronder andere giften, in aanmerking worden genomen bij de partner op wie
de uitgaven drukken, kan leiden tot toerekeningsproblemen bij de verdeling
tussen partners van naar hun aard gemeenschappelijke inkomensbestanddelen.
De toerekening tussen partners kan een juridisch complexe problematiek meebrengen,
die de uitvoering zowel voor belastingplichtigen als voor de belastingdienst
onnodig zwaar belast. Met de voorgestelde benadering wordt bijvoorbeeld voorkomen
dat bewijsproblemen ontstaan over de vraag welke partner bepaalde uitgaven
heeft gedaan en deze dus in aanmerking kan nemen. Dit doet zich bijvoorbeeld
voor indien andere giften uit gezamenlijke middelen worden gedaan. Voorts
willen we opmerken dat de belastingplichtige en degene met wie hij een gezamenlijk
huishouden voert, indien zij niet zijn gehuwd of zijn geregistreerd, er altijd
voor kunnen kiezen om als partner voor de Wet inkomstenbelasting 2001 te worden
aangemerkt. Hiervan is het gevolg dat de heffing van inkomstenbelasting onder
andere ter zake van de post buitengewone uitgaven volledig geïndividualiseerd
plaatsvindt.De leden van de SGP-fractie leggen een analyse voor waaruit zou blijken
dat onder het regime van de Wet inkomstenbelasting 2001 onder omstandigheden
de aftrek van andere giften beperkter kan zijn dan onder het regime van de
Wet op de inkomstenbelasting 1964 doordat onder het voorgestelde regime bij
het bepalen van de inkomensafhankelijke drempel moet worden uitgegaan van
de gezamenlijke verzamelinkomens voor toepassing van de persoonsgebonden aftrek
van de belastingplichtige en zijn partner.Wij kunnen deze analyse onderschrijven in zoverre dat het afhankelijk
is van de omstandigheden of sprake is van een beperking, verruiming of dat
de omvang van de aftrek van andere giften onder het regime van de Wet op de
inkomstenbelasting 1964 gelijk is aan de omvang onder het regime van de Wet
inkomstenbelasting 2001. Volgens artikel 5 van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 worden bij gehuwde niet duurzaam gescheiden levende belastingplichtigen
niet persoonlijke inkomensbestanddelen – waaronder giften – toegerekend
aan de echtgenoot met het hoogste persoonlijke inkomen. Onder het regime van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964 worden giften die niet in de vorm van
termijnen van lijfrenten worden gedaan (andere giften) in aanmerking genomen
voor zover zij samen meer bedragen dan zowel f 120 als 1% van het onzuivere
inkomen van de belastingplichtige met het hoogste persoonlijke inkomen. De
aftrek is voorts gemaximeerd op 10% van het onzuivere inkomen van deze belastingplichtige.
Onder het regime van de Wet inkomstenbelasting 2001 worden andere giften in
aanmerking genomen voor zover zij samen meer bedragen dan zowel &euro; 60
(f 132) als 1% van het verzamelinkomen voor toepassing van de persoonsgebonden
aftrek. Het in aanmerking te nemen bedrag is gemaximeerd op 10% van het verzamelinkomen
voor toepassing van de persoonsgebonden aftrek. Indien de belastingplichtige
een partner heeft, worden de andere giften samengevoegd. Tevens wordt bij
het bepalen van het in aanmerking te nemen bedrag voor de inkomensafhankelijke
drempel uitgegaan van de gezamenlijke verzamelinkomens voor toepassing van
de persoonsgebonden aftrek.Indien sprake is van een gehuwde belastingplichtige die niet duurzaam
gescheiden leeft van zijn echtgenoot, kan de nieuwe systematiek doordat de
inkomensafhankelijke drempel afhangt van de verzamelinkomens voor toepassing
van de persoonsgebonden aftrek van de belastingplichtige en zijn
partner, afhankelijk van het inkomen en de andere giften, dus tot een ander
bedrag aan in aanmerking te nemen andere giften leiden dan de systematiek
zoals die werd gehanteerd onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Hierbij moet worden opgemerkt dat naast de inkomensafhankelijke drempel
ook de maximale omvang van de in aanmerking te nemen andere giften is gerelateerd
aan het gezamenlijke inkomen van de belastingplichtige en zijn partner. Indien
bijvoorbeeld onder het voorgestelde regime in vergelijking met het regime
onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964 sprake is van een hoger gezamenlijk
verzamelinkomen voor toepassing van de persoonsgebonden aftrek en daardoor
van een hogere inkomensafhankelijke drempel, staat daar dus een hogere maximale
aftrek tegenover.De leden van de GroenLinks-fractie vragen in hoeverre het nodig is verschil
in behandeling te maken tussen periodieke giften en andere giften. Deze leden
vragen of het niet voor de hand ligt beide soorten giften in een aftrekregeling
onder te brengen en in hun onderlinge samenhang te beschouwen.Zoals in de toelichting op afdeling 6.9 van de Wet inkomstenbelasting
2001 reeds is aangegeven, bestaat de giftenregeling uit twee verschillende
regimes, enerzijds het regime inzake periodieke giften en anderzijds het regime
inzake andere giften. Het regime inzake periodieke giften ziet op het schenken
van termijnen van een lijfrente. Onder dit regime geldt geen inkomensafhankelijke
drempel, noch een inkomensafhankelijk plafond. Tevens is het onder dit regime
mogelijk periodieke giften aan bepaalde verenigingen in aanmerking te nemen.
Dit is niet mogelijk onder het regime inzake andere giften. De reden voor
deze verschillende behandeling is dat giften in de vorm van termijnen van
een lijfrente van een groter belang zijn voor instellingen dan andere giften.
Periodieke giften betekenen immers een vaste inkomensstroom. Door het verschil
in fiscale behandeling wordt beoogd periodieke giften te stimuleren.De leden van de CDA-fractie stellen een vraag over het derde lid van artikel
6.8.9. Deze leden vragen of het niet de voorkeur verdient om in de laatste
zin van dat derde de woorden «een partner» te vervangen door «deze
partner». Wij gaan er van uit dat artikel 6.9.8, derde lid, van de Wet
inkomstenbelasting 2001 wordt bedoeld. Wij hebben gekozen voor de woorden
«een partner» omdat dat beter aansluit bij de terminologie van
artikel 6.9.8, tweede lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001.Een aantal meer specifieke vragen van met name leden van de CDA-fractie
bespreken we bij de artikelsgewijze toelichting bij hoofdstuk 6.8.4 SpaarloonDiverse fracties hebben verzocht om toelichting op de wijzigingen in de
werknemersspaarregelingen. Terecht wordt door zowel PvdA, VVD als CDA aangegeven
dat de werknemersspaarregelingen niet naar de letter van het regeerakkoord
zijn aangepast. Bij het voorbereiden van de belastingherziening is voor alle
regelingen bezien of, en op welke wijze, grondslagverbreding ten behoeve van
de doelstelling van de herziening per saldo positief uitwerkt. De werknemersspaarregelingen
hebben zich in brede zin bewezen vanwege hun positieve effecten op loonontwikkeling
en arbeidskosten. Om die reden is weliswaar ook daar een budgettaire taakstelling
onvermijdelijk, maar dienen de positieve elementen behouden te blijven. Het
kabinet heeft daarbij gezocht naar alternatieven. In de Verkenning en het
Regeerakkoord waren daartoe uitwerkingen voorzien. Tegelijkertijd hebben maatschappelijk
reacties sindsdien ons weer nadere inzichten verschaft. De in het wetsvoorstel
opgenomen uitwerking is daarmee weer een slag beter. Desalniettemin staan
wij, indien daar behoefte aan is, open voor een verdere gedachtenwisseling
over mogelijke alternatieven. Daartoe hebben we in de beantwoording van
de concrete vragen hieronder vooral aangegeven wat onze uitgangspunten zijn
geweest voor dit voorstel. Diverse fracties doen overigens reeds concrete
suggesties voor alternatieve oplossingen; we gaan hier graag op in, in de
komende gedachtenwisseling met het Parlement.De leden van de VVD-fractie vragen vervolgens hoe het mogelijk is dat
in het regeerakkoord nog gesproken werd van een onbelaste deblokkeringsmogelijkheid
voor pensioenopbouw, terwijl deze mogelijkheid in het voorstel voor de belastingherziening
2001 geschrapt is. Aanleiding om de afspraken uit het regeerakkoord opnieuw
te bezien, was dat het naar nieuwere inzichten over het gebruik van de regeling
twijfelachtig was of met de in het regeerakkoord beschreven variant de budgettaire
taakstelling zou kunnen worden gehaald. De versobering van de werknemersspaarregelingen
heeft, zoals de CDA-fractie al oppert, met name als achtergrond dat zo breed
mogelijk is gezocht naar grondslagverbredende maatregelen. Wij kunnen ons
voorstellen dat de leden van de VVD-fractie minder gelukkig zijn met het feit
dat een bijstelling van afspraken uit het Regeerakkoord nodig is, temeer daar
dit al snel na vaststelling van het regeerakkoord noodzakelijk blijkt te zijn.
Toch kan naar onze mening wel gesproken worden van het behoud van de intentie
uit het regeerakkoord, namelijk ook vanuit het spaarloon c.a. een bijdrage
te leveren aan grondslagverbreding, omdat na kennisname van de meest recente
gegevens getracht is in de geest van het regeerakkoord een aangepaste regeling
te ontwerpen. Afgesproken was een budgettaire taakstelling van 500 miljoen,
terwijl tegelijkertijd binnen de werknemersspaarregelingen de stimulans voor
winstdeling en werknemersparticipatie behouden zou blijven. Vanuit dat perspectief
bleek het niet verantwoord om tegelijkertijd zowel de automatische deblokkering
na vier jaren te laten vervallen als de mogelijkheden tot onbelast deblokkeren
binnen vier jaren in te perken. Daardoor zouden werknemersspaarregelingen
immers nog slechts voor een beperkte groep werknemers aantrekkelijk zijn.
Daarom is er voor gekozen om de automatische deblokkering na vier jaren te
handhaven en de werknemersspaarregelingen zodanig aan te passen dat een zo
breed mogelijke groep werknemers gebruik kan blijven maken van de werknemersspaarregelingen
terwijl tegelijkertijd de budgettaire doelstellingen worden gehaald. In tegenstelling
tot hetgeen de VVD-leden suggereren gaan de werknemersspaarregelingen derhalve
niet ten onder, maar is juist gezocht naar een vorm waarin zij kunnen blijven
voortbestaan. In het licht van de grondslagverbreding en tariefsverlaging
die mede aan de stelselherziening ten grondslag ligt, is daarbij wel uitgegaan
van een versobering van de werknemersspaarregelingen.Uiteindelijk is gekozen voor een combinatie van maatregelen, waarbij de
mogelijkheid tot onbelast deblokkeren ten behoeve van de financiering van
pensioen- of lijfrentepremies binnen vier jaren na de inleg, is komen te vervallen.
Verder worden de premiespaarregeling enerzijds en de winstdelings- en spaarloonregeling
anderzijds onder één gezamenlijk maximum gebracht dat wordt
gesteld op f 1500 (&euro; 681). Anders dan de VVD-leden evenwel
in hun vraagstelling suggereren is het mogelijk om binnen vier jaren na de
inleg onbelast te deblokkeren voor respectievelijk de verwerving van een eigen
woning, de financiering van premies ten behoeve van een kapitaalverzekering
eigen woning (uitsluitend met premiespaargelden), de financiering van eigen
scholingsuitgaven, de start van een eigen onderneming en de opname van verlof.Verder vragen de VVD-fractieleden zich af of het voor de werkgever mogelijk
blijft onbelast het premiespaarbedrag van de werknemer aan te vullen. Op dit
punt kunnen wij deze fractieleden bevestigend antwoorden. Tot maximaal een
bedrag van f 1500 per jaar, dat is overigens hoger dan het huidige maximum
voor de toekenning van spaarpremies, kunnen werkgevers aan hun werknemers
een onbelaste spaarpremie toekennen ter zake van geblokkeerde premiespaargelden.
Wel is het zo dat deze f 1500 een gezamenlijk maximum vormt
voor de premiespaarregeling enerzijds en de spaarloon- en winstdelingsregeling
anderzijds.De leden van de CDA-fractie hebben geïnformeerd naar de lange termijnvisie
van het kabinet op de bedrijfsspaarregelingen. Bezien vanuit het perspectief
van het werkgelegenheidsbeleid oordelen wij positief over de werknemersspaarregelingen.
De regelingen dragen bij aan een matiging van de arbeidskosten en bevorderen
winstdeling en werknemersparticipaties. Op grond van de ervaringen met de
werknemersspaarregelingen is dan ook een plaats ingeruimd voor de regelingen
in de belastingherziening 2001. Vooralsnog is er naar onze mening geen reden
om hierin verandering te brengen. Anders dan de leden van de GroenLinks-fractie
denken wij momenteel derhalve niet aan afschaffing van de werknemersspaarregelingen.
De leden van de CDA-fractie betreuren het dat de spaarloonregeling versoberd
wordt. Op hun vraag hoeveel belastingplichtigen zullen afzien van de mogelijkheid
gebruik te maken van de spaarloonregeling merken wij op dat wij verwachten
dat naar schatting ongeveer 5 % van de huidige deelnemers van deelname zal
afzien.Wij hebben begrip voor deze opvatting, omdat de spaarloonregeling in zijn
huidige vorm nog maar kort bestaat. Ten aanzien van het spaarloon hebben wij
ook terdege kennis genomen van de brief van de Stichting van de Arbeid, die
een soortgelijke strekking kent. Bij de vormgeving is door ons getracht om
de werknemersspaarregelingen zodanig te wijzigen dat deelname voor een brede
groep werknemers aantrekkelijk blijft. Het verheugt ons dan ook dat wij zowel
van de zijde van D66 als van de zijde van GroenLinks bijval hebben ontvangen
voor de wijze waarop de werknemersspaarregelingen, via een gecombineerd maximum
voor premiespaar- en spaarloonregeling, zijn vormgegeven.De leden van de GPV/RPF vragen zich af in hoeverre voor werknemers de
mogelijkheid behouden blijft om zichzelf te verplichten tot kapitaalvorming.
Ook de hoofdlijnen van de werknemersspaarregelingen maken het net als nu aantrekkelijk
om via die regeling kapitaal te vormen.De leden van vrijwel alle fracties hebben vragen gesteld over de deblokkeringsmogelijkheden
in de spaarloonregeling, die zowel zijn verruimd als beperkt.Verruiming van de deblokkeringsmogelijkheden vindt plaats door de introductie
van een drietal nieuwe deblokkeringsmogelijkheden, te weten de start van een
eigen onderneming, de opname van verlof en de financiering van scholingsuitgaven.
De leden van de PvdA-fractie vragen in aansluiting daarop ook de suggestie
van MKB Nederland te beoordelen, die inhoudt dat onbelaste deblokkering van
spaargelden binnen vier jaren na inleg ook mogelijk zou moeten zijn voor investeringen
in leningen aan startende ondernemers (Agaathleningen). In dat kader is het
relevant om te vermelden dat het nu voor werknemers al mogelijk is om hun
geblokkeerde spaargelden om te zetten in effecten, mits deze effecten onbezwaard
deel uit blijven maken van het vermogen van de werknemer. Een werknemer zou
er derhalve al voor kunnen kiezen om binnen vier jaar na inleg zijn geld te
investeren in een indirecte Agaathlening (via een Agaathfonds). Uitbreiding
van de deblokkeringsmogelijkheden met een mogelijkheid tot onbelaste opname
voor een investering in een directe Agaathlening zou minder goed in het bestek
van de huidige werknemersspaarregelingen passen. Vrijwel alle overige deblokkeringsmogelijkheden
hebben immers bewust betrekking op de ontwikkeling en verbetering van de arbeidsparticipatie
van de werknemer zelf (zoals financiering voor eigen scholingsuitgaven, start
van eigen onderneming en opname van (studie)verlof), of hebben betrekking
op het eigen woningbezit.Verder vragen de leden van de PvdA-fractie zich in het kader van de overgang
van het oude naar het nieuwe systeem af, onder welke regeling de spaarpremies
vallen die in het jaar 2001 worden toegekend over gelden die
al voor 2001 zijn gespaard. In beginsel zouden deze spaarpremies onder het
nieuwe regime vallen. Het VNO-NCW heeft al aangegeven ervan uit te gaan dat
dergelijke spaarpremies onder het regime vallen van het jaar 2000. Dit lijkt
inderdaad een correcte benadering. Besloten is dan ook om het overgangsrecht
inzake het spaarloon in deze zin aan te passen. Daarmee wordt voorkomen dat
voor wat betreft de overgang van het oude naar het nieuwe systeem onderscheid
ontstaat tussen werknemers die, voor de definitieve toekenning van de spaarpremies,
deze al voorlopig bijgeschreven krijgen op de premiespaarrekening en werknemers
bij wie dit niet gebeurt.De leden van de VVD-fractie, de CDA-fractie en de D66-fractie hebben gevraagd
de voorgestelde beperking van de mogelijkheid tot het deblokkeren van bedrijfsspaarregelingen
ten behoeve van lijfrentes, vrijwillige pensioenpremies en kapitaalverzekeringen
nader toe te lichten. Onder het beslag van de budgettaire doelstelling is
er voor gekozen om naast een verruiming ook een beperking in de deblokkeringsmogelijkheden
aan te brengen. Daarbij is de mogelijkheid om onbelast te deblokkeren voor
de financiering van lijfrente- en pensioenpremies en premies voor kapitaalverzekeringen
die niet gekoppeld zijn aan de eigen woning vervallen. De invalshoek om voornoemde
deblokkeringsmogelijkheid te schrappen is derhalve niet geweest dat bedrijfsspaargeld
zou moeten rijpen, zoals D66 in haar vraagstelling suggereert of dat de deblokkeringsmogelijkheid
niet aan zou slaan bij de burger, zoals het CDA oppert. Daarnaast is het natuurlijk
ook mogelijk de middelen die vrijkomen door automatische deblokkering te benutten
voor de financiering van de oudedagsvoorzieningen.In antwoord op de vragen van de leden van de fracties van het CDA en D66
en GroenLinks inzake de deblokkering van een bedrijfsspaarregeling ten behoeve
van een lijfrente of levensverzekering kan worden opgemerkt dat naar schatting
45% van deelnemers aan de spaarloonregeling gebruik maakt van de mogelijkheid
om tussentijds te deblokkeren voor een lijfrente of een kapitaalverzekering.
Voor het vervallen van deze deblokkeringsmogelijkheid is een opbrengst van
circa 75 miljoen ingeboekt. Dit relatief beperkte bedrag hangt samen met de
veronderstelling dat ondanks het vervallen van deze deblokkeringsmogelijkheid,
veel werknemers de deelname aan de spaarloonregeling zullen voortzetten.De leden van de D66-fractie merken op dat het kabinet bij monde van de
Staatssecretaris van Financiën, naar aanleiding van de motie Giskes c.s.
(kamerstukken II 1997/98, 25 721, nr. 11), heeft toegezegd in de wetsvoorstel
Wet IB 2001 een faciliteit in de spaarloonregeling op te nemen die het bezit
door werknemers van aandelen of certificaten van aandelen in het kapitaal
van de inhoudingsplichtige vennootschap bevordert. De motie Giskes c.s. is
besproken tijdens zowel de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel
Aanpassing heffing ter zake van aandelenoptierechten als de parlementaire
behandeling van het wetsvoorstel Belastingplan 1999. Bij geen van beide parlementaire
behandelingen is door het kabinet toegezegd dat in het wetsvoorstel Wet IB
2001 een faciliteit in de spaarloonregeling voor aandelen zou worden opgenomen.
Tijdens de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing heffing
ter zake van aandelenoptierechten op 24 maart 1998 is aangegeven dat de uitvoering
van de motie zal moeten worden bekeken door een nieuw kabinet binnen de randvoorwaarden
van een nieuw regeerakkoord. Tijdens de parlementaire behandeling van het
wetsvoorstel Belastingplan 1999 op 25 november 1998 is geconstateerd dat binnen
het regeerakkoord van het nieuwe kabinet geen geld is uitgetrokken voor een
dergelijke regeling.De leden van de SGP en overigens ook het College van Belastingadviseurs,
hebben aangegeven weinig te verwachten van een verruiming van de
deblokkeringsmogelijkheden, omdat met deze verruiming tegelijkertijd de werknemersspaarregelingen
onder één gezamenlijk maximum worden gebracht. Het onder een
maximum brengen van alle werknemersspaarregelingen, heeft echter niet tot
gevolg dat het voor werknemers niet meer aantrekkelijk zou zijn om aan deze
regelingen deel te nemen. De regelingen blijven immers hun faciliërende
werking behouden, al is dat in totaal dan voor een lager bedrag dan momenteel
het geval is.De beperking van de deblokkeringsmogelijkheden is er in te vinden dat
het niet langer mogelijk is om binnen vier jaar na inleg onbelast te deblokkeren
ter voldoening van pensioen- of lijfrentepremies of premies ter financiering
van een kapitaalverzekering die niet gekoppeld is aan de eigen woning. Vanzelfsprekend
staat het de werknemer wel vrij om de spaargelden die na vier jaar vrijvallen
aan te wenden voor de financiering van pensioenpremies of lijfrentepremies.
Aldus moet ook het citaat uit de Memorie van Toelichting (p. 54) worden begrepen,
dat door de SGP is aangehaald.Het schrappen van de mogelijkheid om binnen vier jaren onbelast voor pensioenen
te deblokkeren, roept bij vrijwel alle fracties, en overigens ook bij een
aantal organisaties, vragen op. Zo merken zowel PvdA, VVD, CDA, D66, GroenLinks,
SGP als bijvoorbeeld ook het Verbond van Verzekeraars op, dat het schrappen
van de mogelijkheid om binnen vier jaar onbelast spaargelden te deblokkeren
voor de financiering van pensioenen merkwaardig overkomt, omdat deze mogelijkheid
pas recent, in juni 1999, in de werknemersspaarregelingen is opgenomen. Invoering
van deze mogelijkheid tot deblokkering heeft plaatsgevonden naar aanleiding
van een aanbeveling van de werkgroep fiscale behandeling van pensioenen. Reden
voor invoering was de parallel die kan worden getrokken tussen de financiering
van lijfrentepremies enerzijds en de financiering van pensioenpremies anderzijds.
Voor lijfrentepremies was het eerder al mogelijk om onbelast te deblokkeren;
voor pensioenpremies is dit in juni 1999 ingevoerd. A contrario houdt het
vervallen in de Wet inkomstenbelasting 2001 van de mogelijkheid om onbelast
te deblokkeren ten behoeve van de financiering van pensioenpremies, dan ook
direct verband met het feit dat ook de mogelijkheid om binnen vier jaren na
inleg onbelast te deblokkeren voor de financiering van lijfrentepremies wordt
geschrapt. Het is dus niet zo dat het parlement een verkeerd besluit genomen
zou hebben, zoals het CDA suggereert. Voor de burger zou de gang van zaken,
alhoewel begrijpelijk, inderdaad enige verwarring kunnen scheppen. De D66-fractieleden
vragen of het voornemen tot schrappen van deze mogelijkheid niet al eerder
was voorzien. Toen duidelijk werd dat een goede optie om de spaarloonregeling
c.a. aan te passen was, om de deblokkeringsmogelijkheid voor de financiering
van pensioen- en lijfrentepremies te schrappen, was de Wet fiscale behandeling
van pensioenen reeds door de Tweede Kamer aangenomen. De Eerste Kamer heeft
geen mogelijkheid om het wetsvoorstel te amenderen en aanpassing van het wetsvoorstel
in dat stadium leek niet opportuun, gelet op het geringe belang van de wijziging
in relatie tot de wens van de praktijk om snel tot aanvaarding en invoering
van het wetsvoorstel te komen.In antwoord op de vragen van de leden van de fracties van het CDA en D66
inzake de deblokkering van een bedrijfsspaarregeling ten behoeve van een lijfrente
of levensverzekering kan worden opgemerkt dat naar schatting 45% van de deelnemers
aan de spaarloonregeling gebruik maakt van de mogelijkheid om tussentijds
te deblokkeren voor een lijfrente of een kapitaalverzekering. Voor het vervallen
van deze deblokkeringsmogelijkheid is een opbrengst van circa 75 miljoen ingeboekt. Diverse fracties, zoals de PvdA, CDA, D66, GPV/RPF en SGP, alsmede organisaties
als de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs en het VNO-NCW hebben aangegeven
dat zij zich afvragen of werknemers met bestaande verzekeringscontracten niet
in de problemen komen nu de premies van deze contracten voor het merendeel
niet meer voldaan kunnen worden uit werknemersspaargelden (een uitzondering
vormt de kapitaalverzekering eigen woning; deze kunnen in de toekomst gefinancierd
blijven worden uit premiespaargelden). De leden van de CDA-fractie, alsmede
de Stichting van de Arbeid, vragen zich af of eerbiedigende werking ten opzichte
van de bestaande langlopende contracten niet op zijn plaats zou zijn. Ook
de leden van de D66-fractie vragen zich af waarom contracten die zijn afgesloten
voor 14 september 1999 niet worden gerespecteerd, bijvoorbeeld tot het niveau
van het maximale bedrag aan spaarloon. Zij verzoeken de regering toe te lichten
of erover nagedacht is om ruimer overgangsrecht voor bestaande contracten
te introduceren en zo ja, toe te lichten waarom dit niet is ingevoerd. Dat
sommige belastingplichtigen hun premies moeten zien te verlagen of zelfs hun
contracten moeten afkopen heeft volgens de D66-fractie tot gevolg dat gehandeld
wordt in strijd met het streven om belastingplichtigen meer mogelijkheden
te bieden een adequaat pensioen op te bouwen.Werknemers die hun werknemersspaargelden aanwenden ter financiering van
premies op langlopende verzekeringscontracten kunnen deze gelden hiervoor
blijven gebruiken, nadat de gelden na een blokkeringsperiode van vier jaren
automatisch gedeblokkeerd zijn. Mochten deze werknemers meer premies verschuldigd
zijn dan de bedragen die gedeblokkeerd worden ingevolge de werknemersspaarregelingen,
dan kunnen zij ervoor kiezen om de premies deels te financieren uit andere
gelden of zij kunnen ervoor kiezen hun contract af te kopen. Een gevolg van
de stelselherziening is nu eenmaal, dat een belastingplichtige profiteert
van tariefsverlaging, maar ook de gevolgen van de grondslagverbreding te verwerken
krijgt. Op de vraag naar eerbiedigende werking, merken wij op dat het treffen
van overgangsrecht budgettaire consequenties heeft. Het niet behalen van de
budgettaire taakstelling betekent dat minder budgettaire middelen beschikbaar
zijn voor lastenverlichting. Verder zou de introductie van overgangsrecht
voor uitsluitend die werknemers die hun spaarloongelden besteden aan de premies
van verzekeringscontracten, slecht verdedigbaar zijn ten opzichte van werknemers
die hun werknemersspaargelden een andere bestemming geven.De VVD vraagt naar een onderbouwing van de variant geschetst in het regeerakkoord
en de variant zoals voorgesteld in de belastingherziening. Ook het CDA geeft
aan geïnteresseerd te zijn in het budgettaire belang dat gemoeid is met
het schrappen van de deblokkeringsmogelijkheid voor verzekeringssparen. De
budgettaire onderbouwing van de gekozen variant is als volgt. De invoering
van een gezamenlijk maximum voor de spaarloonregeling, winstdelingsregeling
en premiespaarregeling leidt tot een opbrengst van ongeveer 200 miljoen gulden.
Verlaging van dit maximum tot f 1500 brengt nog eens 225 miljoen gulden
op. Het aanpassen van de deblokkeringsmogelijkheden maakt zo'n 75 miljoen
gulden aan budgettaire middelen vrij. Het vorenstaande beantwoordt deels ook
de vraag van de CDA-fractieleden waarom het maximum van f 1500 wordt
geïntroduceerd. Introductie van dit gezamenlijke maximum is een mogelijkheid
om de budgettaire doelstelling te benaderen, terwijl tegelijkertijd de verwachting
is dat de nieuwe werknemersspaarregeling aantrekkelijk blijft voor een brede
groep werknemers. Wel zullen werknemers per persoon minder kunnen sparen via
de werknemersspaarregelingen dan momenteel het geval is. Om zonder meer te
spreken over een halvering, zoals het CDA en de Stichting van de Arbeid dat
doen, gaat ons iets te ver. Werknemers immers die uitsluitend een spaarloonrekening
hebben kunnen slechts f 300 per jaar minder sparen op grond van deze regeling dan zij nu doen, terwijl werknemers die uitsluitend over
een premiespaarrekening beschikken zelfs meer aan onbelaste spaarpremies kunnen
ontvangen dan nu reeds het geval is. Alleen indien een werknemer maximaal
gebruik maakt van zowel de spaarloonregeling als de premiespaarregeling verminderen
voor hem de bedragen die hij onbelast kan sparen tot ongeveer de helft van
de huidige bedragen. Ongeveer een kwart van de deelnemers aan een spaarloonregeling
maakt ook gebruik van de premiespaarregeling.De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd of het budgettaire belang
de beperking van het nominale plafond van de werknemersspaarregelingen en
de verkrapping van de deblokkeringsmogelijkheden voor verzekeringssparen,
rechtvaardigt. In het regeerakkoord is afgesproken de werknemersspaarregelingen
te versoberen. De bedoeling was om hiermee ongeveer 500 miljoen gulden aan
budget vrij te maken dat dan vervolgens kan worden ingezet voor onder meer
de tariefsverlaging. De keuze voor het inperken van het verzekeringssparen
is op een andere plaats al nader toegelicht. Dat er nog andere mogelijkheden
denkbaar zijn om bij te dragen aan de budgettaire taakstelling moge duidelijk
zijn. Deze worden hierna toegelicht.De leden van de PvdA-fractie hebben verzocht varianten te schetsen waarbij
recht gedaan wordt aan lopende spaarregelingen, zoals die ook zijn vastgelegd
in CAO's. Zij hebben tevens gevraagd te beoordelen of een variant waarbij
de bedragen per 2001 worden bevroren terwijl tegelijkertijd de werkgeversheffing
wordt opgehoogd van 10 % naar 15 %, een goed alternatief zou kunnen zijn.
De leden van de VVD-fractie hebben meer in het algemeen verzocht om een reactie
op de suggestie om de huidige bedragen van de spaarloon- en premiespaarregeling
te bevriezen.Voor ons heeft voorop gestaan dat ook vanuit het spaarloon c.a. een bijdrage
wordt geleverd aan grondslagverbreding en daaruit voortvloeiende mogelijkheden
voor tariefsverlaging. Wij hebben getracht aan deze doelstelling een optimale
invulling te geven. Dit neemt inderdaad niet weg dat andere opties denkbaar
zijn, zoals het intact laten van de winstdelings- en spaarloonregeling en
afschaffing van de premiespaarregeling, hetgeen zo'n 265 miljoen gulden zou
opbrengen. Het opheffen van de vermogensvrijstelling in het forfaitair rendement
zou zo'n 10 miljoen gulden vrijmaken. En het bevriezen van maxima zou per
procentpunt circa 14 miljoen gulden opleveren. De optie die geschetst is door
de PvdA, het ophogen van de werkgeversheffing naar 15 %, zou naar verwachting
ongeveer 250 miljoen gulden opbrengen (een verdubbeling naar 20 % maakt circa
500 miljoen gulden vrij). Introductie van een heffing over spaarpremies van
15 % zou naar verwachting ongeveer 95 miljoen gulden opbrengen.Bij de berekening van de budgettaire opbrengst zijn de maatregelen overigens
geïsoleerd (d.w.z. niet in combinatie met een andere beperking van de
huidige regeling) beschouwd; bij een combinatie van meer maatregelen zal de
opbrengst in het algemeen niet gelijk zijn aan de som van de opbrengst van
de afzonderlijke maatregelen. Een denkbare structureel neutrale oplossing
waarbij de huidige spaarloon en premiespaarregeling volledig gehandhaafd blijven,
inclusief de voorgestelde verruiming van de deblokkeringsmogelijkheden, kan
er als volgt uitzien. De huidige regelingen blijven gehandhaafd, maar worden
wel bevroren. Daarnaast wordt bij de werkgever de spaarpremies en het spaarloon
een vaste heffing geheven van 15%.De leden van de PvdA-fractie vragen om een overzicht van het huidige gebruik
van de bestaande bedrijfspaarregelingen. Deze leden vragen hoe het gebruik
van deze regelingen is verdeeld over de diverse inkomensklassen en tussen
CAO- en niet CAO-werknemers. Tevens vragen deze leden hoe groot
de benutting van de ruimte binnen de regeling over de diverse inkomensklassen
is gespreid.Voor dit overzicht verwijzen wij in eerste instantie naar de onderstaande
tabel. Deze tabel geeft een verdeling van werknemers in procenten en deelnemers
aan een spaarloonregeling naar een viertal loonklassen. Bron van de gegevens
in de tabel is het jaarlijkse onderzoek van de Arbeidsinspectie naar de ontwikkeling
van de arbeidsvoorwaarden in het algemeen en het gebruik van bedrijfsspaarregelingen
ultimo 1997 (voor het jaar 1998 is geen onderzoek uitgezet).Tabel: Verdeling van werknemers in procenten en deelnemers
aan een spaarloon regeling naar loonklasse LoonklasseVerdeling werknemers werkzaam in:VerdelingParticipatiegraad Alle bedrijvenBedrijven met spaarloonregelingdeelnemers spaarloonspaarloon per loonklasse tot en met modaal63594428 modaal tot 2 x modaal31344660 2 x modaal en hoger671067Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie hoe het gebruik van de bedrijfsspaarregelingen
is verdeeld over CAO- en niet CAO-deelnemers antwoorden wij als volgt. Zowel
bij bedrijven en instellingen waar geen CAO van toepassing is als bij bedrijven
en instellingen waar wel een CAO van toepassing is, nemen bijna 40% van de
werknemers deel aan een spaarloonregeling, zo blijkt uit de navolgende tabel.
Dit percentage ligt bij bedrijven die als gevolg van het algemeen verbindend
verklaren (AVV) onder een CAO vallen op circa 20%. In bedrijven en instellingen
waar geen CAO van toepassing is nemen bijna 20% van de werknemers deel aan
een premiespaarregeling. Voor bedrijven met een CAO is dat percentage nagenoeg
gelijk. Voor bedrijven die als gevolg van het algemeen verbindend verklaren
onder een CAO vallen ligt dit percentage op ruim 4%.Tabel: Verdeling aantal deelnemers aan spaarloon- en premiespaarregeling
wel/geen CAO. Bedrijfsleven. In procenten van het aantal werknemers per categorie.  PremiesparenSpaarloonCAO/verordening14,438,2 AVV4,319,4 Geen CAO/AVV/verordening18,338,1Bron: Arbeidsinspectie, Arbeidsvoorwaardenontwikkelingen in 1997Naar aanleiding van de vraag over de benutting van de ruimte binnen de
regelingen merken wij het volgende op. In 1997 namen naar schatting circa
2,4 miljoen werknemers deel aan de spaarloonregeling. Gemiddeld legden de
werknemers f 1 530,- in. Het maximale spaarbedrag in dat jaar was
f 1 638. Ruim 800 000 werknemers hebben van het netto loon
gespaard ingevolge een premiespaarregeling. Gemiddeld hebben de werknemers
f 872,– gespaard. De werkgever kon in 1997 over het gespaarde bedrag
na een bepaalde blokkeringstermijn een spaarpremie verstrekken van maximaal
100% van de ingehouden besparing, maar niet meer dan f 1 093. De
onderstaande tabel geeft een verdeling van de gemiddelde inleg op de spaarloon-
en premiespaarregeling van werknemers naar bedrijven die wel of niet onder
een CAO vallen. Tabel: Gemiddelde inleg spaarregelingen en werkgever premie
premiespaarregeling in guldens  PremiesparenSpaarloon InlegSpaarpremieinlegCAO/verordening8217001 503AVV1 0239021 572 Geen
CAO/AVV/verordening9688871 529Bron: Arbeidsinspectie, Arbeidsvoorwaardenontwikkelingen in 1997De leden van de PvdA-fractie vragen vervolgens welke inkomenseffecten
gepaard zouden gaan met een totale afschaffing van de bedrijfsspaarregelingen,
en hoe eventueel vrijvallende middelen gebruikt kunnen worden voor een meer
gerichte inkomensondersteuning, zoals in een ander verband door het FNV geopperd.De onderstaande tabel geeft de inkomensgevolgen voor werknemers (alleenstaand
c.q. alleenverdiener) van een budgettair neutrale vervanging van de spaarloon-
en premiespaarfaciliteiten (met in het nieuwe stelsel een gezamenlijk maximum
van f 1 500) door een verhoging van de heffingskorting of de arbeidskorting.
Bij een budgettair neutrale verhoging van de heffingskorting kan deze met
circa f 100 worden verhoogd (hiervan profiteren ook niet-werkenden).
Indien een budgettair neutrale verhoging plaatsvindt van de arbeidskorting
kan deze met circa f 230 worden verhoogd (hiervan profiteren ook zelfstandigen
en werkenden met resultaat uit overige werkzaamheden).Negatieve inkomenseffecten zullen zich per saldo alleen voordoen bij werknemers
die gebruik maken van de spaarloonen/of premiespaarregeling. Bij werknemers
die niet van deze spaarfaciliteiten gebruik maken treden alleen de positieve
effecten van de verhoging van de heffingskorting of arbeidskorting op. In
de navolgende tabel zijn de inkomenseffecten in beeld gebracht voor werknemers
(alleenstaand c.q. alleenverdiener). De inkomenseffecten van het vervallen
van de spaarfaciliteiten zijn berekend als een gemiddelde voor alle werknemers
(inclusief niet-deelnemers) rond de onderscheiden inkomensposities.Inkomensgevolgen afschaffen gewijzigde spaarloon- en premiespaarregeling
met budgettair neutrale verhoging van de heffingskorting of de arbeidskorting   Effecten wetsvoorstel Wet IB 2001Effecten afschaffen spaarfaciliteiten (gemiddeld
voor alle (werknemers)Effecten verhogen
heffingskorting met f 100Effecten
verhogen arbeidskorting met f 230Effecten afschaffen spaarfaciliteiten en verhogen heffingskorting met f 100Effecten afschaffing spaarfaciliteiten
en verhoging arbeidskorting met f 230  (1)(2)(3)(4)(5) = (2)+(3)(6) = (2)+(4) Werknemers(alleenstaand)  30 6306,3%– 0,5%0,5%1,0%0,0%0,5%  40 0004,8%– 0,5%0,4%0,8%– 0,1%0,3%  50 0003,6%– 0,5%0,3%0,7%– 0,2%0,2%  53 5603,3%– 0,5%0,3%0,7%– 0,3%0,1%  60 0002,0%– 0,6%0,3%0,6%– 0,3%0,0%  70 0002,4%– 0,7%0,2%0,5%– 0,5%– 0,2%  80 0003,0%– 0,7%0,2%0,5%– 0,5%– 0,2%  80 3403,0%– 0,7%0,2%0,5%– 0,5%– 0,2%  90 0003,7%– 0,7%0,2%0,4%– 0,5%– 0,2% 100 0004,1%– 0,6%0,2%0,4%– 0,4%– 0,2% 107 1204,3%– 0,6%0,2%0,4%– 0,4%– 0,2% 125 0002,2%– 0,6%0,2%0,3%– 0,5%– 0,3% 150 0002,5%– 0,6%0,1%0,3%– 0,5%– 0,3% 160 6802,7%– 0,6%0,1%0,3%– 0,5%– 0,3%Werknemers(alleenverdiener)  30 6304,5%– 0,4%0,7%0,8%0,3%0,4%  40 0003,5%– 0,4%0,6%0,7%0,2%0,3%  50 0002,7%– 0,4%0,5%0,6%0,1%0,2%  53 5602,5%– 0,5%0,5%0,6%0,0%0,1%  60 0001,4%– 0,5%0,5%0,5%– 0,1%0,0%  70 0000,3%– 0,6%0,4%0,5%– 0,2%– 0,1%  80 0001,0%– 0,7%0,4%0,5%– 0,3%– 0,2%  80 3401,0%– 0,7%0,4%0,4%– 0,3%– 0,2%  90 0001,7%– 0,6%0,4%0,4%– 0,3%– 0,2% 100 0002,3%– 0,6%0,3%0,4%– 0,2%– 0,2% 107 1202,3%– 0,6%0,3%0,4%– 0,3%– 0,2% 125 0000,2%– 0,6%0,3%0,3%– 0,3%– 0,3% 150 0000,2%– 0,6%0,3%0,3%– 0,3%– 0,3% 160 6800,5%– 0,6%0,2%0,3%– 0,3%– 0,3%8.5 Positie gezinnen met kinderenDe leden van de PvdA-fractie vragen waarom de regering niet heeft gekozen
voor een zorgkostenforfait voor alleenstaande werkende of scholende ouders
en of de regering deze mogelijkheid wel heeft overwogen. De leden van de CDA-fractie
bepleiten het introduceren van een specifieke kinderheffingskorting en vragen
wat de gevolgen zijn van het introduceren van een kinderheffingskorting die
los staat van de kosten van kinderopvang, maar voor ieder huishouden met kinderen
van toepassing is. De leden van de D66-fractie betreuren het dat niet al in
dit nieuwe stelsel een nieuw fiscaal model voor de totale kinderopvangsector
wordt ingevoerd door middel van fiscale tegemoetkomingen aan de ouders, opdat
deze zonder tussenkomst van werkgevers en/of subsidiërende instanties
de zorg voor hun kinderen regelen zoals zij dat willen. Voorts zijn deze leden
van mening dat een zorgkostenforfait van inkomensafhankelijke elementen kan
worden voorzien. De leden van de fractie van GroenLinks vragen of in kaart
kan worden gebracht welke verschillende ideeën er leven met betrekking
tot de mogelijke vormgeving van een zorgkostenforfait en vragen tevens aan
te geven hoe deze verschillende varianten scoren op de onderdelen arbeidsparticipatie,
individualisering, vereenvoudiging van het belastingstelsel en inkomenspolitiek.
Ook de leden van de fractie van de SP betreuren het dat het kabinet er niet
voor gekozen heeft een zorgkostenforfait op te nemen. Voorts vragen deze leden
hoe het kabinet erover denkt om het zorgkostenforfait in te voeren in combinatie
met een gerichte arbeidskorting voor de lagere inkomens om de arbeidsparticipatie
te stimuleren. De leden van de fractie van de SGP vragen in dit verband om
een zorgkostenforfait en wijzen daarbij op een daartoe strekkend voorstel
van de Vakcentrale voor Middelbaar en Hoger Personeel. In reactie hierop het
volgende.Bij de herziening van het stelsel is als tegemoetkoming voor de extra
uitgaven voor kinderopvang het door de genoemde leden bedoelde zorgkostenforfait
(c.q. kinderheffingskorting) overwogen. Dit zorgkostenforfait zou indien ouders
de opvang naar eigen inzicht moeten kunnen invullen, gegoten kunnen worden
in de vorm van een heffingskorting die niet gekoppeld is aan het daadwerkelijk
hebben van kosten voor kinderopvang. Het resultaat hiervan zou zijn een heffingskorting
voor de aanwezigheid van kinderen. Het dilemma dat zich hier voordoet is dat
een dergelijk zorgkostenforfait haaks staat op het bevorderen
van de arbeidsparticipatie en de individualisering. Immers een dergelijke
algemeen werkende faciliteit is niet specifiek gericht op het creëren
van mogelijkheden voor kinderopvang. Aldus zou een algemeen werkend zorgkostenforfait
juist kunnen stimuleren dat een van de partners thuis blijft om voor de kinderen
te zorgen. Een zorgkostenforfait in deze vorm zou tevens terechtkomen bij
alle inkomensgroepen met kinderen, actieven en niet-actieven. Afhankelijk
van de hoogte kan een dergelijk zorgkostenforfait een fors beslag leggen op
de budgettaire ruimte. Om binnen de gestelde budgettaire kaders te blijven
zou compensatie voor de kosten van een zorgkostenforfait moeten worden gezocht
binnen de tariefstructuur. Met deze verschuiving van huishoudens zonder kinderen
naar huishoudens met kinderen zou het niet mogelijk zijn geweest tot evenwichtige
inkomenseffecten te komen. Een variant van het zorgkostenforfait waarbij rekening
wordt gehouden met inkomensafhankelijke elementen is uit het oogpunt van handhaving
van de eenvoud in het fiscale stelsel niet overwogen. Om compensatie voor
de kosten van een zorgkostenforfait te vinden bij de categorie huishoudens
met kinderen, zou gedacht kunnen worden aan een variant van het zorgkostenforfait
die in de plaats komt van thans bestaande subsidies voor kinderopvang. Een
nadeel van deze ruilvariant zou zijn dat daarmee een sterke denivellerende
operatie moeilijk zou zijn te voorkomen.Meegewogen is voorts dat bij omzetting van de huidige subsidieregeling
en buitengewonelastenaftrek voor kinderopvang in een naar zijn aard vrij besteedbaar
zorgkostenforfait, het gevaar bestaat dat ouders indien zij gebruik maken
van kinderopvang niet langer gestimuleerd worden gebruik te maken van kinderopvang
die aan de (bij wet) gestelde kwaliteitseisen voldoet. De koppeling tussen
het daadwerkelijk hebben van kosten voor kinderopvang (waarbij de opvang aan
de gestelde eisen moet voldoen) en het in aftrek brengen van deze kosten,
wordt met een dergelijk zorgkostenforfait immers losgelaten. In de huidige
regeling moet de kinderopvang om voor aftrek in aanmerking te komen voldoen
aan de krachtens de Welzijnswet bij gemeentelijke verordening gestelde kwaliteitseisen.
De fiscale aftrek koppelen aan het gebruik van gekwalificeerde opvang is noodzakelijk
om te voorkomen dat niet adequate kinderopvang en beunhazerij door de fiscus
worden gesubsidieerd. Mede in het belang van de kinderen is het niet wenselijk
dit uitgangspunt los te laten.De leden van de fractie van D66 vragen om een reactie te geven op de combinatietoeslag
of-korting zoals die in de EER wordt beschreven en die is te beschouwen als
een uitwerking van de gedachte van het zorgkostenforfait. De hiervoor vermelde
bezwaren tegen het zorgkostenforfait zijn grosso modo ook daarop van toepassing.
Wat betreft de bezwaren die verbonden zijn aan de varianten om de algemene
heffingskorting voor partners zonder inkomen alleen uit te keren indien zij
de zorg voor (jonge) kinderen hebben, verwijzen wij naar hetgeen wij daarover
in paragraaf 2.5 in antwoord op vragen van de leden van de fractie van
D66 en GroenLinks hebben geantwoord.Tot slot kan de vraag worden gesteld of de inkomstenbelasting de juiste
plaats is om gezinnen met kinderen een hogere tegemoetkoming te geven. De
opportunity-cost-gedachte, die aan het zorgkostenforfait ten grondslag ligt
zou immers ook in de kinderbijslag kunnen worden geïntegreerd, die dan
inderdaad breder van karakter wordt dan alleen maar een tegemoetkoming in
de kosten van kinderen. Hoewel wij op dit moment geen zorgkostenforfait, of
iets vergelijkbaar voorstellen, zou de keus van het instrument vooral moeten
worden bepaald door het antwoord op de vraag welk instrument het meest doelmatig
en doeltreffend kan worden ingezet. De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre alleenstaande ouders profiteren
van de buitengewone lastenregeling voor kinderopvang.Van de ongeveer 70 000 alleenstaande ouders, met inkomsten uit tegenwoordige
arbeid, maken er ruim 2 000 gebruik van de buitengewone lasten regeling
voor uitgaven die betrekking hebben op kinderopvang.De leden van de CDA-fractie vragen of de regeling waarbij gescheiden ouders
ter zake van de kosten van een kind recht hebben op kinderbijslag en belastingaftrek
niet discriminerend is ten opzichte van niet gescheiden ouders die slechts
aanspraak kunnen maken op kinderbijslag.Deze leden vergelijken de situatie van een gezin waarvan de ouders niet
gescheiden zijn en waarbij sprake is van één huishouding met
de situatie van gescheiden ouders waarbij de kinderen bij een van van de ouders
verblijven en de andere ouder financieel bijdraagt in de kosten van levensonderhoud
van de kinderen. In de laatste situatie heeft de verzorgende ouder recht op
kinderbijslag, terwijl de financieel ondersteunende ouder recht heeft op belastingaftrek.
Wij achten de door deze leden vergeleken siuaties zodanig verschillend, dat
van ongelijke behandeling van gelijke gevallen geen sprake is.De leden van de CDA-fractie vragen om inzicht in de inkomenseffecten van
het introduceren van een kinderheffingskorting, te financieren uit een vermindering
van de arbeidskorting. Een kinderheffingskorting van f 100 per kind kan
budgettair worden gecompenseerd door een verlaging van de arbeidskorting met
f 62. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de inkomenseffecten
die hiermee gepaard gaan.Tabel inkomenseffecten variant   effect introductie kinderheffingskortingen verlaging arbeidskorting Budgettair effect 0 mln    Alleenstaande  30 630– 0,3 40 000– 0,2  50 000– 0,2 53 560– 0,2  60 000– 0,2 70 000– 0,1  80 000– 0,1 80 340– 0,1  90 000– 0,1 100 000– 0,1  107 120– 0,1 125 000– 0,1  150 000– 0,1 160 680– 0,1    Alleenverdiener 2 kinderen 30 6300,5  40 0000,4  50 0000,4 53 5600,3  60 0000,3  70 0000,3 80 0000,3  80 3400,3  90 0000,3 100 0000,2  107 1200,2  125 0000,2 150 0000,2  160 6800,2In antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de gelijke
behandeling van werknemers en zelfstandige ondernemers ten aanzien van de
aftrek van uitgaven voor kinderopvang, het volgende. De buitengewonelastenaftrek
voor uitgaven voor kinderopvang is op gelijke wijze van toepassing ten aanzien
van zelfstandige ondernemers en werknemers. Van de hierboven genoemde verhoging
van het maximum in de buitengewonelastenaftrek voor uitgaven voor kinderopvang
profiteren alle belastingplichtigen die geen gebruik kunnen maken van een
gesubsidieerde opvangplaats. Dit geldt zowel voor de zelfstandige ondernemer
als voor de werknemer van wie de werkgever niet of onvoldoende bijdraagt in
de uitgaven voor kinderopvang. De hierboven genoemde verlaging van de drempels
in de buitengewonelastenaftrek komt ten goede aan alle gezinnen, eenoudergezinnen
hieronder begrepen, die behoren tot de lagere inkomensgroepen. Dit geldt zowel
voor de zelfstandige ondernemer als voor de werknemer.De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de regering staat tegenover
het inkomensafhankelijk maken van een deel van de kinderbijslag, bedoeld om
de positie van inkomensafhankelijke gezinnen met kinderen aan de onderkant
te verbeteren, zonder dat dit een te groot budgettair beslag op de middelen
legt. Dit mede in het licht van de vergroening welke vaak onevenredig zwaar
drukt op het niet welvarende deel van de gezinnen met kinderen en als zodanig
te zien als toekomstig terugsluisinstrument.De regering is geen voorstander van het inkomensafhankelijk maken van
een deel van kinderbijslag. Belangrijke reden hiervoor is dat de armoedeval
(de netto inkomensvooruitgang als iemand meer gaat verdienen) door een inkomensafhankelijk
deel van de kinderbijslag wordt vergroot. Daarnaast worden in het nieuwe belastingstelsel
de mogelijkheden om gericht inkomensbeleid voor de laagste inkomens te voeren
verbeterd (pag. 21 van de Memorie van Toelichting).Ook wijst de regering erop dat gezinnen met kinderen en een laag inkomens,
rekening houdend met de vergroening die is verwerkt in de effecten van indirecte
belastingen, (relatief forse) positieve inkomenseffecten ondervinden van de
belastingherziening (tabel 4 in de MvT). Daarnaast zij verwezen naar het belastingplan
2000. De inkomenseffecten als gevolg van de vergroening zijn in 2000 gecompenseerd
door middel van verlaging van tarief 1A met 0,9%. Omdat hierdoor de terugsluis
van gezinnen niet volledig neutraal uitwerkte is bij de samenstelling van
de maatregelen ter verbetering van de koopkracht daarmee rekening gehouden
door onder andere de kinderbijslag te verlagen. Hierdoor zijn gezinnen met
kinderen adequaat gecompenseerd voor de vergroening.Conclusie is dus dat de vergroening voor gezinnen met kinderen en lage
inkomens voldoende wordt gecompenseerd (zowel in 2000 als 2001). Invoering
van een gedeeltelijk inkomensafhankelijke kinderbijslag is hiervoor niet nodig.9. EUROPEESRECHTELIJKE ASPECTENDe leden van de CDA-fractie stellen dat het niet verlenen van de arbeidskorting
aan niet-inwoners niet gebaseerd is op het Asscher-arrest van het Hof van
Justitie van de Europese Gemeenschappen. Deze stelling is juist. Echter het
niet toestaan van de heffingskorting aan niet-inwoners is anders dan deze
leden van mening zijn evenmin gebaseerd op het Asscher-arrest. Zoals hiervoor
reeds is aangegeven is de systematiek rond het keuzerecht gebaseerd op het
Schumacker-arrest van het Hof van Justitie van de EG. In dit verband zij er
overigens op gewezen dat de heffingskorting uiteenvalt in een aantal onderdelen.
De keuzeregeling heeft uitsluitend betrekking op het gedeelte
van de heffingskorting dat verband houdt met de inkomstenbelasting; de keuzeregeling
heeft derhalve geen consequenties voor de delen van de heffingskorting die
verband houden met eventuele premieplicht in Nederland. Voorts zij erop gewezen
dat voor buitenlandse belastingplichtigen geen afzonderlijke tabellen in de
loonbelasting zullen gelden, waardoor zij in de loonbelasting wel de heffingskorting
(met inbegrip van de arbeidskorting) naar tijdsevenredigheid deelachtig worden.
Zoals reeds hiervoor aangegeven, zal de loonbelasting bij buitenlandse belastingplichtigen
in veel gevallen eindheffing zijn. Derhalve is dan ook geen sprake van strijd
met EG-recht. Naar aanleiding van het voorbeeld van de leden van de CDA-fractie
over een niet-inwoner die een zakelijke bespreking op Schiphol heeft, merken
wij op dat in vrijwel alle gevallen er op grond van de buitenlandse belastingplicht
en de werking van de Nederlandse belastingverdragen geen sprake zal zijn van
Nederlands inkomen. Er is in die gevallen dan ook geen aangifteplicht. Een
dergelijke situatie zou zich uitsluitend kunnen voordoen indien deze niet-inwoner
in Nederland resultaat uit overige werkzaamheden zou genieten en de heffing
daarover door Nederland niet bij belastingverdrag zou zijn uitgesloten.De leden van de CDA-fractie vragen om een nadere toelichting over de achtergrond
van de belastingplicht voor buitenlandse werknemers werkzaam in het buitenland
en in dienst bij een in Nederland gevestigde werkgever. Zij vragen welk misbruik
wordt bestreden en of de regeling afdoende effectief is nu de leden verwachten
dat de regeling ontdoken gaat worden door het inschakelen van buitenlandse
werkgevers. Voorts vragen deze leden of de regeling niet een te zware administratieve
last is voor het Nederlandse bedrijfsleven en tevens of de regeling Nederland
als vestigingsland voor buitenlandse bedrijven minder aantrekkelijk maakt.
Deze vragen zijn besproken in § 3.3. Inwonerschap:
twee groepen belastingplichtigen.De leden van de SP-fractie vragen of Nederland straks een bronheffing
op rente gaat inhouden terwijl de progressieve heffing hierover is komen te
vervallen.Het mogelijk invoeren van een bronheffing houdt verband met de ontwerprichtlijn
spaartegoeden. Indien die ontwerprichtlijn zal worden aanvaard heeft Nederland
de keuze tussen het systeem van een bronheffing of het systeem van informatie-uitwisseling.
Die keuze zal mede afhankelijk zijn van de definitieve vorm van de ontwerprichtlijn.
Opgemerkt kan worden dat het vervangen van de progressieve heffing over rente
door een forfaitaire heffingssystematiek geen belemmering vormt voor een keuze
voor het systeem van een bronheffing.De leden van fracties van de VVD en GroenLinks vragen hoe in een dergelijk
geval de bronheffing moet worden bezien in relatie tot de forfaitaire rendementsheffing.De in het buitenland geheven bronheffing, de richtlijn is slechts van
toepassing op rentestromen die lidstaatgrenzen overschrijden, zou dan kunnen
worden verrekend met de belasting over het forfaitaire rendement. Op het moment
dat de inhoud van de ontwerprichtlijn spaartegoeden definitief is vastgesteld,
kan een nadere uiteenzetting van de verrekeningsmethodiek worden gegeven.De leden van de VVD-fractie vragen of de voorgestelde additionele heffing
van vennootschapsbelasting bij bepaalde substantiële dividenduitkeringen
in strijd is met de Moeder-Dochterrichtlijn indien er sprake is van een aandeelhouder
die voldoet aan de vereisten van de Moeder-Dochterrichtlijn. Deze vraag betreft
het overgangsrecht voor de vennootschapsbelasting en zal worden
beantwoord in de Nota naar aanleiding van het verslag bij de Invoeringswet
Wet inkomstenbelasting 2001.De vraag van de leden van de VVD-fractie of de voorgestelde anti-misbruikbepaling
bij de aandelenfusie, de bedrijfsfusie, de juridische fusie en de juridische
splitsing in overeenstemming is met de fusierichtlijn is beantwoord in paragraaf 4.1.4.10. BUDGETTAIRE EN INKOMENSGEVOLGEN10.1 InleidingDe leden van de PvdA-fractie geven te kennen het zeer te waarderen dat
op pagina 57 van de memorie van toelichting een overzicht van de budgettaire
effecten van de diverse maatregelen wordt gegeven. Zij zouden het echter nog
op een aantal punten uitgebreid willen zien. De leden van de D66-fractie zijn
het ermee eens dat alle budgettaire en inkomensgevolgen van de gehele belastingherziening
worden gepresenteerd in dit wetsvoorstel. Zij hebben wel de nodige vragen
die beantwoord moeten zijn alvorens zij in kunnen stemmen met voorstel als
geheel. Op deze vragen en op de door de PvdA-fractie genoemde punten wordt
hierna nader ingegaan.De leden van de CDA-fractie verwijzen naar de toezegging van de staatssecretaris
tijdens het Algemeen Overleg op 30 juni 1999 (kamerstuknummer 25 810,
nr.9) om in het wetsvoorstel een overzicht van budgettaire gevolgen en inkomensgevolgen
op te nemen van de voorgestelde maatregelen, en vragen waarom aan die toezegging
niet volledig is voldaan. Bij het desbetreffende Algemeen Overleg is door
de staatssecretaris aangegeven dat er een wetsvoorstel zou komen waarin inzicht
zou worden gegeven in de tarieven, de schijflengten, de heffingskortingen
en de budgettaire gevolgen van de voorgestelde herziening. Al deze onderwerpen
komen aan de orde in de Memorie van toelichting, in het bijzonder in hoofdstuk
10. Daarbij worden diverse cijfermatige overzichten gegeven.10.2 Budgettair overzichtDe leden van de D66-fractie vragen of de budgettaire effecten van tariefsverlaging,
omzetting belastingvrije som in heffingskorting en afschaffing invorderingsvrijstelling
afzonderlijk kunnen worden getoond en vragen of de laatste twee maatregelen
niet thuishoren bij «financiering» in plaats van «aanwending».
Met de omzetting van de belastingvrije sommen (inclusief ouderenaftrek) in
de thans voorgestelde heffingskortingen (inclusief de verhogingen in verband
met het beoogde inkomensbeeld) is per saldo een budgettaire derving van 0,45
miljard gemoeid. De afschaffing van de invorderingsvrijstelling leidt tot
een opbrengst van circa 0,1 miljard. Deze laatste maatregel zou in beginsel
kunnen worden opgenomen bij de financieringsmaatregelen. In verband met de
nauwe samenhang met de tariefstructuur is de maatregel in de tabel opgenomen
bij de post tariefsverlaging.De leden van de D66-fractie vragen of de effecten van de verlaging van
de grens voor de arbeidskorting van 70 naar 50% WML, de toekenning van de
arbeidskorting aan zelfstandigen en de toegepaste inflatiecorrectie afzonderlijk
kunnen worden getoond. Met deze maatregelen is een budgettaire derving gemoeid
van respectievelijk 300 miljoen, 500 miljoen en 200 miljoen. Naar aanleiding van het verzoek van de D66-fractie is in de onderstaande
tabel een nieuw totaaloverzicht opgenomen, dat tegemoet komt aan de gestelde
vragen.Tabel: Totaaloverzicht budgettaire consequenties maatregelen
belastingherziening (bedragen in de structurele situatie in miljarden guldens) Maatregel Financiering versobering arbeidskostenforfait
bij inkomsten uit tegenwoordige arbeid (algemene aftrek)4,20 verlaging niet-actievenforfait (bijzondere
aftrek)0,75 vervallen
aftrek werkelijke kosten0,45 beperking reiskostenforfait0,40beperking aftrek buitengewone lasten0,05oudedagsparaplu/aanpassing lijfrenteregime1,50 invoering forfaitaire
rendementsheffing2,0 aanpassing spaarloonregeling0,5 beperking aftrek consumptieve rente1,2 verhoging BTW4,4 verhoging milieubelastingen3,7 verhoging ab-tarief en beperking 35%-regeling
voor expatriates0,25 afschaffing invorderingsvrijstelling0,10 verlaging zelfstandigenaftrek0,40 financiering totaal19,90  Aanwending tariefsverlaging15,00omzetting belastingvrije sommen in heffingskortingen0,45invoering arbeidskorting inkomsten
uit arbeid7,40 invoering
arbeidskorting zelfstandigen0,50 afschaffing vermogensbelasting1,55 aanwending totaal24,90  Lastenverlichting5,00Hiermee is ook de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks beantwoord
om een overzicht van een aantal maatregelen die ten tijde van de doorrekening
van het Regeerakkoord niet zijn meegenomen.Naar aanleiding van een verzoek van de leden van PvdA-fractie om een aantal
onderdelen nader toe te lichten wordt het volgende opgemerkt. Het voorgestelde
regime inzake kapitaalverzekeringen/eigen woning betekent in beginsel een
voortzetting van de huidige regelgeving op dit punt. Op lange termijn kan
er sprake zijn van een opbrengst in verband met de verplichte aanwending van
de uitkering voor de aflossing van de schuld waaraan de kapitaalverzekering
is gekoppeld. De kosten van het verlagen van het toptarief van 60% naar 52%
bedroegen in het huidige stelsel 1,2 miljard. Met het verhogen of verlagen
van het toptarief is in het voorgestelde stelsel per punt een bedrag van 210
miljoen gemoeid. In antwoord op de vraag van de fractie van de SP wordt opgemerkt,
dat de kosten van het verlagen van het tarief van 50% naar 42% in het huidige
stelsel f 3,7 miljard bedragen. In antwoord op de vragen van de leden
van de fracties van de PvdA en GroenLinks wordt opgemerkt dat het afschaffen
van het restant arbeidskostenforfait een budgettaire bate van circa 2,55 miljard
zou opleveren. Bij de raming van dit bedrag is verondersteld dat het niet-actievenforfait
ongewijzigd blijft.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de financiering
van het voor de invoering van arbeidskorting uitgetrokken bedrag van 7,9 miljard
wordt opgemerkt dat deze voor een bedrag van 4,2 miljard wordt gefinancierd
met de opbrengst van de versobering van het arbeidskostenforfaitbedrag. De
resterende kosten van de invoering van de arbeidskorting kunnen niet worden
toegerekend aan een of meer specifieke maatregelen, maar worden –
evenals de tariefsverlaging – gefinancierd uit de totale opbrengst van
de overige grondslagverbredende maatregelen, de verhoging van de indirecte
belastingen en het in het kader van de lastenverlichting uitgetrokken bedrag
van f 5 miljard.Naar aanleiding van de vraag van de fracties van de VVD en D66 waarom
de beperking van het reiskostenforfait f 50 miljoen lager uitvalt dan
geraamd in het regeerakkoord wordt opgemerkt dat in het huidige voorstel is
uitgegaan van het vervallen van het reiskostenforfait voor automobilisten
en een verlaging van het reiskostenforfait bij reizen met openbaar vervoer
met circa 35%. In de variant uit de Verkenning die in het regeerakkoord als
basis is gebruikt, is gerekend met de opbrengst van het in zijn geheel vervallen
van het reiskostenforfait (dus ook voor reizen met het openbaar vervoer).
Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat voor wat betreft de vergoedingenkant
de huidige situatie wordt gehandhaafd, dat wil zeggen dat vergoedingen voor
reizen met het openbaar vervoer volledig en vergoedingen voor de overige reizen
binnen bepaalde grenzen onbelast blijven. Naar aanleiding van de vraag van
de leden van de VVD-fractie naar de budgettaire effecten van de het introduceren
van de mogelijkheid alle reële reiskosten volledig te vergoeden wordt
opgemerkt dat jaarlijks enkele miljarden aan onbelaste reiskostenvergoeding
worden betaald voor woon-werkverkeer. De maximaal onbelast uit te keren vergoedingen
bij reizen met eigen vervoer zijn gebaseerd op het voor de enkele-reisafstand
geldende gemiddelde van de per 1 januari 1996 voor de betreffende afstand
geldende laagste tarieven van de N.V. Nederlandse Spoorwegen eerste klas verminderd
met f 200, terwijl deze vergoedingen bovendien zijn afgetopt bij een
enkele-reisafstand van 30 kilometer. Afhankelijk van het aantal werkgevers
dat de grotere ruimte voor het verstrekken van onbelaste vergoedingen voor
woon-werkverkeer daadwerkelijk zouden benutten, kunnen de budgettaire consequenties
van de door de leden van de VVD-fractie genoemde optie derhalve zeer groot
zijn. In antwoord op de vraag van de CDA-fractie naar de consequenties voor
de auto en het openbaar vervoer wordt opgemerkt dat reizen per openbaar vervoer
relatief aantrekkelijker wordt. De inkomenseffecten van de voorgestelde maatregel
zijn weer afhankelijk van de individuele omstandigheden. Voor de gemiddelde
inkomenseffecten voor de verschillende groepen en inkomensniveaus, waar ook
door de leden van de VVD-fractie naar wordt gevraagd, wordt verwezen naar
de elders in deze nota opgenomen tabel.De leden van de D66-fractie vragen of de opbrengst van de beperking (lees:
afschaffing) van de aftrekbaarheid van consumptieve rente niet al eerder was
ingeboekt. De aftrekbaarheid van de consumptieve rente is in de afgelopen
jaren geleidelijk beperkt tot f 5 000 per persoon in 1999. Thans
wordt voorgesteld ook de resterende aftrek te laten vervallen. De opbrengst
van deze laatste maatregel (1,2 miljard) is nog niet eerder ingeboekt.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie wordt opgemerkt
dat met de in het wetsvoorstel opgenomen beperking van de huidige maxima in
de bedrijfsspaarregelingen (inclusief de invoering van een gezamenlijk maximum)
een budgettair belang van 425 miljoen is gemoeid.In antwoord op de vragen van de fracties van PvdA en D66 naar de grondslag
voor de vermogensrendementsheffing waarmee is gerekend wordt opgemerkt dat
is uitgegaan van een nettogrondslag van 495 miljard. Naar verwachting zal
140 miljard aan vermogen in de vrijstelling vallen. Naar aanleiding van de
vraag van de PvdA-fractie wordt opgemerkt dat in het regeerakkoord
is uitgegaan van een nettogrondslag van 500 miljard. De leden van de VVD-fractie
constateren terecht dat de raming van de grondslag met de nodige onzekerheden
is omgeven. Bij de bepaling van de grondslag is uitgegaan van fiscale gegevens,
aangevuld met statistische gegevens van het CBS. De berekeningen zijn tevens
afgestemd met het CPB. Bij de berekeningen zijn mogelijke meeropbrengsten
als gevolg van een terugkeer van kapitaal uit het buitenland vooralsnog buiten
beschouwing gelaten. Vermogensbestanddelen die voorheen onbelaste opbrengsten
(koerswinsten) genereerden zijn wel in de grondslag meegenomen. Bij de berekening
van de opbrengst van de forfaitaire rendementsheffing is, zo kan in antwoord
op de vragen van de fracties van PvdA, VVD, CDA en GroenLinks worden opgemerkt,
niet afzonderlijk een bedrag ingeboekt voor de afschaffing van vrijstellingen
in de sfeer van lijfrenten en kapitaalverzekeringen. De aanpassing van het
lijfrenteregime zal eerst op termijn invloed hebben op de opbrengst van de
forfaitaire rendementsheffing. Bovendien staat daar tegenover dat de huidige
heffing over uitkeringen uit polissen waarvoor geen recht op aftrek van de
premies meer bestaat op termijn eveneens komt te vervallen. Kapitaalverzekeringen
blijven in ieder geval tot en met 2002 buiten de grondslag van de forfaitaire
rendementsheffing, terwijl belastingplichtigen tot 1 januari 2003 de mogelijkheid
hebben om lopende kapitaalverzekeringen aan de eigen woning te koppelen zodat
deze polissen ook na 2002 veelal buiten de forfaitaire rendementsheffing kunnen
blijven. Bovendien zal een deel van de polissen in de algemene vermogensvrijstelling
van f 37 463 vallen. Voor onroerende goederen (inclusief tweede
woningen) is bij de berekening van de grondslag uitgegaan van een grondslag
van 50 miljard. In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks
wordt opgemerkt dat de invoering van de forfaitaire rendementsheffing in beginsel
niet zal leiden tot een grotere rol van de eigen woning bij de vermogensstrategie
van individuen. De aantrekkelijkheid van combinaties van hoge hypotheken en
beleggingen die in fiscale zin geen of slechts in beperkte mate inkomsten
opleveren worden in het voorgestelde stelsel juist minder aantrekkelijk. Enerzijds
worden de fiscale inkomsten voortaan gesteld op 4% van de waarde van de beleggingen,
terwijl anderzijds het voordeel van de aftrekbare hypotheekrente afneemt als
gevolg van de voorgestelde tariefsverlaging.Daarnaast is van belang dat uitsluitend rente op leningen die dienen ter
financiering van de aanschaf, het onderhoud of de verbetering van een eigen
woning in box 1 in aftrek kan worden gebracht. Een (al dan niet hypothecaire)
lening die wordt aangegaan voor de aankoop van aandelen wordt meegenomen bij
de bepaling van de grondslag in box 3.In antwoord op de vragen van de fracties van de PvdA, de VVD, D66 en GroenLinks
wordt opgemerkt dat bij de berekening van de budgettaire consequenties van
de invoering van de vermogensrendementsheffing is uitgegaan van een derving
van 1,55 miljard uit hoofde van de afschaffing van de vermogensbelasting.
De per saldo voor de invoering van de forfaitaire rendementsheffing en het
vervallen van de vermogensbelasting ingeboekte meeropbrengst van 0,45 miljard
is op de volgende wijze samengesteld: Tabel: budgettaire consequenties invoering forfaitaire
rendementsheffing, vervallen huidige heffing over inkomsten uit vermogen en
afschaffing vermogensbelasting (bedragen in miljarden guldens) maatregelopbrengstbruto-opbrengst forfaitaire rendementsheffing5,95 vervallen huidige heffing over inkomsten uit
vermogen-/- 3,25 lagere
opbrengst vennootschapsbelasting (vermogensgroeifondsen)-/- 0,50hogere verrekening dividendbelasting-/- 0,20subsaldo2,00 vervallen vermogensbelasting-/- 1,55saldo0,45Ter toelichting op deze tabel wordt het volgende opgemerkt. Bij invoering
van een forfaitaire rendementsheffing vervalt de aantrekkelijkheid van vermogensgroeifondsen.
De bij deze fondsen geheven vennootschapsbelasting (0,5 miljard) zal als gevolg
daarvan naar verwachting ook wegvallen. Zoals de leden van VVD-fractie terecht
opmerken heeft een verminderde belastingopbrengst bij de vermogensgroeifondsen
overigens geen directe lastenverlichting of lastenverzwaring tot gevolg. Bij
de berekening van de grondslag is verder rekening gehouden met het feit dat
het aandelenbezit bij particulieren groter is dan thans uit de aangifte blijkt.
Dit laatste betekent tevens dat een deel van de ingehouden dividendbelasting
op dit moment niet wordt verrekend. Aangezien dit deel van het aandelenbezit
naar verwachting wel in de forfaitaire rendementsheffing zal worden betrokken,
dient ook rekening te worden gehouden met een hogere verrekening aan dividendbelasting.In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks wordt
opgemerkt dat de invoering van forfaitaire rendementsheffing (exclusief het
vervallen van de vermogensbelasting) f 2 miljard oplevert. Deze meeropbrengst
hangt met name samen met de beëindiging van de door deze leden genoemde
constructiemogelijkheden.10.3 Omvang lastenverlichtingDe leden van de VVD-fractie wijzen er op dat in het regeerakkoord wordt
gesteld dat meer middelen beschikbaar zouden kunnen komen voor lastenverlichting
bij een eventuele hogere opbrengst van de forfaitaire rendementsheffing. Zoals
hiervoor is aangegeven wijzen de huidige inzichten niet op een hogere opbrengst
dan in het regeerakkoord is verondersteld. De VVD-fractie stelt voor om in
de belastingherziening vast te leggen dat elke extra opbrengst van de forfaitaire
rendementsheffing (en het hogere aanmerkelijk belangtarief) wordt teruggesluisd
naar de schijven die deze opbrengst hebben gegenereerd. Het monitoren van
de diverse onderdelen van de belastingherziening is in beginsel mogelijk.
Bij de toerekening naar de oorspronkelijke schijven moeten echter arbitraire
keuzes worden gemaakt. Vooralsnog is het kabinet hier geen voorstander van.
Voorts zijn in de huidige begrotingssystematiek al afspraken gemaakt over
eventuele meevallers.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de GroenLinks-fractie met
betrekking tot de gevolgen van de voor het jaar 2000 voorgestelde lastenverlichting
op de huidige voorstellen wordt het volgende opgemerkt. De maatregelen uit
het belastingplan 2000 met doorwerking naar het wetsvoorstel voor de Wet inkomstenbelasting
2001 zijn de aanpassing van het tarief in schijf 1A en schijf 1B,
de verhoging van het arbeidskostenforfait en de verhoging van de ouderenaftrek.
Deze maatregelen zullen hun neerslag moeten vinden in de belastingherziening
2001. Bij de vertaling zullen de inkomenseffecten van deze maatregelen in
het belastingplan 2000 uitgangspunt zijn. Anders dan de genoemde leden veronderstellen,
zal de voorliggende stelselherziening niet minder lastenverlichting
met zich meebrengen dan ten tijde van het Regeerakkoord was voorzien.De leden van de SGP-fractie vragen naar wijze waarop de 5 miljard aan
lastenverlichting wordt doorgevoerd. Ook wordt gevraagd wat het tijdpad is
van de lastenverlichting.In het Regeerakkoord is een bedrag van 4½ miljard vrijgemaakt voor
lastenverlichting in deze kabinetsperiode. Dit bedrag kan groter of kleiner
worden als zich respectievelijk meevallers of tegenvallers voordoen bij de
overheidsinkomsten (de zogeheten mee- en tegenvallerformule).In 1999 zijn de lasten met 2 miljard verzwaard, om zo de vermogens van
de sociale fondsen op orde te brengen. Deze lastenverzwaring zal nog in de
huidige kabinetsperiode worden «teruggegeven». Verder wordt in
de Miljoenennota 2000 een inkomstenmeevaller in 2000 geraamd van 1¼
miljard. Hiervan is 50% (ruim ½ miljard gulden) beschikbaar voor lastenverlichting.
De lasten in 2000 worden al met 1½ miljard verlicht. De resterende
ruimte voor lastenverlichting voor de jaren 2001 en 2002 bedraagt dus 5½
miljard (4½ + 2 + ½ – 1½ miljard). Hiervan wordt
5 miljard besteed voor een lastenverlichting ten behoeve van de belastingherziening
in 2001. In tabel 1 in paragraaf 10.2 van het algemene deel van de memorie
van toelichting is de invulling van deze lastenverlichitng nader uitgewerkt.
De definitieve invulling van de 5 miljard lastenverlichting zal plaatsvinden
in het Belastingplan 2001, dat in het najaar 2000 aan het parlement zal worden
aangeboden. De lastenverlichting zal in beginsel reeds in 2001 voor het volle
bedrag worden gerealiseerd.Met betrekking tot de vraag van de leden van de fracties van D66 en GroenLinks
inzake de relatie tussen de opbrengst van 400 mln uit rekeningrijden en de
lastenverlichting van 5 miljard wordt het volgende opgemerkt. De opbrengst
van rekeningrijden maakt onderdeel uit van het in het Regeerakkoord opgenomen
pakket aan lastenverzwarende en lastenverlichtende maatregelen. Daarbij is
uitgegaan van lastenverzwarende maatregelen (waaronder rekeningrijden) ad
0,65 miljard en lastenverlichtende maatregelen ad 5,25 miljard (met name ten
behoeve van de belastingherziening waarvoor 5,0 miljard is gereserveerd).
In het Regeerakkoord is derhalve een netto-lastenverlichting voorzien van
per saldo 4,6 miljard. De thans voorziene lagere opbrengst van rekeningrijden
is – onder handhaving van de gereserveerde 5 miljard voor de belastingherziening –
verwerkt binnen het totale budgettaire beeld in de Miljoenennota 2000.De leden van de SGP-fractie vragen wat de inkomenseffecten zouden zijn
indien ervoor wordt gekozen de gereserveerde lastenverlichting voor slechts
de helft in te zetten en de andere helft aan te wenden voor specifieke inkomensgroepen
(alleenverdieners, alleenstaande ouderen, en uitkeringsgerechtigden met kinderen).
De leden vragen zich af wat de optimale mix op dit terrein is.Bij de vormgeving van de 5 miljard is de aandacht uitgegaan naar alle
inkomensgroepen en dus ook de door de SGP genoemde specifieke groepen. De
regering is van mening dat de genoemde specifieke groepen voldoende profiteren
van de lastenverlichting. Daarnaast is door de regering tevens toegezegd dat
nog eens specifiek gekeken zal worden naar de middeninkomens, waaronder de
alleenverdieners. Indien slechts de helft van de 5 miljard lastenverlichting
wordt ingezet dan zullen de inkomenseffecten van de tariefstructuur grofweg
gehalveerd worden. Dit heeft als consequentie dat sommige groepen als gevolg
van de belastingherziening negatieve inkomenseffecten ondervinden bij de gemiddelde
niet-standaardeffecten. Opgemerkt moet worden dat de huidige weergegeven effecten
gemiddelden zijn. Individuen kunnen afhankelijk van hun persoonlijke
situatie gunstiger of minder gunstig uitkomen. Met name bij de niet-standaardeffecten
is de spreiding fors, afhankelijk van het gebruik van aftrekposten. Wat de
effecten zijn als de beschikbare andere helft wordt ingezet voor specifieke
maatregelen is in zijn algemeenheid niet te zeggen. Dit is afhankelijk van
de concrete invulling hiervan. Daarnaast zijn voor de specifieke inkomensgroepen
die de SGP noemt de laatste tijd al een aantal maatregelen genomen. Tijdens
de afgelopen politieke beschouwingen is besloten het basisbedrag van de kinderbijslag
met 120 gulden te verhogen. Dit komt ten goede aan mensen met kinderen. Daarnaast
is de lastenverlichting van 1½ miljard voor 2000 voor een groot deel
ook terechtgekomen bij uitkeringsgerechtigden. De koopkrachtontwikkeling van
(alleenstaande) ouderen is in de periode 1995–1999 aanmerkelijk hoger
geweest dan die van andere groepen mede als gevolg van hogere ouderenaftrekken.
Sociale minima kunnen daarnaast gebruik maken van de bijzondere bijstand.
Het budget voor de bijzondere bijstand bedroeg in 1999 780 miljoen.Het is niet goed aan te geven wat de optimale mix is tussen meer algemene
lastenverlichting aan de ene kant en maatwerk voor specifieke groepen aan
de andere kant. Het kabinet is van mening dat de huidige voorstellen, met
eerder gemaakte voorbehouden, resulteren in een evenwichtig inkomensbeeld.De leden van de PvdA-fractie stellen dat het SER-advies met aanzienlijk
minder lastenverlichting toe leek te kunnen terwijl in dat voorstel de koopkrachteffecten
ook acceptabel waren. In het SER-advies «Naar een robuust belastingstelsel»
zijn een aantal varianten uitgewerkt met een lastenverlichting van 3,7 miljard.
Het bij deze varianten resulterende inkomensbeeld is echter aanmerkelijk slechter
dan het inkomensbeeld dat uit het wetsvoorstel voortvloeit. In de varianten
uit het SER-advies is met name het inkomenseffect voor belastingplichtigen
met een minimumloon veel minder gunstig dan in het wetsvoorstel (6,3% in het
wetsvoorstel versus maximaal 2,0% in de SER-varianten voor een alleenstaande;
4,5% in het wetsvoorstel versus maximaal 1,6% in de SER-varianten voor een
alleenverdiener met kinderen), terwijl voor 1,5 * modaal in alle SER-varianten
zelfs een negatief inkomenseffect resulteert waar het wetsvoorstel tot een
positief effect leidt.10.3.1 TariefstructuurDe leden van de PvdA fractie beschouwen de vervanging van de overdraagbare
belastingvrije som door de individueel toekenbare heffingskorting als één
van de grootste winstpunten van de stelselherziening. Hierdoor ontstaan volgens
deze leden betere mogelijkheden voor een inkomensbeleid ten behoeve van de
lagere inkomens met minder weglek naar de hogere inkomens en wordt een belangrijke
drempel weggenomen voor (hogere) arbeidsparticipatie van niet of weinig werkende
partners, met name vrouwen. Ook voor de regering is met name het positieve
effect op de arbeidsparticipatie een belangrijke overweging om met ingang
van 1 januari 2001 over te stappen van een belastingstelsel met overdraagbare
belastingvrije sommen naar een stelsel met individueel toekenbare heffingskortingen.
Ook de introductie van de arbeidskorting zien deze leden als een belangrijk
instrument van inkomenspolitiek dat weglek naar hogere inkomens minimaliseert
en waarmee tevens een belangrijke bijdrage wordt geleverd aan bestrijding
van de armoedeval zoals deze zich op verschillende inkomensniveaus voor doet.
Wij zijn blij met de krachtige steun van de PvdA fractie voor de arbeidskorting,
omdat de regering de invoering daarvan van groot belang acht voor stimulering
van het arbeidsaanbod. De leden van de PvdA-fractie vragen of de groep die nu niet of niet volledig
gebruik maakt van de belastingvrije som overeenkomt met de groep die straks
niet of niet volledig recht heeft op een heffingskorting. Alleenstaanden die
een zodanig laag belastbaar inkomen hebben dat zij in het huidige systeem
de algemene belastingvrije som (basisaftrek) van f 8 380 niet kunnen
verrekenen, zullen bij ongewijzigde omstandigheden in het nieuwe systeem ook
onvoldoende inkomen hebben om de algemene heffingskorting te verrekenen. Daarbij
is van belang dat de voorgestelde algemene heffingskorting van f 3 321
overeenkomt met een belastingvrije som van f 10 094 verrekend tegen
het tarief van 32,9% in de eerste schijf, terwijl de huidige belastingvrije
som f 8 380 bedraagt. De groep die de voorgestelde heffingskorting
niet volledig kan effectueren zal dus groter zijn dan de groep die de huidige
belastingvrije som niet volledig kan effectueren.Echtgenoten en ongehuwd samenlevenden die in het huidige systeem de basisaftrek
kunnen overdragen, zullen bij gelijkblijvende omstandigheden in het voorgestelde
systeem recht hebben op de algemene heffingskorting die (gedeeltelijk) door
de belastingdienst rechtstreeks aan hem of haar wordt uitbetaald. Door de
voorgestelde hoogte van de algemene heffingskorting zal de groep die recht
heeft op een (gedeeltelijk) uit te betalen heffingskorting groter zijn dan
de groep die in het huidige systeem de basisaftrek kan overdragen.In antwoord op de desbetreffende vragen van de leden van de D66-fractie
bevestigen wij dat de uitbetaling van het niet benutte deel van de heffingskorting
van de minstverdiener afhankelijk is van de door de meestverdienende partner
verschuldigde belasting en premie voor de volksverzekeringen, zodat het huishouden
als geheel nooit geld terug krijgt (artikel 8.1.1, tweede lid).Ter toelichting merken wij op dat de algemene heffingskorting in de plaats
komt van de huidige belastingvrije som. Indien een alleenverdiener in het
huidige systeem te weinig inkomen heeft om de aan hem of haar door de partner
overgedragen basisaftrek mee te verrekenen, gaat het voordeel van de overdraagbare
basisaftrek (geheel of gedeeltelijk) verloren. Parallel daaraan is ervoor
gekozen de heffingskorting slechts uit te betalen voorzover de gezamenlijk
verschuldigde belasting voldoende is om de uitbetaling te kunnen financieren.
Is de gezamenlijk verschuldigde belasting niet toereikend, dan bestaat geen
recht op een uit te betalen heffingskorting.Als de koppeling aan de gezamenlijk verschuldigde belasting zou worden
losgelaten, zou de uit te betalen heffingskorting in feite fungeren als een
zelfstandig recht op een basisinkomen voor niet-werkende partners. Een dergelijk
basisinkomen wordt niet voorgesteld. Overigens zien wij, gelet op het gelijkheidsbeginsel,
geen argumenten om een dergelijk basisinkomen te beperken tot partners. Ook
andere categorieën belastingplichtigen die geen inkomstenbelasting verschuldigd
zijn, zoals alleenverdieners of alleenstaanden met een incidenteel negatief
inkomen, zouden dan aanspraak moeten kunnen maken op een dergelijk basisinkomen.Tot slot merken wij op dat bij de doorrekening van het voorliggende wetsvoorstel
en het regeerakkoord geen rekening is gehouden met de extra kosten die het
gevolg zouden zijn van een keuze voor een dergelijke basisinkomen.De visie van de D66-fractie dat het woord «individueel» hier
wat misleidend is delen wij niet. De heffingskorting wordt individueel uitbetaald,
ook aan de niet- of weinig verdienende partner. Deze partner heeft een verzelfstandigd
recht op de uitbetaling van de heffingskorting en kan hier zelf over beschikken. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe groot de groep is die, alleenstaand
of binnen een huishouden, niet in aanmerking zal komen voor een volledige
heffingskorting gezien de beperkingen die de systematiek daar aan stelt.In het nieuwe systeem zijn er bijna 1,3 miljoen belastingplichtigen met
een positief inkomen, die niet het volledige bedrag aan heffingskortingen
kunnen benutten. Voor deze groep is de heffing nihil.De leden van de CDA-fractie vragen naar de inkomenseffecten indien de
algemene heffingskorting wordt verhoogd met f 100, f 200 en f 500
voor de uitkeringsgerechtigden, gepensioneerden en alleenverdieners, indien
dit wordt gefinancierd door vermindering van de arbeidskorting.In de hiernavolgende tabel zijn de inkomenseffecten weergegeven van de
door deze leden gevraagde drie budgetneutrale varianten:Variant 1: verhogen algemene heffingskorting met f 100 (f 46
voor ouderen) en verlagen arbeidskorting met f 248 tot f 1 287;Variant 2: verhogen algemene heffingskorting met f 200 (f 92
voor ouderen) en verlagen arbeidskorting met f 495 tot f 1 040;Variant 3: verhogen algemene heffingskorting met f 500 (f 228)
en verlagen arbeidskorting met f 1 233 tot f 302;.De inkomensgevolgen van deze drie varianten zijn weergegeven in de volgende
tabel.Tabel: Inkomenseffecten van 3 varianten (incl. effecten
wetsvoorstel) Totaaleffect wetsv. Variant 1variant 2Variant 3 Werknemers (alleenst.)     30 6306,3%5,7%5,0%3,0% 40 0004,8%4,2%3,7%2,1% 50 0003,6%3,2%2,7%1,4% 53 5603,3%2,9%2,4%1,2% 60 0002,0%1,6%1,3%0,1% 70 0002,4%2,1%1,8%0,7% 80 0003,0%2,7%2,4%1,5% 80 3403,0%2,7%2,4%1,4% 90 0003,7%3,4%3,1%2,3%100 0004,1%3,9%3,6%2,9%107 1204,3%4,1%3,9%3,1%125 0002,2%2,0%1,7%1,1%150 0002,5%2,3%2,2%1,6%160 6802,7%2,6%2,4%1,8%      Werknemers
(alleenver.)      30 6304,5%4,3%4,2%3,7% 40 0003,5%3,4%3,2%2,8% 50 0002,7%2,6%2,5%2,1% 53 5602,5%2,4%2,3%1,9% 60 0001,4%1,3%1,2%0,9% 70 0000,3%0,2%0,1%– 0,3% 80 0001,0%0,9%0,8%0,5% 80 3401,0%0,9%0,8%0,5% 90 0001,7%1,6%1,5%1,3%100 0002,3%2,2%2,2%1,9%107 1202,3%2,2%2,2%1,9%125 0000,2%0,2%0,1%– 0,1%150 0000,2%0,2%0,1%– 0,1%160 6800,5%0,5%0,4%0,3%      Sociale minima    Alleenstaande3,0%3,8%4,6%7,0%Alleenverdiener
(mk)1,8%2,5%3,2%5,3%Alleenverdiener (zk)2,9%3,7%4,5%7,0%Ouderen (alleenstaand)     AOW2,3%3,1%3,9%6,2%AOW + 5 0002,5%3,1%3,8%5,7% AOW + 10 0002,6%3,2%3,7%5,3% AOW + 20 0001,9%2,3%2,7%4,0% AOW + 30 0001,5%1,9%2,2%3,3% AOW + 40 000– 0,6%– 0,3%– 0,1%0,6% AOW + 50 0002,0%2,2%2,4%3,1%      Ouderen (gehuwd)    AOW1,5%2,3%3,1%5,5% AOW + 5 0001,8%2,5%3,2%5,2% AOW + 10 0002,0%2,6%3,2%5,0% AOW + 20 0002,1%2,5%3,0%4,5% AOW + 30 0001,9%2,4%2,8%4,2% AOW + 40 0001,5%1,8%2,2%3,2% AOW + 50 0001,6%1,9%2,3%3,2%De leden van de D66-fractie vragen om een toelichting op het verschil
tussen de voorgestelde lengte van de eerste schijf (f 31 651) en
de lengte van de eerste schijf zoals deze zou worden vastgesteld zonder belastingherziening
(f 15 000). Uitgangspunt bij de vaststelling van de lengte van de
eerste schijf is geweest dat het belastbaar inkomen op het niveau van het
sociaal minimum evenals in de huidige situatie nog binnen deze schijf zou
vallen. Als gevolg van de omzetting van de belastingvrije sommen in heffingskortingen
was hierdoor een forse verlenging van de eerste schijf noodzakelijk. De op
deze basis bepaalde en in het regeerakkoord vastgelegde schijflengte is vervolgens
gecorrigeerd voor inflatie.Voor wat betreft de vraag van de leden van de D66-fractie naar de afwegingen
ten aanzien van inkomensbeeldbeïnvloedende middelen als tarieven, schijflengten
en heffingskortingen kan worden opgemerkt dat deze instrumenten zodanig zijn
ingezet dat voor de verschillende inkomensgroepen en sociale groepen een zo
evenwichtig mogelijk beeld resulteert.Voorts vragen de leden van de D66-fractie naar de herkomst van de niet-overdraagbare
belastingvrije som. Deze is ingevoerd per 1 januari 1998 als onderdeel van
de koopkrachtmaatregelen in de sfeer van de Pemba-operatie.De leden van de fracties van de PvdA, de VVD en van GroenLinks vragen
om een overzicht waarin de gevolgen van het voorstel op een aantal punten
vergeleken kunnen worden met het huidige stelsel. De vragen spitsen zich toe
op de verdeling van het aantal belastingplichtigen per schijf en de opbrengst
per schijf. De leden van de VVD-fractie vragen voorts waarop deze verdeling
is gebaseerd en wat het effect is van het schrappen van aftrekposten op het
verwachte aantal belastingplichtigen per tariefschijf. Naar aanleiding van
deze vragen is in de onderstaande overzichten de verdeling opgenomen van de
belastingplichtigen over de tariefschijven volgens het huidige systeem en
volgens het nieuwe stelsel. Deze gegevens zijn gebaseerd op het door het ministerie
van Financiën voor het doorrekenen van de belastingherziening gebruikte
inkomenssimulatiemodel. De genoemde bedragen hebben betrekking op de bijdrage
van de belastingplichtigen in de desbetreffende schijven aan de totale opbrengst. Overzicht van de opbrengst loon- en inkomstenbelasting
plus premieheffing naar schijf in het huidige stelsel. (raming 1999; exclusief
de belasting naar bijzonder tarief) Schijventarief 1999aantal *1000bedragmldverdeling aantalverdeling
bedrag geen positief inkomen2450,02,2%0,0% positief inkomen onbelast1 2250,010,9%0,0%schijf 1a2 9756,326,5%5,1%schijf 1b4 69549,341,9%40,2%schijf 21 80045,916,1%37,4%toptarief27021,22,4%17,3%totaal11 210122,6100,0%100,0%Overzicht van de opbrengst loon- en inkomstenbelasting
plus premieheffing in box I naar schijf in het nieuwe stelsel. (bedrag na
verrekening van heffingskortingen) schijventarief hetnieuwe
stelselaantal *1000bedragmldverdeling aantalverdeling bedrag geen positief inkomen2350,02,1%0,0% schijf 1 onbelast deel1 2650,011,3%0,0% schijf 1
belast deel3 7808,933,7%8,2%schijf 22 97025,926,5%23,9%schijf 32 48546,622,2%43,0%toptarief47527,14,2%25,0%totaal11 210108,4100,0%100,0%Met het vervallen van de overdracht van de heffingskorting is, ter wille
van de vergelijkbaarheid van beide tabellen, in het tweede overzicht geen
rekening gehouden. Dit betekent dat aan belastingplichtigen die nu in tariefgroep
3 vallen een dubbele heffingskorting is toegekend. Wel is rekening gehouden
met de invloed van de netto-netto koppeling op het belastbaar inkomen van
uitkeringsgerechtigden.Er zij voorts op gewezen dat de belastingopbrengst in box II en III en
(het vervallen van de) vermogensbelasting buiten beschouwing zijn gelaten.
Dit geldt ook voor de effecten van de beperking van de spaarloonregeling en
dergelijke. De gevolgen van deze maatregelen worden los van het simulatiemodel
geraamd.De verdeling van het aantal belastingplichtigen over de schijven, indien
geen rekening wordt gehouden met de voorgestelde maatregelen die de grondslag
veranderen, is in de onderstaande tabel weergegeven.Overzicht van de verdeling van de belastingplichtigen
over de schijven indien geen rekening gehouden wordt met de verandering in
de belastinggrondslag. Schijventarief aantal *1000aantal in % geen positief inkomen2452,2%schijf 1 onbelast deel1 34012,0% schijf 1 belast
deel3 81034,0% schijf 23 13027,9%schijf 32 25520,1%toptarief4303,8%totaal11 210100,0%Naar aanleiding van de vragen van de leden van de fracties van de VVD
en het CDA naar de verdeling van het aantal belastingplichtigen naar tariefgroep
en inkomensklasse is in de onderstaande tabel de gevraagde verdeling opgenomen: Tabel: Verdeling aantal belastingplichtigen (x 1000)
naar belastbaar inkomen en tariefgroep (raming 1999) belastbaar inkomentotaaltariefgroep 1tariefgroep 2tariefgroep 3tariefgroep 4 + 5<=   024887139192   
 1 20 0002 9562202 6595720 20 001 40 0003 38552 978251151 40 001 60 0002 60821 95760247 60 001 80 0001 105173734719 80 001100 00044002801536100 001150 00033001961313150 001200 00075041331   >200 00063031311 totaal11 2113159 0191 626250De leden van de D66-fractie zeggen de indruk te hebben dat «zelfstandigen»
en «overigen» in tabel 3 subgroepen zijn van «werknemers/ambtenaren».
«Werknemers/ambtenaren» zijn belastingplichtigen in loondienst,
«zelfstandigen» zijn belastingplichtigen die in aanmerking komen
voor de zelfstandigenaftrek. De categorie «overigen» bevat alle
belastingplichtigen die niet in de eerste twee groepen vallen, zoals Vutters,
WAO-ers, WW-ers en mensen met veel inkomsten uit vermogen.Voorts vragen deze leden zich af of zij, door de laatste twee kolommen
van tabel 3 door 2 te delen, het totaal aantal huishoudens kan worden bepaald.
Alleen de laatste kolom kan door 2 gedeeld worden. Bij de voorlaatste kolom
van tabel 3 treedt in dat geval een onzuiverheid op, vanwege de heterogeniteit
van deze groep.Verder vragen de leden van de fractie van D66 naar de aantallen belastingplichtigen
bij de verschillende groepen die in de tabellen 4 t/m 8 worden onderscheiden.
Onderstaand overzicht geeft hiervan een goede indruk.Tabel: Overzicht van aantallen belastingplichtigen waarop
de tabellen 4 t/m 8 uit de MvT betrekking hebben Tabelnr.GroepAantal (x 1000) Tabel 4Werknemers alleenstaand
Werknemers alleenverdieners980 965 Tabel 5Tweeverdieners2 195 Tabel 6Ouderen alleenstaand Ouderen gehuwd830 1 020 Tabel 7Werknemers met een klein inkomen (tariefgroep 2)3 015 Tabel 8Tweeverdieners
met partner met een klein inkomenOnbekend11 Omdat in de bronbestanden geen koppeling tussen partner-inkomens
valt te maken, valt niet te zeggen om hoeveel belastingplichtigen het hier
gaat.10.4 ArbeidskortingDe leden van de PvdA fractie zouden graag van de regering vernemen welke
reden ten grondslag ligt aan het voorstel de arbeidskorting door te laten
lopen tot aan de hoogste inkomens. Zelf zijn zij van mening dat aftopping
van de arbeidskorting, zo het al zin heeft, alleen maar zin heeft indien het
op een zodanig hoog inkomensniveau gebeurt dat het geen contraire effecten
op de arbeidsmarkt veroorzaakt. Deze leden menen dat dit impliceert dat een
eventuele aftopping van de arbeidskorting dus waarschijnlijk alleen maar zin
heeft voor inkomens belastbaar in de hoogste schijf en vragen de regering
aan de geven hoeveel dat op zou brengen en waarom daar niettemin van wordt
afgezien.De regering heeft zich bij de keuze van de meest wenselijke vormgeving
voor de tariefstructuur van de inkomstenbelasting laten leiden door een aantal
criteria. De reden waarom niet is gekozen voor een aftopping van de
arbeidskorting is met name gelegen in de gevolgen voor de inkomensverdeling
en de marginale wig.Het voorstel van de leden van de PvdA, een eventuele aftopping van de
arbeidskorting voor inkomens belastbaar in de hoogste schijf zou een budgettair
effect hebben van ca. 0,7 miljard. Hiertegenover staan echter twee belangrijke
nadelen. In de eerste plaats zou aftopping zonder compensatie een fors negatief
inkomenseffect hebben voor huishoudens met een inkomen in de bovenste belastingschijf.
De regering is van mening dat dit zou leiden tot een onevenwichtig inkomensbeeld.
In de tweede plaats zou aftopping van de arbeidskorting zoals de PvdA voorstelt
ongewenste effecten op de marginale wig hebben. Bij een inkomensstijging zodanig
dat de schijfgrens van de hoogste belastingschijf wordt overschreden zou het
recht op de arbeidskorting vervallen. Dit zal leiden tot een fors hogere marginale
wig. In bepaalde gevallen zal bij een stijging van het bruto inkomen een daling
van het netto-inkomen resteren. Een dergelijke ontwikkeling acht de regering
ongewenst. Een van de uitgangspunten van de stelselherziening, lagere tarieven
over de hele linie, zou daarmee worden ondermijnd.De fractieleden van het CDA vragen zich af, welke inkomenseffecten te
verwachten zijn indien de 650 mln extra arbeidskostenforfait per 1-1-2000
per 1 januari 2001 wordt omgezet in een extra verhoging van de heffingskorting,
of in een verhoging van de arbeidskorting. Onderstaande tabel verschaft inzicht
in deze inkomenseffecten.Tabel inkomenseffecten variant  effect verhoging maximum van het arbeidskostenforfait met f 310effect verhoging heffingskorting
met f 54effect verhoging
arbeidskorting met f 135 budgettair effect650 mln650 mln650 mln    Alleenstaande    30 6300,10,20,6 40 0000,40,20,5 50 0000,30,20,4 53 5600,30,20,4 60 0000,30,10,4 70 0000,30,10,3 80 0000,30,10,3 80 3400,30,10,3 90 0000,20,10,3100 0000,20,10,2 107 1200,20,10,2125 0000,20,10,2 150 0000,20,10,2160 6800,20,10,2     Alleenverdiener    30 6300,10,40,5 40 0000,30,30,4 50 0000,30,30,4 53 5600,30,30,3 60 0000,30,20,3 70 0000,30,20,3 80 0000,20,20,3 80 3400,20,20,3 90 0000,20,20,3 100 0000,20,20,2107 1200,20,20,2 125 0000,20,20,2150 0000,20,10,2 160 6800,20,10,2Ouderen alleenstaand   AOW0,00,40,0 AOW + 5 0000,00,30,0 AOW + 10 0000,00,30,0AOW + 20 0000,00,20,0 AOW + 30 0000,00,20,0 AOW + 40 0000,00,10,0AOW + 50 0000,00,10,0 Ouderen gehuwd   AOW0,00,30,0 AOW + 5 0000,00,30,0AOW + 10 0000,00,30,0 AOW + 20 0000,00,20,0 AOW + 30 0000,00,20,0AOW + 40 0000,00,20,0 AOW + 50 0000,00,10,0De leden van de CDA-fractie vragen om de budgettaire effecten van een
arbeidskorting van f 500, f 750, of f 1000. Onderstaande tabel
geeft deze budgettaire effecten. Hoogte arbeidskorting in guldensbudgettair bedrag in mln gld 5002 400 7503 60010004 800Op de vraag van de leden van de CDA-fractie, wat de consequenties zijn
van een verlaging van de arbeidskorting met 1 mld onder gelijktijdige verhoging
van de heffingskorting, delen wij mee, dat de arbeidskorting met f 207
verlaagd zou worden tot een bedrag van f 1328.De heffingskorting gaat dan met f 84 omhoog. Onderstaande tabel geeft
de inkomenseffecten weer.Tabel inkomenseffecten variant  effect verlaging arbeidskorting met f 207,en verhoging heffingskorting
met f 84Budgettair
effect0 mln   Alleenstaande  30 630– 0,6 40 000– 0,5 50 000– 0,4 53 560– 0,4 60 000– 0,3 70 000– 0,3 80 000– 0,3 80 340– 0,3 90 000– 0,2 100 000– 0,2107 120– 0,2 125 000– 0,2 150 000– 0,2160 680– 0,2   Alleenverdiener  30 630– 0,1 40 000– 0,1 50 000– 0,1 53 560– 0,1 60 000– 0,1 70 000– 0,1 80 000– 0,1 80 340– 0,1 90 000– 0,1100 000– 0,1 107 120– 0,1 125 000– 0,1150 000– 0,1 160 680– 0,1   Ouderen alleenstaand AOW0,7 AOW + 5 0000,5 AOW + 10 0000,4 AOW + 20 0000,4 AOW + 30 0000,3AOW + 40 0000,2 AOW + 50 0000,2   Ouderen
gehuwd AOW0,4 AOW + 5 0000,5 AOW + 10 0000,4 AOW + 20 0000,3 AOW + 30 0000,3AOW + 40 0000,2 AOW + 50 0000,2De leden van de fracties van PvdA, CDA en GroenLinks vragen naar de budgettaire
gevolgen en consequenties van het toekennen van de arbeidskorting vanaf de
eerst verdiende gulden voor alle werkenden met een oploop naar het maximale
bedrag van f 1 536 bij een inkomen van 100% WML. De leden van de
PvdA-fractie vragen vervolgens wat de consequenties voor de hoogte van het
100%-punt in guldens zijn als de arbeidskorting binnen de bestaande budgettaire
ruimte aan alle werkenden wordt toegekend. Tevens vragen deze leden wat de
budgettaire gevolgen zijn van de hanteren van een opbouwpercentage van 5%
in plaats van 10%.Het extra budgettair beslag van het toekennen van de arbeidskorting aan
alle werkenden vanaf de eerst verdiende gulden zou naar schatting circa 580
miljoen bedragen. Voor belastingplichtigen met uitsluitend lage inkomsten
uit tegenwoordige arbeid zal deze verruiming van het toekennen van de arbeidskorting
in het algemeen relatief weinig voordelen kunnen opleveren omdat zij de arbeidskorting
niet – of maar gedeeltelijk – kunnen effectueren: na toepassing
van de standaard heffingskortingen hoeft al geen inkomstenheffing meer te
worden betaald. Voor personen die in de huidige opzet van het wetsvoorstel
de gedeeltelijke arbeidskorting kregen zal deze verruiming wel voordelen kunnen
opleveren. Indien deze verruiming van het toekennen van de arbeidskorting
budgettair neutraal moet plaatsvinden dan zou de (maximale) arbeidskorting
verlaagd moeten worden van f 1 536 naar f 1 432. Voor
personen die in de huidige opzet van het wetsvoorstel de arbeidskorting al
kregen zal de inkomenspositie dan verslechteren. Op de vraag van deze leden
over de budgettaire consequenties van het hanteren van een opbouwpercentage
van 5% in plaats van 10% wordt opgemerkt dat het opbouwpercentage in de systematiek
van het wetsvoorstel afhankelijk is van zowel de hoogte van de arbeidskorting
als het inkomenstraject waarin de arbeidskorting wordt opgebouwd. Zo is bij
de berekening van de eerst genoemde variant (niet budgettair neutraal) uitgegaan
van een opbouwpercentage van circa 5%. Bij de budgettair-neutrale variant
is dit percentage iets lager. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering in beeld kan
brengen wat de geldelijke betekenis is van het huidige arbeidskostenforfait
voor onderscheiden inkomensgroepen en wat daarnaast de invoering van nieuwe
arbeidskorting en het kleine arbeidskostenforfait gegeven de nieuwe tariefstructuur
voor invloed heeft op de netto-inkomenspositie. In onderstaande tabel is weergegeven
de mutatie in netto inkomen voor enkele inkomensgroepen als in het nieuwe
stelsel het huidige arbeidskostenforfait wordt versoberd en de arbeidskorting
wordt geïntroduceerd. Uit de tabel blijkt dat over de hele linie de netto
inkomenspositie verbetert. Dit is te verklaren door het feit dat een groot
deel van de 5 mrd lastenverlichting is gestoken in de nieuwe arbeidskorting.Tabel: Netto inkomenseffect versoberen arbeidskostenforfait
en introductie arbeidskorting  AlleenstaandenAlleenverdieners minimumloon934934modaal857857 1,5 * modaal756756 2 * modaal732574 3 * modaal541541Waarom pakt de introductie van de heffingskorting in plaats van belastingvrije
sommen slechter uit bij de ouderen dan bij de andere inkomensgroepen, zo vragen
de leden van de CDA-fractie.De oorzaak is vooral gelegen in het feit dat ouderen geen gebruik kunnen
maken van de introductie van de arbeidskorting. Daarnaast geldt dat de omzetting
van de belastingvrije som in een heffingskorting voor ouderen een fractie
is van de heffingskorting voor belastingplichtigen jonger dan 65 jaar, namelijk
in de verhouding van de geldende tarieven in 2001 voor belastingplichtigen
van 65 jaar en ouder en belastingplichtigen jonger dan 65 jaar.De leden van de fractie van het CDA wensen een toelichting op het verschil
in arbeidskorting tussen actieven en niet-actieven. Wij delen deze leden mee
dat de arbeidskorting de intentie heeft, werken aantrekkelijker te maken en
daardoor een positief werkgelegenheidseffect te verwezenlijken.Voorts vragen de leden van de fractie van het CDA om een overzicht van
de verschillen in fiscale behandeling van actieven en niet-actieven in de
huidige situatie en de geldende situatie na de stelselherziening. Wij verwijzen
hiervoor naar hoofdstuk 3.De leden van de fracties van CDA en GroenLinks vragen wat de inkomenseffecten
van het vervallen van de invorderingsvrijstelling zijn indien de arbeidskorting
wordt toegekend vanaf de eerst verdiende gulden met een oploop naar het maximum
bij 100% WML. De leden van de SP-fractie vragen in dit verband of de voorgestelde
arbeidskorting mogelijk negatieve maatschappelijke effecten heeft voor het
voorzieningen peil van kinderdagverblijven, gastouders, en de alphahulp.Voor personen met uitsluitend lage niet aan loonbelasting onderworpen
inkomsten (o.a. alphahulpen, gast-ouders, overblijfmoeders) zou een eventuele
verruiming van het toekennen van de arbeidskorting in het algemeen geen effect
kunnen sorteren, omdat na toepassing van de standaard heffingskortingen al
geen inkomstenheffing meer hoeft te worden betaald. Deze personen kunnen de
arbeidskorting dan niet effectueren. 10.5 InkomenseffectenalgemeenDe leden van de PvdA fractie constateren met instemming dat de gepresenteerde
inkomenseffecten op pagina 61 tot en met 65 van de memorie van toelichting
in zijn algemeenheid wijzen op een relatief grote vooruitgang voor de lagere
inkomens. Met name de vooruitgang voor minimumloners tot om en nabij de 6%
worden door deze leden als buitengewoon positief beoordeeld. Zij tekenen daarbij
overigens aan, dat de inkomenspolitieke betekenis van het voorgenomen beleid
voor hen niet primair ligt bij de inkomenseffecten op 1 januari 2001, maar
vooral bij de introductie van instrumenten die een op lagere inkomens gerichte
inkomenspolitiek mogelijk maken. De verbeterde mogelijkheden voor een gerichter
inkomensbeleid worden ook door de regering beschouwd als een belangrijk winstpunt
van deze belastingherziening.De leden van de GroenLinks-fractie staan positief tegenover de grote vooruitgang
die wordt geboekt voor mensen rond het minimumloon. De leden staan negatief
tegenover het feit dat sociale minima, ouderen en mensen met bovenminimale
uitkeringen er minder op vooruitgaan dan het gemiddelde van de totale groep
werkenden. Het stelt de leden van de GroenLinks-fractie teleur dat mensen
zonder betaald werk niet in evenredige mate profiteren van de lastenverlichting.
Hiermee wordt een ongewenste trend van de afgelopen 20 jaar met doelbewust
beleid voortgezet. Ook het feit dat de standaardeffecten van de groep 2xmodaal
een stuk hoger zijn dan bij de andere groepen is volgens de leden ongewenst.
De standaardeffecten (kolom tariefstructuur en kolom indirecte belastingen)
zijn volgend de leden van de GroenLinksfractie het meest relevant voor beoordeling
van de inkomenseffecten van de stelselherziening. Standaard koopkrachtoverzichten
geven de effecten weer waar alle belastingplichtigen mee te maken hebben,
en er zou naar mening van de leden van de GroenLinks-fractie vooral naar deze
effecten gekeken moeten worden. De standaardeffecten geven een duidelijk denivellerend
beeld.Ten aanzien van de stelling dat uitkeringsgerechtigden er minder dan gemiddeld
op vooruit gaan dan het gemiddelde van de totale groep werkenden moet een
voorbehoud worden gemaakt. Het gemiddelde van de totale groep werkenden wordt
mede bepaald door de omvang van de diverse gepresenteerde inkomensgroepen.
Hiermee moet wel rekening worden gehouden indien een gemiddelde zou worden
berekend.Daarnaast wijst de regering erop dat een van de belangrijkste doelstellingen
van de belastingherziening het bevorderen van de arbeidsparticipatie is. Dit
geldt met name voor uitkeringsgerechtigden. Doordat hun inkomenseffecten kleiner
zijn dan de inkomenseffecten van mensen met een minimuminkomen verbetert de
replacement rate en wordt het voor uitkeringsgerechtigden aantrekkelijker
om een baan te accepteren. Dit beleid is een voortzetting van het beleid van
de afgelopen jaren om werken aantrekkelijker te maken. Overigens zij opgemerkt
dat in het belastingplan 2000 de lastenverlichting van 1½ miljard voor
2000 zodanig is vormgegeven dat de sociale minima hiervan in ruime mate hebben
geprofiteerd. Daarnaast zijn ook ouderen er de laatste jaren relatief veel
in koopkracht op vooruit gegaan (zie Sociale Nota 2000, pag 111).De leden van de GroenLinks-fractie geven aan dat zij de standaardeffecten
(kolom tariefstructuur en kolom indirecte belastingen) het meest relevant
vinden voor beoordeling van de inkomenseffecten van de stelselherziening.
De niet-standaard effecten zouden volgens de leden buiten beschouwing moeten
worden gelaten. Dit is echter niet juist. Omdat het een grote
stelselherziening betreft waarbij belangrijke grondslagverbredende maatregelen
worden getroffen (waaronder beperken aftrekposten) is het van belang ook deze
effecten in beeld te brengen. Deze effecten worden weergegeven door de niet-standaardeffecten.
De niet-standaardeffecten geven een gemiddeld effect weer. Individuen kunnen
afhankelijk van hun persoonlijke situatie gunstiger of minder gunstig uitkomen.
Bij de niet-standaardeffecten is de spreiding fors, afhankelijk van het gebruik
van aftrekposten.Omdat vooral hogere inkomens relatief veel gebruik maken van de aftrekposten
ondervinden juist zij hierdoor grote negatieve inkomenseffecten. Indien deze
effecten niet meegenomen zouden worden, zou een belangrijk effect buiten beschouwing
worden gelaten die in werkelijkheid wel optreedt.De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen in hoeverre de
verlaging van het toptarief geschraagd wordt door de opbrengsten van het schrappen
van aftrekposten waar belastingplichtigen met een inkomen dat belast wordt
tegen het toptarief van profiteren.Zoals hiervoor reeds is aangegeven is met een verlaging van het toptarief
van 60% naar 52% in het huidige stelsel een bedrag van ruim 1,2 miljard gemoeid.
Hierbij wordt opgemerkt dat een verlaging van het toptarief tot gevolg heeft
dat bijvoorbeeld de aftrek van hypotheekrente tegen een lager tarief plaatsvindt,
terwijl deze groep een relatief groot deel van de totale aftrek van hypotheekrente
voor hun rekening neemt. Het schrappen c.q. beperken van aftrekposten (arbeidskostenforfait,
niet-actievenforfait, zelfstandigenaftrek, reiskosten, werkelijke kosten inkomsten
uit arbeid, lijfrenten, buitengewone lasten, consumptieve rente en spaarloon)
kost de belastingplichtigen in de huidige derde 60%-schijf in totaal circa
1 miljard. De bovenstaande vergelijking geeft overigens geen volledig beeld
van de gevolgen voor belastingplichtigen in de huidige 60%-schijf. Enerzijds
profiteren zij tevens van de verlaging van de tarieven in de lagere schijven
en van de invoering van de arbeidskorting. Anderzijds ondervinden zij ook
de (voor deze groep negatieve) gevolgen van de omzetting van de belastingvrije
sommen in heffingskortingen, de invoering van de forfaitaire rendementsheffing
en van de verhoging van de BTW en de milieubelastingen.De leden van de GroenLinks-fractie verzoeken de regering aan te geven
hoeveel de gemiddelde of macro-koopkrachtstijging bij 5 miljard generieke
lastenverlichting bedraagt en of dit overeenkomt met het gepresenteerde beeld.
Daarnaast geven de GroenLinksfractie (onder verwijzing naar de Oort-operatie),
de PvdA-fractie en de CDA-fractie aan dat een lastenverlichting van 5 miljard
volgens diverse publicaties zou moeten leiden tot een gemiddelde koopkrachtstijging
van 1,8–2%. De in de MvT gepresenteerde koopkrachteffecten (p. 61/65)
komen hoger uit. Kan de regering hiervoor een verklaring geven?Indien gekeken wordt naar een gemiddelde of macro-koopkrachtstijging als
gevolg van de 5 miljard lastenverlichting dan komt deze ongeveer uit tussen
de 1,5% à 2%. De exacte effecten hangen uiteraard af van de vormgeving
van de lastenverlichting. Ook de spreiding rondom het gemiddelde effect is
afhankelijk van de vormgeving.Bij de belastingherziening 2001 lopen de inkomenseffecten uiteen van -0,5%
(alleenstaande AOW+40 000) en +6,3% (alleenstaande met het minimumloon)
(MvT p.61–65). Deze inkomenseffecten zijn opgebouwd uit drie onderdelen:• wijziging in de tariefstructuur.• verhoging indirecte belastingen. • niet-standaard effecten (als gevolg van veranderingen in de aftrekposten).Opgemerkt moet worden dat de weergegeven effecten gemiddelden zijn. Individuen
kunnen afhankelijk van hun persoonlijke situatie gunstiger of minder gunstig
uitkomen. Met name bij de niet-standaardeffecten is de spreiding fors, afhankelijk
van het gebruik van aftrekposten.De inkomenseffecten van de voorgestelde stelselherziening zijn ook berekend
door het CPB in het werkdocument «Economische gevolgen van de Belastingherziening
2001» (tabel 2). Ook daarin is uitgegaan van een lastenverlichting van
5 miljard. De inkomenseffecten van het CPB en uit de Memorie van Toelichting
zijn niet helemaal vergelijkbaar omdat het CPB de effecten van de grondslagverbreding
(de niet standaard effecten) en de belasting op vermogensinkomsten om data-technische
redenen niet heeft meegenomen bij de berekening van de inkomenseffecten. Om
een vergelijking mogelijk te maken, zouden de inkomenseffecten van het CPB
vergeleken moeten worden met het saldo van de effecten tariefstructuur en
effecten indirecte belastingen in de Memorie van Toelichting (tabellen 4 t/m
6). Indien deze inkomenseffecten vergeleken worden, blijkt dat het CPB iets
hoger uitkomt. De inkomenseffecten voor de gepresenteerde groepen van het
CPB zijn ongeveer 0,5%-punt hoger.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie om nader
commentaar op publicaties waarin de effecten van de doorwerking van de BTW-verhoging
in de inkomenseffecten in twijfel wordt getrokken, merken wij het volgende
op.In de inkomenseffecten wordt rekening gehouden met de initiële doorwerking van de BTW-verhoging in de consumentenprijsindex,
analoog aan de methodiek van het Centraal Planbureau. In concreto wordt voor
de verhoging van het algemene BTW-tarief van 17,5% naar 19% een initieel effect
op de koopkracht van 0,8% becijferd. Ook bij de berekening van de inkomenseffecten
in het kader van de vergroeningsoperatie is alleen rekening gehouden met initiële
effecten. Het lange-termijn effect van de Belastingherziening 2001 op het
prijspeil van de particuliere consumptie wordt door het CPB – op basis
van een analyse met het Mimic-model – geraamd op 1,2%. Dit is aanmerkelijk
lager dan het initiële effect (zie werkdocument 115, november 1999),
doordat de voorstellen van het belastingplan tot loonmatiging leiden, die
vervolgens weer een drukkend effect op de prijzen uitoefenen.niet-standaard effectenDe leden van de D66 verzoeken de regering een beschouwing te geven van
de mogelijkheden en beperkingen van het gebruik van «inkomensplaatjes»
en daarbij te betrekken het advies dat de SER daarover uitbracht.In de standaard koopkrachtplaatjes staat de ontwikkeling van de reële
inkomens van huishoudens centraal. In de plaatjes wordt gekeken naar de ontwikkeling
van het netto besteedbaar inkomen van een huishouden. Dit netto besteedbaar
inkomen wordt onder meer beïnvloed door belasting- en premiemaatregelen.
Een aantal aspecten wordt niet meegenomen in de standaard koopkrachtplaatjes,
waaronder: de effecten van verandering van aftrekposten, verschillen tussen
mensen met een huurhuis en koophuis, inkomensafhankelijke regelingen (zoals
huursubsidie, kwijtschelding, en bijzondere bijstand die ook nog eens per
gemeente verschilt). In de standaard koopkrachtplaatjes wordt de koopkracht
berekend voor fictieve huishoudens met een aantal standaard eigenschappen
(bij alleenverdieners met kinderen wordt er bijvoorbeeld vanuit gegaan dat
er twee kinderen in het huishouden zijn in de leeftijd van 6–12 jaar). In de belastingherziening 2001 zijn de inkomenseffecten van de herziening
weergegeven. Daarbij wordt in de kolom «niet-standaardeffecten»
rekening gehouden met een aantal aspecten die niet in de standaard koopkrachtplaatjes
zitten. Onder deze niet-standaardeffecten worden de effecten als gevolg van
maatregelen in de sfeer van de grondslagverbreding verstaan. De spreiding
bij deze niet-standaardeffecten is groter dan bij normale standaardeffecten.
Dat betekent dat het gemiddelde inkomenseffect dat op die groep van toepassing
is, zeker niet zal opgaan voor alle individuen uit die groep. Het inkomenseffect
van het individu kan, afhankelijk van persoonlijke omstandigheden, hoger of
lager liggen dan in de Memorie van Toelichting wordt vermeld. Een nuttige
illustratie hiervan wordt gegeven in de figuren 1, 2 en 3 van Werkdocument
115 van het CPB.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe representatief de inkomenseffecten
zijn in de tabellen met inkomenseffecten in paragraaf 10.4 van de MvT.
Deze leden constateren dat het mooie beeld van de inkomenseffecten nogal afhankelijk
is van de gemiddelde niet-standaardeffecten. Zij vragen hoe deze effecten
zijn berekend. Ook de leden van de CDA-fractie hebben behoefte aan een nadere
aanduiding van de niet-standaard- effecten.De kolom van de niet-standaardeffecten betreft het gemiddelde effect bij
alle belastingplichtigen in de desbetreffende inkomensklasse. Het gemiddelde
effect is vastgesteld op basis van een steekproef onder 250 000 belastingplichtigen.
Voor steekproeven is dit een zeer grote omvang. Uit het oogpunt van presentatie
is ervoor gekozen om het gemiddelde effect weer te geven.Er zijn belastingplichtigen die de desbetreffende aftrekposten niet hebben,
zodat voor deze belastingplichtigen de inkomensgevolgen gunstiger zijn dan
in de MvT is weergegeven. Daarentegen zijn er ook belastingplichtigen die
meer dan gemiddeld gebruik maken van aftrekposten die in de stelselherziening
beperkt of afgeschaft worden. Voor deze belastingplichtigen zijn de inkomensgevolgen
minder gunstig dan gemiddeld.Diverse fracties hebben gevraagd naar de effecten van de afzonderlijke
aftrekposten die in de kolom van de niet-standaardeffecten zijn verwerkt.
In de bijgevoegde tabel is een uitsplitsing opgenomen van de niet-standaard
effecten uit tabel 4 van de MvT.Tabel: Uitsplitsing niet-standaardeffecten voor werknemers InkomenBeperken aftrek reiskostenAftrek werkelijke kostenAfschaf consumptieve rente aftrekBeperken aftrek lijfrenteInvoering forfaitair rendementVervallen vermogensbelastingBeperken spaarloon c.a.verhogen AB-tariefExpatriatesTotaalAlleenstaand           30 630– 0,2%– 0,2%– 0,4%– 0,4%– 0,1%0,0%– 0,2%0,0%0,0%– 1,5% 40 000– 0,2%– 0,1%– 0,4%– 0,5%– 0,1%0,0%– 0,2%0,0%0,0%– 1,5% 50 000– 0,2%– 0,1%– 0,4%– 0,5%– 0,1%0,0%– 0,2%0,0%0,0%– 1,5% 53 560– 0,2%– 0,1%– 0,4%– 0,5%– 0,1%0,0%– 0,2%0,0%0,0%– 1,5% 60 000– 0,2%– 0,1%– 0,4%– 0,6%– 0,1%0,0%– 0,2%0,0%0,0%– 1,6% 70 000– 0,2%– 0,2%– 0,4%– 0,7%– 0,1%0,1%– 0,3%0,0%0,0%– 1,8% 80 000– 0,2%– 0,2%– 0,5%– 1,1%– 0,1%0,1%– 0,3%0,0%0,0%– 2,2% 80 340– 0,2%– 0,2%– 0,5%– 1,1%– 0,1%0,1%– 0,3%0,0%0,0%– 2,3% 90 000– 0,2%– 0,3%– 0,5%– 1,1%– 0,2%0,1%– 0,3%0,0%0,0%– 2,4%100 000– 0,2%– 0,5%– 0,4%– 1,2%– 0,2%0,2%– 0,3%0,0%0,0%– 2,6%107 120– 0,2%– 0,5%– 0,4%– 1,3%– 0,4%0,2%– 0,2%0,0%0,0%– 2,9%125 000– 0,1%– 0,4%– 0,5%– 1,9%– 0,7%0,3%– 0,2%– 0,1%– 0,1%– 3,8%150 000– 0,1%– 0,6%– 0,5%– 2,6%– 0,4%0,5%– 0,3%– 0,6%– 0,4%– 4,9%160 680– 0,1%– 0,6%– 0,6%– 2,5%– 0,7%0,5%– 0,2%– 0,6%– 0,4%– 5,2%Alleenverd.           30 630– 0,2%– 0,1%– 0,3%– 0,3%– 0,1%0,0%– 0,2%0,0%0,0%– 1,2% 40 000– 0,2%– 0,1%– 0,3%– 0,4%– 0,1%0,0%– 0,2%0,0%0,0%– 1,2% 50 000– 0,1%– 0,1%– 0,3%– 0,4%– 0,1%0,0%– 0,2%0,0%0,0%– 1,2% 53 560– 0,1%– 0,1%– 0,3%– 0,4%– 0,1%0,0%– 0,2%0,0%0,0%– 1,2% 60 000– 0,1%– 0,1%– 0,3%– 0,5%– 0,1%0,0%– 0,2%0,0%0,0%– 1,3% 70 000– 0,2%– 0,2%– 0,4%– 0,7%– 0,1%0,1%– 0,3%0,0%0,0%– 1,7% 80 000– 0,2%– 0,2%– 0,5%– 1,0%– 0,1%0,1%– 0,3%0,0%0,0%– 2,1% 80 340– 0,2%– 0,2%– 0,5%– 1,0%– 0,1%0,1%– 0,3%0,0%0,0%– 2,1% 90 000– 0,2%– 0,3%– 0,4%– 1,1%– 0,2%0,1%– 0,3%0,0%0,0%– 2,3%100 000– 0,2%– 0,5%– 0,4%– 1,1%– 0,2%0,1%– 0,2%0,0%0,0%– 2,5%107 120– 0,2%– 0,5%– 0,4%– 1,3%– 0,4%0,2%– 0,2%0,0%0,0%– 2,7%125 000– 0,1%– 0,4%– 0,4%– 1,8%– 0,7%0,3%– 0,2%– 0,1%– 0,1%– 3,6%150 000– 0,1%– 0,5%– 0,5%– 2,4%– 0,4%0,5%– 0,2%– 0,5%– 0,4%– 4,7%160 680– 0,1%– 0,6%– 0,5%– 2,4%– 0,7%0,5%– 0,2%– 0,6%– 0,4%– 5,0%De leden van de PvdA-fractie vragen naar hetgeen is verondersteld met
betrekking tot de inkomenseffecten als gevolg van wijzigingen in de sfeer
van het lijfrenteregime en de kapitaalverzekeringen.Ten aanzien van de inkomenseffecten in de sfeer van de lijfrenten is er
van uitgegaan dat nagenoeg de gehele opbrengst uit hoofde van de beperking
van de aftrek afkomstig zal zijn van werknemers.Ten aanzien van de wijzigingen in de sfeer van de kapitaalverzekeringen
zijn geen inkomenseffecten verwerkt. Voor de kapitaalverzekeringen die dienen
ter aflossing van een hypotheekschuld voor de eerste woning verandert er niets
ten opzichte van de huidige situatie. Volgens het overgangsrecht kunnen voorts
bestaande overige kapitaalverzekeringen tot 1 januari 2003 gekoppeld worden
aan de eerste eigen woning. Dit betekent dat er in elk geval tot 2003 geen
inkomenseffecten zijn als gevolg van de stelselherziening op het terrein van
de kapitaalverzekering.De leden van de PvdA-fractie vragen naar een overzicht van de spreiding
van de belangrijkste voor verandering in aanmerking komende aftrekposten voor
de verschillende inkomenscategorieën. Ook de leden van de fractie van
D66 stellen vragen over de spreiding van niet-standaard aftrekposten.In de onderstaande tabellen zijn de gevraagde gegevens weergegeven. Benadrukt
moet worden dat in het voorstel van de regering niet alle in de tabellen opgenomen
aftrekposten geheel komen te vervallen. De tabellen geven een raming voor
het jaar 1999 van de spreiding van aftrekposten per klasse van het belastbaar
inkomen over belastingplichtigen die wel en belastingplichtigen die geen gebruik
maken van de desbetreffende aftrekpost. Het in de tabel opgenomen gemiddelde
bedrag betreft het gemiddelde voor belastingplichtigen die de desbetreffende
aftrekpost hebben. Tabel: aftrekbaar bedrag reiskosten (raming 1999) klasse van het belastbaarinkomenaantal belastingplichtigen *1000aantal als percentage van het totaal aantal belastingplichtigengemiddeld aftrekbaar
bedrag<=   031%1 239  
 1 20 0001254%664 20 001 40 0002407%970 40 001 60 00037114%1 049 60 001 80 00018217%1 097 80 001100 0007918%1 114100 001150 0004815%1 153150 001200 00068%1 519   >200 00035%1 374 totaal1 0599%1 008Tabel: aftrekbaar bedrag werkelijke kosten (raming 1999)klasse van het belastbaarinkomenaantal belastingplichtigen *1000aantal als percentage van het totaal aantal belastingplichtigengemiddeld aftrekbaar
bedrag<=   021%8 256  
 1 20 000241%5 622 20 001 40 000281%6 885 40 001 60 000402%7 350 60 001 80 000414%7 474 80 001100 000297%8 039100 001150 000278%8 243150 001200 000811%10 314   >200 00069%11 372 totaal2052%7 558Tabel: aftrekbaar bedrag lijfrenten (raming 1999) klasse van het belastbaarinkomenaantal belastingplichtigen *1000aantal als percentage van het totaal aantal belastingplichtigengemiddeld aftrekbaar
bedrag<=   0146%21 136  
 1 20 000361%7 922 20 001 40 0001123%4 967 40 001 60 00028011%4 353 60 001 80 00021319%5 085 80 001100 00012428%6 589100 001150 00012738%8 273150 001200 0003243%8 834   >200 0003149%13 696 totaal9699%6 206Tabel: aftrekbaar bedrag rente van schulden als persoonlijke
verplichting (raming 1999) klasse van het belastbaarinkomenaantal belastingplichtigen *1000aantal als percentage van het totaal aantal belastingplichtigengemiddeld aftrekbaar
bedrag<=   02611%2 062  
 1 20 0001445%826 20 001 40 00042513%1 040 40 001 60 00074429%1 234 60 001 80 00037134%1 385 80 001100 00017339%1 507100 001150 00014143%2 049150 001200 0003446%2 885>200 0003453%3 987 totaal2 09219%1 353Tabel: aftrekbaar bedrag buitengewone lasten levensonderhoud
naaste verwanten (raming 1999) klasse van het belastbaarinkomenaantal belastingplichtigen *1000aantal als percentage van het totaal aantal belastingplichtigengemiddeld aftrekbaar
bedrag    000%6 540<= 20 00080%1 984  
 1 40 000201%2 178 20 001 60 000251%2 551 40 001 80 00071%3 379 60 001100 00041%3 824 80 001150 00041%4 780100 001200 00011%6 937150 001200 00022%7 068   >   totaal701%2 837Naar aanleiding van de vraag van de PvdA-fractie of kan worden aangegeven
hoe de gemiddelde niet-standaardeffecten verschillen voor belastingplichtigen
die gebruik maken van de voor verandering in aanmerking komende aftrekposten
(lijfrentes, werkelijke kosten, consumptieve rente) en belastingplichtigen
die deze aftrekposten niet hebben wordt het volgende opgemerkt. Belastingplichtigen
die geen gebruik maken van aftrekposten zullen uiteraard geen gevolgen ondervinden
van het beperken van aftrekposten. Een belastingplichtige die onder het huidige
stelsel maximaal gebruik van alle aftrekposten zal het niet-standaardeffect
uiteraard aanmerkelijk groter zijn dan het gemiddelde. De meeste belastingplichtigen
zullen echter niet door alle voorgestelde beperkingen tegelijk worden getroffen.
Het niet-standaardeffect voor een belastingplichtige die slechts één
aftrekpost geheel of gedeeltelijk kwijtraakt zal dichter in de buurt liggen
van het niet-standaardeffect voor een belastingplichtige zonder aftrekposten
dan bij het niet standaard-effect voor iemand die onder het huidige stelsel
maximaal gebruik maakt van alle aftrekposten.De leden van de VVD-fractie vragen wat het effect van de forfaitaire rendementsheffing
is in de in de memorie van toelichting gepresenteerde niet-standaardinkomenseffecten.
Ook de leden van de fractie van GroenLinks vragen hiernaar. Voor het antwoord
op deze vragen wordt verwezen naar de elders in deze nota opgenomen tabel. middeninkomensDe leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA, D66 en GroenLinks vragen
naar de wijze waarop de regering denkt de relatieve inkomensachteruitgang
van de middeninkomens te compenseren.De regering heeft begrip voor de bezorgdheid die de leden van de verschillende
fracties uitspreken over de positie van de middeninkomens. De regering heeft
bij monde van de minister-president toegezegd te zullen onderzoeken of er
iets gedaan kan worden aan de positie van deze groep. Bijzondere aandacht
gaat hierbij uit naar alleenverdienende werknemers met een inkomen rond de
f 70 000. De oorzaak van het probleem bij deze groep is in belangrijke
mate gelegen in het feit dat zij een inkomen hebben dat juist de grens van
de nieuwe derde schijf overschrijdt. Zij ondervinden als alleenverdieners
daardoor tweemaal het nadeel van het omzetten van de belastingvrije som in
een heffingskorting. Daar komt bij dat in de nieuwe tariefstructuur het aangrijpingspunt
van de derde schijf enigszins lager ligt.Zoals de leden van de fractie van D66 zich terecht afvragen ligt de oorzaak
van het relatief geringe positieve inkomenseffect voor de middeninkomens dus
inderdaad bij de overgang naar de nieuwe derde schijf bij f 53 880.De leden van de PvdA-fractie vragen wat onder de middeninkomens wordt
verstaan. Een eenduidige definitie van middeninkomens bestaat niet. In de
huidige discussie omtrent de positie van middeninkomens staat de werknemer/alleenverdiener
met een bruto inkomen van f 70 000 centraal. Dit betreft echter
niet de hele groep van de middeninkomens. De regering deelt het standpunt
van de leden van de PvdA-fractie dat alleenverdieners met een inkomen van
rond de f 70 000 en alleenstaande ouderen met een aanvullend pensioen
van f 40 000 «kwetsbaar» uit de inkomensplaatjes naar
voren komen.De regering is het niet eens met de stelling van de leden van de PvdA-fractie
dat een groot deel van de problematiek te maken heeft met het feit dat de
vooruitgang van de «middeninkomens» niet zozeer mager afsteekt
ten opzichte van de vooruitgang van de «lagere inkomens» maar
veeleer ten opzichte van de «hogere inkomens». Anders dan de leden
van de fractie van de PvdA is de regering dan ook van mening dat, indien de
positie van de middeninkomens dient te worden verbeterd, een oplossing moet
worden gezocht die het thans voor de overige inkomensgroepen resulterende
inkomensbeeld zoveel mogelijk in stand houdt.Vervolgens nodigen de leden van de PvdA-fractie de regering uit een aantal
binnen de budgettaire kaders van het belastingstelsel blijvende varianten
uit te werken ter verbetering van de positie van de inkomensgroepen die er
relatief weinig op vooruit gaan in het nieuwe belastingstelsel. De leden van
de CDA-fractie vragen hoeveel geld ermee gemoeid is indien de middeninkomens
een koopkrachtverbetering van 1% zouden ontvangen en hoe zich dat vertaalt
in de aanpassing van tarieven en tariefschijven. Voor het antwoord op deze
vraag wordt verwezen naar de elders in deze nota uitgewerkte varianten.In antwoord op de vraag van de fractieleden van het CDA waarom de regering
niet reeds maatregelen heeft genomen ter verbetering van de inkomenspositie
van de middeninkomens, wijzen wij er op dat de in het wetsvoorstel opgenomen
inkomenseffecten bij benadering in lijn zijn met hetgeen in het RA is afgesproken.Verder vragen de leden van de CDA-fractie waarom niet meer rekening gehouden
is met de positie van de alleenverdiener. Op welke wijze is de inkomenspositie
van alleenverdieners met kinderen bij sociale minima te verbeteren, zo vragen
zij. Naar aanleiding hiervan merken wij op dat gelet op het inkomensbeeld
en de gekozen lijn van individualisering van het stelsel niet
gekozen is voor een alleenverdienerfaciliteit. Een verdere verbetering van
de inkomenseffecten van alleenverdieners met kinderen op het niveau van het
sociaal minimum ziet de regering niet als een noodzaak. Op dat inkomensniveau
zijn de gevolgen van de stelselherziening gemiddeld genomen ruimschoots positief,
namelijk +4,5%.Deze leden vragen voorts of de regering met hen van mening is of de 1,8%
voor sociale minima met kinderen niet schril afsteekt tegen de 6% bij alleenstaande
werknemers op minimumniveau. Naar aanleiding van hun vraag of een verlaging
van de arbeidskorting het verschil tussen sociale minima en werkenden niet
op zou lossen, merken wij op dat met een dergelijke maatregel het verschil
tussen deze groepen inderdaad zou worden verkleind, maar een verlaging van
de arbeidskorting werkt minder positief uit op de werkgelegenheid. Er is bij
de vormgeving van het nieuwe stelsel echter gekozen voor een structuur, waarbij
nagenoeg alle inkomensgroepen gemiddeld genomen positieve inkomenseffecten
zouden ondervinden, maar waarbij tevens de netto replacement rate zou worden
verlaagd.De leden van de fractie van D66 vernemen graag van het kabinet welke maatregelen
worden overwogen, om in het nieuwe stelsel gezinnen met kinderen te ontzien.
Wij wijzen deze leden erop dat in het nieuwe stelsel geen faciliteit voor
kinderen wordt beperkt of afgeschaft. Er is derhalve geen directe aanleiding
binnen het nieuwe stelsel te voorzien in belastingfaciliteiten gericht op
de zorg voor kinderen. Wel zij opgemerkt dat deze kabinetsperiode extra geld
is uitgetrokken voor kinderopvang, zowel binnen als buiten de fiscale sfeer.
Tevens is de kinderbijslag in het Belastingplan 2000 structureel verhoogd
met f 50 per kind per jaar.De leden van de CDA-fractie willen in verband met de uitkomsten voor de
middeninkomens weten, welke inkomenseffecten te verwachten zijn indien het
tarief voor de derde schijf wordt verlaagd onder gelijktijdige verkorting
van de schijflengte van de derde schijf, op een zodanige wijze dat een en
ander budgetneutraal uitwerkt. Bij een tariefsverlaging met 1% van 42% naar
41% en een verkorting van de schijflengte van de derde schijf met f 10 000
wordt de beoogde budgetneutraliteit bereikt. Hieronder volgt een overzicht
van de effecten van deze maatregel ten opzichte van het wetsvoorstel.Tabel inkomenseffecten variant  effect tariefverlaging 3e schijf met 1%,en verkorting schijflengte
met 10 000 Budgettair effect0 mln   Alleenstaande  30 6300 40 0000 50 0000 53 5600 60 0000,1 70 0000,3 80 0000,5 80 3400,5 90 0000,6 100 0000,2107 120– 0,9 125 000– 0,9 150 000– 0,8160 680– 0,8   Alleenverdiener  30 6300 40 0000 50 0000 53 5600 60 0000,1 70 0000,3 80 0000,5 80 3400,5 90 0000,6100 000– 0,2 107 120– 1,0 125 000– 0,9150 000– 0,8 160 680– 0,7   Ouderen alleenstaand AOW0 AOW + 5 0000 AOW + 10 0000 AOW + 20 0000 AOW + 30 0000 AOW + 40 0000,2 AOW + 50 0000,3 Ouderen gehuwd AOW0 AOW + 5 0000 AOW + 10 0000 AOW + 20 0000 AOW + 30 0000 AOW + 40 0000 AOW + 50 0000,2huishoudens/gezinnen met kinderenDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af in hoeverre het bij de regering
bekend is of de alleenverdieners uit tabel 4 partners hebben die op dit moment
onder de invorderingsvrijstelling vallen. Er zijn situaties denkbaar waarbij
de partner de basisaftrek overdraagt aan de meestverdiener, zodat de meestverdiener
in tariefgroep 3 zit. Indien de partner geen looninkomsten heeft, maar wel
andere inkomsten, is de invorderingsvrijstelling wel van toepassing. Ten aanzien
van de alleenverdieners in tabel 4 is verondersteld dat deze de basisaftrek
van hun partner overgedragen hebben gekregen. De inkomenseffecten in de tabel
hebben echter betrekking op «zuivere» alleenverdieners, dat wil
zeggen dat de partner geen inkomsten geniet.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de rekenregel die is gehanteerd
bij de toerekening van de aftrekposten bij tweeverdienerhuishoudens. In de
tabel met inkomensgevolgen voor tweeverdieners met een inkomensaanbrengverhouding
van 75%-25% zijn de aftrekposten toegerekend aan de meestverdiener. In de
tabel waarbij het gezinsinkomen gelijkelijk over de partners is verdeeld,
zijn de aftrekposten aan één van de partners toegerekend.Voorts vragen deze leden of kan worden aangegeven of het beeld voor alleenverdieners
een beeld op huishoudensniveau weer geeft. Dit is inderdaad het geval. De
heffingskorting van de partner is ook in dit beeld verwerkt.De leden van de CDA-fractie vragen of kan worden verklaard waarom in de
categorie tweeverdieners boven de 100 000 gulden bruto de inkomensplaatjes
van tweeverdieners waarbij het inkomen binnenkomt in de verhouding ⅔:⅓
gunstiger zijn dan de inkomensplaatjes van tweeverdieners waarbij het inkomen
binnenkomt in de verhouding ½:½. Sporen deze verschillen wel
met de intentie van het kabinet om zoveel mogelijk mensen de
arbeidsmarkt op te krijgen. Het maakt daarbij niet uit hoeveel uur iemand
werkt.De categorieën boven de 100 000 gulden bruto per maand bij tweeverdieners
waarbij het inkomen binnenkomt met een verhouding van ⅔:⅓ onder
vinden een gunstiger inkomenseffect dan tweeverdieners waarbij het inkomen
binnenkomt in de verhouding ½:½ omdat bij deze verhouding de
inkomens van iedere partner afzonderlijk tot de middeninkomens behoort. Deze
middeninkomens ondervinden zoals bekend relatief de minst gunstigste inkomenseffecten.Een voorbeeld: Bij tweeverdieners met een gezamenlijk inkomen van 150 000
gulden bruto en een verdeling ⅔:⅓ verdient de meestverdienende
partner ongeveer 100 000 gulden bruto en de minstverdienende partner
50 000 gulden bruto. Bij een verdeling van ½:½ verdienen
beide partners een bruto inkomen van 75 000 gulden en vallen dus allebei
in de «middeninkomenscategorie». Bij een verhouding ⅔:⅓
ondervinden beide partners dus een groter inkomenseffect dan bij een verhouding
½:½ het geval is.De inkomenseffecten zoals weergegeven in tabel 5 voor diverse soorten
tweeverdieners zijn een voorbeeld van hoe de verdeling van inkomen tussen
tweeverdieners kan zijn. Uit onderzoek van het CBS kan afgeleid worden dat
de verhouding ⅔:⅓ het meest representatief is. In werkelijkheid
zullen uiteraard meerder variaties voorkomen.De stap van niet werken naar werken wordt door deze verschillen niet beïnvloed.
De regering probeert mensen zoveel mogelijk te stimuleren om te participeren
op de arbeidsmarkt door onder andere de introductie van de arbeidskorting.De leden van de CDA-fractie vragen of meer inzicht kan worden gegeven
in de gevolgen bij tweeverdieners als percentages meestverdieners en minstverdieners
wijzigen.Voor een antwoord op deze vraag kan worden verwezen naar tabel 8 in de
Memorie van Toelichting. Daar staan voor verschillende combinaties de effecten
van aanpassing van de tariefstructuur weergegeven. Bijvoorbeeld bij een meestverdiener
met minimumloon (30 360 gulden bruto per jaar) worden verschillende hoogte
van het inkomen van de minstverdiener weergegeven: 5000, 10 000, 15 000
en 20 000 gulden bruto. Dit correspondeert met de verhoudingen: 6/7:1/7, ¾:¼, ⅔:⅓
en ⅗:⅖. Bij de inkomenseffecten als gevolg van de tariefmutaties
moeten nog wel de effecten van de indirecte belastingen en de niet-standaardeffecten
worden opgeteld om tot de totale inkomenseffecten te komen.De leden van de CDA-fractie wensen een sterker accent op het huishoudensverband
en kijken daarbij in het bijzonder naar de invloed die kinderen hebben op
de inkomenspositie van het huishouden, met name naar gezinnen onder een bepaald
inkomen. De leden van de D66 fractie zijn van mening dat omdat het uitbesteden
van de zorg voor kinderen extra kosten met zich meebrengt en hierdoor de draagkracht
vermindert, de zorg voor kinderen derhalve een belastingrelevant gegeven is.
De leden van de fractie van GL vragen de opvatting van de regering over het
feit dat juist bij de lagere inkomens de kosten van kinderopvang problematisch
zijn en vragen of een meer gerichte fiscale regeling niet wenselijk is. De
leden van de fracties van GPV en RPF vragen of de regering kan bevestigen
dat de financiële impuls voor de kinderopvang vooral terecht zal komen
bij gezinnen met één of twee kinderen en vragen tevens of de
regering het ermee eens is dat voor gezinnen met meer kinderen vaak geen reële
mogelijkheid bestaat om te kiezen voor kinderopvang. In antwoord op de door
deze leden gestelde vragen merken wij het volgende op. Gelet op de maatregelen in het fiscale stelsel gericht op gezinnen met
kinderen, met name de alleenstaande al of niet werkende ouder en de gezinnen
met kinderen die behoren tot de lagere inkomensgroepen, is thans voor het
fiscale stelsel de draagkracht en de positie van gezinnen met kinderen van
grote betekenis. In vogelvlucht zijn hier te noemen:• de alleenstaande-ouderaftrek voor alleenstaande ouders die met
een kind (of kinderen) jonger dan 27 jaar een gemeenschappelijke huishouding
voeren;• de aanvullende alleenstaande-ouderaftrek: de belastingplichtige
die alleenstaande-ouderaftrek geniet kan tevens in aanmerking komen voor de
aanvullende alleenstaande-ouderaftrek indien hij werkzaamheden buiten het
huishouden verricht en tot zijn huishouden een kind jonger dan 12 jaar behoort;• de buitengewonelastenaftrek voor uitgaven voor kinderopvang: de
werkgever kan zijn werknemer de kosten voor kinderopvang (deels) onbelast
vergoeden;• de vermindering van de afdracht loonbelasting voor de werkgever
voor een percentage van de kosten voor kinderopvang ten behoeve van zijn werknemers.Voor een uitbreiding van de fiscale maatregelen gericht op de intensivering
van kinderopvang zijn in het Regeerakkoord de volgende bedragen uitgetrokken:
in 1999 f 25 miljoen oplopend tot f 150 miljoen in 2002. Conform
de Beleidsnota Kinderopvang, die bij brief van 8 juni 1999 aan de Tweede Kamer
is gezonden (kamerstukken II, 1998/99, 26 587, nr. 1) wordt voor 2000
de beschikbare impuls van f 50 miljoen ingezet voor verhoging van het
plafond (maximum) voor de aftrekbare uitgaven voor kinderopvang. Door deze
verhoging wordt het maximum meer afgestemd op het huidige niveau van kosten
voor een kinderopvangplaats in een ongesubsidieerde kinderopvanginstelling.
Van deze verruiming van de buitengewonelastenaftrek profiteren met name de
belastingplichtigen die geen gebruik kunnen maken van een gesubsidieerde kinderopvangplaats
en daardoor genoodzaakt zijn de kosten volledige voor eigen rekening te nemen.
Tot deze groep behoren met name de zelfstandige ondernemers en de werknemers
van wie de werkgever niet of niet voldoende bijdraagt in de kosten voor kinderopvang.
In samenhang met het verhogen van het maximum wordt tevens het door de werkgever
maximaal te vergoeden bedrag voor opvang bij de werknemer thuis in de loonbelasting
en in de afdrachtvermindering kinderopvang verhoogd tot hetzelfde niveau.Naast de conform het Regeerakkoord uitgetrokken bedragen wordt in 2000
f 50 miljoen extra ingezet voor verlaging van de drempels in de buitengewonelastenaftrek
voor uitgaven voor kinderopvang. Deze extra tegemoetkoming is specifiek gericht
op gezinnen in de lagere en midden inkomensgroepen. Ouders met lagere en middeninkomens
komen zo ook in aanmerking voor de buitengewonelastenaftrek als hun bijdrage
is conform de ouderbijdragetabel van VWS. Het uitgangspunt dat ouders voor
een bijdrage conform de ouderbijdragetabel van VWS fiscaal niet gecompenseerd
hoeven te worden, wordt derhalve voor de lage en middeninkomens, gelet op
de speciale positie van deze groep, met de verlaging van de drempels in de
buitengewonelastenaftrek losgelaten. Bij het beoordelen van de buitengewonelastenregeling
voor kinderopvang mag niet uit het oog verloren worden dat de fiscale regeling
niet meer is dan het complement van de inkomensafhankelijke subsidieregeling
op basis waarvan veelal de ouderbijdrage wordt bepaald. Deze regeling realiseert
in veel gevallen dat de lagere inkomens veel minder bijdragen dan de hogere
inkomens. De fiscale regeling sluit hierop aan door de drempel waarboven de
werkelijke kosten voor kinderopvang aftrekbaar zijn veel lager te leggen dan
die voor de hogere inkomens. De fiscale regeling zou in dit opzicht kunnen
worden gezien als een tegemoetkomende regeling die pas in werking treedt als
de ouderbijdrage niet geheel verloopt conform de ouderbijdrage
in de inkomensafhankelijke VWS-adviestabel. De discussie over wat een –
gegeven het inkomen – redelijke ouderbijdrage zou zijn dient dus eigenlijk
primair plaats te vinden in de sfeer van de subsidieregeling omdat de fiscale
regeling slechts ten dele compensatie kan bieden als in de praktijk de ouderbijdrage
hoger is dan de inkomensafhankelijke fiscale drempels.In tegenstelling tot hetgeen de leden van de GPV- en RPF fractie vermoeden,
bestaat voor de door deze fractie bedoelde grotere gezinnen (gezinnen met
meer dan twee kinderen) ook de mogelijkheid gebruik te maken van de kinderopvanginstellingen.
De kosten voor de opvang van het tweede en volgende kind nemen verhoudingsgewijs
af. Hierdoor is het relatief voordelig om voor meerdere kinderen (meer dan
één) gebruik te maken van de kinderopvang.Deze maatregelen komen niet geheel overeen met de – deels tegengestelde –
wensen van de bovengenoemde leden. Wij zijn echter van mening dat dit pakket
aan maatregelen een belangrijke stimulans inhoudt voor de verdere uitbreiding
en benutting van de kinderopvang. Ook in de toekomst zal de aandacht van het
kabinet scherp gericht zijn op de kinderopvang, onder meer vanwege het belang
van deze sector voor het streven naar economische zelfstandigheid en vanuit
de uit economisch oogpunt wenselijke versterking van het arbeidsaanbod. Dit
ook in antwoord op de vraag van de leden van de fractie van het CDA of het
kabinet bereid is om met maatregelen te komen waarbij rekening wordt gehouden
met de inkomenspositie van gezinnen met kinderen. Naar aanleiding van de vraag
van de leden van de fractie van D66 wordt opgemerkt dat de introductie van
een heffingskorting van bijvoorbeeld f 100 per kind tot een budgettaire
derving van circa 300 miljoen zou leiden. Elders in deze nota zijn de inkomenseffecten
weergegeven van een variant, waarbij ter financiering van deze maatregel de
arbeidskorting met f 62 is verlaagd.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie welk bedrag
thans wordt besteed aan kinderopvang en welke bedragen zijn geraamd in de
nieuwe belastingplannen voor de komende jaren kan worden geantwoord dat er
op dit moment met de kinderopvang jaarlijks een bedrag is gemoeid van ongeveer
f 60 mln. Voor de volgende jaren is, ter uitvoering van de intensivering
in het regeerakkoord voor kinderopvang, jaarlijks f 50 mln extra ingeboekt.
Bij de Algemene Politieke Beschouwingen is bovendien de Motie De Graaf overgenomen,
waarin de regering onder meer wordt verzocht f 50 miljoen uit te trekken
in het kader van het belastingplan 2000 om de kosten voor kinderopvang voor
lagere en middeninkomens langs fiscale weg te verminderen. Voor de volgende
jaren is dus structureel f 100 mln extra beschikbaar voor de buitengewone
lasten in verband met de kinderopvang. Daarnaast wordt rekening gehouden met
de extra lasten in verband met de groei van de kinderopvang.De leden van de CDA-fractie vragen naar de complicaties voor de uitkeringen
indien een kinderheffingskorting wordt geïntroduceerd en of een dergelijke
korting te introduceren is zonder dat dit doorwerkt in de netto-nettokoppeling
voor de uitkeringen. Een kinderheffingskorting zou kunnen worden vergeleken
met de ouderenkorting en de aanvullende ouderenkorting. Bij de netto-nettokoppeling
waaruit uiteindelijk de bruto AOW-uitkering resulteert wordt geen rekening
gehouden met de ouderenaftrek en de aanvullende ouderenaftrek en in de toekomst
ook niet met de (aanvullende) ouderenkorting. Het netto effect van deze aftrekken
c.q. kortingen komt aldus terecht bij de ouderen en lost niet op in de netto-nettokoppeling. Het CDA vraagt in verband met de beoordeling hoe meer gedaan kan worden
aan het draagkrachtbeginsel in huishoudverband, of de fiscus gemakkelijk alleenverdieners,
partners van alleenverdieners, alleenverdieners met kinderen en belastingplichtigen
met kinderen in een bepaalde leeftijdscategorie kan traceren.De fiscale wetgeving gaat er van uit dat de belastingplichtige zelf aan
de werkgever of de belastingdienst hun fiscaal relevante persoonlijke gegevens
melden. De belastingdienst heeft hierbij een toetsende rol, bijvoorbeeld bij
de beoordeling van de aangifte inkomstenbelasting.In het verlengde hiervan zijn belastingplichtigen op basis van de aangiftegegevens
over een voorgaand jaar te traceren.Waar het gaat om niet verdienende partners van belastingplichtigen, die
recht krijgen op de heffingskorting geldt bij de invoering van het nieuwe
belastingstelsel een bijzondere situatie. Deze groep wordt relevant in verband
met de heffingskorting. De belastingdienst zal deze groep actief trachten
op te sporen, zie de antwoorden op de vragen betreffende de heffingskorting.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen, of bij de bepaling van
de inkomenseffecten rekening is gehouden met de omvang van het huishouden.
Ook de leden van de fractie van het CDA stellen een aantal vragen over de
wijze waarop de indirecte belastingen in de inkomenseffecten zijn verwerkt.
Naar aanleiding hiervan merken wij op dat het CBS op ons verzoek – ter
bepaling van de inkomenseffecten door vergroeningsmaatregelen – gedetailleerde
energiegebruiksinformatie uit budgetonderzoeken heeft aangeleverd. Daarbij
is wat betreft het verbruik van aardgas en elektriciteit onderscheid gemaakt
naar alleenstaanden met en zonder betaald werk, alleenverdieners met en zonder
betaald werk, tweeverdieners, en alleenstaande en gehuwde ouderen. Tevens
is de aanwezigheid van kinderen in een huishouden onderscheiden. Het CBS heeft
gegevens aangeleverd voor gezinnen met gemiddeld twee kinderen. Daarnaast
heeft het CBS op ons verzoek huishoudens met drie, vier, en vijf of meer kinderen
apart onderscheiden. Gegeven de geringe celvulling bij de meeste categorieën
huishoudens heeft het CBS alleen gegevens kunnen leveren omtrent het energiegebruik
voor grote gezinnen met een inkomen van circa tweemaal modaal. Met de gedetailleerde
CBS-gege- vens geloven wij een redelijk betrouwbaar beeld van de diverse inko-
menscategorieën te kunnen bieden.Naar aanleiding van een vraag van de leden van de GPV/RPF-fractie geven
wij in de navolgende tabel een overzicht van inkomenseffecten vanwege de verhoging
van de indirecte belastingen voor alleenverdienende werknemers conform tabel
4 in de MvT, aangevuld met de effecten voor huishoudens met 3, 4 en 5 of meer
kinderen.Overzicht van de effecten uit hoofde van de verhoging
van de indirecte belastingen in procenten en in guldens van het besteedbare
inkomen.  Bruto looneffect indirecte belastingen   In % van het besteedbare inkomenIn guldens. Alleenverdienende werknemer
gemiddeld 2 kinderen   minimumloon30 630– 2,6%750 40 000– 2,4%815  50 000– 2,2%860modaal53 560– 2,2%905 60 000– 2,1%940  70 000– 2,1%980 80 000– 2,0%1 0251,5 * modaal80 340– 2,0%1 025 90 000– 2,0%1 115 100 000– 2,0%1 210 2 * modaal107 120– 1,9%1 215 125 000– 1,9%1 375 150 000– 1,8%1 485 3 * modaal160 680– 1,8%1 555     alleenverdiener met 3 kinderen107 120– 2,0%1 275 alleenverdiener
met 4 kinderen107 120– 2,1%1 350 alleenverdiener met 5 of meer kinderen107 120– 2,4% 1 535De leden van de CDA-fractie vragen naar een oordeel over de (budgettair-neutrale)
reparatiemaatregelen ten behoeve van de alleenverdieners, de AOW-gerechtigden
en de middengroepen die de Vakcentrale MHP voorstelt.De leden van de SGP-fractie vinden dat doordat in het wetsvoorstel het
accent op betaald werk wordt gelegd, de mensen die er, al dan niet bewust,
voor kiezen om geen betaalde arbeid te verrichten, maar zorg te geven aan
een gezin of vrijwilligerswerk te doen, onterecht worden gediskwalificeerd.
Deze leden pleiten voor de introductie van een verzorgingskostenforfait en
verwijzen daarbij ondermeer naar het voorstel van MHP.De regering heeft bij het maken van het onderhavige wetsvoorstel gekozen
voor het verder individualiseren van de belastingheffing. Daarnaast is het
accent gelegd op bevorderen van betaald werk, overigens zonder dat in het
algemeen niet-actieven negatieve inkomensgevolgen hebben van de stelselherziening.
In de visie van de regering is dan geen plaats voor een verzorgingsforfait
voor alleenverdieners en is op grond hiervan het voorstel van de Vakcentrale
MHP ook geen alternatief. Wel is elders in deze tekst aangegeven dat verlenging
van de tweede schijf en verkorting van de derde schijf, zoals in het voorstel
van de Vakcentrale MHP is opgenomen, goede instrumenten zijn om de positie
van de middeninkomens te verbeteren.ouderen/uitkeringsgerechtigdenDe leden van de PvdA- en CDA-fractie vragen naar de inkomensgevolgen van
uitkeringsgerechtigden en VUT-ters. De leden van de CDA-fractie vragen hierbij
ook naar de inkomenseffecten voor ouderen. Deze zijn weergegeven in tabel
6 van hoofdstuk 10 van de MvT. In onderstaande tabel zijn de totale inkomenseffecten
van de stelselherziening weergegeven, inclusief de indirecte effecten en de
niet-standaardeffecten voor mensen met een WW of WAO-uitkering, VUT-ters en
werkenden. Verondersteld is dat een WW/WAO-er en VUT-ter met een uitkering
boven het WML 70% genieten van het inkomen dat een vergelijkbare werknemer
heeft.Tabel: Inkomensgevolgen uitkeringsgerechtigden, VUT-ters
en vergelijkbare werknemers  WerknemersWW/WAOVUTAlleenstaanden   minimumloon6,3%2,9%2,5%modaal3,3%2,2%2,1% 1,5 * modaal3,0%0,7%1,3%Alleenverdieners   minimumloon4,5%2,1%2,0%modaal2,5%1,8%1,7% 1,5 * modaal1,0%0,4%0,0%De leden van de PvdA-fractie vragen zich af wat wordt bedoeld met de ietwat
cryptische zin op p.62 van de Memorie van Toelichting waarin de regering eerst
stelt dat voor bepaalde groepen uitkeringsgerechtigden en Vutters de inkomenseffecten
negatief kunnen zijn maar vervolgens dat ze over de hele linie positief zijn.Met deze zin is bedoeld te zeggen dat bij uitkeringsgerechtigden met een
bovenminimale uitkering het totaal-effect van de belastingherziening in sommige
gevallen negatief kan zijn, maar dat de geïsoleerde effecten van alleen
de wijzigingen in de tariefstructuur (inclusief invoering arbeidskorting)
over de hele linie positief zijn. De effecten uit hoofde van de wijzigingen
in de tariefstructuur blijven voor deze groep wel iets achter bij die van
belastingplichtigen met looninkomen. Dit is een gevolg van het feit dat uitkeringsgerechtigden
geen recht op de arbeidskorting hebben.De leden van de SGP-fractie constateren dat voorliggend wetsvoorstel zowel
een verschuiving van directe naar indirecte belastingen als een betere werking
van de arbeidsmarkt beoogt te bewerkstelligen. Deze leden maken zich, gelet
op bovenstaande, zorgen over mensen met een minimumuitkering die, ten gevolge
van een handicap of anderszins niet in staat zijn tot het verrichten van arbeid,
maar wel geconfronteerd worden met de verhoging van de BTW en de energieheffing
en vragen de regering aan te geven op welke wijze genoemde inkomenscategorieën
tegemoet kan worden gekomen, zoals meer in het algemeen toch in het vooruitzicht
was gesteld. Voor mensen met een Wajong-uitkering en chronisch zieken zijn
in het Belastingplan 2000 reeds maatregelen genomen ter verbetering van hun
inkomenspositie. Indien deze voorstellen uit het belastingplan door het parlement
worden aangenomen, zullen deze maatregelen op een vergelijkbare wijze in het
nieuwe belastingstelsel worden verwerkt.De leden van de PvdA-fractie vragen meer duidelijkheid over de inkomensgevolgen
van het belastingstelsel voor ouderen, daar zij onvoldoende terugzien van
de speciaal op ouderen gerichte koopkrachtreparaties de afgelopen jaren.In tabel 6 in hoofdstuk 10 van het algemeen deel van de MvT zijn de inkomenseffecten
voor ouderen opgenomen, uitgesplitst naar de effecten van de tariefstructuur,
de indirecte effecten en de niet-standaardeffecten. De introductie van het
forfaitair rendement en het vervallen van de vermogensbelasting vormen het
belangrijkste deel van de niet-stan- daardeffecten bij ouderen. De gevolgen
van de wijzigingen in de tariefstructuur zijn voor ouderen iets minder gunstig
dan voor werkenden, omdat een belangrijk deel van de lastenverlichting is
aangewend voor de introductie van de arbeidskorting.Waarom andere organisaties op andere uitkomsten komen, zo vragen de leden
van de PvdA-fractie, is veelal gelegen in het feit dat niet goed rekening
wordt gehouden met de netto-netto koppeling van de AOW-uitkering, die volledig
van kracht blijft. De bruto AOW-uitkering gaat derhalve vanaf 2001 omhoog.De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat AOW-ers gehuwd zonder
aanvullend pensioen relatief weinig profiteren van de lastenverlichting en
vragen zich af waarom de ouderentoeslag voor AOW-ers zonder aanvullend pensioen
niet is verhoogd. Een van de belangrijkste doelstellingen van de belastingherziening is
het bevorderen van de arbeidsparticipatie. Daarom is vooral ingezet op het
vergroten van de afstand tussen een netto uitkering en inkomen uit werk. Bovendien
moet worden opgemerkt dat ouderen zonder aanvullend pensioen er de laatste
jaren relatief veel in koopkracht op vooruit zijn gegaan (zie Sociale Nota
2000, pag 111).Overigens moet voor de goede orde opgemerkt worden dat voor ouderen met
een inkomen in de eerste schijf (momenteel 1A plus 1B na herziening de eerste
en tweede schijf samen) de ouderenaftrek wordt omgezet in een heffingskorting.
Deze korting is van toepassing voor ouderen met alleen AOW of een klein aanvullend
pensioen (afhankelijk van de samenstelling van het huishouden ongeveer bij
een aanvullend pensioen tot 30 000 gulden).Het valt de leden van de D66-fractie op dat de ouderen er over de hele
linie wat minder vanaf lijken te komen dan de «werknemers», vooral
als het gaat om degenen met lage inkomens (t/m. AOW+10 000). De D66-fractie
verneemt graag van het kabinet of het niet mogelijk is een zodanige aanpassing
te verzinnen dat dit groepseffect wordt gemitigeerd.Het feit dat ouderen, met name met lage inkomens, er minder op vooruit
gaan dan werkenden met een laag inkomen heeft te maken met de prioriteit die
het kabinet geeft aan het stimuleren van laag betaald werk. Het kabinet is
van mening dat de werkloosheidsval moeten worden verkleind door laag betaald
werk financieel aantrekkelijker te maken ten opzichte van een uitkering. Daarom
wordt een arbeidskorting geïntroduceerd. In de inkomensplaatjes wordt
dit beleid zichtbaar in de forse inkomensverbetering die laag betaalde werknemers
ondervinden. Deze inkomensverbetering is niet alleen groot ten opzichte van
ouderen, maar ten opzichte van vrijwel iedere andere groep.Overigens moet worden opgemerkt dat vrijwel alle groepen ouderen een inkomensverbetering
ervaren. De inkomensverandering voor ouderen met een laag inkomen is vergelijkbaar
met het effect voor sociale minima. Alleenstaande ouderen met een aanvullend
pensioen van 40 000 gulden komen minder gunstig uit het inkomensbeeld
naar voren. Ten aanzien van deze groep moet worden opgemerkt dat het kabinet
werkt aan voorstellen ten aanzien van de inkomenspositie van de middeninkomens.
Ook alleenstaande ouderen met een aanvullende pensioen van 40 000 gulden
zullen in het algemeen van deze maatregelen profiteren.De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af waarom bij de groep
ouderen de niet-standaardeffecten positiever worden naarmate het inkomen stijgt.
De grootste invloed wordt uitgeoefend door het vervallen van de vermogensbelasting.
De forfaitaire rendementsheffing die deels voor de vermogensbelasting in de
plaats komt, werkt voor ouderen met vermogen in het algemeen gunstig uit.De leden van de GroenLinks fractie wensen een overzicht van de inkomenseffecten
van ouderen indien alle ouderenkortingen worden geschrapt en de algemene heffingskorting
navenant wordt verhoogd. Daarnaast wordt een overzicht verlangd van de effecten
indien een vermogensvrijstelling zou gelden, identiek aan belastingplichtigen
onder 65 jaar. Omdat deze niet-standaard effecten zeer verschillend uitwerken,
dienen wij ons te beperken tot een weergave van de effecten in de tariefstructuur.Onderstaande tabel geeft de mutaties voor ouderen weer ten opzichte van
de belastingherziening. Tabel inkomenseffecten variant  effect verhoging heffingskorting en schrappen ouderenkortingen budgettair effect0 mln   Ouderen alleenstaand AOW– 4,4 AOW + 5 000– 3,6 AOW + 10 000– 3,1 AOW + 20 000– 2,4 AOW + 30 000– 1,9 AOW + 40 000– 0,2 AOW + 50 000– 0,1 Ouderen gehuwd AOW– 4,8AOW + 5 000– 5,0 AOW + 10 000– 4,4 AOW + 20 000– 3,6 AOW + 30 000– 3,1 AOW + 40 000– 2,6 AOW + 50 000– 1,2kleine inkomensDe PvdA fractie is er niet van overtuigd dat mensen met kleine banen in
uren en in procenten van het minimumloon voldoende meeprofiteren van de belastingherziening.De categorie mensen met een laag inkomen bestaat uit een aantal groepen
waaronder: studenten, mensen met een aanvullende uitkering en partners van
mensen met een hoger inkomen. Vooral die laatste groep komt veel voor.In Tabel 7 van de Memorie van Toelichting worden de inkomenseffecten weergegeven
exclusief effecten van de verschuiving en vergroening en niet-standaard effecten.
Uit deze tabel blijkt dat de inkomenseffecten van de wijziging van de tariefstructuur
positief zijn. De effecten van verschuiving en vergroening en niet-standaard
effecten zijn niet in de tabel weergegeven omdat het vaak partners betreft
van mensen met een hoger inkomen. De effecten van de verschuiving en de vergroening
zijn grotendeels toegerekend aan het partnerinkomen en de niet-standaard effecten
volledig. Het nogmaals opnemen van deze effecten leidt dan tot een dubbeltelling.Omdat het vaak partners van mensen met een hoger inkomen betreft is het
van belang ook naar tabel 5 te kijken, waarin de totale inkomenseffecten voor
tweeverdieners op huishoudensniveau worden weergegeven. De inkomenseffecten
voor deze groepen zijn positief. Bij een gezamenlijk brutoloon van 50 000
en een verdeling van ⅔ door de meestverdiener en ⅓ door de minstverdiener
verdient de minstverdiener zo'n 17 000 gulden. Hun gezamenlijk inkomenseffect
is 2,8%. De minder positieve inkomenseffecten voor de minstverdienende partner
worden dus gecompenseerd door gunstigere effecten voor de hoofdkostwinner.Uit tabel 7 blijkt tevens dat het inkomenseffect bij een bruto jaarinkomen
van 17 500 gulden een behoorlijke sprong maakt. Dit wordt veroorzaakt
doordat vanaf 50% WML (=15 315 gulden) de arbeidskorting aanvangt
en oploopt tot de maximale arbeidskorting bij 100% WML. Door deze arbeidskorting
zijn de inkomenseffecten rond het WML groter dan bij mensen met een klein
inkomen. Door de arbeidskorting wordt het inkomensverschil tussen een uitkering
op minimumniveau en het minimumloon vergroot (de zogenaamde netto replacement
rate). De arbeidskorting is dus zodanig vormgegeven dat het maximale effect
optreedt voor mensen die vanuit een uitkeringssituatie, een baan op minimumloonniveau
accepteren. Op deze wijze wordt de uitstroom uit de uitkeringssituatie optimaal
bevorderd. De leden van de PvdA fractie constateren dat de inkomensplaatjes voor
deeltijders moeizaam lezen, omdat enerzijds in tabel 5 van hoofdstuk 10 de
effecten van de indirecte belastingen en de niet-standaardeffecten zijn weergegeven
op het niveau van een tweeverdieners-huishouden en anderzijds in tabel 7 alleen
de geïsoleerde effecten van de tariefstructuur zijn weergegeven. Indien
deze constatering juist is, roept dit bij de leden van de PvdA-fractie de
volgende vragen op.Als eerste vragen deze leden of de regering het met hen eens is dat sommige
vergroeningseffecten, bijvoorbeeld de hogere kosten van gas en licht, inderdaad
slechts één maal op huishoudensniveau dienen te worden meegenomen
maar dat dit niet geldt voor verschuivingseffecten zoals de hogere BTW en
ook niet noodzakelijk voor de niet standaard effecten. De regering kan zich
deze vraag goed voorstellen, maar het is, gezien de zeer diverse samenstelling
van de groep belastingplichtigen in tabel 7 feitelijk onmogelijk aan te geven
welk individu welke uitgaven doet en hoe bepaalde aftrekposten zijn verdeeld.Verder vragen deze leden of de regering duidelijker kan aangeven hoe de
belastingherziening uit pakt voor alleenstaande deeltijders met verdiensten
lager dan het minimumloon? Als een alleenstaande deeltijder met een minimumloon
beneden het sociaal minimum zit, zal deze aanvulling van de bijstand kunnen
krijgen. Ondanks dat de inkomenseffecten van de indirecte belastingen en de
niet-standaardeffecten voor deze groep niet specifiek in kaart zijn gebracht,
lijkt het heel aannemelijk dat de effecten enigszins lijken op die van iemand
op het niveau van het sociaal minimum.De leden van de CDA-fractie vragen waarom bij de overzichten van de inkomenseffecten
voor werknemers in tariefgroep 2 met een laag inkomen, waaronder deeltijders
(hoofdstuk 10, p. 63 en verder) er geen inkomenseffecten gegeven zijn van
de wijzigingen in indirecte belastingen en de niet-standaardeffecten en of
die alsnog kunnen worden gegeven.De leden van de SP-fractie vragen of een overzicht kan worden gegeven
van «de kleine inkomens», daar deze er naar de mening van de leden
van de SP-fractie te weinig op vooruit gaan.Tabel 7 in hoofdstuk 10 van het algemeen deel van de MvT geeft een overzicht
van inkomenseffecten van werkenden met een inkomen dat lager is dan het minimumloon.
Het gaat hier onder andere om deeltijders, jongeren, studenten met een bijbaantje
enz. Overigens merken wij op dat er ten aanzien van de fiscale behandeling
van studiefinanciering geen wijzigingen in het wetsvoorstel zijn opgenomen
en voorts verwijzen wij naar bijlage 2 van de MvT over de kleine inkomens.Het verheugt de regering dat de leden van de D66-fractie waardering hebben
voor de wijze waarop getracht is meer inzicht te verschaffen in de samenstelling
van de omvangrijke groep van belastingplichtigen met kleine inkomens. De leden
van de D66-fractie vragen om een toelichting met betrekking tot het aantal
thuiswonende kinderen met een laag inkomen dat in tabel 1 van bijlage II als
onbekend wordt aangemerkt en in de tabellen daarna wel meegenomen lijkt te
zijn. Uit tabel 1 van bijlage II blijkt dat er in 1995 in totaal 785 000
thuiswonende kinderen waren met een belastbaar inkomen tot f 12 000,
waarvan 439 000 kinderen met een belastbaar inkomen tot de belastingvrije
som. Het aantal thuiswonende kinderen met een belastbaar inkomen tot aan het
voor hen geldende sociale minimum is moeilijk vast te stellen. Eenvoudigheidshalve
is het CBS bij de analyses in de tabellen 2 tot en met 5 derhalve uitgegaan
van de groep thuiswonende kinderen met een belastbaar inkomen tot f 12 000.
Dit wordt vermeld in een noot onder iedere tabel.De leden van de D66-fractie vragen of kan worden toegelicht op welke categorieën
kleine inkomens het overzicht in tabel 7, waarin gesproken wordt van werknemers,
betrekking heeft. Tabel 7 op pagina 65 van de Memorie van toelichting
geeft de inkomenseffecten weer – exclusief effecten van verschuiving
en vergroening en exclusief niet-standaardeffecten – van werknemers
met een laag inkomen in tariefgroep 2. Daarbij zijn de effecten van de voorgestelde
tariefverlaging opgenomen bij verschillende hoogtes van het bruto inkomen
tot aan het minimumloon. De desbetreffende werknemers zijn met name te vinden
in de categorieën van de thuiswonende kinderen, de minstverdienende partners
jonger dan 65 jaar met een belastbaar inkomen hoger dan de belastingvrije
som, en de alleenstaanden jonger dan 65 jaar waaronder met name studenten.
Opgemerkt wordt dat ook in tabel 5 van bijlage II wordt aangegeven welke personen
met een volledig jaarinkomen een belastbaar inkomen hebben lager dan het sociale
minimum, een en ander uitgesplitst naar voornaamste bronnen van inkomen en
categorieën van huishoudens.De D66-fractie vraagt naar de inkomenseffecten per categorie in tabel
7 van hoofdstuk 10. Deze tabel geeft de effecten van wijzigingen in de sfeer
van de tariefstructuur weer. Zoals reeds elders is opgemerkt zijn de in deze
tabel bedoelde werknemers met name te vinden in de categorieën van de
thuiswonende kinderen, de minstverdienende partners jonger dan 65 jaar met
een belastbaar inkomen hoger dan de belastingvrije som, en de alleenstaanden
jonger dan 65 jaar waaronder met name studenten. Voor wat betreft wijzigingen
in de tariefstructuur maakt het niet uit tot welke categorie de werknemer
behoort. Verder is deze groep zo divers samengesteld, dat over de effecten
van de indirecte belastingen en de niet-standaardeffecten zelfs per categorie
moeilijk een uitspraak valt te doen. Voor zover het minstverdieners betreft,
zijn deze effecten wel weergegeven op huishoudensniveau in tabel 5, voor thuiswonende
kinderen lijkt het aannemelijk dat de BTW-verhoging wel effect heeft, maar
andere componenten van de indirecte belastingen en de niet-standaardeffecten
zullen gering zijn. Voor studerenden zal het inkomenseffect afhangen van de
woonsituatie, die zeer verschillend is.Voorts vragen de leden van de D66-fractie naar de gevolgen voor kleine
inkomens in tariefgroep 4 en 5. De gevolgen van wijzigingen in de sfeer van
de tariefstructuur zijn in onderstaande tabel weergegeven. Inkomens beneden
90% van het WML zullen in beginsel niet voorkomen, omdat dan het sociaal minimum
wordt bereikt en het inkomen dus kan worden aangevuld.Tabel: Inkomenseffecten tariefgroep 4 en 5 en het sociaal
minimum  Effecten tariefstructuurTariefgroep 4 90% WML7,0% 100% WML8,1% 110% WML7,7% 120% WML7,3% 130% WML7,0% 140% WML6,7% 150% WML6,4%  Tariefgroep 5 90% WML6,4% 100% WML7,4% 110% WML7,0% 120% WML6,6% 130% WML6,3% 140% WML6,0% 150% WML5,8%  Sociale minima Alleenstaande, 2 kinderen4,3%Ten slotte zijn de leden van de D66-fractie nog niet overtuigd dat het
niet nodig is voor bepaalde categorieën belastingplichtigen met een laag
inkomen wel te laten zien wat het inkomenseffect is van de belastingherziening
inclusief verschuiving en vergroening. Deze leden denken dan aan de in Bijlage
II onderscheiden categorieën f (voor zover niet zijnde studenten) t/m
k. Gezien de zeer diverse samenstelling van deze groepen en hetgeen hierboven
reeds is opgemerkt over de diverse categorieën, is de regering van mening
dat nader inzicht in effecten van kleine inkomens niet te geven is.De leden van de CDA-fractie verzoeken om een overzicht van de effecten
voor werknemers met een laag inkomen, tariefgroep 2, inclusief vergroening
en verschuiving. In tabel 7 van de MvT is een tabel opgenomen voor alleen
de effecten tariefstructuur. De reden is, dat de inkomenseffecten door vergroening
en verschuiving grotendeels worden toegerekend aan de meestverdienende partner
in een huishouden. Indien in tabel 7 desondanks deze effecten zouden worden
opgenomen, zou een dubbeltelling optreden.InvorderingsvrijstellingDe leden van de fracties van PvdA, CDA, D66 en GPV/RPF vragen naar de
achtergrond van de invorderingsvrijstelling en de reden voor het laten vervallen
van deze regeling. De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat alphahulpen
de bevoorrechte fiscale positie hebben gekregen vanwege hun achterstand in
termen van sociale zekerheids- en rechtspositie. De leden van de fracties
van PvdA en CDA merken op dat zij het laten vervallen van de invorderingsvrijstelling
niet zullen aanvaarden indien daar geen adequate compensatie voor kleine zelfstandigen
en alphahulpen tegenover staat.De invorderingsvrijstelling is een complexe regeling die de opvolger is
van de zogenaamde premievrijstelling- en reductieregeling die tot 1990 gold
voor de premieheffing bij wege van aanslag over lage inkomens. In verband
met de samenvoeging van de heffing van inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen
in 1990 is deze regeling overgegaan in de invorderingsvrijstelling. Deze geldt
echter niet voor de invordering van de aanslagen, maar bij het opleggen daarvan.
De regeling geldt alleen voor de inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen
en heeft geen betrekking op de loonheffing. Het doel van de vrijstelling is
invorderingsproblemen te voorkomen en «kleinverdieners» met incidenteel
laag inkomen (zoals kleine zelfstandigen) of niet aan loonbelasting onderworpen
inkomsten (zoals alphahulpen) buiten de heffing te laten.Een belangrijk kritiekpunt is dat de invorderingsvrijstelling rechtsongelijkheid
creëert tussen belastingplichtigen met inkomsten niet uit dienstbetrekking
en belastingplichtigen met looninkomsten. Zo hebben deeltijdwerkers in loondienst
geen voordeel van de regeling, daar zij onder de loonbelasting vallen. Daarnaast
werpt de invorderingsvrijstelling voor personen met kleine deeltijdbanen een
drempel op om meer uren te gaan werken. Door het verder eroderen van het traditionele
kostwinnersmodel en in het verlengde van het stimuleren van economische zelfstandigheid
en emancipatie past het niet meer om deze fiscale bevoordeling te handhaven.
Voorts zijn de problemen met de invordering van aanslagen mede door de systematiek
van de voorlopige aanslagen thans veel geringer dan voorheen. Met het laten
vervallen van de invorderingsvrijstelling is tevens een belangrijke vereenvoudiging
van het stelsel bereikt. Zelfstandige ondernemers met (incidenteel) kleine
winsten worden voor het vervallen van de invorderingsvrijstelling gecompenseerd
in de zelfstandigenaftrek. In feite is hier sprake van een beperking van de
verlaging van de zelfstandigenaftrek. Voor alphahulpen staat tegenover het vervallen van de invorderingsvrijstelling een verhoging van de
bruto uurvergoeding.De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering om een overzicht
van de effecten van de stelselherziening op de inkomenspositie van het huishouden
waarin de minder verdienende partner in de huidige situatie gebruik kan maken
van de invorderingsvrijstelling. Door de stelselherziening worden huishoudens
waarin de minder verdienende partner onder de invorderingsvrijstelling valt
in dezelfde fiscale positie gebracht als vergelijkbare categorieën tweeverdieners
waarin ook de minder verdiende partner aan loonbelasting onderworpen inkomsten
geniet. Door de werking van de invorderingsvrijstelling kan de minder verdienende
partner samen met de meer verdienende partner thans profiteren van een drievoudige
belastingvrije som, indien de minder verdienende partner de basisaftrek overdraagt
en zelf gebruik maakt van de invorderingsvrijstelling. Bij de toepassing van
de invorderingsvrijstelling wordt immers geen rekening gehouden met de overdracht
van de basisaftrek. In het nieuwe stelsel komt de invorderingsvrijstelling
te vervallen, en worden de belastingvrije sommen omgezet in een systeem van
niet-overdraagbare heffingskortingen. Indien in een tweeverdieners-huishouden
de minder verdienende partner per saldo minder inkomstenheffing is verschuldigd
dan de heffingskorting (f 3 321), wordt het niet-benutte deel van
de heffingskorting individueel aan de minder verdienende partner uitbetaald,
mits de meer verdienende partner voldoende inkomstenheffing verschuldigd is
om deze uitbetaling te kunnen effectueren. De meer verdienende partner zal
een negatief koopkracht effect ondervinden als gevolg van het vervallen van
de overdraagbaarheid van de basisaftrek. Tegenover dit koopkrachteffect staat
evenwel een verlaging van de marginale tarieven en de introductie van de arbeidskorting.
Voor een cijfermatig overzicht van de inkomenseffecten voor het huishouden
waarin de minder verdienende partner thans onder de invorderingsvrijstelling
valt verwijzen wij naar de hierna opgenomen tabel met de inkomenseffecten
voor alphahulp-huishoudens.De leden van de fracties van PvdA en CDA vragen de regering om een overzicht
van de omvang en de samenstelling van de groep personen die thans onder de
invorderingsvrijstelling vallen. De leden van PvdA-fractie merken op dat bijzondere
aandacht op zijn plaats is voor de groep kleine deeltijders die thans onder
de invorderingsvrijstelling vallen. Deze leden schatten dat het hier om meer
dan 100 000 personen gaat. Deze leden vragen of de regering deze schatting
kan preciseren en tevens kan aangeven hoeveel uren per week deze personen
werken. Tevens vragen de leden van de CDA-fractie naar het budgettair belang
van de bestaande invorderingsvrijstelling. In totaal zijn er in 1999 naar
schatting circa 125 000 personen die vallen onder de invorderingsvrijstelling.
Een verdeling naar sociaal-economische positie leert dat circa 56% (bijna
70 000) zelfstandig ondernemer is. Deze groep wordt voor het vervallen
van de invorderingsvrijstelling gecompenseerd in de zelfstandigenaftrek. Ongeveer
13% (circa 16 000) geniet hoofdzakelijk inkomsten uit tegenwoordige arbeid
en 21% (circa 26 000) geniet hoofdzakelijk inkomsten uit vroegere arbeid.
Van de overige 10% (circa 13 000) kan de sociaal-economische positie
niet eenduidig op basis van gegevens van de belastingdienst worden vastgesteld.
Het budgettair belang van de invorderingsvrijstelling bedraagt naar schatting
circa 125 miljoen gulden welk bedrag ook geheel ter compensatie voor het vervallen
van de invorderingsvrijstelling wordt aangewend. Zoals eerder opgemerkt geldt
de invorderingsvrijstelling bij het opleggen van een aanslag voor de inkomstenbelasting.
Het is echter inherent aan de regeling dat niet alle personen met lage –
niet aan loonbelasting onderworpen – inkomsten daadwerkelijk aangifte
zullen doen. Aangenomen mag worden dat dit met name geldt voor
personen met kleine deeltijdbanen (o.a. alphahulpen, gast-ouders en overblijfmoeders)
die hun basisaftrek aan hun meer verdienende partner overdragen. Over de exacte
omvang en samenstelling van deze groep kunnen wij op basis van de gegevens
van de belastingdienst derhalve geen exacte uitspraken doen. Er zijn naar
schatting circa 67 000 à 70 000 alphahulpen, zo blijkt uit
gegevens van VWS en de Landelijke Vereniging voor Thuiszorg. Gemiddeld werken
de alphahulpen 4 à 5 uur per week, tegen een (bruto=netto) vergoeding
op WML-niveau. Gelet op de bovengrens van het belastbaar inkomen voor overdracht
van de basisaftrek aan de meer verdienende partner zal een dienstverband van
meer dan 10 uur per week naar verwachting nauwelijks voorkomen.AlphahulpenDe leden van de fracties van PvdA, CDA, D66, GroenLinks, en GPV vragen
de regering om nader in te gaan op de inkomenseffecten voor de alphahulpen
en hun meer verdienende partners. De leden van de fracties van CDA, D66 en
GroenLinks vragen zich in dit verband af hoe de aangekondigde verhoging van
de bruto-uurvergoeding voor de alphahulpen zich verhoudt tot de constatering
uit de memorie van toelichting dat de inkomensgevolgen in het algemeen positief
zijn. De leden van de fracties van PvdA en GPV menen dat de voorgestelde regimewijziging
wel eens tot een verminderd aanbod van alphahulpen zal kunnen leiden. Voorts
vragen de leden van de GPV-fractie hoe de regering dit effect denkt te voorkomen.Voor de beantwoording van deze vragen verwijzen wij in eerste instantie
naar onderstaande tabel. Deze vermeldt de inkomenseffecten van de wijzigingen
in de tariefstructuur voor huishoudens waarin de alphahulp respectievelijk
3 uur, 4 uur, ruim 5 uur, 7 uur en 10 uur per week werkt. Verondersteld is
dat de meer verdienende partner van de alphahulp een modaal inkomen heeft.
In de tabel zijn niet de effecten van vergroening en verschuiving en de niet-standaard
effecten opgenomen. Deze effecten zijn sterk afhankelijk van de individuele
omstandigheden. Zoals eerder opgemerkt kunnen alphahulp-huishoudens als gevolg
van de werking van de invorderingsvrijstelling thans gebruik maken van een
drievoudige belastingvrije som, indien de alphahulp de basisaftrek aan de
meer verdienende partner overdraagt en zelf gebruik maakt van de invorderingsvrijstelling.
Dit voordeel vervalt in het nieuwe stelsel, doordat het systeem van overdraagbaarheid
van de basisaftrek wordt afgeschaft. Uit de tabel blijkt dat de inkomenseffecten
van de overgang naar de nieuwe tariefstructuur in het algemeen toch positief
zijn. De werkzaamheden van de alphahulp zullen evenwel minder (extra) verdiensten
opleveren dan voorheen. Tegenover elk uur (extra) werken staat immers een
vermindering van de uitbetaalde heffingskorting. De budgettaire opbrengst
van het vervallen van de invorderingsvrijstelling voor alphahulpen wordt teruggesluisd
naar deze groep. Aangenomen is dat dit wordt aangewend om de bruto uurvergoeding
te verhogen naar 127% WML.Tabel: inkomenseffecten alphahulp-huishoudens (partner
heeft modaal inkomen)  3 uur4 uur5 uur7 uur10 uur A. Zonder aanvullende maatregelen     Effecten tariefstructuur
in Gld1 7551 5121 163762– 100w.v. alphahulp2 6492 4062 0571 656794w.v. meestverdiener– 894– 894– 894– 894– 894Totale effecten tariefstructuur in %4,0%3,4%2,6%1,6%– 0,2%B. Verhoging bruto vergoeding naar 127%
WML     Effecten tariefstructuur in Gld2 1582 0691 9181 7421 046 w.v. alphahulp (incl. verhoging
bruto vergoeding)3 052 2 9632 8122 6361 940w.v. meestverdiener– 894– 894– 894– 894– 894Totale effecten tariefstructuur in %5,0%4,7%4,2%3,8% 2,1%De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering kan aangeven
wat het inkomen is van het huishouden met een alphahulp die 4 uur werkt en
een partner met een inkomen van f 40 000 in de huidige situatie
en in de nieuwe situatie. Voor de beantwoording van deze vraag verwijzen wij
naar het overzicht in onderstaande tabel.Tabel: Inkomenseffect tariefstructuur alphahulphuishouden:
alphahulp werkt 4 uur per week en meer verdienende partner heeft looninkomen
van f 40 000  Besteedbaar inkomen uitgangssituatieInkomenseffect in gldBesteedbaar inkomen nieuwe situatieInkomenseffect in % A. Zonder aanvullende maatregelen    meestverdiener30 344– 92029 424– 2,8%alphahulp3 0402 4065 4467,2%huishouden33 3841 48634 8704,5%B. Verhoging bruto vergoeding naar 127% WML    meestverdiener30 344– 92029 424– 2,8%alphahulp3 0402 9636 0038,9%huishouden33 3842 06335 4476,1%De leden van de GPV-fractie vragen de regering via een cijfervoorbeeld
aan te geven wat de financiële gevolgen zijn voor het huishoudinkomen
als de invorderingsvrijstelling voor een alphahulp die een inkomen heeft van
f 8 000 en die in de huidige situatie de belastingvrije som overdraagt
aan de meer verdienende partner, die hierover wordt afgerekend in het 50%
tarief. Voor de beantwoording van deze vraag wordt verwezen naar onderstaande
tabel. Verondersteld is dat de meer verdienende partner een inkomen heeft
van anderhalf keer modaal.Tabel: Inkomenseffect tariefstructuur alphahulphuishouden:
alphahulp werkt 4 uur per week en meer verdienende partner heeft looninkomen
van f 40 000  Besteedbaar inkomen uitgangssituatieInkomenseffect in gldBesteedbaar inkomen nieuwe situatieInkomenseffect in % A. Zonder aanvullende maatregelen    meestverdiener51 860– 90050 960– 1,5%alphahulp8 0007948 7941,3%huishouden59 860– 10659 754– 0,2%B. Verhoging bruto vergoeding naar 127% WML    meestverdiener51 860– 90050 960– 1,5%alphahulp8 0001 9409 9403,2%huishouden59 8601 04060 9001,7%De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering onderkent dat
de problematiek omtrent het vervallen van de invorderingsvrijstelling die
zich voordoet bij de alphahulpen ook speelt bij de sector Kinderopvang. Tevens
vragen deze leden of voor deze sector ook specifieke oplossingen mogelijk
zijn.Naar aanleiding van deze vraag wordt opgemerkt dat de inkomenseffecten
van de wijzigingen in de tariefstructuur voor gast-ouders in de particuliere
kinderopvang qua uitwerking vergelijkbaar zullen zijn met die van de alphahulpen.De leden van de fracties van PvdA, D66 en GroenLinks vragen de regering
om uiteen te zetten hoe verleden, heden en toekomst van de alphahulpen moet
worden gezien. Deze leden vragen in dit verband of de regering mogelijkheden
ziet om de alphahulpen onder de thuiszorg-CAO te brengen. Daarnaast vragen
de leden van de fracties van PvdA en GroenLinks om nader in te gaan op de
recent gepresenteerde plannen van de FNV en de Landelijke Vereniging voor
Thuiszorg omtrent de positie van de alphahulpen alsmede enkele budgettaire
aspecten daarvan.Voor de beantwoording van deze vragen verwijzen wij naar de motie Bussemaker
c.s., Kamerstukken II 1989/99, 26 206, nr 9, die de regering vraagt om
een integrale notitie over de rechtspositie van de alphahulpen. In deze notitie
moeten alternatieven worden geformuleerd voor de verbetering van de rechtspositie
van de alphahulpen en de daarbij behorende budgettaire consequenties moeten
worden weergegeven. Hierbij moet de samenhang in acht worden genomen met de
positie van de alphahulpen op de terreinen van sociale zekerheid, de pensioenopbouw
en de fiscale positie. Bij de aanbieding van deze notitie zal de regering
aangeven hoe zij aankijkt tegen de rechtspositie van de alphahulpen. Ook de
recent gepresenteerde plannen van FNV/ABVAKABO en Landelijke Vereniging voor
Thuiszorg om de alphahulpen onder de thuiszorg-CAO te brengen zullen hierbij
besproken worden. Voor de verkenning van de effecten van deze plannen hanteert
de regering als algemene randvoorwaarde dat het zorgvolume niet mag worden
aangetast. Hiervoor geldt, dat eventuele doorvoering van dergelijke plannen
een majeure en gecompliceerde operatie is, waarvan de precieze gevolgen in
termen van budgettaire kosten, gedrag, doelmatigheid en zorgvolume op voorhand
moeilijk zijn in te schatten. Op 22 oktober jongstleden heeft de regering
in een brief aan de Tweede Kamer laten weten dat de integrale notitie niet
eerder dan rond de jaarwisseling kan worden aangeboden. Het afronden van de
werkzaamheden aan deze notitie, waaronder het in kaart brengen van de budgettaire
consequenties van mogelijke oplossingsrichtingen voor de alphahulpen, zal
nog enige tijd vergen.ZelfstandigenDe leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen over het feit dat in de
Memorie van Toelichting gegevens ontbreken over de inkomenseffecten voor met
name kleine zelfstandigen. Deze leden vragen of de regering dit overzicht
alsnog kan geven en in hoeverre er geld beschikbaar is voor eventuele reparatie
van minder bedoelde effecten.Ook de leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of een integraal beeld
van de gevolgen voor ondernemers gegeven kan worden, in het bijzonder voor
de zelfstandige met een laag inkomen. Deze leden vragen ook waarom de effecten
voor zelfstandigen niet bij het wetsvoorstel zijn gegeven.Ook de leden de D66-fractie en enkele andere fracties stellen vragen over
de inkomensgevolgen voor zelfstandigen.Naar aanleiding hiervan merken wij op dat de inkomensgevolgen voor zelfstandigen
niet in de Memorie van toelichting zijn opgenomen omdat er een
samenhang bestaat met de voorstellen die zijn gedaan in het pakket voor ondernemers
in het kader van de 21e eeuw. Daarnaast is het met het oog op de
inkomenseffecten van belang dat per 1 januari 2000 zelfstandigen beneden een
bepaalde inkomensgrens zullen worden ondergebracht in het ziekenfonds.In opdracht van het ministerie van Financiën heeft het Economisch
Instituut voor het Midden- en kleinbedrijf (EIM) onderzoek gedaan naar de
inkomenseffecten voor zelfstandigen van de voorgenomen Belastingherziening
2001, van het ondernemerspakket en van de wijzigingen van de Ziekenfondswet
per 1 januari 2000, waarin de kring van verzekerden wordt uitgebreid met zelfstandigen
onder een bepaalde inkomensgrens. Het EIM heeft onderzocht of de berekeningen
die door het ministerie zijn gemaakt betreffende de inkomenseffecten van de
belastingherziening 2001 en het ondernemerspakket voor zelfstandigen een goede
indicatie vormen voor de werkelijke effecten. De gevolgen van het onderbrengen
van zelfstandigen in het ziekenfonds zijn door het EIM zelf in kaart gebracht.
De resultaten van dit onderzoek zijn onlangs beschikbaar gekomen en zijn opgenomen
als bijlage bij deze nota.Het rapport van het EIM geeft de volgende inkomenseffecten te zien voor
zelfstandigen.Tabel Inkomenseffecten zelfstandigen (in procenten van
het besteedbare inkomen, afgerond op 0,25%)  Laag bruto-inkomen (<
f 35 000)Middeninkomen, bruto (f 35 000–f 80 000)Hoog bruto-inkomen
(> f 80 000)MaatregelAlleenstaandenAlleen-verdieners (2 kinderen)AlleenstaandenAlleen-verdieners (2 kinderen)AlleenstaandenAlleen-verdieners (2 kinderen)Belastingherziening
2001 en– 0,75– 2,50+ 1,75+ 0,75+ 1,50+ 0,25Vergroening ondernemingen– pm– pm+ pm+ pm+ pm+ pmZelfstandigen en ZfW       – in huidige situatie particulier verzekerd*+ 7,75+ 35,00– 0,25+ 11,000,000,00– in huidige situatie ziekenfondsverzekerd– 0,25– 0,25– 0,75– 2,250,00– 4,25Totaal effect       – in
huidige situatie particulier verzekerd*+ 7,00+ 32,50+ 1,50+ 11,75+ 1,50+ 0,25 – pm– pm+ pm+ pm+ pm+ pm – in huidige situatie ziekenfondsverzekerd– 1,00– 2,75+ 1,00– 1,50+ 1,50– 4,00 – pm– pm+ pm+ pm+ pm+ pm* Voor de drie inkomensklassen betreft het respectievelijk ongeveer 55,
60 en 80 procent van de zelfstandigen.Bron: Ministerie van Financiën en EIM.** Voor bruto-inkomen wordt uitgegaan van de winst uit ondernemring.Over de weergegeven inkomenseffecten kan het volgende worden opgemerkt.Zelfstandigen met lage inkomens ondervinden van de belastingherziening
een beperkt voordeel van de wijziging van de tariefstructuur (omdat zij in
de huidige situatie geen inkomstenbelasting betalen). Zij ondervinden nadeel
van de wijzigingen in de indirecte belastingen. Hoewel het kleinbedrijf als
geheel volledig gecompenseerd lijkt te worden voor de vergroening, is het
moeilijk gebleken dit voor alle zelfstandigen binnen deze klasse vast te stellen,
zodat mogelijk een deel van deze groep zelfstandigen hiervan nadeel ondervindt.
De zelfstandigen met middeninkomens ondervinden een aanzienlijk voordeel van
de wijziging van de tariefstructuur. Het ondervonden nadeel van de wijzigingen
in de indirecte belastingen en de niet-standaardeffecten is kleiner. Ditzelfde
geldt voor de zelfstandigen met hoge inkomens. Voor de categorie van alleenverdieners met een hoog inkomen is het voordeel van de belastingherziening beperkt.Van de belastingplichtigen met laag belastbaar inkomen is circa 55 procent
momenteel particulier verzekerd. Zij ondervinden een zeer omvangrijke inkomensverbetering
door de wijzigingen in de ZFW. Ongeveer 45 procent is op dit moment al ziekenfondsverzekerd
en ondervindt hierdoor een gering nadeel. Circa 60 procent van de zelfstandigen
met midden inkomen is momenteel particulier verzekerd. Ruim de helft van deze
groep gaat over naar een ziekenfondsverzekering, en ondervindt als gevolg
daarvan een aanzienlijke inkomensverbetering. Ongeveer 40 procent van de zelfstandigen
met middeninkomen is op dit moment ziekenfondsverzekerd en ondervindt hiervan
nadelig effect. Hetzelfde geldt voor ongeveer 20 procent van de zelfstandigen
met een hoog inkomen die op dit moment ziekenfondsverzekerd is.Belastingplichtigen met een laag inkomen gaan er per saldo aanzienlijk
op vooruit indien zij op dit moment particulier verzekerd zijn. Indien zij
in de huidige situatie ziekenfondsverzekerd zijn ondervinden zij een beperkt
negatief inkomenseffect. Bijna de hele groep middeninkomens en hoge inkomens
gaat er per saldo op vooruit, soms aanzienlijk. Alleenverdieners die nu al
ziekensfondsverzekerd zijn krijgen gemiddeld te maken met een negatief inkomenseffect.De leden van de D66-fractie merken op dat naar hun idee het ondernemerspakket
budgetneutraal zou zijn en dat daarvan dus geen invloed uitgaat op het onderhavige
wetsvoorstel voor zelfstandigen. Naar aanleiding hiervan merken wij op dat
in het ondernemerspakket ook de 500 mln taakstelling is verwerkt voor het
tegengaan van misbruik en oneigenlijk gebruik van fiscale regelingen. Verder
zitten in dit pakket zowel verlichtende als verzwarende maatregelen die alle
op hun eigen wijze invloed hebben op IB-ondernemers en/of VPB-ondernemers.
Per saldo treden er voor beide groepen gevolgen op. Deze zijn in het EIM-rapport
in kaart gebracht.De leden van de fracties van CDA en SGP vragen aandacht voor de zelfstandigen
die een belastbaar inkomen hebben dat ligt tussen de f 10 094 en
f 12 600. Deze leden merken op dat voor deze groep een negatief
inkomenseffect ontstaat. De leden van de CDA-fractie vragen om hoeveel personen
het hier gaat. De leden van de SGP-fractie vragen of de regering kan aangeven
in hoeverre het aangekondigde pakket maatregelen met betrekking tot aanpassingen
in het «winst uit ondernemingen»-regime het negatieve effect in
positieve zin kan bijstellen. Tevens merken deze leden op dat voor zelfstandige
ondernemers boven en onder de categorie met bovengenoemd belastbaar inkomen
tussen f 10 094 en f 12 600 positieve inkomensgevolgen
ontstaan. Deze leden vinden dit te meer een reden om de regering te verzoeken
met aanvullende maatregelen te komen om het negatieve inkomenseffect op te
heffen. Naar aanleiding van deze vraag wordt opgemerkt dat het hier gaat om
naar schatting circa 18 500 personen. Voor een bespreking van de inkomenseffecten
van de stelselherziening en aanverwante maatregelen voor zelfstandige ondernemers
verwijzen wij naar het bovengenoemde rapport «Inkomenseffecten zelfstandigen
belastingherziening 2001 en aanverwante maatregelen» van het Economisch
Instituut voor het Midden- en kleinbedrijf (EIM), dat bij deze nota is bijgevoegd.De leden van de CDA-fractie vragen zich af of de compenserende maatregelen
bij ondernemers wel adequaat zijn en welke de inkomensgevolgen zijn van de
invorderingsvrijstelling en van de totale stelselherziening. In antwoord hierop
verwijzen wij graag naar het hiervoor genoemde onderzoek dat het EIM heeft
verricht. In haar rapport wordt antwoord op deze vragen gegeven. De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering om een onderbouwing
van de (gecombineerde) gevolgen van de afschaffing van de vermogensbelasting
en de verlaging van de toptarieven voor zelfstandige ondernemers. Voor de
beantwoording van deze vraag verwijzen wij eveneens naar het rapport «Inkomenseffecten
zelfstandigen belastingherziening 2001 en aanverwante maatregelen» van
het Economisch Instituut voor het Midden-en kleinbedrijf (EIM), dat bij deze
nota is bijgevoegd.DiversenDoor de leden van de fractie van de PvdA worden een aantal vragen gesteld
over de gevolgen van de belastingherziening voor inkomensafhankelijke regelingen.Het aanpassen van inkomensafhankelijke regelingen in verband met de invoering
van de Wet IB 2001 vindt plaats op basis van de zogenoemde Aanpassingswet
Wet inkomstenbelasting 2001 die op dit moment in behandeling is bij de Raad
van State. Dit wetsvoorstel bevat wijzigingen van niet-fiscale wetten die
verband houden met de belastingherziening 2001. Wettelijke regelingen, zoals
inkomensafhankelijke regelingen, die verwijzen naar de inkomstenbelasting
worden aangepast. Hierbij kan worden gedacht aan (volledigheid wordt niet
gepretendeerd): de huursubsidie, de regelingen voor kinderopvang, de tegemoetkoming
in de studiekosten, de studiefinanciering en de eigen bijdragen voor de thuiszorg.
Het wetsvoorstel voor de Aanpassingswet is vooral juridisch-technisch van
aard.Daarnaast is thans, als vervolg op de commissie Derksen, een interdepartementale
werkgroep bezig met een nadere verkenning van de mogelijkheden voor harmonisatie
van inkomensafhankelijke regelingen. Daarbij is ook de noodzakelijke aanpassing
van de inkomens- en vermogensgrenzen in verband met de stelselherziening aan
de orde. Een van de uitgangspunten is, dat de in het wetsvoorstel Wet IB 2001
geïntroduceerde term «verzamelinkomen» in beginsel wordt
gehanteerd bij regelingen waar nu het belastbaar inkomen als toetsinkomen
wordt gehanteerd. Voor wat betreft het toekomstig vermogensbegrip wordt geen
algemene regel voorgesteld. Voorts mogen de mutaties in de fiscale sfeer er
gemiddeld genomen niet toe leiden dat de huidige categorieën gebruikers
van inkomensafhankelijke regelingen daarvan in de toekomst worden uitgesloten.
Gegeven het karakter van de inkomensafhankelijke regelingen geldt dit in het
bijzonder voor groepen met een inkomen op minimumniveau. Positieve of negatieve
effecten zijn echter op individueel niveau onontkoombaar, afhankelijk van
de vraag of en zo ja de mate waarin in individuele gevallen van specifieke
aftrekposten gebruik wordt gemaakt en de effecten van de introductie van een
forfaitair rendement. De noodzakelijke aanpassingen van regelgeving dienen
zoveel mogelijk plaats te vinden binnen de huidige structuur van de regelingen.
Het maken van onderscheid tussen b.v. actieven en niet-actieven is in beginsel
ongewenst, gelet op de extra administratieve lasten, de mogelijke fraudegevoeligheid
en de voortgaande pogingen tot harmonisatie, vereenvoudiging en terugdringing
niet-gebruik. De eventuele aanpassing van inkomensgrenzen zo min mogelijk
leiden tot een vergroting van de armoedeval. Een en ander wordt nader uitgewerkt
met als uitgangspunt budgettaire neutraliteit. Dit neemt niet weg dat het
van belang kan zijn een zekere budgettaire marge te scheppen voor mogelijke
knelpunten. De departementen die verantwoordelijk zijn voor uitvoering van
de onderscheiden inkomensafhankelijke regelingen bezien op dit moment, ondersteund
door de Werkgroep Harmonisatie Inkomensafhankelijke Regelingen (WHIR), hoe
de inkomens- en/of vermogensgrens binnen de eigen regeling(en) moeten worden
aangepast. Wij streven ernaar de Tweede Kamer hierover bij de
indiening van de Aanpassingswet nader te informeren. Bij die gelegenheid zullen
wij ook aangeven hoe wij ons voorstellen om te gaan met inkomensafhankelijke
regelingen op gemeentelijk niveau en zo mogelijk ook op de specifieke vraag
van de leden van de PvdA fractie over de uitkering krachtens de Wet Uitkering
Vervolgingsslachtoffers. Voor de goede orde zij tenslotte opgemerkt, de leden
van de PvdA fractie vragen hiernaar, dat in de inkomenseffecten van de belastingherziening
zoals gepresenteerd in de onderhavige memorie van toelichting, geen rekening
is gehouden met mogelijke negatieve of positieve inkomenseffecten bij inkomensafhankelijke
regelingen.De leden van de CDA-fractie memoreren de toezegging van de Staatssecretaris
op 16 september jl. om de problemen op te lossen betreffende bijstandgenieters
die tevens in dienstbetrekking zijn. Hiertoe is inmiddels een omvangrijke
voorlichtingsronde bij de sociale diensten en de belastingdienst geweest om
de problemen die zich onder de huidige wetgeving kunnen voordoen, in voorkomende
gevallen via maatwerk door de belastingdienst en de sociale diensten op te
lossen. In de nieuwe voorstellen, de leden van de CDA-fractie vragen hiernaar,
zullen dergelijke problemen zich niet meer voordoen als gebruik wordt gemaakt
van de in artikel 9.3, derde lid, opgenomen delegatiebepaling die het mogelijk
maakt ook de algemene heffingskorting en de oudere heffingskortingen via een
voorlopige teruggaaf door de belastingdienst te laten uitbetalen. De heffingskorting
voor mensen die een bijstandsuitkering genieten wordt dan noch via de bijstand,
noch bij een mogelijke dienstbetrekking of andere uitkering dan de bijstand
in aanmerking genomen, maar rechtstreeks door de belastingdienst uitbetaald.
Hierdoor genieten deze mensen eenmaal de heffingskorting en zullen de in het
verleden voorkomende inhaaleffecten zich niet meer voordoen.De leden van de CDA-fractie merken op dat de ingreep in de bestaande levensverzekeringscontracten
kan leiden tot veel afkoop. In dit verband vragen zij wat de inkomensgevolgen
zullen zijn voor assurantie-tussenpersonen indien provisies voor afgekochte
verzekeringen moeten worden terugbetaald.Of provisies terugbetaald moeten worden in de door de leden beschreven
situatie, is afhankelijk van de door de verzekeraars gemaakte afspraken met
de assurantie-tussenpersonen. Indien deze situatie zich voordoet, zullen de
door de assurantie-tussenpersonen terug te betalen provisies naar omstandigheden
kunnen worden aangemerkt als kosten of negatief loon.De leden van de SP-fractie vragen het kabinet een finaal oordeel te geven
over het vermeende nivellerende of denivellerende effect van de vorige belastingherziening
(Oort). In bijlage 1 (budgettaire nacalculatie) van het eindrapport van de
Oort-evaluatie dat op 11 augustus 1994 door de staatssecretaris van Financiën
aan de Tweede Kamer is verstuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar 1993–1994,
22 374, nr. 3) is bij de bespreking van de macro-verdelingsaspecten de
volgende tabel opgenomen: Tabel Bijdrage van de belastingplichtigen in de verschillende
tariefschijven aan de totale opbrengst LB/IB/PH (in 1989, in 1990 beoogd en
in 1990 feitelijk)  aantal belastingplich-tigen per schijf in 1990(x 1000)*voor Oortna Oort beoogd**na Oort feitelijkschijf 0/17 957(79,5%)46,2%46,0%46,1%schijf 21 752(17,5%)35,8%35,4%35,5%schijf 3297(3,0%)18,0%18,6%18,5%* Deze aantallen wijken niet noemenswaardig af van de destijds verwachte
aantallen voor 1990. In 1994 is de geraamde verdeling van het aantal belastingplichtigen
over de eerste (inclusief belastingvrije voet), tweede en derde schijf respectievelijk
76%, 20% en 4%.** Berekend door extrapolatie van de oorspronkelijke berekende verdelingseffecten
1988 naar cijfers 1990.Uit deze tabel kan worden afgeleid dat de procentuele bijdrage aan de
totale opbrengst LB/IB/PH uitgedrukt voor belastingplichtigen in de schijven
0/1 en 2 is afgenomen en voor belastingplichtigen in schijf 3 is toegenomen.CasuspositiesDe leden van de CDA-fractie vragen een reactie op de door hen opgevoerde
casuspositie van de firma Hamer. Het betreft een voorbeeld van een werknemer
die 5000 kilometer privé gebruik maakt van een bedrijfsauto, en deelneemt
aan zowel een premiespaarregeling als aan een spaarloonregeling. Uit het voorbeeld
zou blijken dat deze werknemer circa 3000,– gaat inleveren.Op grond van de volgende punten zijn wij het met deze uitkomst niet eens:• Doordat de spaarloon- en premieregeling in het nieuwe stelsel is
gemaximeerd op f 1 500, daalt volgens het cijfervoorbeeld het inkomen
met f 1 344. Het is echter de aftrekpost
die met f 1 344 zal dalen. Afgezet tegen het marginale belastingtarief
van 36,85% bedraagt het feitelijke inkomenseffect derhalve -/- f 495.• De fiscale behandeling van het privégebruik van de auto
van de zaak werkt anders uit dan in de casuspositie staat beschreven. Zowel
in de huidige als in de nieuwe situatie geldt – bij het veronderstelde
aantal privé-kilometers – een bijtelling van 20% van de cataloguswaarde.
Er is derhalve geen sprake van een negatief inkomenseffect.Per saldo gaat een alleenstaande modale werknemer in de beschreven casus
er als gevolg van de beperking van aftrekposten geen f 3 000 netto
op achteruit, maar f 500. Dit komt overeen met een niet-standaardeffect
van – 1,4%. Dit cijfer ligt in de buurt van het gemiddelde niet-standaard
effect waarmee in de berekening van de totale inkomenseffecten in tabel 4
van de MvT is gerekend. De werknemer in het voorbeeld gaat er al met al in
netto inkomen derhalve circa 3,3% (circa f 1200) op vooruit. Voor looneisen,
waar de leden van de CDA-fractie beducht voor waren, hoeft in deze situatie
niet te worden gevreesd. Het CPB verwacht overigens op langere termijn een
effect van de Belastingherziening 2001 op het prijspeil van de particuliere
consumptie van 1,2%. Dit is aanmerkelijk lager dan het initiële effect
(zie werkdocument 115, november 1999), doordat de voorstellen van het belastingplan
tot loonmatiging leiden, die vervolgens weer een drukkend effect op de prijzen
uitoefenen.De leden van de CDA-fractie vragen om een reactie op de inkomensberekeningen
van belastingadvieskantoor Pricewaterhouse-Coopers. Wij gaan ervan uit dat
de fractieleden refereren aan de weergave van de berekeningen in een artikel
in de Telegraaf van 14 oktober jl. In de berekening werd een kostwinner opgevoerd
met een bruto inkomen van f 80 000, die naast de aftrek voor hypotheekrente
ook meer dan gemiddeld privé gebruik maakte van een «auto
van de zaak», maximaal gebruik maakte van de premiespaarregeling en
spaarloonregeling, f 2000 consumptieve rente aftrok, en gebruik maakte
van de maximale aftrek van f 6075 voor een lijfrentepremie. Per saldo
resulteerde voor deze situatie een inkomensachteruitgang van 6,9%.De casuspositie die door Pricewaterhouse-Coopers ten tonele wordt gevoerd,
komt in de praktijk niet of nauwelijks voor. Het gaat immers om een zeer extreem
geval van een alleenverdiener die van een groot aantal fiscale faciliteiten
gebruik maakt. In zijn algemeenheid leidt het gebruik van aftrekposten tot
een belastingvoordeel, maar tegelijkertijd tasten deze de bestedingsmogelijkheden
aan. In dit geval houdt deze alleenverdiener slechts f 30 000 (in
plaats van f 66 500 indien geen gebruik zou worden gemaakt van deze
aftrekposten) als besteedbaar inkomen over!Voorts is het belastingadvieskantoor is er bij de berekeningen vanuit
gegaan dat de faciliteiten die in het voorbeeld worden opgevoerd ook allemaal
beperkt worden of zullen vervallen. In de praktijk hoeft dit geenszins het
geval te zijn. Zo zal de wijziging van de fiscale behandeling van de auto
van de zaak gemiddeld genomen niet tot een lastenverzwaring leiden, omdat
het hier gaat om een budgettair neutrale aanpassing. Alleen in het geval dat
er veel privé-kilometers worden gereden – meer dan 7 000
per jaar – zal de fiscale bijtelling omhoog gaan. Voor de lijfrente-aftrek
geldt voor belastingplichtigen met een onvolledige pensioenvoorziening dat
de aftrekmogelijkheden niet zullen worden beperkt. Met betrekking tot de spaarloon-
en premiespaarregeling wordt ervan uitgegaan dat de belastingplichtige beide
aftrekmogelijkheden volledig benut, hetgeen in de praktijk veelal niet het
geval zal zijn.De leden van de CDA-fractie vragen om een reactie op de inkomensberekeningen
voor werknemers en AOW-gerechtigden van de Centrale voor Middelbaar en Hoger
personeel. Wij delen deze leden mee, dat in deze berekeningen de effecten
uit hoofde van de indirecte belastingen en de niet-standaardeffecten identiek
zijn aan de effecten, zoals neergelegd in de MvT. De effecten uit hoofde van
de wijzigingen in tariefstructuur wijken echter enigszins af van onze berekeningen.
Omdat wij de door de CMHP gehanteerde berekeningsmethodiek niet kennen, hebben
wij voor deze verschillen geen duidelijke verklaring. Mogelijk zijn de effecten
in guldens niet geschaald op hetzelfde besteedbare inkomen, dat in onze berekeningen
is gehanteerd.11. UITVOERINGSASPECTENDe VVD-fractie vraagt of de regering kan aangeven hoe de voorlichtingscampagne
met betrekking tot het belastingstelsel 21e eeuw er uit ziet. De
VVD-fractie vraagt tevens of inzicht kan worden gegeven in het gebruik van
de internetsite van Financiën en over welk onderwerp de meeste vragen
leven.In het kader van voorlichtingscampagne rond de Belastingherziening 2001
is een communicatieplan opgesteld. Conform de uitgangspunten van de overheidsvoorlichting
wordt er geen publiekscampagne gevoerd om burgers tot medewerking aan de nieuwe
regels te bewegen, nog voordat er sprake is van aanvaard beleid door het parlement.
Wel is er een duidelijke keuze gemaakt om de wetsvoorstellen voor iedereen
toegankelijk te maken, zodat iedere Nederlander kennis kan nemen van de voorgenomen
wijzigingen in het belastingstelsel. De achtergrond hiervan zijn de versnelling
van de informatievoorziening en de groeiende behoefte aan informatie bij het
publiek. Zeker gezien de ontwikkelingen op informatiegebied als internet (waar
steeds meer mensen gebruik van maken) neemt de informatiebehoefte toe alsmede
de behoefte aan vroegtijdige informatie. Daarnaast speelt het
onderwerp belastingherziening een rol bij de keuze voor vroegtijdige informatievoorziening.
De wijziging van een oud naar een nieuw belastingstelsel kan de nodige onduidelijkheden
en vragen met zich brengen. Door het vroegtijdig verstrekken van informatie
over de voorstellen kan onduidelijkheid en speculatie over de inhoud worden
afgezwakt c.q. weggenomen.Het Ministerie van Financiën plaatst bij alle uitingen over het wetsvoorstel
een «waarschuwing» dat het hier een wetsvoorstel betreft en het
nog geen aanvaard beleid is. En dat er dus een reële mogelijkheid bestaat
dat er in dit wetsvoorstel nog wijzigingen worden aangebracht. Ook wordt duidelijk
gemaakt dat het wetsvoorstel pas na goedkeuring door de Staten-Generaal ingevoerd
kan worden.In het kader van de versnelling en de volledigheid van informatievoorziening
is internet bij uitstek een medium om ingezet te worden. Op de internetsite
van Financiën wordt alle informatie omtrent het wetsvoorstel aangeboden;
deze informatie kan tevens op ieder gewenst moment geactualiseerd worden.
Op de site zijn onder andere raadpleegbaar het wetsvoorstel en de bijlagen,
de memorie van toelichting, de folder met korte uitleg, een top-10 van de
meest gestelde vragen, de vraag van de week, een column, persberichten, diverse
publicaties en de Kamerstukken en Kamervragen; deze kunnen ook gedownload
worden. Verder wordt alle «nieuws» rond het wetsvoorstel, nieuwe
publicaties etcetera op de site geplaatst. Per e-mail kunnen vragen worden
gesteld en kan informatiemateriaal worden besteld.Over het gebruik van de internetsite kan het volgende worden vermeld.
In september jl. was sprake van 1700 bezoekers per dag (12 000 per week,
52 000 op maandbasis) en in oktober bezochten 1000 bezoekers per dag
de site (8000 per week en 31 000 per maand). De voorlopige cijfers leiden
tot een prognose voor november van 2400 bezoekers per dag (16 800 per
week en 72 000 voor de gehele maand). Daarnaast kan worden gemeld dat
via de e-mail in de eerste weken na het indienen van het wetsvoorstel per
week ongeveer 250 vragen binnen kwamen; inmiddels is dit aantal gedaald naar
het niveau van 150 per week.Onderwerp van de meest gestelde vragen zijn: de veranderingen in de aftrek
van de hypotheekrente (en de spaarhypotheek), de werking van de heffingskorting
en de vermogensrendementsheffing, het vervallen van de rente- en/of dividendvrijstellingen,
de nieuwe vormgeving van de spaarloonregeling en de regeling voor premiesparen,
de veranderingen in de aftrek voor woon-werk verkeer en van beroepskosten
en de veranderingen inzake de aftrek van lijfrentepremie.Naast het gebruik van internet kunnen burgers ook telefonisch vragen stellen
bij de afdeling Publieks- en Bedrijfsvoorlichting van het Ministerie van Financiën
en bij Postbus 51. Verder kan iedere belastingplichtige een beroep doen op
het «natuurlijke» informatiekanaal voor de belastingen, de Belastingtelefoon,
die ook voorziet in de beantwoording van vragen over de Belastingherziening
2001.De leden van de CDA-fractie vragen naar de wijze waarop de voorlichting
rond het nieuwe belastingstelsel zal verlopen. Naast de algemene voorlichting
over het nieuwe belastingstelsel (wij verwijzen hiervoor naar het antwoord
op de desbetreffende vragen van de VVD-fractie) zal specifieke voorlichting
worden gegeven op de momenten waarop de belastingplichtigen te maken krijgen
met de gevolgen van het nieuwe belastingstelsel. De periode waarin de voorlichting
zal plaatsvinden loopt van medio 2000 tot in 2002, gekoppeld aan een aantal
specifieke momenten en processen. Voorbeelden zijn de aanvragen
in het najaar van 2000 voor de voorlopige teruggaaf in verband met de uitbetaling
van de algemene heffingskorting of in verband met aftrekposten, de vaststelling
van de voorlopige aanslagen inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen 2001,
Waz 2001 en Zfw zelfstandigen 2001 de aanslagregeling inkomstenbelasting in
het voorjaar van 2002. De inhoud en aanpak van de voorlichtingsacties en voorlichtingsmomenten
worden op dit moment nader uitgewerkt.De VVD-fractie vraagt hoe binnen de Belastingdienst de implementatie van
het wetsvoorstel wordt vormgegeven.De voorbereidingen voor de invoering van het nieuwe belastingstelsel zijn
binnen de Belastingdienst reeds in volle gang. Daarbij ligt de nadruk op de
voorbereidingen op het terrein van de voorlichting en de automatiseringsaanpassingen.
Welke activiteiten er nodig zijn voor de implementatie zijn al meer in detail
aangegeven in onze brief aan de Vaste Commissie van Financiën van 5 november
1999. Hieronder wordt een kort overzicht van deze activiteiten gegeven.Het invoeringstraject is allereerst van belang voor de inhoudingsplichtigen;
de nieuwe wetgeving brengt voor hen met ingang van 2001 een aanpassing van
de loonadministratie met zich mee. Deze aanpassing moet reeds in het najaar
van 2000 worden afgerond. Om dit mogelijk te maken zullen de inhoudingsplichtigen
zo spoedig mogelijk na afronding van de parlementaire behandeling adequaat
moeten worden geïnformeerd. De inspanningen van de Belastingdienst zijn
hierop gericht.Voor de voorbereiding en implementatie zijn verder relevant de werkzaamheden
die de Belastingdienst moet verrichten om de eigen processen tijdig op orde
te hebben. De hoogste prioriteit hebben de verwerkingsprocessen voor de voorlopige
teruggaaf 2001, de voorlopige aanslagen inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen
2001, WAZ 2001 en Zfw zelfstandigen 2001 de beoogde rechtstreekse uitbetaling
van de heffingskorting aan zowel niet- of weinig-verdienende partners als
aan bijstandsgerechtigden. Momenteel vinden binnen de Belastingdienst reeds
voorbereidende werkzaamheden voor de aanpassing van de bestaande werkprocessen
en de implementatie van nieuwe werkprocessen plaats.De leden van de VVD-fractie vragen tevens welke implementatietermijn bij
twee voorgaande operaties, te weten bij de totstandkoming van de Wet op de
inkomstenbelasting 1964 en bij de Oort-operatie, in acht is genomen.De laatste jaren wordt de implementatietermijn voor een belangrijk deel
bepaald door de voorbereidingstijd voor automatiseringsaanpassingen. Deze
aanpassingen waren bij de totstandkoming van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 in mindere mate aan de orde. Een betere vergelijking is te maken met
de invoering van de Oort-wetgeving met ingang van 1 januari 1990. Bij de parlementaire
behandeling is vanaf de aanvang steeds gekoerst op parlementaire afronding
van de wetsvoorstellen per 1 april 1989. Uiteindelijk kende het wetgevingsproces
ten opzichte van de planning een kleine uitloop; de Eerste Kamer stemde in
april 1989 in met de Oort-wetsvoorstellen. Optisch lijkt de voorbereidingstijd
voor de invoering van het belastingstelsel 2001 gelijk aan die van de oorspronkelijke
planning van de Oort-voorstellen. Dit is echter schijn. Een nieuw fiscaal
instrument als de voorlopige teruggaaf vergt dat het nieuwe belastingstelsel
inclusief tarieven, tariefstructuur en nieuwe boxen reeds in het najaar van
2000 in de formulieren en in de automatiseringssystemen zijn verwerkt. De
feitelijke voorbereidingstijd is daarom materieel gezien enkele maanden korter
dan bij de vorige grote fiscale stelselwijziging. Op de vraag van de VVD-fractie hoe binnen de Belastingdienst tegen de
invoering van de belastingherziening wordt aangekeken luidt het antwoord dat
de Belastingdienst de maatregelen uitvoerbaar en binnen de gegeven voorbereidingstermijn
te implementeren acht. Dit laatste tevens ter geruststelling van de leden
van de fractie van de GPV en RPF die voldoende tijd voor de Belastingdienst
vragen om de voorstellen op een adequate en zorgvuldige wijze in te voeren.De keuzemogelijkheden bij partners in de toerekening van aftrekposten
achten de leden van de D66-fractie niet bevorderlijk voor de bestrijding van
misbruik en oneigenlijk gebruik.De Belastingdienst zal aftrekposten niet alleen individueel bij de partners
toetsen, maar ook het totale bedrag dat door beide partners tezamen in aanmerking
is genomen. Deze werkwijze en de hiermee verband houdende mogelijkheden van
misbruik en bestrijding daarvan ondergaan geen wijziging.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of in een systematiek waarbij
aftrekposten in een aparte box worden geplaatst de problematiek met betrekking
tot toerekening van deze aftrekposten over partners volledig verdwenen zou
zijn.Indien de desbetreffende suggestie van de Raad van State zou worden overgenomen
dat de persoonsgebonden aftrekposten zouden worden ondergebracht in een afzonderlijke
box waarin zij tegen een vast tarief vergolden worden – hetgeen belangrijke
koopkrachteffecten zou hebben – zou de toerekening van deze aftrekposten
over partners, ongeacht de wijze van toerekening, in beginsel geen extra koopkrachteffecten
hebben. Dit wordt anders als een van de partners onvoldoende eigen inkomen
heeft om zijn persoonsgebonden aftrekposten te effectueren. Met het oog op
dergelijke situaties zou een vrije verdeling van aftrekposten tussen partners
van belang blijven. Daarnaast blijft ook dan het argument gelden van een praktische
en uitvoerbare regeling.De leden van de CDA-fractie vragen of het belastingstelsel niet onnodig
ingewikkeld wordt als beide partners elk een deel van de aftrekposten mogen
opvoeren.Verwacht mag worden dat het voor een groot deel van de belastingplichtigen
in het nieuwe belastingstelsel niet voordelig is om een andere verdeling te
hanteren dan thans het geval is. Daar waar partners willen toerekenen aan
beide partners zullen beide partners aangifte moeten doen voor hun deel. Dit
vergt in de meeste gevallen een beperkt aantal extra handelingen. Voor de
Belastingdienst is het van belang dat de partners in totaal niet meer dan
100% van de aftrekpost in aanmerking nemen. De Belastingdienst streeft er
naar om de toets op het aangiftegedrag zoveel mogelijk geautomatiseerd te
laten plaatsvinden. Momenteel wordt onderzocht hoe dat kan worden vormgegeven.De CDA-leden vragen naar de wijze van aanslagoplegging als het voor de
partners onmogelijk is om de aanslagbiljetten tegelijk op te sturen. Tevens
vragen deze leden naar het aantal extra procedures als gevolg van het nieuwe
belastingstelsel.Het streven van de Belastingdienst is er op gericht aangiftebiljetten
zo snel mogelijk af te doen. In de gevallen waarin nog niet direct een definitieve
aanslag kan worden opgelegd, wordt de aangifte door middel van een positieve
of negatieve voorlopige aanslag afgedaan. Deze werkwijze zal ook in het nieuwe
belastingstelsel worden gevolgd.Het aantal extra procedures in de jaren na de invoering van het nieuwe
belastingstelsel wordt thans ingeschat op in totaal enkele duizenden. Hierbij
is gebruik gemaakt van de ervaringen met de vorige belastingherziening. De VVD-fractie vraagt of de regering de mening deelt dat de invoering
van het nieuwe belastingstelsel de belastingadviseurs aanzienlijk minder werk
bezorgd.Het wetsvoorstel IB'01 kent enkele belangrijke vereenvoudigende elementen.
Te noemen zijn het vervallen van de vermogensbelasting, het vereenvoudigen
van de tabellen in de loonbelasting (als gevolg van het rechtstreeks uitbetalen
van de bijzondere heffingskortingen) en het vervallen van de aftrek van werkelijke
arbeidskosten. De invoering van een separate box voor vermogensinkomsten is
ook vereenvoudigend, bijvoorbeeld door het wegvallen van de noodzaak van ingewikkelde
wetgeving ten aanzien van bloot eigendom en zgn. mantels. Uiteraard brengt
de nieuwe wetgeving ook nieuwe regels met zich mee, maar per saldo wordt een
structurele vermindering van de werklast verwacht voor ondernemers en hun
dienstverleners, waaronder de belastingadviseurs.Het effect voor de Belastingdienst – de VVD-fractie vraagt hiernaar –
zal zijn een personele afname van bijna 400 formatieplaatsen. Dit aantal kan
overigens nog wijziging ondergaan als gevolg van mogelijke nadere aanpassingen
van het wetsvoorstel.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of het vanuit uitvoeringsoverwegingen
niet wenselijker is om de heffingskorting van de niet-verdienende partner
te laten verrekenen met het belastbare inkomen van de partner. Tevens vragen
deze leden of de regering zicht heeft op het aantal extra dossiers waarmee
de Belastingdienst te maken krijgt.De regeling is zodanig vormgegeven dat de uitbetaling van de heffingskorting –
met de huidige moderne middelen – goed uitvoerbaar is. Het aantal belastingplichtigen
dat de heffingskorting voor niet-verdienende partners uitbetaald zal krijgen
bedraagt naar verwachting ongeveer 1,2 mln. Deze personen ontvangen hiertoe
een voorlopige teruggaaf die maandelijks zal worden uitbetaald. Anders dan
in het recente verleden zijn dit evenwel processen die een relatief lage uitvoeringslast
hebben. De uitvoeringsaspecten dwingen dus bepaald niet tot een andere keuze.De CDA-leden vragen naar het aantal extra belastingplichtigen dat met
de belastingdienst te maken krijgt. Dit aantal is onder meer afhankelijk van
het aangiftegedrag van partners die voor bepaalde gemeenschappelijke inkomensbestanddelen
en aftrekposten de mogelijkheid van toerekening krijgen. Wel is op voorhand
duidelijk dat het bestand van belastingplichtigen uitbreiding ondergaat door
de uitbetaling van de heffingskorting aan de niet-verdienende partner. Naar
verwachting gaat het hier om circa 1,2 mln belastingplichtigen.De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het overgangsrecht vennootschapsbelasting,
op grond waarvan een additionele heffing van vennootschapsbelasting wordt
opgelegd over excessieve uitdelingen van winst, adequaat is. De leden van
de VVD-fractie vragen in te gaan op het verband tussen deze regeling en de
toepassing van de Moeder-Dochterrichtlijn. In de nota naar aanleiding van
het verslag bij de invoeringswet zullen wij uitgebreid ingaan op de doelstellingen
en uitgangspunten van deze regeling. Deze vragen van de leden van de CDA-fractie
en van de VVD-fractie op dit punt zullen daarbij beantwoord worden.De vraag van de CDA-fractie of de constructies rondom de vermogensetikettering
sinds de invoering van de aftrekbeperking voor consumptieve rente zijn toegepast
moet ontkennend worden beantwoord. Binnen de belastingdienst zijn er geen
signalen die op deze constructies wijzen. II. OPBOUW VAN HET WETSVOORSTELDe leden van de PvdA-fractie noemen een aantal organisaties, personen
en instanties die een groot aantal aandachtspunten hebben aangedragen. De
leden van de CDA-fractie noemen een aantal specifieke punten uit de brief
van VNO/NCW. Wij hebben aan deze aandachtspunten naar vermogen aandacht geschonken
bij de verschillende, naar onderwerp ingedeelde paragrafen van dit verslag.
Met betrekking tot een aantal van de door de leden van de CDA-fractie genoemde
aandachtspunten wijzen wij erop dat deze in de nota naar aanleiding van het
verslag met betrekking tot de Invoeringswet aan de orde komen.De leden van de fractie van D66 vragen waarom het nodig is om bij de bekendmaking
van de wet de artikelen per hoofdstuk doorlopend te nummeren. Bij de totstandkoming
van een wetsvoorstel vervult een nummering die is onderverdeeld in twee, drie
of vier onderdelen een functie doordat wijzigingen binnen een paragraaf of
afdeling niet hoeven te leiden tot een hernummering van het hele hoofdstuk.
De gedetailleerde nummering verliest deze betekenis in beginsel zodra het
wetsvoorstel kracht van wet krijgt.De meeste wetten kennen een geheel doorlopende nummering. Bij omvangrijke
wetten is het echter gebruikelijk om per boek of hoofdstuk doorlopend te nummeren.
Voorbeelden hiervan zijn het Burgerlijk Wetboek, de Algemene wet bestuursrecht
en de Wet milieubeheer. De ervaring met deze wetten heeft geleerd dat een
dergelijke nummering de inzichtelijkheid ten goede komt. Een doorlopende nummering
per hoofdstuk is daarbij het optimum. Een verdere onderverdeling zal in de
praktijk de inzichtelijkheid niet verder ten goede komen.De D66-fractie heeft waardering voor de nieuwe stijl van formuleren. Deze
leden menen verder dat de mogelijkheid moet worden onderzocht om te zijner
tijd de winstartikelen te verplaatsen naar de Wet op de vennootschapsbelasting.
Omdat een dergelijke verplaatsing op veel punten tot aanpassing van wetsartikelen
zou leiden hebben wij daar op dit moment van afgezien. De keus om de winstartikelen
op dit moment over te nemen in het wetsvoorstel voor de Wet inkomstenbelasting
2001 berust dus op een afweging van praktische aard.De overgangsaspecten van de belastingherziening zullen, zoals de leden
van de D66-fractie aankondigen, worden besproken bij de behandeling van het
wetsvoorstel voor de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGHOOFDSTUK 1Algemene bepalingenArtikel 1.2 PartnerregelingDe leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de aansluiting van
de partnerregeling met sociale zekerheidsregelingen. Zoals wij hiervoor in
paragraaf 3.5. hebben aangegeven is met de voorgestelde regeling niet
beoogd een algemene, ook buiten de fiscale wet- en regelgeving geldende, regeling
te treffen voor leefvormen. De verschillen tussen de fiscale wetgeving en
de sociale wetgeving in de definiëring van «partners» houdt
mede verband met het verschil in aard tussen de verschillende wetten. Voor
meer algemene beschouwingen over leefvormen wordt verwezen naar
de brieven van onze ambtgenoten van Justitie met betrekking tot leefvormen
(kamerstukken II, 22 700, nr. 1–23).Onder de werking van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 kan een kind
van 27 jaar of ouder kwalificeren als «partner» waarvoor partnerfaciliteiten
kunnen worden geclaimd. Een kind jonger dan 27 jaar maar ouder dan 18 jaar
kan eveneens voor bepaalde partnerregelingen in aanmerking komen als het kind
niet in belangrijke mate wordt onderhouden door zijn ouder(s). Dit systeem
leidt tot onevenwichtigheden. Bij een alleenstaande ouder met een kind van
ouder dan 18 jaar, maar jonger dan 27 jaar, is voor de ouder overdracht van
de basisaftrek (tariefgroep 3) mogelijk als de ouder verklaart het kind niet
in belangrijke mate te onderhouden. Wanneer de ouder het kind wel in belangrijke
mate onderhoudt bestaat alleen aanspraak op de alleenstaande-ouderaftrek (tariefgroep
4), met een lagere belastingvrije som dan tariefgroep 3. Het uitsluiten van
de ouder–kindrelatie van «partnerfaciliteiten» betekent
dat deze onevenwichtigheid vervalt. Dit leidt tevens tot harmonisatie van
wetgeving op dit punt. De ouder–kindrelatie wordt in de sociale wetgeving
namelijk eveneens niet als een «partnerrelatie» aangemerkt. Voor
de ouder–kindrelatie zijn afzonderlijke faciliteiten in het wetsvoorstel
opgenomen, met name de alleenstaande-ouderkorting en de aanvullende alleenstaande-ouderkorting.Artikel 1.3 Keuzeregeling voor ongehuwde meerderjarigenDe leden van de fractie van de VVD stellen vragen over de werking van
de in artikel 1.3 van het wetsvoorstel neergelegde keuzeregeling voor ongehuwde
meerderjarigen. Deze vragen worden besproken in paragraaf 3.5.Artikel 1.4 PleegkindDe leden van de fracties van GPV en RPF constateren dat het begrip pleegkind
niet nader is omschreven in artikel 1.4. Zij vragen welke definitie de regering
hanteert voor het begrip «pleegkind».Pleegkind is een begrip dat ook in de huidige wet voorkomt en door de
jurisprudentie is ingevuld. Er wordt in de Wet inkomstenbelasting 2001 geen
wijziging van dat begrip beoogd.Artikel 1.5 In belangrijke mate onderhoudenDe leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de stand van zaken
met betrekking tot de in artikel 1.5 van het wetsvoorstel neergelegde regeling
op grond waarvan wordt beoordeeld of een kind in belangrijke mate door de
belastingplichtige wordt onderhouden. Deze bepaling is ontleend aan artikel
2, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Met de gewijzigde
formulering is geen inhoudelijke wijziging beoogd. Een kind wordt geacht in
belangrijke mate te worden onderhouden indien de ouder van het kind recht
heeft op kinderbijslag. Indien geen recht bestaat op kinderbijslag wordt een
onderhoudsbijdrage van een bepaalde omvang vereist. Het daarvoor geldende
bedrag (thans ten minste f 56 per week) is destijds ontleend aan het
besluit onderhoudsvoorwaarden kinderbijslag (dat is gebaseerd op artikel 7
van de Algemene Kinderbijslagwet). Overwogen is om de regeling in het wetsvoorstel
op te nemen en niet bij delegatiebepaling te regelen. Hiervoor is niet gekozen
aangezien het een technische regeling betreft waarbij het bedrag is afgestemd
op andere lagere regelgeving. Artikel 1.6a Lijfrenten en pensioenenDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de relevantie van de vermelding
van de Wet op de kansspelen in het voorgestelde artikel 1.6a, tweede lid,
onderdeel b, waarin zijn opgenomen de pensioenregelingen waaraan deelneming
verplicht is gesteld. Deze vermelding is overgenomen uit het huidige artikel
8, eerste lid, onderdeel f, Wet IB 1964. De vermelding is destijds opgenomen
gelet op de bijdragen die in het verleden door de collecteurs en collectrices
verplicht zijn voldaan in het kader van de pensioenregeling van de Stichting
Pensioenfonds van Collecteurs en Collectrices van de Nederlandse Staatsloterij.
De vermelding in het voorgestelde artikel 1.6a, tweede lid, onderdeel b, van
die pensioenregeling stelt tezamen met het voorgestelde artikel 3.5.1, onderdeel
d, zeker dat de aanspraken uit dien hoofde en de eventueel daaruit voortvloeiende
uitkeringen, evenals andere soortgelijke pensioenaanspraken, behoren tot de
grondslag van box I.HOOFDSTUK 2RaamwerkArtikel 2.1.2 WoonplaatsfictieDe leden van de VVD- en CDA-fractie vragen waarom artikel 2.1.2, tweede
lid, geen uitzondering bevat voor lokaal aangeworven krachten. Artikel 2.1.2
is op advies van de Raad van State beperkt tot diplomaten en consulaire ambtenaren.
Op grond van het Verdrag van Wenen gelden ten aanzien van deze personen in
de zendstaat diplomatieke immuniteiten waaronder op fiscaal gebied. Er is
dan ook geen aanleiding deze personen uit te zonderen van de in artikel 2.1.2
opgenomen woonplaatsfictie. Voor personen in Nederlandse overheidsdienst die
geen diplomatieke status hebben, gelden deze immuniteiten niet. Aangezien
deze personen reeds op grond van artikel 2.1.1 niet als inwoner van Nederland
worden aangemerkt, is het niet langer nodig om voor deze personen uit uitzondering
op te nemen in artikel 2.1.2, tweede lid.Artikel 2.2.2 GrondslagenDe leden van de fractie van de PvdA vragen hoe de systematiek ter zake
van de heffingskorting uitwerkt bij een deels binnenlandse en deels buitenlandse
belastingplicht in hetzelfde kalenderjaar. Uitgangspunt van het stelsel is
dat een belastingplichtige in een kalenderjaar evenals thans het geval is
met betrekking tot de belastingvrije som ten hoogste eenmaal in aanmerking
komt voor de heffingskorting.Van belang hierbij is dat de heffingskorting in de loonbelastingtabellen
zal worden verdisconteerd. Dit betekent dat indien men in een jaar tijdelijk
binnenlands belastingplichtig is en dan inkomsten geniet die zijn onderworpen
aan de inhouding van loonbelasting, men de heffingskorting naar tijdsevenredigheid
geniet. De Wet IB'01 neemt dit op grond van artikel 9.4 in de meeste gevallen
niet terug.Indien bij emigratie of immigratie de premieplicht wijzigt heeft dit uiteraard
gevolgen voor het premiegedeelte van de heffingskorting.Artikel 2.2.3 Keuzerecht voor buitenlandse belastingplichtigenDe leden van de PvdA-fractie vragen of de keuzeregeling niet met zich
meebrengt dat aftrekposten gemakkelijk te importeren zijn en of het niet beter
zou zijn om met een regeling te komen die aansluit bij de huidige 90%-regeling
of bij de keuzemogelijkheid uitsluitend naar het arbeidsinkomen
te kijken. Op deze vragen kan worden geantwoord dat de keuzeregeling het ten
opzichte van de huidige 90%-regeling in een aantal gevallen juist moeilijker
maakt om aftrekposten te importeren. Als eerste kan worden gewezen op het
feit dat de Wet IB'01 minder aftrekposten bevat dan de Wet IB 1964. In de
tweede plaats kan erop worden gewezen dat de keuzeregeling nog bij nota van
wijziging zal worden aangepast. Op grond van deze aanpassing zullen aftrekposten
die bij de partner van de optant in de woonstaat in aanmerking zijn genomen,
bij de optant zelf buiten beschouwing blijven. In de derde plaats wordt ingevolge
de keuzeregeling rekening gehouden met de aftrekposten in de verhouding Nederlands
inkomen versus buitenlands inkomen, terwijl onder de bestaande 90%-regeling
de aftrekposten volledig ten laste van het binnenlands inkomen kunnen worden
gebracht. In de vierde plaats geldt in box I het zogeheten progressievoorbehoud
dat ertoe leidt dat het Nederlandse inkomen wordt belast tegen het gemiddelde
tarief in box I en niet tegen het marginale tarief. Op deze wijze wordt recht
gedaan aan de arresten van het Hof van Justitie van de EG in de zaken Schumacker
en Gschwind. Een beperking tot arbeidsinkomsten zoals gesuggereerd zou wellicht
in strijd met gemeenschapsrecht zijn. Alimentatieverplichtingen zijn overigens
aftrekposten waarop de arresten Schumacker en Gschwind betrekking hebben zodat
deze niet kunnen worden uitgesloten van welke regeling dan ook. Gelet op de
rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU waarin is aangegeven dat het
in beginsel aan de woonstaat is om rekening te houden met de persoonlijke
en gezinssituatie van belastingplichtigen, maar dat bij onvoldoende inkomen
uit die woonstaat ook de werkstaat met die situatie rekening moet houden,
verdient een arbitraire grens van 75 of 90% van het wereldinkomen niet
de voorkeur.De leden van de VVD-fractie vragen of op basis van het keuzerecht een
niet-inwoner die zijn gehele inkomen in Nederland verwerft voor de heffing
van inkomstenbelasting in Nederland op gelijke behandeling aanspraak maakt
als een binnenlandse belastingplichtige. Deze vraag wordt besproken in paragraaf 9 Europeesrechtelijke aspecten.De leden van de CDA-fractie vragen of er ten gevolge van de keuzeregeling
geen omgekeerde discriminatie ontstaat doordat buitenlandse belastingplichtigen
in eigen land bijvoorbeeld geen recht hebben op hypotheekrente-aftrek. Van
omgekeerde discriminatie is geen sprake. De positie van de optanten moet naar
ons oordeel worden vergeleken met die van binnenlandse belastingplichtigen
die overigens in gelijke omstandigheden verkeren en niet zozeer met andere
inwoners van het land waarin de kiezende buitenlandse belastingplichtige woonachtig
is. Deze leden vragen verder of het keuzerecht ongeveer gelijk wordt aan het
Duitse stelsel en wat eventueel de verschillen zijn. Het keuzerecht bevat
een aantal elementen die gelijk zijn aan de Schumacker-wetgeving in Duitsland;
er zijn echter ook verschillen. Gelijk is dat de niet-inwoner wordt behandeld
als ware hij inwoner. In Duitsland wordt een buitenlandse belastingplichtige
die aan de criteria voldoet verplicht als inwoner beschouwd. In Nederland
geldt de keuzeregeling op verzoek en wordt de kiezende buitenlandse belastingplichtige
zoals al eerder is opgemerkt door die keuze geen binnenlandse belastingplichtige.
De Duitse regeling vindt toepassing indien ten minste 90% van het (bij gehuwden
gezamenlijke) wereldinkomen uit Duitsland afkomstig is of buiten Duitsland
minder dan DM 12 000 (voor gehuwden DM 24 000) aan inkomen is genoten.
De Nederlandse keuzeregeling kent deze beide eisen niet. Met de Duitse overheid
zijn contacten geweest over de Duitse Schumacker-wetgeving. Tijdens deze contacten
is van Duitse zijde geen gewag gemaakt van veel problemen in de uitvoeringssfeer. De leden van de CDA-fractie vragen of de keuzeregeling voor buitenlandse
belastingplichtigen uitsluitend openstaat voor niet-belastingplichtige partners
van buitenlandse belastingplichtigen en niet voor niet-belastingplichtige
partners van binnenlandse belastingplichtigen. Gelet op het feit dat alle
in Nederland wonende natuurlijke personen in beginsel belastingplichtig zijn
voor de Wet inkomstenbelasting 2001 gaat het in de vraag om niet-belastingplichtige,
buiten Nederland wonende personen. Ter zake van de niet-belastingplichtige
in het buitenland wonende partner van de binnenlandse echtgenoot geldt dat
artikel 1.2, tweede lid, onderdeel b, de partnerregeling uitsluit als de partner/niet-inwoner
niet kiest voor de toepassing van de regels voor binnenlandse belastingplichtigen.
Op grond van het bepaalde in artikel 2.2.3, eerste lid, derde volzin, kunnen
buiten Nederland woonachtige partners van zowel binnenlandse als buitenlandse
belastingplichtigen kiezen voor de toepassing van de regels voor binnenlandse
belastingplichtigen, indien zij daardoor aangemerkt worden als partner van
een belastingplichtige. Niet van belang is derhalve of zij aangemerkt worden
als partner van een binnenlandse dan wel buitenlandse belastingplichtige.De leden van de CDA-fractie vragen of het gewenst is om de belastingplichtige
een keuze te laten maken voor een partner in de situatie dat hij binnen een
kalenderjaar meer dan zes maanden heeft samengewoond met een ongehuwde belastingplichtige
en eveneens in dat kalenderjaar gehuwd is geweest met een andere belastingplichtige.
In deze situatie kunnen namelijk twee personen als partner van de belastingplichtige
kwalificeren. Een dergelijke regeling is door ons overwogen en zou eenvoudiger
uitwerken dan de voorgestelde regeling. Tot een dergelijke beperking is echter
niet besloten omdat naar onze mening hiermee onvoldoende recht zou worden
gedaan aan de feitelijke situatie. De belastingplichtige heeft immers inderdaad
met twee personen een duurzame partnerrelatie gehad. Dit zou worden miskend
indien in het kalenderjaar waarin de ene relatie wordt beëindigd en een
andere relatie is aangevangen slechts één relatie fiscaal zou
worden erkend. Dit is misschien nog sprekender in de situatie dat een belastingplichtige
binnen een jaar van echt scheidt en opnieuw trouwt.De leden van de CDA-fractie vragen verder naar de gevolgen van een partnerwisseling
voor het reeds ingediende verzoek om een voorlopige teruggaaf. In het algemeen
geldt dat geen nieuw verzoek om voorlopige teruggaaf hoeft te worden ingediend
bij wijziging van omstandigheden die geen gevolgen hebben voor de hoogte van
een voorlopige teruggaaf. Dit past bij het voorlopige karakter van een voorlopige
teruggaaf. Indien zich een wijziging van omstandigheden voordoet die wel gevolgen
heeft voor de hoogte van de voorlopige teruggaaf, horen belastingplichtigen
het verzoek in te trekken en eventueel een nieuw verzoek in te dienen voor
een lager teruggavebedrag. Hiermee kan de belastingplichtige voorkomen dat
hij met een te betalen aanslag wordt geconfronteerd waarover heffingsrente
wordt berekend.De vraag van de leden van de CDA-fractie of het in overeenstemming is
met het arrest Schumacker indien de partnerregeling niet wordt toegepast op
een buitenlandse belastingplichtige die vrijwel zijn gehele inkomen in Nederland
verwerft maar niet opteert voor behandeling als binnenlands belastingplichtige,
is beantwoord in onderdeel 1.1.De vraag van deze leden of dit in overeenstemming is met het arrest Schumacher
van het Hof van Justitie van de EG kan bevestigend worden beantwoord. Nederland
biedt belastingplichtigen immers de mogelijkheid te opteren voor behandeling
als binnenlands belastingplichtige, waarmee binnenen buitenlandse belastingplichtigen
onder dezelfde voorwaarden aanspraak kunnen maken op de door Nederland geboden
regelingen, zoals in casu de partnerregeling. Indien een belastingplichtige
ervoor kiest om van deze mogelijkheid geen gebruik te maken,
betekent dit uiteraard niet dat de regeling in strijd zou zijn met het Europees
recht.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de effecten voor de
schatkist van de invoering van de keuzeregeling. Op dit moment kan niet exact
worden weergegeven wat deze effecten zijn. Zoals onder meer uit het gegeven
voorbeeld naar voren komt, leidt de keuzeregeling in een aantal gevallen tot
een geringere teruggaaf dan onder een aan de Schumacker-wetgeving aangepaste
90%-regeling het geval zou zijn. Wel kan worden opgemerkt dat de budgettaire
gevolgen beperkt zullen zijn.Artikel 2.3.1 Verschuldigde inkomstenbelastingDe leden van de VVD-fractie vragen of het niet in strijd is met de non-discriminatiebepalingen
dat buitenlandse belastingplichtige geen recht hebben op de heffingskorting.
Deze vraag wordt besproken in paragraaf 9 Europeesrechtelijke
aspecten.Artikel 2.3.2 Tarief belastbaar inkomen uit werk en woningDe vragen van de leden van de VVD-fractie naar het vervallen van de bijzondere
tarieven hebben wij beantwoord in paragraaf 3.1.2 van het onderdeel algemeen.Artikel 2.3.3 Tarief belastbaar inkomen uit aanmerkelijk
belangDe leden van de fracties van GPV en RPF vinden het een goede gedachte
om voor box II en III uit te gaan van een identiek tarief. Zij vragen de regering
in te gaan op de vastheid van de voorgestelde tarieven en vragen of mag worden
verwacht dat het voorgestelde tarief op basis van conjunctuurschommelingen
aan verandering onderhevig kan zijn.Het voorgestelde tarief van 30% is in beginsel bedoeld als een vast tarief
dat niet afhankelijk is van conjunctuurschommelingen.Artikel 2.4.1 Toerekening tussen en binnen de belastbare
inkomensDe leden van de fracties van D66 en de PvdA vragen in verband met de rangorderegeling,
wanneer aandelenoptierechten die in het kader van een dienstbetrekking zijn
verstrekt, in box III vallen. Aandelenoptierechten die in het kader van een
dienstbetrekking zijn verstrekt, vallen in box III zodra de de zogenoemde
aanvullende heffing niet meer mogelijk is.Met betrekking tot de uit het nieuwe erfrecht bij versterf voortvloeiende
overbedelingsschulden vragen de leden van de fractie van GroenLinks om een
nadere toelichting op de plaatsing in box III, aangezien in box III de met
de overbedelingsschuld corresponderende vordering vervolgens buiten de rendementsgrondslag
valt.Op grond van de nieuwe regeling inzake het erfrecht bij versterf verkrijgt
de langstlevende ouder van rechtswege de goederen van de nalatenschap, onder
aftrek van de schulden. De kinderen verkrijgen als erfgenaam een niet-opeisbare
vordering op de langstlevende ouder ter grootte van hun erfdeel. Aangezien
het de langstlevende ouder is die in economische zin kan beschikken over het
saldo van de nalatenschap, ligt het in de rede om hem/haar daarvoor in de
heffing te betrekken. Artikel 5.1.3a bepaalt daartoe dat de niet-opeisbare
vordering van het kind en de daarmee corresponderende overbedelingsschuld
van de langstlevende ouder wordt genegeerd. Door de overbedelingsschulden
integraal in box III te plaatsen, wordt dus bereikt dat met één
wettelijke bepaling de toerekening van deze schulden en de daarmee
corresponderende vorderingen wordt geregeld.Naar aanleiding van de suggestie van de leden van de fractie van GroenLinks
dat de ingewikkelde toerekeningsregels van dit artikel goeddeels overbodig
zouden zijn indien de eigen woning in box III zou worden geplaatst wordt opgemerkt
dat de in artikel 2.4.1 opgenomen rangorderegeling een generieke, voor de
gehele Wet inkomstenbelasting 2001 geldende werking heeft. Vanuit dat perspectief
is deze bepaling van groot belang in de sfeer van het voorkomen van een onjuiste
belastingheffing (met name wat betreft het voorkomen van dubbele belastingheffing).
De eigen woning is slechts één van de onderwerpen waar de toerekeningsregels
betrekking op hebben. Andere voorbeelden in dat verband zijn de vermogensbestanddelen
die samenhangen met het behalen van belastbare winst uit onderneming, belastbaar
resultaat uit werkzaamheden of belastbaar inkomen uit aanmerkelijk belang.De vraag van de leden van de fractie van GroenLinks of het mogelijk is
de rente die wordt betaald op niet-hypothecaire schulden die zijn aangegaan
in verband met de verwerving of verbetering van de eerste eigen woning in
aftrek te brengen, wordt bevestigend beantwoord. De eigenwoningregeling brengt
met zich dat renten van schulden die betrekking hebben op aankoop, onderhoud
of verbetering van de eerste eigen woning, aftrekbaar zijn. Het karakter van
de daartoe aangegane lening is daarbij in beginsel niet van belang. Veelal
zal sprake zijn van een hypothecaire lening; vandaar dat in relatie tot de
financiering van de eerste eigen woning gemakshalve dan ook vaak gesproken
wordt over hypotheekrente. Nodig is dit echter niet. Ook de rente op een persoonlijke
lening die is aangegaan ter bekostiging van bijvoorbeeld een nieuwe keuken,
kan bij de eerste eigen woning in aftrek worden gebracht.Artikel 2.4.2 Toerekening inkomensbestanddelen van minderjarige
kinderenDe leden van de fractie van de VVD stellen de vraag of de belastbare inkomsten
uit eigen woning, het belastbare inkomen uit aanmerkelijk belang en de rendementsgrondslag
voor het belastbare inkomen uit sparen en beleggen van een minderjarig kind
dat wordt toegerekend aan de ouder die het gezag over het kind uitoefent,
vrij toerekenbaar is op grond van artikel 2.4.4 aan de ouder en zijn partner.
Voorts willen deze leden weten of dit ook geldt als de partner niet de andere
ouder van het kind is.In artikel 2.4.2, tweede lid, is bepaald welke inkomsten en welk inkomen
van minderjarige kinderen aan de ouder, die het gezag over het kind uitoefent,
worden toegerekend.In het vierde lid van dat artikel wordt vervolgens geregeld dat er geen
inkomensten en inkomenbestanddelen van het minderjarige kind tussen wal en
schip zou kunnen vallen. Nadat de toerekening eenmaal heeft plaats gevonden,
kan de vrije toedeling van inkomensbestanddelen die tussen partners is toegestaan
(artikel 2.4.4) ook hier worden toegepast. Daarbij speelt geen rol of de partner
wel of niet de ouder van het kind is.Artikel 2.4.4 Toerekening inkomensbestanddelen van de
belastingplichtige en zijn partnerDe leden van de fractie van de VVD stellen vragen over de in artikel 2.4.4,
vijfde lid, onderdeel c, van het wetsvoorstel gebruikte formulering «het
belastbare inkomen uit aanmerkelijk belang». Deze vraag is in paragraaf 3.4
beantwoord.De leden van de VVD-fractie vragen hoe de toerekening van inkomensbestanddelen plaatsvindt in geval van navordering, als een vermogensbestanddeel
aanvankelijk voor een onjuist bedrag in de heffing is betrokken. In situaties
waarin het vermogensbestanddeel wel in de aangifte is opgenomen maar voor
een onjuist bedrag, zal bij navordering worden uitgegaan van de door de partners
voor dat vermogensbestanddeel gemaakte keuze met betrekking tot de toerekening
van dat vermogensbestanddeel. Het wettelijk vermoeden van artikel 2.4.4, vierde
lid, van het wetsvoorstel is dan niet van toepassing. De regeling van artikel
2.4.4, vierde lid, ten tweede, van het wetsvoorstel is wel van toepassing
ingeval een inkomens- of vermogensbestanddeel in het geheel niet in de aangifte
van de partners is opgenomen. Wanneer de belastingdienst bijvoorbeeld constateert
dat het saldo van een bepaalde bankrekening in het geheel niet in de aangifte
van een van beide partners is opgenomen, geldt als uitgangspunt dat beide
partners alsnog in de heffing worden betrokken voor de helft van dat saldo.
Hiermee wordt beoogd te voorkomen dat bijvoorbeeld in navorderingssituaties
aan belastingplichtigen een verdeling van een bestanddeel van het inkomen
moet worden gevraagd. Het wettelijke vermoeden geldt dan als uitgangspunt.De leden van de fracties van CDA en D66 vragen om een toelichting op het
gebruik van de terminologie «onderlinge verhouding» en «onderlinge
verhoudingen» in het tweede en derde lid van artikel 2.4.4. De onderlinge
verhouding geldt per gemeenschappelijk inkomensbestanddeel en per bestanddeel
van de rendementsgrondslag. De inkomsten uit de gezamenlijke eigen woning
kunnen partners bijvoorbeeld beiden voor de helft aangeven, terwijl de buitengewone
uitgaven geheel door een van beide partners worden aangegeven.De gekozen systematiek van een keuzemogelijkheid per inkomensbestanddeel
is met name van belang voor de regeling van het vierde lid. Wanneer bijvoorbeeld
het saldo van een bankrekening door een van beide partners volledig is aangegeven,
terwijl het saldo van een beleggingsrekening slechts bij een van de partners
voor de helft is aangegeven, geldt het wettelijke vermoeden van het vierde
lid slechts voor het saldo van de beleggingsrekening. Wanneer slechts één
verhouding zou worden vastgesteld voor alle gemeenschappelijke inkomensbestanddelen
en het totaal van de bestanddelen van de rendementsgrondslag samen, zou in
de hiervoor geschetste situatie het wettelijk vermoeden tevens gelden voor
het saldo van de bankrekening en eventuele overige gezamenlijke inkomensbestanddelen
en bestanddelen van de rendementsgrondslag. Dit is nadrukkelijk niet beoogd.Met betrekking tot de vraag van de leden van de CDA-fractie met betrekking
tot de alcoholvrije dranken verwijzen wij naar het antwoord op dezelfde vraag
onder [H-149].De leden van de CDA-fractie hebben vragen gesteld over artikel 2.4.1,
derde lid, onderdeel b, van de Wet inkomstenbelasting 2001. De situatie die
door deze leden geschetst wordt, te weten verkoop van aanmerkelijk-belangaandelen
terwijl krachtens de meesleepregeling goederen in box II in de heffing worden
betrokken, heeft niet altijd toepassing van genoemd onderdeel b tot gevolg.
Dit zal alleen maar het geval zijn, als de desbetreffende goederen via de
meesleepregeling in box II terecht zijn gekomen binnen drie maanden voorafgaande
aan het moment van verkoop van de ab-aandelen. Bovendien moet voor de toepassing
van voornoemd onderdeel b in de periode dat de goederen in box II in de heffing
worden betrokken, ook een peildatum van het forfaitair rendement vallen. Mocht
een dergelijke situatie zich echter voordoen, dan zal de belastingplichtige
naar alle waarschijnlijkheid op vrij eenvoudige wijze aannemelijk kunnen maken
dat aan de transactie zakelijke overwegingen ten grondslag liggen. Als
de belastingplichtige daarin slaagt is vervolgens artikel 2.4.1, derde lid,
onderdeel b, van de Wet inkomstenbelasting 2001 niet van toepassing. Anders
dan de leden van de CDA-fractie achten wij deze bewijslast niet onredelijk
zwaar, gelet op het belang dat ermee gediend wordt, namelijk het tegengaan
van arbitrage tussen de boxen.De leden van de CDA-fractie vragen tevens naar de betekenis van de term
«niet langer dan drie achtereenvolgende maanden» en de term «genereren»
in artikel 2.4.1, derde lid, onderdeel b, van de Wet inkomstenbelasting 2001.
Met de term «niet langer dan drie achtereenvolgende maanden» wordt
gedoeld op het feit dat vermogensbestanddelen die drie maanden of korter in
de boxen I en II vallen ook in de vermogensrendementsheffing worden betrokken,
mits in deze periode ten minste ook een peildatum van het forfaitair rendement
valt. Dat is alleen anders als de belastingplichtige aannemelijk maakt dat
hieraan zakelijke overwegingen ten grondslag liggen. Met de term «genereren»
wordt bedoeld dat vermogensbestanddelen in box I of box II zijn benut ter
verwerving van inkomen uit werk en woning of inkomen uit aanmerkelijk belang.
De leden van de CDA-fractie vragen verder of het woordje «tevens»
kan worden vervangen door «uitsluitend». Het antwoord daarop is
ontkennend, omdat daarmee oneigenlijk gebruik van de boxenstructuur niet wordt
voorkomen.De leden van de fractie van het CDA constateren dat in artikel 2.4.4,
vijfde lid, onderdeel a, van het wetsvoorstel het lidwoord ontbreekt dat wel
staat voor alle daarna opgesomde inkomensbestanddelen. Zij vragen of dit er
toe leidt dat belastbare inkomsten uit eigen woning ook in delen verdeeld
mogen worden en de daarna genoemde categorieën alleen in het geheel.
Bij de redactie van voornoemde bepaling is aangesloten bij de gebruikte formulering
in artikel 3.6.1 van het wetsvoorstel. Hiermee wordt bereikt dat juist bij
deze inkomenscategorie uitsluitend het saldo van de voordelen uit de eigen
woning en het voordeel uit kapitaalverzekering eigen woning verminderd met
de op de voordelen uit eigen woning drukkende aftrekbare kosten kunnen worden
verdeeld over de beide partners. Dit is overeenkomstig de bedoeling van de
bepaling, zoals dat in het artikelsgewijze gedeelte van de memorie van toelichting
is verwoord.De leden van de CDA-fractie vragen waarom niet is gekozen voor een regeling
waarbij het totale rendement simpel mag worden verdeeld in de gewenst verhouding,
in plaats van de voorgestelde toerekening per bestanddeel van de rendementsgrondslag.
Het belang van deze systematiek is met name gelegen in situaties waarin het
wettelijke vermoeden van het vierde lid van artikel 2.4.4 van toepassing is.
De gekozen systematiek is bij de vragen naar aanleiding van de gebruikte terminologie
«onderlinge verhouding» en «onderlinge verhoudingen»
nader toegelicht.Indien inkomen van de ene partner aan de andere partner wordt toegerekend
is er geen sprake van een materiële schenking, maar uitsluitend van een
toerekening van de inkomst voor de heffing van inkomstenbelasting. De leden
van de fractie van het CDA hebben hierover enkele vragen. Het ontbreken van
een wettelijke verhaalsregeling brengt niet mee dat degene die de belasting
verschuldigd is deze niet kan verhalen op de partner van wie de inkomensbestanddelen
zijn. Op het moment dat partners onderling afspreken bij wie van beiden de
gemeenschappelijke inkomensbestanddelen en de bestanddelen van de rendementsgrondslag
in de aangifte worden opgenomen, kunnen ze tevens afspreken dat de daaruit
voortvloeiende belasting onderling verrekend wordt. Omdat het gaat om een
keuzeregeling en niet om een wettelijk verplichte toerekening achten wij een
wettelijke verhaalsregeling niet nodig. Dit is anders bij de verplichte toerekening
van inkomensbestanddelen en bestanddelen van de rendementsgrondslag van kinderen. De leden van de CDA-fractie vragen of door een zo gelijk mogelijke verdeling
die met de vrije toerekening van inkomensbestanddelen mogelijk is kan worden
bereikt dat partners minder belasting betalen. De leden van de fractie van
GroenLinks vragen of de regeling zal leiden tot een grote mate van arbitrage.Een zo gelijk mogelijke verdeling van aftrekposten kan tot een belastingvoordeel
leiden in situaties waarin beide partners ongeveer een gelijk inkomen hebben
en zij door verdeling van een aftrekpost een verrekening met inkomen uit een
lagere tariefschijf (gedeeltelijk) kunnen voorkomen. In het huidige systeem
kunnen ongehuwd samenlevenden, indien zij beiden bijvoorbeeld de helft van
hypotheekrente in verband met de eigen woning betalen, deze aftrekpost over
hen beiden verdelen waarmee onder omstandigheden een voordeel kan worden behaald
ten opzichte van gehuwden waarvoor terzake een verplichte toerekening aan
de meestverdiener geldt.Een verdeling van aftrekposten zodanig dat de aftrekpost wordt toegerekend
aan de partner die in de hoogste tariefschijf valt kan eveneens voordelig
zijn. Dit is echter overeenkomstig het huidige systeem dat voor gehuwden geldt,
waarbij niet-persoonlijke aftrekposten worden toegerekend aan de echtgenoot
met het hoogste persoonlijke inkomen.Met het voorgestelde keuzesysteem wordt een synthese bereikt tussen beide
huidige systemen die dan ook voor alle partners geldt. Volledigheidshalve
zei nog opgemerkt dat met de toerekening van belastbaar inkomen uit de boxen
II en III geen tariefsvoordeel kan worden behaald, omdat daar sprake is van
een proportioneel tarief.De leden van de fracties van het CDA en van GroenLinks vragen of het mogelijk
is dat inkomen uit een eigen woning aan de partner wordt toegerekend, terwijl
de woning op naam van de andere partner staat. Het antwoord op deze vraag
luidt bevestigend. Dit is inherent aan het voorgestelde systeem van een vrije
keuzemogelijkheid voor gemeenschappelijke inkomensbestanddelen waarbij –
zoals hiervoor in paragraaf 3.4 van deze Nota uiteen is gezet –
omwille van de eenvoud en uitvoerbaarheid niet wordt aangesloten bij de juridische
eigendomsverhouding.De leden van de CDA-fractie vragen of uit artikel 2.4.4, vierde lid, onder
2°, van het wetsvoorstel moet worden afgeleid dat wanneer een van beide
partners geen aangifte doet, automatisch een 50/50 toedeling volgt. Het antwoord
op deze vraag luidt ontkennend. Wanneer partners er voor kiezen om aan een
van beiden geen of slechts een beperkt deel van de gemeenschappelijke inkomensbestanddelen
toe te rekenen waardoor aan deze partner na toerekening geen aanslag wordt
opgelegd (op grond van artikel 9.4), kan de gekozen verdeling worden gevolgd.
Als voorwaarde geldt uiteraard dat de verdeling volkomen is, dat wil zeggen
dat in totaal 100% is toegerekend aan de partners. De regeling van artikel
2.4.4, vierde lid, onder 2°, van het wetsvoorstel ziet op situaties waarin
een inkomens- of vermogensbestanddeel in het geheel niet in de aangifte van
de partners is opgenomen. Wanneer de belastingdienst bijvoorbeeld constateert
dat het saldo van een bepaalde bankrekening in het geheel niet in de aangifte
van een van beide partners is opgenomen, geldt als uitgangspunt dat beide
partners alsnog in de heffing worden betrokken voor de helft van dat saldo.
Hiermee wordt beoogd te voorkomen dat bijvoorbeeld in navorderingssituaties
aan belastingplichtigen een verdeling van een bestanddeel van het inkomen
moet worden gevraagd. Het wettelijke vermoeden geldt dan als uitgangspunt.De leden van de fractie van VVD, CDA en D66 verzoeken om een reactie op
het voorstel van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs waarin een wijziging
van de redactie van het vijfde lid, onderdeel c, van artikel 2.4.4 wordt voorgesteld.
De Orde constateert terecht dat de formulering «belastbare
inkomen uit aanmerkelijk belang» te ruim is. De bepaling zal bij Nota
van wijziging worden aangepast waarbij de formulering«het belastbare
inkomen uit aanmerkelijk belang» wordt vervangen door«het inkomen
uit aanmerkelijk belang voor vermindering met de persoonsgebonden aftrek».De leden van de D66-fractie verzoeken om een reactie op het voorstel van
de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs waarin een wijziging van de redactie
van het vijfde lid, onderdeel c, van artikel 2.4.4 wordt voorgesteld. Deze
vraag is hiervoor besproken in paragraaf 3.4.Artikel 2.5.1 VerzamelinkomenDe leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het het «synthetische»
begrip verzamelinkomen past in de analytisch onderbouwde belastingherziening.Voor bepaalde inkomensgrenzen binnen de Wet inkomstenbelasting 2001 zoals
die voor de buitengewone uitgaven en de giftenaftrek, maar ook voor inkomensafhankelijke
regelingen in niet-fiscale regelingen, bijvoorbeeld de huursubsidie, is het
van belang te weten hoeveel het totaal van het inkomen van de drie boxen bedraagt.
Met het oog daarop is het verzamelinkomen in de het wetsvoorstel opgenomen.
Daarmee is nog geen sprake van een synthetisch stelsel, omdat de feitelijke
heffing (analytisch) naar box gecompartimenteerd is.HOOFDSTUK 3Heffingsgrondslag bij werk en woningArtikel 3.1.1 Belastbaar inkomen uit werk en woningIn antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van
GroenLinks merken wij op dat niet is overwogen de horizontale verliesverrekening
binnen box I te beperken. Omdat de verschillende bestanddelen van het inkomen
uit werk en woning gezamenlijk aan een progressief tarief zijn onderworpen,
zien wij geen aanleiding om binnen het begrip inkomen uit werk en woning de
horizontale verliescompensatie te beperken. Een dergelijke maatregel zou er
op neer komen dat box I feitelijk wordt gesplitst; dit past niet bij een gezamenlijke
progressieve tarief. Voorts zou het de eenvoud en uitvoerbaarheid niet ten
goede komen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen om een indruk van de mate
waarin (oneigenlijke) belastingconstructies in box I de Belastingherziening
2001 zullen overleven.Deze vraag hebben wij aldus begrepen dat gevraagd wordt om een indruk
van de mate waarin de constructies die thans bestaan de voorgestelde belastingherziening
zullen overleven.De constructies hebben alle tot gevolg dat de grondslag voor de belastingheffing
wordt uitgehold. Een van de grondgedachten bij de totstandkoming van het wetsvoorstel
is geweest het tegengaan van deze uitholling. In algemene zin kan worden gesteld
dat door de robuustheid van het voorgestelde belastingstelsel de thans bekende
constructies de invoering van dat belastingstelsel niet zullen overleven.
Door het boxenstelsel komen veruit de meeste van de thans bestaande belastingconstructies
terecht in box III, waardoor de fiscale aantrekkelijkheid van deze constructies
geheel zal verdwijnen. Met name moet hierbij worden gedacht aan de constructies
die zijn gericht op onbeperkte renteaftrek en/of onbelaste vermogenswinst.
In box III wordt het in dergelijke constructies belegde vermogen geacht een
rendement te genereren van 4%.Artikel 3.2.1.1 Belastbare winst uit ondernemingDe leden van de VVD-fractie en de CDA-fractie vragen waarom in de memorie
van toelichting wordt gesproken van een organisatie van arbeid en kapitaal
in het kader van de afbakening van het begrip «onderneming», terwijl –
zo stellen zij – volgens de huidige rechtspraak inbreng van kapitaal
niet zonder meer vereist is. Zij wijzen in dit verband op het arrest van de
Hoge Raad 7 februari 1996, BNB 1996/116.Zoals in de toelichting is uiteengezet, is er bij het opstellen van artikel
3.2.1.1., waarop deze leden doelen, evenals onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964, voor gekozen de afbakening van het begrip «onderneming»
primair aan de jurisprudentie over te laten. Er is op dit punt geen wijziging
is beoogd ten opzichte van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. De jurisprudentie
die in dit kader is gewezen, blijft dan ook onverkort van toepassing. Met
betrekking tot het door deze leden aangehaalde arrest kan overigens worden
opgemerkt dat het daarin ging om de uitoefening van een zelfstandig beroep
(chauffeurswerkzaamheden). De Hoge Raad overwoog dat het investeren in materiële
activa niet noodzakelijk is om als uitoefenaar van een zelfstandig beroep
in de zin van artikel 6, tweede lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964
aangemerkt te worden1. Dit betekent echter nog
niet dat het doen van investeringen in kapitaalgoederen voor het begrip «onderneming»
in enge zin minder van betekenis zou zijn. Bij het zelfstandig uitgeoefend
beroep treedt de functie van het kapitaal in vergelijking met de functie van
de persoonlijke bekwaamheden immers sterk op de achtergrond, zoals ook ter
toelichting op de voorloper van artikel 6 is opgemerkt2. Het aangehaalde arrest lijkt dan ook geen wijziging aangebracht te
hebben in de gebruikelijke opvatting dat het begrip onderneming als een organisatie
van arbeid en kapitaal die erop gericht is winst te behalen.De leden van de fractie van GroenLinks geven in overweging om de zelfstandigenaftrek
cq. de ondernemersaftrek om te zetten in een zelfstandigenkorting cq. ondernemerskorting.
Naar aanleiding hiervan merken wij het volgende op. De dotaties aan de oudedagsreserve
en de afnemingen van de oudedagsreserve vormen onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964, evenals de zelfstandigenaftrek en de meewerkaftrek, zogeheten persoonlijke
verminderingen en vermeerderingen van het onzuiver inkomen. In het onderhavige
voorstel van wet maken de oudededagsreserve, de zelfstandigenaftrek en de
meewerkaftrek deel uit van de winst uit onderneming. Door het onderbrengen
van de oudededagsreserve in de winst wordt de wetgeving in lijn gebracht met
het zogeheten Wielockx-arrest. In het verlengde daarvan worden de zelfstandigenaftrek
en de meewerkaftrek eveneens naar de winst uit onderneming overgebracht. Daarbij
is van belang dat de zelfstandigenaftrek hoger is naarmate de winst lager
is; het bedrag van de zelfstandigenaftrek loopt geleidelijk – in zeven
stapjes – af van f 11 056 bij een winst van minder dan f 25 001
tot f 4758 bij een winst van ten minste f 106 570. Dit laat
onverlet dat het technisch mogelijk is de zelfstandigenaftrek respectievelijk
ondernemersaftrek om te zetten in een heffingskorting. Deze omzetting zou
uiteraard inkomenseffecten hebben. Daarnaast zou een dergelijke omzetting
in een verliessituatie gevolgen hebben. De zelfstandigenaftrek heeft ook effect
indien het belastbaar inkomen in box I negatief is, namelijk door verliesverrekening.
Een heffingskorting kan echter in beginsel alleen volledig worden benut indien
in het desbetreffende jaar minimaal evenveel aan inkomstenbelasting is verschuldigd.
Gelet op het voorgaande is het dan ook de vraag of een dergelijke
omzetting van de zelfstandigenaftrek in een heffingskorting wel voor de hand
ligt.Artikel 3.2.1.1a Uitbreiding begrip belastbare winst uit
ondernemingDe artikelsgewijze vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
de VVD met betrekking tot artikel 3.2.1.1a zijn in paragraaf 4.1.2 behandeld.De vraag van de leden van de CDA-fractie of voor «medegerechtigdheid»
noodzakelijk is dat de belastingplichtige ook deelt in de stille reserves,
beantwoorden wij bevestigend. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar
paragraaf 4.1.2.De leden van de CDA-fractie vragen naar de wijze van verliescompensatie
in het geval de winst van een voorgaand jaar op een ander bedrag wordt vastgesteld
als gevolg van navordering, ambtshalve vermindering of door een beslissing
in een procedure.De belastingdienst stelt verliezen als zodanig en de stand van de verliezen
jaarlijks bij beschikking vast. Wijzigingen in de hoogte of de stand van de
verliezen worden eveneens bij beschikking vastgesteld. Dat is onder meer het
geval in de situaties waar de leden van de CDA-fractie naar verwijzen. Bijzondere
uitvoeringstechnische complicaties, andere dan de reguliere handelingen in
de vorm van een nieuwe verliesvaststelling bij beschikking, doen zich hierbij
niet voor.Artikel 3.2.1.2 Begrip ondernemerVoor een reactie op de punten van de Federatie over artikel 3.2.1.2 –
de leden van de fractie van de PvdA vragen hiernaar – wordt verwezen
naar de algemene uiteenzetting aan het begin van paragraaf 4.1.2 over
het begrip ondernemer.De leden van fracties van de VVD en het CDA gaan in op het ondernemerschap
voor commanditaire vennoten in relatie tot de artikelen 20 en 21 van het Wetboek
van Koophandel. Op grond van deze artikelen wordt de commanditaire vennoot
die daden van beheer verricht jegens crediteuren aansprakelijk voor de schulden
van de commanditaire vennootschap. Daarmee wordt voldaan aan het in het wetsvoorstel
gestelde vereiste voor het ondernemerschap dat de belastingplichtige verbonden
wordt voor verbintenissen betreffende de onderneming. Wel dient opgemerkt
te worden dat een aansprakelijkstelling op zich daar niet voldoende voor is.
Vereist is dat deze aansprakelijkstelling in rechte komt vast te staan. Dan
wordt vanaf het moment dat de daden van beheer voor het eerst zijn verricht
voldaan aan het vereiste dat de belastingplichtige verbonden wordt voor verbintenissen
betreffende de onderneming. Als een commanditair vennoot daardoor kwalificeert
voor het ondernemerschap, dan kan – dit in antwoord op een vraag van
deze leden – een aansprakelijkstelling door crediteuren met inachtneming
van de regels van goed koopmansgebruik leiden tot een fiscaal in aanmerking
te nemen verlies uit onderneming.Het door de leden van de fracties van de VVD en het CDA genoemde arrest
van de Hoge Raad van 6 april 1979 (rolnummer 11 364, NJ 1980, 34) gaat
in op de situatie waarin bij een rechtspersoon aansprakelijkheid kan ontstaan
wegens een gedraging die als een onrechtmatige daad aan de rechtspersoon moet
worden toegerekend. Bij een personenvennootschap kan zich dat ook voordoen;
een onrechtmatige daad kan onder omstandigheden aan deze vennootschap toegerekend
worden. Een onrechtmatige daad van een in naam van de commanditaire vennootschap
optredende beherende vennoot die in het maatschappelijk verkeer
als gedraging van de vennootschap heeft te gelden, zal leiden tot een zaakschuld
van de commanditaire vennootschap. In dit geval is sprake van een rechtstreekse
verbondenheid van de beherende vennoten. Commanditaire vennoten zijn echter –
anders dan op grond van artikel 21 van het Wetboek van Koophandel –
niet aansprakelijk voor zaakschulden, ook niet onder bijzondere omstandigheden.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de fracties van de VVD
en het CDA over de betekenis van artikel 3.2.1.2 voor ondermaatschappen, valt
allereerst op te merken dat voor de vraag of een belastingplichtige ondernemer
is, het niet uitmaakt of hij participant is in een ondermaatschap of in een
bovenmaatschap. Vennoten in een stille maatschap of stille ondermaatschap
die zelf geen verbintenissen betreffende de onderneming die in maatschapsverband
wordt uitgeoefend aangaan, kwalificeren niet als ondernemer. Vennoten die
wel verbintenissen betreffende die onderneming aangaan, kwalificeren wel als
ondernemer. Het klopt inderdaad – zoals de leden van de fracties van
de VVD en het CDA vragen – dat een belastingplichtige voor rekening
van wie een onderneming in een ondermaatschap wordt gedreven en die rechtstreeks
wordt verbonden voor verbintenissen betreffende die ondermaatschap, ondernemer
is.Zoals in de beantwoording hiervoor uiteen gezet is, kan de verhuurder
van een onderneming onder omstandigheden kwalificeren als ondernemer. Het
is dus niet zo – dit in antwoord op een vraag van de leden van de fracties
van de VVD en het CDA – dat de verhuur van een gehele onderneming altijd
tot inkomen in box III zal leiden. Voor een belastingplichtige die ten aanzien
van een onderneming geen ondernemer is geweest – daarbij kan gedacht
worden aan een belastingplichtige die een onderneming in verhuurde staat koopt
en de onderneming blijft verhuren – is dat wel het geval. Maar als een
belastingplichtige ten aanzien van de onderneming wel ondernemer is geweest,
is het gelet op de jurisprudentie van de Hoge Raad denkbaar dat hij ondernemer
blijft. De toepassing van artikel 3.2.1.1a komt pas aan de orde indien de
belastingplichtige anders dan als ondernemer medegerechtigd blijft tot het
vermogen van die onderneming.De artikelsgewijze vragen en opmerkingen van de leden van de fracties
van de VVD en D66 met betrekking tot het begrip ondernemer zijn in paragraaf 4.1.2
behandeld.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de budgettaire gevolgen
van de uitsluiting van de commanditaire vennoot van het ondernemersbegrip.
In antwoord hierop kan worden opgemerkt dat voor de aanpassing van het ondernemersbegrip
in de IB in het pakket voor ondernemers f 50 mln is ingeboekt. Het grootste
gedeelte van dat bedrag wordt opgebracht door de uitsluiting van de commanditaire
vennoot van het ondernemersbegrip.Artikel 3.2.1.3 Zelfstandig uitgeoefend beroepDe vraag van de leden van de fractie van D66 over het handhaven van de
bestaande systematiek voor het verkrijgen van de zelfstandigenaftrek, is beantwoord
in paragraaf 4.1.3. van deze nota.Artikel 3.2.1.4 Begrip urencriteriumDe vraag van de leden van de fracties van de PvdA en het GPV en de RPF
op welke grond wordt beoordeeld of iets een wel of niet gebruikelijke samenwerkingsvorm
is, is beantwoord in paragraaf 4.1.3. van deze nota.De leden van de fracties van de VVD en D66 vragen waarom in artikel 3.2.1.4,
tweede lid, is gekozen voor een gebruikelijkheidscriterium. Voorts stellen
de leden van de fractie van de VVD vragen over de bewijslastverdeling bij
toepassing van het gebruikelijkheidscriterium en de uitsluiting van werkzaamheden
van een ondermaatschap voor het urencriterium. Voorts vragen deze leden of
sprake is van gebruikelijkheid als één vergelijkbaar samenwerkingsverband
van niet verbonden personen is aangewezen. Deze vragen zijn beantwoord in
paragraaf 4.1.3. van deze nota.De vraag van de leden van de fractie van D66 over het handhaven van de
bestaande systematiek voor het verkrijgen van de zelfstandigenaftrek, is beantwoord
in paragraaf 4.1.3. van deze nota.De leden van de fractie van het CDA vragen zich af of de gebruikelijkheidstoets
in de praktijk niet tot conflicten zal leiden. Tevens wensen deze leden evenals
de leden van de fracties van het GPV, de RPF en de SGP duidelijkheid over
de situatie bij veel kleine bedrijven waar de man/vrouw-maatschappen en -firma's
veel voorkomen. Deze vragen zijn beantwoord in paragraaf 4.1.3. van deze
nota.Artikel 3.2.2.1 WinstDe leden van de fractie van de D66 vragen in te gaan op het commentaar
van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs terzake van het winstbegrip.
Met betrekking tot het winstbegrip is in het nader rapport aan de Koningin
bij het voorstel van Wet inkomstenbelasting 2001 aangegeven dat de kostenarresten
aan betekenis zullen inboeten. De Orde vraagt zich in dit kader af wat is
bedoeld met de opmerking in punt 25: «gelet op nieuwe context waarbij
de particulier door middel van een forfaitair rendement in de heffing wordt
betrokken, kan het evenwicht tussen de heffing van inkomstenbelasting en de
heffing van vennootschapsbelasting anders komen te liggen.»Deze zinsnede heeft ten doel aan te geven dat bij het bepalen van de winst
voor de heffing van vennootschapsbelasting de kostenaftrek in beginsel niet
langer behoeft te worden beperkt op basis van de kostenarresten, indien de
bedragen die in aftrek worden gebracht, mede op forfaitaire wijze via het
forfaitaire rendement in de heffing van inkomstenbelasting worden betrokken.De leden van de VVD-fractie en de Orde vragen zich in dit kader af of
onder het voorgestelde regime de vennootschap bij converteerbare obligatieleningen
de kosten die samenhangen met het conversierecht in aftrek kan brengen. Het
antwoord is, dat dit afhankelijk is van de voorwaarden waaronder de converteerbare
obligatielening is aangegaan. Indien de lening onder zodanige voorwaarden
is aangegaan dat met de lening als het ware wordt deelgenomen in de vennootschap,
waardoor de lening functioneert als eigen vermogen van de vennootschap, zullen
de kosten niet in aftrek kunnen worden gebracht, net zoals de rente die in
die situatie niet aftrekbaar is. In dit verband herinneren wij eraan dat wij
voornemens zijn aan een werkgroep waarin ook het bedrijfsleven en de fiscale
wetenschap zullen zijn vertegenwoordigd, advies te vragen of meer algemene
regels nodig zijn met betrekking tot wat als eigen en als vreemd vermogen
kan worden aangemerkt (kamerstukken II 1998/99, 26 728, nr. 3, blz.7).Artikel 3.2.2.1a Maximum verliesDe vragen van de leden van de fracties van de VVD, het CDA en D66 met
betrekking tot dit artikel worden beantwoord in paragraaf 4.2.1. De leden van de fractie van D66 vragen om verduidelijking van de artikel
3.2.2.1a Maximum verlies en een reactie op het oordeel van de Raad voor het
Zelfstandig Ondernemerschap dat de regeling erg ingewikkeld is. Deze vragen
zijn behandeld in paragraaf 4.2.1. Aanpassing van het ondernemersbegrip.Artikel 3.2.2.1b Verliezen uit de aanloopfase van een
ondernemingHet verheugt ons dat de leden van de fractie van D66 positief zijn gestemd
over de regeling voor de kosten die ondernemers treffen in de fase voor het
moment dat sprake is van een bron van inkomen.Artikel 3.2.2.4 Overige vrijstellingenDe vragen van de leden van de fractie van D66 over het afschaffen van
de stakingsvrijstelling zijn reeds beantwoord in paragraaf 4.1.3.Artikel 3.2.2.7 Van aftrek uitgesloten kosten van de belastingplichtigeDe leden van de fractie van het CDA hebben geconstateerd dat de verwijzing
in artikel 3.2.2.7 lid 10 naar artikel 5.1.6 niet juist is. Bedoeld is te
verwijzen naar artikel 5.1.3a, eerste en vierde lid. Deze onjuistheid zal
bij nota van wijziging worden hersteld.De vraag van de leden van de fractie van GroenLinks of het juist is dat
de voorgestelde regeling ten behoeve van scholingskosten ruimer uitvalt dan
de regeling ter zake van persoonlijke uitgaven voor scholing en zo ja waarom
dit het geval is, beantwoorden wij als volgt. De scholingsaftrek die onder
het huidige regime is opgenomen in artikel 11c van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 en een extra aftrek vormt van scholingskosten op de fiscale winst naast
de gebruikelijke aftrek van die kosten, wordt in de voorgestelde regeling
in artikel 3.2.2.37 gecontinueerd. De voor de regeling ter zake van persoonlijke
uitgaven voor scholing in aanmerking komende kosten komen grosso modo overeen
met de kosten die in aanmerking komen voor de scholingsaftrek. Voor de scholingsaftrek
zijn namelijk eveneens uitgesloten de reis- en verblijfkosten in verband met
scholing evenals de kosten in verband met congressen, seminars, excursies,
studiereizen en dergelijke. Daarnaast is de gebruikelijke kostenaftrek voor
reis- en verblijfkosten in verband met congressen enzovoort van de ondernemer
zelf gelimiteerd in artikel 3.2.2.7.Artikel 3.2.2.9 Bijtelling privé-gebruik woningDe leden van de fractie van de VVD constateren dat het begrip eigen woning
in artikel 3.2.2.9 niet is gedefinieerd; in artikel 3.6.2 wel. Achtergrond
daarvan is dat de functie van artikel 3.2.2.9 een andere is dan van artikel
3.6.2. Artikel 3.2.2.9 is bedoeld om discussie te voorkomen tussen de belastingplichtige
en de inspecteur omtrent de waardering van de onttrekking als gevolg van het
ter beschikking staan van een woning aan de belastingplichtige. Uit het oogpunt
van waardering maakt het geen verschil op welke wijze de onderneming de beschikking
heeft over de desbetreffende woning. Zo kan ook een door de onderneming gehuurde
of gepachte onroerende zaak, waarvan een gedeelte in gebruik is als woning
van de ondernemer, voor dat gedeelte onder de waarderingsregel van artikel
3.2.2.9 vallen. Het opnemen van het begrip eigenwoningwaarde in artikel 3.2.2.9,
tweede tot en met vierde lid, kan in dat opzicht aanleiding zijn tot misverstanden.
Bij de bijgevoegde nota van wijziging is het begrip vervangen door woningwaarde. Artikel 3.2.2.10 Bijtelling privé-gebruik autoVoor de beantwoording van de vraag van de leden van de VVD-fractie of
de in aanmerking te nemen onttrekking voor het voor privé-doeleinden
gebruiken van de auto van de zaak ingevolge thans geldende jurisprudentie
is gelimiteerd tot het werkelijke bedrag dat als kosten van die auto in de
onderneming ten laste van de winst is gebracht, zij verwezen naar het hierover
opgemerkte in paragraaf 4.1.3.Op de vraag van de leden van de fractie van het CDA hoe in artikel 3.1.1.10
en het daarmee overeenkomende artikel 3.10.2 het begrip «op jaarbasis»
moet worden geïnterpreteerd, merken wij op dat in voortzetting van vaste
jurisprudentie inderdaad herrekening naar een vol jaar zal moeten plaatshebben
voor het bepalen van de kilometerklassen en daarmee het bijtellingspercentage.
Dit wordt dan naar tijdsgelang toegepast.Bij de vraag van deze leden waarom in het vijfde lid van deze artikelen
niet ook de grenzen van 4000 en 7000 kilometer zijn genoemd, wordt opgemerkt
dat het vijfde lid de mogelijkheid opent om bij ministeriële regeling
regels te stellen waaraan de rittenregistratie moet voldoen. Deze rittenregistratie
is als enig bewijs toegelaten voor het laten blijken van een privé-gebruik
van meer dan 500 maar niet meer dan 7000 kilometer.De leden van de CDA-fractie vragen of de verschillende waarden in de onderdelen
a en c van het zesde lid van artikel 3.2.2.10 niet het gevaar van verboden
discriminatie inhoudt. Waar in onderdeel a de waarde van de personenauto waarover
bijtelling voor het privé-gebruik dient plaats te vinden is bepaald
op de catalogusprijs met inbegrip van de omzetbelasting en de belasting van
personenauto's en motorrijwielen, bepaalt onderdeel c deze waarde, ingeval
de auto meer dan vijftien jaar geleden in gebruik is genomen, op de waarde
in het economische verkeer. Het maken van dit onderscheid berust op de economische
realiteit dat in het algemeen auto's in waarde verminderen, in welk geval
toepassing van de hoofdregel, die uitgaat van cataloguswaarde, steeds problematischer
wordt, terwijl voorts in een verhoudingsgewijs zeer beperkt aantal gevallen
juist de omgekeerde situatie zich voordoet en auto's weer helemaal worden
opgeknapt en een nieuw leven gaan leiden. Voor deze beide gevallen biedt onderdeel
c een adequate en aan de bijzondere omstandigheden aangepaste oplossing aangezien
deze zowel een flexibele oplossing biedt voor de gevallen van waardedaling
als die van waardestijging. Het gaat niet aan de normale situatie die uitgaat
van cataloguswaarde (onderdeel a) af te zetten tegen de gevallen van onderdeel
c (economische waarde), waarvoor op grond van de bijzondere situatie daarbij,
een van de hoofdregel afwijkende regeling is getroffen. Dat daarbij ergens
een, arbitraire, grens moet worden getrokken, namelijk bij meer dan vijftien
jaar geleden in gebruik genomen, doet daaraan niet af.De leden van de fractie van D66 ervaren de voorstellen voor de autokostenfictie
als het praktisch bewerkstelligen van een uitgangspunt van 25%, en zij achten
het niet ondenkbaar dat de bijtelling van nihil indien de auto voor niet meer
dan 500 kilometer voor privé-doeleinden wordt gebruikt, in de praktijk
loos zal blijken. Per saldo gaat volgens deze leden van de wijziging van de
regeling onvoldoende stimulans uit voor het gebruik van openbaar vervoer en/of
minder privé-gebruik, en komt de wijziging te weinig aan het vereenvoudigingsstreven
tegemoet.Inderdaad kent de voorgestelde regeling voor de waardering van het voordeel
van het privé-gebruik van de auto van de zaak het uitgangspunt dat
zulk gebruik wordt voorondersteld. De regeling is echter zo opgezet dat het
leveren van tegenbewijs tegenbewijs in de praktijk geen «loze» mogelijkheid is. Hoewel enerzijds een aantal gebruikers van een auto
van de zaak die ook nu geen administratie voeren, hetzij omdat zij meer dan
1000 privé kilometers afleggen hetzij omdat zij niet de moeite nemen
een laag privé-gebruik te bewijzen, na de invoering van de Wet IB'01
bijtelling van het algemene autokostenforfait van 25% zal aanvaarden, mag
anderzijds worden verwacht dat ook gebruik zal worden gemaakt van de geboden
mogelijkheid de bijtelling te laten aansluiten bij het werkelijk privé-gebruik,
wat leidt tot een – soms fors – lagere bijtelling dan voorheen.
Wij taxeren dat, in budgettair opzicht ten opzichte van de huidige autokostenfictie,
beide componenten elkaar grosso modo zullen compenseren. Binnen het uitgangspunt
is een duidelijke stimulans aangebracht voor een verdere vermindering van
het privé-gebruik van de auto van de zaak. Erkend wordt dat de belastingplichtigen
die voor 500 tot 7000 kilometer van de variabilisering gebruik willen maken,
voor de verlaging van de bijtelling geconfronteerd worden met een rittenregistratie.
De vraag of dit administratief bewerkelijk is, is evenwel minder snel te beantwoorden.
Velen, en veel bedrijven, hanteren een vorm van registratie. Ook zijn diverse,
niet dure, elektronische registratiesystemen beschikbaar. Het ligt in de bedoeling
om in de uitvoering ruimte te bieden voor de meest eenvoudige vorm van rittenregistratie
die een voldoend betrouwbaar bewijs vormen. De huidige ervaringen hiermee
geven echter aan dat dit wel zeker mogelijk is. Daarenboven geldt juist voor
degenen die niet of nauwelijks de auto van de zaak voor privé-doeleinden
gebruiken, dat wel een verdergaande vereenvoudiging in de bewijsvoering is
doorgevoerd.Artikel 3.2.2.14 JaarwinstDe leden van de VVD-fractie vragen wat bedoeld is met «schokeffecten»
en in hoeverre het voorkomen daarvan gepaard kan gaan met terugwerkende kracht.
Wij zullen op deze plaats volstaan met een korte toelichting. Bij de behandeling
van het wetsvoorstel Continuering regime inzake voorzieningen zal dit punt
verder aan de orde komen. De leden van de D66-fractie geven ook aan dat zij
dan nader op dit onderwerp willen ingaan.De bepaling van de jaarwinst vindt plaats op grond van het zogenoemde
goed koopmansgebruik. Het goed koopmansgebruik is een dynamisch begrip dat
ruimte biedt voor maatschappelijke ontwikkelingen. Bij de invulling van het
begrip is dan ook een belangrijke rol weggelegd voor de belastingrechter.
In uitzonderlijke gevallen kan zich dan een situatie voordoen dat de Hoge
Raad «omgaat», in de zin dat hij een wijziging aanbrengt in voordien
door de Hoge Raad getrokken grenzen van het goed koopmansgebruik. Deze situatie
is in het advies van de Raad van State bij dit wetsvoorstel onder punt 39
aangeduid als een «schokeffect». Of een dergelijk schokeffect
aanleiding kan zijn voor een ingrijpen van de wetgever hangt af van het specifieke
geval. Dit zal in ieder geval niet in zijn algemeenheid gelden, doch uitsluitend
als specifieke omstandigheden dit rechtvaardigen. Voor de vraag of (formele)
terugwerkende kracht daarbij aan de orde kan zijn, verwijzen wij naar de brief
van eerste ondergetekende van 25 juni 1997 aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal1.Artikel 3.2.2.16 Loon- en prijswijzigingen na afloop jaar
en betalingDe leden van de fractie van de CDA vragen op welke kosten artikel 3.2.2.16
betrekking heeft. Anders dan door deze leden wordt verondersteld, ziet de
bepaling op kosten en lasten van loon- en prijswijzigingen die na afloop van
het onderhavige jaar plaatsvinden. De bepaling is onder meer van belang voor
de waardering van welvaartsvaste en waardevaste pensioentoezeggingen.
Artikel 3.2.2.16 vervangt samen met artikel 3.2.2.15 het huidige artikel 9a,
eerste tot en met vijfde lid van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.Artikel 3.2.2.18 Waardering pensioenverplichtingen en
soortgelijke verplichtingenMet betrekking tot de vraag van de leden van de fracties van de VVD, het
CDA en D66 waarom in artikel 3.2.2.18 een rekenrente van 4% wordt voorgeschreven,
merken wij op dat uiteraard kan worden onderkend dat het hanteren van een
rekenrente een element vormt van het in artikel 3.2.2.18 voorgeschreven stelsel
van waardering van pensioen en soortgelijke verplichtingen naar algemeen aanvaarde
actuariële grondslagen. Uit het actuariële waarderingsstelsel vloeit
echter niet zonder meer voort hoe hoog de binnen dat stelsel te hanteren rentevoet
dient te zijn. Daarom is aan dit aspect bij de invoering van artikel 9b van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964, waaraan artikel 3.2.2.18 geheel gelijkluidend
is, concrete invulling gegeven. Met de te hanteren rekenrente van 4% werd
aangesloten bij het in dit verband in de praktijk algemeen gehanteerde percentage.Artikel 3.2.2.30 KleinschaligheidsinvesteringsaftrekIn antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA waarom
het percentage van de investeringsaftrek voor de laagste investeringsschijf
is verlaagd van 27% naar 24% kan worden opgemerkt dat het structurele percentage
voor de laagste schijf thans eveneens 24% bedraagt. Dit percentage is tijdelijk
(voor de jaren 1999, 2000 en 2001) met 3%-punten verhoogd via een nota van
wijziging op het Belastingplan 1999 (Kamerstukken II 1998/99, 26 245,
nr. 6) met als doel met name kleine bedrijven tegemoet te komen in de kosten
van het invoeren van de euro in deze jaren. Overigens zal het nog in te dienen
wetsvoorstel ondernemerspakket 2001 een (bescheiden) intensivering van de
investeringsaftrek bevatten.De leden van de fractie van het CDA vragen naar het verschil tussen de
formulering van artikel 3.2.2.30, derde lid, en artikel 3.2.2.31, vierde lid.
Deze vraag is beantwoord in paragraaf 4.1.3.Daarnaast gaan deze leden in op de samenhang van dit artikel met de vennootschapsbelasting.
Deze samenhang is voornamelijk geregeld in hoofdstuk 1, artikel VIII, onderdeel
C, van het wetsvoorstel Invoeringswet Wet Inkomstenbelasting 2001. In de nota
naar aanleiding van het verslag op dat wetsvoorstel zal hierop ingegaan worden.Artikel 3.2.2.31 Energie-investeringsaftrekDe eis dat de ondernemer de onderneming feitelijk voor eigen rekening
drijft nu het ondernemersbegrip reeds elders in de wet is aangescherpt is
ontleend aan artikel 11, eerste lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.
Dit in antwoord op een vraag van de leden van de fracties van de PvdA en D66,
die verwijzen naar punt 25 van het commentaar van de Orde. In de opzet van
de Wet inkomstenbelasting 2001 heeft deze eis in feite geen toegevoegde waarde
meer en kan deze derhalve vervallen. Bij nota van wijziging zal hierin worden
voorzien.Voorts vragen de leden van de fractie van te reageren op de punten 23
en 24 van het commentaar van de Orde. In punt 23 en 24 doet de Orde de suggestie
dat een verzoek om een verklaring – zoals in het vierde lid van artikel
3.2.2.20 en het eerste lid van artikel 3.2.2.26 – ook kan worden ingediend
door een samenwerkingsverband. Hiermee zou naar het oordeel van de Orde op
een eenvoudige wijze een administratieve lastenverlichting kunnen
worden doorgevoerd. Deze suggestie van de Orde gaat wel uit van de gedachte
dat een samenwerkingsverband in het wetsvoorstel wordt gezien als een ondernemer.
Dit is echter niet het geval. In het wetsvoorstel kan alleen een belastingplichtige
een ondernemer zijn, en een samenwerkingsverband als hier bedoeld is geen
belastingplichtige. Indien het bij een verklaring uitsluitend gaat om de vraag
of sprake is van een aangewezen bedrijfsmiddel, zou het vanuit het oogpunt
van administratieve lastenvermindering wellicht wenselijk zijn de mogelijkheid
te creëren dat een verzoek door het samenwerkingsverband wordt ingediend.
Hier ligt echter een samenhang met de overige administratieve voorwaarden,
zoals de accountantsverklaring en de melding door de belastingplichtige met
het oog op onder meer budgetbewaking. Zoals in het nader rapport reeds is
aangegeven, is de eerste ondergetekende voornemens om bij de – op zichzelf
niet meer dan technische – aanpassing van de Uitvoeringsregeling willekeurige
afschrijving aan de Wet Inkomstenbelasting 2001 aandacht te schenken aan de
administratieve voorwaarden. Daarbij zal ook de suggestie van de Orde nader
worden bezien.Artikel 3.2.2.32 Begrip investerenDe leden van de fractie van het CDA vragen of als geïnvesteerd wordt
door een commanditaire vennootschap het voortaan zo is dat de gehele investeringsaftrek
toekomt aan de beherende vennoten, alhoewel naar huidig inzicht het deel van
de investeringen dat voor rekening van de commanditaire vennoten toekomt,
niet op hen rust. Voor het antwoord op deze vraag verwijzen wij naar paragraaf 4.1.2
van het algemeen deel van deze nota. Ook vragen deze leden of door het koppelen
van bepaalde faciliteiten aan het urencriterium en het vervallen van de stakingsvrijstelling
en het bijzonder tarief bij staking de «noodzaak» om «CV-constructies»
te bestrijden niet in verregaande mate is vervallen. Ons antwoord op deze
vraag is dat commandieten inderdaad in de regel niet zullen voldoen aan het
urencriterium. De enige nieuwe regeling waarvoor het urencriterium zal gaan
gelden – naast de zelfstandigenaftrek en de oudedagsreserve –
is de meewerkaftrek. Voor de zogenoemde CV-constructies is deze aanpassing
derhalve niet van belang. In deze nota hebben wij voorts toegelicht dat een
beperkte stakingsvrijstelling per leven van een belastingplichtige gehandhaafd
zal blijven. Deze aanpassing alsmede het vervallen van het bijzonder tarief
hebben invloed op de aantrekkelijkheid van zogenoemde CV-constructies. Voorts
vragen deze leden of het niet verstandiger is een gekend begrippenpatroon
ook met het oog op de internationale aansluiting te blijven hanteren. Wij
nemen aan dat deze leden hiermee doelen op het, net als onder het huidige
regime, aanmerken van commanditaire vennoten als ondernemer. Op deze vraag
kunnen wij antwoorden dat de fiscale behandeling van natuurlijke personen
die commanditaire vennoot in een onderneming zijn, van land tot land verschilt.
In sommige landen wordt deze gerechtigdheid tot de winst, net als in Nederland,
direct toegerekend aan de commanditaire vennoot terwijl in andere landen dergelijke
vormen van medegerechtigdheid in de vennootschapsbelasting worden betrokken.Artikel 3.2.2.34 Uitgesloten bedrijfsmiddelen voor investeringsaftrekDe leden van de fracties van de VVD en D66 hebben een vraag over de toelichting
op het vierde lid van artikel 3.2.2.34 dat bepaalt dat onze minister in bepaalde
gevallen voor uitgesloten bedrijfsmiddelen toch investeringsaftrek kan verlenen.
De leden van de fractie van D66 verwijzen in dat verband naar punt 26 van
de Orde. In de toelichting staat vermeld dat deze bepaling, evenals de daarmee
overeenkomende bevoegdheid uit artikel 11, negende lid, Wet
IB 1964, is bedoeld voor de situatie dat de investering een duidelijke bijdrage
levert aan de werkgelegenheid en de met het bedrijfsmiddel behaalde voordelen
in aanzienlijke mate in Nederland worden belast. Het gaat hierbij –
dit in antwoord op de vraag van deze leden – om de werkgelegenheid in
Nederland. Met betrekking tot de vraag van deze leden wanneer een «duidelijke»
bijdrage wordt geleverd aan de werkgelegenheid en wanneer sprake is van«aanzienlijke
mate» kan worden geantwoord dat het hierbij gaat om relatieve criteria,
dat wil zeggen dat de beoordeling geschiedt tegen de achtergrond van de omvang
van de investering.Artikel 3.2.2.36 DesinvesteringsbijtellingDe regeling met betrekking tot de desinvesteringsbijtelling in artikel
3.2.2.36, tweede lid, is inhoudelijk niet gewijzigd ten opzichte van de regeling
in artikel 11a, eerste lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Dat
betekent dat de desinvesteringsbijtelling – de leden van de fractie
van vragen hiernaar – op dezelfde wijze als thans het geval is voor
de toepassing van de desinvesteringsbijtelling wordt toegerekend aan verschillende
investeringen bij overdracht van een onderneming waarbij voor enkele bedrijfsmiddelen
een prijs wordt overeengekomen.Artikel 3.2.2.43 Fiscale reservesIn paragraaf 4.1.1 van deze nota is ingegaan op de vraag van de leden
van de D66-fractie over de subjectivering van het ondernemingsbegrip.Wij hebben kennisgenomen van de opmerkingen die de leden van de D66-fractie,
vooruitlopend op de behandeling van het Wetsvoorstel Continuering regime inzake
voorzieningen, hebben gemaakt over de vorming van fiscale reserves.Artikel 3.2.2.45 AandelenfusieDe leden van de CDA-fractie vragen zich af of het woord «andere»
klopt in het voorgestelde artikel 3.2.2.45., merken wij het volgende op. In
het voorgestelde artikel 3.2.2.45, tweede lid, onderdeel b, heeft het woord
«andere» betrekking op lidstaat. Bij nota van wijziging zal het
woord «andere» worden verplaatst zodat deze op vennootschap terug
zal slaan. Dit ligt in het verlengde van de toezegging dat de Belastingdienst
in de uitvoeringssfeer met een welwillende houding zal bezien of en in welke
mate fiscale begeleiding mogelijk is in de situatie waarbij de vennootschappen
in dezelfde, andere, lidstaat zijn gevestigd (kamerstukken I, 1997/98, 25 709,
nr. 315b, blz. 3). Op de vraag van deze leden of is gekozen voor een materiële
fusie eis en de verdeling van de bewijslast op dat punt wordt verwezen naar
hetgeen in het algemeen gedeelte is opgemerkt.De leden van de CDA-fractie vragen of de anti-misbruik bepaling die is
opgenomen in het voorgestelde artikel 3.2.2.45, vierde lid, waarin de aandelenfusie
is geregeld, van toepassing kan zijn in de volgende situatie. Voorafgaand
aan een voorgenomen verkoop van de aandelen in een vennootschap die een onderneming
drijft, draagt de directeur-grootaandeelhouder, door middel van een aandelenfusie,
de aandelen over aan een door hem opgerichte holding. Na overdracht van de
aandelen keert de werkmaatschappij haar vrije winstreserves uit aan de opgerichte
holding. In de door deze leden beschreven situatie is aannemelijk dat de aandelenfusie
in overwegende mate is gericht op het uitstellen van belastingheffing. De
acute belastingclaim die als gevolg van de het uitdelen van winstreserves
dan wel de vervreemding van aandelen zou ontstaan, wordt door middel van de
aandelenfusie omgezet in een vooralsnog onbelaste claim. De winstreserves
kunnen als gevolg van de deelnemingsvrijstelling namelijk (vooralsnog)
onbelast worden genoten. Dit geldt eveneens voor de bate die bij vervreemding
van de aandelen aan een derde wordt ontvangen. Hieraan doet niet af dat de
aandelen lichter worden gemaakt met oog op het vinden van een eventuele koper
voor de aandelen. Het lichter maken van aandelen kan immers niet worden aangemerkt
als een zakelijk overweging zoals het herstructureren dan wel het rationaliseren
van de actieve werkzaamheden van de bij de fusie betrokken vennootschappen.
Natuurlijk staat het de belastingplichtige vrij om het tegendeel aannemelijk
te maken en de beslissing van de inspecteur voor te leggen aan de rechter.In paragraaf 4.1.3 van deze nota hebben wij reeds uiteengezet dat
de anti-misbruik bepaling in overeenstemming is met de fusierichtlijn. Daarnaast
komt deze aanpak overeen met hetgeen is opgemerkt in het Besluit van de eerste
ondergetekende van 7 mei 1998, nr. DB98/720. De mening van deze leden dat
hierdoor nieuwe procedures dreigen, delen wij dan ook niet.Artikel 3.2.2.46 Juridische splitsingDe vraag van de leden van de VVD-fractie of een zogeheten uitzaksplitsing
gevolgen heeft voor de aandeelhouders in de splitsende vennootschap is beantwoord
in paragraaf 4.1.4.Artikel 3.2.2.47 Juridische fusieDe leden van de fracties van het CDA en D66 vragen waarom niet de term
belastingontwijking in de anti-misbruik bepaling bij de aandelenfusie, de
bedrijfsfusie, de juridische fusie en de juridische splitsing is opgenomen
in plaats van «het ontgaan of uitstellen van belastingheffing».
In paragraaf 4.1.4 is reeds ingegaan op de vraag waarom in dit specifieke
geval is afgeweken van de algemene lijn om de letterlijke bewoordingen van
een richtlijn over te nemen.Artikel 3.2.2.50 Overbrenging vermogensbestanddelen naar
het buitenlandNaar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie waarom de
invoering van de partiële eindafrekeningsverplichting niet met zoveel
woorden in de memorie van toelichting is toegelicht, merken wij op dat dit
zowel is gedaan op bladzijde 96, eerste volle alinea van het algemeen gedeelte
van de memorie van toelichting als in de artikelsgewijze toelichting bij artikel
3.2.2.50. Op de voorgestelde regeling is ingegaan in het algemeen gedeelte
van de memorie van toelichting. Deze regeling ziet op de situatie dat een
belastingplichtige vermogensbestanddelen overbrengt naar het buitenland en
vervolgens ophoudt inwoner van Nederland te zijn. In dat geval wordt de belastingplichtige
geacht de onderneming te hebben gestaakt voorzover de vermogensbestanddelen
naar het buitenland zijn overgebracht en deze vermogensbestanddelen nog behoren
tot een vaste inrichting van de belastingplichtige. Ook onder de eindafrekeningsbepaling
(artikel 16) van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 zal moeten worden afgerekend
in deze situatie. Eindafrekening dient kortweg plaats te vinden op het tijdstip
dat de waardeaangroei van vermogensbestanddelen die is toe te rekenen aan
de «Nederlandse» periode de Nederlandse invloedssfeer verlaat.
Dit is nu juist het geval indien de belastingplichtige vermogensbestanddelen
heeft overgebracht naar het buitenland en ophoudt inwoner van Nederland te
zijn. Vanaf dat tijdstip is de heffing over de overgebrachte vermogensbestanddelen
niet meer toegewezen aan Nederland maar aan het land waarvan de belastingplichtige
inwoner wordt. Wel is gebleken dat in de praktijk over de toepassing van artikel
16 in de hiervoor geschetste situatie onduidelijkheid bestaat.
Teneinde deze onduidelijkheid weg te nemen, is de partiële eindafrekening
opgenomen in een separate regeling.Artikel 3.2.2.51 EindafrekeningDe vraag van de leden van de VVD-fractie of de in het voorgestelde artikel
3.2.2.51, tweede lid, opgenomen bepaling niet overbodig is gezien de in artikel
3.2.2.50 opgenomen regeling, kunnen wij bevestigend beantwoorden. Het genoemde
artikellid kan dus vervallen. Deze aanpassing zal bij nota van wijziging worden
aangebracht.Artikel 3.2.2.53 Doorschuiving in de familiesfeerDe vraag van leden van de fracties van de VVD en het CDA of de beperking
van de doorschuiffaciliteit tot de familiekring gerechtvaardigd is in het
licht van het door de Hoge Raad gewezen arrest BNB 1997/186, beantwoorden
wij bevestigen. Het arrest is gewezen voor de heffing van successierecht en
had betrekking op het besluit van 14 december 1987, nr. DB 87/7575. In dit
besluit wordt aangesloten bij de kring aan wie ingevolge artikel 17 van de
Wet op de inkomstenbelasting 1964 geruisloos kan worden doorgeschoven. De
omstandigheid dat de Hoge Raad de beperking van de geruisloze doorschuiving
voor de heffing van successierecht tot de familiekring in strijd met het gelijkheidsbeginsel
acht, brengt niet met zich dat dit eveneens het geval is voor de beperking
van de doorschuifmogelijkheid voor de heffing van inkomstenbelasting. Dit
vloeit voort uit de omstandigheid dat het bij het successierecht een goedkeuring
in de uitvoeringssfeer betreft, waar geen wettelijke bepaling aan ten grondslag
ligt. Hierdoor wordt zonder dat dit expliciet bij wet is geregeld een bepaalde
groep van belastingplichtigen bevoordeeld boven een andere groep van belastingplichtigen.
Dit ligt anders bij de geruisloze doorschuiving voor de heffing van inkomstenbelasting.
Deze doorschuiving is gebaseerd op een wettelijke bepaling waarin tevens de
beperking van de kring van gerechtigden is opgenomen. Het is niet in strijd
met het gelijkheidheidsbeginsel om op objectieve gronden bij wet te bepalen
dat een bepaalde faciliteit alleen wordt gegeven indien de belastingplichtigen
aan de in de wettelijke bepaling genoemde omstandigheden voldoen.Artikel 3.2.2.54 Omzetting in een N.V. of B.V.De vraag van de leden van de CDA-fractie of de standaardvoorwaarden betreffende
de omzetting in een NV of BV aangepast worden bij invoering van de Wet inkomstenbelasting
2001 beantwoorden wij bevestigend.Artikel 3.2.3.1 Toegang toevoegingen oudedagsreserveDeze vragen van de leden van de fractie van D66 over de leeftijdsgrens
van 65 jaar in de fiscale oudedagsreserve zijn reeds beantwoord in paragraaf 4.1.3De vraag van de leden van de fractie van D66 waarom het voorstel van onder
meer prof. Dietvorst om de FOR af te schaffen niet is overgenomen, is reeds
beantwoord in paragraaf 4.1.3Artikel 3.2.3.3 Inhaal toevoeging na een verplichte afnemingDe leden van de fractie van het CDA vragen waarom een ondernemer die tijdelijk
ziek is en daardoor het urencriterium niet haalt, over de hele FOR wordt afgerekend.
In dit verband vragen deze leden of hierdoor niet forse liquiditeitsproblemen
kunnen ontstaan. Ons antwoord hierop luidt dat, anders dan deze leden menen,
in deze situatie geen sprake is van een afrekening over de gehele
FOR maar van een verplichte afneming van de oudedagsreserve voorzover deze
uitkomt boven het ondernemingsvermogen. Bovendien beperkt de mogelijkheid
van een inhaaldotatie in het daaropvolgende jaar het effect van de verplichte
afneming aanzienlijk. Wij verwachten dan ook geen forse liquiditeitsproblemen.Artikel 3.2.3.4 AfnemingenDe leden van de fractie van het CDA vragen waarom de regeling van afname
van de FOR indien de FOR groter is dan het ondernemingsvermogen, opnieuw wordt
ingevoerd nadat deze met ingang van 1998 is afgeschaft. In dit verband merken
zij op dat de oorzaak toch kan liggen in verliezen. Zij informeren of dit
geen onoverkomelijke liquiditeitsproblemen oplevert voor de ondernemer. Naar
aanleiding hiervan merken wij op dat in paragraaf 4.1.3 van deze nota
al op deze vragen is ingegaan.Artikel 3.2.3.6 Meer dan één ondernemingTen aanzien van de vraag van de leden van de VVD-fractie wat er gebeurt
indien een ondernemer meer dan een onderneming drijft en geen keuze maakt
ten aanzien van de toedeling van de toevoeging aan de fiscale oudedagsreserve
over de verschillende onderneming, merken wij het volgende op. De fiscale
oudedagsreserve maakt onderdeel uit van de fiscale balans en de toevoeging
aan die reserve maakt deel uit van de fiscale winst en verliesrekening. Een
en ander brengt met zich mee dat bij de opstelling van de fiscale jaarstukken
automatisch een keuze wordt gemaakt met betrekking tot de vraag aan welke
onderneming en voor welk bedrag de toevoeging wordt toegerekend.Artikel 3.2.4.3 ZelfstandigenaftrekDe indruk van de leden van de PvdA-fractie dat de consequentie van artikel
3.2.3.2 dat partners niet samen de 1225 uren kunnen volmaken maar dat de ondernemer
dit zelf moet doen, is juist. In de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (artikel
44m, zevende lid) is een verlaging van de urennorm opgenomen voor de gevallen
waarin de echtgenoot van een belastingplichtige meewerkt in diens voor eigen
rekening gedreven onderneming. Uitgaande van de Wet Inkomstenbelasting 2001
als individuele heffing ligt deze speciale voorziening niet langer voor de
hand. Daarbij zij bedacht dat de 1225 uur overeenkomt met een werkweek van
circa 3,5 dag per week. Voorts is een dienstbetrekking tussen echtgenoten
mogelijk zodat het een ondernemer vrij staat om zijn meewerkende partner een
reële arbeidsbeloning te geven. De verwachting is dan ook dat de voorgestelde
regeling geen invloed heeft op het streven van partners om onderling goede
afspraken te maken over het verdelen van verantwoordelijkheden bij arbeid
en zorg.De leden van fractie van het CDA vragen of artikel 2.4.3 met zich kan
brengen dat in situaties waarin de ouder zelf een negatief inkomen heeft in
een bepaald jaar en door toerekening van inkomen aan hem/haar van het kind
aan hem/haar enige belasting verschuldigd wordt en de verhaalbare belasting
beperkt is tot die feitelijk verschuldigde belasting, de waarde van de verliescompensatie
die de ouder op zich zelf zou hebben door de toerekeningsregels in combinatie
met het verhaalsrecht materieel het kind ten goede komt, kan bevestigend worden
beantwoord.Voorts vragen de leden van de fractie van het CDA of onderkend is dat
aan het afzien van het verhaalsrecht op grond van een overeenkomst als bedoeld
in artikel 2.4.3, derde lid, schenkingsgevolgen kunnen zijn verbonden. Het is mogelijk dat een dergelijke overeenkomst een materiële schenking
inhoudt maar dat hoeft niet het geval te zijn. Het is immers goed denkbaar
dat bij die overeenkomst tegenover het afzien van het verhaalsrecht een gelijkwaardige
tegenprestatie wordt bedongen. Gedacht kan daarbij worden aan bijvoorbeeld
een rentedragende schuldigerkenning. In een dergelijk geval is er uiteraard
geen sprake van schenking. Deze leden menen voorts dat, indien er ter zake
van een overeenkomst waarbij van het verhaalsrecht wordt afgezien, sprake
is van een schenking, in vrijwel alle gevallen een notariële akte vereist
is. Voor een schenking is alleen een notariële akte vereist indien het
gaat om een formele schenking in de zin van artikel 1703 van Boek 7A van het
Burgerlijk Wetboek. De afstand om niet van een vorderingsrecht, waar het hier
om gaat, is weliswaar een materiële, maar geen formele schenking, zodat
hiervoor het vormvereiste van een notariële akte niet geldt.De vraag van de leden van de fractie van het CDA waarom de leeftijdsgrens
van 65 jaar voor de zelfstandigenaftrek wordt gehanteerd alsmede of het vervallen
van deze grens niet voor de hand ligt, is in paragraaf 4.1.3 van deze
nota beantwoord.De leden van de fractie van D66 vragen of het kabinet kan aangeven hoe
de verlaging van de zelfstandigenaftrek zich verhoudt tot het recht op arbeidskorting
en een overzicht kan verschaffen van de budgettaire effecten voor de winstklassen
in relatie tot de gehanteerde zelfstandigenaftrek. Met de invoering van de
arbeidskorting is een bedrag van 0,5 miljard gemoeid. In verband met het feit
dat tevens wordt voorgesteld de invorderingsvrijstelling af te schaffen is
volstaan met een verlaging van de zelfstandigenaftrek met een bedrag van 0,4
miljard. Deze verlaging is zodanig vormgegeven dat de bovengenoemde maatregelen
per saldo voor de verschillende winstklassen grosso modo neutraal uitwerken.Artikel 3.2.4.5 MeewerkaftrekIn antwoord op de vraag van de leden van de fractie van D66 om een uitgebreidere
toelichting op het handhaven van de meewerkaftrek merken wij het volgende
op. In de situatie van een arbeidsverhouding tussen partners bestaat de mogelijkheid
om te kiezen voor ofwel een reële arbeidsbeloning ofwel de meewerkaftrek.
In het nader rapport aan de Koningin hebben wij aangegeven dat wij ons kunnen
vinden in de opvatting van de Raad van State dat in de situatie van een meewerkende
partner een reële arbeidsbeloning superieur is aan de meewerkaftrek in
die zin dat een reële arbeidsbeloning beter aansluit bij het uitgangspunt
van de Wet inkomstenbelasting 2001 als individuele heffing. In het rapport
«Een duwtje in de rug» van de Commissie Oort-II wordt evenwel
handhaving van de meewerkaftrek bepleit vanuit de gedachte dat dit voor de
ondernemer minder administratieve lasten met zich brengt. Hij behoeft dan
namelijk niet als inhoudingsplichtige loonheffing in te houden. Gelet op het
belang dat door de ondernemersorganisaties wordt gehecht aan de handhaving
van de meewerkaftrek wordt in het wetsvoorstel voorgesteld de meewerkaftrek
te handhaven. Een relatie tussen het alleen accepteren van een reële
arbeidsbeloning en de robuustheid van het belastingstelsel – deze leden
brengen dit ter sprake – zien wij niet.Artikel 3.3.4 Pensioenen in grensoverschrijdende situatiesDe vraag van de leden van de fracties van de VVD en van het CDA of ook
elders in de EU fiscale pensioenfaciliteiten worden teruggenomen bij emigratie
en afkoop na emigratie kunnen wij bevestigend beantwoorden. Een gedetailleerd
overzicht van de regelgeving in de andere lidstaten is helaas niet ter beschikking.
Wel kan bijvoorbeeld gewezen worden op het systeem in België
dat een soort antimisbruikbepaling ten aanzien van pensioenen hanteert. Kort
gezegd komt dat systeem neer op het alsnog in de Belgische belastingheffing
betrekken van de afkoop van naar het buitenland overgedragen Belgisch pensioenkapitaal.Bedacht zij dat dergelijke maatregelen zijn ingebed in de fiscale stelsels
van de lidstaten voor begeleiding van oudedagsvoorzieningen en andere verzekeringsproducten.
Die stelsels verschillen wezenlijk van elkaar. Dit betekent ook dat een maatregel
bij emigratie of afkoop niet los van een dergelijk stelsel als geheel kan
worden beoordeeld.In dit verband vragen deze leden nog of artikel 3.3.4, eerste lid, ook
toepassing vindt indien de belastingplichtige is geëmigreerd en het nabestaandenpensioen
toekomt aan een persoon die niet in Nederland woont. Voor het antwoord op
deze vraag is van belang op welke wijze de afwikkeling van het pensioen plaatsvindt
nadat de belastingplichtige is geëmigreerd. Ingeval de belastingplichtige
overlijdt en het nabestaandenpensioen binnen 10 jaar na emigratie wordt afgekocht,
vervalt het uitstel van betaling op de conserverende aanslag en wordt de verschuldigde
belasting ingevorderd. Is de 10-jaarsperiode daarentegen verstreken zonder
dat tussentijds een einde is gekomen aan het uitstel van betaling, dan wordt
op verzoek van de belastingschuldige kwijtschelding van de conserverende aanslag
verleend.Met genoegen hebben wij kennis genomen van de sympathie die de leden van
de fractie van de GroenLinks uitspreken voor de door ons voorgestelde regeling
op het terrein van het pensioen in grensoverschrijdende situaties. Aan de
wens van deze leden om in te gaan op de reacties uit de samenleving op dit
onderdeel, is gevolg gegeven bij de beantwoording van de andere vragen in
deze nota met betrekking tot de behandeling van pensioen en lijfrenten.Voorts vragen deze leden in dit verband naar de ratio van de termijn van
10 jaar waarna een opgelegde conserverende aanslag buiten invordering wordt
gesteld.Allereerst merken wij voor de duidelijkheid op dat de regeling zoals die
zijn beslag heeft gekregen in het voorstel van wet Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001, de belastingplichtige na ommekomst van de 10-jaarstermijn in de gelegenheid
stelt om kwijtschelding te verzoeken. De termijn die geldt voor het uitstel
van betaling is ontleend aan de 10-jaarstermijn die thans in artikel 25, zesde
lid, Invorderingswet 1990 is opgenomen in het kader van grensoverschrijdende
situaties met aanmerkelijk belangaandelen.Artikel 3.3.7 Algemene aftrekDe leden van de fractie van het CDA wijzen erop dat de zogenoemde Nedeco-regeling
thans van toepassing kan zijn op werknemers die duurzaam zijn uitgezonden
naar niet-westerse landen. Deze leden vragen of het, gelet op de reikwijdte
van de delegatiebepaling, de bedoeling is de regeling te beperken tot tijdelijke
uitzendingen. Voorts vragen deze leden of de reikwijdte van de regeling zal
wijzigen. De leden van de fractie van de D66 vragen of het kabinet het vervallen
van de zogenoemde Nedeco-aftrekregeling gaat compenseren nu hier door het
afschaffen van de werkelijke kostenaftrek geen gebruik meer van kan worden
gemaakt.In de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 is in het voorgestelde
artikel 15, derde lid, van de Wet op de loonbelasting 1964 een delegatiebepaling
opgenomen. Op grond daarvan wordt het mogelijk om in de sfeer van de vrije
vergoedingen bij algemene maatregel van bestuur een opvolger van de zogenoemde
Nedeco-regeling en daarmee vergelijkbare regelingen vast te stellen. Thans
wordt bezien wat de beste vormgeving is voor een dergelijke regeling. De leden van de D66-fractie vragen of discussies kunnen ontstaan over
het toerekenen van kosten bij samenloop van belastbaar loon en resultaat uit
overige werkzaamheden. Deze leden vragen verder om een nadere toelichting
omtrent de voorwaarden voor aftrekbaarheid van kosten in verband met resultaten
uit overige werkzaamheden.In het algemeen zal de exclusieve toerekening van bepaalde kosten aan
een bron geen problemen opleveren. Indien iemand bijvoorbeeld een lezing of
een incidenteel advies geeft, zijn de reiskosten exclusief aan die (overige)
werkzaamheden toe te rekenen. Indien vakliteratuur wordt geraadpleegd voor
die lezing of dat advies, en de vakliteratuur ook voor een dienstbetrekking
wordt gebruikt, zullen de kosten van die vakliteratuur zo goed mogelijk moeten
worden toegerekend aan het belastbaar loon en het resultaat uit overige werkzaamheden.
Dit kan bijvoorbeeld op basis van de verhouding van de bestede tijd of naar
rato van de opbrengst.Voor het resultaat uit overige werkzaamheden is zoveel mogelijk aangesloten
bij het regime van winst uit onderneming. Dat betekent dat in beginsel alle
bedrijfskosten ten laste van het resultaat kunnen worden gebracht. Wel is
in artikel 3.4.2.2 bepaald dat ter zake van het resultaat uit overige werkzaamheden
de aftrekbeperkingen van de artikelen 3.2.2.5 tot en met 3.2.2.8a van het
winstregime overeenkomstige toepassing vinden.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie naar
de grondslagversmalling in de periode 1990–1999 als gevolg van de beleidsmatige
verhogingen van het arbeidskostenforfait wordt opgemerkt dat deze grondslagversmalling
ruim 10 miljard bedraagt. De voorgestelde verlaging van het arbeidskostenforfait
naar f 1262 betekent overigens een grondslagverbreding tot hetzelfde
bedrag.Artikel 3.3.8 Bijzondere aftrekDe leden van de CDA-fractie vragen of het inactievenforfait voldoende
wordt gecompenseerd en of een cijfermatige onderbouwing kan worden gegeven.
De effecten van het verlagen van het niet-actievenforfait zijn meegenomen
bij de berekening van de effecten van de wijziging van de tariefstructuur.
Ook voor belastingplichtigen die recht hebben op de bijzondere aftrek leidt
de aanpassing van de tariefstructuur per saldo tot positieve inkomenseffecten.
De effecten van de verlaging van het niet-actievenforfait worden derhalve
volledig gecompenseerd.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de fractie van GroenLinks
inzake de omzetting van de bijzondere aftrek voor inkomsten uit vroegere arbeid
in een heffingskorting wordt het volgende opgemerkt. Circa 50% van de belastingplichtigen
die recht hebben op de bijzondere aftrek voor inkomsten uit vroegere arbeid
valt in de eerste tariefschijf, 37% valt in de tweede tariefschijf, ruim 6%
valt in de derde tariefschijf en bijna 1% valt in de hoogste tariefschijf.
Een budgettair neutrale omzetting van de bijzondere aftrek voor inkomsten
uit vroegere arbeid in een heffingskorting zou negatieve inkomenseffecten
tot gevolg hebben voor belastingplichtigen in de tweede, derde en vierde schijf
en positieve inkomenseffecten voor belastingplichtigen met deze aftrek in
de eerste schijf.Bestaan er geen goede redenen, zo vragen de leden van de fractie van GroenLinks
aan het kabinet, om de bijzondere aftrek voor inkomsten uit vroegere arbeid
om te zetten in een taxcredit? Wie heeft recht op deze aftrek? Is er een mogelijkheid
van cumulatie van deze aftrek en de arbeidskorting in geval van samenloop
tussen (pensioen)uitkering en inkomsten uit tegenwoordige arbeid?Omzetting van de bijzondere aftrek in een (generieke) belastingkorting
is op zichzelf goed mogelijk. Het betreft hier belastingplichtigen die (soms
door wetsfictie) loon genieten anders dan uit tegenwoordige arbeid, zoals
genieters van AOW- en WAO-uitkeringen. Als deze belastingplichtigen daarnaast
een bedrag van meer dan &euro; 6890 (f 15 183) aan winst uit
onderneming, loon of resultaat uit overige werkzaamheden genieten en uit dien
hoofde de arbeidskorting krijgen, zijn voor hen daarnaast in beginsel zowel
de bijzondere aftrek als de algemene aftrek van toepassing. Op grond van artikel
3.3.6, tweede lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001 wordt echter in een
dergelijk geval alleen de hoogste van beide aftrekken in aanmerking genomen.
Gezien de omvang van het drempelbedrag voor toekenning van de arbeidskorting
is dat bij bedoelde groep belastingplichtigen de algemene aftrek. Cumulatie
van de bijzondere aftrek met de arbeidskorting, waar de leden naar informeren,
kan zich aldus niet voordoen.Artikel 3.3.11 ZeedagenaftrekDe leden van de GroenLinks-fractie vragen belangstellend of de regeling
van de zeedagenaftrek ook voor kamerleden geldt. Allereerst willen we aangeven
dat de regeling voor iedere belastingplichtige geldt en dus ook voor de leden
van de GroenLinks-fractie. Voorts willen we aangeven dat alleen van deze regeling
gebruik kan worden gemaakt indien loon wordt genoten. Voor leden van de Tweede
Kamer betekent dit dat ze door middel van de zogenoemde «opting in»
ervoor moeten hebben gekozen om in de loonbelasting te worden betrokken. Indien
de leden van de GroenLinks-fractie hieraan hebben voldaan en vervolgens als
kapitein, scheepsofficier of scheepsgezel van een zeeschip in de zin van de
Zeebrievenwet in verband met werkzaamheden doorgaans ten minste 180 dagen
per jaar aan boord van een dergelijk zeeschip of in een buitenlandse haven
of havenplaats verblijven, wordt de zeedagenaftrek toegepast.Artikel 3.4.1.1 Belastbaar resultaat uit overige werkzaamhedenDe leden van de VVD-fractie vragen welke vermogensbestanddelen aan de
overige werkzaamheden worden toegerekend, hoe die gewaardeerd worden en of
er binnen het resultaat uit overige werkzaamheden keuzevermogen bestaat.Het toerekenen en waarderen van vermogensbestanddelen, waaronder schulden,
aan de overige werkzaamheden zal op dezelfde wijze moeten gebeuren als bij
winst uit onderneming. Daarbij dienen de vermogensbestanddelen een voldoende
direct verband met de werkzaamheid te hebben. Een genieter van resultaat uit
overige werkzaamheden heeft daarbij dezelfde keuzemogelijkheid als een ondernemer.De vraag van de leden van de VVD-fractie wanneer een administratie op
kasbasis kan worden gevoerd, is beantwoord in paragraaf 4.2.2.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of een particuliere vermogensbeheerder
die «leeft van zijn geld», voor de opbrengsten wordt belast in
box III of onder het resultaat van overige werkzaamheden in box I.Dit is afhankelijk van de relevante feiten en omstandigheden. Indien sprake
is van zogenoemd normaal vermogensbeheer en de ter zake doende arbeid niet
uitgaat boven de arbeid die in verband met zodanig vermogensbeheer gebruikelijk
is, zullen de opbrengsten in beginsel worden belast in box III. Verricht deze
particulier meer dan de gebruikelijke arbeid, dan is het mogelijk dat de opbrengsten
kwalificeren als resultaat uit overige werkzaamheden. Dit is ook het geval
indien de opbrengsten het gevolg zijn van een meer dan gebruikelijk inzicht
in de markt waarin de particulier zich beweegt, zoals bijvoorbeeld het geval
is bij een makelaar die privé regelmatig panden aan- en verkoopt.In paragraaf 4.1.2 is een nadere uiteenzetting gegeven over het begrip
normaal vermogensbeheer. Artikel 3.4.1.2 Begrip werkzaamheidDe vraag van de leden van de PvdA-fractie of het niet voldoende zou zijn
om slechts de vergoeding die wordt verkregen voor ter beschikking gestelde
vermogensbestanddelen in het resultaat uit overige werkzaamheden te betrekken,
is beantwoord in paragraaf 4.2.2.De vraag van de leden van de PvdA-fractie of het ophouden van het verhuren
van een pand aan de onderneming van een echtgenoot, leidt tot de verplichting
om af te rekenen over een eventuele meerwaarde in het pand, is beantwoord
in paragraaf 4.2.2.De leden van de PvdA-fractie vragen waarom is gekozen voor de groep personen
die tot de huishouding van de belastingplichtige behoren en wat de reden is
om hierbij af te wijken van de groep personen die onder de meetrekregeling
van het aanmerkelijk belang vallen. De leden van de D66-fractie vragen in
dit verband om een reactie op de brief van Benning, Joore en Hachmang van
20 oktober jongstleden die de discrepantie tussen deze groepen personen ongewenst
vinden. De leden van de fracties van het GPV en de RPF vragen of wij het verdedigbaar
vinden dat er in fiscale zin onderscheid wordt gemaakt tussen kinderen die
nog bij hun ouders thuis wonen en kinderen die niet meer bij hun ouders wonen.
Deze leden, alsmede de leden van de fracties CDA-fractie, vragen daarbij om
een reactie omtrent de verplichting om af te rekenen als een ondernemend kind
aan wie vermogen ter beschikking is gesteld, het huis uit gaat.Artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdelen b en c, strekt ertoe belastingarbitrage
te voorkomen tussen personen bij wie verschuivingen tussen vermogen eenvoudig
zijn te realiseren. Voor de afbakening is aangesloten bij een groep personen
die reeds elders in de winstsfeer gehanteerd, namelijk de personen die tot
het huishouden van de belastingplichtige behoren. Deze groep personen verschilt
van die bij de meetrekregeling van het aanmerkelijk belang. Wij zijn bereid,
met name op het punt van het onderscheid tussen al of niet thuiswonende kinderen,
de afbakening van de groep personen die onder de maatregel valt, nader te
bezien.De leden van de PvdA-fractie vragen om een oordeel over het om niet ter
beschikking stellen van een vermogensbestanddeel aan de huisgenoot/ondernemer,
terwijl alle kosten ten aanzien van dat vermogensbestanddeel ten laste van
de onderneming komen.Aangezien het waarschijnlijk is dat dit een bevoordeling betreft die is
gebaseerd op persoonlijke overwegingen, zal bij de ondernemer het verschil
tussen de waarde in het economische verkeer van de terbeschikkingstelling
en de reeds in mindering gebrachte kosten met betrekking tot het betreffende
vermogensbestanddeel als kapitaalinbreng in aanmerking worden genomen. De
ondernemer kan vervolgens dit bedrag als kosten in mindering brengen. Daar
staat tegenover dat bij degene die ter beschikking stelt, dit bedrag als «opbrengst»
in aanmerking wordt genomen en dat daarmee zijn resultaat uit overige werkzaamheden
wordt verhoogd. Op deze manier wordt een evenwichtige situatie bereikt, omdat
de winst bij de ondernemer en het resultaat uit overige werkzaamheden bij
degene die ter beschikking stelt, worden gecorrigeerd naar zakelijke verhoudingen.De vraag van de leden van de PvdA-fractie of voor de toepassing van artikel
3.4.1.2, eerste lid, onderdelen b en c, het huwelijksgoederenregime van belang
is, is beantwoord in paragraaf 4.3.2.De vraag van de leden van de PvdA-fractie of bij samenloop van belastbaar
loon en resultaat uit overige werkzaamheden kosten, voorzover zij niet exclusief
aan één van beide bronnen kunnen worden toegerekend, over
de bronnen moeten worden verdeeld, is beantwoord in paragraaf 4.2.1.De leden van de VVD-fractie vragen of het afzonderlijk opnemen van een
vervreemding – bijvoorbeeld van een auteursrecht – in artikel
3.4.1.2, eerste lid, onderdeel a, van het voorstel van wet overbodig is, omdat
een dergelijke vervreemding reeds vanwege de toepassing van het winstregime
bij het resultaat uit overige werkzaamheden als belastbaar feit kwalificeert.Onze reactie hierop is, dat de formulering van onderdeel a en de formulering
van de onderdelen b en c bij nota van wijziging meer op elkaar zullen worden
afgestemd.De leden van de VVD-fractie vragen om een toelichting op de opmerking
in de memorie van toelichting dat incidentele gevallen van gering belang niet
kwalificeren als het rendabel maken van vermogensbestanddelen en derhalve
niet onder het resultaat uit overige werkzaamheden vallen. Deze leden vragen
voorts wanneer sprake is van werkzaamheden van dezelfde aard als bedoeld in
het derde lid van artikel 3.4.1.2.en wat de rechtvaardiging is voor het onthouden
van de ondernemersfaciliteiten aan degenen die door de anti-arbitragemaatregelen
in het resultaat uit overige werkzaamheden worden betrokken.Deze vragen zijn beantwoord in paragraaf 4.2.2.De vraag van de leden van de VVD-fractie wat de rechtvaardiging is voor
het onthouden van de ondernemersfaciliteiten aan degenen die door de anti-arbitragemaatregelen
in het resultaat uit overige werkzaamheden worden betrokken, is beantwoord
in paragraaf 4.2.2.De leden van de VVD-fractie vragen of een auteur bij emigratie dient af
te rekenen over de waarde van alle hem toekomende auteursrechten. De leden
van de D66-fractie stellen dezelfde vraag ten aanzien van een free-lancer.Bij emigratie houdt een auteur op belastbaar resultaat uit overige werkzaamheden
in Nederland te genieten en dient hij af te rekenen over het verschil tussen
de boekwaarde en de waarde in het economische verkeer van het auteursrecht.
De waarde in het economische verkeer vertegenwoordigt de waarde die een onafhankelijke
derde voor het auteursrecht over zou hebben en kan mede zijn gebaseerd op
vermoedelijke toekomstige opbrengsten die uit het exploiteren van het auteursrecht
voortkomen. Dit vloeit voort uit de toepassing van het totaalwinstbegrip op
het resultaat uit overige werkzaamheden. De vraag of Nederland in dat geval
heft over inkomsten die niet aan ons land zouden toekomen, beantwoorden wij
ontkennend. Dat is overigens niet anders dan het geval waarin de auteur zijn
auteursrecht in het kader van een onderneming zou exploiteren. Ook dan zou
bij emigratie tot afrekening moeten worden overgegaan.De leden van de VVD-fractie vragen voorts of over het auteursrecht moet
worden afgerekend bij het overlijden van de auteur.De vermogensbestanddelen die behoren tot het resultaat uit overige werkzaamheden,
worden ingevolge artikel 3.2.2.48 bij overlijden geacht te zijn overgedragen
aan de erfgenamen van de auteur. Ook in die situatie moet worden afgerekend
over het verschil tussen de boekwaarde en de waarde in het economische verkeer
van de vermogensbestanddelen. In de praktijk zullen de erfgenamen deze heffing
uit de boedel voldoen. De erfgenamen zullen vervolgens in beginsel in box
III worden belast voor het forfaitair rendement van deze vermogensbestanddelen.Naar aanleiding van deze vraag is overigens gebleken dat in het wetsvoorstel
bij ontbinding van een huwelijksgemeenschap de geruisloze doorschuiving
van artikel 3.2.2.49, tweede en derde lid, abusievelijk van overeenkomstige
toepassing is verklaard. Dit zal bij nota van wijziging worden hersteld.De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen hoe het ter beschikking
stellen van vermogen door de ondernemer zelf aan zijn onderneming wordt behandeld
en waarom de ondernemer kan kiezen om vermogensbestanddelen tot het ondernemingsvermogen
te laten behoren, terwijl zijn partner die vermogensbestanddelen ter beschikking
stelt aan onderneming van de belastingplichtige, die keuzemogelijkheid niet
heeft. De leden van de CDA-fractie vragen of een vermogenswinst op het privé-vermogen
dat een ondernemer aan zijn onderneming ter beschikking stelt, niet ook in
de heffing moet worden betrokken.De mogelijkheid voor een ondernemer om vermogensbestanddelen die hij aanwendt
voor zijn onderneming als ondernemingsvermogen of als privé-vermogen
aan te merken, wordt beheerst door het in de jurisprudentie ontwikkelde leerstuk
van de vermogensetikettering. Volgens dit leerstuk heeft hij alleen voor zogeheten
keuzevermogen een keuzemogelijkheid. Voor het overgrote deel van de vermogensbestanddelen
staat onomwonden vast dat dit hetzij verplicht ondernemingsvermogen, hetzij
verplicht privé-vermogen is. Er is voor gekozen om geen wettelijke
bepalingen omtrent het leerstuk van de vermogensetikettering op te nemen.
Zoals in punt 22 van het nader rapport aan de Koningin is opgemerkt, zou dit
geen recht doen aan de verscheidenheid van de ondernemingen en de ondernemers
en zouden de bepalingen de ondernemer de vrijheid ontnemen om zich te kunnen
aanpassen aan maatschappelijke ontwikkelingen. Het belangrijkste voorbeeld
van een vermogensbestanddeel dat als keuzevermogen wordt aangemerkt, is het
pand voor gemengd gebruik, als woning en als bedrijfspand. Indien de ondernemer
dit pand tot zijn privé-vermogen rekent zal hij slechts het deel van
de kosten van het pand dat betrekking heeft op het voor de bedrijfsgedeelte,
op zijn ondernemingswinst in mindering kunnen brengen. Zou hij het vermogensbestanddeel
tot zijn ondernemingsvermogen hebben gerekend, dan had hij grosso modo een
gelijk bedrag aan kosten in aanmerking genomen. Het aan de eigen onderneming
ter beschikking stellen van keuzevermogen dat tot het privé-vermogen
wordt gerekend, levert dan ook nauwelijks arbitragemogelijkheden op.De leden van de CDA-fractie vragen of het ter beschikking stellen van
een deel van een monumentenpand aan de onderneming van de samenwonende partner,
leidt tot splitsing van de aftrekbare kosten, namelijk in een deel dat als
persoonsgebonden aftrek in aanmerking komt en een deel dat bij het resultaat
uit overige werkzaamheden in aftrek komt.Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord. Indien het voor de onderneming
gebruikte deel van het pand niet als zelfstandig deel kan worden onderscheiden,
zullen de kosten van het pand op basis van bijvoorbeeld de oppervlakte van
het ter beschikking gestelde bedrijfsgedeelte aan de werkzaamheid moeten worden
toegerekend.Verder vragen deze leden of deze splitsing van kosten ook geldt indien
de eigen woning ten dele wordt gebruikt voor de onderneming van de partner
die geen eigenaar is van de woning en of in dat geval het gehele huis of het
alleen het ter beschikking gestelde bedrijfsgedeelte in het resultaat uit
overige werkzaamheden wordt betrokken.Zoals in de tekst van artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdeel b, is vermeld
wordt een vermogensbestanddeel alleen in het resultaat uit overige werkzaamheden
betrokken «voorzover» het ter beschikking wordt gesteld aan de
onderneming van een huisgenoot. Het gedeelte van de woning dat ter beschikking
wordt gesteld aan de onderneming, wordt daarbij verplicht vermogen van de
werkzaamheid. De kosten van de woning die betrekking hebben op dit gedeelte,
kunnen aan de werkzaamheid worden toegerekend De vraag van deze
leden of de uitvoering van de wet door deze splitsing niet te zeer wordt belast,
beantwoorden wij ontkennend. Naar verwachting zal het ter beschikking stellen
van vermogensbestanddelen, onder meer vanwege de anti-arbitragemaatregelen,
slechts in een beperkt aantal gevallen voorkomen. In de gevallen dat wel gesplitst
moet worden, zal de uitvoering daarvan niet afwijken van de splitsing van
kosten door de ondernemer zelf.De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen om een reactie op de
brief van Benning, Joore en Hachmang van 20 oktober jongstleden inzake de
discrepantie tussen de onderhavige bepaling en de meetrekregeling die onder
het aanmerkelijkbelangregime is getroffen. Op het volgende punt is nog geen
antwoord gegeven.De schrijvers van de brief vragen zich of de in artikel 3.4.1.2, eerste
lid, onderdelen b en c, gehanteerde wettekst juist is. Uit jurisprudentie
die is gewezen voor inkomsten uit vermogen waarbij onder huidige Wet op de
inkomstenbelasting 1964 (inzake mantelconstructies en tijdelijke genotsrechten),
leiden zij af dat het rendabel maken van vermogen slechts zien op de uit het
vermogen verkregen vruchten. Zij zijn daarom van mening dat de voordelen die
worden verkregen door vervreemding van bron zelf, de ter beschikking gestelde
vermogensbestanddelen, niet in de heffing kunnen worden betrokken. Bij het
aanmerkelijkbelangregime zou dat wel het geval zijn, omdat daar niet de werkzaamheid –
het rendabel maken van vermogen – maar het vermogensbestanddeel zelf
in de heffing wordt betrokken.Wij delen deze mening niet. Het rendabel maken van vermogensbestanddelen
door deze ter beschikking te stellen aan de onderneming van een huisgenoot,
wordt in artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdeel b, uitdrukkelijk als werkzaamheid
aangemerkt. Op het resultaat uit overige werkzaamheden is vervolgens het totale
winstbegrip van toepassing, waarbij alle voordelen die de belastingplichtige
geniet uit de werkzaamheid, dus ook vervreemdingsvoordelen op de tot de werkzaamheid
behorende vermogensbestanddelen, in de heffing worden betrokken.De vraag van de leden van de D66-fractie hoe wordt omgegaan met de verplichte
afrekening, indien de ondernemer zijn onderneming omzet in een vennootschap,
is beantwoord in paragraaf 4.2.2De vraag van de leden van de fracties van D66, het GPV en de RPF of het
verstrekken van een lening aan een thuiswonend kind die thans als Agaathlening
wordt aangemerkt onder het resultaat uit overige werkzaamheden valt, is beantwoord
in paragraaf 4.1.2.Voor het verzoek van de leden van de D66-fractie om te reageren op het
commentaar van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs inzake resultaat
uit overige werkzaamheden, wordt verwezen naar paragraaf 4.2.2.De leden van de fracties van het GPV en de RPF vragen om een oordeel over
het in het resultaat uit overige werkzaamheden betrekken van landbouwgrond
die in het kader van de bedrijfsopvolging aan een thuiswonend kind wordt verpacht.Onze reactie hierop is dat ook in een dergelijke situatie van bedrijfsopvolging
de mogelijkheid van belastingbesparing door de arbitrage bestaat. De anti-arbitragemaatregel
hoeft overigens niet altijd nadelig te zijn voor degene die ter beschikking
stelt. Met name in het door de leden van het GPV en de RPF genoemde geval,
het verpachten van landbouwgrond aan de bedrijfsopvolger, kan het behaalde
rendement immers lager zijn dan vier percent waarover in box III zou zijn
belast. Bovendien kunnen eventuele kosten in mindering worden gebracht. Verder vragen de leden van de fracties van het GPV en de RPF waarop de
waarde in het economische verkeer van verpachte landbouwgrond wordt gesteld
bij beëindiging van de terbeschikkingstelling als gevolg van het uit
huis gaan van het kind.In dat geval zal de verpachting van de grond aan het kind waarschijnlijk
worden gecontinueerd. De waarde in het economische verkeer kan dan op de waarde
in verpachte staat worden gesteld.Artikel 3.4.2.2 Bepaling van het resultaatOp de vraag van verschillende fracties waarom ondernemersfaciliteiten
en andere bepalingen uit het winstregime geen (overeenkomstige) toepassing
vinden op het resultaat uit overige werkzaamheden, zijn wij ingegaan in paragraaf 4.2.2
van deze nota.De vraag van de leden van de VVD-fractie of wij zijn teruggekomen van
het standpunt dat belastingheffing bij fusies niet achterwege wordt gelaten
in de situatie waarin de aandelenruil bij de aandeelhouder zou leiden tot
inkomsten uit andere arbeid, is beantwoord in paragraaf 4.2.2.De vraag van de leden van de D66-fractie of het van toepassing verklaren
van artikel 52 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en het begrip goed
koopmansgebruik niet een aanzienlijke verzwaring van de administratieve lasten
voor belastingplichtige met zich meebrengt, is beantwoord in paragraaf 4.2.2.De vraag van de leden van de D66-fractie of een free-lancer bij emigratie
dient af te rekenen over een meerwaarde in vermogensbestanddelen die hij hanteert
voor de werkzaamheid, is beantwoord bij artikel 3.4.1.2.Artikel 3.4.2.4 Keuzemogelijkheid bij het houden van kostgangersDe leden van de PvdA-fractie vragen of artikel 3.4.2.4 een uitbreiding
geeft aan het begrip kamerverhuur. Deze vraag beantwoorden wij ontkennend.
Wel is naar aanleiding van het advies van de Raad van State in artikel 3.6.5
opgenomen dat de verhuurde kamer voortaan behoort tot de eigen woning. Daarmee
is ten aanzien van deze kamer zowel het huurwaardeforfait als de hypotheekrenteaftrek
van toepassing.Deze leden vragen voorts of de in het tweede lid van genoemd artikel opgenomen
voorwaarden cumulatief zijn. Deze vraag beantwoorden wij bevestigend. De suggestie
van deze leden om daarom het woord «en» toe te voegen tussen de
onderdelen a en b van dat artikellid, zal bij de nota van wijziging worden
meegenomen.Artikel 3.4.2.5 Overgang werkzaamheid in ondernemingDe vraag van de leden van de fracties van VVD en het CDA waarom niet is
voorzien in een doorschuiffaciliteit voor de overgang van winst uit onderneming
naar resultaat uit overige werkzaamheden, is beantwoord in paragraaf 4.2.2.Artikel 3.5.2 Aangewezen periodieke uitkeringen en verstrekkingenDe leden van de PvdA-fractie vragen wat wordt beoogd met artikel 3.5.1.
Zij willen weten of hun indruk juist is dat hier sprake is van een aanmerkelijke
uitbreiding van het heffingsrecht in Nederland, en of dit is getoetst op Europeesrechtelijke
houdbaarheid. Tevens vragen de leden of artikel 3.5.1, onderdeel
c, leidt tot twee momenten waarop de belastingplichtige iets aannemelijk moet
maken, en hoe hij dat moet doen.Artikel 3.5.1 bevat een opsomming van (periodieke) uitkeringen en verstrekkingen
die tot het inkomen uit werk en woning behoren. Het gaat hierbij om uitkeringen
die ook al in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 integraal in de heffing
worden betrokken. Door het onderbrengen in box I wordt voor deze voorzieningen
de bestaande fiscale behandeling ongewijzigd voortgezet.Onderdeel c ziet hierbij op de uitkeringen uit buitenlandse voorzieningen
die naar hun strekking overeenkomen met de hiervoor genoemde Nederlandse inkomensvoorzieningen.
Het gaat dan bijvoorbeeld om de situatie dat een naar Nederland verhuisde
belastingplichtige in het verleden in het buitenland een lijfrente heeft opgebouwd.
Voor zover de betaalde premies in het buitenland in mindering zijn gekomen
op een te belasten inkomen of anderszins hebben geleid tot belastingvermindering,
worden de uitkeringen uit het recht in box I in de heffing betrokken. Aldus
wordt een goede aansluiting bereikt tussen de daadwerkelijke fiscale behandeling
van het contract in het buitenland, en die in Nederland.Ook onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964 worden dergelijke buitenlandse
uitkeringen – op grond van artikel 25, eerste lid, onderdeel g, en elfde
lid – integraal in de heffing betrokken. Van een uitbreiding van de
Nederlandse heffingsrechten is derhalve geen sprake. Hierbij dient te worden
bedacht dat de in artikel 3.5.1, onderdeel c, opgenomen bepaling ziet op inwoners
van Nederland (binnenlands belastingplichtigen) waarbij, in overeenstemming
met internationale opvattingen, het wereldinkomen in de heffing wordt betrokken.
Tot dit wereldinkomen behoren ook uitkeringen uit het buitenland. Op grond
van de belastingverdragen zijn dergelijke uitkeringen verder veelal aan Nederland
toegewezen. Voor zover bij de opbouw van de buitenlandse voorziening aldaar
geen fiscale faciliteit is genoten, gaat het contract, net als andere spaarproducten,
onderdeel uitmaken van de grondslag voor het forfaitaire rendement.Omdat het bij buitenlandse voorzieningen om sterk uiteenlopende producten
kan gaan, en omdat het voor de Nederlandse fiscus veelal niet duidelijk zal
zijn hoe de voorziening in het buitenland fiscaal is behandeld, is er voor
gekozen om de bewijslast omtrent het wel of niet hebben genoten van een fiscale
tegemoetkoming bij de belastingplichtige te leggen. Deze is immers het beste
in staat om gegevens aan te dragen over zijn concrete situatie. In de nieuwe
systematiek is deze vraag voorts niet alleen meer van belang bij het ingaan
van de uitkeringen. Ook in de daaraan voorafgaande (opbouw)fase speelt het
al dan niet verleend zijn van faciliteiten in het buitenland een rol voor
de beoordeling in hoeverre het recht onder het forfaitaire rendement valt.In de jaren waarin het recht nog niet is ingegaan, en dus nog geen uitkeringen
worden genoten, wordt er in beginsel van uitgegaan dat het recht tot de grondslag
voor het forfaitaire rendement behoort. Dit is volgens de algemene bewijslastverdeling
van de Wet inkomstenbelasting 2001 slechts anders indien de belastingplichtige
aannemelijk maakt dat de uitkeringen uit het recht onder artikel 3.5.1, onderdeel
c, (gaan) vallen, dat wil zeggen als hij aannemelijk maakt dat met de in de
buitenlandse periode betaalde premies aldaar op enigerlei wijze rekening is
gehouden bij een heffing naar het inkomen.Bij het ingaan van de uitkeringen vindt een hernieuwde toets plaats. De
uitkeringen zijn dan op grond van artikel 3.5.1, onderdeel c, integraal belast,
tenzij de belastingplichtige aannemelijk maakt de premies niet op enigerlei
wijze tot belastingvermindering hebben geleid. Deze toets geldt ook voor de
belastingplichtige bij wie op het moment dat hij naar Nederland komt, de uitkeringen
al zijn ingegaan. Mogelijkheden om aan die bewijslast te voldoen zijn een
verwijzing naar de buitenlandse belastingwetgeving (bijvoorbeeld indien de
lijfrente niet aan de aldaar geldende voorwaarden voor premie-aftrek voldoet),
en het overleggen van een verklaring van de buitenlandse fiscus
of de verzekeraar of van relevante aanslagen.Een hernieuwde toets bij het ingaan van de uitkeringen is nodig om te
voorkomen dat bij een belastingplichtige die vlak voor expiratie van een lijfrente
met premie-aftrek in het buitenland naar Nederland komt, en bewust niet aan
de hiervoor als eerst genoemde bewijslast voldoet, na één of
enkele jaren forfaitair rendement, ten onrechte slechts het rente-element
in de uitkeringen zou worden belast. Bij het voorgaande dient overigens te
worden bedacht dat ook bij het op verschillende momenten aan de orde komen
van de bewijslast voor de belastingplichtige, deze steeds dezelfde feiten
betreft.De leden van de PvdA-fractie vragen om een nadere uitleg over de samenhang
van de leden 3, 4 en 5 van artikel 3.5.2. Naar
wij aannemen zal hiermee zijn bedoeld de samenhang van artikel 3.5.2 met de artikelen 3.5.3, 3.5.4 en 3.5.5. Tevens vragen zij of
het niet duidelijker zou zijn als aangegeven wordt welk artikel dan wel van
toepassing is of kan zijn.In het antwoord op de voorgaande vraag is reeds aangegeven dat artikel
3.5.1, onderdeel a, een algemene omschrijving geeft – aangewezen periodieke
uitkeringen en verstrekkingen – die nader wordt uitgewerkt in de artikelen
3.5.2 tot en met 3.5.6. Artikel 3.5.2 geeft hierbij een opsomming van de aangewezen
periodieke uitkeringen en verstrekkingen die is ontleend aan artikel 30 van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964.Vervolgens geeft artikel 3.5.3 enige algemene uitbreidingen van het begrip
aangewezen periodieke uitkeringen die niet specifiek kunnen worden herleid
tot één van de in artikel 3.5.2, eerste lid, genoemde vormen.
De artikelen 3.5.4 (specifieke uitbreidingen) en 3.5.4 (vrijstellingen) hebben
betrekking op de in artikel 3.5.2, eerste lid, onderdeel a, genoemde publiekrechtelijke
uitkeringen. Artikel 3.5.6 ten slotte geeft een specifieke uitbreiding van
de in artikel 3.5.2, eerste lid, onderdeel b, opgenomen familierechtelijke
uitkeringen.Omwille van de toegankelijkheid van genoemde wetteksten is er voor gekozen
om het aantal verwijzingen naar andere artikelen zo beperkt mogelijk te houden.
Uit de formulering en context van de bepalingen blijkt, zo menen wij, al voldoende
duidelijk waarop deze zien.Artikel 3.5.3 Algemene uitbreidingen aangewezen uitkeringenDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de samenhang van artikel 3.5.3
en 3.5.6. In dit verband merken wij op dat artikel 3.5.3 onder de noemer «Algemene
uitbreidingen aangewezen uitkeringen» een regeling treft voor de belastbaarheid
van bedragen die ineens worden ontvangen – zoals afkoopsommen –
ter vervanging van gederfde of te derven periodieke uitkeringen en verstrekkingen.
Deze regeling van algemene strekking, die in artikel 3.5.3, eerste lid, is
opgenomen is in feite de voorgestelde opvolger van artikel 31, eerste lid,
Wet IB 1964. Met deze bepaling wordt de heffing zeker gesteld over afkoopsommen
en dergelijke, voor zover die belastbaarheid niet rechtstreeks uit artikel
3.5.1 zou voortvloeien. Het tweede lid van artikel 3.5.3 geeft voor afkoopsommen
en dergelijke die bestaat uit rechten op soortgelijke periodieke uitkeringen
een stamrechtvrijstelling die in de Wet IB 1964 is opgenomen in artikel 25,
veertiende lid. In artikel 3.5.3, derde tot en met vierde lid, zijn specifieke
bepalingen opgenomen voor bedragen die ineens worden ontvangen ter verrekening
van pensioenrechten en lijfrenten bij echtscheiding en bij scheiding van tafel
en bed.In het voorgestelde artikel 3.5.6 daarentegen zijn onder de noemer «Specifieke
uitbreidingen familierechtelijke uitkeringen» bepalingen opgenomen voor
de gelijkstelling van bepaalde periodieke uitkeringen en verstrekkingen aan
familierechtelijke uitkeringen en verstrekkingen als bedoeld in artikel 3.5.2,
eerste lid, onderdeel b. Het betreft hier derhalve niet –
wij nemen aan dat de vraagstelling van deze leden hieruit voortkomt –
bedragen ineens zoals afkoopsommen maar de periodieke uitkeringen en verstrekkingen
zelf die uit een recht voortvloeien.Artikel 3.6.2 Eigen woningDe leden van de fractie van de PvdA informeren naar de fiscale behandeling
van de eigen woning als de belastingplichtige een eigen woning als bedoeld
in artikel 3.6.2, eerste lid, onderdeel b, niet heeft verkregen krachtens
erfrecht. Bijvoorbeeld de overdracht van de woning van ouders aan kinderen,
waarbij de ouders een voorbehoud voor het genotsrecht van de woning hebben
bedongen. Bij de parlementaire behandeling van artikel 25b, tweede lid, van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964 is nog een uitdrukkelijke uitzondering
voor dergelijke gevallen gemaakt. Waarom is er een verschil in behandeling.Ingeval de eigendom van een onroerende zaak onder voorbehoud van het recht
van vruchtgebruik wordt overgedragen, is de eigen woningregeling niet van
toepassing bij de vruchtgebruiker. Ook is de financieringsrente bij de bloot
eigenaar niet aftrekbaar. Dit gevolg past in de opzet van het nieuwe stelsel
om de eigen woningregeling toe te snijden op die gevallen waarin echt sprake
is van een eigen woning. In dat kader past ook dat de eigen woningregeling
bij partners is beperkt tot één woning. Indien een woning ter
beschikking staat op grond van een recht van vruchtgebruik is er een sterke
overeenkomst met gebruik of huur van een woning en is er in feite geen sprake
van een eigen woning die de belastingplichtige als hoofdverblijf ter schikking
staat en waarvan zowel de voordelen en de lasten als de waardeverandering
van de woning hem aangaat. Bovendien is sprake van een bewuste keuze van de
ouder om een gedeelte van de eigen woning over te dragen. Er wordt slechts
een uitzondering gemaakt voor de situatie waarin de langstlevende ouder overeenkomstig
het versterferfrecht dan wel testamentaire wilsbeschikking in de woning blijft.
In alle andere gevallen waarin het recht van vruchtgebruik door middel van
een overeenkomst wordt gevestigd, worden de vruchtgebruiker en de bloot eigenaar
belast in box III.Voorts vragen deze leden naar de fiscale behandeling van een woonschip
dat het enige hoofdverblijf van een belastingplichtige is, maar dat niet duurzaam
aan een plaats is gebonden zonder dat er sprake is van een bedrijfsmatige
exploitatie van het schip.Eén van de criteria waar een woonschip aan moet voldoen om in aanmerking
te kunnen komen voor de eigen woningregeling is dat het duurzaam aan een plaats
moet zijn gebonden. Wanneer aan deze voorwaarde niet wordt voldaan, kan er
geen sprake zijn van een woonschip. Er bestaan geen alternatieve criteria
waardoor het gebrek in een van de voorwaarden kan worden opgeheven.Ten slotte vragen de leden van de fractie van de PvdA of onder lidmaatschap
van een coöperatie ook wordt verstaan een lidmaatschap van een vereniging.Belastingplichtigen die hun woonrecht op een vergelijkbare wijze ontlenen
aan een lidmaatschap van een vereniging in plaats van een coöperatie
verkeren in beginsel in dezelfde omstandigheid als de leden van een coöperatie.
In die situatie is dan ook de eigen woningregeling van toepassing.De leden van de CDA-fractie vragen waarom de woning alleen in de heffing
van box I wordt betrokken indien het genotsrecht is verkregen krachtens erfrecht
en in de overige situaties in box III. Zij vragen waarom deze bepaling is
voorgesteld omdat de huidige wet op de inkomstenbelasting in artikel 25b,
tweede lid, onderdeel c, een uitzondering maakt voor de situatie
waarin door ouders een woning wordt overgedragen aan hun kinderen onder voorbehoud
van het vruchtgenot.Een woning moet cumulatief aan een aantal voorwaarden voldoen wil deze
kwalificeren als eigen woning. Eén van die voorwaarden is dat de woning
de belastingplichtige in eigendom toebehoort. Dat wil zeggen dat hij de voordelen
geniet, de kosten en lasten op hem drukken en de waardeverandering hem in
voldoende mate aangaat. De wet maakt hierop één uitzondering.
Als een woning krachtens erfrecht – versterferfrecht of testament –
naar de kinderen gaat en de langstlevende ouder blijft op grond van een recht
in die woning wonen, wordt de woning toch aangemerkt als een eigen woning
hoewel de waardeverandering van die woning dan een ander aangaat dan degene
die de woning ter beschikking staat.De leden van de fractie van D66 verzoeken toe te lichten waarom in artikel
3.6.2, eerste lid, onderdeel b, slechts een recht van vruchtgebruik, een recht
van bewoning of een recht van gebruik dat krachtens erfrecht is verkregen,
kwalificeert als eigen woning.De opzet van de eigenwoningdefinitie in artikel 3.6.2 is dat een woning
die de belastingplichtige ter beschikking staat krachtens een recht van vruchtgebruik
e.d. niet kwalificeert als eigen woning. Dit past in de opzet van het nieuwe
stelsel om de eigenwoningregeling toe te snijden op die gevallen waarin echt
sprake is van een eigen woning. In dit verband past ook dat de eigenwoningregeling
bij partners is beperkt tot één woning. Indien een woning ter
beschikking staat op grond van een recht van vruchtgebruik is er een sterke
overeenkomst met gebruik of huur van een woning en is er in feite geen sprake
van een eigen woning die de belastingplichtige als hoofdverblijf ter beschikking
staat en waarvan zowel de voordelen en de lasten als ook de waardeverandering
van de woning hem aangaat. Bovendien is sprake van een bewuste keus van de
ouder om de blote eigendom van de woning over te dragen. De reden dat op bovenstaande
opzet een uitzondering is gemaakt voor de situatie waarin het recht van vruchtgebruik
e.d. krachtens erfrecht is verkregen, is gelegen in de gedachte dat het maatschappelijk
ongewenst zou zijn om in erfrechtsituaties de vruchtgebruiker – bijvoorbeeld
de langstlevende echtgenoot die in de woning blijft – de eigenwoningregeling
te onthouden.Indien een belastingplichtige daarentegen een overeenkomst heeft gesloten
waarbij hij op grond van een recht van vruchtgebruik de woning ter beschikking
krijgt, heeft hij veelal zelf gekozen voor een dergelijke situatie en is er
voor het verlenen van de bijzondere regeling van een eigen woning geen reden.De leden van de fractie van D66 verzoeken om een toelichting op de tweejaars-periode
uit het derde lid van artikel 3.6.2 waarin een woning als eigen woning kan
worden aangemerkt indien de belastingplichtige aannemelijk maakt dat de woning
leegstaat of in aanbouw is en uitsluitend is bestemd om de belastingplichtige
als eigen woning ter beschikking te staan.Deze regeling beoogt het aankopen van een nieuwe woning door belastingplichtigen
niet te bemoeilijken. Een dergelijke regeling vormt daarbij een afwijking
van het systeem van de wet dat slechts de eigen woningfaciliteit voor één
woning voor belastingplichtigen of partners toestaat. Aan de regeling zijn
dan ook voorwaarden verbonden en de regeling geldt tevens maar voor een beperkte
tijdsduur. Twee jaren om een woning (af) te bouwen is gelet op dit uitbreidende
karakter een passende grens. Overigens leent de regeling van het derde lid
zich niet voor de situatie waarin de belastingplichtige tijdelijk wordt uitgezonden.
Dit geldt ook voor de regeling in artikel 3.6.2, tweede lid, die ziet op het
spiegelbeeld van deze situatie, namelijk de periode van twee jaren waarin reeds een nieuwe woning is aangeschaft maar de oude woning nog niet
is verkocht.Ook het VNO/NCW heeft aandacht gevraagd voor de werking van artikel 3.6.2
in situaties waarin belastingplichtigen tijdelijk naar het buitenland worden
uitgezonden. Nogmaals zij opgemerkt dat de regeling in dat artikel niet specifiek
op dergelijke situaties ziet. Hierbij speelt het volgende. Als belastingplichtigen
(voor langere tijd) naar het buitenland worden uitgezonden kunnen zich twee
situaties voordoen. De personen die tot het huishouden van de belastingplichtige
behoren blijven gedurende die periode gewoon in de woning wonen. Artikel 3.6.2,
eerste lid, is dan zonder enige restrictie van toepassing. Als de woning daarentegen
leegstaat en de belastingplichtige voor langere tijd in het buitenland verblijft,
dan zal aan de hand van de feitelijke omstandigheden moeten worden vastgesteld
of de woning de belastingplichtige gedurende die periode nog wel als hoofdverblijf
ter beschikking staat. Veelal zal de woning in het buitenland dan als hoofdverblijf
moeten worden aangemerkt, waardoor de voormalige eigen woning niet meer als
hoofdverblijf kan worden aangemerkt. De woning zal dan verschuiven van box
I naar box III.Artikel 3.6.3 EigenwoningforfaitVoor het antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks
of herziening van de systematiek van de eigen woning is overwogen en waarom
de het huurwaardeforfait lager is dan het in box III gehanteerde percentage
van 4%, wordt verwezen naar hetgeen daaromtrent in het algemeen deel van deze
nota is opgemerkt.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom belastingplichtigen
conform artikel 3.6.3, derde lid, zelf de waarde van de woning mogen bepalen
voor zover de WOZ-waarde nog niet is bepaald. Zij vragen bovendien of de aangifte
gecorrigeerd wordt indien de aangifte te laag is geweest.De waarde van de eigen woning die voor de toepassing van het eigen woningforfait
in aanmerking wordt genomen, wordt bepaald door de waarderingsregels van de
Wet WOZ. Er kunnen zich echter situaties voordoen waarin niet of niet tijdig
een waarde op grond van de Wet WOZ is vastgesteld. Hierbij valt bijvoorbeeld
te denken aan de oplevering van een nieuwe woning. Voor dergelijke situaties
is geregeld dat belastingplichtigen zelf de waarde van de woning moeten bepalen.
Om te voorkomen dat de zelf te bepalen waarde afwijkt van de waarde die overeenkomstig
de Wet WOZ zou zijn vastgesteld, zijn de waarderingsregels van de Wet WOZ
bij zelf waarderen van overeenkomstige toepassing verklaard. Indien bij het
invullen van de belastingaangifte de WOZ-beschikking voor het jaar volgend
op het kalenderjaar van oplevering niet beschikbaar is, vult de belastingplichtige
de door hem bepaalde waarde in. Als later uit de WOZ-beschikking blijkt dat
de belastingplichtige de waarde te hoog of te laag heeft ingeschat, kan het
aangegeven eigen woningforfait gecorrigeerd worden.Artikel 3.6.5 KamerverhuurvrijstellingDe leden van de fractie van de PvdA merken op dat in de memorie van toelichting
wordt opgemerkt dat de vrijstelling voor kamerverhuur is opgenomen in artikel
3.6.5. Uit dat artikel blijkt niet dat het een vrijstelling voor inkomsten
uit kamerverhuur betreft, maar wel dat de gehele woning als eigen woning wordt
beschouwd. Kan de regering deze vrijstelling duidelijker in beeld brengen
en tevens de consequenties schetsen voor de keuze deze inkomsten aan te merken
als voordeel uit huurrecht.Indien een belastingplichtige woonruimte anders dan voor korte duur terbeschikking stelt aan een derde en de huuropbrengst bedraagt niet
meer dan &euro; 3176 per jaar dan worden deze inkomsten vrijgesteld. Naast
deze vrijstelling voor huurinkomsten mag de belastingplichtige ook de hypotheekrente
(blijven) aftrekken die betrekking heeft op dat gedeelte van de schuld welke
kan worden toegerekend aan het verhuurde deel van de woning. Dit kan worden
bereikt door de ter beschikking gestelde woonruimte aan te merken als onderdeel
van de eigen woning. Op deze wijze wordt de belastingplichtige uitsluitend
belast voor het eigenwoningforfait en geniet hij een vrijstelling voor de
huurinkomsten.Artikelen 3.6.7 tot en met 3.6.10 Kapitaalverzekering
eigen woningIn artikel 3.6.7, tweede lid, onderdelen c en e, en in artikel 3.6.9 wordt
gebruik gemaakt van de terminologie «zijn echtgenoot of degene met wie
hij duurzaam een gezamenlijke huishouding voert». De PvdA-fractie vraagt
waarom hier de term partner niet wordt gehanteerd.De terminologie die in deze wetsartikelen is gebruikt, beoogt met name
voor maatschappelijk gebruikelijke situaties een breder bereik te hebben dan
het begrip partner. Het bereik dient, zoals in de toelichting ook is aangegeven,
breder te zijn omdat de vrijstelling ook wenselijk is als anderen dan de partner
die in dezelfde eigen woning leven op een gegeven moment overlijden waardoor
hun financiële bijdrage in de huishouding wegvalt.De leden van de fractie van de PvdA vragen wat er allemaal verstaan kan
worden onder «schulden die zijn aangegaan ter verwerving van de eigen
woning». Zij vragen zich onder meer af of dit ook schulden kan betreffen
waarop geen hypothecaire zekerheid is verstrekt. Voorts vragen zij wat de
implicaties hiervan zijn voor de kapitaalverzekering eigen woning.Onder de schulden die zijn aangegaan ter verwerving van de eigen woning
vallen al die verplichtingen die de belastingplichtige is aangegaan teneinde
de daarmee verkregen gelden direct aan te wenden om de woning te verwerven.
Hiertoe behoren op grond van artikel 3.6.14 ook de desbetreffende verplichtingen
voor zover deze zijn aangegaan voor de verbetering of het onderhoud van de
eigen woning. Daarbij is niet van belang of er ter zake van de schulden een
zekerheidsrecht in de vorm van een hypotheek is verstrekt aan de geldverstrekker.
Rente ter zake van schulden waarop geen hypothecaire zekerheid is verstrekt
zijn dus ook aftrekbaar. In de Wet op de inkomstenbelasting 1964 is dit ook
geen wettelijk vereiste voor aftrek van de rente; de hypothecaire zekerheid
is wel van belang voor de desaldering in de regeling van de rentevrijstelling.
Het is voor de kapitaalverzekering eigen woning en voor de eventuele toepassing
van de vrijstelling voor de uitkering uit de kapitaalverzekering eigen woning
evenmin relevant of de schulden al of niet zijn verzekerd door hypotheek.
Overigens wordt op vele plaatsen, ook in deze nota, uit praktische overwegingen
gebruik gemaakt van de formeel onvolledige terminologie «hypothecaire
geldlening» om de geldlening aan te duiden die is aangegaan ter verwerving,
het onderhoud of de verbetering van de eigen woning.De CDA-fractie vraagt of de kring van verzekerden zoals deze is omschreven
in artikel 3.6.7, tweede lid, onderdeel c, uitgebreid kan worden tot de ex-partner
alsmede de kinderen. Vooral de ex-partner is van belang zodat bij echtscheiding
geen problemen ontstaan met betrekking tot de met de hypothecaire geldlening
verbonden kapitaalverzekering eigen woning. De ex-partner is vaak afhankelijk
van alimentatie en dus van het in leven zijn van de oorspronkelijke verzekerde.De kring van verzekerden omvat mede de kinderen die tot het huishouden
van de verzekeringnemer (de verzekeringnemer is over het algemeen de belastingplichtige) behoren. In die zin is reeds rekening gehouden
met de kinderen. Daarnaast is het mogelijk dat een belastingplichtige afhankelijk
is van de alimentatie van de ex-partner om in de eigen woning te blijven wonen
en de financieringslasten te kunnen voldoen. Onder deze specifieke omstandigheden
kan er behoefte zijn aan een vrijstelling voor de desbetreffende kapitaalsuitkering.
Thans wordt onderzocht in hoeverre hiermee bij de vormgeving van de regeling
rekening moet worden gehouden.De leden van de CDA-fractie constateren dat voor polissen van voor de
Brede Herwaardering onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964
een ongelimiteerde vrijstelling bestaat. Zij constateren vervolgens dat de
regelingen van het overgangsrecht ertoe leiden dat de renteaangroei tot en
met 2002 volledig vrijgesteld blijft, maar de rente die daarna in de polissen
aangroeit onder de gelimiteerde vrijstelling valt.Deze vraag zullen we bespreken in de nota naar aanleiding van het verslag
bij de Invoeringswet.De leden van de fractie van D66 vragen om een reactie op de kritiek uit
de samenleving dat de overheid die burgers eerst aanmoedigt geld te sparen
via een kapitaalverzekering, nu de spelregels wijzigt. Deze vraag betreft
het overgangsrecht voor de inkomstenbelasting en zal worden beantwoord in
de Nota naar aanleiding van het verslag bij de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001.De leden van de CDA-fractie leggen een aantal concrete situaties voor
waarover zij graag duidelijkheid willen hebben. Het betreft telkens situaties
waarbij twee volwassenen ieder een eigen woning ter beschikking staat en zij
beiden een kapitaalverzekering eigen woning hebben.In situatie a gaat het om partners die een LAT-relatie hebben en in hun
eigen woning blijven wonen. Dit heeft geen gevolgen voor de kapitaalverzekeringen
eigen woning. Partijen kunnen niet opteren voor de partnerregeling. In situatie
b wonen partijen ten minste 6 maanden in de eigen woning van één
van hen, maar houdt de ander diens woning aan om bij het mislopen van de relatie
de mogelijkheid te hebben om terug te keren. In dit geval is, als beide partijen
gedurende de 6 maanden op hetzelfde adres zijn ingeschreven, de partnerregeling
wel mogelijk. De woning van de partner die bij de ander is ingetrokken is
voor hem geen eigen woning meer zodat er sprake is van een fictieve uitkering.
Door de toepassing van artikel 3.6.9, tweede lid, onderdeel a, is hierop de
vrijstelling van toepassing zodat er, in tegenstelling tot hetgeen de fractieleden
veronderstellen, geen belastingheffing optreedt. In situatie c trouwen de
volwassenen en gaan zij een gezamenlijke huishouding voeren. Ook in dit geval
is de partnerregeling van toepassing en is, wederom in tegenstelling tot de
veronderstelling van de CDA-fractieleden, op de fictieve uitkering de vrijstelling
van toepassing. Een ongewenste effect, dat (opnieuw) huwen of samenwonen tot
een financieel nadeel leidt, doet zich dus niet voor.De leden van de D66-fractie vragen wat het budgettaire belang zou zijn
van het handhaven van het huidige regime kapitaalverzekeringen alsmede het
budgettair effect van het inbouwen van de huidige faciliteit voor studievoorzieningen
in de regeling kapitaalverzekeringen eigen woning. Zoals hiervoor is aangegeven
blijven kapitaalverzekeringen (inclusief de veelal als studieverzekeringen
aangeduide kapitaalverzekeringen met een looptijd van minimaal 15 jaar) op
grond van het huidige voorstel in ieder geval tot en met 2002 buiten de grondslag
van de forfaitaire rendementsheffing. Belastingplichtigen hebben tot 1 januari
2003 de mogelijkheid om lopende kapitaalverzekeringen aan de eigen woning
te koppelen zodat deze polissen ook na 2002 buiten de forfaitaire
rendementsheffing kunnen blijven. De overige kapitaalverzekeringen vallen
met ingang van 1 januari 2003 in beginsel in de grondslag van de forfaitaire
rendementsheffing. Het handhaven van het huidige regime voor kapitaalverzekeringen
zou belastingplichtigen de mogelijkheid bieden om door middel van het afsluiten
van een kapitaalverzekering forse bedragen buiten de grondslag van de forfaitaire
rendementsheffing te houden. Afhankelijk van de mate waarin van deze mogelijkheid
gebruik zou worden gemaakt, kan het budgettaire belang snel oplopen. Indien
150 000 belastingplichtigen een dergelijke polis afsluiten met een gemiddelde
waarde van f 55 000 is reeds sprake van een budgettaire derving
van 100 mln. Hierbij dient tevens rekening te worden gehouden met het feit,
dat de markt zonder meer zou inspelen op deze mogelijkheid om vermogen buiten
de grondslag van de vermogensrendementsheffing te houden.Het CDA en D66 vragen om een reactie op de stelling van de Nederlandse
Orde van Belastingadviseurs dat er een ongelijkheid ontstaat bij ondernemers
die een bijtelling voor privégebruik eigen woning tot hun belastbare
winst moeten rekenen ingevolge artikel 3.2.2.9, maar niet in de gelegenheid
zijn gebruik te maken van de vrijstelling voor de kapitaalverzekering eigen
woning.Bij ondernemers die de eigen woning tot hun ondernemingsvermogen rekenen
leidt het privégebruik van de woning, evenals bij andere onttrekkingen
ten behoeve van privé, tot een correctie op de winstbepaling. Daarvoor
is in artikel 3.2.2.9 een forfaitaire regeling getroffen. Er is daarbij dus
geen sprake van een eigen woning in de privésfeer maar van een bedrijfspand
waarin naast ondernemingsactiviteiten tegelijkertijd ook wordt gewoond. De
behandeling van de kapitaalverzekering eigen woning staat in beginsel los
van het vorenstaande. Het feit dat ondernemers geen gebruik kunnen maken van
de vrijstelling voor een kapitaalverzekering eigen woning vloeit voort uit
het verschil in fiscale behandeling van ondernemers ten opzichte van niet-ondernemers.
Er is dus geen sprake van een ongelijke behandeling van gelijke gevallen.De leden van de fractie van D66 vragen op welke wijze wordt omgegaan met
kapitaalverzekeringen eigen woning die voor de brede herwaardering zijn afgesloten
en een looptijd hebben van minder dan 20 jaar. Deze vraag betreft het overgangsrecht
voor de inkomstenbelasting en zal worden beantwoord in de Nota naar aanleiding
van het verslag bij de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001.De leden van de D66-fractie vragen of eerbiedigende werking is overwogen
voor kapitaalverzekeringen met een looptijd van 20 of 25 jaar die niet
zijn gekoppeld aan een eigen woning. Deze vraag betreft het overgangsrecht
voor de inkomstenbelasting en zal worden beantwoord in de Nota naar aanleiding
van het verslag bij de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen wat er met de kapitaalverzekering
eigen woning gebeurt in geval van echtscheiding waarbij de woning gezamenlijk
bezit is.In een dergelijk geval zal de woning veelal worden toegewezen aan één
van de voormalige echtgenoten of partners. De belastingplichtige die de woning
krijgt toegewezen heeft nog steeds een eigen woning ter beschikking zodat
de mogelijkheid bestaat om een kapitaalverzekering dusdanig vorm te geven
dat deze voldoet als kapitaalverzekering eigen woning. Dit kan een nieuwe
polis zijn, maar ook een reeds lopende kapitaalverzekering die in het kader
van de boedelscheiding aan hem of haar wordt toegewezen. In dat geval dient
rekening gehouden te worden met het feit dat vast moet staan dat de begunstigde
de uitkering moet aanwenden ter aflossing van de hypothecaire
geldlening en de verzekering gesloten moet zijn op het leven van de verzekeringnemer
(dit zal veelal de belastingplichtige zelf zijn) of iemand die tot het huishouden
van de belastingplichtige behoort. De voormalige echtgenoot of partner die
de eigen woning niet krijgt toegewezen, kan slechts in aanmerking komen voor
een kapitaalverzekering eigen woning als hij of zij alsnog een eigen woning
aanschaft. In dat geval kan ook deze belastingplichtige een nieuwe polis afsluiten
of een reeds lopende kapitaalverzekering die in het kader van de boedelscheiding
aan hem of haar wordt toegewezen omvormen tot een kapitaalverzekering eigen
woning. Aangezien het wijzigen van de persoon van de verzekerde (het verzekerde
lijf) veelal niet mogelijk zal zijn of slechts mogelijk is door een dusdanige
aanpassing van het contract dat niet gesproken kan worden van een omzetting
in de zin van artikel 3.6.10, dient daarmee bij de toedeling van de polissen
in het kader van de boedelscheiding rekening gehouden te worden. Het wijzigen
van de persoon van de verzekeringnemer of de begunstigde zal in beginsel wél
een omzetting in de zin van artikel 3.6.10 kunnen zijn.3.6.11 Aftrekbare kosten eigen woningDe leden van de fractie van de PvdA vragen de consequenties aan te geven
van artikel 3.6.11, zesde lid, aan de hand van een voorbeeld met betrekking
tot iemand die na 1995 verhuist.Artikel 3.6.11, zesde lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001 vindt geen
toepassing ten aanzien van een belastingplichtige die na 31 december 1995
verhuist en een andere woning koopt. De rente ter zake van de schuld die hij
aangaat om de nieuwe woning te verwerven behoort tot de aftrekbare kosten
die betrekking hebben op de eigen woning. De band tussen de hypotheek van
vóór 31 december 1995 en de oude woning is door de verkoop doorgesneden.
Artikel 3.6.11, zesde lid, geldt na de verkoop derhalve niet meer voor die
geldlening. Bij hypothecaire geldleningen die zijn afgesloten voor 31 december
1995 en nog steeds betrekking hebben op dezelfde woning wordt niet getoetst
of die lening wel daadwerkelijk heeft gediend ter verwerving, voor onderhoud
of voor verbetering van de woning.De leden van de CDA-fractie merken op dat in artikel 3.6.11, tweede lid,
de rente van schulden ter betaling van onder andere de zogenaamde bouwrente
bij nieuwbouwwoningen, niet tot de aftrekbare kosten eigen woning worden gerekend
en vragen zich af of dit geen slechte invloed zal hebben op de aankoop van
nieuwbouwwoningen.Allereerst merken wij op dat in de wettelijke regeling geen specifieke
elementen voor bouwrente zijn opgenomen. Dat betekent dat de huidige systematiek
gecontinueerd wordt en dat de gevolgen waar de leden voor vrezen niet aan
de orde zijn.Toch zouden wij naar aanleiding van de opmerkingen van de CDA-fractie
over bouwrente het volgende willen opmerken. De rente die verschuldigd is
op een hypothecaire lening die is aangegaan ter verwerving van een nog in
aanbouw zijnde woning die uitsluitend bestemd is om in het kalenderjaar of
in een van de daaropvolgende twee jaren als eigen woning ter beschikking te
staan, is aftrekbaar. Bij de bouw van een nieuwe woning worden vaak onder
de naam nieuwbouwrente allerlei bedragen aan de koper in rekening gebracht.
Deze bedragen bestaan eigenlijk uit de rentekosten die de verkoper heeft moeten
maken om de bouw van woning te kunnen financieren. Deze kosten zijn voor de
koper geen rentekosten maar vormen een bestanddeel van de koopsom die voor
de nieuwbouwwoning wordt betaald. De rente die betrekking heeft op de financiering
van de hele koopsom, dus met inbegrip van de bouwrente, is evenals in de huidige
wettelijke regeling geheel aftrekbaar. De leden van de fractie van het CDA vragen naar de reden waarom bij onvoldoende
inkomsten uit box I de hypotheekrente niet aftrekbaar is in box III.Box I omvat de inkomensbronnen winst uit onderneming, inkomsten uit arbeid,
periodieke uitkeringen en inkomsten met betrekking tot de eigen woning. De
fiscale behandeling van de eigen woning in dit wetsvoorstel blijft gelijk
aan de regeling uit de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Dit betekent dat
zowel het huurwaardeforfait als de aftrek van hypotheekrente gehandhaafd blijven.
Het faciliërende karakter van de eigen-woningregeling in box I brengt
met zich dat een duidelijke afbakening nodig is ten opzichte van het vermogen
dat onder de vermogensrendementsheffing in box III valt. Deze afbakening komt
tot uiting middels de voorgestelde gesloten boxenstructuur waarbij iedere
box zijn eigen tarief kent. De gesloten boxenstructuur heeft onder andere
tot gevolg dat negatieve inkomsten uit eigen woning alleen verrekenbaar zijn
met winst uit onderneming, inkomsten uit arbeid, periodieke uitkeringen en
positieve inkomsten uit eigen woning in hetzelfde jaar. Mocht blijken dat
de negatieve inkomsten uit eigen woning niet binnen box I verrekenbaar zijn,
dan brengt de gesloten structuur met zich dat verrekening van deze negatieve
inkomsten met de positieve inkomsten uit een andere box niet mogelijk is.
Dit betekent echter niet dat de mogelijkheid tot hypotheekrenteafrek verloren
gaat voor belastingplichtigen. Het blijft immers mogelijk verliezen te verrekenen
met inkomen uit dezelfde box uit de drie voorafgaande jaren en acht volgende
jaren. Hierdoor blijft verrekening van eventuele negatieve inkomsten uit eigen
woning die in eenzelfde belastingjaar niet verrekenbaar zijn mogelijk tegen
progressief tarief van maximaal 52%, hetgeen vanzelfsprekend voordeliger is
dan verrekening tegen het proportionele tarief van 30% in box III.De leden van de fractie van GroenLinks vragen van welke kostenpercentage
bij de bepaling van het huurwaardeforfait is uitgegaan. Bovendien vragen zij
of een eigenwoningforfait van 3% niet voor de hand zou liggen, gelet op een
gemiddelde hypotheekrente van 5% en een forfaitaire onderhoudspost van 2%.Het (netto) huurwaardeforfait wordt – met inachtneming van een correctiefactor
die verband houdt met de bijzondere positie van de eigen woning – bepaald
door het saldo te nemen van enerzijds het brutovoordeel uit de eigen woning
(dat forfaitair wordt bepaald op basis van een percentage van de waarde van
de eigen woning: de zogenoemde bruto huurwaarde) en anderzijds de aftrekbare
kosten. Onder aftrekbare kosten worden in dat verband verstaan de zakelijke
lasten, het onderhoud en de afschrijving van de eigen woning. Deze aftrekbare
kosten worden, als gemiddelde, eveneens uitgedrukt in een percentage van de
waarde van de woning. Het deel van dit percentage dat is toe te rekenen aan
onderhoudskosten wordt echter als zodanig niet forfaitair bepaald, maar is
als reëel gemiddeld bedrag reeds opgenomen in het totaal van de aftrekbare
kosten. Mede gelet op de niet gewijzigde huidige reële omvang van de
onderhoudskosten, zien wij op dit moment geen aanleiding bij de bepaling van
het eigenwoningforfait een ander percentage dan het huidige voorgestelde percentage
van 1,25 in aanmerking te nemen.Ter zake van de vraag of een eigenwoningforfait van 3% niet voor de hand
zou liggen, gelet op een gemiddelde hypotheekrente van 5% en een forfaitaire
onderhoudspost van 2%, wordt opgemerkt dat de leden van de fractie van GroenLinks
ten onrechte in de veronderstelling verkeren dat de hypotheekrente deel uitmaakt
van het in aanmerking te nemen bruto voordeel. Deze rentekosten worden als
zelfstandige aftrekbare kosten in aanmerking genomen en beïnvloeden derhalve
niet de hoogte van het in aanmerking te nemen eigenwoningforfait. Artikel 3.6.13 Aftrekbare kosten na eerder gebruik vrijstelling
voor kapitaalverzekeringen eigen woningDe leden van de fractie van het CDA vragen waarom het bedrag van de vrijstelling
gekort moet worden op het bedrag dat in de toekomst geleend kan worden voor
de verwerving van een nieuwe eigen woning. Zij zien in de regeling van het
tweede lid van artikel 3.6.13 een mogelijkheid tot oneigenlijk gebruik en
zelfs fraude. De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen in dit kader
om een reactie op het voorstel van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs
(NOB) om de regeling van artikel 3.6.13 te laten vervallen. De NOB heeft de
indruk dat de achtergrond van de onderhavige regeling is dat de overwaarde
van de verkochte eigen woning aangewend moet worden voor de financiering van
de nieuwe woning. Vanuit die veronderstelling beargumenteert de NOB dat de
vrijstelling geen indicatie geeft voor de verkoopwinst. Voorts is de NOB van
mening dat er aanleiding is om de regeling buiten werking te laten als er
een aanzienlijke tijdsspanne is gelegen tussen de uitkering en de latere aankoop
van de nieuwe eigen woning.De achtergrond van de regeling is om het belastingvrij opgebouwde kapitaal
van de kapitaalverzekering eigen woning (dus niet de overwaarde van de woning
zoals de NOB veronderstelt) duurzaam te besteden aan de financiering van de
eigen woning. Daarom ook is de regeling van artikel 3.6.13 gekoppeld aan de
hoogte van de verleende vrijstelling. De NOB laat voorts in het midden waarom
er na verloop van een aanzienlijke tijdsspanne aanleiding zou zijn om de regeling
buiten werking te laten. Naar onze mening is die reden er niet. Zoals hiervoor
al is aangegeven dienen de vrijgestelde gelden duurzaam besteed te worden
aan de financiering van de eigen woning; slechts onder die voorwaarden wordt
de vrijstelling verleend. Bovendien zou anders een ongelijkheid gecreëerd
worden met personen die hun hypothecaire geldlening hebben afgelost met gebruikmaking
van de vrijstelling en daarna, om hen moverende redenen, in hun eigen woning
zijn blijven wonen. Deze personen hebben niet meer de mogelijkheid om een
geldlening aan te gaan om hun eigen woning te financieren en dus ook geen
mogelijkheid meer om terzake daarvan renteaftrek te claimen. Een vorm van
oneigenlijk gebruik of zelfs fraude in de sfeer van de driejaarstermijn van
het tweede lid, is naar onze mening niet aan de orde. Het kan immers niet
als een vorm van oneigenlijk gebruik of fraude betiteld worden als belastingplichtigen
binnen die periode, ook als zij dat uitsluitend doen om een fiscaal voordeel
zeker te stellen, een woning verwerven die gebruikt wordt als (eerste) eigen
woning en zij de kapitaalverzekering aan die woning koppelen.Artikel 3.6.14 Schulden voor verbetering of onderhoud
eigen woningDe fractieleden van GroenLinks vragen naar de ervaringen met de rente-aftrek
van de eigen woning in relatie tot de maatregel tot beperking van de rente-aftrek
voor consumptieve leningen.Vanaf de invoering van de regeling geeft de belastingdienst extra aandacht
aan de aftrek van hypotheekrente. Bij alle nader te toetsen aangiften gaat
de belastingdienst na of de hypotheekrente terecht als rente voor de eigen
woning is aangegeven. Blijkt de hypotheek niet te zijn aangewend voor verbetering
of onderhoud van de eigen woning, maar voor consumptieve doeleinden dan wordt
deze als rente van schulden in aanmerking genomen, in voorkomende gevallen
rekening houdend met de aftrekbeperking. In de praktijk blijkt de regeling
goed uitvoerbaar. Van uitvoeringsproblematiek conform de reëele kostenaftrek
is tot nu toe niet gebleken. Artikel 3.7.4 Toegelaten aanbiedersDe leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen tot betaling van
welke belastingschuld de gestelde zekerheid wordt benut ingeval de verzekeraar
bedoeld in artikel 3.7.4, eerste lid, onderdeel d, zijn informatieverplichting
niet nakomt.Het antwoord op deze vraag luidt dat het hier gaat om de betaling die
is verschuldigd door toepassing van de artikelen 3.8.2, 3.8.4 en 3.8.5. Op
grond van artikel 3.8.2 worden negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen
in aanmerking genomen indien in strijd wordt gehandeld met de voorwaarden
waaronder aftrek van premies voor aanspraak op lijfrente of periodieke uitkering
is toegestaan. Op grond van artikel 3.8.4 worden als negatieve uitgaven voor
inkomensvoorzieningen mede aangemerkt premies voor aanspraken uit een beroepspensioenregeling
en het op de premies behaalde rendement. Tot slot worden ingevolge artikel
3.8.5 negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen in aanmerking genomen
ingeval van emigratie.Artikel 3.7.5 In aanmerking te nemen premies voor lijfrentenIn antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie of een belastingplichtige
voor gebruikmaking van de reserveringsregeling de jaarruimte vast jaarlijks
moet claimen, merken wij op dat dit niet het geval is. Het is ook mogelijk
achteraf, maar binnen een periode van vijf jaar, vast te stellen wat de niet
benutte ruimte in de voorgaande vijf jaren is geweest en deze alsnog te benutten.
Vanzelfsprekend dient dit te geschieden aan de hand van de relevante gegevens
op het punt van de waarde-aangroei van de pensioenaanspraken en het inkomen
in de desbetreffende jaren.De ruimte voor het wegwerken van pensioentekorten bedraagt 15% van de
premiegrondslag of, zo dit minder is, f 12 149. Indien deze extra
ruimte wordt benut voor het inhalen van een pensioentekort in een recent verleden
via de reserveringsregeling bestaat er inderdaad – dit in antwoord op
een desbetreffende vraag van deze leden – geen aanvullende ruimte voor
het inhalen van een pensioentekort via de algemene inhaalregeling. Wel moet
hierbij worden bedacht dat de algemene inhaalregeling de mogelijkheid biedt
tot 70-jarige leeftijd pensioentekorten in te lopen.In reactie op de vraag van deze leden naar de inhoud van de nadere regels
voor de vaststelling van een pensioentekort merken wij op dat elders in deze
nota uitgebreid is ingegaan op de hierover bij algemene maatregel van bestuur
te stellen nadere regels.Op de vraag naar het verschil tussen het huidige begrip persoonlijk inkomen
en het voorgestelde belastbaar loon kunnen wij antwoorden dat het begrip persoonlijk
inkomen in de voorstellen niet meer voorkomt. Vanwege het niet meer hanteren
van een verzamelterm is een opsomming gegeven van de elementen die tezamen
gelijk zijn aan het huidige begrip persoonlijk inkomen.De leden van de D66-fractie constateren dat de in artikel 3.7.5 voorgestelde
regeling op twee gedachten lijkt te hinken: opbouw volgens een beschikbare-premiesysteem,
te toetsen aan criteria op grond van een eindloonsysteem. Zij vragen of dit
niet te vermijden is.Artikel 3.7.5 bepaalt de omvang van de door een belastingplichtige in
aftrek te brengen premies voor lijfrenten ter aanvulling van een pensioentekort.
Het hierbij gehanteerde ambitieniveau wordt overeenkomstige de maatschappelijke
opvattingen uitgedrukt in een van het relevante inkomen afhankelijke aanspraak
op jaarlijkse uitkeringen, zie ook artikel 3.7.5, vierde lid. Deze laatste
omschrijving van hetgeen voor de toepassing van de algemene inhaalregeling
als een adequate oudedagsvoorziening kan worden beschouwd, vertoont,
zoals de leden terecht opmerken, kenmerken van een eindloonregeling.Genoemd ambitieniveau leidt, gegeven het inkomen en een gemiddeld carrièrepatroon,
tot een bepaald bedrag dat op de leeftijd van 65 jaar nodig is voor een adequate
oudedagsvoorziening. Vervolgens is uitgerekend welke, als percentage van het
inkomen, constante premie nodig is om – wederom gegeven het standaard
carrierepatroon – dit benodigde bedrag te halen. Een en ander is conform
de doorsneepremie-systematiek bij collectieve regelingen. Bij 40 jaar opbouw
wordt aldus in standaardsituaties via de voorgestelde ruimte in beginsel precies
het eindbedrag bereikt dat nodig is voor een lijfrente die overeenkomt met
70% «eind»inkomen, zij het dat door de elementen van een beschikbare-premieregeling
de werkelijke uitkomsten kunnen afwijken van de veronderstelde uitkomsten
(bijvoorbeeld als het werkelijke rendement afwijkt van het veronderstelde
rendement).Met deze systematiek wordt tevens aangesloten bij de praktijk waarin lijfrenten
waarvoor premie-aftrek mogelijk is, veelal worden gesloten in de vorm van
een zogenoemde gerichte lijfrente. Hierbij worden de jaarlijkse oudedagsuitkeringen
pas bij de ingangsdatum bepaald aan de hand van het dan beschikbare lijfrentekapitaal.
Op het moment van de premiebetaling staan de uitkeringen derhalve nog niet
vast. Vanuit deze achtergrond is er voor gekozen om de jaarlijkse aftrekmogelijkheid
uit te drukken in een premiebedrag.De leden van de fractie van D66 vragen toe te lichten waarom niet is gekozen
voor een vorm van inhaalmogelijkheid van niet benutte algemene inhaalruimte
zoals met de reserveringsregeling voor niet benutte jaarruimte is geregeld.
De algemene inhaalregeling is niet, zoals de reserveringsregeling, in de tijd
beperkt maar biedt belastingplichtigen in de leeftijd van 39 tot 70 jaar de
mogelijkheid, afgezet tegen het actuele inkomen, een pensioentekort over het
gehele verleden in te halen. Op basis van de reserveringsregeling wordt voor
het inhalen van het pensioentekort niet gekeken naar het verleden, maar wordt
de niet gebruikte jaarruimte die is gebaseerd op het pensioentekort in het
jaar zelf geregistreerd. Een overeenkomstige reserveringsregeling voor de
algemene inhaalruimte zou ertoe leiden dat elk jaar het pensioentekort over
het gehele verleden moet worden vastgesteld. Daarbij moet jaarlijks over de
pensioenaanspraken in het verleden rekening worden gehouden met de salarisstijging
in het actuele jaar en de doorwerking daarvan naar het verleden (backservice).
Gelet op de langere werkingsduur van de algemene inhaalregeling dienen de
voor de toepassing van de algemene inhaalregeling benodigde gegevens gedurende
die gehele periode beschikbaar te blijven. Vanwege de daaraan verbonden uitvoeringslasten
achten wij dit vooralsnog geen begaanbare weg. Bovendien zij bedacht dat met
de voorgestelde jaarruimte in samenhang met de mogelijkheden voor het inhalen
van deze jaarruimte voor een groot deel van de belastingplichtigen voldoende
mogelijkheden worden geboden een adequate oudedagsvoorziening op te bouwen
en slechts een relatief kleine groep belastingplichtigen van de algemene inhaalmogelijkheid
gebruik zal maken.De leden van de D66-fractie stellen dat de regels voor het aannemelijk
maken van een pensioentekort na de invoering van het onderhavige wetsvoorstel
voor meer belastingplichtigen gaan gelden dan thans het geval is voor de aftrekmogelijkheid
op grond van artikel 45a, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.
Zij verzoeken het kabinet om inzicht te geven in de bij algemene maatregel
van bestuur te stellen regels voor het aannemelijk maken van een niet te verwaarlozen
pensioentekort, en om de uitvoeringsaspecten daarin mee te nemen. Ingevolge het voorgestelde artikel 3.7.5, tweede lid, onderdeel b, bestaat
een extra aftrekmogelijkheid voor de belastingplichtige die aannemelijk maakt
dat hij een niet te verwaarlozen pensioentekort heeft over het verleden (algemene
inhaalruimte). Omtrent de bepaling of een dergelijk pensioentekort aanwezig
is, zullen op basis van het vierde lid bij algemene maatregel van bestuur
nadere regels worden gesteld. De hierbij te hanteren uitgangspunten zijn –
anders dan in het huidige artikel 45a, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 – al in die wettelijke bepaling zelf opgenomen. Uitgegaan wordt
van een in 40 jaar op te bouwen inkomensvoorziening die bij het bereiken van
de leeftijd van 65 jaar voorziet in een jaarlijkse uitkering aan de belastingplichtige
ter hoogte van 70% van de premiegrondslag, alsmede een onmiddellijk ingaande
jaarlijkse uitkering voor zijn partner van 49% van die premiegrondslag bij
zijn overlijden. Een pensioentekort is aanwezig indien een belastingplichtige
op enig moment onvoldoende rechten heeft opgebouwd om met een verder reguliere
opbouw tot aan de pensioneringsdatum de hiervoor beschreven norm te halen.
Van een niet te verwaarlozen pensioentekort is sprake indien de opgebouwde
voorzieningen 90% of minder bedragen van de norm.Vooropgesteld zij dat de concrete uitwerking van de tekortregeling nog
niet is afgerond. Zoals aangegeven in de artikelsgewijze toelichting op artikel
3.7.5 is de in het tweede lid, onderdeel b, opgenomen mogelijkheid voor een
aanvullende premie-aftrek voor lijfrenten (algemene inhaalruimte) evenwel
ontleend aan artikel 45a, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964
(derde tranche). In overeenstemming hiermee zal bij de nadere uitwerking van
de nieuwe tekortregeling de huidige in de artikelen 3 en 3a van het Uitvoeringsbesluit
inkomstenbelasting 1964 opgenomen regeling tot uitgangspunt worden genomen.
Uiteraard zal deze waar nodig aan het voorgestelde nieuwe lijfrenteregime
worden aangepast. Tevens zullen waar mogelijk vereenvoudigingen worden aangebracht.De uitvoeringsaspecten van de tekortregeling hangen samen met de uiteindelijke
vormgeving ervan. Het streven is er hierbij uiteraard op gericht om de uitvoeringslasten
voor zowel belastingplichtigen, verzekeraars en pensioenfondsen, als de belastingdienst
zo beperkt mogelijk te houden. Dit geldt zeker nu, zoals de leden terecht
opmerkingen, onder het voorgestelde regime meer belastingplichtigen van de
regeling gebruik zullen gaan maken. In dit kader zouden we over de concrete
uitwerking van de tekortregeling dan ook nog overleg willen voeren met pensioenfondsen
en verzekeraars.Op de uitvoeringsaspecten het voorgestelde lijfrenteregime in zijn algemeenheid
wordt verder elders in deze nota uitgebreid ingegaan.De aan het woord zijnde leden verzoeken het kabinet verder om aan te geven
op welke wijze bij de bepaling van het pensioentekort zal worden omgegaan
met zogenoemde prepensioenregelingen, waarbij niet vast hoeft te staan op
welke leeftijd de belastingplichtige met pensioen gaat.Volgens het huidige artikel 3, vierde lid, van het Uitvoeringsbesluit
inkomstenbelasting 1964, wordt bij arbeidspensioenen – globaal gezegd –
als reeds opgebouwde voorzieningen in aanmerking genomen het bedrag van de
jaarlijkse uitkering waarop de belastingplichtige ingevolge die pensioenregelingen
recht heeft (op basis van de diensttijd tot dan toe). Het ingangstijdstip
van de uitkeringen is hierbij in beginsel niet van belang. Anders gezegd,
zowel bij een belastingplichtige die op basis van zijn huidige diensttijd
vanaf de leeftijd van 62 jaar f 30 000 gaat ontvangen, als bij de
belastingplichtige die deze uitkering pas vanaf zijn 65e jaar krijgt, wordt
dit bedrag van f 30 000 in aanmerking genomen. Het gaat derhalve
om de feitelijke uitkering die de belastingplichtige volgens de pensioenregeling
in de periode na zijn 65e jaar gaat krijgen. Wij zijn voornemens
deze systematiek ook onder de nieuwe regeling te handhaven.Bij regelingen waarin de mogelijkheid bestaat om de ingangsdatum te wijzigen,
en waarbij als gevolg daarvan een herrekening van de uitkeringen zal plaatsvinden,
ligt het voor de hand om de standaard-ingangsdatum van de pensioenregeling
tot uitgangspunt te nemen, zolang niet vaststaat dat de belastingplichtige
op een ander tijdstip met pensioen zal gaan. Wij zullen dit punt bij de concrete
vormgeving van tekortregeling evenwel nader bezien.De leden van de D66-fractie zetten vraagtekens bij de hoogte van de vermindering
van f 30 473 op het persoonlijk inkomen ter bepaling van de premiegrondslag.
De leden van de D66-fractie vragen in dit verband wat de budgettaire consequenties
zijn van het hanteren van een AOW-franchise van f 21 061, zijnde
10/7 van het pensioen voor een gehuwde of samenwonende AOW-gerechtigde. Met
deze maatregel zou -ten opzichte van het onderhavige wetsvoorstel- naar verwachting
een budgettair beslag van circa 620 miljoen gemoeid zijn.De leden van de D66-fractie verzoeken het kabinet om met het oog op artikel
3.7.5, zesde lid, aan te geven op welke wijze wordt omgegaan met het berekenen
van de pensioentoename bij een beschikbaar premiesysteem. Zij vragen of het
kabinet van plan is om op dit punt (actuariële) rekenregels vast te stellen.Ingevolge artikel 3.7.5, zesde lid, wordt bij de bepaling van de jaarruimte
(artikel 3.7.5, eerste lid) de vermindering in verband met de opbouw van pensioenaanspraken
gesteld op 7,5 maal – globaal gezegd – de waardeaangroei in het
jaar van die aanspraken. Op grond van het zevende lid kunnen bij algemene
maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld omtrent de bepaling van
die waardeaangroei en de verstrekking van informatie daaromtrent. Daarnaast
kan de omvang van de opgebouwde aanspraken bij een beschikbare-premieregeling
nog van belang zijn voor de beoordeling of de belastingplichtige een niet
te verwaarlozen pensioentekort heeft (artikel 3.7.5, tweede lid, onderdeel
b).Voor de bepaling van de opbouwmogelijkheden van een belastingplichtige
in een jaar (jaarruimte en algemene inhaalruimte) dienen de pensioenrechten
op grond van een beschikbare-premieregeling te worden omgerekend in een –
toename van de – aanspraak op jaarlijkse uitkeringen. Op zichzelf zijn
pensioenverzekeraars op basis van de Pensioen- en Spaarfondsenwet, en de daarop
gebaseerde Regelingen verzekeringsovereenkomsten Pensioen- en spaarfondsenwet,
verplicht om op verzoek van de verzekerde een overzicht van de opgebouwde
aanspraken te verstrekken. Op grond hiervan is het Besluit van de Staatssecretaris
van Financiën van 18 mei 1995, nr. DB 95/1107M (VN 1995/2076, pt. 11)
waarin voor de toepassing van de huidige tweede en derde tranche voor de onderhavige
kwestie een praktische oplossing was getroffen, sinds 1 januari 1996 niet
meer van toepassing.Onder het voorgestelde regime zijn wij evenwel voornemens om op dit punt
op basis van het zevende lid nadere regels te stellen. Dit om mogelijke problemen
in de praktijk bij de bepaling bij beschikbare-premieregelingen van de toename
van de aanspraak op jaarlijkse uitkeringen te voorkomen. Tevens kan aldus
een eenduidige toepassing van de wettelijke bepalingen worden bereikt. De
gedachten gaan hierbij uit naar rekenregels waarmee de in een jaar betaalde
premies worden omgerekend naar een waardeaangroei van pensioenaanspraken.
Daarnaast zullen wij, voor zover nodig, in de op artikel 3.7.5, vierde lid,
gebaseerde algemene maatregel van bestuur (bepaling of sprake is van een niet
te verwaarlozen pensioentekort) regels stellen voor de bepaling van de in
totaal opgebouwde rechten bij een beschikbare premieregeling. De pensioenverzekeraars zullen bij opstellen van de rekenregels worden
betrokken. Hierbij kan dan tevens een relatie worden gelegd met de gegevensverstrekking
aan de deelnemers.Artikel 3.8.2 Uitbreiding begrip negatieve uitgaven bij
handelen in strijd met de voorwaardenDe betekenis van artikel 3.8.2, tweede lid, onderdeel j, voor de «buitenlandse
aanspraak» bij voortgezette pensioenopbouw, de leden van de fractie
van de PvdA vragen daarnaar, is de volgende.Aan personen die binnenlands belastingplichtig worden en al langer dan
drie jaar verzekerd zijn bij een buitenlandse verzekeraar, wordt toegestaan
hun buitenlandse verzekering voort te zetten met aftrekbaarheid van de premies.
Deze bepaling biedt een uitweg voor immigranten als de buitenlandse verzekeraar
geen «toegelaten buitenlandse verzekeraar» is. De inlichtingen
over de verzekeringen en de zekerheden voor de verschuldigde belasting ontbreken
hier zodat op een andere wijze, namelijk door middel van de conserverende
aanslag, oneigenlijke afwikkeling van de verzekering moet worden tegengegaan.De conserverende aanslag strekt zich uit tot de als negatieve uitgaven
voor inkomensvoorzieningen in aanmerking genomen premies en het daarover behaalde
rendement. Over elk jaar waarin de verzekering is ondergebracht bij de niet-aangewezen
buitenlandse verzekeraar wordt een aanslag opgelegd. Dit is noodzakelijk om
de omvang van de aanspraak die ieder jaar toeneemt door premiebetaling en
het behaalde rendement, in de aanslag te kunnen betrekken. In dat geval wordt
de aanslag over een voorgaand jaar steeds verminderd als aan daartoe gestelde
voorwaarden is voldaan (die voorwaarden zullen betrekking hebben op de zekerheidstelling).
Dit betekent dat er normaal gesproken maar één conserverende
aanslag resteert.Uiteraard wordt een buitenlandse aanspraak die niet ten laste van Nederlands
belastbaar inkomen is opgebouwd buiten aanmerking gelaten, dit in antwoord
op de desbetreffende vraag van deze leden.Verder vragen deze leden wat er gebeurt indien deze belastingplichtige
vervolgens emigreert. Het antwoord hierop luidt dat in die situatie een aanslag
wegens emigratie op grond van artikel 3.8.5 wordt opgelegd. Ter voorkoming
van cumulatie wordt de conserverende aanslag die over het voorgaande jaar
was opgelegd onder voorwaarden verminderd.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de consequenties van collectieve
pensioenverbetering waarvoor de werknemers reeds zelf een voorziening heeft
getroffen in de lijfrentesfeer. Zij vragen in dit verband of het wel terecht
is dat een werknemer die te goeder trouw lijfrentepremies in aftrek heeft
gebracht, geconfronteerd wordt met negatieve persoonlijke verplichtingen wanneer
hij zelf de wijziging in de pensioenregeling niet kan beïnvloeden. Volgens
de leden van de VVD-fractie gaat het voorstel om bij een verbetering van pensioenaanspraken
de achteraf bezien teveel in aftrek gebrachte lijfrentepremies in alle gevallen
te corrigeren erg ver en zou dit beperkt moeten worden tot de vrijwillig door
de werknemer zelf gerealiseerde pensioenverbeteringen.Wij hebben begrip voor de vraag van deze leden. Wij hebben echter het
volgende overwogen. Het voorstel om iedere pensioeninkoop of pensioenverbetering
die achteraf bezien ten onrechte heeft plaatsgevonden te corrigeren, is ingegeven
vanuit de gedachte dat de voorgestelde normen voor alle belastingplichtigen
gelden en het aldus niet voor de hand ligt een onderscheid te maken tussen
werknemers die profiteren van door de werkgever gerealiseerde pensioenverbeteringen
in het verplichte collectieve deel van de pensioenregeling en de werknemers
die op vrijwillige basis pensioenverbeteringen hebben gerealiseerd. In die
overwegingen heeft ook nog een rol gespeeld dat het onderscheid tussen tussen beide pensioenverbeteringen in de praktijk niet eenvoudig
te maken zal zijn.De lijfrentepremies waarvoor negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen
in aanmerking zijn genomen verlaten inderdaad, dit in antwoord op een desbetreffende
vraag van de leden van de PvdA-fractie, box I en gaan naar box III. Zoals
hiervoor reeds is aangegeven is juist om redenen van uitvoerbaarheid ervoor
gekozen geen correctie aan te brengen in de pensioensfeer, maar in de lijfrentesfeer.De leden van de fractie van de PvdA vragen of het wel rechtvaardig is
het rendement over ten onrechte afgetrokken premies, te belasten in box I
en niet in box III, als de waarde van de polis – zou deze in box III
in de heffing zijn betrokken – tezamen met andere box III bestanddelen
niet boven de vrijgestelde grondslag zou zijn gekomen.Deze leden hierbij hebben kennelijk het oog op de premies die als uitgaven
voor inkomensvoorzieningen in aanmerking zijn genomen. De regel die geldt
voor het terugnemen van ten onrechte in aanmerking genomen uitgaven voor inkomensvoorzieningen
is de volgende. Ingeval inkomen uit box I is verminderd, in het door deze
leden geschetste geval met uitgaven voor inkomensvoorzieningen, en die vermindering
ten onrechte heeft plaatsgevonden, vindt de correctie daarvan volledig plaats
in box I. Ten eerste bestaat hiervoor een meer praktische reden. Zo is in
artikel 3.8.6 bepaald dat het gezamenlijke bedrag van de in aanmerking te
nemen premies en het daarop behaalde rendement wettelijk wordt gesteld op
de waarde in het economische verkeer van de aanspraak op het tijdstip dat
onmiddellijk voorafgaat aan de niet-toegestane handeling. Hierdoor is het
niet nodig om over het verleden te kijken naar de daadwerkelijk betaalde en
afgetrokken premies indien vaststaat dat alle premies voor de aanspraak in
aftrek zijn gebracht. Ook mogelijke geschillen over de vaststelling van het
behaalde rendement en de wijze waarop met kosten van de verzekeraar moet worden
omgegaan, worden met deze benadering voorkomen. Er wordt dus aangesloten bij
hetgeen de belastingplichtige daadwerkelijk heeft opgebouwd of gerealiseerd.
In een dergelijke situatie is het naar onze mening, mede gezien de uitbreiding
met het behaalde rendement, ook redelijk om bij een handeling in strijd met
de voorwaarden te heffen over de waarde van het contract. Bovendien heeft
de belastingplichtige door premieaftrek te claimen bewust gekozen voor behandeling
in box I.Ten tweede is in dit verband van belang de wijze waarop de heffing over
de daadwerkelijke uitkeringen en de heffing bij afkoop plaatsvindt. Periodieke
uitkeringen uit een inkomensvoorziening waarvoor de premies in aftrek zijn
gebracht, behoren – volledig – tot het inkomen in box I. Dit geldt
ook voor de waarde in het economische verkeer van het recht bij bijvoorbeeld
afkoop. Een eventuele bijtelpost negatieve uitgaven wordt op het in aanmerking
genomen inkomen in mindering gebracht.Voorts kan worden opgemerkt dat het past binnen de gekozen heffingsstructuur
de correctie van een uitgave die het inkomen in box I heeft verlaagd, volledig,
dat wil zeggen inclusief het op premies behaalde rendement, in aanmerking
te nemen in diezelfde box.Artikel 3.8.3 Handelingen die niet leiden tot een negatieve
uitgaveArtikel 3.8.3, vierde lid, biedt de mogelijkheid om voor de daarin genoemde
gevallen, te besluiten artikel 3.8.2 buiten toepassing te laten indien het
in aanmerking nemen van negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen tot
onbillijkheden zou leiden. Naar aanleiding van de vraag van de leden van de
fractie van PvdA of meer verduidelijkt kan worden wat in dit kader kan worden
aangemerkt als een onbillijkheid, merken wij op dat ons op dit moment geen
concrete situaties voor ogen staan. Het opnemen van een bevoegdheid
om in gevallen waarin de toepassing van de regeling met betrekking tot de
negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen tot onbillijkheden leidt is
echter gewenst aangezien niet voor alle situaties is te overzien welke gevolgen
de voorgestelde regeling teweegbrengt.Artikel 3.8.5 Uitbreiding begrip negatieve uitgaven bij
emigratieDe leden van de fractie van de D66 verzoeken in te gaan op situaties van
tijdelijke aard, bijvoorbeeld uitzending in concernverband waarbij het risico
van verlies van een belastingclaim op aanspraken op pensioen niet aan de orde
is. Deze leden verzoeken om een uitzonderingsregeling in te voeren voor dergelijke
gevallen.Hoewel wij de gedachte van deze leden om een uitzonderingsregeling te
creëren voor risicoloze gevallen, sympathiek vinden, achten wij een inbreuk
op de voorgestelde regeling die voorziet in een conserverende aanslag bij
emigratie, niet gewenst. Het valt namelijk bij voorbaat niet te zeggen wanneer
er sprake is van een risicoloos geval: na de emigratie, ook als die plaatsvindt
vanwege een uitzending in concernverband, zou pensioenkapitaal op ongewenste
wijze kunnen worden afgewikkeld bijvoorbeeld door afkoop. De conserverende
aanslag bij emigratie voorziet er dan in dat het tijdens de pensioenopbouw
in Nederland genoten belastingvoordeel kan worden teruggenomen ondanks het
feit dat de belastingplichtige inmiddels is geëmigreerd. Ook het bestaan
van een internationale regeling die de belastingheffing over pensioen toewijst
aan een andere staat, doet dan niet ter zake aangezien de conserverende aanslag
betrekking heeft op de binnenlandse belastingplicht.Artikel 3.8.6 In aanmerking te nemen bedrag bij uitbreidingen
van het begrip negatieve uitgavenNaar aanleiding van een vraag van de leden van de PvdA-fractie het volgende.
Artikel 3.8.6, eerste lid, geeft aan dat bij toepasselijkheid van de artikelen
3.8.2, 3.8.4 en 3.8.5 de waarde van hetgeen wordt belast ingevolge de uitbreiding –
op de voet van de drie genoemde artikelen – van het begrip negatieve
uitgaven voor inkomensvoorzieningen om eerder uiteengezette redenen wordt
gesteld op de waarde in het economische verkeer van de desbetreffende aanspraken.
De term «uitbreiding» betekent hier: uitbreiding ten opzichte
van de «gewone» teruggaven van uitgaven voor inkomensvoorzieningen
als bedoeld in artikel 3.8.1. Het tweede lid van artikel 3.8.6 bevat een correctie
op het eerste lid door te bepalen dat het over de lijfrentepremies behaalde
rendement buiten beschouwing blijft voorzover dat wordt behaald over de periode
waarin de belastingplichtige geen binnenlandse belastingplichtige was. In
verband daarmee vragen deze leden zich af of hier niet ook de in de buitenlandse
periode betaalde premies genoemd zouden moeten worden. Dat is niet nodig omdat
in het kader van de belastingheffing van buitenlandse belastingplichtigen,
zoals geregeld in hoofdstuk 7, eventueel in de buitenlandse periode betaalde
lijfrentepremies niet in de Nederlandse belastingheffing worden betrokken.Buitenlandse belastingplichtigen die op basis van artikel 2.2.3 hebben
geopteerd voor het belast worden volgens de regels voor binnenlandse belastingplichtigen
kunnen uiteraard wel binnen de wettelijke grenzen lijfrentepremies op hun
inkomen uit werk en woning in aftrek brengen. Het bieden van die mogelijkheid,
met name bedoeld voor maar niet wettelijk beperkt tot personen die het grootste
deel van hun inkomen in Nederland verdienen, is immers een van de redenen
om tot het voorgestelde keuzerecht te komen om aldus te bewerkstelligen dat
buitenlandse belastingplichtigen niet slechter af zijn dan binnnenlandse belastingplichten. Artikel 3.8.7 Verminderingen en voorkoming dubbeltellingenHet voorgestelde artikel 3.8.7 geeft de leden van de PvdA-fractie aanleiding
te vragen of er bij iedere conserverende aanslag die hoger is dan de vorige
en waarbij zekerheidstelling noodzakelijk is, de zekerheidstelling ook steeds
moet worden verhoogd. Dit is in de regel inderdaad zo in de gevallen waarin
artikel 3.8.7 wordt toegepast in samenhang met de conserverende aanslagen,
opgelegd op de voet van artikel 3.8.2, tweede lid, onderdelen h of j. Dit
is, naast het geval dat er nadere premiebetalingen hebben plaatsgevonden,
nodig om de waardeaangroei van de aanspraken in kwestie (onder de voorwaarde
van niet-reguliere afwikkeling van die aanspraken) effectief te beclaimen
door de zekerheidstelling met de actuele waarde van de claim in overeenstemming
te brengen. Door de bank genomen vindt elk jaar opnieuw een waardeaangroei
plaats doordat op de (belegde) premies in het algemeen een positief rendement
zal worden gerealiseerd (een uitzondering – lagere waarde door lagere
beurskoers – is vermeld op blz. 179 van de memorie van toelichting).
Tevens is het de bedoeling – om een en ander hanteerbaar te houden –
bij deze soort aanspraken aan het einde van elk kalenderjaar de actuele stand
van zaken in zijn geheel vast te leggen in één conserverende
aanslag en eerdere, naar de toestand aan het eind van vorige jaren opgelegde
conserverende aanslagen, te doen vervallen. Het laatste wordt imperatief voorgeschreven
in het derde lid van genoemd artikel. Aan een dergelijk voorschrift dient
de inspecteur eigener beweging te voldoen. Een verzoek is dus, zo is voorts
ons antwoord op een vraag terzake van deze leden, niet nodig.Deze leden vrezen voorts dat hetgeen in afdeling 3.8 is geregeld voor
de belastingplichtige ondoorgrondelijk en onuitvoerbaar zal zijn en voor alle
partijen hoge lasten zal veroorzaken. Wij delen die vrees niet. De regels
uit genoemde afdeling zien er, behalve overigens de simpele regel van artikel
3.8.1, op het eerste gezicht inderdaad ingewikkeld uit. Deze ingewikkeldheid
bleek niet te vermijden in verband met de noodzaak een juridisch sluitende
regeling van de als negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen aan te merken
inkomensbestanddelen tot stand te brengen. De betekenis kan echter, in de
voorlichting aan de burgers in het algemeen en/of de toelichting op het aangiftebiljet
betrekkelijk eenvoudig verwoord worden. Duidelijkheid kan worden bereikt door
in de eerste plaats de betekenis van de omkeerregel aan te stippen, alsmede
de wenselijkheid dat belastingplichtigen daarvan niet slechts de lusten plukken,
maar ook de lasten dragen die daar bijhoren en zich dus niet betrekkelijk
eenvoudig aan die lasten moeten kunnen onttrekken. De betekenis van de artikelen
3.8.2 en volgende van afdeling 3.8 kan dan in dat kader, in de tweede plaats,
redelijk kort worden samengevat, bijvoorbeeld als volgt. «Aan degene
die zijn lijfrenteverzekering of pensioenverzekering bij een instelling in
een ander land onderbrengt of zelf naar een ander land emigreert wordt, naar
de waarde die de aanspraken in kwestie op dat moment hebben, (daarom) een
conserverende aanslag opgelegd. «Conserverend» houdt in dat, als
men dat de ontvanger vraagt en de ontvanger voldoende zekerheid verschaft,
die aanslag niet hoeft te worden betaald als men gedurende 10 jaar (bij de
kapitaalsverzekering eigen woning 2 jaar) geen enkele afbreuk doet aan de
reguliere voortzetting van de verzekering in kwestie (de aanspraken niet afkoopt,
beleent en dergelijke). Doet men dat wel binnen die periode, dan dient de
conserverende aanslag alsnog terstond betaald te worden. Er geldt één
uitzondering: een conserverende aanslag blijft achterwege als een lijfrente-
of pensioenaanspraak wordt ondergebracht bij een buitenlandse instelling die
een zogenoemde door de Minister van Financiën aangewezen instelling is
vanwege een overeenkomst met de Minister met die instelling dat die instelling
meewerkt aan een voortzetting en afwikkeling van de aanspraken
die feitelijk gelijkwaardig is aan hetgeen waartoe een in Nederland gevestigde
vergelijkbare instelling is verplicht. De namen en adressen van die buitenlandse
instellingen kunt u opvragen bij de eenheid waaronder u valt».Uit het voorgaande en gelet op het feit dat slechts een zeer kleine fractie
van het totale aantal mensen dat een aanslag inkomstenbelasting zal ontvangen
ook zal worden geconfronteerd met een conserverende aanslag, kan worden afgeleid
dat er geen sprake zal zijn van onuitvoerbaarheid en hoge uitvoeringslasten,
als waarvoor genoemde leden vooralsnog vrezen, en zeker niet ten laste van
de belastingplichtigen.Artikel 3.9.1 Uitgaven voor kinderopvangVoor een antwoord op de door de leden van GroenLinks gestelde vraag over
de uitwerking van uitgaven voor kinderopvang bij lagere inkomens wordt verwezen
naar hoofdstuk 8.5 Positie gezinnen met kinderen. Het antwoord op de door
de leden van GroenLinks gestelde vraag naar de achtergrond van het voorgestelde
maximum is opgenomen onder artikel 3.9.4.Artikel 3.9.2 VoorwaardenIn antwoord op de vraag van de leden van PvdA-fractie waarom in artikel
3.9.2, eerste lid, onderdeel a, van het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting
2001, wordt uitgegaan van een bedrag ter hoogte van de huidige basisaftrek,
het volgende. De in dit artikel gestelde voorwaarde voor het hebben van een
minimaal arbeidsinkomen heeft als achtergrond dat de regeling is bedoeld als
stimulans om betaalde arbeid te verrichten. Ook in de huidige regeling is
dit de rechtvaardiging voor de (minimale) inkomenseis. Aangezien met deze
bepaling geen materiële wijziging is beoogd, is aangesloten bij het in
de Wet inkomstenbelasting 1964 gehanteerde normbedrag.Artikel 3.9.4 In aanmerking te nemen uitgavenIn antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA waarom
in artikel 3.9.4, eerste lid, van het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting
2001 wordt uitgegaan van het bestaande maximum van f 11 054, terwijl
dit maximum in het wetsvoorstel belastingplan 2000 wordt verhoogd tot f 19 050,
het volgende. In het wetsvoorstel belastingplan 2000 zijn een aantal maatregelen
opgenomen die doorwerken naar het wetsvoorstel inkomstenbelasting 2001, waaronder
het verhogen van het bedoelde maximum van f 11 054 tot f 19 050.
Om praktische redenen is ervoor gekozen de doorwerking van de in het wetsvoorstel
belastingplan 2000 opgenomen maatregelen naar het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting
2001, pas later verwerken, uiterlijk bij het belastingplan 2001.Het maximum (de bovengrens) van f 11 054 voorkomt dat extreem
hoge uitgaven voor kinderopvang in aftrek kunnen worden gebracht. Door de
hierboven genoemde verhoging (tot f 19 050) wordt deze bovengrens
beter afgestemd op het huidige niveau van kosten voor kinderopvang in een
ongesubsidieerde kinderopvanginstelling. Dit in antwoord op de vraag hieromtrent
van de leden van de fractie van GroenLinks.Artikel 3.10.1 Waardering niet in geld genoten inkomenDe leden van de PvdA-fractie vragen of de huidige regeling van de autokostenfictie
met inachtneming van een grens van 1000 kilometer naar tevredenheid werkt,
en wat de eventuele knelpunten zijn. Zoals in de Verkenning (kamerstukken
II 1997/98, 25 810, nr. 2, blz. 41) is geconstateerd zet de huidige opzet
geen rem op het privé-gebruik van de auto van de zaak
omdat de fiscale bijtelling onafhankelijk is van het aantal gereden kilometers
(bij een privé-gebruik van meer dan 1000 kilometer). Ook wordt als
knelpunt ervaren de ongelijke behandeling van een belastingplichtige die een
ter beschikking gestelde personenauto gebruikt voor privé-ritten, en
een belastingplichtige die daarvoor een bestelauto gebruikt.Artikel 3.10.2 Privé-gebruik autoDe leden van de fractie van D66 vragen een toelichting op de in de regeling
van de autokostenfictie opgenomen bepaling dat voor auto's die meer dan 15
jaar geleden voor het eerst in gebruik zijn genomen, de waarde in het economische
verkeer in de plaats treedt van de catalogusprijs als rekengrootheid voor
het bepalen van de bijtelling.Met de bepaling wordt beoogd een juist uitgangspunt voor de bepaling van
de autokostenfictie te bieden in die gevallen dat catalogusprijs en waarde
in het economische verkeer dermate ver uiteen gaan lopen dat geen rechtvaardiging
meer bestaat de catalogusprijs de rekengrootheid voor het bepalen van de bijtelling
te laten zijn. De bepaling heeft werking naar twee kanten. Enerzijds wordt
de bijtelling verlaagd voor die belastingplichtige die voor gebruik voor privé-doeleinden
een oude, vrijwel afgeschreven auto ter beschikking krijgt. Gelet op de ontwikkelingen
in de automarkt zal deze auto een aanzienlijk lager genot opleveren bij privé-gebruik
dan een nieuwe auto met vergelijkbare catalogusprijs. Aan de andere kant worden
die auto's voor een reëel bedrag in de fictie betrokken die door hun
ouderdom een – ten opzichte van nieuwe auto's in een vergelijkbare klasse –
lage catalogusprijs hebben en die met grote kosten in optimale staat worden
gebracht. Indien dat in de particuliere hobbysfeer gebeurt, is de autokostenfictie
niet van toepassing; eventuele zakelijke ritten kunnen worden vergoed tegen
&euro; 0,27 (f 0,60) per kilometer. Echter indien de kosten door
de onderneming worden gedragen waarna de auto ook voor privé-doeleinden
ter beschikking wordt gesteld, ligt het voor de hand de autokostenfictie te
bepalen op een niveau dat bij het genot behoort. Om doelmatigheidsredenen
is de overgang van catalogusprijs naar waarde in het economische verkeer gelegd
bij 15 jaar.Artikel 3.12.1 VerliesDe leden van de VVD-fractie vragen of artikel 3.12.1 bedoeld is als een
tegemoetkoming, maar onder omstandigheden nadelig kan uitwerken. Deze leden
denken daarbij aan de omstandigheid dat overtreding van de voorwaarden van
de conserverende aanslag ertoe leidt dat de aanslag alsnog wordt geïnd,
terwijl geen belasting verschuldigd zou zijn – in verband met nog openstaande
verliezen – indien het inkomen niet was begrepen in een conserverende
aanslag. Voorts vragen deze leden of dit effect zou kunnen worden weggenomen
door bij de inning van de conserverende aanslag met deze verliezen alsnog
rekening te houden.Artikel 3.12.1 bepaalt dat de regeling inzake verliesverrekening wordt
toegepast alsof de te conserveren inkomensbestanddelen, zoals bijvoorbeeld
de negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen bij emigratie, niet in aanmerking
zijn genomen. Dit betekent dat een uit het gewone inkomen – geschoond
van te conserveren inkomen – voortvloeiend verlies kan worden verrekend
met positief gewoon inkomen uit andere jaren. In deze situatie werkt de regeling
inderdaad als een tegemoetkoming. Het uitsluiten van te conserveren inkomen
heeft echter als consequentie – de leden van de VVD-fractie merken dat
terecht op – dat indien bij een niet-toegestane handeling de conserverende
aanslag alsnog wordt ingevorderd, geen gebruik kan worden gemaakt van nog
te verrekenen (gewone) verliezen. In zoverre werkt de regeling nadelig uit.Indien dit in de praktijk tot ongewenste gevolgen zou leiden, zullen wij – zoals in de memorie van toelichting (blz 183) toegezegd – bezien
of hier een oplossing voor kan worden gevonden.De vraag van deze leden naar het gebruik van de termen «te conserveren
inkomen» en «conserverende aanslag» hebben wij beantwoord
in paragraaf 7.4.4 van het algemeen deel.Artikel 3.12.3 Vaststelling verliesDe leden van de CDA-fractie vragen wanneer de vaststelling van een verlies
uit werk en woning plaatsvindt. Voorts vragen deze leden of het geen aanbeveling
verdient een structurele regeling te treffen over de herziening van beschikkingen
in belastingzaken.De beschikking waarin een verlies uit werk en woning (artikel 3.12.3)
wordt vastgesteld, wordt gelijktijdig genomen met het vaststellen van de aanslag
over het jaar waarin het verlies voorkomt. Dit zelfde geldt voor de vaststelling
van een verlies uit aanmerkelijk belang (artikel 4.11.3). Het vaststellen
van een verlies is te vergelijken met het vaststellen van een aanslag. Dit
betekent dat een te laag vastgestelde of ten onrechte achterwege gebleven
beschikking inzake een opgetreden verlies kan worden herzien onderscheidenlijk
alsnog kan worden vastgesteld op dezelfde wijze als een aanslag. Een beschikking
die een te hoog te verrekenen verlies aangeeft kan worden herzien conform
artikel 16 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen. Aan een structurele
regeling over de herziening van beschikkingen in belastingzaken bestaat dan
ook geen behoefte.Artikel 3.13.1 MiddelingDe leden van de PvdA-fractie vragen of het niet beter is de buitenlandse
belastingplichtige die gekozen heeft voor toepassing van de regels voor binnenlandse
belastingplichtigen uitdrukkelijk te noemen in artikel 3.13.1, eerste lid,
(middelingsregeling).In de systematiek van het wetsvoorstel is het overbodig de buitenlandse
belastingplichtigen die van het keuzerecht gebruik maken in artikel 3.13.1
expliciet op te noemen. Op deze belastingplichtigen zijn op grond van artikel
2.2.3, eerste lid, namelijk de regels van toepassing die gelden voor binnenlandse
belastingplichtigen. Deze leden verwijzen in dit verband naar de zogenoemde
90%-regeling. Met het in het wetsvoorstel opgenomen keuzerecht voor buitenlandse
belastingplichtigen komt de 90%-regeling echter te vervallen.De vraag van de leden van de VVD-fractie naar de toepassing van de middelingsregeling
als over een jaar geen aanslag is vastgesteld, hebben wij beantwoord in paragraaf 3.1.2
van het algemeen deel.De leden van de CDA-fractie constateren dat de 65-plussers er in vergelijking
met de huidige middelingsregeling op achteruit gaan. Zoals uit de memorie
van toelichting bij het wetsvoorstel blijkt is het de bedoeling de middelingsregeling
zo te verruimen dat ook het jaar waarin de belastingplichtige de 65-jarige
leeftijd bereikt in een middelingstijdvak kan worden betrokken. Het is niet
de bedoeling een wijziging aan te brengen in de wijze waarop 65-plussers de
middelingsregeling kunnen toepassen. Bij nota van wijziging zal het wetsvoorstel
met deze bedoeling in overeensteming worden gebracht. HOOFDSTUK 4Heffingsgrondslag bij aanmerkelijk belangArtikel 4.1.1 Belastbaar inkomen uit aanmerkelijk belangDe leden van de fractie van D66 constateren terecht dat op basis van het
voorgestelde artikel 2.4.4 het belastbare inkomen uit aanmerkelijk belang
behoort tot de gemeenschappelijke inkomensbestanddelen. Het belastbare inkomen
uit aanmerkelijk belang is het inkomen uit aanmerkelijk belang verminderd
met de te verrekenen verliezen. Deze leden vragen welke verliezen hier worden
bedoeld. Voorts vragen zij welke rechtvaardiging er bestaat voor het toerekenen
van verliezen van een partner tot de gemeenschappelijke inkomensbestanddelen.Te verrekenen verliezen ontstaan indien in enig jaar de berekening van
het inkomen uit aanmerkelijk belang tot een negatief bedrag heeft geleid dat
nog niet kon worden verrekend met positief inkomen uit aanmerkelijk belang.
In het jaar waarin het verlies wordt geleden, geldt dat dit negatieve bedrag
op dezelfde wijze wordt behandeld als een positief bedrag. Dat betekent dat
dit dus behoort tot de inkomensbestanddelen die naar keuze tussen de partners
kunnen worden verdeeld. Dat kan in het voordeel zijn van belastingplichtigen
indien degene die het verlies lijdt, in tegenstelling tot diens partner, in
de voorafgaande drie jaren onvoldoende positief inkomen uit aanmerkelijk belang
heeft genoten (zich heeft laten toedelen) om het verlies te kunnen verrekenen.
Is een verlies eenmaal toegerekend aan één van de partners en
is het nog niet verrekend dan kan het niet alsnog bij de andere partner in
aanmerking worden genomen. Op advies van de Raad van State is hierop een uitzondering
gemaakt indien één van de partners overlijdt. Onder voorwaarden
kan dan het nog onverrekende verlies van de overleden partner bij de ander
in aanmerking worden genomen (artikel 4.11.2).Voor een toelichting op de keuze om het inkomen uit aanmerkelijk belang
in zijn algemeenheid tot de gemeenschappelijke inkomensbestanddelen te rekenen,
verwijzen wij kortheidshalve naar de artikelsgewijze toelichting bij artikel
2.4.4.De fractie van het CDA vraagt voorts of de voorgestelde wijze van verrekening
van aanmerkelijkbelangverliezen niet tot constructies leidt, bijvoorbeeld
doordat tijdelijk een partner wordt gekozen waarbij één van
de partners nog te verrekenen verliezen heeft. Gezien de voorwaarden die gelden
voor de kwalificatie van partner zijn wij niet bevreesd voor dergelijke constructies.
De kwalificatie van partner kunnen ongehuwden pas krijgen indien zij meer
dan zes maanden een gezamenlijke huishouding voeren, gedurende die tijd op
één adres staan ingeschreven in de basisadministratie persoonsgegevens
en samen kiezen voor de kwalificatie als partner.Artikel 4.2.1 Beëindiging aanverwantschap door echtscheidingZowel de leden van de VVD-fractie, de CDA-fractie als de fractie van D66
stellen (onder verwijzing naar de vragen van de Orde) de vraag of de aanverwantschap
niet zou moeten eindigen op het tijdstip dat het partnerschap als bedoeld
in artikel 1.2 Wet IB'01 eindigt in plaats van het tijdstip van echtscheiding.
Zij merken daarbij op dat voor de beoordeling van de aanmerkelijkbelangpositie
van de belastingplichtige zelf, de echtgenoot op dat moment al niet meer meetelt.
Dit laatste berust kennelijk op een misvatting. Op grond van artikel 4.3.1
Wet IB'01 wordt voor de beoordeling van de aanmerkelijkbelangpositie gekeken
naar het belang van de belastingplichtige zelf alsmede dat van zijn partner
of de duurzaam van hem gescheiden levende echtgenoot. In zoverre sluit de
regeling van artikel 4.2.1 Wet IB'01 aan bij het systeem van artikel 4.3.1 Wet IB'01. Naar aanleiding van de vragen van de CDA-fractie en de
GPV/RPF-fracties kan worden opgemerkt dat het meetellen van de duurzaam gescheiden
levende echtgenoot een continuering van het bestaande aanmerkelijkbelangregime
betekent. Hiervoor is gekozen omdat gedurende de periode van duurzaam gescheiden
leven terwijl de echtscheiding nog niet is voltooid, nog zodanige banden tussen
de echtelieden bestaan dat het verdedigbaar is, voor de toepassing van de
aanmerkelijkbelangregeling hiermee rekening te houden.De leden van de CDA-fractie vragen of de tekst van artikel 4.3.5 Wet IB'01,
waarin wordt gesproken van «echtgenoot of partner» niet gelijkluidend
zou moeten zijn als artikel 4.3.1 Wet IB'01, waarin wordt gesproken van «partner
of duurzaam van hem gescheiden levende echtgenoot». Beide omschrijvingen
dekken dezelfde lading, zodat feitelijk van een verschil geen sprake is. Een
uniforme omschrijving verdient echter de voorkeur, zodat bij nota van wijziging
de tekst van beide artikelen op elkaar zal worden afgestemd.Voorts stellen de leden van de fracties van VVD, CDA en D66 de vraag aan
de orde wie aanmerkelijkbelanghouder is indien de echtelieden op huwelijkse
voorwaarden met een periodiek en/of finaal verrekenbeding zijn gehuwd danwel
indien een wettelijke deelgenootschap bestaat. In dit kader wordt tevens verwezen
naar het verschil in behandeling tussen enerzijds de ondernemer in een dergelijke
situatie en anderzijds de aanmerkelijkbelanghouder. Wat dit laatste betreft,
kan worden opgemerkt dat het onderscheid in beide situaties met name is ontstaan
als gevolg van de rechtspraak van de Hoge Raad. Het in gemeenschap van goederen
gehuwd zijn, betekent niet automatisch dat beide echtgenoten worden geacht
een onderneming te drijven. Daarentegen worden de echtgenoten bij een dergelijk
huwelijksgoederenregime wel beiden als aanmerkelijkbelanghouder aangemerkt.
Bij huwelijkse voorwaarden met een periodiek en/of finaal verrekenbeding heeft
de ene echtgenoot slechts een vorderingsrecht wat betreft de waardeontwikkeling
van de aandelen. Deze echtgenoot heeft echter geen rechten op de aandelen
zelf en is derhalve niet aan te merken als aandeelhouder in de zin van artikel
4.3.1 Wet IB'01. Hetzelfde geldt voor het wettelijk deelgenootschap van artikel
1:132 BW.Zowel de leden van de VVD-fractie, de CDA-fractie als de fractie van D66
gaan in op de positie van samenwonenden die de mogelijkheid hebben te opteren
voor de behandeling als partner. Afhankelijk van die keuze zal beoordeeld
worden of er al dan niet sprake is van een aanmerkelijk belang. In dit kader
wordt terecht geconstateerd dat hierbij het ene jaar sprake kan zijn van een
aanmerkelijk belang en in het andere jaar niet, louter omdat in dat andere
jaar niet wordt gekozen voor de behandeling als partner. Dit heeft tot gevolg
dat het aanmerkelijk belang eindigt, zodat sprake is van een fictieve vervreemding
als bedoeld in artikel 4.7.1.1, eerste lid, onderdeel h, Wet IB'01. De mogelijkheid
bestaat echter om afrekening over de aanmerkelijkbelangclaim uit te stellen
door te verzoeken om doorschuiving (artikel 4.9.2.1 Wet IB'01). In een dergelijk
geval is er een fictief aanmerkelijk belang (artikel 4.3.6 Wet IB'01) waardoor
de aanmerkelijkbelangregeling ten volle van toepassing blijft. Zolang de fictief
aanmerkelijkbelanghouder niet kiest voor afrekening (zie artikel 4.7.1.1,
derde lid, Wet IB'01) blijven de voordelen belast binnen box II. In de praktijk
zal van het gesuggereerde jojo-effect dan ook niet vaak sprake zijn. Hetzelfde
geldt voor de door de leden van de CDA-fractie geschetste casus waarbij de
aanmerkelijkbelangpositie van een vader afhankelijk is van de vraag of de
dochter en haar partner kiezen voor de status van partner als bedoeld in artikel
1.2 Wet IB'01. Voormelde leden zijn van mening dat aanverwantschap voor de
toepassing van de meetrekregeling zou moeten worden aangenomen, onafhankelijk
van de door de ongehuwd samenlevenden gemaakte keuze. Bedacht moet echter
worden dat relaties tussen ongehuwd samenlevenden in veel variaties voorkomen.
Zo kunnen ongehuwd samenlevenden weliswaar woningdelers zijn, maar geen enkele
financiële binding met elkaar hebben. Daarom is ervoor gekozen om het
aan de ongehuwden zelf over te laten een keuze te maken om voor de toepassing
van de fiscale wetgeving al dan niet als partners te worden aangemerkt. De
doorwerking van de gemaakte keuze naar de vaststelling van aanverwantschap
in de meetrekregeling is hieraan inherent. Dit gevolg is niet anders dan bijvoorbeeld
de situatie dat de dochter buiten medeweten van vader aandelen in dezelfde
vennootschap verwerft als gevolg waarvan de vader op grond van de meetrekregeling
van artikel 4.3.5, eerste lid, Wet IB'01 aanmerkelijkbelanghouder wordt. Voorts
kan worden opgemerkt dat ook hier geldt dat indien de aanmerkelijkbelangpositie
van vader eindigt door een handelen van de dochter, de vader de mogelijkheid
heeft om afrekening over de aanmerkelijkbelangclaim door te schuiven naar
het tijdstip van werkelijke realisatie. Overigens zal naar aanleiding van
vragen van de fracties op andere onderdelen van het wetsvoorstel nogmaals
worden bezien in hoeverre uniformering van de behandeling van diverse vormen
van meerrelaties kan worden bereikt.Artikel 4.2.3 Koopopties gelijkgesteld aan onderliggende
waardeVoor de toepassing van artikel 4.3.1 tot en met 4.3.3 Wet IB'01 worden
koopopties op aandelen en winstbewijzen niet gelijkgesteld met aandelen of
winstbewijzen. Naar de mening van de CDA-fractie verdient het aanbeveling
om deze gelijkstelling wel te laten gelden voor de toepassing van artikel
4.3.1, onderdeel c, Wet IB'01. De consequentie van een dergelijke aanpassing
zou zijn dat ook een aanmerkelijk belang zou worden aangenomen bij een bezit
van koopopties op winstbewijzen die betrekking hebben op ten minste 5% van
de jaarwinst van een vennootschap dan wel op ten minste 5% van wat bij liquidatie
wordt uitgekeerd. In het voorstel van wet inzake consumptieve rente, vermogensbelasting
en de fiscale behandeling van aandelenpakketten van 4 juni 1996 (kamerstukken
II, 1995/96, 24 761) was nog bepaald dat alleen bij een middellijk of
onmiddellijk bezit van aandelen een aanmerkelijk belang op grond van artikel
20a, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 aanwezig werd geacht.
In zoverre werd aangesloten bij artikel 39, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 (oud). Bij nota van wijziging en bij Wet van 18 december 1997, Stb. 730,
is artikel 20a, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 in die
zin aangepast dat ook bij een bezit van koopopties op aandelen of een bezit
van winstbewijzen onder bepaalde voorwaarden een aanmerkelijk aangebracht
naar aanleiding van signalen uit de praktijk dat winstbewijzen en koopopties
op aandelen nog mogelijkheden zouden bieden voor toepassing van zogeheten
turboconstructies. Aangezien ons dergelijke signalen niet hebben bereikt ten
aanzien van koopopties op winstbewijzen, zien wij geen aanleiding om op dit
punt het voorgestelde artikel 4.3.1, onderdeel c, dat is overgenomen uit artikel
20a, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, te verruimen.Artikel 4.2.4 Participaties open fondsen voor gemene rekeningDe leden van de CDA-fractie vragen of het niet de voorkeur zou verdienen
om in artikel 4.2.4 Wet IB'01 een vergelijkbare gelijkstelling op te nemen
voor participaties in open commanditaire vennootschappen als voor open fondsen
voor gemene rekening geldt. Op grond van artikel 2, derde lid, onderdeel f,
AWR wordt de deelgerechtigdheid van een commanditaire vennoot in een open
commanditaire vennootschap ook voor de toepassing van de inkomstenbelasting
gelijkgesteld met een aandeel. Deze gelijkstelling impliceert dat een commanditaire
vennoot in een open commanditaire vennootschap voor de toepassing van de aanmerkelijkbelangregeling wordt aangemerkt als een aandeelhouder en dat de open
commanditaire vennootschap in fiscale zin wordt aangemerkt als een vennootschap
met een in aandelen verdeeld kapitaal. Gelet daarop dient aan de hand van
artikel 4.3.1 Wet IB'01 te worden bepaald of een commanditaire vennoot in
een open commanditaire vennootschap een aanmerkelijk belang heeft. Een en
ander heeft tot gevolg dat het niet nodig is om voor open commanditaire vennootschappen
een met artikel 4.2.4 Wet IB'01 vergelijkbare bepaling op te nemen.Artikel 4.3.4 MeesleepregelingDe leden van de fracties van PvdA en VVD vragen om nadere verduidelijking
van de begrippen «ter beschikking stellen» en «rendabel
maken».Zoals reeds eerder is opgemerkt, bewerkstelligt de meesleepregeling een
versterking van de parallel in de behandeling tussen de ondernemer-natuurlijk
persoon enerzijds en de aanmerkelijkbelanghouder anderzijds. Daarnaast is
ook de samenhang tussen de heffing van de vennootschapsbelasting en de inkomstenbelasting
van groot gewicht. Een belangrijk oogmerk van de regeling is dat hetzelfde
bedrag dat als kosten bij de vennootschap in aftrek komt, als uitgangspunt
wordt genomen voor de berekening van het inkomen uit aanmerkelijk belang.
De gehanteerde termen in de artikelen 4.3.4, onderdelen b en c, en 4.3.5,
tweede en derde lid, dienen dan ook te worden uitgelegd in het licht van hetgeen
met de regeling is beoogd. Een exacte omschrijving van de bovenvermelde termen,
de leden van de VVD-fractie vragen daarnaar, past niet goed in het oogmerk
een term te formuleren die voldoende aansluit op de dynamiek van de samenleving.
Denkbaar is dat de praktijk houvast zal vinden bij de jurisprudentie omtrent
terbeschikkingstelling die is ontwikkeld onder de Wet Investeringsrekening
en de in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 opgenomen investeringsaftrek.
Kenmerk van een dynamisch begrip is dat de inhoud daarvan mede door de belastingrechter
kan worden ingevuld. In dat opzicht kan een vergelijking worden gemaakt met
het begrip «goed koopmansgebruik» dat in de praktijk zeer bevredigend
functioneert.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen of het juist is dat sprake
is van het rendabel maken van een vermogensbestanddeel indien dit vermogensbestanddeel
om niet ter beschikking wordt gesteld aan de eigen vennootschap. Waaruit bestaat
in een dergelijk geval het rendabel maken zo vragen zij zich af? Ook de Orde
heeft deze vraag in zijn reactie opgeworpen.Zoals reeds eerder is opgemerkt, vervult de meesleepregeling een belangrijke
rol in het bewerkstelligen van de versterking van de parallel in de behandeling
tussen de ondernemer-natuurlijk persoon enerzijds en de aanmerkelijkbelanghouder
anderzijds. Daarbij is ook de samenhang tussen de heffing van de vennootschapsbelasting
en de inkomstenbelasting van groot belang. Met de regeling is beoogd dat de
vergoedingen die de vennootschap ten laste van het resultaat brengt bij de
aanmerkelijkbelanghouder die het vermogensbestanddeel als kapitaalverschaffer
ter beschikking stelt ook worden belast. Een aanmerkelijkbelanghouder die
een vermogensbestanddeel om niet ter beschikking stelt aan de vennootschap,
zal dit doen om deze vennootschap te bevoordelen. Het beoogde gevolg zal daarbij
uiteraard zijn dat de vennootschap hierdoor meer winst maakt. Dit leidt bij
de aanmerkelijkbelanghouder tot rendement in de vorm van waardestijging van
zijn overige aandelen, winstbewijzen of schuldvorderingen op die vennootschap.
Ondanks het feit dat de aanmerkelijkbelanghouder geen directe vergoeding ontvangt
voor het ter beschikking stellen van de vermogensbestanddelen wordt op deze
wijze toch een rendement gerealiseerd. Het criterium in de artikelen 4.3.4,
onderdelen b en c en 4.3.5, tweede en derde lid, is of de ter beschikking gestelde vermogensbestanddelen rendabel worden gemaakt. Daarvan is
in dit geval sprake. Op grond van artikel 4.6.1 wordt het resultaat ter zake
van de terbeschikkingstelling van vermogensbestanddelen bepaald als ware die
terbeschikkingstelling een onderneming. Daardoor worden zowel bij de vennootschap
als bij de aanmerkelijkbelanghouder de lasten en de baten bepaald aan de hand
van het winstregime. Dit brengt met zich dat de waarde van het gebruik van
de vermogensbestanddelen bij de vennootschap ten laste van het resultaat kan
worden gebracht en datzelfde bedrag bij de aanmerkelijkbelanghouder wordt
belast. Daarmee is een coherent systeem ontstaan dat een voortzetting vormt
van de systematiek die ook in artikel 24, vierde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 bestond.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen waaruit de terbeschikkingstelling
van vermogensbestanddelen bestaat indien een belastingplichtige een kapitaalverzekering
of een saldolijfrente heeft afgesloten bij zijn eigen vennootschap. In zijn
reactie heeft ook de Orde deze vraag opgeworpen. Is wel sprake van een terbeschikkingstelling
van vermogen indien een belastingplichtige premies betaalt respectievelijk
een koopsom stort en daartegenover rechten verkrijgt uit hoofde van een verzekeringsovereenkomst
zo vragen zij zich af?Zoals ook reeds naar aanleiding van andere vragen over de meesleep- en
meetrekregeling van de artikelen 4.3.4, onderdelen b en c, en 4.3.5, tweede
en derde lid is, opgemerkt, kennen deze regelingen een sterk economisch bepaalde
invalshoek. Niet zozeer de vraag of sprake is van bijvoorbeeld huur of verbruikleen
is bepalend voor de beoordeling of sprake is van terbeschikkingstelling van
vermogensbestanddelen, als wel het antwoord op de vraag of de vennootschap
bij haar activiteiten gebruik maakt van vermogensbestanddelen die tot het
vermogen van haar aandeelhouder of aan een hem gelieerd persoon behoren. De
vennootschap zal voor het gebruik van deze vermogensbestanddelen een vergoeding
betalen die ten laste van het resultaat zal worden gebracht. Een belangrijk
uitgangspunt van het aanmerkelijkbelangregime is, gezien ook de parallel met
de ondernemer-natuurlijk persoon, dat voordelen die de aanmerkelijkbelanghouder
als vermogensverschaffer ontvangt, worden belast als inkomen uit aanmerkelijk
belang. Bij een kapitaalverzekering of een saldolijfrente bestaat de terbeschikkingstelling
dan ook uit het storten van de premies respectievelijk een koopsom. Deze geldstromen
hebben, zoals ook elders reeds is opgemerkt, sterk het karakter van het ter
beschikking stellen van vreemd vermogen. In dit verband kan ook worden verwezen
naar artikel 29a, derde lid, onderdeel c, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Voor de toepassing van de zogenoemde fictief-rendementsregeling worden
in dat onderdeel overeenkomsten van levensverzekering gelijkgesteld met schuldvorderingen.
Deze gelijkstelling was destijds opgenomen om te voorkomen dat de genoemde
regeling zou worden ontgaan door beleggingen in buitenlandse beleggingsfondsen
vorm te geven als overeenkomsten van levensverzekering, met name lijfrenten.
Aangezien een dergelijke overeenkomst juridisch niet gelijk kan worden gesteld
met een schuldvordering heeft de wetgever destijds gekozen voor de genoemde
fictie. In de voorgestelde artikelen 4.3.4, onderdelen b en c en 4.3.5, tweede
en derde lid, is gekozen voor het ruime begrip «ter beschikking stellen
van vermogensbestanddelen». Daaronder valt ook het ter beschikking stellen
van vermogen in de vorm van premies of koopsommen voor verzekeringen als hier
bedoeld.Artikel 4.3.5 MeetrekregelingDe leden van de CDA-fractie constateren dat in de tekst van artikel 4.3.5,
eerste lid, respectievelijk tweede en derde lid, een verschil bestaat in de omvang van de groep van personen bij wie op grond van die bepaling
schuldvorderingen respectievelijk overige vermogensbestanddelen tot een aanmerkelijk
belang kunnen behoren. Zij vragen zich af of dit verschil beoogd is. Een vraag
van de fractie van D66 sluit hier bij aan. De leden van de fractie van het
CDA merken voorts op dat het genoemde verschil aanleiding kan geven tot constructies.
Ten slotte constateren zij dat een soort jojo-effect zou kunnen ontstaan.
Zij noemen daartoe het voorbeeld van een vader die een pand verhuurt aan de
vennootschap van zijn zoon. Deze leden constateren dat in een dergelijk geval
het pand bij de vader niet tot een aanmerkelijk belang behoort, maar dat daarvan
weer wel sprake is indien de vader ook een vordering heeft op de vennootschap.
Zou het niet verstandig zou zijn, zo vragen zij zich af, om de meetrekregeling
van het voorgestelde artikel 4.3.5, tweede lid, in die zin aan te passen dat
ook de kinderen worden toegevoegd? Ook de leden van de PvdA-fractie vragen
zich af of door het verschil nieuwe arbitragemogelijkheden ontstaan.De door de leden van de CDA-fractie voorgestelde aanpassing zou tot gevolg
hebben dat een vermogensbestanddeel dat door een belastingplichtige ter beschikking
wordt gesteld aan een vennootschap waarin hij geen, maar zijn partner of een
van hun bloed- en aanverwanten in de rechte lijn wel een aanmerkelijk belang
heeft, bij die belastingplichtige ook tot een aanmerkelijk belang behoort.
Daarmee zou het geconstateerde verschil in het toepassingsbereik van enerzijds
het eerste lid en anderzijds het tweede en derde lid van artikel 4.3.5 ongedaan
worden gemaakt. Dit verschil was opgenomen om de toepassing van deze maatregel
te beperken tot de meest in het oog springende gevallen van terbeschikkingstelling
van vermogensbestanddelen in gelieerde verhoudingen. Mede gezien de door deze
leden genoemde constructiemogelijkheden en het onwenselijke jojo-effect, kan
aanpassing van de bepaling worden overwogen. Bij de nota van wijziging zal
artikel 4.3.5, tweede en derde lid, op een lijn worden gebracht met het eerste
lid. Hierdoor wordt ook een grotere mate van gelijkheid bereikt ten opzichte
van de werking van de regeling voor overige werkzaamheden in art. 3.4.1.2,
onderdelen b en c.De leden van de fracties van GPV en RPF constateren dat de opbrengst van
de verhuur van een pand door een partner van een aanmerkelijkbelanghouder
aan een willekeurige derde wordt meegenomen in box II en vinden dit opmerkelijk,
omdat de regering nu juist met dit voorstel, zoals ze zelf in de toelichting
verwoordt, verdere invulling wil geven aan een meer individualistische belastingheffing.Anders dan deze leden veronderstellen, wordt de opbrengst van de verhuur
van een pand door een partner van een aanmerkelijkbelanghouder aan een willekeurige
derde niet in aanmerking genomen in box II. Op deze situatie is de vermogensrendementheffing
van box III van toepassing.Artikel 4.3.6 Fictief aanmerkelijk belangDe leden van de VVD-fractie vragen of voor een fictief aanmerkelijk belang
het arrest van de Hoge Raad van 21 juni 1978, nr. 18 481, BNB 1978/207
zijn belang heeft verloren. Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord.
In dit arrest oordeelde de Hoge Raad dat gelet op doel en strekking van het
systeem van fictief aanmerkelijk belang ter zake van een dergelijk fictief
aanmerkelijk belang geen verlies in aanmerking kan worden genomen. Dit arrest
past binnen het kader van de toenmalige – en ook sinds 1997 geldende –
regeling dat de vervreemdingsvoordelen ter zake van een fictief aanmerkelijk
belang gemaximeerd zijn tot de potentiële aanmerkelijkbelangwinst ten
tijde van het ontstaan van het fictieve aanmerkelijke belang. In het voorgestelde
systeem wordt de fictief aanmerkelijkbelanghouder echter ten volle in het
aanmerkelijkbelangregime betrokken, zodat er geen aanleiding
bestaat een later ontstaan verlies uit aanmerkelijk belang niet in aanmerking
te nemen.Artikel 4.4.1 Inkomen uit aanmerkelijk belangDe leden van de fracties van VVD en CDA hebben de vraag gesteld of het
geen overweging verdient met betrekking tot aandelen, winstbewijzen en schuldvorderingen
over te gaan op een met de winstsfeer vergelijkbare wetssystematiek. De leden
van de D66 fractie hebben een vergelijkbare vraag gesteld met betrekking tot
de in 1997 ingezette subjectivering. In het nader rapport aan de Koningin
(onderdeel 96) is reeds opgemerkt dat het verlaten van het onderscheid tussen
reguliere en vervreemdingsvoordelen een aanzienlijke wijziging zou betekenen
van het sinds 1997 geldende aanmerkelijkbelangregime. Voor een dergelijke
wijziging zou aanleiding kunnen bestaan, indien het bestaande regime in de
praktijk niet naar behoren zou functioneren. Daarvan is echter geen sprake.
Het toepassen van het winstregime zou ten aanzien van een grote groep belastingplichtigen
betekenen de omslag naar een nieuw systeem met alle mogelijke onzekerheden
wat betreft de precieze gevolgen daarvan, terwijl het bestaande systeem een
lange traditie kent dat op de belangrijkste punten door de jurisprudentie
nader is ingevuld. Het toepassen van een verdere subjectivering zou inhouden
dat bij iedere geldstroom vanuit de vennootschap zal moeten worden beoordeeld
of er sprake is van een realisatie van het aanvankelijk voor het aandeel opgeofferde
bedrag dan wel van realisatie van de nadien door de vennootschap behaalde
resultaten. Een dergelijke toets zal met name bij dividenduitkeringen moeten
plaatsvinden, waarbij dan beoordeeld moet worden of de uitkering afkomstig
is uit de jaarwinst dan wel uit de bestaande winstreserves. Een dergelijk
systeem zal naar verwachting tot veel discussies tussen belastingplichtigen
en de inspecteur leiden. Hierbij kan worden aangetekend dat dergelijke discussies
in de vennootschapsbelastingsfeer niet ontstaan doordat – als gevolg
van de deelnemingsvrijstelling – een belang doorgaans ontbreekt. Gelet
op het voorgaande is ervoor gekozen het bestaande systeem te continueren,
doch waar mogelijk zijn objectieve elementen uit het oude regime verdwenen,
zoals het systeem van heffing over winstbonussen.De leden van de CDA-fractie vragen hoe de belastingheffing verloopt bij
een verkoop respectievelijk aankoop van aandelen cum dividend onder het nieuwe
aanmerkelijkbelangregime. Bij de verkoper wordt het verschil tussen de overdrachtsprijs
(incl. het meeverkochte dividend) en de verkrijgingsprijs als vervreemdingsvoordeel
in aanmerking genomen. Bij de koper wordt de totale aankoopprijs als verkrijgingsprijs
van de aandelen aangemerkt. Zoals hiervóór reeds is aangegeven
worden latere dividenduitkeringen ten volle als regulier voordeel belast en
wordt daarop geen deel van de verkrijgingsprijs in mindering gebracht. Deze
verkrijgingsprijs wordt bij een vervreemding van de aandelen in aanmerking
genomen.Wat betreft de vraag van de leden van de VVD-fractie ter zake van terugbetalingen
van aandelenkapitaal kan het volgende worden opgemerkt. In het Nader Rapport
(onderdeel 97) is aangegeven dat bij uitkeringen door de vennootschap niet
zonder meer eenduidig is vast te stellen dat een uitkering een dividenduitkering
is dan wel een terugbetaling van kapitaal. Een formeel criterium voorkomt
discussies op dit punt. Om dezelfde reden wordt sinds 1997 ook niet meer aangesloten
bij het aanwezig zijn van zuivere winst. Daarbij speelt voorts dat de verkrijgingsprijs
lager zou kunnen zijn dan het gestorte kapitaal. Een terugbetaling van gestort
kapitaal bij afwezigheid van zuivere winst zal dan ook niet onder alle omstandigheden
onbelast zijn.In dit kader kan worden opgemerkt dat – zoals de leden van de VVD-fractie
en de CDA-fractie terecht constateren – artikel 44 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 geen rol meer speelt voor de inkomstenbelasting.
Deze bepaling gaf een nadere invulling van het begrip «gestort kapitaal».
Sinds 1997 was deze bepaling overigens nog slechts van belang bij de terugbetaling
van aandelenkapitaal en bij de uitgifte van bonusaandelen. Voor zover deze
bepaling van toepassing was bij oude aandelenruilen, heeft zij na invoering
van de Wet IB'01 voor aanmerkelijkbelanghouders geen betekenis. De door de
CDA-fractie gegeven analyse aangaande de mogelijkheid van onbelaste terugbetaling
van aandelenkapitaal, is dan ook in beginsel juist is. Daarbij dient wel te
worden gewezen op de hiervóór reeds aangehaalde formele voorwaarden,
zoals het besluit van de algemene vergadering van aandeelhouders en de statutenwijziging.In reactie op de vraag van de CDA-fractie aangaande de gelijkstelling
van participaties in open fondsen voor gemene rekening met aandelen, kan worden
opgemerkt dat bij dergelijke fondsen veelal geen statuten bestaan waarin de
hoogte van hetgeen op de participaties is gestort, is neergelegd. Anders dan
bij vennootschappen met een in aandelen verdeeld kapitaal kan derhalve niet
worden aangesloten bij een formeel criterium en is in artikel 4.5.1.1, eerste
lid, onderdeel c, Wet IB'01 een afzonderlijke bepaling opgenomen voor de teruggaaf
van hetgeen op dergelijke participaties is gestort. In artikel 4.7.2.15 is
geregeld dat de verkrijgingsprijs van aandelen – waaronder op grond
van artikel 4.2.4 Wet IB'01 ook de participaties in een open fonds voor gemene
rekening moeten worden gerekend – wordt verminderd met hetgeen bij een
teruggaaf van gestort kapitaal niet als regulier voordeel in aanmerking is
genomen. Hierbij behoeft geen onderscheid te worden gemaakt tussen aandelen
en participaties, omdat het systeem hetzelfde uitwerkt.De leden van de fractie van het CDA merken op dat de aanmerkelijkbelangregeling
in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 geen bepaling kent die vergelijkbaar
is met artikel 34 van die wet. Zij vragen zich of dat zou kunnen betekenen
dat reguliere voordelen die in natura worden genoten niet kunnen worden belast.
Deze vraag moet ontkennend worden beantwoord. Een in natura genoten voordeel
zal altijd moeten worden gewaardeerd, waarbij bij het ontbreken van een andersluidende
bepaling de waardering zal dienen te geschieden naar de waarde in het economische
verkeer. In dit verband kan ook worden verwezen naar het arrest van de Hoge
Raad van 7 juli 1993, nr. 28 171, BNB 1993/234. Daarin oordeelde de Hoge
Raad dat niet alleen in natura genoten inkomsten in aanmerking moeten worden
genomen naar de waarde in het economische verkeer, maar dat dit ook geldt
voor niet in geld voldane persoonlijke verplichtingen, ondanks dat voor persoonlijke
verplichtingen in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 een met artikel 34
van die wet vergelijkbare bepaling ontbreekt. Artikel 34 van de Wet op de
inkomstenbelasting 1964 en het daarmee vergelijkbare artikel 3.10.1 Wet IB'01
geven verder een afwijkende waarderingsregel voor de situatie waarin de verwerving
van het inkomen het gebruik of verbruik van de niet in geld genoten inkomsten
meebrengen. Een dergelijke waarderingsregel kan binnen het aanmerkelijkbelangregime
worden gemist.Artikel 4.4.1, onderdeel c, bevat, evenmin als artikel 20a, eerste lid,
onderdeel b, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 en artikel 39, eerste
lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (oud) een definitie van het
begrip vervreemding. De VVD en het CDA vragen of kan worden bevestigd dat
het vervreemdingsbegrip ongewijzigd is gebleven, zodat de vóór
1 januari 1997 gevormde jurisprudentie van de Hoge Raad in de voorgestelde
regeling zijn gelding blijft behouden. Deze vraag is eveneens opgekomen bij
de Orde. Het vervreemdingsbegrip is voor een belangrijk deel gevormd in de
door deze leden en de Orde genoemde rechtspraak. Bij de herziening van het
aanmerkelijkbelangregime per 1 januari 1997 is reeds opgemerkt
dat deze jurisprudentie zijn belang zou behouden, zij het dat in het bij die
gelegenheid ingevoerde artikel 20a, zesde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 wel enkele vervreemdingsficties waren opgenomen die een uitbreiding vormden
op het in de rechtspraak afgebakende vervreemdingsbegrip. Voor het wetsvoorstel
dat thans aan de orde is, geldt iets vergelijkbaars. In het voorgestelde artikel
4.7.1.1 zijn thans immers enkele aanvullende fictieve vervreemdingen opgenomen.De leden van de fractie van het CDA vragen voorts waarom is gekozen voor
een gewijzigde systematiek ten aanzien van vervreemdingen in de aanmerkelijkbelangregeling
van de Wet IB'01.In het wetsvoorstel is, ten behoeve van de overzichtelijkheid, ervoor
gekozen om in artikel 4.4.1 te bepalen uit welke voordelen het inkomen uit
aanmerkelijk belang bestaat. Daarna is in de drie daarop volgende afdelingen
een nadere uitwerking gegeven van de afzonderlijke bestanddelen van dit inkomen.
Zo is in artikel 4.4.1, onderdeel c, bepaald dat voordelen ter zake van de
vervreemding van tot een aanmerkelijk belang behorende aandelen, winstbewijzen
of schuldvorderingen deel uitmaken van het inkomen uit aanmerkelijk belang.
Dit onderdeel behelst derhalve het algemene vervreemdingsbegrip. In afdeling
7 is vervolgens aangegeven dat onder het begrip vervreemding tevens een aantal
met name genoemde rechtshandelingen moeten worden verstaan. In diezelfde afdeling
zijn tevens bepalingen opgenomen die van belang van de omvang van de vervreemdingsvoordelen.De leden van de CDA-fractie vragen of de vervreemding van losse dividendbewijzen
op tot een aanmerkelijk belang behorende aandelen voortaan als een vervreemdingsvoordeel
wordt beschouwd. Dit is inderdaad juist aangezien een dergelijke vervreemding
valt aan te merken als een vervreemding van een gedeelte van de in de aandelen
besloten rechten als bedoeld in artikel 4.4.1, onderdeel c, Wet IB'01. Zoals
de leden van de CDA-fractie terecht opmerken, betekent dit dat bij een schenking
van losse dividendbewijzen de overdrachtsprijs wordt gesteld op de waarde
in het economische verkeer van de dividendbewijzen. Indien deze overdrachtsprijs
het ingevolge artikel 4.7.2.1 Wet IB'01 in aanmerking te nemen evenredige
gedeelte van de verkrijgingsprijs overtreft, is in zo'n geval sprake van een
belastbaar voordeel. De leden van de CDA-fractie merken op dat hier sprake
is van een verzwaring ten opzichte van het systeem van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Op grond van artikel 20b, eerste lid, onderdeel e, juncto artikel 25,
zeventiende lid, van die wet is een schenking van losse dividendbewijzen onbelast
mits geen sprake is van een sfeerovergang. De hier beschreven gevolgen van
een schenking van losse dividendbewijzen op tot een aanmerkelijk belang behorende
aandelen zijn inherent aan de opheffing van het onderscheid tussen tijdelijke
en niet-tijdelijke genotsrechten. Zoals opgemerkt in de memorie van toelichting
is dit onderscheid opgeheven, omdat het naar zijn aard arbitrair is en niet
in alle gevallen redelijk uitwerkte. De weergegeven behandeling van de schenking
van losse dividendbewijzen onder de toepassing van de Wet IB'01 past bovendien
goed bij de subjectiveringsgedachte die mede ten grondslag ligt aan het aanmerkelijkbelangregime.
Belastingheffing geschiedt immers bij degene bij wie de waarde-aangroei is
ontstaan. Overigens kan bij een schenking van losse dividendbewijzen ook sprake
zijn van een aanmerkelijkbelangverlies. Dit is het geval indien de waarde
in het economische verkeer van de dividendbewijzen de verkrijgingsprijs overtreft.Artikel 4.5.1.1 Reguliere voordelenDe leden van de CDA-fractie vragen of artikel 4.5.1.1, tweede lid, Wet
IB'01, waarin is bepaald dat de uitreiking van aandelen aan aandeelhouders
geen regulier voordeel vormt, ook niet zou moeten gelden voor de
uitreiking van bonusaandelen aan winstbewijshouders. Naar aanleiding van deze
vraag kan worden opgemerkt dat de positie van aandeelhouders en winstbewijshouders
verschillend is. De aandeelhouder is uit hoofde van zijn aandeelhouderschap
gerechtigd tot het totale eigen vermogen van de vennootschap, derhalve inclusief
de bestaande winstreserves. Het uitkeren van bonusaandelen uit die winstreserves
aan de aandeelhouder betekent niet dat hem op dat tijdstip reeds een voordeel
toekomt. Zijn rechten op het eigen vermogen van de vennootschap zijn niet
veranderd, die rechten zijn slechts verspreid over meerdere aandelen. De winstbewijshouder
daarentegen is gerechtigd tot een jaarlijks winstaandeel. Dit winstaandeel
kan in geld worden uitgekeerd, maar evenzeer in natura. Indien de winstbewijshouder
een aandeel krijgt uitgereikt zonder dat daarop storting behoeft plaats te
vinden, ontvangt hij derhalve een winstuitkering die voor hem wel degelijk
als een verrijking wordt gezien. Het betreft in dat geval geen omzetting van
bestaande rechten in meer papiertjes zoals bij de aandeelhouder. Het vorenstaande
is dan ook de aanleiding geweest om de bepaling in artikel 4.5.1.1, tweede
lid, Wet IB'01 te beperken tot bonusaandelen die worden uitgereikt aan aandeelhouders.Artikel 4.5.2.2 Kosten van reguliere voordelenDe leden van de fractie van de CDA merken op dat de praktische toepassing
van het omvangscriterium van artikel 4.5.2.2, eerste lid, niet bijzonder eenvoudig
lijkt en vragen om een reactie hierop. Het omvangscriterium is overgenomen
uit artikel 35, eerste lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, welke
bepaling eveneens via artikel 20a, eerste lid, onderdeel a, van de Wet op
de inkomstenbelasting 1964 van invloed is op de aftrekbare kosten ter zake
van reguliere voordelen. Genoemd criterium komt pas aan de orde nadat de aftrekbaarheid
van de kosten is beoordeeld aan de hand van de in de jurisprudentie ontwikkelde
criteria. De Hoge Raad heeft in zijn arrest van 28 juni 1995, nr. 30 321,
BNB 1995/255 meer duidelijkheid gegeven over de reikwijdte van het omvangscriterium.
Zoals de Hoge Raad in dit arrest aangaf, dient de vraag of de kosten –
van een bepaalde soort – in hun totale omvang aftrekbaar zijn sinds
de invoering van het dit criterium niet meer te worden beantwoord aan de hand
van de door de Hoge Raad in zijn arresten van 30 november 1977, nr. 18 586,
BNB 1978/7 en van 7 mei 1980, nr. 19 874, BNB 1980/186 voorgeschreven
marginale toetsing, maar is voortaan beslissend in hoeverre die omvang overtreft
hetgeen gebruikelijk is. In zoverre is sprake van een aanscherping van de
regeling zoals die voordien gold. Aldus moet worden beoordeeld of de totale
omvang van de uitgaven van een bepaalde soort, wanneer alle omstandigheden
van het geval in aanmerking worden genomen, redelijkerwijs als normaal zijn
te beschouwen. Zoals ook bij de behandeling van de Wet van 13 december 1996,
Stb. 652 is opgemerkt, gaan wij er vanuit dat met dit arrest een redelijke
en werkbare regeling wordt gegeven ter zake van de aftrekbare kosten. Daarbij
kan nog worden opgemerkt dat de stelplicht en bewijslast ten aanzien van de
vraag of met de omvang van de desbetreffende uitgaven de grenzen der redelijkheid
zijn overschreden op de inspecteur rust.De leden van de CDA-fractie vragen of op basis van artikel 4.5.2.2 de
kosten van een werkkamer als aftrekbare kosten ter zake van reguliere voordelen
in aftrek kunnen worden gebracht. Voor het antwoord daarop moet worden beoordeeld
ten behoeve van de verwerving van welke voordelen de kosten van de werkkamer
zijn gemaakt. Op grond van het voorgestelde artikel 2.4.1 geldt dat voordelen
die kunnen worden toegerekend aan box I voorgaan op die in box II (aanmerkelijk
belang). Veelal zal die toets er toe leiden dat de kosten worden toegerekend
aanbox I-voordelen. In die situatie wordt dus niet meer toegekomen
aan de beoordeling of de kosten van de werkkamer zijn gemaakt ter verwerving,
inning en behoud van de reguliere voordelen uit aanmerkelijk belang en of
zij wat betreft hun omvang niet overtreffen hetgeen gebruikelijk is. Zo al
aan deze toets zou worden toegekomen lijkt het niet waarschijnlijk dat de
uitkomst daarvan zal leiden tot honorering van de aftrekpost.Met betrekking tot de uit het nieuwe erfrecht bij versterf voortvloeiende
overbedelingsschulden merken de leden van de CDA-fractie het volgende op.
Wanneer de langstlevende ouder na verkoop van tot de nalatenschap behorende
aanmerkelijkbelangaandelen de overbedelingsschuld aflost, is rente verschuldigd.
De fractieleden vragen zich af of het niet redelijk is dat deze rentecomponent
in mindering komt op de bij verkoop van de tot de nalatenschap behorende aanmerkelijkbelangaandelen
gerealiseerde belastbare bate.Allereerst merken wij op dat financieringskosten op grond van artikel
4.5.2.2 kosten van reguliere voordelen vormen en derhalve niet op de bij verkoop
van de aanmerkelijkbelangaandelen gerealiseerde bate in mindering behoren
te worden gebracht.In artikel 4.5.2.2 worden rente en kosten van schulden die corresponderen
met de uit het nieuwe versterferfrecht (of een daarmee inhoudelijk overeenkomend
testament) voortvloeiende geldvorderingen uitgesloten van de aftrekbare kosten
ter zake van reguliere voordelen. Door de systematiek van artikel 2.4.1, derde
lid, onderdeel a, verschuiven de genoemde schulden naar box III. In artikel
5.1.3a, eerste lid, wordt vervolgens geregeld dat de niet-opeisbare vordering
van het kind en de daarmee corresponderende schuld van de ouder voor de toepassing
van de forfaitaire rendementsheffing worden genegeerd.Zoals in de toelichting op artikel 5.1.3a, eerste lid, is vermeld is de
gedachte achter deze toerekening dat degene die in economische zin kan beschikken
over de nalatenschap in de heffing wordt betrokken. In deze systematiek past
het niet om de langstlevende ouder rente-aftrek te verlenen bij aflossing
van de overbedelingsschuld, aangezien het kind niet voor deze rente in de
heffing wordt betrokken.De VVD-fractie vraagt zich af of het wenselijk is een afzonderlijke regeling
te maken voor bedrijfsovernames teneinde deze niet te bemoeilijken. Krachtens
die regeling zou bij bedrijfsovernames rente die verschuldigd is op een lening
voor de aanschaf van tot een aanmerkelijk belang behorende aandelen of winstbewijzen
tegen het tarief van box I aftrekbaar worden. De leden van de CDA-fractie
hebben ook vragen gesteld over financieringsrente; zij verwijzen daarbij mede
naar een aantekening in het Vakstudie Nieuws. Ook de Orde heeft dit onderwerp
aangestipt. Wij merken daarover op dat naar onze mening in het voorgestelde
regime geen sprake is van het bemoeilijken van bedrijfsovernames. De rente
voor de aanschaf van tot een aanmerkelijk belang behorende aandelen blijft
immers gewoon aftrekbaar. Op basis van de gekozen boxensystematiek waarmee
meer analytische elementen in de inkomstenbelasting zijn ingevoerd, is de
rente aftrekbaar tegen het aanmerkelijkbelangtarief. Wij hebben geen aanleiding
gevonden daarbij nog rekening te houden met de (voor)druk van andere belastingen,
zoals vennootschapsbelasting, op het uiteindelijke inkomen. De opmerking van
de redactie van het Vakstudie Nieuws dat renten op schulden in box III ook
tegen 30 % aftrekbaar zijn, is juist. Schulden vormen een negatieve component
voor de rendementsgrondslag. Aangezien het tarief in box III 30% zal bedragen,
is in zoverre sprake van gelijkheid. De keuze voor de boxensystematiek is
nader toegelicht in de paragrafen 6.2 en volgende van de nota Belastingen
in de 21e eeuw, een verkenning (kamerstukken II, 1997/98, 25 810, nr.
2).Volledigheidshalve zij nog opgemerkt dat de afzonderlijke regeling in
de voorgestelde artikelen 4.5.2.2, tweede lid, en 5.1.3a voor overbedelingsschulden krachtens erfrecht er, anders dan de leden kennelijk veronderstellen,
niet toe leidt dat de rente van dergelijke schulden in mindering komt op inkomen
dat wordt belast naar het tarief van box I. De genoemde regeling leidt ertoe
dat geen aftrek van rente mogelijk is en dat de rente bij de schuldeiser niet
wordt belast. De desbetreffende regeling is de uitwerking van de toezegging
die is gedaan bij de parlementaire behandeling van het nieuwe erfrecht (Brief
staatssecretaris van Financiën 25 maart 1998, nr. WDB98/120).Artikel 4.6.1 Berekening voordeel uit ter beschikking
gestelde vermogensbestanddelenDe leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA en D66 vragen hoe de meesleep-
en meetrekregeling moeten worden toegepast op vermogensbestanddelen die slechts
voor een gedeelte ter beschikking worden gesteld. Tevens vragen zij naar de
rol van de vermogensetikettering daarbij. De leden van D66 verwijzen tevens
naar de opmerkingen van de Orde hierover.Mede gezien de omstandigheid dat de genoemde regeling is opgenomen ter
voorkoming van ongewenste arbitrage in de verhouding tussen een vennootschap
en een belastingplichtige die een aanmerkelijk belang heeft in die vennootschap
bestaat geen noodzaak om de regeling van toepassing te laten zijn voor het
gehele vermogenbestanddeel indien dit slechts voor een gedeelte ter beschikking
wordt gesteld aan de vennootschap. Aangezien de wettekst op dit punt aanleiding
zou kunnen geven voor misverstanden, overwegen wij deze aan te passen in die
zin dat wordt geregeld dat het aanmerkelijkbelangregime van toepassing is
voorzover vermogensbestanddelen ter beschikking worden gesteld aan de vennootschap.
Daarmee wordt ook aangesloten bij de terminologie van artikel 3.4.1.2, onderdeel
b. Dat leidt ertoe dat indien sprake is van een gedeeltelijke terbeschikkingstelling
de kosten en opbrengsten naar rato van het gebruik moeten worden gesplitst.
Dat geldt ook bij ter beschikkingstelling binnen maatschaps- of firmaverband
in het geval de BV daarvan deel uitmaakt. De vermogensetikettering speelt
bij de meesleep- en meetrekregeling geen rol. Bij onderverhuur door de vennootschap
aan een derde, de leden van de PvdA-fractie vragen daarnaar, is een dergelijke
splitsing daarentegen niet aan de orde. In dat geval behoort de van de derde
ontvangen huur immers tot het resultaat van de vennootschap.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen naar de gevolgen van het
van toepassing zijn van het vorderingenstelsel voor de bepaling van het resultaat
ter zake van overige vermogensbestanddelen. In het bijzonder vragen zij of
de tegenprestatie voor het vestigen van een genotsrecht alsmede vooruitontvangen
huurvergoedingen niet op het tijdstip van ontvangst volledig in de belastingheffing
worden betrokken, doch moeten worden toegerekend aan de jaren waarop die tegenprestatie
respectievelijk. de huurvergoeding betrekking heeft. Voorts vragen deze leden
waarom deze systematiek ook niet geldt voor schuldvorderingen.Het resultaat ter zake van vermogensbestanddelen die ter beschikking van
een vennootschap worden gesteld, wordt bepaald volgens de regels van het winstregime.
Dit heeft inderdaad tot het gevolg dat de opbrengsten moeten worden toegerekend
aan de jaren waarop zij betrekking hebben. In het geval de huur over een aantal
jaren vooruit wordt betaald, dient dat deel van de huuropbrengst dat betrekking
heeft op volgende jaren als passiefpost te worden gepassiveerd. Hetzelfde
geldt voor de tegenprestatie ter zake van de vestiging van een genotsrecht
op een onroerende zaak indien de genotsgerechtigde de gebruiker van het pand
is. In wezen is dan ook sprake van vooruitbetaalde huur. Indien een genotsrecht
ten behoeve van een derde wordt gevestigd, zal wel sprake zijn van een direct te belasten winst. Op de behaalde opbrengst zal een deel van de boekwaarde
in mindering worden gebracht voor de bepaling van de omvang van de jaarwinst.Voor schuldvorderingen geldt – zoals deze leden terecht opmerken –
een ander systeem. Indien de rente op een schuldvordering vooruit wordt ontvangen,
zal het volledige bedrag in het jaar van ontvangst als regulier voordeel in
aanmerking worden genomen. Indien een genotsrecht ten behoeve van een derde
wordt gevestigd, zal de ontvangen tegenprestatie verminderd met een evenredig
deel van de verkrijgingsprijs als vervreemdingsvoordeel in aanmerking worden
genomen. Feitelijk is er derhalve uitsluitend sprake van een verschil bij
vooruitontvangen huur respectievelijk rente. Dit verschil is inherent aan
de gekozen systematiek. Voor aandelen, winstbewijzen en schuldvorderingen
bestaat in het aanmerkelijkbelangregime in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 reeds het onderscheid tussen vervreemdingsvoordelen en reguliere voordelen.
Dit systeem functioneert naar behoren, zodat geen aanleiding bestaat hiervan
af te stappen. Elders in deze nota is voorts ingegaan op de nadelen van het
toepassen van het winstregime op de thans reeds tot een aanmerkelijk belang
behorende aandelen, winstbewijzen en schuldvorderingen. Voor de overige vermogensbestanddelen
daarentegen bestaat een dergelijk onderscheid nog niet. Het meest eenvoudig
werkbare systeem bestaat uit het aansluiten bij het bestaande winstregime.
Voormelde verschillende systematiek leidt weliswaar tot verschillen, maar
de totale heffing zal in beginsel gelijk uitpakken. Gelet op het voorgaande
zien wij geen reden om op de gemaakte keuzes terug te komen.De belastingheffing over uitkeringen bij leven of overlijden uit hoofde
van kapitaalverzekeringen die op grond van de meesleep- of meetrekregeling
tot een aanmerkelijk belang behoren, verloopt volgens de regels van het winstregime.
De leden van de VVD- en CDAfractie vragen naar de wijze waarop de heffing
over een dergelijke polis verloopt.Op grond van de artikelen 4.4.1, onderdeel b, in samenhang met artikel
4.6.1 wordt het inkomen uit aanmerkelijk belang ter zake van de overige vermogensbestanddelen
bepaald volgens de regels van het winstregime. Indien een belastingplichtige
bij zijn eigen vennootschap een gemengde verzekering heeft afgesloten die
bijvoorbeeld voorziet in een gegarandeerde uitkering bij in leven zijn op
de einddatum, zal een dergelijke polis jaarlijks dienen te worden gewaardeerd
op het totaal van de betaalde premies en het daarop gerealiseerde rendement.
De betaalde premie wordt jaarlijks geactiveerd. Per saldo leidt dit tot winstneming
over de oprenting van de polis. Het belastbare voordeel bij uitkering van
de polis bestaat dan uit het verschil tussen de boekwaarde van de polis en
het bedrag van de uitkering.De leden van de fracties van de VVD en CDA leggen het voorbeeld voor van
een echtpaar waarvan de man een gemengde (kapitaal)verzekering heeft afgesloten
bij de eigen BV die voorziet in een uitkering bij in leven zijn op een bepaalde
datum of bij vooroverlijden. Ter besparing van eventuele toekomstige successierechten
over een uitkering bij overlijden betaalt de vrouw het overlijdensrisicodeel
van de premies. Dit houdt in dat de uitkering bij vooroverlijden haar toekomt.
De leden van deze fractie vragen zich af of in deze situatie geen onredelijke
heffing ontstaat.In het door deze leden voorgelegde geval verloopt de heffing als volgt.
De polis behoort op grond van de meesleeprespectievelijk meetrekregeling tot
het aanmerkelijk belang van de man respectievelijk de vrouw. De belastingheffing
over de voordelen ter zake van deze polis verloopt bij hen volgens de regels
van het winstregime. Indien de man vooroverlijdt, wordt bij de vrouw een voordeel
uit aanmerkelijk belang geconstateerd ter grootte van het bedrag van de uitkering
verminderd met de betaalde risicopremie. Bij de man wordt in die situatie
een verlies geconstateerd ter grootte van de boekwaarde van
de polis. Voorzover dit verlies niet verrekenbaar is met overig inkomen uit
aanmerkelijk belang van de man, wordt het resterende deel van het verlies
op grond van artikel 4.11.2, vierde lid, Wet IB'01 aangemerkt als een verlies
uit aanmerkelijk belang van de vrouw. Dit kan op zich weer worden verrekend
met het bij haar in aanmerking genomen inkomen uit aanmerkelijk belang. Op
deze wijze wordt per saldo toch slechts geheven over het verschil tussen de
uitkering en het totaal van de ingelegde premies. Van een buitenproportionele
heffing is, anders de hier aan het woord zijnde leden veronderstellen dan
ook geen sprake.De leden van de CDA-fractie vragen of het juist is dat monumentenpanden
in box II geen gebruik kunnen maken van artikel 6.8.1 (persoonsgebonden aftrek)
maar dat in die bron de kosten veelal geactiveerd zullen moeten worden. Hetzelfde
zou volgens deze leden gelden voor een pand dat door een huisgenoot ter beschikking
wordt gesteld aan de ondernemer. Vervolgens vragen deze leden of het gelet
op de doelstelling van de aftrek van kosten van monumentenpanden wenselijk
is dat nu voor meer panden dan in het verleden de aftrek wordt uitgesloten.Indien monumentenpanden tot box II dan wel tot box I via het regime voor
overige werkzaamheden behoren, zal het pand als activum op de balans zijn
opgenomen. Kosten van verbetering dienen te worden geactiveerd en daarop kan
worden afgeschreven. Onderhoudskosten zijn binnen het winstregime in het jaar
dat zij worden gemaakt, aftrekbaar. Ten aanzien van monumentenpanden die in
box I (eigen woning) of box III vallen, zijn de kosten, lasten en afschrijvingen
binnen de in artikel 6.8.1 Wet IB'01 vermelde kaders aftrekbaar. Op grond
van deze bepaling kunnen – overeenkomstig de vaste jurisprudentie van
de Hoge Raad – slechts onderhoudskosten in aftrek worden gebracht en
niet kosten van verbetering. Anders dan voormelde leden menen, is er van een
beperking van de aftrek van onderhoudskosten van monumentenpanden derhalve
geen sprake.De leden van de fracties van CDA en D66 stellen de vraag aan de orde of
er moet worden afgerekend indien een onroerende zaak niet langer op grond
van artikel 4.3.4, onderdeel b, tot een aanmerkelijk belang wordt gerekend
of dat in zo'n geval een fictief aanmerkelijk belang kan ontstaan. Een dergelijke
situatie doet zich bijvoorbeeld voor indien een huurovereenkomst die de aanmerkelijkbelanghouder
met zijn BV ten aanzien van de onroerende zaak heeft gesloten op zeker moment
wordt beëindigd en de aanmerkelijkbelanghouder de zaak voor eigen gebruik
blijft houden of hij deze gaat verhuren aan een derde. Een vergelijkbare situatie
kan zich voordoen indien de aandelen in de vennootschap worden verkocht maar
de huurovereenkomst in stand blijft.Ingevolge artikel 4.6.1 worden de voordelen die worden behaald ter zake
van ingevolge artikel 4.3.4, onderdeel b, tot een aanmerkelijk belang behorende
vermogensbestanddelen bepaald aan de hand van het regime voor de winst uit
onderneming. Dit betekent dat moet worden afgerekend indien een onroerende
zaak niet langer tot een aanmerkelijk belang wordt gerekend, tenzij gebruik
kan worden gemaakt van een doorschuiffaciliteit uit het winstregime waarnaar
in artikel 4.6.1 wordt verwezen. Indien de aanmerkelijkbelanghouder de onroerende
zaak gaat verhuren aan een derde of in privé gaat gebruiken, zal derhalve
moeten worden afgerekend. De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat
het aanbeveling zou verdienen dat steeds gebruik zou kunnen worden gemaakt
van een doorschuifregeling indien een vermogensbestanddeel niet langer op
grond van artikel 4.3.4, onderdeel b, tot een aanmerkelijk belang zou behoren.
De vermogensbestanddelen zouden bij gebruikmaking van een dergelijke regeling
tot een fictief aanmerkelijk belang moeten gaan behoren. In reactie hierop
kan worden opgemerkt dat artikel 4.6.1 bepaalt dat verschillende
artikelen uit het regime voor de winst uit onderneming van toepassing zijn
als ware de ter beschikkingstelling van de vermogensbestanddelen een onderneming.Aldus komt de parallel tussen de aanmerkelijkbelanghouder en de ondernemer
en degene die onder het regime voor de overige werkzaamheden valt tot uitdrukking.
Zo zal ook een ondernemer die een onroerende zaak aan zijn ondernemingsvermogen
onttrekt om de zaak vervolgens aan te houden voor eigen gebruik of te gaan
verhuren aan een derde moeten afrekenen over de stille reserve in deze zaak.
In verband met het voorgaande is ervoor gekozen om voor vermogensbestanddelen
die op grond van artikel 4.3.4, onderdeel b, tot een aanmerkelijk belang worden
gerekend geen met artikel 4.9.2.1 vergelijkbare doorschuifregeling in afdeling
6 van hoofdstuk 4 op te nemen.De leden van de CDA-fractie vragen of het wenselijk zou zijn vast te leggen
dat de «verkrijgingsprijs» van vermogensbestanddelen die op enig
tijdstip op grond van de meesleep- of meetrekregeling tot een aanmerkelijk
belang gaan behoren, gelijk is aan de waarde in het economisch verkeer op
dat tijdstip. Ook suggereren zij dat een bepaling zou kunnen worden opgenomen
waarin wordt vastgelegd dat bij de vervreemding van dergelijke vermogensbestanddelen
eveneens de waarde in het economisch verkeer dient te worden gehanteerd.De voordelen ter zake van de hier bedoelde vermogensbestanddelen worden
bepaald aan de hand van het winstregime. Dit is neergelegd in de artikelen
4.4.1, onderdeel b, en 4.6.1 Wet IB'01. De door deze leden bepleite waardebepaling
vloeit voort uit de toepassing van dit winstregime en is gebaseerd op vaste
rechtspraak. Het opnemen van aparte bepalingen in dit verband, zou geen toegevoegde
waarde hebben.De fracties van de VVD, CDA en D66 vragen waarom geen recht bestaat op
ondernemersfaciliteiten voor ter beschikking gestelde vermogensbestanddelen.
In het algemene deel van de memorie van toelichting is aangegeven dat de achtergrond
en opzet van de nieuwe Wet IB'01 is dat ondernemersfaciliteiten slechts openstaan
voor personen die een onderneming drijven. Hoewel in de fiscale positie van
de aanmerkelijkbelanghouder sprake is van een parallel met de belastingplichtige
die een onderneming drijft, is de aanmerkelijkbelanghouder geen ondernemer.
Zoals in deze nota ook al eerder is opgemerkt ten aanzien van genieters van
resultaat uit overige werkzaamheden, zien wij geen reden om de groep belastingplichtigen
die vanwege arbitragemogelijkheden wordt betrokken in de meetrek- en meesleepregeling
gunstiger te behandelen dan medegerechtigden tot een onderneming. Verder geldt
dat een aantal van de bedoelde faciliteiten ook van toepassing kan zijn op
de BV van de desbetreffende aanmerkelijkbelanghouder. Aanmerkelijkbelanghouders zijn
veel meer dan gewone beleggers in staat zelf te kiezen op welke wijze zij
vermogen beschikbaar stellen. Zo hebben zij het veelal zelf in de hand of
zij zelf een vermogensbestanddeel aanschaffen en het ter beschikking stellen
aan de BV of dat de BV het vermogensbestanddeel aanschaft teneinde zich te
verzekeren van het gebruik. In dat laatste geval kan de BV gebruik maken van
bijvoorbeeld de investeringsaftrek.De leden van de CDA-fractie vragen naar de betekenis van de verwijzing
in artikel 4.6.1 Wet IB'01 naar art. 3.2.2.45. Het is hen niet duidelijk waarom
de bepaling waarin de fiscale begeleiding voor aandelenruilen is geregeld,
van overeenkomstige toepassing dient te worden verklaard bij de bepaling van
het resultaat uit overige vermogensbestanddelen die tot een aanmerkelijk belang
behoren op grond van de meesleep- of meetrekregeling.Op grond van de zogenoemde fusierichtlijn is Nederland gehouden een regeling
in haar wetgeving op te nemen op grond waarvan fiscale begeleiding
wordt verleend in geval van, onder andere, aandelenruilen. Het is denkbaar
dat een aanmerkelijkbelanghouder aandelen in een andere vennootschap ter beschikking
stelt aan zijn eigen vennootschap, bijvoorbeeld doordat ten behoeve van de
laatstgenoemde vennootschap een genotsrecht is gevestigd op die aandelen.
Indien nu deze aandelen zouden worden vervreemd in het kader van een te faciliëren
aandelenruil, zou zonder de van overeenkomstige toepassingverklaring sprake
zijn van een regeling die strijdig is met eerder genoemde fusierichtlijn.
Hoewel het naar verwachting slechts een zeer gering aantal gevallen zal kunnen
betreffen, is de regeling voor de fiscale begeleiding van dergelijke gevallen
volledigheidshalve wel opgenomen.Artikel 4.7.1.2 Uitzondering op fictieve vervreemdingDe fracties van VVD en CDA stellen de vraag aan de orde of artikel 4.7.1.2,
tweede lid, niet zou moeten gelden als tot een aanmerkelijk belang behorende
aandelen (of een recht van vruchtgebruik daarop) door buitenlandse erfgenamen
op grond van een legaat worden afgegeven aan een binnenlandse legataris die
wordt aangemerkt als aanmerkelijkbelanghouder en die vanaf het tijdstip van
overlijden van de erflater recht heeft op de vruchten van de aandelen. Aangezien
de legataris in deze situatie vanaf het tijdstip van overlijden van de erflater
recht heeft op de vruchten van de aandelen, is er op grond van artikel 4.7.1.1,
eerste lid, onderdeel f, sprake van een vervreemding van de aandelen (of een
vestiging van het recht van vruchtgebruik) door de erflater ten behoeve van
de legataris. De vervreemding wordt door artikel 4.7.1.2, eerste lid, evenwel
teruggenomen, omdat de aandelen (of het recht van vruchtgebruik) worden verkregen
krachtens erfrecht en de legataris binnenlands belastingplichtige is. Er hoeft
in de geschetste situatie derhalve niet te worden afgerekend over de aanmerkelijkbelangclaim,
zodat toepassing van artikel 4.7.1.2, tweede lid, achterwege kan blijven.
Afrekening geschiedt ingevolge artikel 4.9.1.1, slechts op verzoek van de
gezamenlijke belanghebbenden.Artikel 4.7.1.3 PassantenDe leden van de CDA-fractie merken op dat in het kader van de passantenregeling
de heffing op grond van box III niet van toepassing is, terwijl ook artikel
4.7.1.1 Wet IB'01 toepassing mist. Deze uitleg van de passantenregeling van
artikel 4.7.1.3 berust kennelijk op een misverstand. Deze regeling houdt slechts
in dat artikel 4.7.1.1, eerste lid, onderdeel i, buiten toepassing blijft
ten aanzien van passanten als bedoeld in artikel 4.7.1.3 die aandelen bezitten
in niet in Nederland gevestigde vennootschappen. Voor die gevallen wordt bij
emigratie derhalve geen vervreemding aangenomen. De passanten zijn gedurende
hun verblijf in Nederland echter wel belasting verschuldigd over de reguliere
voordelen en overige vervreemdingsvoordelen die zij in die tijd genieten.
Tevens vallen zij gedurende die tijd als binnenlands belastingplichtigen met
hun overige vermogen onder de werking van box III. De leden van de CDA-fractie
vragen verder of de passantenregeling niet strijdig is met het gelijkheidsbeginsel.
In antwoord daarop kan worden opgemerkt dat de passantenregeling is bedoeld
voor personen die slechts gedurende een relatief korte periode in Nederland
verblijven. De regeling is in de praktijk met name van belang voor personen
die tijdelijk in Nederland woonachtig zijn en die niet onder de reikwijdte
van de zogenoemde 35%-regeling vallen. De emigratieheffing van artikel 4.7.1.1,
eerste lid, onderdeel i, Wet IB'01 blijft volgens de passantenregeling slechts
achterwege ten aanzien van aandelen in niet in Nederland gevestigde vennootschappen.
De rechtvaardiging voor deze afwijkende behandeling van passanten ten opzichte
van overige aanmerkelijkbelanghouders kan worden gevonden in het feit dat de band met Nederland veel minder sterk kan worden geacht dan in
overige gevallen waarin bij emigratie wel een vervreemding wordt aangenomen.
Deze achtergrond verklaart waarom de passantenregeling niet in strijd komt
met het gelijkheidsbeginsel.Artikel 4.7.2.3 VerkrijgingsprijsDe leden van de CDA-fractie vragen of het de duidelijkheid niet ten goede
zou komen indien in het derde lid van – naar wij aannemen – art.
4.7.2.3 zou worden aangesloten bij art. 20c, derde lid, derde volzin, van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964 door de woorden «en bij die vervreemding
niet alle aandelen of winstbewijzen van dezelfde soort zijn vervreemd»
in te voegen voor het woord «wordt» en de woorden «een gemiddelde»
voor het woord verkrijgingsprijs.Zoals ook in de memorie van toelichting is opgemerkt, is met de gewijzigde
opbouw en formulering van artikel 4.7.2.3 geen inhoudelijke wijziging beoogd
ten opzichte van artikel 20c, derde lid, derde volzin, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Over de werking van de vereenvoudigde tekst van artikel 4.7.2.3 kan
geen misverstand bestaan. Het derde lid heeft immers betekenis voor gevallen
waarin nog niet alle aandelen of winstbewijzen van een soort zijn vervreemd.
De in de voorgestelde toevoeging opgenomen voorwaarde is in dat verband zonder
betekenis.Artikel 4.7.2.4 Correctie naar waarde in het economisch
verkeerHet voorgestelde artikel 4.2.7.4., tweede lid, komt overeen met artikel
20c, vierde lid, laatste volzin, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.
Met deze bepalingen zijn de arresten van de Hoge Raad van 21 september 1988,
nr. 24 810, BNB 1988/308 en van 19 mei 1993, nr. 28 768, BNB 1993/231
gedeeltelijk achterhaald. De leden van de CDA-fractie merken op dat artikel
4.7.2.4, tweede lid, niet past in een subjectief aanmerkelijkbelangregime.
Het aanmerkelijkbelangregime is per 1 januari 1997 inderdaad verder gesubjectiveerd.
Dat betekent niet dat er geen objectieve elementen meer voorkomen en kunnen
voorkomen in dit regime. Zo is in de memorie van toelichting op de Wet van
13 december 1996, Stb. 652 aan de hand van een voorbeeld uiteengezet waarom
het wenselijk is dat bij een inkoop van aandelen tegen een te lage prijs ook
tot heffing wordt overgegaan in de situatie waarin het economische belang
van de aanmerkelijkbelanghouder geen wijziging ondergaat. Een belangrijk argument
is dat zonder een dergelijke heffing de aanmerkelijkbelangheffing kan worden
uitgesteld over wat in feite dividenduitkeringen zijn. Overigens kan hierbij
worden opgemerkt dat uit de jurisprudentie van de Hoge Raad, in het bijzonder
uit het eerder genoemde arrest van 21 september 1988, niet kan worden afgeleid
dat geen sprake is van een vervreemding ingeval het economische belang van
de aanmerkelijkbelanghouder geen wijziging ondergaat. De Hoge Raad oordeelde
in genoemd arrest slechts dat artikel 39, vijfde lid, Wet op de inkomstenbelasting
1964(oud) bij een inkoop van aandelen niet van toepassing is ten aanzien van
het gedeelte van het belang dat de aanmerkelijkbelanghouder in de vennootschap
heeft behouden. De vraag of deze bepaling van toepassing is, komt pas aan
de orde nadat is geconstateerd dat sprake is van een vervreemding in de zin
van de aanmerkelijkbelangregeling. In aansluiting hierop kan worden opgemerkt
dat artikel 4.7.2.4, tweede lid, wel degelijk een functie heeft. Dit geldt
temeer nu zonder een dergelijke bepaling bij uitgifte van aandelen aan een
enig aandeelhouder de verkrijgingsprijs van de nieuw uitgegeven aandelen moet
worden vastgesteld op de waarde in het economische verkeer. Artikel 4.7.2.6 Geen tussentijdse verliesnemingDe leden van de CDA-fractie vragen of aan artikel 4.7.2.6 Wet IB'01 de
fictieve vervreemding als bedoeld in artikel 7.3.1, zevende lid, Wet IB'01
niet zou moeten worden toegevoegd, zodat in een dergelijke situatie verliesneming
mogelijk is ondanks het feit dat het belang bij de aandelen behouden blijft.
Zij trekken hierbij een vergelijking met de uitzondering die is gemaakt voor
de situatie dat een aandeelhouder emigreert. Het is inderdaad verdedigbaar
om in een dergelijke situatie de belemmering om een negatief vervreemdingsvoordeel
in aanmerking te nemen niet van toepassing te laten zijn. Bij nota van wijziging
zal dit worden aangepast.Artikel 4.7.2.7 Verkrijgingsprijs bij het ontstaan van
binnenlandse belastingplichtDe leden van de CDA-fractie gaan nader in op de step-upregeling bij immigratie
van de aanmerkelijkbelanghouder. Zij wijzen op het feit dat geen step-up wordt
verleend voor aandelen in een naar Nederlands recht opgerichte vennootschap,
terwijl niet in alle gevallen een claim bestaat op de meerwaarde van die aandelen.
Met name vragen zij een reactie op de situatie dat een naar Nederlands recht
opgerichte vennootschap vanaf de datum van oprichting in het buitenland is
gevestigd, zodat op grond van artikel 7.3.1, zesde lid, Wet IB'01 de in het
buitenland wonende aandeelhouder niet belastingplichtig is voor de met de
aandelen behaalde resultaten. In dit kader kan worden opgemerkt dat een zeer
grote diversiteit aan situaties denkbaar is. In het wetsvoorstel is daarom
gekozen voor een benadering waarin de hoofdlijnen zijn geschetst in artikel
4.7.2.7, eerste tot en met derde lid, Wet IB'01. In het vierde lid wordt vervolgens
de mogelijkheid geboden om bij algemene maatregel van bestuur regels te stellen
inzake de verkrijgingsprijs van de in het tweede en derde lid genoemde gevallen.
Deze regels kunnen inhouden dat voor bepaalde gevallen als bedoeld in het
tweede en derde lid, alsnog geheel of gedeeltelijk een step-up wordt verleend.
Bij de uitwerking van de algemene maatregel van bestuur zal de door de CDA-fractie
geschetste casus zeker worden betrokken. De hoofdlijnen die daarbij worden
gehanteerd, zijn reeds geschetst in de memorie van toelichting.Het vorenstaande geldt ook voor de door voormelde leden geschetste situatie
waarbij naar hun mening ten onrechte een step-up wordt verleend indien een
aandeelhouder binnen tien jaar na het verplaatsen van de werkelijke leiding
van de vennootschap naar Nederland immigreert en het een naar buitenlands
recht opgerichte vennootschap betreft. Zoals deze leden terecht constateren
is de aandeelhouder tot aan het tijdstip van immigratie nog buitenlands belastingplichtig
als gevolg van het bepaalde in artikel 7.3.1, zesde lid, Wet IB'01. Op grond
van artikel 4.7.2.7, eerste lid, Wet IB'01 krijgt de belastingplichtige in
beginsel een step-up. Het vierde lid van artikel 4.7.2.7 Wet IB'01 geeft echter
ook voor de situatie dat in een voorafgaand jaar artikel 7.3.1, zevende lid,
Wet IB'01 is toegepast, de mogelijkheid bij algemene maatregel van bestuur
nadere regels te stellen inzake de verkrijgingsprijs. Daarbij zal derhalve
worden beoordeeld in hoeverre de door deze leden geschetste situatie een step-up
rechtvaardigt.Artikel 4.7.2.9 Reguliere voordelen van buitenlandse beleggingslichamenDe VVD-fractie heeft ten aanzien van de regeling voor buitenlandse beleggingsmaatschappijen
twee opmerkingen gemaakt. In de eerste plaats wijst zij – en overigens
ook de CDA-fractie – terecht erop dat in artikel 4.7.2.9 Wet IB'01 ten
onrechte de schuldvordering staat vermeld. In artikel 4.5.2.1 Wet IB'01 wordt
geen forfaitair voordeel op schuldvorderingen in aanmerking
genomen, omdat ter zake van schuldvorderingen reeds op grond van artikel 4.5.1.1,
eerste lid, onderdeel e, Wet IB'01 een zakelijke rente in aanmerking wordt
genomen. Artikel 4.7.2.9 Wet IB'01 zal bij nota van wijziging worden aangepast.In de tweede plaats merkt de VVD-fractie op dat als gevolg van de doorkijkregeling
van artikel 4.5.2.1, negende lid, Wet IB'01 sprake zou zijn van dubbele heffing.
Nadere bestudering leidt inderdaad tot de conclusie dat dubbele heffing zou
kunnen plaatsvinden. Op grond van artikel 4.5.2.1, negende lid, Wet IB'01
worden bij een tussengeschoven vennootschap de onderliggende aandelen in een
buitenlandse beleggingsvennootschap – uitsluitend voor de toepassing
van deze bepaling – toegerekend aan de particuliere aandeelhouders.
Vervolgens wordt op grond van artikel 4.5.2.1, eerste lid, Wet IB'01 een forfaitair
voordeel in aanmerking genomen. De ophoging van de verkrijgingsprijs op grond
van artikel 4.7.2.9 Wet IB'01 heeft echter uitsluitend betrekking op de aandelen
in de buitenlandse beleggingsvennootschap en die aandelen zijn niet in het
rechtstreekse bezit van de belastingplichtige. Het vorenstaande vormt aanleiding
om de regeling zodanig aan te passen dat in een dergelijk geval de verkrijgingsprijs
van de aandelen in het tussengeschoven lichaam wordt opgehoogd met het in
aanmerking genomen forfaitaire voordeel.Op de vraag van de CDA-fractie of de leden 4, 5 en 8 van artikel 4.5.2.1
Wet IB'01 niet beter thuishoren in het voorafgaande artikel, kan worden opgemerkt
dat daar wetssystematisch zeker wat voor valt te zeggen, maar dat het opnemen
van deze bepalingen in artikel 4.5.2.1 Wet IB'01 de overzichtelijkheid ten
goede komt. Op deze wijze staan alle bepalingen die betrekking hebben op het
forfaitaire voordeel uit buitenlandse beleggingsmaatschappijen bijeen.Artikel 4.7.2.10 Overdrachtsprijs in termijnenDe leden van de VVD-fractie alsmede de CDA-fractie vragen waarom het systeem
van overschotmethode niet geldt voor de situatie waarin aandelen, winstbewijzen
en schuldvorderingen tegen één of meer onzekere termijnen worden
vervreemd. In dat systeem zouden liquiditeitsproblemen worden voorkomen. Het
door deze leden voorgestelde systeem betekent feitelijk de invoering van een
kasstelsel voor aanmerkelijkbelangvoordelen. Bij de behandeling van de Wet
van 13 december 1996, Stb. 652, waarbij het nieuwe aanmerkelijkbelangregime
is ingevoerd, is uitgebreid ingegaan op de wenselijkheid van het invoeren
van een kasstelsel. In de memorie van toelichting (blz. 72) is opgemerkt dat
tegen toepassing van het kasstelsel overwegende bezwaren bestaan, met name
het bezwaar dat de heffing onvoldoende is gewaarborgd in geval van emigratie
van degene die nog enige termijnen tegoed heeft. Als tweede bezwaar is genoemd
dat met name in familieverhoudingen de belastingheffing naar believen kan
worden uitgesteld. In de nota naar aanleiding van het verslag (blz. 69) is
daaraan toegevoegd dat het tijdstip van vervreemding het moment van realisatie
is. Door de vervreemding verkrijgt de belastingplichtige een ander vermogensbestanddeel,
nl. een vorderingsrecht, dat in beginsel niet tot een aanmerkelijk belang
behoort. Hetzelfde vindt plaats bij verkoop van een onderneming, waarbij in
de regel eveneens direct wordt afgerekend over de behaalde winst. Voorts kan
worden opgemerkt dat in de praktijk op dit punt ook geen problemen zijn geconstateerd.
In het algemeen wordt een dusdanige eerste betalingstermijn overeengekomen
dat de verkoper in staat is daaruit de verschuldigde belasting te voldoen,
zodat van liquiditeitsproblemen geen sprake is. Ik wijs voorts op de afzonderlijke
faciliteit van artikel 25, achtste lid, van de Invorderingswet 1990, waarin
de mogelijkheid van een betalingsregeling is opgenomen ingeval binnen familieverhoudingen
een aanmerkelijk belang wordt vervreemd en de koopsom wordt schuldig gebleven. Artikel 4.7.2.18 Restant verkrijgingsprijs bij einde genotsrechtDe fracties van VVD en CDA vragen hoe artikel 4.7.2.18 Wet IB'01 moet
worden toegepast bij het overlijden van de genotsgerechtigde in het geval
dat het genotsrecht niet eindigt, maar overgaat op een opvolgende genotsgerechtigde.
Zij vragen of in dat geval de genotsgerechtigde een negatief vervreemdingsvoordeel
in aanmerking kan nemen of dat de verkrijgingsprijs in het niet valt.In dit kader moeten verschillende situaties worden onderkend. In de eerste
plaats is het denkbaar dat een genotsrecht niet afhankelijk is van het leven
van de belastingplichtige maar bijvoorbeeld een vaste looptijd heeft. Indien
de belastingplichtige voor het einde van de termijn overlijdt, zal het genotsrecht
onderdeel uitmaken van de nalatenschap. In dat geval zijn de bepalingen van
artikel 4.7.1.1, eerste lid, onderdeel f, artikel 4.7.1.2, artikel 4.9.1.1
en artikel 4.9.1.2 Wet IB'01 van toepassing. Dit betekent dat indien wordt
afgerekend bij de erflater de verkrijgingsprijs in aanmerking wordt genomen
en bij doorschuiving dat de verkrijgingsprijs doorschuift naar degene die
het genotsrecht verkrijgt. In de tweede plaats is het denkbaar dat de belastingplichtige
een genotsrecht heeft verworven, waarbij het recht van vruchtgebruik afhankelijk
is van het leven van twee personen. Indien de belastingplichtige als eerste
overlijdt, blijft het recht van vruchtgebruik in stand en gaat over op de
tweede persoon. Van een vervreemding in de zin van artikel 4.7.1.1 Wet IB'01
is geen sprake en van het einde van een gerechtigdheid als bedoeld in artikel
4.7.2.18 Wet IB'01 is evenmin sprake. De tweede persoon heeft echter geen
tegenprestatie geleverd, zodat deze geen verkrijgingsprijs heeft. In een dergelijk
geval valt de oorspronkelijke tegenprestatie in het niet. Nader zal worden
bekeken of, en zo ja op welke wijze, dit kan worden voorkomen.Artikel 4.9.1.1 Afrekening op verzoekOp grond van artikel 4.7.1.2 wordt bij een overgang krachtens erfrecht
of huwelijksvermogensrecht alsmede bij de verdeling van een nalatenschap of
huwelijksgemeenschap binnen een bepaalde termijn in beginsel geen vervreemding
aangenomen, maar wordt de aanmerkelijkbelangclaim doorgeschoven naar de verkrijger
van de tot een aanmerkelijk belang behorende aandelen, winstbewijzen en schuldvorderingen.
Afrekening geschiedt op verzoek. Bij de andere doorschuifregelingen in de
aanmerkelijkbelangsfeer geldt daarentegen als hoofdregel dat moet worden afgerekend
en dat de doorschuiving geschiedt op verzoek. De leden van de fracties van
de VVD en van het CDA stellen de vraag of het niet de voorkeur zou verdienen
om de verschillende doorschuifregelingen op dit punt te stroomlijnen. De Orde
doet in deze de suggestie om ook wat betreft de doorschuifregeling van artikel
4.7.1.2 als hoofdregel vast te leggen dat afrekening dient te geschieden.
De regeling van artikel 4.7.1.2 waarin de belastingclaim in beginsel wordt
doorgeschoven is evenwel historisch zo gegroeid. Reeds onder de toepassing
van het Besluit op de Inkomstenbelasting 1941 werd de belastingclaim in de
situatie waarop genoemde bepaling doelt, doorgeschoven. Afrekening geschiedde
in dit geval zelfs evenmin op verzoek, aangezien in het Besluit geen met artikel
4.7.1.1, eerste lid, onderdeel f, vergelijkbare bepaling was opgenomen, zodat
geen vervreemding werd aangenomen. Zoals ook bij de herziening van het aanmerkelijkbelangregime
in de memorie van toelichting is opgemerkt, wordt de regeling van artikel
20a, zevende lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 Wet IB 1964 in
de dagelijkse praktijk als bevredigend ervaren, zodat deze regeling ongewijzigd
is overgenomen in artikel 4.7.1.2. Aangezien voor de overige aan de vennootschap
ter beschikking gestelde vermogensbestanddelen welke tot een aanmerkelijk
belang behoren doorschuifregelingen uit de winstsfeer van overeenkomstige
toepassing zijn, zou de omgekeerde weg om daar als hoofdregel in te
voeren dat de aanmerkelijkbelangclaim wordt doorgeschoven een inbreuk betekenen
op het systeem van de wet. Vandaar dat de doorschuifregelingen op geschetst
punt bewust niet verder op één lijn zijn gebracht.Artikel 4.9.3.1. Doorschuiving op verzoek (mogelijk onstaan
fictief aanmerkelijkbelang)De vraag van de leden van de VVD-fractie of uitstel van belastingheffing
als belastingontwijking kan worden aangemerkt, is beantwoord in paragraaf 4.1.4.HOOFDSTUK 5Heffingsgrondslag bij sparen en beleggenArtikel 5.1.1 Belastbaar inkomen uit sparen en beleggenDe leden van de PvdA-fractie constateren dat de persoonsgebonden aftrek
eerst in mindering komt op het inkomen uit werk en woning, dan op inkomen
uit sparen en beleggen en vervolgens op inkomen uit aanmerkelijk belang. Zij
vragen zich af of de wettelijke formulering van artikel 6.1.2. niet beter
kan worden vervangen door: «... verminderd met de persoonsgebonden aftrek
voor zover deze nog niet in mindering is gekomen op inkomen uit werk en woning.»
De suggestie van de leden zou betekenen dat bijvoorbeeld de persoonsgebonden
aftrek die in mindering kan komen op het belastbaar inkomen uit sparen en
beleggen, wordt gedefinieerd als de persoonsgebonden aftrek die nog niet in
mindering is gekomen op het inkomen uit werk en woning. Daardoor zouden er
in artikel 6.1.2 verschillende definities van de persoonsgebonden aftrek ontstaan,
wat niet strookt met artikel 6.1.1 waar reeds de definitie is gegeven. Artikel
6.1.2 geeft slechts aan in welke volgorde de in artikel 6.1.1 gedefinieerde
persoonsgebonden aftrek de inkomens uit de verschillende boxen vermindert.Artikel 5.1.3 RendementsgrondslagDe leden van de fractie van de PvdA hebben diverse vragen gesteld over
artikel 5.1.3. Naar aanleiding daarvan wordt opgemerkt dat op de waardering
van onroerende zaken en op de betekenis van het in artikel 5.1.3, tweede lid,
onderdeel c gehanteerde begrip «hoofdzakelijk ter belegging» elders
in deze nota reeds is ingegaan.In antwoord op de vraag van deze leden waarom in de memorie van toelichting
op artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel e, wel wordt gesproken over rechten
op kapitaalsuitkeringen uit levensverzekering maar niet over rechten op periodieke
uitkeringen, wordt opgemerkt dat de in de memorie van toelichting opgenomen
opsomming geen limitatief karakter heeft. Rechten op periodieke uitkeringen
kunnen in bepaalde gevallen ook tot de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing
behoren.Deze leden vragen voorts nog wat in dit verband wordt verstaan onder een
niet-bedrijfsmatig geëxploiteerde vergunning. Dat kan bijvoorbeeld een
krachtens erfrecht verkregen auteursrecht of octrooirecht zijn. Dergelijke
rechten leveren (voor de erfgenaam) – indien deze de rechten niet bedrijfsmatig
gaat exploiteren doordat wordt volstaan met het genieten van de daaruit voortkomende
voordelen – inkomsten uit sparen en beleggen op. In verband daarmee
wordt een dergelijk recht, naar de waarde die daar in het economische verkeer
aan kan worden toegekend, tot de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing
gerekend. Een ander voorbeeld dat in dit verband kan worden
genoemd is een melkquotum dat onder omstandigheden tot het privé-vermogen
van een belastingplichtige kan behoren. In dat geval maakt het melkquotum
deel uit van de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing.De leden van de fractie van het CDA vragen de regering te bevestigen dat
materiële en formele belastingschulden als schulden voor de vermogensrendementsheffing
kunnen worden aangemerkt. De leden van de fracties van het CDA en de VVD vragen
waarom latente belastingschulden, die thans voor de Wet op de vermogensbelasting
1964 als schulden worden aangemerkt, niet als schulden voor de vermogensrendementsheffing
kunnen worden aangemerkt.In de literatuur wordt het onderscheid tussen materiële, formele
en latente belastingschulden als volgt weergegeven. «Naast de materiële
en de formele belastingschuld kan men de latente onderscheiden. Materieel
ontstaat een belastingschuld, zodra het voorval of de gebeurtenis heeft plaats
gevonden of een toestand is ingetreden, waaraan de belastingwetgever de heffing
vastknoopt. Formeel ontstaat de belastingschuld hetzij door het ondertekenen
van het register van aanslagen, hetzij doordat het tijdstip is aangebroken
waarop de belastingplichtige verplicht eigener beweging een bepaalde belasting
af te dragen. Bij de vermogensbelasting mag rekening worden gehouden met de
materieel bestaande belastingschuld.Bij een latente belastingschuld heeft het voorval nog niet plaats gehad
en is evenmin de toestand ingetreden, waaraan de belastingwetgever de heffing
verbindt. Men kan alleen zeggen, dat deze toestand hoogstwaarschijnlijk in
de toekomst zal intreden of dat de bedoelde gebeurtenis eens zal plaats hebben
en dat alsdan belasting verschuldigd zal worden» (Prof. M.J.H. Smeets,
V-N 1951, blz. 39).Bij de totstandkoming van de Wet op de vermogensbelasting 1964 heeft de
wetgever enkele sprekende latente belastingclaims, die volgens de normale
regels niet als schuld in aanmerking kunnen komen, fictief tot schuld bestempeld.
De reden van deze fictie was dat de inkomstenbelasting in die sprekende gevallen
in ieder geval, hetzij door de belastingplichtige, hetzij door zijn rechtsopvolger,
verschuldigd zou worden. Daarom werd het niet verantwoord geacht deze factor
bij de bepaling van de in het vermogen gelegen draagkracht terzijde te laten
voor de vermogensbelasting.Bij de totstandkoming van dit voorstel is overwogen hoe de diverse belastingschulden
moeten worden bezien in relatie tot de grondslag van het forfaitaire rendement.
Overwegingen aangaande doelmatigheid en uitvoerbaarheid zijn een ondersteuning
geweest voor de principiële keuze het schuldbegrip voor de grondslag
van het forfaitaire rendement te zuiveren van fictiebepalingen en aan te sluiten
bij het schuldbegrip zoals dat is gebaseerd op artikel 4, derde lid, van de
Wet op de vermogensbelasting 1964. Dit betekent dat de op dit artikel betrekking
hebbende jurisprudentie aangaande formele en materiële belastingschulden
haar waarde blijft behouden. Wel bezien wij nog in hoeverre ter vergemakkelijking
van de uitvoering inkomstenbelastingschulden en -vorderingen uit het belastingjaar
zelf, buiten de grondslag kunnen worden gelaten.De leden van de fracties van de PvdA en D66 vragen – in navolging
van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs – om een toelichting
op de wijze waarop kan worden gecontroleerd dan wel vastgesteld dat roerende
zaken die voor persoonlijke doeleinden worden gebruikt hoofdzakelijk ter belegging
worden aangehouden (artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c). Daarnaast wordt
gevraagd of het gaat om roerende goederen die «hoofdzakelijk»
of «ook en met name» ter belegging worden aangehouden, zoals in
de memorie van toelichting op artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, is vermeld. De wettelijke formulering, te weten «hoofdzakelijk als belegging
dienen» is ondubbelzinning. Immers, het in de fiscaliteit gehanteerde
hoofdzakelijkscriterium duidt op een beleggingsdoelstelling van ten minste
70%. Hiermee wordt aangegeven dat het moet gaan om gevallen waarin het enkele
feit dat roerende zaken ook wel eens voor persoonlijke doeleinden worden in
dergelijke situaties ondergeschikt is aan het beleggingsoogmerk. Van geval
tot geval zal dit beoordeeld moeten worden. Bij deze beoordeling kunnen factoren
als het gebruik van de zaak door de belastingplichtige, de aard van de zaak
en de hoeveelheid van de betrokken soort roerende zaken een rol spelen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom in de forfaitaire
rendementsheffing is gekozen voor een grondslag die is gebaseerd op het eigen
vermogen en niet voor een bruto rendementsgrondslag (waarbij vreemd vermogen
zou moeten worden genegeerd). Deze leden vragen in dat verband voorts of het
rekening houden met vreemd vermogen concreet betekent dat voor vermogende
burgers de financieringsaftrek in stand blijft en of dit tot constructiegevoeligheid
van het systeem zou leiden. Ten antwoord op deze vragen wordt opgemerkt dat –
zoals ook in het algemeen deel van deze nota is aangegeven – de systematiek
van het forfaitaire rendement met zich brengt dat niet alleen rekening wordt
gehouden met bezittingen, maar ook met schulden. In het algemeen deel van
deze nota is voorts aangegeven dat de wijze waarop bezittingen worden gefinancierd
per saldo geen invloed heeft op het bedrag aan belasting dat op grond van
de forfaitaire rendementsheffing moet worden betaald. In verband daarmee is –
anders dan deze leden suggereren – naar ons oordeel geen sprake van
constructiegevoeligheid van het systeem.De leden van de fractie van GroenLinks vragen te reageren op een voorbeeld
waarbij een schuld wordt aangegaan van f 130 000 waarin de te betalen
rente van f 30 000 reeds verdisconteerd is. In dit voorbeeld wordt
f 130 000 tot de rendementsgrondslag gerekend; dit is ook de juridische
verplichting die is aangegaan.De leden van de fracties van GPV en RPF constateren dat grote roerende
zaken, zoals bijvoorbeeld een boot, in het wetsvoorstel buiten beschouwing
worden gelaten, terwijl dergelijke zaken in het huidige stelsel wel in de
belasting worden betrokken.Allereerst merken wij op dat roerende zaken in het wetsvoorstel alleen
buiten de rendementsgrondslag vallen voorzover ze voor persoonlijke doeleinden
worden gebruikt of verbruikt én ze niet hoofdzakelijk ter belegging
worden aangehouden. Voorzover aan deze voorwaarden wordt voldaan, behoort
de roerende zaak niet tot de rendementsgrondslag. In de Wet op de inkomstenbelasting
1964 is in artikel 26, eerste lid, onderdeel a, een soortgelijke regeling
opgenomen. Anders dan de leden van de fracties van GPV en RPF menen, blijven
dus in het huidige stelsel de genoemde zaken ook reeds buiten de heffing van
inkomstenbelasting. De gedachte achter de in het wetsvoorstel opgenomen regeling
is dat roerende zaken in eigen gebruik geen economische voordelen genereren.
Dit is anders als de roerende zaken hoofdzakelijk ter belegging worden aangehouden.
In dat geval is sprake van economisch rendement. Hieraan doet niet af dat
in de Wet op de vermogensbelasting 1964 geen objectieve vrijstelling voor
roerende zaken in eigen gebruik is opgenomen (wél voor inboedel). Gezien
het verschil in karakter tussen de forfaitaire rendementsheffing enerzijds
en de vermogensbelasting anderzijds, te weten een heffing over een veronderstelde
opbrengst uit sparen en beleggen respectievelijk een heffing ter zake van
vermogensbezit, is een vergelijking tussen de fiscale behandeling bij deze
heffingen niet goed mogelijk. Artikel 5.1.3a Grondslagtoedeling bij bepaalde verkrijgingen
krachtens erfrechtDe leden van de fractie van de PvdA vragen om een toelichting, zo mogelijk
met voorbeelden, op de in artikel 5.1.3a, vierde lid, opgenomen term «inhoudelijk
overeenkomen met». Daarnaast vragen zij zich af waarom een vruchtgebruiktestament
niet valt onder de werking van het vierde lid.Uitgangspunt van artikel 5.1.3a is om de fiscale afwikkeling van het nieuwe
erfrecht bij versterf zo eenvoudig en inzichtelijk mogelijk te laten verlopen.
Dit is tot uitdrukking gebracht in de toerekeningsbepaling van artikel 5.1.3a,
eerste tot en met derde lid, waarbij de niet-opeisbare vordering van het kind
of de daarvoor in de plaats gekomen blote eigendommen bij de langstlevende
ouder in de heffing wordt betrokken.De gedachte hierachter is dat de wettelijke regeling inzake het erfrecht
bij versterf uitgaat van een «verplicht» voorgeschreven verdeling
van de nalatenschap voor situaties waarin de erflater dit niet bij uiterste
wilsbeschikking heeft geregeld. De wettelijke verdeling volgens de regeling
van het erfrecht bij versterf functioneert in dergelijke situaties dus als
een maatschappelijk gewenste verdeling. Voor situaties waarin de erflater
bij uiterste wilsbeschikking een verdeling heeft vastgelegd die materieel
gelijk is aan de wettelijke verdeling van het erfrecht bij versterf, ligt
het in de rede om eenzelfde soepele fiscale behandeling te regelen. Als voorbeeld
kan hierbij worden genoemd de onder het huidige erfrecht veel voorkomende
ouderlijke boedelverdeling volgens het model langstlevende-al (welke ten grondslag
heeft gelegen aan de wettelijke regeling van het nieuwe erfrecht bij versterf).Voor situaties waarin de erflater bij uiterste wilsbeschikking nadrukkelijk
afwijkt van de wettelijke regeling inzake het erfrecht bij versterf –
zoals bij een vruchtgebruiktestament het geval is – ligt toepassing
van de fiscale toedelingsregel van artikel 5.1.3a, eerste tot en met derde
lid, minder voor de hand. Immers, de erflater is in dergelijke situaties bewust
afgeweken van de maatschappelijk gebruikelijk geachte verdeling. Hetzelfde
geldt voor situaties waarin overeenkomstig de regels van het nieuwe versterferfrecht
wordt afgezien van de wettelijke verdeling en de erfgenamen zelf een scheiding
en deling van de nalatenschap overeenkomen. Wanneer in dit soort gevallen
een splitsing blote eigendom versus vruchtgebruik ontstaat, wordt dit volgens
de hoofdregel van artikel 5.3.3 behandeld.De leden van de fracties van de VVD en D66 verwijzen naar de door de Nederlandse
Orde van Belastingadviseurs (de Orde) gemaakte opmerkingen inzake de vrijstelling
voor rechten op roerende zaken die krachtens erfrecht zijn verkregen. De Orde
vraagt zich af waarom het noodzakelijk wordt geacht om de uitzondering voor
beleggingen in de wet te verankeren. Voorts vraagt de Orde zich af waarom
de vrijstelling in de memorie van toelichting wordt onderbouwd vanuit de gedachte
dat belastingplichtige «buiten zijn invloedssfeer» geen eigenaar
is geworden van de betrokken zaken.De vrijstelling voor rechten op roerende zaken die krachtens erfrecht
zijn verkregen, is gebaseerd op de gedachte dat dergelijke rechten geen economische
voordelen genereren, aangezien het hierbij gaat om zaken die door de belastingplichtige
voor persoonlijke doeleinden worden gebruikt of verbruikt. Op dit punt kan
een parallel worden getrokken met de roerende zaken in eigen gebruik (artikel
5.1.3, tweede lid, onderdeel c). Het zou niet juist zijn om de vrijstelling
die op grond van de laatstgenoemde bepaling voor de – volle –
eigenaar geldt, hier niet ook te geven. Wel is dezelfde uitzonderingsbepaling
nodig als in artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, is opgenomen voor roerende
zaken die hoofdzakelijk ter belegging worden aangehouden. Zoals in de memorie
van toelichting op artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, is aangegeven,
is de reden voor deze uitzondering dat het niet de bedoeling
is om roerende zaken die in feite bedoeld zijn als belegging, enkel omdat
ze (ook wel eens) gebruikt worden voor persoonlijke doeleinden, niet tot de
grondslag te rekenen.Het in de memorie van toelichting opgenomen argument dat de belastingplichtige
in situaties waarin artikel 5.2.3 speelt «buiten zijn invloedssfeer»
geen eigenaar is geworden van de roerende zaken is van belang omdat voor rechten
op roerende zaken de vrijstelling voor eigen gebruik niet geldt. De gedachte
hierachter is dat een vrijstelling voor eigen gebruik zich moeilijk laat rijmen
met situaties waarin de belastingplichtige niet de volledige eigendom van
de roerende zaak heeft. Wanneer de oorzaak hiervan echter is gelegen in een
splitsing van de eigendom krachtens erfrecht, bijvoorbeeld bij een vruchtgebruiktestament,
zou het niet redelijk zijn om de vruchtgebruiker niet te laten delen in de
vrijstelling voor eigen gebruik, aangezien dit zich afspeelt buiten de invloedssfeer
van de belastingplichtige.Artikel 5.2.1 Vrijstelling bos- en natuurterreinen en
landgoederenIn de vermogensrendementsheffing, die overigens onderdeel uitmaakt van
de inkomstenbelasting, is conform de huidige vrijstelling in de Wet op de
inkomstenbelasting 1964 een vrijstelling opgenomen voor voordelen uit bosbezit.
Daarnaast zijn ten opzichte van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 twee
nieuwe vrijstellingen opgenomen die op het «groene» vlak liggen;
een vrijstelling voor natuurterreinen en een vrijstelling voor ongebouwde
eigendommen van landgoederen in de zin van de Natuurschoonwet 1928. In antwoord
op vragen van de leden van de VVD-fractie en de leden van de D66-fractie merken
wij op dat de vrijstellingen slechts van toepassing zijn als de belastingplichtige
de volle eigendom van de zaak heeft. Gelet op het feit dat met name in de
sfeer van beperkte rechten nieuwe arbitrageruimte zal ontstaan, delen deze
niet in de vrijstelling.Naar aanleiding van een vraag van de leden van de D66-fracti, merken wij
op dat binnenkort een rapport van de Commissie Pachtbeleid wordt verwacht.
In dat rapport komt de samenhang met de belastingherziening 2001 ook aan bod.De vraag van de leden van de PvdA-fractie waarom de gebouwde eigendommen
van landgoederen niet tegen de WOZ-waarde worden opgenomen in de rendementsgrondslag
moet worden bezien in een breder perspectief. Er is, mede naar aanleiding
van opmerkingen van de Raad van State, voor gekozen om alle onroerende zaken
in box III tegen de werkelijke waarde, en niet tegen de WOZ-waarde in de rendementsgrondslag
op te nemen. Deze waarde hoeft immers niet exact overeen te komen met de waarde
in het economisch verkeer, omdat de WOZ-waarde wordt vastgesteld rekening
houdende met een aantal ficties en vaak naar een in het verleden liggend tijdstip.
Zo wordt de WOZ-waarde gesteld op de volle en onbezwaarde waarde van de onroerende
zaak. Voor een verhuurd pand bijvoorbeeld zal dit in het algemeen te hoog
zijn.De leden van de VVD-fractie vragen of de huidige vorm van de vrijstelling
voor landgoederen niet indruist tegen de doelstelling van de Natuurschoonwet
1928. Met de invoering van een vrijstelling voor ongebouwde eigendommen van
landgoederen is echter juist gehandeld in de geest van de Natuurschoonwet
1928. Om ervoor te zorgen dat na invoering van de vermogensrendementsheffing
belastingplichtigen bereid blijven om te investeren in bijvoorbeeld landgoederen,
is voornoemde vrijstelling ingevoerd. In dat kader vragen zowel leden van
de fracties van VVD, CDA en D66 als de Federatie Particulier Grondbezit waarom
in de vrijstelling niet het gehele landgoed, inclusief de gebouwde eigendommen,
is vrijgesteld van de vermogensrendementsheffing. Door de leden van de CDA-fractie
wordt daarbij gewezen op de huidige vermogensbelasting, waarin
een vrijstelling voor het gehele landgoed is opgenomen. De vermogensbelasting
komt echter per 1 januari 2001 te vervallen. Weliswaar wordt het forfaitair
rendement bepaald op basis van het vermogen van de belastingplichtige, de
vermogensrendementsheffing is en blijft onderdeel van de inkomstenbelasting,
waarin tot op heden overigens in het geheel geen expliciete vrijstelling voor
inkomsten uit landgoederen is opgenomen. Verder zullen gebouwde eigendommen
van een landgoed overigens veelal, zoals de leden van de PvdA-fractie ook
al opmerken, aangemerkt kunnen worden als eigen woning. De voordelen uit een
eigen woning worden belast in box I als inkomen uit woning. Die gebouwde eigendommen
die niet in box I of in box II worden belast, worden in de vermogensrendementsheffing
betrokken. Deze gebouwde eigendommen worden onder de vermogensrendementsheffing
aangemerkt als belegging. Voorzover dergelijke gebouwde eigendommen aan te
merken zijn als een rijksmonument kunnen onderhoudskosten boven een bepaalde
drempel zelfs in aftrek komen als persoonsgebonden aftrekpost. Verder zal
het gegeven dat aan een onroerende zaak veel onderhoud verricht moet worden,
ook invloed hebben op de waarde waartegen deze onroerende zaak in de rendementsgrondslag
wordt opgenomen. Derhalve zien wij geen reden om de gebouwde eigendommen van
landgoederen van de vermogensrendementsheffing voortaan vrij te stellen. Een
te ruime vrijstelling zou overigens ook fiscaal geïndiceerd gedrag in
de hand kunnen werken. Gewezen kan worden op de «postzegelpercelen»
waarvoor in het pakket Belastingplan 2000 een reparatie is opgenomen. In dergelijke
situaties lijkt niet zozeer het behoud van de natuur, maar juist de mogelijkheid
om van allerlei fiscale faciliteiten gebruikt te maken, voorop te staan.De leden van de fracties van PvdA en van CDA hebben geïnformeerd
naar hetgeen onder een «gebouwd» eigendom moet worden verstaan.
Voor wat betreft het onderscheid tussen gebouwde eigendommen en ongebouwde
eigendommen moet worden aangesloten bij de terminologie die in de Wet waardering
onroerende zaken gehanteerd wordt. Het begrip gebouwd eigendom is afkomstig
uit de oude grondbelasting. Daar was de inhoud van dit begrip beperkt tot
constructies van min of meer duurzame aard, die dienen voor het bewaren van
zaken of het beschutten van personen of zaken tegen atmosferische invloeden.
Voor de Wet WOZ, die het begrip heeft overgenomen van de onroerende-zaakbelastingen,
geldt evenwel een ruimer begrip gebouwd eigendom. Ook installaties, open inrichtingen,
locaties en dergelijke bouwsels vallen er onder. In deze zin moeten open zwembaden,
aardgaslocaties, hoogspanningsmasten en aanlegsteigers worden aangemerkt als
gebouwd eigendom. Tot de gebouwde eigendom wordt ook de ondergrond gerekend.
Onroerende zaken die niet worden aangemerkt als gebouwd eigendom moeten worden beschouwd
als ongebouwd eigendom.Zowel de leden van de PvdA-fractie als de leden van de CDA-fractie hebben
gevraagd wat onder het begrip «natuurterrein» moet worden verstaan.
Het begrip natuurterrein wordt nader uitgewerkt bij algemene maatregel van
bestuur. Tijdig voor inwerkingtreding van de Wet inkomstenbelasting 2001 zal
hieraan de benodigde bekendheid worden gegeven.Artikel 5.2.3 Vrijstelling rechten op roerende zaken krachtens
erfrechtDe leden van de fracties van de VVD en D66 verwijzen naar de door de Nederlandse
Orde van Belastingadviseurs (de Orde) gemaakte opmerkingen inzake de vrijstelling
voor rechten op roerende zaken die krachtens erfrecht zijn verkregen. De Orde
vraagt zich af waarom het noodzakelijkwordt geacht om de uitzondering
voor beleggingen in de wet te verankeren. Voorts vraagt de Orde zich af waarom
de vrijstelling in de memorie van toelichting wordt onderbouwd vanuit de gedachte
dat belastingplichtige «buiten zijn invloedssfeer» geen eigenaar
is geworden van de betrokken zaken.De vrijstelling voor rechten op roerende zaken die krachtens erfrecht
zijn verkregen, is gebaseerd op de gedachte dat dergelijke rechten geen economische
voordelen genereren, aangezien het hierbij gaat om zaken die door de belastingplichtige
voor persoonlijke doeleinden worden gebruikt of verbruikt. Op dit punt kan
een parallel worden getrokken met de roerende zaken in eigen gebruik (artikel
5.1.3, tweede lid, onderdeel c). Het zou niet juist zijn om de vrijstelling
die op grond van de laatstgenoemde bepaling voor de – volle –
eigenaar geldt, hier niet ook te geven. Wel is dezelfde uitzonderingsbepaling
nodig als in artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, is opgenomen voor roerende
zaken die hoofdzakelijk ter belegging worden aangehouden. Zoals in de memorie
van toelichting op artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, is aangegeven,
is de reden voor deze uitzondering dat het niet de bedoeling is om roerende
zaken die in feite bedoeld zijn als belegging, enkel omdat ze (ook wel eens)
gebruikt worden voor persoonlijke doeleinden, niet tot de grondslag te rekenen.Het in de memorie van toelichting opgenomen argument dat de belastingplichtige
in situaties waarin artikel 5.2.3 speelt «buiten zijn invloedssfeer»
geen eigenaar is geworden van de roerende zaken is van belang omdat voor rechten
op roerende zaken de vrijstelling voor eigen gebruik niet geldt. De gedachte
hierachter is dat een vrijstelling voor eigen gebruik zich moeilijk laat rijmen
met situaties waarin de belastingplichtige niet de volledige eigendom van
de roerende zaak heeft. Wanneer de oorzaak hiervan echter is gelegen in een
splitsing van de eigendom krachtens erfrecht, bijvoorbeeld bij een vruchtgebruiktestament,
zou het niet redelijk zijn om de vruchtgebruiker niet te laten delen in de
vrijstelling voor eigen gebruik, aangezien dit zich afspeelt buiten de invloedssfeer
van de belastingplichtige.De leden van de fractie van de PvdA vragen om een toelichting op de relatie
tussen de artikelen 5.1.3a en 5.2.3, alsmede om de betekenis van de in de
memorie van toelichting op artikel 5.2.3 opgenomen uitdrukking «normale
voorwaarden».Artikel 5.1.3a heeft het karakter van een toewijzingsbepaling in situaties
waarin de wettelijke regeling inzake het (nieuwe) erfrecht bij versterf van
toepassing is. Wanneer op grond van deze wettelijke regeling het kind een
blooteigendomswilsrecht uitoefent, wordt de daardoor ontstane splitsing blote
eigendom versus vruchtgebruik genegeerd. In dergelijke gevallen komt de belastingplichtige,
in casu de langstlevende ouder, niet aan toepassing van de vrijstelling van
artikel 5.2.3 toe. Immers, artikel 5.1.3a schrijft voor dat bij het in aanmerking
nemen van de bezittingen en schulden alsdan geen rekening wordt gehouden met
de uitoefening van het wilsrecht. Met andere woorden, de langstlevende ouder
wordt nog steeds geacht de volle eigendom van de goederen te hebben. Voor
roerende zaken geldt vervolgens de regeling van artikel 5.1.3, tweede lid,
onderdeel c.De uitdrukking «normale voorwaarden» in de memorie van toelichting
op artikel 5.2.3 ziet overigens op de aan het slot van dat artikel opgenomen
beleggingstoets.De leden van de CDA-fractie plaatsen kanttekeningen bij de toedelingssystematiek
van artikel 5.1.3a ter zake van erfrechtelijke overbedelingsvorderingen. Met
betrekking tot dezelfde problematiek verzoeken de leden van de D66-fractie
het kabinet te reageren op hetgeen de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs
(de Orde) in haar commentaar op het wetsvoorstel heeft opgemerkt
over de defiscalisering van erfrechtelijke overbedelingsvorderingen (artikel
5.1.3a).De Orde stelt vast dat door het negeren van de in artikel 5.1.3a genoemde
erfrechtelijke overbedelingsvorderingen en -schulden de mogelijkheid ontstaat
dat per saldo meer belasting wordt geheven dan wanneer de vordering en de
schuld afzonderlijk bij het kind respectievelijk de langstlevende ouder in
de heffing zouden worden betrokken. Gedoeld wordt op het feit dat in het laatste
geval de niet-opeisbare vordering van het kind tezamen met de overige vermogensbestanddelen
van box III minder kan bedragen dan het heffingvrije vermogen, waardoor de
vordering niet belast wordt, terwijl de schuld van de langstlevende ouder
in mindering komt op de rendementsgrondslag en daarmee de forfaitaire rendementsheffing
vermindert.Bij de parlementaire behandeling van het nieuwe erfrecht zijn de fiscale
aspecten van het voorgestelde ab intestaat erfrecht reeds in hoofdlijnen geschetst
(kamerstukken II 1996/97, 17 141, nr. 23 en kamerstukken II 1997/98,
17 141, nrs. 27, 32 en 33). Daarbij is onder meer de behandeling voor
de vermogensbelasting van de niet-opeisbare vordering van een kind op de langstlevende
ouder aan de orde geweest. Naar aanleiding van het overleg met de Vaste Commissie
voor Justitie uit de Tweede Kamer is ervoor gekozen om de vordering van het
kind op de langstlevende ouder niet in de grondslag van de vermogensbelasting
van het kind op te nemen en om bij de ouder ter zake ook geen schuld in aanmerking
te nemen. De vermogensbelasting over de vordering is alsdan verschuldigd door
de langstlevende ouder. Dit is door de Staatssecretaris van Financiën
bevestigd in de brief van 25 maart 1998, nr. WDB 98/120M.Ook onder de forfaitaire rendementsheffing ligt het voor de hand om (de
waarde van) de niet-opeisbare vordering niet bij het kind maar bij de langstlevende
ouder in de heffing te betrekking. De ouder kan immers in economische zin
beschikken over het nagelaten vermogen. Hieraan doet niet af dat deze toerekening
weliswaar in grondslagbijdrage nooit, maar door de werking van (het recht
op) het heffingvrije vermogen soms wel in geringe mate uiteindelijk tot een
hogere belastingheffing kan leiden dan wanneer de vordering bij het kind in
de heffing wordt betrokken (en de schuld bij de ouder). Bepalend is dat het
saldo van de nalatenschap door de wettelijke verdeling van het nieuwe versterferfrecht
ter beschikking komt van de langstlevende ouder. Het feit dat de ouder hiervoor
in de heffing wordt betrokken, past in de individualiseringssystematiek van
de Wet inkomstenbelasting 2001.Artikel 5.2.4 Vrijstelling bepaalde rechtenDe PvdA-fractie vraagt of artikel 5.2.4, onderdeel a, inhoudt dat voor
de bepaling van de vrijstelling uit moet worden gegaan van de waarde van de
polis en niet van de hoogte van de uitkering en dat de uitkering dus hoger
kan zijn dan &euro; 5536.De rendementsgrondslag wordt berekend aan de hand van de waarde van de
bezittingen en schulden aan het begin en het einde van het jaar. Dit geldt
ook voor de polissen als bedoeld in artikel 5.2.4, onderdeel a. De hoogte
van de uitkering als zodanig is voor de rendementsgrondslag niet van belang.
Het is dus mogelijk dat de waarde van de polis volledig in de vrijstelling
valt terwijl de (verwachte of verzekerde) uitkering hoger is dan &euro; 5536.De leden van de fractie van D66 willen graag een reactie op de stelling
van Prof. Dr. G.J.B. Dietvorst in zijn brief van 14 oktober 1999, dat uit
de tekst van artikel 5.2.4, onderdeel a, volgt dat alle kinderen een levensverzekering
kunnen afsluiten op een belastingplichtige waarbij voor ieder van hen een
bedrag van &euro; 5536 is vrijgesteld. De conclusie die Prof. Dr. G.J.B. Dietvorst trekt is juist. In de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 is dit overigens ook mogelijk voor dergelijke
kleine overlijdensrisicoverzekeringen.Artikel 5.3.1 Waardering bezittingen; algemeenDe leden van de fracties van de PvdA, VVD, CDA en D66 vragen om nadere
toelichting op artikel 5.3.1, in het bijzonder het tweede, derde en vierde
lid.Met betrekking tot het tweede lid vragen de leden van de fractie van de
PvdA zich af wanneer bezittingen of schulden als eenheid kunnen worden beschouwd
en wie bepaalt of sprake is van een eenheid.Bezittingen en schulden worden als eenheid beschouwd als ze een functioneel
verband vormen. Wanneer hier sprake van is, behoren de desbetreffende vermogensbestanddelen
niet los van het complementaire verband te worden gewaardeerd. Achtgergrond
daarvan is dat door de functionele samenhang de som van de bezittingen en
schulden tezamen kan afwijken van de som van de waarde van de afzonderlijke
vermogensbestanddelen. Een vergelijkbare waarderingsregel was reeds opgenomen
in de Wet op de vermogensbelasting 1964; een inhoudelijke wijziging ten opzichte
daarvan is niet beoogd.Met betrekking tot artikel 5.3.1, derde lid, vragen de leden van de fractie
van de VVD en D66 – in navolging van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs –
om voorbeelden van situaties waarin de waarde niet kan worden bepaald. Artikel
5.3.1, derde lid, is vooral van belang voor de uitvoeringspraktijk en biedt
een aangrijpingspunt voor gevallen waarin geen waarde in het economische verkeer
op de peildatum voorhanden is. Als voorbeeld kan worden genoemd de situatie
dat de peildatum in een weekend valt. Voor beursgenoteerde effecten zal in
een dergelijke geval een slotnotering en daarmee de waarde in het economische
verkeer op de begin- c.q. einddatum ontbreken. In dergelijke situaties kan
op grond van artikel 5.3.1, derde lid, worden uitgeweken naar de beurskoers
op het zo dicht mogelijk bij de peildatum gelegen tijdstip.Met betrekking tot het vierde lid van artikel 5.3.1 merken de leden van
de fractie van de VVD op dat genotsrechten die zijn verleend tegen een zakelijke,
periodiek te betalen vergoeding (zoals huurrechten) op nihil worden gewaardeerd,
terwijl onder het regime van de Wet op de vermogensbelasting 1964 dergelijke
rechten vanwege het niet overdraagbare karakter buiten de heffingsgrondslag
vallen. Ook de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs heeft in haar commentaar
gevraagd naar de reden van bovengenoemde afwijking van de in de vermogensbelasting
gehanteerde doctrine.Zoals in de memorie van toelichting op artikel 5.1.3 is opgemerkt, past
het in de systematiek van de Wet inkomstenbelasting 2001 om vermogensbestanddelen
waaruit in economische zin rendement wordt genoten in de grondslag van de
forfaitaire rendementsheffing te betrekken. Dit geldt ook voor de persoonlijke,
niet overdraagbare rechten, zoals het (persoonlijke) recht van gebruik van
een woning. Ook een periodieke gerechtigdheid tegen een periodieke vergoeding
kwalificeert als genotsrecht, zij het dat de waarde in het economische verkeer
nihil is indien de vergoeding zakelijk is (de gerechtigdheid en schuldverplichting
vallen als het ware tegen elkaar weg). Deze kwalificatie is van belang indien
de vergoeding niet zakelijk is, aangezien de periodieke gerechtigdheid dan
waarde in het economische verkeer krijgt. Met betrekking tot de onder het
regime van de Wet op de vermogensbelasting 1964 geldende doctrine dat de genoemde
rechten buiten de heffing blijven, merkt de Raad van State reeds in zijn advies
inzake het wetsvoorstel op «... dat deze zienswijze louter
op doelmatigheidsgronden is gebouwd en overigens op theoretische gronden bestreden
is».De leden van de CDA-fractie maken een vergelijking met de systematiek
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 waarin een huurrecht uit zijn aard
geen bron van inkomen vormt. Deze vergelijking past echter niet bij het karakter
van de forfaitaire rendementsheffing, waar wordt uitgegaan van een verondersteld
economisch rendement. Een huurrecht maakt derhalve deel uit van de rendementsgrondslag;
de nihil-waardering zoals artikel 5.3.1, vierde lid, voorschrijft, mist niet
alleen toepassing, zoals deze fractieleden opmerken, indien sprake is van
vooruitbetaalde huur, maar ook indien de vergoeding niet zakelijk is. Het
in artikel 5.3.1, vierde lid, gehanteerde begrip genotsrecht is overigens
ontleend aan artikel 5.3.3, derde lid. Zoals in de memorie van toelichting
op laatstgenoemde bepaling is vermeld, is daarbij uitgegaan van een ruime,
materieel geformuleerde, omschrijving. Artikel 5.3.1, vierde lid, beperkt
zich vervolgens tot de categorie genotsrechten die tegen een periodieke (en
zakelijke) vergoeding worden verleend.In het licht van artikel 5.3.1, vierde lid, vragen de leden van de fractie
van de PvdA hoe de waarde van een huurrecht wordt bepaald bij vooruitbetaalde
huur. Uitgangspunt van de waardering van een huurrecht in algemene zin is
bepaling van de contante waarde van de gerechtigdheid aan de actieve zijde
en de contante waarde van de periodieke vergoeding aan de passieve zijde.
Zoals gezegd, vallen deze waarden in beginsel tegen elkaar weg, indien de
vergoeding zakelijk is. Deze gedachte is verankerd in het waarderingsvoorschrift
van artikel 5.3.1, vierde lid. Wanneer binnen een dergelijk – in beginsel
wegvallend – huurrecht sprake is van vooruitbetaalde huurpenningen,
zal de contante waarde van de toekomstige periodiek te betalen vergoedingen
lager uitkomen dan de contante waarde van de gerechtigdheid. Het verschil
tussen de twee waarden vormt de waarde van het huurrecht.Artikel 5.3.3 Waardering genotsrechtenDe leden van de fracties van de PvdA, de VVD en het CDA vragen –
in navolging van hetgeen hierover door de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs
in het commentaar op het wetsvoorstel is opgemerkt – hoe de regels voor
de waardering van genotsrechten in grote lijnen zullen luiden. De leden van
de fractie van de PvdA vragen zich daarbij af of zal worden aangesloten bij
het successierecht. De leden van de fractie van de VVD vragen daarnaast of
het kabinet voornemens is om op korte termijn van de in artikel 5.3.3, eerste
lid, opgenomen delegatiebevoegdheid gebruik te maken.Zoals in de memorie van toelichting op artikel 5.3.3 is aangegeven, bestaat
het voornemen om voor de waardering van genotsrechten forfaitaire rekenregels
te stellen. Het doel van dergelijke rekenregels is om te komen tot een waarderingsvoorschrift
voor de kapitalisatie van de te verwachten jaarlijkse voordelen van de genotsgerechtigde.In eerste aanleg denken we daarbij aan aansluiting bij de waarderingssystematiek
van de Successiewet 1956. Vanuit de expertise die in de Belastingdienst is
opgebouwd ook rond de inkomstenvaststelling van de artikelen 25b tot en met
25d van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 wordt getracht tot een toegesneden
waarderingsformule te komen. De inzet is dat deze waarderingsregels nog vóór
de inwerkingtreding van de Wet inkomstenbelasting 2001 zullen volgen.Artikel 5.3.4 Waardering: aanvullende regelsDe leden van de fractie van de PvdA merken op dat artikel 5.3.4 spreekt
over waarderingsregels die kunnen worden gesteld. Zij vragen zich af ofhet niet duidelijker is om die regels daadwerkelijk te stellen en
zo ja, wat die regels gaan inhouden.Wij merken op dat artikel 5.3.4 een aanvullend karakter heeft. Uitgangspunt
bij de forfaitaire rendementsheffing is dat de bezittingen en schulden naar
de waarde in het economische verkeer in aanmerking worden genomen. Er kunnen
zich in de praktijk gevallen voordoen dat de waarde in het economische verkeer
van een vermogensbestanddeel weliswaar bepaalbaar is op de peildatum, maar
waarin de uitvoering van de wet wordt bevorderd door het verstrekken van waarderingsvoorschriften.
In de memorie van toelichting op artikel 5.3.4 zijn in dit verband reeds genoemd
polissen van kapitaalverzekeringen. Daarnaast kan worden gedacht aan rechten
op en verplichtingen tot periodieke uitkeringen en verstrekkingen.Artikel 5.3.4 heeft, zoals gezegd, primair een aanvullend karakter. Dit
komt tot uitdrukking in de zinsnede «kunnen worden gesteld». Bekeken
zal worden in hoeverre het voor de uitvoeringspraktijk wenselijk is om voor
bepaalde categorieën bezittingen en schulden waarderingsregels te stellen.HOOFDSTUK 6Persoonsgebonden aftrekArtikel 6.1.1 Persoonsgebonden aftrekDe vragen van de VVD en CDA fractie hoe een belastingplichtige zich redelijkerwijs
gedrongen kan voelen tot het doen van fictieve uitgaven als bedoeld in artikel
6.1.1, tweede lid, onderdelen c, d en e, hebben wij beantwoord in paragraaf 3.2
van het algemeen deel.De vraag van de leden van de fractie van D66 waarom renten van studiefinanciering,
renten van schulden voor scholing en ziektekosten niet langer aftrekbaar zijn,
hebben wij beantwoord in paragraaf 8.3 van het algemeen deel.Artikel 6.1.2 In aanmerking nemen persoonsgebonden aftrekDe vraag van de leden van de fractie van D66 om een toelichting op de
keuze voor de expliciete volgorde waarin de persoonsgebonden aftrek achtereenvolgens
met de inkomens uit de verschillende boxen wordt verrekend, hebben wij beantwoord
in paragraaf 3.4 van het algemeen deel.Artikel 6.2.1 OnderhoudsverplichtingenDe leden van de PvdA-fractie vragen wat ze zich bij artikel 6.2.1, eerste
lid, onderdeel f, precies moeten voorstellen bij een periodieke uitkering
die voor de ontvanger in rechte vorderbaar is, maar voor de betaler berust
op een dringend morele verplichting. Zoals de leden zelf ook al aangeven gaat
het hierbij om periodieke uitkeringen die hun grond vinden in een dringend
morele verplichting tot levensonderhoud, maar waarbij die morele verplichting
door middel van een overeenkomst is omgezet in een juridisch afdwingbare verplichting.
Gedacht kan worden aan met alimentatie verwante verzorgingsuitkeringen die
tussen partijen zijn overeengekomen in verband met de beëindiging van
een niet-huwelijkse samenlevingsvorm. Voor de ontvanger zijn de uitkeringen
dan in rechte vorderbaar.De in onderdeel f opgenomen bepaling is, inhoudelijk ongewijzigd, ontleend aan artikel 45, eerste lid, onderdeel d, jo. artikel 30,
eerste lid, onderdeel c, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.De leden van de fractie van de VVD informeren of het juist is dat het
gedogen van de bewoning door de ex-echtgenoot van de voormalige echtelijke
woning die tot het vermogen van de belastingplichtige behoort, niet onder
het bepaalde in artikel 3.6.2, tweede lid, valt en dat in een dergelijke gedoogsituatie
geen sprake is van enig inkomen uit hoofde van de bewoning bij de ex-echtgenoot
en dat tevens geen sprake is van enige aftrekpost uit hoofde van de bewoning
bij de belastingplichtige. Is het voorts juist dat in een dergelijke situatie
de door de ex-echtgenoot bewoonde woning bij de belastingplichtige tot de
forfaitaire rendementsgrondslag van box III behoort?Ingeval een ex-echtgenoot in de voormalige echtelijke woning die tot het
vermogen van de belastingplichtige behoort blijft wonen en de belastingplichtige
elders is gaan wonen, is voor geen van beiden met betrekking tot eerstgenoemde
woning de eigen woningregeling van toepassing. De woning en de daarbij behorende
hypotheek behoort bij de belastingplichtige tot de grondslag van het forfaitaire
rendement. Bij de belastingplichtige die de woning in het kader van alimentatieverstrekking
ter beschikking stelt (waaronder ook gedoogsituaties vallen) aan zijn gewezen
echtgenoot, is voorts artikel 6.2.1, tweede lid, van toepassing, hetgeen leidt
tot een aftrek van alimentatie. Bij de ex-echtgenoot die het woongenot heeft
zijn deze inkomsten weer belast op grond van artikel 3.5.2, tweede lid.Artikel 6.3.4 Uitgesloten geldleningenZowel de leden van de VVD-fractie als de leden van de CDA-fractie hebben
vragen gesteld over de aftrek van verliezen op geldleningen aan beginnende
ondernemers. Meer specifiek vragen deze leden naar de mogelijkheid om een
verlies af te trekken als sprake is van partnerschap.Artikel 6.3.4 bewerkstelligt, overigens net als in de huidige regeling,
dat verliesneming tussen partners is uitgesloten.Artikel 6.5.4 Uitgaven wegens overlijdenDe leden van de fracties van de VVD, het CDA en D66 vragen waarom in het
kader van de aftrekpost uitgaven wegens overlijden, de aftrekbaarheid van
uitgaven voor de reis of het verblijf in verband met de laatste ziekte is
beperkt tot de uitgaven voor de reis en het verblijf van de belastingplichtige
ter zake van de laatste ziekte van zijn partner of van zijn kinderen jonger
dan 27 jaar. De leden van de CDA-fractie vragen voorts of het niet meer in
overeenstemming is met de maatschappelijke opvattingen om een ruimere kring
van verwanten te hanteren.De beperking in de kring van verwanten voor wie uitgaven voor de reis
of het verblijf in verband met de laatste ziekte aftrekbaar zijn, hangt samen
met de keuze om de aftrek voor uitgaven voor levensonderhoud van kinderen
van 27 jaar of ouder en overige naaste verwanten te laten vervallen. Door
het vervallen van deze aftrekpost zijn uitgaven voor levensonderhoud onder
het voorgestelde regime beperkt aftrekbaar. Uit het oogpunt van kenbaarheid
en eenduidigheid van regelgeving is er voor gekozen deze afbakening van de
kring van verwanten te laten doorwerken naar de andere regelingen die zijn
ontleend aan artikel 46 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.Artikel 6.5.9 Omvang in aanmerking te nemen uitgavenDe leden van de CDA-fractie vragen wat erop tegen is de buitengewone uitgaven
te schrappen en de vrijgekomen middelen te besteden in de sfeer
van de volksgezondheid. Deze leden vragen of aldus niet een sociaal meer verantwoorde
besteding van deze middelen kan plaatsvinden dan in de huidige en voorgestelde
regelingen waarbij de belastingplichtige een hogere tegemoetkoming krijgt
naarmate de draagkracht groter is. De leden van de GroenLinks-fractie vragen
of het mogelijk is de buitengewonelastenaftrek meer toe te spitsen op de lagere
inkomensgroepen, aangezien vooral deze groepen knel komen te zitten indien
zij langdurig buitengewone lasten moeten financieren.Wij gaan ervan uit dat de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie
evenals de vraag van de leden van de CDA-fractie ziet op de aftrek voor buitengewone
uitgaven. Deze post is een voortzetting van artikel 46, eerste lid, onderdeel
b, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 en is opgenomen in afdeling 6.5
van de Wet inkomstenbelasting 2001. Het doel van deze bepaling is om een fiscale
tegemoetkoming te bieden indien de draagkracht ernstig wordt aangetast als
gevolg van op de belastingplichtige drukkende buitengewone uitgaven. Deze
uitgaven kunnen alleen in aanmerking worden genomen voor zover hierin niet
op andere wijze wordt tegemoetgekomen. Hierbij kan worden gedacht aan een
sociale uitkering of een verzekeringsuitkering. De regeling voor buitengewone
uitgaven is bedoeld als een vangnetregeling. Het omvormen van de aftrekpost
voor buitengewone uitgaven tot een subsidieregeling ligt, vanwege het vangnetkarakter
en de uitvoeringslasten die zijn verbonden aan een subsidieregeling, niet
voor de hand.Voorts willen we aangeven dat het hanteren van een inkomensafhankelijke
drempel betekent dat bij een gelijk bedrag aan buitengewone uitgaven een belastingplichtige
met een laag verzamelinkomen vóór toepassing van de persoonsgebonden
aftrek een hoger bedrag aan buitengewone uitgaven in aanmerking kan nemen
dan een belastingplichtige met een hoger verzamelinkomen vóór
toepassing van de persoonsgebonden aftrek. Dit betekent dat buitengewone uitgaven
eerder drukken bij belastingplichtigen met een laag verzamelinkomen vóór
toepassing van de persoonsgebonden aftrek dan bij een belastingplichtige met
een hoog verzamelinkomen vóór toepassing van de persoonsgebonden
aftrek. Op deze wijze wordt dus reeds rekening gehouden met de positie van
de lagere inkomensgroepen.De leden van de CDA-fractie vragen voorts of in de ons omringende landen
met de regeling voor buitengewone uitgaven vergelijkbare regelingen bestaan.
Bij ons is bekend dat een met de regeling voor buitengewone uitgaven vergelijkbare
regeling wordt gehanteerd bij de heffing van de Duitse Einkommensteuer. We
hebben met betrekking tot andere landen geen gefundeerd overzicht.De leden van de D66-fractie vragen op welke grond het aannemelijk is dat
bij het voeren van een gezamenlijke huishouding tevens sprake is van een zorgverplichting.
In dit verband vragen deze leden of het kabinet heeft overwogen om het samenvoegen
van de buitengewone uitgaven en de verzamelinkomens buiten beschouwing te
laten. Voorts vragen de leden van de D66-fractie welke bezwaren er kleven
aan het individueel bepalen van de buitengewone uitgaven waarbij de eigen
inkomensafhankelijke drempel wordt toegepast.Een volledige individualisering van belastingheffing waarbij inkomsten
worden belast bij de partner die genieter is van de inkomsten, en aftrekbare
uitgaven in aanmerking komen bij de partner op wie de uitgaven drukken, kan
leiden tot toerekeningsproblemen bij de verdeling tussen partners van naar
hun aard gemeenschappelijke inkomensbestanddelen. Deze toerekening tussen
partners kan een juridisch complexe problematiek meebrengen, die de uitvoering
zowel voor belastingplichtigen als voor de belastingdienst onnodig zwaar belast.
Met de voorgestelde benadering wordt bijvoorbeeld voorkomen dat bewijsproblemen ontstaan over de vraag welke partner bepaalde uitgaven
heeft gedaan en deze dus in aanmerking kan nemen. Doktersrekeningen en dergelijke
worden namelijk vaak uit gezamenlijke middelen betaald.Een belastingplichtige heeft een partner indien hij is gehuwd of een geregistreerd
partnerschap is aangegaan en niet duurzaam gescheiden van de ander leeft.
In dergelijke situaties bestaat tevens een juridisch afdwingbare zorgverplichting
ingevolge het Burgerlijk wetboek. Voorts heeft een belastingplichtige een
partner indien hij met de ander een gezamenlijke huishouding voert en zij
volgens artikel 1.2 van de Wet inkomstenbelasting 2001 samen kiezen om als
partner van elkaar te worden aangemerkt. In een dergelijk geval kan, omdat
ze zich ten opzichte van de belastingdienst presenteren als partner, voor
toepassing van de Inkomstenbelasting 2001 de fiscale behandeling van ongehuwd
samenwonenden worden gelijk gesteld aan die van gehuwden.Artikel 6.7.4 Omvang in aanmerking te nemen uitgavenDe leden van de D66-fractie vragen waarom de redenering dat voor de scholingsregeling
aanpassing van het drempelbedrag nodig is omdat al enige jaren geen aanpassing
heeft plaatsgevonden, niet ook geldt voor andere regelingen.Bij de regeling voor scholingsuitgaven is geen sprake van een verhoging
van het drempelbedrag met als zelfstandig argument dat al enige jaren geen
aanpassing heeft plaatsgevonden. Bij de vormgeving van de scholingsuitgaven
is primair gekozen voor een vaste drempel die afwijkt van de nu geldende drempel
voor de aftrekbaarheid van uitgaven ter zake van de opleiding of studie voor
een beroep in de zin van artikel 46 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.
Uit het oogpunt van kenbaarheid is gekozen voor een vast bedrag in plaats
van een inkomensafhankelijke drempel. Daarbij heeft een rol gespeeld dat een
vast bedrag een hoge communicatieve waarde heeft; naar verloop van tijd zal
het bedrag van de drempel bij veel belastingplichtigen bekend zijn. De regeling
is daardoor duidelijker en makkelijker uit te voeren in vergelijking tot een
regeling met een inkomensafhankelijke drempel. Verder moet worden bedacht
dat in de voorgestelde regeling voor scholingsuitgaven een ruimer bereik heeft
dan de regeling van artikel 46 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, omdat
de regeling voor scholingsuitgaven mede ziet op uitgaven die in het regime
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 vallen onder de aftrekbare kosten
(artikel 35). Dit ruimere bereik rechtvaardigt, mede gelet op de budgettaire
aspecten, een enigszins hogere drempel. Tot slot was het voor de praktische
hanteerbaarheid van belang om een rond bedrag in euro's op te nemen.Artikel 6.8.1 Uitgaven voor monumentenpandenDe leden van de fracties van VVD, van CDA en van D66 hebben gevraagd of
een monumentenpand altijd een bron van inkomen is, zodat uitgaven voor monumentenpanden
op grond van artikel 6.8.1 in aftrek kunnen worden gebracht. Tevens vragen
zij of bestaande jurisprudentie rond het onderscheid tussen onderhoudskosten,
kosten van verbetering en uitgaven voor het tot stand brengen van een nieuwe
bron onverkort van belang blijft.Ter zake van het begrip «bron van inkomen» bij onroerende
zaken blijft de bestaande jurisprudentie zijn gelding behouden. Dit betekent
dat onroerende zaken, ook volgens de huidige jurisprudentie, vrijwel altijd
een bron van inkomen zijn. Slechts in uitzonderingsgevallen, zoals een bouwval
of een onbewoonbaar verklaard pand, kan dit anders zijn. In het onderscheid
tussen kosten van onderhoud, kosten van verbetering en uitgaven voor het tot
stand brengen van een nieuwe bron, is met de invoering van de Wet inkomstenbelasting
2001 niet bedoeld een verandering aan te brengen. Bestaande
jurisprudentie die op dit onderwerp betrekking heeft, blijft derhalve nog
steeds relevant.HOOFDSTUK 7Belastingheffing van buitenlandse belastingplichtigenArtikel 7.1.1 Nederlands inkomenDe leden van de D66-fractie verwijzen bij dit punt naar het commentaar
van de Orde en vragen hierop een reactie. Het betreft hier de punten 134,
136 en 137 van het commentaar van de Orde.De Orde vraagt in onderdeel 134 in te gaan op de binnenlandse belastingplicht
en buitenlands onroerend goed onder de toepassing van belastingverdragen.
Artikel 6, eerste lid, OESO-modelverdrag leidt tot de conclusie dat inkomsten
uit buitenlandse onroerende zaken mogen worden belast in de staat waarin de
onroerende zaak is gelegen. Indien binnenlands belastingplichtigen onder deze
bepaling vallen stelt Nederland de over dat in het andere land gelegen onroerende
goed berekende rendement vrij door middel van de vrijstellingsmethode.In onderdeel 136 vraagt de Orde in te gaan op de binnenlandse belastingplicht
en overige ter belegging aangehouden roerende zaken onder de toepassing van
belastingverdragen. Aangezien de vermogensrendementsheffing dient te worden
aangemerkt als een belasting naar het inkomen is het forfaitaire rendement
over ter belegging aangehouden roerende zaken die niet in de voorgaande artikelen
van het OESO-modelverdrag zijn behandeld, op grond van artikel 22, eerste
lid, OESO-modelverdrag aan Nederland ter heffing toegewezen.Voorts stelt de Orde in onderdeel 136 dat indien voordelen uit de vervreemding
van aandelen in een in een verdragsland gevestigde vennootschap (geen aanmerkelijk
belang), die worden verkregen door een inwoner van Nederland die in de loop
van de laatste vijf jaren voorafgaande aan de vervreemding van de aandelen
inwoner van het andere land is geweest, op grond van artikel 13, vijfde lid,
NSV in dat andere land mogen worden belast, artikel 24, derde lid, NSV tot
de conclusie leidt dat geen voorkoming van dubbele belasting mogelijk is in
Nederland. Hierop kan worden geantwoord dat in dit opzicht het nieuwe systeem
niet afwijkt van het huidige systeem. In het nieuwe systeem begrijpt Nederland
de vervreemdingswinst evenals in het huidige systeem niet in de heffingsgrondslag.De Orde stelt in onderdeel 137 dat binnenlands belastingplichtigen door
middel van de allocatie van hun schulden aan binnenlandse en buitenlandse
vermogensbestanddelen kunnen trachten de door Nederland te verlenen belastingvrijstelling
of -verrekening te optimaliseren. Tevens wijst de Orde op de allocatieproblematiek
voor buitenlands belastingplichtigen die zouden trachten door de allocatie
van hun schulden de in Nederland verschuldigde vermogensrendementsheffing
zoveel mogelijk te beperken. Hierbij kan verwezen worden naar de beantwoording
op de vragen van de leden van de fractie van VVD en CDA naar de berekening
van de voorkoming van dubbele belasting voor de diverse boxen in de inkomstenbelasting.
Hierbij kan worden aangegeven dat de allocatieproblematiek kan worden opgelost
door de relatie te leggen tussen het vermogensbestanddeel zelf en de eventueel
daarop drukkende schulden.Artikel 7.2.1 Belastbaar inkomen uit werk en woningDe leden van de CDA-fractie vragen of hoofdstuk 7, afdeling 2, geen bepaling
mist als thans is opgenomen in artikel 50, tweede lid, Wet IB 1964. De bepaling
van artikel 50, tweede lid, Wet IB 1964 is niet in de Wet IB
2001 opgenomen omdat artikel 7.2.1, zesde lid, een bepaling bevat die ook
van toepassing is op situaties waarin thans artikel 50, tweede lid, Wet IB
1964 toepassing vindt.De leden van de fractie van het CDA vragen of nu voortaan in het buitenland
wonende sportlieden voor de uitoefening van hun beroep in Nederland worden
belast voor het resultaat uit overige werkzaamheden. In dit verband zij er
op gewezen dat de positie van in het buitenland woonachtige sportlieden in
artikel 7.2.1, zevende lid, is geregeld. Op grond van deze bepaling die is
overgenomen uit artikel 49, zesde lid, Wet IB 1964 worden buiten Nederland
woonachtige sportlieden geacht in Nederland een dienstbetrekking te vervullen.
Zij worden derhalve niet belast op grond van artikel 7.2.1, tweede lid, onderdeel
c (resultaat uit overige werkzaamheden).Bij de leden van de VVD-fractie en de Orde bestaan vragen over de wijzigingen
in artikel 7.2.1, tweede lid, inzake belastbaar inkomen uit werk en woning.
De wijziging van lid 2, onderdeel a, houdt verband met de wijzigingen in het
winstgedeelte van hoofdstuk 3. Een van de elementen betreft de afneming van
de oudedagsreserve. De gebruikte formulering zal bij nota van wijziging worden
aangepast aan die van hoofdstuk 3. De in lid 2, onderdeel c, opgenomen verruiming
ziet met name op de situaties zoals vermeld in de toelichting op dit punt.
De werking van artikel 7.2.1, tweede lid, onderdeel c, is niet beperkt tot
de onderhavige beloningen. Aanscherping van deze bepaling in de door de Orde
voorgestane zin is evenwel niet aan de orde. Zoals in de memorie van toelichting
ook is opgemerkt, zal Nederland er naar streven het heffingsrecht over de
beloningen voor werkzaamheden in de voorperiode en de meewerkaftrek zeker
te stellen. Voor de beloningen van de overige onder artikel 7.2.1, tweede
lid, onderdeel c, vallende werkzaamheden wordt een OESO-conforme toewijzing
van de heffingsbevoegdheid nagestreefd (woonstaat). Overigens valt niet uit
te sluiten dat de in onderdeel c opgenomen bepaling in de toekomst ook voor
andere terreinen van betekenis zal worden.De verruiming van onderdeel d heeft als voornaamste doel de zogeheten
beroepspensioenregelingen waarbij de pensioenpremies ten laste van in Nederland
belastbare winst zijn gekomen op dezelfde wijze te behandelen als pensioenregelingen
waarbij de premies ten laste van het inkomen zijn gebracht. De terminologie
in lid 2, onderdeel e, houdt verband met de verzelfstandiging van publiekrechtelijke
uitkeringsinstanties.De in het zesde lid opgenomen verruiming ziet niet alleen op buitenlanders
die werkzaamheden verrichten op vervoermiddelen in het internationale verkeer
voor een in Nederland gevestigde werkgever. De uitbreiding houdt tevens verband
met de beperking in artikel 2.1.2, tweede lid, tot personeel van ambassades
en consulaten en met bijvoorbeeld buiten Nederland woonachtige personen die
als internationaal chauffeur in dienst zijn bij een Nederlandse transportonderneming.
Op grond van artikel 49 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 konden deze
internationale chauffeurs in Nederland uitsluitend in de belastingheffing
worden betrokken voor zover zij in Nederland werkzaamheden verrichtten, terwijl
hun woonstaat in een aantal gevallen aftrek ter voorkoming van dubbele belasting
voor het gehele arbeidsinkomen diende te verlenen. Daarnaast kan de in het
zesde lid opgenomen bepaling worden gezien als een anti-misbruikbepaling waarmee
tot gedeeltelijke onbelastbaarheid leidende «salary split» wordt
voorkomen.De leden van de VVD-fractie vragen zich af waarom in artikel 7.2.1, onderdeel
b, geen uitzondering wordt gemaakt voor sporters die volgens een overeenkomst
van korte duur beroepshalve in Nederland een tak van sport beoefenen. De Orde
heeft dezelfde vraag gesteld. Deze vraag zou eigenlijk andersom moeten worden
geformuleerd, te weten; waarom wordt in artikel 7.2.1, onderdeel
b, een uitzondering gemaakt voor artiesten die volgens een overeenkomst van
korte duur een optreden in Nederland verzorgen. De Commissie Cultuur en Belastingen
heeft ter zake van die vraag de aanbeveling gedaan om voor dergelijke artiesten
de mogelijkheid van het indienen van een aangiftebiljet inkomstenbelasting
open te stellen. Over die aanbeveling dient nog besluitvorming plaats te vinden.
De lijn die daarbij zal gelden is om artiesten en sporters met een overeenkomst
van korte duur een zelfde behandeling te geven.Artikel 7.2.2 Vrijstelling internationaal verkeerDe leden van de CDA-fractie vragen of het niet gewenst is de fiscale positie
te regelen van een in het buitenland gevestigde persoon die personen of zaken
tussen plaatsen in Nederland vervoert. Gelet op de in artikel 7.2.2 opgenomen
bepaling is deze positie wel degelijk geregeld. Indien sprake is van vervoer
binnen Nederland, is dit geen internationaal verkeer. De persoon in kwestie
zal indien zijn activiteiten kunnen worden beschouwd als het drijven van een
Nederlandse onderneming op grond van artikel 7.2.1, eerste lid, in Nederland
in de inkomstenbelasting worden betrokken.De leden van de VVD-fractie en de Orde vragen welke wijziging wordt beoogd
in doel en strekking van artikel 7.2.2 Wet inkomstenbelasting 2001 ten opzichte
van artikel 50, eerste lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. De in
artikel 7.2.2 opgenomen bepaling beoogt geen wijziging ten opzicht van artikel
50, eerste lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. De terminologie
in artikel 7.2.2 is aangepast aan artikel 7.2.1, tweede lid, onderdeel a.Artikel 7.2.3 Werkzaamheden buitengaatsDe leden van de VVD-fractie en de Orde vragen welke wijziging beoogd wordt
van doel en strekking van artikel 7.2.3 ten opzichte van doel en strekking
van artikel 49, tweede lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Met
de in artikel 7.2.3 opgenomen bepaling wordt geen materiële wijziging
beoogd ten opzichte van artikel 49, tweede lid, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964.Artikel 7.4.1 Belastbaar inkomen uit sparen en beleggenDe leden van de CDA-fractie vragen of in artikel 7.4.1, tweede lid, onderdeel
c, geen beperking voor winstrechten in verband met effectenbezit en dienstbetrekking
moet worden opgenomen zoals die in artikel 49, eerste lid, onderdeel c, sub
3, Wet IB 1964 geldt en of hiermee een wijziging wordt beoogd. Deze leden
kan worden geantwoord dat geen wijziging is beoogd en dat artikel 7.4.1, tweede
lid, onderdeel c, bij nota van wijziging nog zal worden aangepast om dit duidelijk
te maken.De leden van de fracties van de PvdA, VVD, CDA en D66 evenals de Orde
vragen of de aanpassing van het ondernemersbegrip onder de Wet inkomstenbelasting
2001 gevolgen heeft onder de toepassing van belastingverdragen en de Belastingregeling
voor het Koninkrijk. Hierbij wordt dan met name verwezen naar de commanditaire
vennoten in besloten commanditaire vennootschappen onder het huidige systeem
en het nieuwe systeem. De leden van de CDA-fractie vragen tevens of er interpretatieverschillen
kunnen ontstaan met verdragspartners inzake buitenlandse commanditaire vennootschappen
en Nederlandse commanditaire vennootschappen, met daaraan gekoppeld de problematiek
van dubbele belasting en dubbele vrijstelling. Commanditaire vennootschappen
moeten voor de toepassing van belastingverdragen binnen de tekst
van het verdrag en de context van het verdrag worden beoordeeld. Op basis
van deze beoordeling kan een winstaandeel van de commanditaire vennoot al
naar gelang de specifieke bepalingen van het verdrag vallen onder het winstartikel,
het dividendartikel, het interestartikel of het restartikel. Indien Nederland
op basis van deze toewijzing van heffingsrechten onder het verdrag mag heffen
over dergelijke inkomsten maakt het nationaal niet uit of dit nu in box I,
II of III wordt belast, zolang de nationale wetgeving in een heffingsrecht
voorziet, kan hiervan gebruik gemaakt worden. De kwalificatie ingevolge de
nationale belastingwetgeving is ondergeschikt aan de verdragskwalificatie
in de verdragsrelatie. Met betrekking tot kwalificatieverschillen op het gebied
van wie geniet (de participant zelf of het samenwerkingsverband) kan worden
gewezen op het besluit van de staatssecretaris van Financiën van 17 maart
1997, nr. IFZ97/204 (V-N 1997, blz 1456, pt 7). Voor wat betreft kwalificatieverschilen
op het terrein van wat wordt genoten, geldt dat het artikel inzake onderling
overleg tussen de bevoegde autoriteiten in een aantal gevallen tot een oplossing
kan leiden. In de recente onderhandelingen over belastingverdragen is een
protocolbepaling voorgesteld om in geval van kwalificatieverschillen die leiden
tot hetzij dubbele belasting, hetzij dubbele vrijstelling, door de verdragsluitende
staten dusdanige maatregelen worden getroffen dat niet langer sprake is van
dubbele belasting dan wel vrijstelling.De leden van de fracties van de PvdA en de VVD vragen of inzake de buitenlandse
belastingplicht voor rechten op aandelen in de winst van een onderneming waarvan
de leiding in Nederland is gevestigd, voorzover geen sprake is van een aanmerkelijk
belang, gelijk is aan de binnenlandse belastingplicht. De Orde maakt eveneens
een opmerking inzake de uitzondering voor een buitenlandse deelnemer in een
commanditaire vennootschap die winstrechten als effectenbezit (belegging)
houdt onder de buitenlandse belastingplicht van artikel 7.4.1. Hierop kan
worden aangegeven dat de nieuwe buitenlandse belastingplicht op dit punt gelijk
loopt met de huidige regeling waarbij geen uitbreiding van de heffingsbevoegdheid
ten opzichte van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 is beoogd.De leden van de VVD-fractie vragen of de buitenlands belastingplichtigen
een recht krijgen op het heffingsvrij vermogen. Deze vraag kan bevestigend
worden beantwoord. Bij de Nota van wijziging zal dit in artikel 7.4.1 worden
verduidelijkt. Hierbij kan ik er eveneens op wijzen dat de buitenlands belastingplichtige
indien hij kiest voor de toepassing van de regels voor binnenlands belastingplichtigen
in aanmerking kan komen voor de heffingskorting. De leden van de VVD-fractie
vragen eveneens of de regering kan aangeven wat de gevolgen zijn voor buitenlandse
beleggers in Nederlandse ondernemingen. Het antwoord is dat er geen gevolgen
zijn ten opzichte van de huidige situatie. De leden van de VVD-fractie vragen
vervolgens wat in artikel 7.4.1, tweede lid, onderdeel b, wordt verstaan wordt
onder rechten die indirect betrekking hebben op in Nederland gelegen onroerende
zaken. In de memorie van toelichting op artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel
b van de Wet Inkomstenbelasting 2001 is dit voor binnenlands belastingplichtigen
aangegeven. Voor buitenlands belastingplichtigen geldt hetzelfde.De leden van de VVD-fractie en de Orde vragen of de niet-verrekenbaarheid
van Nederlandse dividendbelasting voor buitenlandse belastingplichtigen in
vergelijking tot binnenlands belastingplichtigen niet tot strijd met artikel
25 OESO-modelverdrag leidt. Ten opzichte van de huidige situatie wijzigt er
op dit punt niets. Niet-inwoners worden op basis van artikel 7.4.1 niet in
Nederland in de forfaitaire rendementsheffing betrokken voor inkomsten uit
aandelen waarop de Nederlandse dividendbelasting ziet. Hierdoor
is het in beginsel niet mogelijk dat buitenlands belastingplichtigen in Nederland
anders of zwaarder belast worden dan binnenlands belastingplichtigen. Tevens
wordt in artikel 25 OESO-modelverdrag in het kader van het discriminatieverbod
gesproken over onderdanen die «onder dezelfde omstandigheden»
verkeren. Op basis van rechtspraak is bepaald dat inwoners en niet-inwoners
niet in dezelfde omstandigheden verkeren. Een vergelijking zoals de leden
van de fractie van VVD maken is niet aan de orde omdat doorgaans buitenlands
belastingplichtigen de Nederlandse dividendbelasting in hun woonstaat als
buitenlandse bronbelasting kunnen verrekenen. Vergeleken zou moeten worden
de buitenlands belastingplichtige na verrekening in de woonstaat en de binnenlands
belastingplichtige.HOOFDSTUK 8HeffingskortingArtikel 8.1.1 DefinitiesDe leden van de fractie van D66 vragen welke korting, ter bepaling van
de verschuldigde belasting, het eerst moet worden toegepast de arbeidskorting
of de algemene heffingskorting.Volgens artikel 8.1.7, eerste lid, zijn zowel de arbeidskorting als de
algemene heffingskorting elementen van de standaardheffingskorting. Ter bepaling
van de verschuldigde belasting wordt het gezamenlijk bedrag van de over het
kalenderjaar berekende belasting op het belastbare inkomen uit werk en woning,
het belastbare inkomen uit aanmerkelijk belang en het belastbare inkomen uit
sparen en beleggen verminderd met de standaardheffingskorting, waarin zowel
de arbeidskorting als de algemene heffingskorting is opgenomen. Als de gecombineerde
inkomensheffing lager is dan de standaardheffingskorting, wordt de standaardheffingskorting
op grond van artikel 8.1.7, tweede lid, gemaximeerd op de gecombineerde inkomensheffing.
Volgens artikel 8.1.8 kan voor de niet of weinig verdienende partner de standaardheffingskorting
echter weer worden verhoogd tot maximaal de algemene heffingskorting. In dit
bedrag wordt geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende elementen waarop
de standaardheffingskorting is gebaseerd.Artikel 8.1.7 Bedrag van de standaardheffingskortingDe vraag van de leden van de fracties van VVD en D66 naar de werking van
de heffingskorting bij een 65-plusser met een laag inkomen, hebben wij in
paragraaf 3.1.2 van het algemeen deel beantwoord.De vragen van de leden van de fracties van VVD en CDA naar de heffingskorting
ingeval van achterwaartse verliesverrekening, hebben wij in paragraaf 3.1.2
van het algemeen deel beantwoord.Artikel 8.1.8 Verhoging standaardheffingskorting bij minstverdienende
partnerDe leden van de fractie van D66 vragen een toelichting op het tweede lid
van artikel 8.1.8 van het wetsvoorstel. In de vraag ligt de veronderstelling
besloten dat voornoemde bepaling leidt tot een vorm van overdraagbaarheid
van de heffingskorting. Het tweede lid van artikel 8.1.8 leidt echter niet
tot overdraagbaarheid van de heffingskorting, maar tot een individueel uit
te betalen bedrag aan heffingskorting. Om aan te sluiten bij de terminologie
van de leden van D66-fractie: er is dan wel sprake van een negatief belastingbedrag.
In het algemene deel van deze nota hebben wij uiteengezet waarom
de uitbetaling van de heffingskorting van de minstverdiener afhankelijk is
van de door de meestverdienende partner verschuldigde belasting en premie
voor de volksverzekeringen.Artikel 8.2.2 ArbeidskortingDe leden van de VVD-fractie vragen of de werkgever bij toepassing van
de loonbelastingtabellen rekening mag houden met de arbeidstoeslag als het
loon op jaarbasis meer bedraagt dan f 15 316 en merken daarbij op
dat als dat niet het geval is de voormalig uitkeringsgerechtigde op aanslag
zal moeten bijbetalen. In de loonbelastingtabellen zal de arbeidskorting zodanig
worden verwerkt dat bij lonen die op jaarbasis meer bedragen dan f 15 316
de arbeidskorting in aanmerking zal worden genomen. Met de opmerking over
het bijbetalen op aanslag door voormalig uitkeringsgerechtigden bedoelen deze
leden waarschijnlijk dat voormalig uitkeringsgerechtigden op aanslag zouden
moeten bijbetalen als in de sfeer van de loonbelasting over een aantal maanden
de arbeidskorting is toegepast terwijl voor de inkomstenbelasting het arbeidsinkomen
in het kalenderjaar minder bedraagt dan f 15 316. Dit zou ertoe
leiden dat arbeidskorting die in de inhoudingssfeer is genoten in de inkomstenbelastingsfeer
weer moet worden terugbetaald. Om dit te voorkomen is in het nieuwe artikel
8.2.2 zoals dat is opgenomen in artikel XXI, onderdeel M, van de invoeringswet,
in het derde lid bepaald dat de arbeidskorting in de inkomstenbelasting ten
minste bedraagt het bedrag aan arbeidskorting waarmee in de loonbelasting
rekening is gehouden, met dien verstande dat het maximum van f 1536 niet
mag worden overschreden.Deze leden vragen voorts wat in het kader van de arbeidskorting moet worden
verstaan onder inkomsten genoten wegens tijdelijke arbeidsongeschiktheid en
of daaronder ook valt het ziekengeld van een werknemer die een zo ernstig
ongeval heeft gehad dat bij voorbaat vast staat dat hij geen arbeid meer kan
verrichten. Onder het begrip «inkomsten genoten wegens tijdelijke arbeidsongeschiktheid»,
dat ook in de Wet IB64 op diverse plaatsen reeds wordt gehanteerd en ook in
de nieuwe wet op verschillende plaatsen voorkomt (onder andere bij de algemene
aftrek en de aanvullende alleenstaande-ouderkorting) wordt in het algemeen
verstaan het doorbetaalde loon of de in bijzondere situaties te verstrekken
ziektewetuitkering gedurende het eerste jaar van de ziekte. Het is daarbij
niet relevant of reeds bij aanvang van de ziekte vaststaat dat in de toekomst
geen arbeid meer kan worden verricht.De leden van de fracties van de PvdA en de SP vragen waarom bij het naar
rato toekennen van de arbeidskorting is gekozen voor een criterium aan de
hand van het percentage van het wettelijk minimumloon en niet voor een urencriterium.
Hierdoor kunnen deeltijders met een relatief hoog uurinkomen eerder voor de
arbeidskorting in aanmerking komen dan deeltijders met een laag inkomen. Het
stoort de SP-fractie dat hierdoor het emanciperende effect van de heffingskorting
voor deze bevolkingsgroep teniet wordt gedaan, omdat vrouwen met een deeltijdbaan
in deze categorie juist nadeel zullen ondervinden van de belastingherziening
omdat ze geen inkomen hebben De leden van de fractie van D66 constateren met
instemming dat het aangrijpingspunt van de heffingskorting dank zij de motie
Schimmel c.s. is verlaagd van 70 naar 50%. Deze leden kunnen zich voorstellen
dat er reden is dit aangrijpingspunt nog verder te verlagen teneinde de drempel
tot het aanvaarden van werk voor iedereen, dus ook degenen die in deeltijd
moeten of willen werken, zo klein mogelijk te maken. De leden van de SP-fractie
stellen vast dat de arbeidskorting een verbetering betekent vergeleken met
het nu bestaande arbeidskostenforfait omdat hiermee een eind komt aan de denivellerende
werking daarvan. Zij vinden het echter onacceptabel dat de arbeidskorting niet wordt toegekend vanaf de eerste gulden inkomen zodat ook deeltijdwerkers
daarvan kunnen profiteren.In het regeerakkoord is afgesproken dat een arbeidskorting wordt ingevoerd
die maximaal is bij 100% van het wettelijk minimumloon (WML). De arbeidskorting
onder het regime van de Wet inkomstenbelasting 2001 wordt toegekend bij een
inkomen uit tegenwoordige arbeid van 50% van het WML en is maximaal bij 100%
van het WML. Verondersteld wordt dat toepassen van een urencriterium zou inhouden
dat het traject van 50% WML tot en met 100% WML wordt vervangen door een traject
van minimum aantal gewerkte uren tot en met maximum aantal gewerkte uren.
Hierbij is het bepalen van een minimum en maximum een arbitraire keuze. Door
het hanteren van een inkomensgrens wordt alleen voor (vanuit financieel oogpunt
bezien) substantiële deeltijdbanen en voltijdbanen de arbeidskorting
toegekend. Om deze reden geldt de arbeidskorting niet bij inkomsten beneden
het niveau van 50% WML. Deze benadering past beter bij het kabinetsbeleid
dat erop is gericht de uitstroom uit uitkeringssituaties te bevorderen; dit
laatste wordt alleen bereikt indien de verdiensten een ondergrens te boven
gaan. Het leveren van extra inspanningen, bijvoorbeeld scholing, waardoor
meer kan worden verdiend zonder dat meer uren worden gewerkt, wordt in tegenstelling
tot de situatie waarin een urencriterium wordt gehanteerd ook bevorderd. Voorts
valt op te merken dat een inkomensgrens gemakkelijker te controleren is en
dus te handhaven. Daarnaast heeft een rol gespeeld dat het toekennen van een
arbeidskorting vanaf de eerste gulden er toe zou leiden dat de groep belastingplichtigen
die uiteindelijk niet toekomt aan het betalen van loon- en inkomstenbelasting,
nog verder uitbreidt. In de Verkenning is reeds aangegeven dat deze groep –
onder invloed van beleidsmatige verhogingen van de belastingvrije som –
reeds is gegroeid van circa 900 000 (9% van het aantal belastingplichtigen)
in 1990 naar bijna 1,25 miljoen (11,5% van het aantal belastingplichtigen)
in 1998.Artikel 8.2.5 OuderenkortingDe leden van de fractie van D66 willen graag toegelicht zien de verhouding
tussen de voorgestelde inkomensgrens in de ouderenkorting en aanvullende ouderenkorting
en die grens in de ouderenaftrek en aanvullende ouderenaftrek onder de Wet
IB64. Onder de Wet IB64 is de inkomensgrens gekoppeld aan de grens voor het
50%-tarief. Koppeling aan de grens voor het nieuwe 42%-tarief zou leiden tot
een nieuwe inkomensgrens van f 53 881. Om negatieve inkomenseffecten
te voorkomen voor een beperkte groep ouderen is de inkomensgrens in het wetsvoorstel
vervolgens gesteld op f 58 004.HOOFDSTUK 9Wijze van heffingArtikel 9.2 VoorheffingenIn het navolgende geven wij een reactie op de vragen van de leden van
de fracties van de VVD en het CDA die betrekking hebben op artikel 9.2 (voorheffingen).
Een en ander vormt tevens een reactie op het commentaar van de Orde en van
de Nederlandse Vereniging van Banken (hierna NVB).Het antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie of het motief
van degene die de aandelentransactie is aangegaan een rol speelt bij de toepassing
van artikel 9.2, luidt ontkennend. Dividendstripping kan zich in vele vormen
voordoen. Bij sommige transactievormen zullen belanghebbenden
het motief tot dividendstripping hebben, maar dividendstripping kan ook het
resultaat zijn van een transactie die om andere redenen is aangegaan. In beide
situaties is sprake van een ongewenst gevolg voor de heffing van dividendbelasting.
Het motief kan daarom geen rol spelen bij de toepassing van artikel 9.2. In
verband hiermee is ook niet gekozen voor een tegenbewijsregeling. Een dergelijke
regeling zou de maatregel ook bijzonder compliceren en de werking ervan zelfs
kunnen frustreren mede gezien het feit dat beleggers een uitgebreid arsenaal
aan financiële instrumenten ter beschikking staat en de markt met behulp
van die instrumenten in staat is om koersrisico's op inventieve wijze af te
dekken.De leden van de fractie van de VVD merken op dat veel transacties niets
van doen hebben met dividendstripping. De leden van de fractie van het CDA
vragen in dit verband of de voorgestelde maatregel zijn doel niet voorbij
schiet. Onze reactie hierop is dat er is gekozen voor een generiek werkende
maatregel waarmee wordt beoogd de in Nederland bekende vormen van dividendstripping
tegen te gaan. Wij zijn ons ervan bewust dat dit – zonder verdere maatregelen –
zou betekenen dat ook vele transacties die niets van doen hebben met dividendstripping
onder de regeling zouden vallen.Daarbij kan vooral gedacht worden aan transacties door particuliere beleggers
met relatief kleine beleggingsportefeuilles. Om ongewenste gevolgen van de
maatregel voor die categorie beleggers tegen te gaan is in artikel 9.2, tweede
lid, ook voor situaties van kortstondig aandelenbezit de mogelijkheid geboden
ingehouden dividendbelasting tot een bedrag van &euro; 200 (f 441)
te verrekenen. Voor alle duidelijkheid zij opgemerkt dat voor de belastingplichtige
het bedrag wordt toegepast per vennootschap die de aandelen heeft uitgegeven.
De regeling zal op dit punt worden verduidelijk bij nota van wijziging. Bij
een gespreide portefeuille zal dus niet snel worden geconcludeerd dat een
deel van de dividendbelasting niet verrekenbaar is. Hiermee wordt bereikt
dat regulier actief vermogensbeheer van veel particulieren niet onnodig wordt
belemmerd. Overigens verwachten wij dat de voorgestelde maatregel niet tot
stilstand van de handel zal leiden aangezien er slechts een geringe invloed
op de koers zal uitgaan van het niet kunnen verrekenen van de dividendbelasting:
gezien het tarief dividendbelasting zal dat minder dan ½% zijn. Bovendien
zal het effect op de koers zeker van ondergeschikte betekenis zijn gelet op
de koersfluctuaties die zich buiten de maatregel toch al voordoen.De oplossingen die de NVB schetst in haar brief van 20 oktober 1999, kunnen
niet als een praktisch alternatief worden beschouwd om dividendstripping tegen
te gaan. Een wezenlijk verschil met de regeling in het onderhavige wetsvoorstel
is namelijk dat de regeling van de NVB aanhaakt bij de verkoper van de aandelen
en niet bij de belastingplichtige die om verrekening of teruggaaf van ingehouden
dividendbelasting verzoekt. De aanvankelijke verkoper van de aandelen die
geen binnenlandse belastingplichtige hoeft te zijn, zal doorgaans niet kenbaar
zijn voor de koper en de belastingdienst. Verder lijkt de NVB de problematiek
van dividendstripping te beperken tot situaties waarin slechts in dividendbewijzen
wordt gehandeld. Die aanname doet echter geen recht aan het fenomeen dividenstripping
dat zich in vele verschijningsvormen voordoet. Bij veel van die vormen worden
tezamen met het recht op dividend de aandelenbewijzen verhandeld.De gekozen tijdslimieten zijn, anders dan de leden van de VVD-fractie
menen, niet willekeurig. Hoofdregel is dat de aandeelhouder niet als uiteindelijk
gerechtigde wordt aangemerkt indien hij de aandelen binnen drie maanden na
verkrijging heeft vervreemd. Anders gezegd, de ingehouden dividendbelasting
komt als voorheffing slechts voor verrekening in aanmerking indien de belastingplichtige
tenminste gedurende een periode van drie maanden in het bezit is geweest van
de aandelen. In afwijking van deze hoofdregel leidt een bezit van aandelen
ook bij een bezitsduur van drie maanden of langer, ook nog niet tot verrekening
indien de aandelen zijn verkregen binnen een periode van tien dagen voorafgaand
aan dividenddatum. In laatstbedoelde situatie wordt dus steeds aangenomen
dat sprake is van dividendstripping. Reden hiervoor is dat in veel situaties
van dividendstripping de verhandeling van de aandelen plaatsvindt kort, dat
wil zeggen een aantal dagen voor dividenddatum. Daarnaast zijn er transacties,
zoals stocklending, waarvoor een driemaandstermijn niet altijd een oplossing
biedt. Verlengen van de driemaandstermijn zou in dat geval een oplossing kunnen
bieden maar zou te zeer overkill vormen voor andersoortige transacties. De
tiendagentermijn biedt ook in die gevallen uitkomst aangezien de aandelen
vaak overgaan kort voor dividenddatum.Aangezien de huidige tekst van het voorstel ruimte geeft voor een andere
uitleg zoals ook door deze leden is aangeven, zal deze bij nota van wijziging
worden verduidelijkt. Overigens haakt de regeling aan bij het moment van dividendvaststelling.
Voor het antwoord op de vraag wie gerechtigd is tot de opbrengst van de aandelen
is dat moment bepalend. Ter verduidelijking kan worden opgemerkt dat, althans
voorzover het beursfondsen betreft, met het moment van dividendvaststelling
wordt bedoeld de vooravond van de ex-datum als bedoeld in artikel 16, tweede
lid, van het Reglement Girodepots. Het moment van betaalbaarstelling van het
dividend is dus niet van belang.De leden van de VVD-fractie vragen of de voorgestelde maatregel ruimte
laat aan de verkoper van de aandelen om te «strippen». De leden
van de CDA-fractie vragen of de maatregel kan worden omzeild door middel van
verkoop van aandelen en aankoop van een call-optie. Hierover merken wij op
dat een essentieel onderdeel van de maatregel is dat deze regels stelt voor
de belastingplichtige die om verrekening of teruggaaf verzoekt van de ingehouden
dividendbelasting. Deze belastingplichtige is in situaties van dividendstripping
de partij die de aandelen verwerft, en dus niet de verkopende partij. De veronderstelling
die van de vragen van deze leden lijkt uit te gaan dat een verkopende partij
in staat is om in te spelen op de maatregel, ligt daarom niet erg voor de
hand. Omdat de kopende partij in geval van dividendstripping geen mogelijkheid
heeft om de ingehouden dividendbelasting te verrekenen, zal de transactie
ook voor de verkopende partij niet langer aantrekkelijk zijn nu in de koers
van de aandelen en de eventuele opties de niet verrekenbaarheid van dividendbelasting
verdisconteerd zal zijn.Dividendstripping kan zich in vele vormen voordoen. Het kan gaan om transacties
waarbij zowel de volledige eigendom van het aandeel wordt overgedragen maar
ook om transacties waarbij bijvoorbeeld een kort of langlopend genotsrecht
wordt gevestigd op de aandelen. Wordt de volledige eigendom niet overgedragen,
bijvoorbeeld door vestiging van een vruchtgebruik, dan wordt de vruchtgebruiker
niet aangemerkt als uiteindelijk gerechtigde, dit in antwoord op de desbetreffende
vraag van de leden van de VVD-fractie. Dit zal echter in veel gevallen niet
tot problemen leiden aangezien ook de vruchtgebruiker de mogelijkheid heeft
om tot het in artikel 9.2, tweede lid, genoemde bedrag dividendbelasting te
verrekenen. Wij beseffen evenwel dat dit in situaties waarin het vruchtgebruik
wordt gevestigd in het kader van een testament of bij boedelscheiding, tot
problemen zou kunnen leiden. Wij bezien nog op welke wijze daarvoor een oplossing
kan worden gevonden nu deze situaties niet kunnen worden aangemerkt als dividendstripping.Wordt niet voldaan aan de criteria door degenen die op het moment van
dividendvaststelling aandeelhouder is, dan wordt niet gekeken of anderen aan
het criterium voldoen. Dit om te voorkomen dat de maatregel illusoir zou worden
door middel van het tussenschuiven van stromannen.Wij kunnen ons vinden in de constatering van deze leden dat ingeval geen
sprake is van een uiteindelijk gerechtigde die de dividendbelasting met Nederlandse
inkomsten- of vennootschapsbelasting kan verrekenen, de dividendbelasting
het karakter van voorheffing ontbeert. In dit verband willen
wij erop wijzen dat in veel situaties van Nederland uitgaand dividend reeds
sprake is van dividendbelasting met het karakter van eindheffing.In antwoord op de vraag van deze leden naar de gevolgen van de regeling
voor toe- en uittreden tot besloten beleggingsfondsen en open-end funds, merken
wij het volgende op. Er wordt bij de toepassing van artikel 9.2 geen onderscheid
gemaakt tussen situaties waarbij al dan niet door middel van een besloten
beleggingsfonds in effecten wordt belegd: besloten beleggingsfondsen zijn
voor fiscale doeleinden transparant. De mutaties in de beleggingsportefeuilles
van het fonds worden aan de participanten van het fonds rechtstreeks toegerekend.
Aangezien het moment van toe- of uittreden van een belegger relevant kan zijn
voor de beoordeling van de bezitstermijnen die de afzonderlijke participanten
worden toegerekend, kunnen er in deze sfeer problemen ontstaan bij besloten
fondsen met relatief veel participanten. Om deze problemen het hoofd te bieden
zullen wij kijken naar een praktische oplossing.Met betrekking tot zogenoemde open-end funds is het volgende van belang.
Indien een dergelijk fonds ter stabilisering van de koers van het aandeel,
aandelen uit de markt haalt, wordt dit in beginsel aangemerkt als een inkoop
van aandelen waarop dividendbelasting dient te worden ingehouden. Dergelijke
fondsen is echter toegestaan gebruik te maken van de zogenoemde agioresolutie
(Infobulletin 88/147). Op grond van deze resolutie is toegestaan dat de inkoop
van aandelen die per saldo in een kalenderjaar plaatsvindt, geheel wordt afgeboekt
op de agioreserve. Dit betekent dat zolang de agioreserve toereikend is inkoop
van aandelen kan plaatsvinden zonder inhouding van dividendbelasting. Ook
na 1 januari 2001 zal van deze resolutie gebruik kunnen worden gemaakt aangezien
wij niet het voornemen hebben om deze in te trekken.De maatregel is ook van toepassing, dit in antwoord op de desbetreffende
vraag van deze leden, indien aandelen kort voor inkoop van eigenaar wisselen.
Weliswaar geldt dan niet de tiendagentermijn aangezien deze is gerelateerd
aan de datum waarop dividend wordt vastgesteld, maar wel moet voldaan zijn
aan de driemaandstermijn. In de door deze leden geschetste situatie kan aan
deze driemaandstermijn niet worden voldaan.In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie naar maatregelen
in andere landen, en op de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de Duitse
regeling, merken wij het volgende op. In de voorbereidende fase van de voorgestelde
regeling zijn maatregelen van een aantal landen nader bezien. Met uitzondering
van Australië gaat het hier om de landen waar ook deze leden in hun vragen
naar verwijzen. In essentie wordt met de regelingen in die landen veelal beoogd
één specifieke vorm van dividendstripping tegen te gaan. Bedacht
zij dat die buitenlandse regelingen pas goed beoordeeld kunnen worden indien
ze worden geplaatst binnen de bredere context van de wetgeving waarvan ze
deel uitmaken. Dit geldt ook voor de aanbevelingen in het zogenoemde Ralph
rapport waarop deze leden wijzen. Overigens wordt in dat rapport een eventuele
verkorting van termijnen verbonden aan een verzwaring van algemene anti-misbruikbepalingen.
De buitenlandse wetgeving waarvan de maatregelen onderdeel uitmaken is zeer
divers en is ook zeer verschillend ten opzichte van de Nederlandse wetgeving.
Mede hierdoor zijn buitenlandse oplossingen tegen dividendstripping niet makkelijk
te vertalen naar de Nederlandse situatie. Wel blijken in buitenlandse regelingen
ook termijnen te worden gehanteerd, echter een duidelijke lijn kan daaruit
niet worden afgeleid. Er is daarom bij de vormgeving van artikel 9.2, tweede
lid, gekozen voor een driemaandsperiode die reeds in de Nederlandse wetgeving
namelijk in artikel 10 van de Wet op de dividendbelasting 1965 is opgenomen
met eenzelfde doel, namelijk te voorkomen dat niet aan vennootschapsbelasting
onderworpen lichamen dividendbelasting zouden kunnen terugvragen bij kortstondig
aandelenbezit. Overigens kan nu in de wet een generiek werkende maatregel
wordt opgenomen, artikel 10, eerste lid, tweede volzin, vervallen.
Dit zal plaatsvinden bij nota van wijziging.HOOFDSTUK 10Aanvullende regelingenArtikel 10.1.3 Bijstelling eigenwoningforfaitDe leden van de D66-fractie veronderstellen dat in lid 3 van artikel 10.1.3
in plaats van «woningwaarden» moet worden gelezen «woninghuren».
Deze veronderstelling is niet correct. Het percentage van het huurwaardeforfait
wordt jaarlijks aangepast aan de stijging van de woninghuren. De waarde blijft
gedurende een WOZ-tijdvak constant. De leden van de fractie van GroenLinks
nemen kennis van de nieuwe term eigenwoningforfait , maar stellen zich kritisch
op tegenover de aanpassingsregeling zoals neergelegd in artikel 10.1.3. Zij
vrezen een belangrijke grondslagversmalling door een achterblijvend woningforfait.De percentages en bedragen van het eigenwoningforfait worden, net als
het geval is met de bedragen en percentages van het huurwaardeforfait in de
Wet IB 1964, jaarlijks aangepast aan de ontwikkeling van de woninghuren. Indexering
geschiedt aan de hand van de ontwikkeling van de woninghuren omdat het bedrag
van het eigenwoningforfait staat voor de aan de woning toe te kennen huurwaarde
na aftrek van kosten. De grondslagversmalling die de leden van de fractie
van GroenLinks veronderstellen, is dan ook niet aanwezig.Artikel 10.2.1 Tijdelijke aanvullende delegatieDe vragen van de leden van CDA en D66 met betrekking tot de algemene delegatiebepaling
zijn hiervoor in paragraaf 1.2 van het algemeen deel besproken.De Staatssecretaris van Financiën,W. A. F. G. VermeendDe Minister van Financiën,G. ZalmXNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Dupor, B., L. Lochner, and M.B. Wittekind, 1996, Human capital and taxes:
some effects of taxes on schooling and training, American
Economic Review 86 (Papers and Proceedings), 340–346.XNoot2Groot, W. en H. Oosterbeek, 1995, Determinants and wage effects of participation
in on- and off-the-job-training, Tinbergen Institute Research
Memorandum TI 95–122.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot148,7% van de pensioenfondsen kent een percentage van 1,75. Gemeten naar
het aantal actieve deelnemers is het bijna driekwart.XNoot2Ruim 10% van de actieven neemt deel in een regeling met een opbouwpercentage
kleiner dan 1,5.XNoot1Richtlijn van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 23 juli
1990 betreffende de gemeenschappelijke fiscale regeling voor fusies, splitsingen,
inbreng van activa en aandelenruil met betrekking tot vennootschappen uit
verschillende Lid-Staten, nr. 90/434/EEG, PbEG L 225.XNoot1Gewezen kan ook worden op het arrest van de Hoge Raad van 16 september
1992, BNB 1992/370, waarin de Hoge Raad tot een overeenkomstig oordeel kwam.XNoot2§ 31, tweede lid, Leidraad Besluit IB 1941.XNoot1Kamerstukken II, 1996–1997, 25 212, nr. 2. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26727-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl