Notitie (zelf)regulering: relatie wetgever, sociale partners/medezeggenschapsorgaan in de arbeidsverhoudingen; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20012002-00033, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

01-10-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

00033 nr. 9

24-09-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Overheidsregulering versus-zelfregulering2.1 Uitgangspunten voor overheidsbemoeienis2.2 Overheidsbemoeienis en arbeid en zorg / Wet aanpassing
arbeidsduur2.3. Nationale CAO's en SER-verordeningen2.4 De internationale invalshoek3. Verhouding CAO – ondernemingsraad/personeelsvertegenwoordiging3.1 Positie van de ondernemingsraad/personeelsvertegenwoordiging
in de arbeidsvoorwaardenvorming3.2 De relatie CAO – ondernemingsraad als maatwerk3.3 Betrokkenheid van de ondernemingsraad bij de CAO3.4 Bevoegdheden van de OR3.5. Positie sociale partners en OR in kader van corporate
governanceOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 00033Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 53 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
00033Notitie (zelf)regulering: Relatie wetgever, sociale partners/medezeggenschapsorgaan
in de arbeidsverhoudingennr. 91MEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 24 september 20011. InleidingTijdens de behandeling van het wetsvoorstel Wet aanpassing arbeidsduur
(8 februari 2000) heeft de Eerste Kamer de regering gevraagd om een notitie
over de rolverdeling overheid versus sociale partners versus medezeggenschapsorgaan
bij de arbeidsvoorwaardenvorming. Op 4 mei 2000 heeft de regering de gevraagde
notitie aan de Eerste Kamer toegezonden (Kamerstukken I, 1999–2000,
nr. 222a). Vervolgens heeft de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid
de notitie aan verschillende deskundigen voorgelegd. Op 13 maart 2001 heeft
de vaste commissie het voorlopig verslag vastgesteld (Kamerstukken I, 2000–2001,
nr. 229), met de inbreng van de verschillende deskundigen als bijlage. De
notitie van de regering – alsmede de reacties hierop van de deskundigen –
is voor de vaste commissie aanleiding voor nadere opmerkingen en vragen.Intussen heeft de vaste commissie ook het voorlopig verslag inzake het
wetsvoorstel Arbeid en zorg vastgesteld (Kamerstukken I, 2000–2001,
27 207 en 27 208, nr. 272a). Vanwege de door de vaste commissie
geconstateerde samenhang wil zij het wetsvoorstel arbeid en zorg verder behandelen
nadat de memorie van antwoord op haar verslag inzake de notitie over (zelf)regulering
is ontvangen.Het kabinet heeft met belangstelling kennis genomen van de nadere vragen
en opmerkingen van de vaste commissie naar aanleiding van de notitie over
(zelf)regulering, alsmede van de bijgevoegde reacties van deskundigen. Alvorens
te reageren op de gestelde vragen, stelt de regering vast dat de deskundigen
op belangrijke, principiële hoofdlijnen de in de notitie geschetste rolverdeling
onderschrijven. In feite is de gedeelde hoofdconclusie dat er geen eenduidige,
scherpe en consequent beargumenteerde afbakening tussen wederzijdse verantwoordelijkheden
bestaat. Aan ons systeem van arbeidsverhoudingen is inherent dat telkens weer
gezocht wordt naar complementariteit van beleid van overheid en sociale partners
(en medezeggenschapsorgaan). Dit leidt in de praktijk tot verschillende «mixen,»
van regulering en zelfregulering, waarbij de overheidsregulering de (verdere)
zelfregulering zoveel mogelijk ondersteunt. Dit ontslaat de overheid echter
niet van de verplichting het publieke belang te blijven beargumenteren. Dit
geldt temeer op terreinenmet een arbeidsvoorwaardelijk karakter,
omdat hier de – onomstreden – contractvrijheid tussen werkgevers
en werknemers in het geding is.Desalniettemin onderschrijven de geraadpleegde deskundigen de verantwoordelijkheid
van de overheid voor een minimumniveau aan bescherming en ordening. Met andere
woorden: bepaling van deze niveaus betekent geen ongeoorloofde inbreuk op
de contractvrijheid van werkgevers en werknemers.De mate en invulling van de overheidsbemoeienis blijven echter altijd
onderwerp van discussie. Dit blijkt ook weer bij de recente discussie in de
vaste commissie over het wetsvoorstel arbeid en zorg. De vaste commissie legt
terecht het verband tussen dit wetsvoorstel en de discussie ten principale
over de verantwoordelijkheidsverdeling. De notitie over (zelf)regulering en
ook deze memorie van antwoord bieden naar de mening van het kabinet dan ook
duidelijk handvatten voor een beoordeling van de overheidsbemoeienis op het
terrein van arbeid en zorg. Maar ook niet meer dan dat, want een «blauwdruk
voor overheidsoptreden» – zo luidt nu juist de hoofdconclusie –
bestaat niet. Op ieder terrein zal de overheid haar bemoeienis moeten beargumenteren.
Wat arbeid en zorg betreft zal de regering hier nader op ingaan in de memorie
van antwoord op het voorlopig verslag inzake het wetsvoorstel arbeid en zorg.
Waar de vragen van de vaste commissie naar aanleiding van de notitie (zelf)regulering
zich toespitsen op arbeid en zorg, zal het kabinet uiteraard wel in deze memorie
van antwoord reageren. Ook zal het kabinet op deze plaats ingaan op een concreet
verzoek van de PvdA-fractie opgenomen in het voorlopig verslag inzake het
wetsvoorstel arbeid en zorg, nader in te gaan op de plaats van de ondernemingsraad
respectievelijk personeelsvertegenwoordiging in het arbeidsovereenkomstenrecht.In deze memorie van antwoord zal het kabinet ten eerste ingaan op vragen
die de verhouding tussen overheidsregulering en zelfregulering ten principale
c.q. in algemene zin betreffen. Ten tweede zullen de vragen over de relatie
CAO versus ondernemingsraad/personeelsvertegenwoordiging aan de orde komen.2. Overheidsregulering versus-zelfregulering2.1 Uitgangspunten voor overheidsbemoeienisHet kabinet stelt vast dat de verschillende fracties – evenals de
geraadpleegde deskundigen – de genoemde hoofdconclusie onderschrijven
dan wel niet betwisten. Wel vroegen de leden van de CDA- respectievelijk van
de VVD-fractie nader in te gaan op criteria voor overheidsingrijpen. Hierbij
wordt met name ook verwezen naar wat professor Fase hierover opmerkt. De leden
van de CDA-fractie wezen ook op andere mogelijkheden voor overheidsbeïnvloeding
dan wetgeving.Het kabinet merkt op dat de conclusie «dat er geen eenduidige, scherpe
en consequent beargumenteerde afbakening tussen wederzijdse verantwoordelijkheden
bestaat» impliceert dat er ook geen harde, eenduidige criteria voor
overheidsingrijpen bestaan. Tegelijkertijd betekent dit dat de overheid iedere
keer weer haar bemoeienis zorgvuldig moet beargumenteren. Niet alleen in het
parlement, maar ook naar sociale partners toe.Het ontbreken van harde criteria wil uiteraard niet zeggen dat er in het
geheel geen uitgangs- of referentiepunten zijn. In feite gaat het voor de
overheid om drie (vervolg)vragen. Ten eerste: is het realiseren van een bepaalde doelstelling een maatschappelijk
belang? Ook in het door Fase gehanteerde referentiekader (een drietal vragen
die de wetgever zich zou moeten stellen) – waar zowel de leden van de
CDA-fractie als van de VVD-fractie aan refereerden – is dit de eerste
vraag die gesteld wordt. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
definieert als volgt: «belangen zijn maatschappelijke belangen als hun
behartiging voor de samenleving als geheel gewenst zijn». (WRR: «Het
borgen van publiek belang», april 2000). Dat wil nog niet zeggen dat
voor de behartiging hiervan overheidsbemoeienis noodzakelijk is. Op het terrein
van de arbeidsverhoudingen is dat echter veelal – in enigerlei vorm –
wel het geval. In het kader van de notitie over (zelf)regulering is dan ook
vooral de volgende vraag interessant.Ten tweede: vergt het realiseren van dit maatschappelijk belang op enigerlei
wijze overheidsbemoeienis? Hierin zitten naar de mening van de regering de
volgende twee vragen uit het referentiekader van Fase vervat: is een wettelijke
regeling een doelmatig en geschikt middel respectievelijk staat vast of het
beoogde doel niet zonder wettelijke regeling tot stand komt. Het kabinet kiest
hierbij bewust voor de term «overheidsbemoeienis», omdat deze
op velerlei wijzen vorm kan krijgen (en waarvan de door Fase genoemde «wettelijke
regeling» er één is).De WRR stelt dat er sprake is van een publiek belang «indien de
overheid zich de behartiging van een bepaald maatschappelijk belang aantrekt
op grond van de overtuiging dat dit belang anders niet goed tot zijn recht
komt».Op het terrein van de arbeidsverhoudingen geldt – als het gaat om
de vraag wel of geen overheidsbemoeienis – een aantal belangrijke overwegingen.
Ook Bloemarts gaat hier in zijn bijdrage uitvoerig op in. In de eerste plaats
is het publiek belang c.q. de overheidsverantwoordelijkheid gegeven wanneer
de Grondwet respectievelijk internationale verdragen dan wel Europese richtlijnen
in het geding zijn. In de tweede plaats is er sprake van machtsongelijkheid
tussen werkgever en werknemer, ter compensatie waarvan de overheid een rol
heeft te spelen. In de derde plaats kunnen algemeen erkende sociaal-economische
doelstellingen in het geding zijn: sociale rechtvaardigheid, volledige werkgelegenheid,
sociale zekerheid, evenwichtige inkomensverdeling, bevordering emancipatie
en combineren van werk en privé. Tenslotte is het aan de overheid om
de marktwerking aan te vullen (collectieve goederen), maar zonodig ook te
corrigeren (negatieve externe effecten; kartelvorming).Ten derde: op welke wijze krijgt de overheidsbemoeienis vorm? De notitie
gaat vooral in op (de verschillende gradaties van) wetgeving. Terecht merkten
de leden van de CDA-fractie op dat er ook andere mogelijkheden van beïnvloeding
door de overheid zijn. Het kabinet meent dat – in de geest van de notitie –
bij uitstek op het terrein van arbeidsverhoudingen respectievelijk arbeidsvoorwaarden
vele instrumenten vaak tegelijkertijd een rol spelen. Overleg met sociale
partners is een cruciaal instrument. Ten eerste om te komen tot gezamenlijke
doelstellingen (in feite dus zaken van maatschappelijk belang) en ten tweede
om het daarop gerichte beleid af te stemmen (in feite het zoeken van de meest
effectieve instrumentenmix). Het meest effectieve beleid blijkt in de praktijk
vaak het beleid waar het grootste draagvlak voor bestaat c.q. voor is gecreëerd.
Dit geldt ook voor (dwingende) regelgeving, omdat bij voldoende draagvlak
deze (dwingende) regels – aldus de notitie – worden «(herkend
als een stimulans voor (verdere) zelfregulering». Dwingende regels spelen
een rol als grondrechten of Europese verplichtingen aan de orde zijn. Maar
ook als de overheid het – in het licht van algemeen erkende sociaal-economische
doelstellingen – noodzakelijk acht een voor iedere werknemer gelijk
(minimum)recht te garanderen. Hierboven heeft het kabinet aan de hand van drie (vervolg)vragen enkele
uitgangspunten voor werkzaamheidsbemoeienis beschreven. De uiteindelijke afweging
of overheidsbemoeienis noodzakelijk is en zoja, in elke vorm, is een kwestie
van (politieke) waardering. Dit wordt ook door Bloemarts en Fase onderstreept.
Fase: «De (politieke) waardering van de noodzaak, urgentie of wenselijkheid
van de regeling van een bepaald onderwerp staat voorop». Hierbij benadrukt
Fase – ingeval van een wettelijke regeling – dat vast moet staan
dat het beoogde doel zonder wettelijke regeling niet gerealiseerd kan worden.
Het kabinet meent dat dit niet zo zwart-wit ligt en dat ook hier waardering
een rol speelt. Absolute zekerheid of een doel (binnen aanvaardbare termijn)
kan worden gerealiseerd zonder overheidsbemoeienis is er nooit, evenmin trouwens
als de absolute zekerheid dat overheidsbemoeienis wél effectief zal
zijn.2.2 Overheidsbemoeienis en arbeid en zorg / Wet aanpassing
arbeidsduurAl of niet bemoeienis door de overheid werd door de leden van de PvdA-fractie
toegespitst op het terrein van arbeid en zorg. Deze leden achtten wetgeving
van belang op terreinen waar sociale partners sterk van mening verschillen
en die van groot emancipatorisch belang zijn, zoals de arbeid en zorgwetgeving.
Deze leden vroegen zich af of de regering deze opvatting deelt en wanneer
zelfregulering toch een wenselijker weg is dan wetgeving.Het kabinet zal uiteraard hierop terugkomen in de memorie van antwoord
inzake het wetsvoorstel arbeid en zorg.De leden van de VVD-fractie vroegen of de regering het eens is met de
door hen getrokken conclusie dat de Wet aanpassing arbeidsduur (WAA) niet
past binnen het referentiekader van Fase voor optreden van de overheid.Ook stelden de leden van de VVD-fractie dat de WAA in de praktijk andere
toepassingen mogelijk zou maken, dan waarvoor zij is bedoeld.Het kabinet heeft hiervoor een aantal algemene uitgangspunten voor overheidsbemoeienis,
waaronder wetgeving, beschreven. Daarbij is aangegeven dat de uiteindelijke
afweging of overheidsbemoeienis noodzakelijk is en zo ja, in welke vorm een
kwestie is van (politieke) waardering. Dit geldt uiteraard ook voor de WAA
en het wetsvoorstel arbeid en zorg. Daarbij is de regering van mening dat
ook ten aanzien van deze regelgeving de geformuleerde algemene uitgangspunten
zorgvuldig zijn gehanteerd. Ook de WAA past wel degelijk binnen het door Fase
omschreven referentiekader, in tegenstelling tot wat de leden van de VVD-fractie
van mening zijn.In het beleid gericht op het beter kunnen combineren van arbeid en zorg
bestaat uit vier onderdelen. Naast een structurele aanpassing van de arbeidstijd
aan de zorgtaken via een geclausuleerd recht op deeltijdarbeid (WAA), forse
uitbreiding van het aantal plaatsen in de kinderopvang, tijdelijke stimuleringsmaatregel
dagindeling, betreft dit het versterken van de verlofmogelijkheden om zelf
te zorgen.Het kunnen combineren van arbeid en zorg middels verlofmogelijkheden is
de verantwoordelijkheid van individuele werkgevers, werknemers, sociale partners
en overheid. Hierbij geldt steeds de afweging: is er reden voor een basis/minimum
dat door de overheid gegarandeerd wordt en wat kan worden overgelaten aan
zelfregulering door sociale partners of individuele werkgevers en werknemers?Op basis van deze afweging ontstaat er voor verschillende verlofmogelijkheden
een andere mix van overheids- en zelfregulering. Hierbij wordt zelfregulering
in sommige gevallen ondersteund door een stimuleringsregeling voor werkgevers
of werknemers, bijvoorbeeld in de vorm van een fiscale faciliteit
voor individuele werkgevers.Het wetsvoorstel arbeid en zorg (Kamerstukken I, 2000–2001, 27 207
en 27 208, nr. 272) biedt verlofmogelijkheden voor situaties waarin werkenden
een afweging moeten maken tussen werken en zorgen. Het wetsvoorstel laat (deels)
ruimte voor afwijking van wettelijke voorschriften door uitsluitend CAO-partijen
of door CAO-partijen respectievelijk door ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging.
Wettelijke basisregels worden opgesteld indien normering noodzakelijk dan
wel wenselijk wordt geacht. Noodzakelijk, onder meer ter bescherming van de
gezondheid van de werknemer (zwangerschap en bevalling). Maar ook wenselijk
in het licht van doelstellingen van het beleid om arbeid en zorg te kunnen
combineren. Van groot belang is ruimte voor zelfzorg en naast een betaalde
baan, namelijk om een jong kind gelegenheid te bieden hechte binding met ouder/verzorger
aan te gaan (ouderschaps- en adoptieverlof). Om een hulpbehoevende afhankelijke
naaste ander (kind, maar ook partner en ouder) te kunnen verzorgen als dat
noodzakelijk is en geen uitstel kan lijden (kortdurend en langdurend zorgverlof).
De wenselijkheid kan ook worden ingegeven door zeer belangrijke gebeurtenissen,
waarbij het onvoorwaardelijk kunnen zorgen voorop staat: de geboorte van een
kind, een calamiteit in het persoonlijke leven, het naderend sterven van een
kind, partner of ouder.Tenslotte gingen de leden van de VVD nog specifiek in op de (doelstelling
van de) WAA. Deze leden vroegen een reactie op de stelling, dat de WAA in
de praktijk andere toepassingen mogelijk maakt, dan waarvoor zij is bedoeld.
Als voorbeeld wordt aangehaald, de situatie waarin deeltijders in economisch
slechtere tijden vermeerdering van hun arbeidsduur zullen vragen waarmee zorgtaken
onder druk komen te staan. Hiermee stuurt de wetgever niet meer naar het oorspronkelijk
beoogde doel – de combinatie van arbeid en zorg – en kan de wet,
bij gewijzigde economische omstandigheden een ongeleid projectiel worden.Naar het oordeel van het kabinet is hier sprake van een misverstand. De
WAA beoogt een impuls te geven aan een evenwichtige verdeling van onbetaalde
en betaalde arbeid en richt zich niet louter en alleen op het bevorderen van
de combinatie van arbeid en zorg. De WAA is bedoeld om de werknemer de mogelijkheid
te bieden een eenmaal tussen partijen gemaakte afspraak over de arbeidsduur
tijdens de looptijd van het arbeidscontract te wijzigen. Hierdoor wordt het
(ook langs deze weg) mogelijk om per levensfase de arbeidsduur door vermindering
of vermeerdering in overeenstemming te brengen met andere taken en verantwoordelijkheden
van de werknemer. Nemen andere taken en verantwoordelijkheden af, dan biedt
de WAA een werknemer de mogelijkheid om vermeerdering van zijn arbeidsduur
te vragen.Of en in hoeverre een werknemer om vermindering of vermeerdering van zijn
arbeidsduur verzoekt, is – uiteraard binnen de kaders van de Arbeidstijdenwet –
de verantwoordelijkheid van de werknemer zelf. Het kabinet gaat er overigens
niet vanuit dat werknemers met de mogelijkheid van vermeerdering «onverantwoord»
zullen omgaan. Het is echter niet aan de overheid hier regelend op te treden,
in die zin, dat een verzoek om vermeerdering van de arbeidstijd wordt getoetst
aan de mate waarin de werknemer nog tijd resteert voor zorg.Dit is een uitdrukkelijke individuele keuze. Verder zij hierbij opgemerkt,
dat in het door deze leden geschetste scenario – verslechtering van
het economisch klimaat – het de werkgever niet in alle gevallen gegeven
zal zijn positief te reageren op een verzoek om vermeerdering van het aantal
te werken uren.Absolute zekerheid over de effectiviteit van wel of geen overheidsbemoeienis
is er nooit. Daarom acht de regering het van groot belang de effectiviteit
van het beleid c.q. de instrumentenmix in het licht van de gezamenlijk
onderschreven doelstellingen te monitoren en met sociale partners hierover
voortdurend in gesprek te blijven.De leden van de CDA-fractie vroegen in dit verband of de regering begrip
heeft voor het feit dat het nogal eens wat tijd kan kosten om langs de weg
van de CAO maatschappelijke doelstellingen te realiseren.Uiteraard begrijpt de regering dat een proces van centrale aanbevelingen,
wortelschieten in CAO's en uiteindelijk realisatie in de ondernemingen een
tijdrovende zaak kan zijn. Het gaat echter om investeren in draagvlak en dat
is een tijdsinvestering die veelal de effectiviteit ten goede komt. Tegelijkertijd
illustreert dit hoe belangrijk het is elkaar permanent te blijven aanspreken
op de voortgang en te blijven zoeken naar wegen om zelfregulering te ondersteunen
en zonodig te versnellen.2.3. Nationale CAO's en SER-verordeningenIn het licht van mogelijke alternatieven voor wetgeving vroegen de leden
van verschillende fracties (PvdA; GroenLinks; RPF/GPV) de opvatting van de
regering over het afsluiten van «nationale CAO's« en het algemeen
verbindend verklaren hiervan.Alhoewel er reeds een wettelijk kader bestaat dat mogelijkheden zou kunnen
bieden voor het algemeen verbindend verklaren van arbeidsvoorwaardelijke afspraken
tussen centrale werknemers- en werkgeversorganisaties in de Stichting van
de Arbeid (artikel 6 van de Wet op de Loonvorming), is het allerminst zeker
dat dit zou kunnen leiden tot een effectief alternatief voor wetgeving. Het
algemeen verbindend verklaren van afspraken tussen centrale werknemers- en
werkgeversorganisaties kan als voordeel hebben dat er een groot draagvlak
bestaat bij sociale partners, hetgeen een vergrote kans op uitvoering en handhaving
met zich mee zou kunnen brengen. Een dergelijk draagvlak kan echter ook bij
wetgevingstrajecten worden verkregen, zoals bijvoorbeeld bij de totstandkoming
van de Wet flexibiliteit en zekerheid. Het is niet uitgesloten dat erbij het
algemeen verbindend verklaren van centrale afspraken niet dezelfde discussies
en afwegingen plaatsvinden als bij de totstandkoming van wetgeving. Ook hierbij
speelt de vraag of de centrale afspraken het algemeen belang voldoende dienen
en of de overheid derhalve bereid is kracht van wet toe te kennen aan die
afspraken.Ook zullen binnen de gelederen van werknemers- en werkgeversorganisaties
de gebruikelijke discussies en afwegingen plaatsvinden alvorens een «algemeen
verbindend verklaarbaar» centraal akkoord tot stand zal komen.Daarnaast is het een feit dat het centrale overleg in de Stichting van
de Arbeid tot op heden o.a. heeft geresulteerd in aanbevelingen tot decentralisatie
en differentiatie van de arbeidsvoorwaardenvorming. De feitelijke ontwikkelingen
in de arbeidsvoorwaardenvorming wijzen uit dat deze aanbevelingen ook worden
geconcretiseerd. Het is derhalve niet te verwachten dat er tegen de achtergrond
van de wens bij zowel werkgevers als werknemers tot maatwerk en differentiatie,
voldoende draagvlak te organiseren is voor «algemeen verbindend verklaarbare»
centrale akkoorden. Met andere woorden, de kans dat dergelijke centrale akkoorden
moeizaam of niet tot stand komen moet als vrij groot worden ingeschat. Het
kabinet lijkt het waarschijnlijker dat wetgeving, waarbij met behulp van driekwart
dwingend recht (door middel van de mogelijkheid tot afwijking bij CAO) tegemoet
kan worden gekomen aan de wens tot maatwerk, een effectiever instrument is
om tegelijk de eigen verantwoordelijkheid te nemen en kaders te stellen voor
zelfregulering.Een vergelijkbaar instrument is het toekennen van de bevoegdheid aan de
SER om – conform de bevoegdheid van bedrijfslichamen – bij verordening
voorschriften te geven inzake arbeidsvoorwaarden en andere sociale aangelegenheden.
De leden van de PvdA-fractie refereerden aan deze suggestie van Bloemarts
en vroegen naar de opvatting van de regering. Deze leden noemden in dit verband
het SER-advies inzake herziening van de Fusiecode, waarin gepleit wordt voor
een bevoegdheid van de SER een verordening te treffen voor bescherming van
de werknemersbelangen bij fusies.Allereerst merkt het kabinet op dat ook de SER – conform artikel
32 van de Wet op de bedrijfsorganisatie – in beginsel de bevoegdheid
heeft om bij verordening voorschriften te geven. Zoals artikel 93 de verordenende
bevoegdheid van bedrijfslichamen beperkt tot bepaalde terreinen, wordt de
bevoegdheid van de SER uit hoofde van artikel 32 beperkt tot die onderwerpen,
waarvan de regeling of nadere regeling bij de wet aan de SER is overgelaten.
Voorts bepaalt de wet voor wie zulke verordeningen van de SER bindende regelen
kunnen inhouden. Het is (theoretisch) denkbaar dat aan de SER bij wet de eventueel
geconditioneerde bevoegdheid wordt verleend om ten aanzien van op centraal
niveau tot stand gekomen overeenkomsten van sociale partners bij verordening
een regeling te treffen. Een dergelijke verordening is materieel vergelijkbaar
met een besluit tot «algemeen verbindend verklaring» van centrale
overeenkomsten zoals hiervoor beschreven. De overwegingen van het kabinet
om de voorkeur uit te spreken voor wetgeving, waarbij met behulp van driekwart
dwingend recht tegemoet gekomen kan worden aan de wens tot maatwerk, zijn
ook hierbij van toepassing.In dit verband noemden de leden van de PvdA-fractie het SER-advies inzake
herziening van de Eusiecode. Het kabinet heeft als standpunt dat voor de goede
werking van het SER-besluit Fusiegedragsregels 2000 het niet noodzakelijk
is hieraan een wettelijke basis te verlenen. Het kabinet meent dat ook in
deze eerst dan tot wetgeving respectievelijk een verordening moet worden overgegaan,
indien daarvoor dwingende gronden zijn en de bestaande zelfregulering tot
onaanvaardbare situaties zou leiden. Dat is naar het oordeel van het kabinet
niet het geval.2.4 De internationale invalshoekDe leden van de CDA-fractie vroegen de regering in te gaan op de relatie
met internationale verdragen, zoals de lLO-verdragen inzake de vrijheid van
organisatie en de vrijheid van onderhandelingen, evenals met bepalingen van
gelijke strekking in het EVRM. De leden van de CDA-fractie vroegen zich ook
af wanneer (meer) bevoegdheden van een medezeggenschapsorgaan in strijd zouden
kunnen komen met de hierin vastgelegde normen.Het kabinet constateert dat de meeste geraadpleegde deskundigen –
op expliciet verzoek van de vaste commissie – ingaan op de relatie tussen
de nationale juridische kaders enerzijds en verdragsrechtelijke normen respectievelijk
normen in het communautaire recht anderzijds. Het kabinet deelt de door de
deskundigen getrokken hoofdconclusie: er is geen strijdigheid of spanning
tussen internationale normen en nationale wetgeving. De door de leden van
de CDA-fractie expliciet genoemde ILO-verdragen 87 en 98 verzetten zich –
in het licht van algemeen erkende sociaal-economische doelstellingen –
niet tegen overheidsregulering op het terrein van de arbeidsverhoudingen.
Fase benadrukt dat vele internationale regelingen, bijvoorbeeld een groot
aantal ILO-verdragen, de nationale overheid zelfs verplichten bepaalde minimumnormen
te waarborgen. Uit de internationale normstelling vloeit dan dus voort – aldus Fase – dat minimumregelingen niet als een ongeoorloofde
inbreuk op de collectieve contractvrijheid worden gezien. De regering is tenslotte
van mening dat de bevoegdheden van het medezeggenschapsorgaan niet strijdig
zijn met de door de leden van de CDA-fractie genoemde ILO- en EVRM-normen.
Dit zou pas het geval zijn wanneer een uitbreiding van deze bevoegdheden ten
koste zouden gaan van de onderhandelingsvrijheid van CAO-partijen. Voor het
kabinet staat echter voorop dat het primaat van arbeidsvoorwaardenvorming
bij werkgevers en vakbeweging ligt en dat daarbij zoveel mogelijk de potentie
van een medezeggenschapsorgaan kan worden benut.De leden van de CDA-fractie vroegen of de regering het eens is met de
vaststelling van enkele van de geraadpleegde deskundigen, dat de positie van
sociale partners in EG-verband is versterkt. De leden van de RPE/GPV-fractie
stelden dat het Verdrag van Amsterdam de invloed van sociale partners op de
sociale politiek binnen de EU groter maakt. Vervolgens vroegen de leden van
deze fractie of sociale partners gebruik maken van deze mogelijkheden en hoe
groot in de praktijk hun invloed zal zijn.Het kabinet deelt de mening van de leden van de RPF/GPV-fractie dat het
Verdrag van Amsterdam de positie van sociale partners binnen de EU heeft versterkt.
Op grond van dit verdrag kunnen sociale partners immers overeenkomsten sluiten
over onderwerpen van sociale politiek, die uiteindelijk de vorm kunnen krijgen
van een door alle landen na te leven richtlijn. Een overeenkomst moet dan
voorgelegd worden aan de Europese Commissie en vervolgens aan de Raad van
Ministers. Geslaagde initiatieven zijn: ouderschapsverlof (1995), deeltijdarbeid
(1997) en tijdelijke arbeid (1999). Op dit moment zijn onderhandelingen gaande
over telewerk. Er zijn ook voorbeelden van initiatieven die niet hebben geleid
tot een overeenkomst tussen sociale partners. De Europese Commissie kan dan
zelf een voorstel indienen. Aldus is de richtlijn over de Europese ondernemingsraad
tot stand gekomen. Verder heeft de Commissie een voorstel gedaan over informatie
en raadpleging en overweegt zij een voorstel over uitzendarbeid te doen.3. Verhouding CAO – ondernemingsraad/personeelsvertegenwoordiging3.1 Positie van de ondernemingsraad/personeelsvertegenwoordiging
in de arbeidsvoorwaardenvormingHet kabinet stelt vast dat de positie van de ondernemingsraad/personeelsvertegenwoordiging
in de arbeidsvoorwaardenvorming zowel in het kader van de herziening van de
Wet op de ondernemingsraden, de Wet aanpassing arbeidsduur als het wetsvoorstel
arbeid en zorg de nodige discussies oplevert. Op verzoek van de leden van
de fractie van de PvdA, opgenomen in het voorlopig verslag van het wetsvoorstel
arbeid en zorg (Kamerstukken I, 2000–2001, 27 207, en 27 208,
nr. 272a, blz. 8) zal het kabinet eerst ingaan op de positie van de ondernemingsraad/personeelsvertegenwoordiging
in de arbeidsvoorwaardenvorming. Waar in deze paragraaf (3.l.) wordt gesproken
van ondernemingsraad valt daaronder ook de personeelsvertegenwoordiging.Ten eerste wil het kabinet naar voren brengen dat de CAO het geëigende
instrument voor de arbeidsvoorwaardenvorming is en dat het primaat van de
CAO boven andere instrumenten van ordening van arbeidsvoorwaarden niet ter
discussie staat. Ten tweede heeft instemming van de ondernemingsraad of overeenstemming
met de ondernemingsraad geen directe doorwerking in de individuele arbeidsovereenkomst.Met die dubbele regeling met een duidelijk primaat en ook een duidelijke beperking wordt recht gedaan aan de belangen van de werkgever en de
werknemer en worden ook de marges van de onderlinge verhoudingen tussen CAO
en ondernemingsraad in acht genomen. Aan de ene kant is er het belang van
de werknemer om beschermd te worden tegen de mogelijkheid van de werkgever
om zonder zijn instemming wijzigingen aan te brengen in de arbeidsovereenkomst.
Aan de andere kant is er het belang van de werkgever bij een collectieve ordening
van de arbeidsvoorwaarden.Indien er geen collectieve arbeidsvoorwaarden tot stand komen zal de werkgever
met iedere individuele werknemer tot overeenstemming moeten komen voor een
wijziging in de arbeidsovereenkomst. Dit is niet alleen kostbaar en tijdrovend,
maar heeft bovendien tot gevolg dat na verloop van tijd voor iedere werknemer
andere arbeidsvoorwaardenregelingen zouden gelden. De regering is van mening
dat collectieve arbeidsvoorwaardenvorming zowel vanuit het oogpunt van de
werknemer als van de werkgever de voorkeur verdient.In een individuele arbeidsovereenkomst kan een eenzijdig wijzigingsbeding
zijn opgenomen. De werkgever kan daar alleen een beroep op doen, wanneer hij
bij de wijziging een zodanig zwaarwichtig belang heeft dat het belang van
de werknemer dat door de wijziging zou worden geschaad daarvoor naar de maatstaven
van redelijkheid en billijkheid moet wijken (artikel 613, titel 10 van Boek
7 van het Burgerlijk Wetboek).Instemming of overeenstemming tussen de werkgever en de ondernemingsraad
over een arbeidsvoorwaardenregeling werkt niet automatisch en dwingend door
in de individuele arbeidsovereenkomsten.Dit dient nog verwerkt te worden in de individuele arbeidsovereenkomsten,
hetzij door middel van overeenstemming met de werknemer, hetzij door een beroep
te doen op het eenzijdig wijzigingsbeding in de individuele arbeidsovereenkomst.
De werkgever zal moeten aantonen dat hij een zwaarwichtig belang heeft en
daarbij kan een rol spelen of de werkgever over de wijziging instemming van
de ondernemingsraad heeft gekregen of overeenstemming met de ondernemingsraad
heeft bereikt. Dit laat het primaat van de CAO onverlet.Indien een onderwerp in de CAO is geregeld, of in een individuele arbeidsovereenkomst
is geregeld dan gaan de bepalingen uit de CAO voor. Indien een bepaling uit
een individuele arbeidsovereenkomst niet in overeenstemming is met een CAO-bepaling
dan geldt de CAO-bepaling op grond van de artikelen 9 en 12 van de Wet op
de collectieve arbeidsovereenkomst voor de werkgever of de verenigingen van
werkgevers en de leden van de werknemersorganisaties die de CAO zijn aangegaan.
Met betrekking tot de ongeorganiseerde of anders georganiseerd werknemers
is artikel 14 van de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst van toepassing.Met het voorgaande is tevens antwoord gegeven op vragen van de leden behorende
tot de fractie van RPE/GPV, die de regering om een reactie vroegen op de opvatting
van prof. Heerma van Voss die het wenselijk acht «in meer gevallen de
ondernemingsraad een rol toe te kennen in het juridisch kader van het arbeidsrecht,
ook waar het individuele arbeidsovereenkomsten betreft». Ook de leden
van de fractie van het CDA doelden op deze bijdrage bij hun vraag naar een
reactie van de regering op de opmerkingen van enkele hoogleraren die pleiten
voor meer bevoegdheden voor het medezeggenschapsorgaan. Tevens wordt hiermee
antwoord gegeven op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks, naar
het standpunt van de regering op de stelling dat een accoord met de ondernemingsraad
niet rechtstreeks doorwerkt in de individuele arbeidsovereenkomst niet steeds
houdbaar is. Deze stelling wordt derhalve door het kabinet niet onderschreven. Het kabinet is van mening dat de huidige wijze waarop arbeidsvoorwaarden
tot stand kunnen komen, met het primaat van de CAO en de beperkingen die aan
de ondernemingsraad zijn opgelegd in het kader van de arbeidsvoorwaardenvorming
een goed evenwicht creëert tussen de belangen van de werknemer (bescherming
tegen eenzijdige wijziging van de arbeidsovereenkomst) en de werkgever (collectieve
ordening van arbeidsvoorwaarden). Met de huidige gang van zaken wordt aan
de ene kant het belang van de werknemer om beschermd te worden tegen de mogelijkheid
dat de werkgever zonder zijn instemming wijzigingen aanbrengt in de arbeidsovereenkomst
en aan de andere kant het belang van de collectieve ordening van de arbeidsvoorwaarden
in evenwicht gebracht en worden ogenschijnlijk tegengestelde belangen met
elkaar verenigd. Andere arrangementen zouden hetzij ten koste gaan van de
belangen van de werknemer of de van de werkgever, hetzij buiten de uitgangspunten
van de arbeidsvoorwaardenvorming vallen. De regering vindt zich in deze opvatting
gesteund door hetgeen door prof. Geers en prof. Van den Heuvel over de rol
van de ondernemingsraad bij de arbeidsvoorwaardenvorming naar voren is gebracht.
Prof. Geers gaat er van uit dat het zwaartepunt bij de primaire arbeidsvoorwaardenvorming
bij CAO-partijen behoort te liggen en kan zich zeer wel vinden in de opvatting
zoals verwoord in artikel 27, derde lid, van de WOR. Prof. van den Heuvel
merkt daarbij op dat het toekennen van de bevoegdheid aan de ondernemingsraad
om arbeidsvoorwaardenregelingen af te spreken die individuen rechtstreeks
binden een basis mist in het bestaande recht en niet gebaseerd is op de grondslagen
van ons arbeidsrecht. «Aan de collectieve contractsvrijheid ligt nog
steeds de individuele contractsvrijheid ten grondslag». In dit kader
vroegen de leden van de fractie van GroenLinks of de gekozen afwijkingsconstructie
in de WAA er toe leidt dat een werknemer een wettelijk recht misloopt als
de werkgever daarvoor van de ondernemingsraad instemming heeft verkregen.
De leden van de fractie van Groen Links stelden overigens dat de WAA-constructie
een afwijking betekent van de lijn in de WOR dat de ondernemingsraad niet
de bevoegdheid zou moeten krijgen een individuele werknemer te binden. Tenslotte
vroegen deze leden zich af of door de WAA-constructie de vrijheid van vakvereniging
en van collectief onderhandelen in gevaar kan worden gebracht.De situatie van de WAA, waarbij de ondernemingsraad een specifieke bevoegdheid
is toegekend, is niet goed te vergelijken met de hiervoor gegeven schets van
de relatie «overeenstemming met de ondernemingsraad» en de gevolgen
daarvan voor rechten en verplichtingen voortvloeiend uit de individuele arbeidsovereenkomst.
Het gaat in het kader van de WAA namelijk over de vraag of een met de ondernemingsraad
of personeelsvertegenwoordiging gesloten akkoord als bedoeld in artikel 2,
elfde lid, van de WAA, een aan de werknemer bij die wet toegekend recht op
vermeerdering van de arbeidsduur, kan ontnemen. Gezien de tekst van het betreffende
artikellid – alsook de intentie van de indieners van het amendement
waarbij het artikellid in de WAA is ingebracht – is dit naar het oordeel
van het kabinet het geval. In het betreffende artikellid is immers bepaald,
dat ten aanzien van vermeerdering van de arbeidsduur van artikel 2 (of van
één of meer onderdelen daarvan) kan worden afgeweken, als de
werkgever ter zake schriftelijke overeenstemming heeft bereikt met de ondernemingsraad
of, bij het ontbreken daarvan, met de personeelsvertegenwoordiging. De bevoegdheid
tot afwijking van artikel 2 van de WAA is ongeclausuleerd. Het kan dus ook
betreffen de mogelijkheid tot het indienen van een verzoek om vermeerdering
van de arbeidsduur als zodanig. Als een dergelijke afspraak is gemaakt, dan
kan een bij die werkgever werkzame werknemer zich dus niet langer rechtstreeks
op de wet beroepen bij een verzoek om vermeerdering van de arbeidsduur. Wel –
indien de omstandigheden daartoe aanleiding geven – op
het beginsel van goed werkgeverschap, dat de werkgever altijd in acht moet
nemen. Die verplichting uit de individuele arbeidsovereenkomst wordt niet
opzij gezet dooreen afspraak in het kader van de WAA met het medezeggenschapsorgaan.Het kabinet deelt niet de zienswijze van de leden van de fractie van GroenLinks
dat door deze vormgeving de vrijheid van vakvereniging en van collectief onderhandelen
in gevaar kan worden gebracht. Hoe de vrijheid van vakvereniging hiermee in
het geding zou kunnen komen ziet de regering niet in. Wat betreft het collectief
onderhandelen door de vakbeweging wordt opgemerkt dat de werkgever alleen
een overeenkomst met de ondernemingsraad/personeelsvertegenwoordiging kan
sluiten als er geen CAO van toepassing is, dan wel in de situatie waar een
CAO geen bepaling bevat ten aanzien van vermeerdering van de arbeidsduur.3.2 De relatie CAO – ondernemingsraad als maatwerkDe leden van de CDA-fractie vroegen, evenals de leden van de fractie van
GroenLinks om een visie van de regering op de opmerkingen van Bloemarts inzake
de verhouding tussen de CAO en de ondernemingsraad.Tevens vroegen de leden van de fractie van GroenLinks of de regering het
eens is met de stelling dat de complexiteit van het arbeidsrecht door de tot
dusverre gekozen uiteenlopende vormgeving onnodig is toegenomen en dat het
wenselijk ware meer aandacht te besteden aan de vormgeving van deze afwijkingsbevoegdheden.De leden van de CDA-fractie respectievelijk van de fractie van GroenLinks
doelen met hun vraag op de bijdrage van Bloemarts waarin hij aangeeft dat
de verhouding tussen CAO en ondernemingsraad op het terrein van het arbeidsovereenkomstenrecht
duidelijker zou worden als gekozen wordt tussen twee vormen van regelingen.
Ten eerste zou afwijking van de wettelijke bepalingen alleen mogelijk zijn
hetzij bij CAO hetzij in overeenstemming tussen werkgever en ondernemingsraad.
Ten tweede zou afwijking van de wettelijke bepalingen alleen mogelijk zijn
hetzij bij CAO, hetzij voor zover de CAO zulks uitdrukkelijk bepaalt, in overeenstemming
tussen werkgever en ondernemingsraad.Het kabinet is van mening dat een keuze tussen beide regelingssysteem
te simplistisch is en de systemen ieder op zich teveel beperkingen inhouden
met betrekking tot de positie van de ondernemingsraad in de arbeidsvoorwaardenvorming.
Tevens zou de beoogde doelstelling van maatwerk in de arbeidsvoorwaardenvorming
door deze systemen worden beperkt.Het bezwaar tegen de eerste regeling (afwijking alleen bij CAO, of in
overeenstemming tussen werkgever en ondernemingsraad) is dat over onderwerpen
die in de CAO staan vermeld, maar inhoudelijk niet volledig zijn geregeld
of niet afdoende in de CAO zijn geregeld de ondernemingsraad geen nadere afspraken
kan maken met de werkgever. De bevoegdheden die de ondernemingsraad nu al
heeft op basis van de artikelen 27 en 32 van de WOR geven juist die mogelijkheid
tot het maken van nadere afspraken met de werkgever. Ook al is een onderwerp
in de CAO opgenomen dan nog kan de ondernemingsraad hierover instemmingsrecht
hebben c.q. nadere afspraken maken middels een ondernemingsovereenkomst voorzover
het onderwerp niet inhoudelijk in de CAO is geregeld.Het bezwaar tegen de tweede regeling (afwijking alleen bij CAO, hetzij
indien de CAO dat bepaalt in overeenstemming tussen werkgever en ondernemingsraad)
is dat in sectoren of ondernemingen waar geen CAO bestaat, de ondernemingsraden
geen afspraken kunnen maken. Ook indien de CAO het onderwerp niet heeft geregeld
kan de ondernemingsraad geen afspraken maken over dit onderwerp.
Hiermee wordt de positie van ondernemingsraden teveel ingeperkt en worden
de bevoegdheden van de ondernemingsraad teveel afhankelijk van CAO-partijen.
Het gewenste maatwerk in de arbeidsvoorwaardenvorming van werknemers in sectoren
waar geen CAO tot stand gekomen is of CAO's tot stand zijn gekomen waarin
het onderwerp niet is geregeld, wordt door deze tweede regeling niet gerealiseerd.Het uitgangspunt van het kabinet dat het primaat van arbeidsvoorwaardenvorming
bij werkgevers en vakbeweging ligt, met benutting van de potentie van de ondernemingsraad,
kan worden bereikt via verschillende wegen. Met beide systemen kan worden
bereikt dat maatwerk tot stand komt. Het is afhankelijk van het onderwerp,
de gewenste CAO-afspraken en de gewenste flexibiliteit op sector- of ondernemingsniveau
die zullen bepalen of en in welke mate de ondernemingsraad betrokken is bij
de totstandkoming van een (arbeidsvoorwaardelijke) regeling. Er is geen aanleiding
om het gewenste maatwerk in de arbeidsvoorwaardenvorming via één
regelingssysteem tot stand te laten komen. Dit zou juist in een maatschappij
die gekenmerkt wordt door flexibiliteit en veelvormigheid belemmerend werken.3.3 Betrokkenheid van de ondernemingsraad bij de CAODe leden van de VVD-fractie zouden graag willen weten wat wordt bedoeld
met de zinsnede dat «vooral in sectoren zonder CAO- en vakbondstraditie
voorbeelden te vinden zijn waar de OR zelf onderhandelt over een CAO».
Immers volgens de Wet op de CAO kan aan de zijde van de werknemers alleen
een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid van werknemers een CAO afsluiten
en bovendien moeten de statuten van de vereniging de bevoegdheid tot het aangaan
van CAO's met name noemen. Ondernemingsraden voldoen niet aan deze eis. Tevens
vroegen deze leden de mening van de minister ten principale over CAO's in
de ICT-sector waarin bepalingen voorkomen die inhouden dat op decentraal niveau
tot stand gekomen overeenkomsten met de OR geacht worden onderdeel te zijn
van de CAO en derhalve dezelfde rechtskracht hebben als artikelen in de CAO.
Tevens werd de mening van de minister gevraagd indien deze ontwikkelingen
zich ook in andere sectoren zouden voordoen.Ook de leden van de fractie van GroenLinks hadden vragen over CAO's waarin
bevoegdheden tot nadere regelgeving overgedragen worden aan ondernemingsraden.
Zij vroegen met name of een dergelijke vorm van regulering dezelfde rechtskracht
heeft als een CAO-bepaling of dat hiervoor een wijziging van de Wet op de
CAO of de WOR aanbeveling zou verdienen?De leden van de VVD-fractie hebben gelijk dat een ondernemingsraad niet
voldoet aan de eisen van de Wet op de CAO en derhalve kan de ondernemingsraad
niet zelfstandig een rechtsgeldige CAO met de werkgever sluiten.Waar de betreffende zinsnede op doelde is de situatie in de ICT-sector
waar CAO-partijen steeds vaker ondernemingsraden betrekken bij de vaststelling
van arbeidsvoorwaarden en ondernemingsraden zelf arbeidsvoorwaardenregelingen
afsluiten met hun werkgever. Een voorbeeld van het nauw betrekken van de ondernemingsraad
bij de CAO is de totstandkoming van de Origin-CAO, die is afgesloten tussen
Origin, de vakorganisaties en de ondernemingsraden Origin. Origin en de vakbonden
hebben duidelijk de bedoeling gehad de ondernemingsraad als partij bij de
Origin-CAO te betrekken. Daarbij voldoen zij tevens aan de vereisten voor
een CAO op basis van de Wet op de CAO. Voorbeelden van CAO's waarbij de ondernemingsraad
in bepaalde mate is betrokken zijn de Roccade-CAO en de Getronics-CAO. Bij
de Roccade-CAO hebben de ondernemingsraden van de afzonderlijke werkmaatschappijen
uitdrukkelijk een actieve rol gekregen bij de nadere invulling
van de CAO. Tevens is in de CAO afgesproken dat deze afspraken dezelfde rechtskracht
hebben als een CAO. Bij de Getronics-CAO moeten alle afzonderlijke bedrijfseenheden
de CAO-afspraken nader uitwerken met de ondernemingsraden. Ook hier is in
de CAO afgesproken dat deze afspraken dezelfde rechtskracht hebben als een
CAO. Er is bij deze CAO's sprake van raam-CAO's. De ruimte die aan de ondernemingsraden
in de verschillende CAO's wordt geboden loopt uiteen van zeer beperkt tot
ruim, ook de onderwerpen verschillen. Daarnaast kennen deze CAO's meestal
voor een aantal onderwerpen ook nog het CAO à la carte systeem.Deze wijze van totstandkoming van collectieve arbeidsvoorwaardenregelingen
in nieuwe sectoren in de economie die nog erg in beweging zijn en waar de
arbeidsverhoudingen nog niet geïnstitutionaliseerd zijn is een positieve
ontwikkeling. Deze vorm van (zelf)regulering draagt bij aan evenwichtige arbeidsverhoudingen
in de sector, maar geeft tevens de ruimte voor arbeidsvoorwaarden op maat.
Het primaat van de vakorganisaties om collectieve arbeidsvoorwaarden af te
sluiten wordt niet aangetast. Er wordt bij de totstandkoming van de collectieve
arbeidsvoorwaarden zowel gebruik gemaakt van de algemene kennis van de vakbeweging
van de tendensen op de arbeidsmarkt als de kennis van de ondernemingsraad
van het bedrijf, zodat maatwerk tot stand komt. In sectoren waarin de vakbeweging
niet prominent aanwezig is komen zodoende collectieve arbeidsvoorwaarden tot
stand die door een brede kring van werknemers gedragen worden. Dit blijkt
ook uit een onderzoek dat FNV Bondgenoten samen met het vakblad Computable
liet uitvoeren naar de arbeidsvoorwaarden(vorming) in de ICT sector. Van de
ondervraagden geeft 55% aan dat de arbeidsvoorwaardenregeling tot stand moet
komen via onderhandelingen met de ondernemingsraad en de vakbonden samen,
28% via onderhandelingen met de ondernemingsraad en 9% via onderhandelingen
met uitsluitend de vakbonden.Deze ontwikkeling is echter in het kader van moderne arbeidsvoorwaardenvorming
niet alleen zichtbaar in nieuwe sectoren. Ook in sectoren waarin de vakbeweging
dominant aanwezig is zoals bijvoorbeeld in de grafische industrie, is gekozen
voor decentrale arbeidsvoorwaardenvorming en maatwerk. De Grafimedia-CAO is
een raam-CAO die op bedrijfstakniveau afspraken regelt, maar voor bepaalde
sectoren kunnen aparte afspraken gemaakt worden evenals per bedrijf, waarbij
het overleg over de decentrale afspraken wordt gevoerd door de ondernemingsraad.
Deze afspraken vallen onder de raam-CAO en hebben derhalve dezelfde rechtskracht.Uit bovenstaande voorbeelden komt duidelijk naar voren dat het niet noodzakelijk
is om – zoals de leden van de fractie van GroenLinks suggereren –
de Wet op de CAO of de WOR aan te passen. Deze wetten bieden voldoende ruimte
voor deze vorm van totstandkoming van maatwerk en decentrale arbeidsvoorwaardenafspraken.3.4 Bevoegdheden van de ORDe leden behorende tot de fractie van RPF/GPV wilden graag een reactie
van de regering op de mening van Bloemarts dat er geen helder criterium ten
grondslag lijkt te liggen «aan de keuze van de wetgever om bepaalde
regelingen wel en andere niet onder het instemmingsrecht van de ondernemingsraad
te brengen».Uit de wetsgeschiedenis van de Wet op de ondernemingsraden komt naar voren
dat de onderwerpen die onder het instemmingsrecht van artikel 27 van de WOR
zijn gebracht steeds gekozen zijn na uitvoerige discussie. In de
eerste WOR had de ondernemingsraad geen instemmingsrechten, maar wel overlegrecht
en het toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften. Het overlegrecht
was echter niet van toepassing indien de werknemersorganisaties over het onderwerp
overlegden met de werkgever. In de loop der tijd is het instemmingsrecht tot
stand gekomen naar aanleiding van maatschappelijke discussies. De regering
heeft bij de wetswijziging in 1971 naar voren gebracht dat een recht tot medebeslissen
als onderdeel van medezeggenschap van werknemers aanvaardbaar was, met name
ten aanzien van sociale gebeurtenissen in de onderneming.Uitgangspunt was en is dat artikel 27 van de WOR geen betrekking heeft
op de vaststelling of wijziging van primaire arbeidsvoorwaarden. In de loop
der jaren is artikel 27 van de WOR aangepast aan de maatschappelijke ontwikkelingen.
Aan de SER is steeds advies gevraagd over de gewenste regelingen die onder
het instemmingsrecht zouden moeten vallen. Bij de laatste herziening van de
Wet op de ondernemingsraden van 1998 is een aantal voorstellen van de regering,
zoals instemmingsrecht met betrekking tot regelingen over onkostenvergoedingen
en disciplinaire maatregelen, door aanvaarding van amendementen niet tot stand
gekomen, terwijl toegevoegd is (op basis van aanvaarding van een amendement)
regelingen op het gebied van het ziekteverzuim. De nieuwe instemmingsbevoegdheden
van de ondernemingsraad, te weten regelingen op het terrein van de registratie
van persoonsgegevens en voorzieningen voor personeelsvolgsystemen, zijn tot
stand gekomen op basis van SER-adviezen en op voorstel van de regering, gezien
het belang van deze regelingen voor de werknemers. Het instemmingsrecht van
de ondernemingsraad is het meest vergaande recht op basis van de WOR. Met
dit instemmingsrecht wordt zorgvuldig omgegaan en derhalve zal per onderwerp
bekeken moeten worden of gezien het belang, de maatschappelijke omstandigheden
en de wijze waarop het onderwerp invloed heeft op de positie van werknemers
in de onderneming, opname in de lijst van instemmingsrecht het geëigende
instrument is om te komen tot het gewenste basisniveau van rechten van ondernemingsraden.
Uitgangspunt van de WOR is dat de wet een basisniveau regelt van rechten en
plichten van ondernemer en ondernemingsraad, dat uitgebreid kan worden door
CAO-afspraken of ondernemingsovereenkomsten.De leden van de fractie van de PvdA vroegen het standpunt van de regering
over de toename van de bevoegdheden van de medezeggenschapsorganen op diverse
terreinen die met de arbeidsvoorwaarden te maken hebben. Zij vroegen zich
af of dit geen spanning oplevert met de opvatting dat met het toekennen van
rechten van de ondernemingsraad op het terrein van de arbeidsvoorwaarden voorzichtig
moet worden omgegaan. De leden van de fractie van GroenLinks vroegen de regering
of zij kan instemmen met het standpunt dat waar het gaat om de eventuele uitbreiding
van de constructie dat de werkgever na instemming door de OR van dwingendrechtelijke
bepalingen kan afwijken enige terughoudendheid geboden is.De positie van de OR bij de totstandkoming van (primaire) arbeidsvoorwaarden
is niet eenduidig en hangt af van de materie die in een wettelijke regeling
wordt opgenomen. Daarom zal per onderwerp bekeken moeten worden of het geven
van de bevoegdheid om afwijkende afspraken te maken zinvol en doelmatig is
in het kader van het bereiken van het doel van de desbetreffende wettelijke
regeling. Op basis van artikel 32 van de WOR kan aan de ondernemingsraad op
basis van de CAO of een ondernemingsovereenkomst verdergaande bevoegdheden
worden gegeven. CAO-partijen en werkgever en ondernemingsraad kunnen op deze
wijze invulling geven aan de betrokkenheid van de ondernemingsraad bij de
totstandkoming van arbeidsvoorwaardelijke regelingen. Of en op
welke wijze van deze mogelijkheden gebruik wordt gemaakt is afhankelijk van
het onderwerp, de onderneming/sector en het onderhandelingsklimaat. Dit laat
echter het primaat van de CAO onverlet, indien de materie inhoudelijk geregeld
is in een CAO dan kan de OR geen ondernemingsovereenkomst hierover afsluiten.Zoals reeds in de Sociale Nota 2001 (blz. 44) is opgemerkt is de belasting
van de OR een aandachtspunt. Uit het onderzoek «De volwassen OR, Resultaten
van het grote OR-onderzoek» door R.H. van het Kaar en J.C. Looise, (Alphen
aan den Rijn, 1999) komt naar voren dat veel ondernemingsraden zich bevinden
in een «spagaat» tussen overbelasting (door fusies, reorganisaties
en een flinke toename van het aantal wettelijke taken in de afgelopen jaren)
en onderbenutting van hun huidige wettelijke bevoegdheden. Om die reden is
de regering inderdaad van opvatting dat enige terughoudendheid met het toekennen
van nieuwe taken aan de ondernemingsraad gewenst is.De evaluatie van de WOR die in 2002 zal worden afgerond, zal een breder
inzicht bieden in de positie en het functioneren van de ondernemingsraden.Zoals reeds in de notitie «(Zelf)regulering: relatie overheid, sociale
partners/medezeggenschap in de arbeidsverhoudingen» is opgemerkt zal
bij het inschakelen van de OR in het kader van de arbeidsvoorwaardenvorming
rekening gehouden moeten worden met de speciale positie van de OR, dat het
verlenen van bevoegdheden aan de OR geen garantie vormt dat hiervan daadwerkelijk
gebruik wordt gemaakt en met het niet rechtstreeks doorwerken in de individuele
arbeidsovereenkomsten van afspraken met de OR. Het kabinet voelt zich gesterkt
in zijn mening dat zorgvuldig moet worden omgegaan met het geven van bevoegdheden
aan ondernemingsraden op het terrein van de arbeidsvoorwaardenvorming door
o.a. de opmerkingen hierover van prof. Fase. In zijn bijdrage geeft hij aan
dat behoedzaam moet worden opgetreden met het toekennen van rechten aan ondernemingsraden
op het terrein van de arbeidsvoorwaarden. Hij geeft daarbij aan dat het doorslaggevend
argument voor het toekenning van rechten is dat op deze wijze nog enige collectieve
werknemers invloed wordt verwezenlijkt, indien CAO-afspraken ontbreken en
de noodzaak vaststaat dat de individuele werkgever een zekere keuzevrijheid
ten aanzien van het betrokken onderwerp heeft. Het minder wenselijk alternatief
is volgens prof. Fase dat de werkgever eenzijdig beslist.3.5. Positie sociale partners en OR in kader van corporate
governanceDe leden van de CDA-fractie vroegen naar de zienswijze van de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid inzake de rol van sociale partners en
van medezeggenschapsorganen in het kader van de discussies over corporate
governance.Corporate governance heeft betrekking op het besturen van een onderneming,
het afleggen van verantwoording daarover alsmede de verdeling van de zeggenschap
over de organen van de onderneming. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is
de stakeholdersbenadering, die een evenwichtige verdeling van de bevoegdheden
van de verschillende belanghebbenden beoogt. Ondernemingen moeten zoeken naar
een effectiefcorporate governance systeem, mede in het belang van de gehele
maatschappij. De overheid dient daartoe de juiste instrumenten aan te dragen,
die flexibel en met oog voor alle belanghebbenden kunnen worden toegepast.
Een rol voor de overheid op het terrein van corporate governance is daarmee
gelegitimeerd. Een van de belangrijke discussiepunten is op dit moment het
structuurregime. Het structuurregime past in de stakeholdersbenadering ten
aanzien van corporate governance. Dit komt onder meer tot uitdrukking
in de bevoegdheden die aan de aandeelhouders en werknemers zijn toegekend.
Centraal in de structuurregeling staat de raad van commissarissen, die het
belang van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming dient te behartigen.
Op 19 januari 2001 heeft de SER een unaniem advies vastgesteld over het functioneren
en de toekomst van de structuurregeling (SER-advies 01/02). Gevraagd naar
de rol van sociale partners in de discussie, kan met name worden gewezen op
de totstandkoming van dit SER-advies. In een brief van 9 februari 2001 (Kamerstukken
II, 2000–2001, 25 732, nr. 18) is het kabinetsstandpunt weergegeven,
dat het SER-advies op hoofdlijnen ondersteunt. Inmiddels is een wetsontwerp
op dit terrein voor advies aan de Raad van State aangeboden. In dit wetsvoorstel
komt ook de positie van de ondernemingsraad aan de orde.Daarnaast is onderwerp van discussie de mogelijkheid om een betere verantwoording
en meer transparantie over de bezoldiging van bestuurder en commissarissen
te bewerkstelligen. Het wetsvoorstel openbaarmaking bezoldiging en aandelenbezit
van bestuurders en commissarissen is aan de Tweede Kamer aangeboden. Behalve
aangescherpte openbaarmakingsverplichtingen als het gaat om de bezoldiging
en alle componenten, schrijft het wetsvoorstel ook voor dat meer inzicht verschaft
dient te worden in het beleid daaromtrent.Deze voorstellen dragen er zorg voor dat de positie van de ondernemingsraad
wordt versterkt (structuurregime) dan wel dat de ondernemingsraad de mogelijkheid
krijgt zich een beter beeld te vormen van het beleid van de onderneming (openbaarmaking
bezoldiging), waardoor de ondernemingsraad beter gebruik kan maken van zijn
bestaande rechten.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,W. A. F. G. VermeendXNoot1De eerder verschenen stukken zijn gedrukt onder EK nr. 222a, vergaderjaar
1999–2000 en EK nr. 229, vergaderjaar 2000–2001. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20012002-00033-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl