Ministeriële Conferentie van de Wereldhandelsorganisatie (WTO); Brief regering; Voortgang in de lopende onderhandelingen van de Doha-ronde (DDA) in de WTO
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141535
 2009-2010
 
 25 074
 Ministeriële Conferentie van de Wereldhandelsorganisatie (WTO)
 
 
 
 
 Nr. 
 167
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 11 maart 2010
 Voortgang handelsoverleg
 Uw vaste commissie voor Economische Zaken verzocht om een brief over de
voortgang in de lopende onderhandelingen van de Doha-ronde (DDA) in de WTO
(uw kenmerk 29 826-37/2010D06101). Met deze brief voldoe ik aan uw verzoek.
Voorts licht ik u kort in over het akkoord dat bereikt is in het jaren oude
bananengeschil tussen de EU, de VS en de bananenproducerende landen, over
het proces tot implementatie van het vrijhandelsakkoord met Zuid-Korea, over
de hoofdlijnen van het zeer recent afgesloten vrijhandelsakkoord tussen de
EU en Peru en Colombia, en over afronding van de EPA-onderhandelingen met
de Cariforum regio.
 WTO
 De economische crisis heeft een ongekend negatieve weerslag gehad op de
wereldhandel. Voor de WTO heeft zich de afgelopen anderhalf jaar een tweeledig
beeld afgetekend: de WTO heeft haar waarde als regelgevende spil van het wereldhandelssysteem
ruimschoots bewezen, echter als forum voor onderhandelingen over (verdere)
handelsliberalisering maakt zij een moeilijke tijd door.
 Functioneren WTO in de crisis
 Sinds het begin van de crisis heeft de WTO haar nut bewezen door te helpen
voorkomen dat landen in protectionisme vervallen. De regelmatige publicatie,
rubricering en bespreking van nieuwe handels- en subsidiemaatregelen sinds
het begin van de crisis heeft hieraan bijgedragen. Ook uit het net beschikbaar
gekomen monitoring rapport van WTO, OESO EN UNCTAD (bijgevoegd) blijkt dat over het geheel genomen gesteld kan worden dat protectionisme,
ook tegen de achtergrond van onzekerheid en crisis, niet de overhand heeft
gekregen. Waakzaamheid blijft echter geboden: er zijn wel degelijk voorbeelden
van crisisgerelateerde handelsverstorende maatregelen, ook door G20-leden,
in sommige gevallen met een beroep op non-trade
concerns. Het blijft van belang onze partners ervan te overtuigen
dat een zorgvuldige afweging noodzakelijk is voorafgaand aan de eventuele
inzet van het handelsbeleid ten bate van duurzaamheidsdoelstellingen. Bovendien
moet er op worden toegezien dat de EU zelf ook geen handelsbelemmerende maatregelen
neemt, bijvoorbeeld de restitutie op zuivel. De kabinetsvisie «non-trade
concerns en handelsbeleid: verduurzaming van productiemethoden en -processen
wereldwijd» (Ref. TK 26 485, nr. 68) voorziet in een dergelijke
zorgvuldige benadering, die door Nederland actief wordt uitgedragen.
 
 Ook bij het beslechten van geschillen en de voorkoming van conflicten
is de WTO effectief gebleven. Dit heeft onder andere bijgedragen aan beheersing
van spanningen rond de opkomst van China als economische macht, en is naar
alle waarschijnlijkheid één van de redenen waarom WTO-leden
niet grootscheeps in protectionisme zijn vervallen. Juist dit laatste effect
maakt duidelijk dat niet lichtzinnig gedacht mag worden over de waarde –
ook voor Nederland – van dit internationale rechtssysteem.
 Voortgang in de DDA-onderhandelingen
 De rol van de WTO als forum voor onderhandelingen lijdt onder het klimaat
van economische onzekerheid dat voortvloeit uit de financiële crisis
en de recessie in grote delen van de wereld. De nadruk op de nationale overheidsfinanciën
en binnenlandse werkgelegenheid, die hier het gevolg van is, maakt het voor
veel landen moeilijk om concessies te doen die op korte termijn en in specifieke
sectoren tot banenverlies kunnen leiden. Dit heeft tot gevolg dat de onderhandelingen
over de Doha-ronde zeer stroef verlopen.
 Tijdens de zevende Ministeriële Conferentie van de WTO (30 november
tot 2 december jongstleden) kon weinig vooruitgang in de WTO-ronde worden
vastgesteld (Kamerstuk 25 074, nr. 166). Een concreet plan om de
onderhandelingen in 2010 af te ronden kwam evenmin tot stand. De onderhandelingen
bevinden zich daarmee grotendeels nog op het punt waarop zij in december 2008
bleven steken (Kamerstuk 25 074, nr. 163). Hiermee is weliswaar
voor ruim tachtig procent van de onderhandelingsstof een oplossing voorhanden,
maar extra inspanning is nodig om de ronde succesvol af te kunnen sluiten.
 
 Begin dit jaar zijn de onderhandelingen over de gehele linie hervat, op
zowel technisch niveau als op hoog ambtelijk niveau. De besprekingen over
landbouw en industriële producten (NAMA = non agricultural market access)
op technisch niveau richten zich voornamelijk op de voorbereiding van de «schedules»
(individuele uitwerking van het hoofdlijnenakkoord per lidstaat). De discussies
op hoger niveau gaan over de nog openstaande beslispunten in de concept-modaliteitenteksten
van december 2008. Tot dusver hebben de besprekingen op hoog niveau geen concrete
resultaten opgeleverd. Verder zijn op technisch niveau de onderhandelingsgroepen
hervat over de meeste andere onderwerpen, waaronder diensten, regels (aanscherping
WTO-regels op het terrein van subsidies en anti-dumping, inclusief visserijsubsidies,
en preferentiële handelsakkoorden), milieu, handelsfacilitatie en intellectueel
eigendom (bijvoorbeeld geografische indicaties). Dit is nuttig werk dat op
sommige vlakken tot resultaten leidt.
 Over de invulling van sectorale akkoorden voor industrieproducten en extra
markttoegang voor landbouwgoederen lopen bilaterale gesprekken tussen enerzijds
de VS en anderzijds de grote opkomende economieën India, China en Brazilië.
De VS probeert hier meer markttoegang te realiseren voor zowel landbouw als
industrieproducten. Tot nu toe lijken deze gesprekken weinig op te leveren:
de VS heeft zijn algemene eis niet concreet gemaakt en de opkomende
economieën bewaren hun troeven voor het eindspel van de onderhandelingen.
 De Europese Commissie heeft aangegeven dat er het komende jaar geen actieve
opstelling en compromisbereidheid in de VS te verwachten is, en zonder de
VS is afronding niet mogelijk. President Obama concentreert zich voornamelijk
op de buitenlandse agenda. Handel heeft geen prioriteit op de korte tot middellange
termijn.
 
 Eind maart a.s. vindt een «inventarisatie»-bijeenkomst plaats
waartoe werd besloten tijdens de zevende Ministeriële WTO-conferentie
en eerder door de G20 (Pittsburgh, september 2009). Deze zal op hoog ambtelijk
niveau plaatsvinden. In juli 2010 is de volgende G20-bijeenkomst voorzien
in Canada: een volgende kans voor het creëren van politiek momentum.
De EU en anderen zijn voorstander van een bijeenkomst op ministerieel niveau
in de aanloop naar deze top; vooral de VS verzet zich echter.
 
 Dit sombere beeld van de DDA-onderhandelingen kan wat mij betreft geenszins
leiden tot het afschrijven ervan. WTO-onderhandelingen zijn zeer complex –
niet in de laatste plaats omdat zij gevoerd worden door 153 leden –
en de resultaten ervan hebben verstrekkende gevolgen. Ondanks de moeilijkheden
en het trage tempo hecht Nederland zeer aan multilaterale handelsonderhandelingen.
Immers deze leveren een hoge mate van voorspelbaarheid op en alle leden beslissen
met gelijke stem mee. Dit is niet in de laatste plaats van belang voor ontwikkelingslanden,
die baat hebben bij een stelsel van multilaterale afdwingbare handelsregels.
Om de handelsagenda van de toekomst op te kunnen pakken, is het dus van groot
belang de DDA zo spoedig mogelijk af te ronden. Juist in het huidige economische
klimaat zou een multilateraal handelsakkoord een belangrijke bijdrage kunnen
leveren aan herstel van vertrouwen en economische groei wereldwijd. Echter,
de geloofwaardigheid van de WTO als instelling staat niet onder druk, al zou
afronding van de DDA wel een versterking van de multilaterale aanpak betekenen.
 EU-positie
 De EU bevindt zich binnen de Doha-onderhandelingen momenteel in een weliswaar
comfortabele, maar toch wat afzijdige positie. De EU neemt immers niet deel
aan de gesprekken tussen de VS en de grote opkomende economieën, die
tot meer marktopening aan de kant van de opkomende economieën moeten
leiden. De verlangens van de EU op de terreinen van landbouw en industriële
producten zijn verder beperkt: bij industrieproducten vooral een horizontaal
mechanisme om non-tarifaire belemmeringen aan te kaarten; en bij landbouw
enige defensieve punten rond vereenvoudiging van tarieven en de mogelijkheid
tariefcontingenten in te stellen voor producten waar dat nu niet het geval
is (en overigens erkenning van geografische indicaties). Voor wat betreft
de ontwikkelingsdimensie van deze ronde zet de EU onder meer in op volledig
vrije markttoegang voor de minst ontwikkelde landen in alle OESO-landen en
zoveel mogelijk opkomende markten, een ambitieuze, specifieke en snelle reductie
voor handelsverstorende katoensubsidies en een ontwikkelingsvriendelijk WTO-handelsfacilitatie-akkoord.
Er wordt ook door andere partners weinig meer verlangd van de EU, na haar
vrij ruimhartige opstelling in het verleden.
 
 De inzet van de EU is er, net als die van veel andere WTO-leden, dan ook
op gericht te voorkomen dat wordt teruggekomen op zaken waarover in grote
lijnen overeenstemming bestond. De tot nu toe behaalde resultaten zijn waardevol
en het resultaat van jarenlange, intensieve onderhandelingen. Bovendien zou
aanpassing de zorgvuldige opgebouwde balans kunnen verstoren. De EU heeft
in het recente verleden daarom herhaaldelijk de bereidheid uitgesproken
zich flexibel op te stellen onder de voorwaarde dat het huidige evenwicht
behouden blijft. Het aantreden van de nieuwe Europese Commissie en de inwerkingtreding
van het Verdrag van Lissabon leggen de basis voor een versterkt optreden van
de EU in de WTO. Dit moet worden gebruikt om het meer algemene belang dat
zij heeft bij open multilaterale handel en het welslagen van de ronde, kracht
bij te zetten.
 Akkoord in bananengeschil
 Op 15 december 2009 zijn de EU, de VS en de bananenproducerende landen
het eindelijk eens geworden over een oplossing voor het bananendispuut, dat
met 15 jaar het langstlopende handelsconflict in de WTO was. Dit akkoord neemt
een belangrijk struikelblok in de Doha-onderhandelingen weg, mits andere landen
zich niet tegen het bereikte akkoord verzetten.
 
 Voor de EU is het steeds moeilijk geweest om haar voorkeursbehandeling
van veelal voormalige kolonies in het Caribisch gebied te verzoenen met haar
(WTO-)verplichtingen jegens Latijns-Amerikaanse landen. In het uiteindelijke
akkoord is afgesproken dat de EU het gebonden tarief op bananen in stappen
zal verlagen naar $ 114 per ton in 2017, overeenkomstig een principeafspraak
die al in juni 2008 op tafel lag, maar destijds niet beklonken kon worden.
De eerste stap is verlaging naar $ 148 per ton. Vervolgens jaarlijks
in gelijke stappen naar $ 114 in 2017, of, als er geen DDA-akkoord is,
in 2019. In ruil hiervoor zullen bananen in de Doha-ronde niet als tropische
producten worden behandeld (dus geen nulrecht). Verder zullen de Latijns-Amerikaanse
landen en de VS WTO-procedures tegen de EU staken.
 Voor de ACS-landen is een Europees steunpakket van 200 miljoen euro afgesproken,
bovenop de reeds bestaande steun. Deze steun zal gegeven worden in de vorm
van landenspecifieke steunpakketten, die gericht zijn op het helpen van producenten
bij de aanpassing aan de nieuwe situatie. 
 Vrijhandelsakkoorden
 Eind 2006 werd echter de aanzet gegeven voor een serie handelsakkoorden,
met economisch interessante landen als India en Zuid-Korea, die in het teken
staan van de eigen welvaart, groei en werkgelegenheid.
 Nederland steunt deze inzet op economische relevante, brede en diepe vrijhandelsakkoorden,
waarbij rekening dient te worden gehouden met het ontwikkelingsniveau van
de toekomstige vrijhandelspartners, door waar nodig asymmetrie in tariefliberalisering
toe te staan en verschillende overgangstermijnen te hanteren. Zoals in de
notitie «Handelsbeleid en vaste waarden in een veranderende wereldorde»
(TK 2008–09, 31 985, nr. 1) werd aangegeven, vindt Nederland
het van belang dat de EU een coherent extern beleid voert. Dat betekent dat
de vijf politieke clausules en een hoofdstuk over duurzame ontwikkeling een
passende plek moeten krijgen in de nieuwe relatie met deze partners. Nederland
is geen voorstander van het starten van onderhandelingen over vrijhandelsakkoorden
uit louter politieke overwegingen.
 Zuid-Korea
 Het vrijhandelsakkoord met Zuid-Korea is het eerste akkoord in deze nieuwe
serie van vrijhandelsakkoorden: de onderhandelingen hierover werden in oktober
vorig jaar succesvol afgerond. Over het bereikte resultaat informeerde ik
uw Kamer in mijn brief van 5 november 2009 (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 932). Dit akkoord zal ook een testcase zijn voor de nieuwe procedures
en de invulling van de nieuwe verantwoordelijkheden van het Europese
Parlement onder het Lissabon Verdrag. Naar verwachting zal de Europese Commissie
in maart de Raad voorstellen het handelsakkoord tussen de EU en Zuid-Korea
te ondertekenen. Ook zal de Europese Commissie goedkeuring aan het Europese
Parlement vragen. Naast het voorstel voor ondertekening bereidt de Europese
Commissie een aantal instrumenten voor ter ondersteuning van de in het handelsakkoord
gemaakte afspraken. Zo moet de EU interne procedures vaststellen voor de toepassing
van de vrijwaringsbepalingen, en een mechanisme instellen voor het beheren
van oorsprongsregels. De Commissie zal dit implementatiepakket tegelijkertijd
met het voorstel voor ondertekening presenteren. Het Europese Parlement heeft
aangegeven dit akkoord zorgvuldig te willen bespreken. Streven is om de voorstellen
nog voor de zomer te ondertekenen. Dat geldt ook voor de aan het handelsakkoord
gekoppelde politieke raamwerkovereenkomst met Zuid-Korea, maar ook dit is
afhankelijk van de behandeling in het Europese Parlement.
 EU-Andean Multi Party Agreement
 Op 1 maart jl. zijn de Europse Unie en de Andes-landen, Colombia
en Peru, een «Multi-party agreement» overeengekomen. Deze zal
gekoppeld worden aan het reeds bestaande Policy Dialogue and Cooperation Agreement
(PDCA) uit 2003. Het vrijhandelsakkoord omvat handel in goederen, diensten
en investeringen en kan een grote bijdrage leveren aan de versterking van
de onderlinge relatie. Het akkoord voorziet van beide kanten volledige liberalisering
van de industriële producten en visserij, waarbij Peru direct 80%
van de industriële markt zal openen en Colombia 65%. In het akkoord
en tijdens de onderhandelingen is rekening gehouden met de verschillende niveaus
van ontwikkeling tussen alle ondertekenende partijen. Hiertoe zijn onder andere
langere overgangstermijnen, brede mogelijkheden voor cumulatie en duty drawback
in het akkoord opgenomen. Ook voorziet het akkoord in een samenwerkingshoofdstuk
gericht op de bevordering van het concurrentievermogen en innovatie, modernisering
van de productie, het vergemakkelijken van de handel en de overdracht van
technologie tussen de partijen. Een basisprincipe van de overeenkomst is de
inzet van de partijen bij de eerbiediging van de mensenrechten en de ontwikkeling
van een duurzame economie op basis van de bescherming en de bevordering van
de arbeids- en milieunormen. Het akkoord bevat bepalingen om in te grijpen
in geval van bijvoorbeeld ernstige mensenrechtenschendingen.
 
 In april 2007 stelde de Raad een onderhandelingsmandaat voor de Commissie
vast voor een associatieakkoord met de Andeslanden, inclusief een WTO-conform
vrijhandelsakkoord. Ecuador en Bolivia hebben zich in 2008 en 2009 teruggetrokken
uit het onderhandelingstraject. Ecuador blijft betrokken, maar heeft formeel
nog geen signaal afgegeven weer aan de onderhandelingen mee te willen doen.
Het akkoord bevat hiertoe flexibele bepalingen.
 EPAs
 Op 10 december jl. heeft Haïti als laatste Cariforum-land het
volledige EU – Cariforum EPA ondertekend. Het akkoord met de Caribische
regio is daarmee het eerste volwaardige EPA dat uitonderhandeld en door alle
partijen ondertekend is. Naar verwachting zal dit verdrag nog voor het zomerreces
aan uw Kamer worden aangeboden ter goedkeuring. De nieuwe Handelscommissaris
De Gucht heeft in het Europese Parlement kenbaar gemaakt een nieuwe impuls
te willen geven aan de nog lopende EPA-onderhandelingen en met name aan Zuid-Zuid
handel. Nederland zal De Gucht steunen in zijn positieve benadering van dit
vraagstuk. 
 Slot
 Het WTO-stelsel heeft de crisis goed doorstaan. Protectionisme is vermeden
en handelsgeschillen zijn beheerst gebleven. De onderhandelingen over verdere
marktopening vlotten echter niet, waar crisis en recessie onder meer aan hebben
bijgedragen. Tegen deze achtergrond zijn, in aanvulling op de bestaande WTO-afspraken,
te realiseren preferentiële vrijhandelsakkoorden een meer gemakkelijke
manier om toch opener grenzen te verzekeren dan te wachten op resultaat van
overleg met 153 landen tegelijk. Regionale en bilaterale akkoorden blijven
echter een tweede keus. Uiteindelijk is de multilaterale aanpak in de WTO
onmisbaar om gedegen om te gaan met nieuwe wereldeconomische verhoudingen
die ontstaan door opkomst van nieuwe grootmachten, handelsaspecten van mondiale
publieke goederen, en nieuwe vormen van schaarste.
 
 De minister van Economische Zaken,
 M. J. A. van der Hoeven 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.