Studiefinanciering; Brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133365
 2008-2009
 
 24 724
 Studiefinanciering
 
 
 30 420
 Emancipatiebeleid
 
 
 
 
 Nr. 
 87
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 30 juni 2009
 
 In mijn brief van 28 april 2008 (TK 2007–2008, 24 724 &
30 420, nr. 74) heb ik u geïnformeerd over de resultaten van
een rondetafelbijeenkomst over studerende moeders. Op deze bijeenkomst hebben
uiteenlopende partijen de problematiek van studerende moeders besproken en
zijn vervolgafspraken gemaakt. In het wetgevingsoverleg in het kader van de
begroting OCW, deel Hoger Onderwijs, van 8 december 2008 heb ik uw Kamer
toegezegd dat ik vóór 1 juli 2009 over de vervolgacties
zal rapporteren. Bovendien heb ik in het begrotingsoverleg van 9 en 10 december
2008 beloofd om met het Steunpunt Studerende moeders in gesprek te gaan om
te bezien of de stichting nog eenmalig aanvullende ondersteuning behoeft.
 
 In deze brief breng ik de groep alleenstaande studerende ouders in het
hoger onderwijs in kaart, ga ik in op het wegnemen van beletselen voor studenten
met kinderen en geef ik aan op welke wijze het Steunpunt studerende moeders
zal worden ondersteund. Ik rapporteer met deze brief ook over de uitkomsten
van twee vervolgbijeenkomsten, die in april en juni 2009 op het ministerie
van OCW zijn gehouden.
 
 Ik beperk me in deze brief tot het hoger onderwijs, omdat de problematiek
rond studerende moeders in het mbo een andere is dan in het hoger onderwijs.
Binnen het mbo speelt vooral de vraag «hoe kunnen we moeders brengen
tot een startkwalificatie?» Daar is de aanpak «Aanval op de schooluitval»
op gericht, waarmee voortijdig schoolverlaten moet worden voorkomen.
 Alleenstaande studerende ouders in het hoger onderwijs
 Er zijn geen gegevens beschikbaar over de totale groep studerende ouders.
Wel weten we hoe groot de groep alleenstaande studerende ouders is die de
eenoudertoeslag heeft ontvangen. We spitsen ons toe op deze groep vanuit de
veronderstelling dat zij de grootste problemen zal hebben om ouderschap
en studie te combineren. Omdat verreweg het merendeel vrouw is zullen we ook
de term «alleenstaande studerende moeders» hanteren.
 Aantal alleenstaande studerende moeders
 In tabel 1 is het aantal studenten met een eenoudertoeslag op hogescholen
en universiteiten weergegeven. We zien dat het gaat om een relatief kleine
groep. Van de ruim 242 000 studenten in het hbo met een prestatiebeurs
in 2008 ontving 0,8% een eenoudertoeslag. In het wo ontving 0,2%
van de ruim 115 000 studenten met een prestatiebeurs in 2008 een eenoudertoeslag.
In het WO is de groep stabiel en zeer beperkt, in het hbo is het aantal alleenstaande
studerende ouders ten opzichte van 2005 bijna verdubbeld.
 Tabel 1: aantal studerenden met eenoudertoeslag in HBO
en WO (Bron: IB-Groep)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009 
 
 
 
 
 hbo
 945
 1 225
 1 450
 1 838
 1 723
 
 
 wo
 193
 239
 273
 269
 210
 
 
 
 
 Studiesucces van alleenstaande studerende moeders
 Over de periode 1986 tot en met 2009 hebben in totaal 5016 alleenstaande
studerende ouders een opleiding in het hoger onderwijs gevolgd of zijn daar
nog mee bezig (zie tabel 2).
 Tabel 2: aantal studenten met eenoudertoeslag in het hoger
onderwijs in de periode 1986–2009 (Bron: IB-Groep).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HBO
 WO
 Totaal HO
 
 
 
 
 Diploma behaald
 1 157 (31%)
 488 (40%)
 1 645 (33%)
 
 
 Niet meer ingeschreven/geen diploma behaald
 905
 
 
 
 
 
 (24%)
 533 (43%)
 1 438 (29%) 
 
 
 Nog ingeschreven/studeert nog
 1 723
(45%)
 210 (17%)
 1 933 (41%)
 
 
 
 
 
 Het blijkt dat het percentage alleenstaande moeders dat zich uitschrijft
zonder een diploma te behalen hoog is: 43% in het wo en 24%
in het hbo. Ter vergelijking: de reguliere uitvalcijfers voor het hbo zijn
22% en voor het wo 13%. Hoewel het om een beperkte groep gaat,
kan het studiesucces van (alleenstaande) studerende moeders omhoog worden
gebracht door belemmeringen weg te nemen die het behalen van een diploma bemoeilijken.
 Wegnemen van belemmeringen voor studerende moeders
 Hieronder wordt aangegeven welke acties in gang zijn gezet om belemmeringen
voor studerende moeders weg te nemen. Voor een groot deel zijn de instellingen
hierbij aan zet, maar ook de studentendecanen, de studenten zelf en de studentenorganisaties.
De rol van OCW is vooral om partijen bij elkaar te brengen, financiële
middelen ter beschikking te stellen en de wetgeving zo nodig aan te passen.
 Betere informatievoorziening.
 In mijn brief van vorig jaar (datum en kenmerk vermelden) is geconstateerd dat de kennis over en voor studerende ouders beter kan. Daarom
is een aantal acties in gang gezet.
 
 Op de website van VNG is extra informatie over studerende moeders en studiefinanciering
opgenomen. VNG heeft aangegeven dat die informatie goed geraadpleegd wordt.
 
 De studentendecanen uit het hbo, verenigd in het Landelijk Overleg Studentendecanen
voor het HBO (LOS-HBO), hebben een stappenplan gericht op kennisvergroting
ontwikkeld en ze hebben in hun Algemene Vergadering aandacht aan het onderwerp
gegeven door het steunpunt studerende moeders een workshop te laten verzorgen.
 
 In de nieuwsbrief van het LOS-HBO is informatie over dit steunpunt opgenomen
en in het digitaal decanenhandboek is een link gemaakt naar de website van
het Steunpunt studerende moeders.
 
 Het LOS-HBO wil het volgende bestuursjaar een studiemiddag als pilot organiseren
om de verdere behoefte onder studentendecanen te inventariseren.
 
 De studentendecanen uit het wo, verenigd in het Landelijk Beraad Studentendecanen
(LBS), hebben soortgelijke acties ondernomen. Het thema is in verschillende
commissies besproken en het LBS heeft de universiteiten gevraagd op hun website
een link op te nemen naar het steunpunt.
 
 Voor de informatievoorziening aan studenten verbetert het Steunpunt zijn
website en neemt een computersysteem voor relatiemanagement in gebruik. Hiervoor
heeft het Steunpunt in 2008 een eenmalige subsidie van € 20 000
ontvangen. Het Steunpunt geeft aan dat onderwijsinstellingen en veel studenten
met kinderen het Steunpunt weten te vinden. De behoefte aan informatie en
ondersteuning is groter dan waarin het Steunpunt nu kan voorzien.
 
 De zorg voor studiesucces van studerende moeders zal door de HBO-raad
onder meer in zijn nieuwsbrieven onder de aandacht van de onderwijsinstellingen
worden gebracht. Voor VSNU is dit integraal onderdeel van het programma om
het studiesucces te bevorderen.
 Eenoudertoeslag
 De eenoudertoeslag voor alleenstaande studenten met kinderen is onderdeel
van de prestatiebeurs en deze wordt in een gift omgezet als een studerende
moeder een hogeronderwijsdiploma haalt. De vraag is gesteld of het mogelijk
is om de alleenstaande oudertoeslag direct als gift te verstrekken, zodat
studerende moeders die hun diploma niet halen de ontvangen eenoudertoeslag
niet hoeven terug te betalen.
 
 Zoals in december 2008 tijdens het begrotingsoverleg is aangegeven leidt
dit in het jaar van invoering tot een stijging van de relevante begrotingsuitgaven
van circa 18 miljoen euro (inclusief mbo-deelnemers). Dit zou een té
groot beslag leggen op de publieke middelen.
 Bovendien is daarmee het probleem van de hoge uitval niet opgelost. Belangrijker
is derhalve om ons te richten op studiesucces: ervoor te zorgen dat studenten
met kinderen hun opleiding wél met goed gevolg kunnen afronden. Dan
is terugbetaling van de eenoudertoeslag uit de prestatiebeurs ook niet aan
de orde.
 Ondersteuning vanuit hogescholen en universiteiten
 Ondersteuning van studenten is veelal maatwerk dat op de hogescholen en
universiteiten zelf georganiseerd moet worden, zoals dat bijvoorbeeld voor
topsporters gedaan wordt. Voor studenten met kinderen kan het daarbij gaan
om individuele aanpassingen in studieprogramma’s, voorzieningen als
kolfruimtes, ondersteuning uit het afstudeer- annex profileringsfonds en een
aanspreekpunt waar studenten met kinderen terechtkunnen. Daarin hebben studentenorganisaties
via onder meer de medezeggenschap een belangrijke rol. Voor zover dat nodig
mocht zijn kunnen zij zich bijvoorbeeld samen met werknemersvertegenwoordigers
sterk maken voor zaken zoals goede kolfruimtes en hebben zij een stem in de
totstandkoming van regelingen voor afstudeersteun.
 
 Uit de rondetafelgesprekken kwam naar voren dat soms discussie wordt gevoerd
of «bevalling» een omstandigheid is waarvoor afstudeersteun gegeven
zou moeten worden. In de wettelijke bepalingen staat nu nog dat iemand in
de bijzondere omstandigheid van «ziekte of zwangerschap» in aanmerking
komt voor afstudeersteun. Om die onduidelijkheid zo snel mogelijk weg te nemen
is in het kader van het wetsvoorstel «Versterking Besturing» ten
aanzien van het profileringsfonds voorgesteld om dit criterium te veranderen
in «ziekte of zwangerschap en bevalling».
 
 Voor wat betreft een aanspreekpunt voor studerende moeders kan de Hogeschool
Rotterdam als voorbeeld dienen. In de stad en in de provincie met de meeste
alleenstaande moeders heeft deze hogeschool het Steunpunt studerende moeders
ingeschakeld om vanuit een centrale locatie studerende moeders aan deze hogeschool
met elkaar in contact te brengen en die hen met raad en daad kan bijstaan.
 Hulp van het Steunpunt studerende moeders
 Het Steunpunt studerende moeders heeft aangegeven dat het vanuit zijn
ervaringen en specifieke deskundigheid de onderwijsinstellingen verder wil
helpen in de ondersteuning van studerende moeders. Dat kan bijvoorbeeld in
de vorm van workshops en trainingen voor medewerkers van onderwijsinstellingen
en met dienstverlening aan individuele studenten. Omdat dit het studiesucces
van studerende moeders kan bevorderen en ook een toegevoegde waarde kan hebben
voor onderwijsinstellingen, ben ik bereid het Steunpunt daarvoor financiële
steun te geven.
 
 Uiteindelijk blijft de ondersteuning van studenten wel de verantwoordelijkheid
van de onderwijsinstellingen, hun studentendecanen en studieadviseurs en is
het niet de bedoeling om in plaats daarvan aparte structuren in het leven
te roepen. Daarom heb ik het Steunpunt laten weten dat ik bereid ben om in
het studiejaar 2009–2010 een bedrag van € 50 000 beschikbaar
te stellen en nog eens in het studiejaar 2010–2011. De praktische uitwerking
daarvan wordt nu vormgegeven. Vervolgens is het aan het Steunpunt, de onderwijsinstellingen
en eventuele andere afnemers van het Steunpunt om te bezien of en in welke
vorm dit aanbod voortgezet zou moeten worden.
 Conclusie
 Samenvattend kom ik tot de conclusie dat de rondetafelgesprekken waardevolle
uitkomsten hebben opgeleverd. Verschillende belangrijke partijen zijn bijeengebracht.
De informatievoorziening voor en over studerende moeders is verbeterd. Er
komt duidelijker wetgeving voor afstudeersteun bij «zwangerschap én
bevalling». En het Steunpunt studerende moeders krijgt met een tijdelijke
subsidie van OCW de mogelijkheid om onderwijsinstellingen en studerende
moeders te helpen en om samen met onderwijsinstellingen te bezien of en in
welke vorm dit aanbod voortgezet zou moeten worden. De belangrijkste uitkomst
is misschien wel dat de nadruk terecht wordt gelegd op het studiesucces van
studerende moeders. Het proces om dat te verhogen wordt voortgezet. Over een
tot anderhalf jaar zullen de betrokken partijen samen met OCW opnieuw de balans
opmaken.
 
 De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 R. H. A. Plasterk