Gezondheid en milieu; Verslag schriftelijk overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28089, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

27-06-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28089 nr. 3

13-06-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInleidingOndertekeningLichaamVragen PvdA-fractie1234567891011121314151617181920Vragen VVD-fractie2122232425Vragen CDA-fractie26272829303132333435Vragen D66-fractie363738394041424344454647484950Vragen GroenLinks-fractie5152535455565758596061626364Vragen SP-fractie656667686970717273747576777879808182838485868788899091929394
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28089Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 111 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 089Gezondheid en milieunr. 3VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 13 juni 2002In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 bleek er bij enkele fracties behoefte te bestaan een aantal vragen
ter beantwoording voor te leggen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over haar brief van 9 november 2001 inzake de notitie gezondheid
en milieu (28 089).De vragen zijn door de minister, voorzien van een inleiding, beantwoord
bij brief van 13 juni 2002. De vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt.De fungerend voorzitter van de commissie,TerpstraDe griffier van de commissie,TeunissenInleidingHierbij zend ik u, mede namens de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer, de antwoorden op de vragen, gesteld tijdens de schriftelijke
vragenronde in de vaste commissie voor de Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over de brief van 9 november 2001 inzake gezondheid en milieu (TK 28 089
nr. 1).De fysieke omgeving is een belangrijke determinant van gezondheid, tal
van milieufactoren kunnen de leefomgeving beïnvloeden. De belangrijkste
oorzaken van gezondheidsverlies door milieufactoren zijn verontreiniging van
de buitenlucht met fijn stof en ozon, ernstige geluidshinder door verkeer
en verontreiniging van het binnenmilieu met radon, fijn stof (tabaksrook)
en allergene, vochtminnende biologische agentia. Burgers ervaren een sterke
relatie tussen hun omgeving en hun gezondheid, zij maken zich vooral zorgen
om gezondheidsrisico's door specifieke lokale milieufactoren. Tegelijkertijd
hebben zij het gevoel hier weinig invloed op uit te kunnen oefenen. Dit kan
leiden tot gevoelens van onzekerheid en ongerustheid die zich vertalen in
gezondheidsklachten die worden toegeschreven aan deze milieufactoren. Voor
een gezonde omgeving en een gezond milieu zijn veel verschillende actoren
verantwoordelijk. In dit licht is het van belang de verantwoordelijkheid van
de overheid duidelijk in beeld te brengen en goed in te vullen.Gezondheid en milieu is een breed thema dat zich niet beperkt tot het
VWS en VROM terrein. Dit wordt weerspiegelt door de diversiteit van uw vragen.
In de Notitie Gezondheid en Milieu is geïnventariseerd welke invloed
de verschillende milieufactoren hebben op de gezondheid. Op basis van deze
inventarisatie is aangegeven op welke onderdelen het milieu- en gezondheidsbeleid
dient te worden versterkt. De versterking is uitgewerkt in het Actieprogramma
gezondheid en milieu: Uitwerking van een beleidsversterking, dat minister
Pronk op 25 april jl. aan u heeft aangeboden (TK 28 089 nr. 2).
Daar waar de vragen betrekking hebben op onderwerpen die onderdeel zijn van
het actieprogramma, verwijs ik naar het actieprogramma.Het actieprogramma bevat 36 acties die zijn ingevuld langs drie lijnen
gericht op:– integraal overheidsbeleid zowel op lokaal, nationaal als internationaal
niveau;– verbetering van de communicatie met burgers en maatschappelijke
organisaties;– innovatie op het terrein van binnenmilieu, lokaal beleid, onderzoek,
monitoring en de aanpak van nieuwe risico's.Het actieprogramma richt zich op het beter in beeld brengen van effecten
van milieuverontreiniging op de gezondheid en wil bevorderen dat deze in de
besluitvorming worden meegenomen. Om de invloed van burgers op lokale besluitvorming
te vergroten wordt onderzocht op welke wijze voorzien kan worden in onafhankelijke
deskundige ondersteuning van bewoners(groepen) bij lokale problemen. Informatie
over gezondheid en milieu moet in één voor het publiek toegankelijk
informatiesysteem komen. Beoordelingscriteria voor het nemen van risicobeperkende
maatregelen worden ontwikkeld. De medisch milieukundige functie bij GGD'en
wordt versterkt.Het actieprogramma moet leiden tot zowel het terugdringen van gezondheidsrisico's
door milieufactoren, als het waar mogelijk wegnemen van de oorzaak van ongerustheid
door milieurisico's.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-EilersVragen PvdA-fractie1Kan worden onderbouwd waarom er alleen voor maatregelen
op lokaal niveau is gekozen om de gezondheidsproblemen ten gevolge van milieuoverlast
terug te dringen? Concludeert de minister dat er op nationaal en regionaal
niveau geen aanvullend beleid mogelijk en/of zinvol is om gezondheidsproblemen
ten gevolge van milieuoverlast terug te dringen? Zo niet, waarom staan er
in de nota dan geen voorstellen voor verbetering van het beleid op landelijk
en regionaal niveau?Doelstelling van de notitie is verdere terugdringing van gezondheidseffecten
ten gevolge van milieufactoren en het bevorderen van de kwaliteit van de fysieke
leefomgeving. Belangrijke punten hierbij zijn meer aandacht voor de samenhang
en verbreding van het onderwerp gezondheid en milieu op nationaal en lokaal
niveau en voor ongerustheid van de bevolking veroorzaakt door milieufactoren.In het Actieprogramma gezondheid en milieu: Uitwerking van een beleidsversterking
(verder: actieprogramma) dat op 25 april jl. door de minister van VROM,
mede namens de minister van VWS, aan de Tweede kamer is aangeboden worden
deze maatregelen verder uitgewerkt.2Jaarlijks worden enige 1000-en mensen opgenomen in
ziekenhuizen of sterven aan ozon en fijn stof. Kunt u uitsplitsen om hoeveel
sterftegevallen het gaat, en om hoeveel ziekenhuisopnames?De Milieubalans 2001 (pag. 105) geeft een schatting van het aantal vervroegde
sterfgevallen als gevolg van de huidige niveaus van luchtverontreiniging in
Nederland. Naar schatting kunnen ongeveer 850 vervroegde sterfgevallen en
ongeveer 1800 spoedopnames voor aandoeningen aan de luchtwegen en hart- en
vaatziekten worden toegeschreven aan luchtverontreiniging door fijn stof en
ozon.3Welke negatieve gevolgen heeft tabaksrook voor het
binnenmilieu? Hoe verhoudt zich dat tot andere binnenmilieuproblemen? Waarom
wordt tabaksrook overigens niet als probleem aangegeven? Hoeveel slachtoffers
zijn het gevolg van passief meeroken?Binnenmilieu is een belangrijk aandachtsveld van het actieprogramma. Het
Ministerie van VWS zal de reeds bestaande inspanningen om roken te ontmoedigen
intensiveren. Het Ministerie van VROM intensiveert haar inspanningen om het
VROM-gebouw, in navolging van VWS, volledig rookvrij te maken.Roken levert een aanzienlijke bijdrage aan de vervuiling van het binnenmilieu.
Van de rook van één sigaret komt 85% in de omgeving terecht.
De notitie Gezondheid en Milieu geeft aan dat bewonersgedrag de kwaliteit
van het binnenmilieu beïnvloedt. Roken is een belangrijk aspect van dit
bewonersgedrag.Ook passief roken veroorzaakt gezondheidsschade. In 1993 is voor Nederland
berekend dat jaarlijks ongeveer 200 «meerokers» sterven aan longkanker
als gevolg van passief roken. Het Nederlands Kanker Instituut heeft dit bepaald
op basis van een rapport van het Environmental Protection Agency, een onderdeel
van de Amerikaanse regering. Ook rokersziekten zoals hart- en vaatziekten
en andere ziekten van luchtwegen en longen blijven passief rokers niet bespaard.
Gegevens om dit nader te kwantificeren zijn niet beschikbaar.4Is bekend dat er spanning is tussen Arbo-wetgeving
en terugdringing van geluidsoverlast? Ter adstruering het volgende voorbeeld.
In Heijplaat Rotterdam zijn 's-avonds harde sirenes in de haven te horen om
te waarschuwen voor bewegende kranen. Omdat de sirene ook in de cabine hoorbaar
moet zijn, moet volgens de arbeidsinspectie een zeer luide sirene afgaan.Het gaat dus om piekgeluiden, waarbij het geluidsniveau
buiten en binnen de woningen op zich hoger dan het equivalent niveau is (65
dB(A) overdag toegestaan op de gevel / 60 dB(A) 's-avonds en 55 dB(A) 's nacht
en in het weekend).Ja. In zijn algemeenheid is dit een bekend verschijnsel, dat zich ook
voordoet bij emplacementen en achteruitrijdende vrachtwagens. In de praktijk
blijkt dat vaak oplossingen gevonden kunnen worden, die zowel aan de geluidseisen
als aan de veiligheidseisen tegemoet kunnen komen. Zo kan men denken aan lichtsignalen
in plaats van geluidssignalen. Enige flexibiliteit bij de toepassing van de
regels is dan wel een vereiste.5Zijn bij de percentages woningen waarvan de gezondheid
van de bewoners minder is de woningen in de buurt van snelwegen meegenomen?Is bekend welke toekomstige knelpunten gaan ontstaan
door aanleg van nieuwe en verbrede infrastructuur (weg, spoor) en bouw van
nieuwe woningen?De data-analyse waarop het percentage is gebaseerd (zie TNO-rapport blz. 127)
heeft als kleinste eenheid de 4-cijferige postcode, wat als woonwijk wordt
gedefinieerd. De situering van de woningen ten opzichte van snelwegen is niet
apart in beschouwing genomen, maar deze woningen maken wel deel uit van de
resultaten van het onderzoek.Het beleid is gericht op het voorkomen van het ontstaan van nieuwe knelpunten
bij nieuwe (en uitbreidingen van bestaande) infrastructuur en woningbouwlocaties.
In bijna alle gevallen lukt dat ook, zij het soms tegen hoge kosten. Een voorbeeld
daarvan is de stadsuitbreiding «Leidsche Rijn» bij Utrecht waar
een omleiding van de A2 nodig is om aan de gewenste milieukwaliteit te voldoen.Voor het vooraf toetsen van beleidsplannen op gezondheidseffecten is het
instrument Gezondheidseffectscreening Stad en Milieu ontwikkeld (GES/S&M)
dat mogelijk ook breder kan worden ingezet. Voor grote infrastructurele projecten
is een milieueffectrapportage (MER) verplicht. Het bepalen van mogelijke gezondheidsrisico's
maakt hiervan onderdeel uit.Voor zogenaamde benuttingsmaatregelen die de capaciteit van de bestaande
snelwegen vergroten, geldt de «Leidraad milieueffecten benuttingsmaatregelen»
(TK 28 000 XII, nr. 43). De leidraad is gericht op beheersing van
de milieueffecten van de verhoogde verkeersdruk die door de capaciteitsvergroting
ontstaan.6In hoeverre is er een spanning tussen gezond en duurzaam
bouwen?Zijn er op gebied van gezondheidszorg problemen om
de verscherpte energieprestatiecoëfficient (0,6 motie De Boer) in te
voeren?Gezond en duurzaam bouwen hoeft geen spanning op te leveren. Wel vraagt
de toenemende thermische isolatie, kierdichten en dergelijke meer aandacht
voor het behouden van voldoende ventilatievoorzieningen en het gebruiken daarvan.
Het is belangrijk goed te ventileren om verontreinigingen in binnenlucht te
kunnen afvoeren. Het actieprogramma gaat meer specifiek in op de mogelijkheden
om de gezondheid in gebouwen te verbeteren.Problemen op het gebied van de gezondheidszorg om de verscherpte energieprestatiecoëfficiënt
in te voeren zijn mij niet bekend. De installatie- en bouwwereld heeft niet
aangegeven technische problemen te voorzien. Overigens geldt de verscherpte
norm voor nieuwe gebouwen.7Wordt er nog onderzoek gedaan naar de risico's van
legionella, waarbij incidenten gekoppeld zouden moeten worden aan risicoprofielen
van gebouwen? Kunnen daarbij de kansen om legionella op te lopen getoetst
worden aan de feitelijke ziektegevallen?Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (verder: GGD'en) gaan over tot bronopsporing
na melding van ziektegevallen (in het kader van de Infectieziektenwet) en
tot de eventuele waarschuwing van verbruikers (bij overschrijding van de legionellanorm
in het leidingwater). Hierbij wordt een indeling gemaakt van locaties in verschillende
risicocategorieën. Deze werkwijze is vastgelegd in een protocol dat door
alle GGD'en wordt gebruikt en in overleg met de VROM-inspectie is vastgesteld.
Indien er niet direct gevaar is voor de volksgezondheid, worden incidenten
(i.c. overschrijdingen van de norm) door de VROM-inspectie afgehandeld. Bij
het bepalen van de nodige maatregelen, wordt uiteraard ook een risico-analyse
gemaakt, waarbij ondermeer wordt gekeken naar de mate van overschrijding van
de norm, het aantal mensen dat wordt blootgesteld, de gevoeligheid van bepaalde
groepen voor besmetting en de kwetsbaarheid van installaties voor verontreiniging.
Aan de hand hiervan kunnen gerichte acties worden ondernomen.De Tijdelijke regeling legionellapreventie in leidingwater is onlangs
geëvalueerd. Op basis van deze evaluatie wordt een voorstel ontwikkeld
voor omzetting van de regeling in een Amvb onder de Waterleidingwet. Door
alle departementen wordt het belang onderkend van aanpalend onderzoek om de
effectiviteit van de regeling te vergroten. Bezien zal worden of het in dit
verband mogelijk is het brononderzoek te koppelen aan risicoprofielen van
gebouwen. Mogelijk biedt het advies van de Gezondheidsraad, dat ik binnenkort
verwacht, hier ook nog aanknopingspunten voor. Brononderzoek kan echter geen
alternatief zijn voor de preventie van legionellabesmetting.8In hoeverre is het rampencoördinerend ministerie
van BZK betrokken bij calamiteiten en risicocommunicatie?Het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming van het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties geeft een praktische leidraad voor de beheersing
van crises. Ieder departement is verantwoordelijk voor het eigen crisisbeleid.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk
voor de afstemming van de orde- en veiligheidsmaatregelen op centraal niveau.
Het Nationaal Coördinatiecentrum (NCC) speelt bij de uitvoering van deze
verantwoordelijkheid een centrale rol. Wanneer zich een omvangrijke crisis
voordoet, kan de kernbezetting van het NCC worden uitgebreid. Hierin is voor
de interdepartementale coördinatie van de communicatie ook het Nationaal
Voorlichtingscentrum (NVC) opgenomen. Het NVC is verantwoordelijk voor de
voorlichting vanuit het rijk in tijden van crises waarbij meerdere ministeries
betrokken zijn. Het NVC bestaat uit een vast team van voorlichters van verschillende
ministeries, die speciaal worden getraind om op te treden in crisissituaties.Op het gebied van de medische hulpverlening bij rampen vindt samenwerking
plaats tussen BZK en VWS. BZK is verantwoordelijk voor de organisatie van
de hulpverlening en VWS voor de kwaliteit van de hulpverlening.9De bestaande doelstellingen voor met name ozon en fijn
stof uit het NMP4 zijn onvoldoende om gezondheidseffecten te voorkomen. Wat
zijn dan wel afdoende maatregelen en worden deze ook genomen?Het milieubeleid streeft in het algemeen naar een milieukwaliteit waarbij
gezondheidsrisico's verwaarloosbaar zijn. Ozon en fijn stof zijn stoffen die
geen drempelwaarde kennen waar beneden geen gezondheidseffecten optreden.
Inzet van het beleid voor ozon en fijn stof is daarom een zo laag mogelijke
concentratie van deze stoffen. In het NMP4 is daarom, naast de luchtkwaliteitdoelstellingen
voor 2010, ook de luchtkwaliteit aangegeven die voor de langere termijn als
einddoel wordt nagestreefd.Het NMP4 geeft de emissiedoelstellingen aan voor emissiereductie van zwaveldioxide
(SO2), stikstofoxiden (NOx), ammoniak (NH3)
en Vluchtige Organische Stoffen (VOS) in 2010 in Nederland. In het kader van
de UN/ECE en de EU zijn emissieplafonds vastgesteld voor stoffen die leiden
tot ozonvorming. Het NMP4 zet in op nog lagere emissieplafonds in 2010 voor
Nederland.De betrokken stoffen, met name NOx en VOS, leiden tot ozonvorming.
In oktober 2003 presenteert de minister van VROM de Tweede Kamer een plan
van aanpak met concrete maatregelen om de emissiedoelstellingen voor 2010
te bereiken. De vier eerder genoemde stoffen (SO2, NOx,
VOS en NH3) veroorzaken indirect (secundair, door vorming van deeltjes
uit gassen) ook een substantiële bijdrage aan de concentraties van fijn
stof. Doelstellingen voor emissiereductie van fijn stof door directe uitstoot
zijn nog niet vastgesteld. Wetenschappelijk onderzoek moet eerst meer inzicht
geven in de relatie tussen de verschillende soorten fijn stof en de daaraan
verbonden gezondheidseffecten. Wel stelt de minister van VROM uiterlijk eind
2003 een bestrijdingsplan voor fijn stof vast. Tot die tijd richt het bestrijdingsbeleid
voor fijn stof zich op verdergaande uitvoering van het reeds bestaande stofbeleid
ten aanzien van stationaire bronnen. Dit beleid is gebaseerd is op toepassing
van de meest recente stand der techniek (ALARA) en van het bestaande en voorgenomen
beleid ten aanzien van de verkeersemissies.10Wat is de invloed van radon uit bouwmaterialen op mensen
die in de bouw werken?De meeste werknemers in de bouw werken in een goed geventileerde omgeving.
Hier is geen sprake van verhoogde radonconcentraties. In dergelijke situaties
zal radon uit bouwmaterialen geen toegevoegde gezondheidsrisico's veroorzaken.11Is er een relatie tussen sociaal-economische omstandigheden
en milieu en gezondheid? Wat is deze relatie?In het kabinetsstandpunt over sociaal-economische gezondheidsverschillen
van 16 november 2001 (TK 28 000 XVI, nr. 18) is uiteen gezet wat
bekend is over de relatie tussen sociaal-economische status (SES) en milieuomstandigheden.
Het verband tussen de SES van bewoners en de mate waarin zij het milieu verontreinigen
en er last van ondervinden is bijna lineair. De mensen met de laagste SES
verontreinigen naar verhouding het minst, maar zij wonen meestal in de gebieden
met de hoogste milieubelasting. Kwantitatieve gegevens over de daadwerkelijke
effecten van deze omstandigheden op de gezondheid van deze mensen zijn niet
bekend, maar zijn zeker wel aannemelijk.Zie ook het antwoord op vraag 65.12Waarom wordt geur geschaard onder de milieufactoren
die mogelijk gezondheidseffecten veroorzaken. Bestaat er dan twijfel over
de vraag of hinder een gezondheidseffect is?Geur wordt gerekend tot de milieufactoren die mogelijk gezondheidseffecten
kunnen veroorzaken, omdat de relatie tussen geur en de hieraan verbonden hinder
niet eenduidig is. Geurhinder is een aantasting van iemands welbevinden en
in die zin een aantasting van zijn «gezondheid» in de ruimste
definitie van dit begrip. In hoeverre geur(hinder) ook andere aspecten van
gezondheid aantast is nog onderwerp van onderzoek. Een andere onzekerheid
bij geurhinder is de relatie tussen geurbelasting en geurhinder. Zeker is
wel dat de aard van de geur en persoonlijke gevoeligheden een rol spelen.13Welke relatie is er met milieu en gezondheid, en welke
conclusies trekt u uit de risicoanalyse van de Raad voor Volksgezondheid en
Zorg?Gezondheidsrisico's door milieufactoren zijn een van de risico's waar
het advies «Gezondheidsrisico's voorzien, voorkomen en verzekeren»
van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) betrekking op heeft. De
Raad vraagt onder meer aandacht voor een goede monitoring en signalering en
voor een goed kennismanagement. Ook wijst de Raad op het belang van risicocommunicatie
en het inzichtelijk maken van afwegingen die een rol spelen bij het nemen
van besluiten over maatregelen voor beheersing van milieurisico's. Het actieprogramma
sluit hier op aan door in te zetten op verbetering van de informatievoorziening
en intensivering van het onderzoek naar milieugerelateerde gezondheidsrisico's
en signalering hiervan. Ook wordt een beoordelingskader ontwikkeld om de besluitvorming
te structureren en te verhelderen. Belangrijke onderdeel van het actieprogramma
is verbetering van de risicocommunicatie. Naast ontwikkeling van een communicatiestrategie
geeft het actieprogramma ook aan de kennis over risicocommunicatie bij overheden
en intermediaire organisaties te willen verbeteren.14Het aantal medisch milieukundigen is relatief gering.
Waarop baseert u dat er een tekort aan capaciteit van medisch milieukundigen
bestaat?De Inspectie voor de gezondheidszorg heeft in 1998 geconstateerd dat de
medisch milieukundige taakuitoefening niet altijd van voldoende niveau is
en dat voor een adequate uitvoering door GGD'en op een aantal terreinen versterking
nodig is. De problemen worden volgens de IGZ mede veroorzaakt doordat de geringe
formatie voor medisch milieukundige taken bij GGD'en problemen voor de continuïteit
en de beschikbaarheid veroorzaakt.15Waarom zijn er tot nu toe weinig projecten uitgevoerd
die zich richten op de fysieke omgeving in grote steden? Welke mogelijkheden
biedt een slimmer ruimtelijke inrichting van de steden (verkeer, ligging woonwijken
etc) om milieu en gezondheidsproblemen terug te dringen? Is in dit kader overwogen
om de GES een minder vrijblijvend instrument te maken? Zo nee, waarom niet?Met welke andere beleidsvelden is integratie mogelijk,
zodat gezondheidsproblemen ten gevolge van milieuoverlast kunnen worden teruggedrongen?Het beleid ten aanzien van een meer integrale aanpak van de fysieke omgeving
van steden is nog vrij nieuw. Naast experimenten zoals Stad & Milieu (gestart
in 1997) heeft dit beleid een sterke impuls gekregen met het ISV (Investeringsbudget
Stedelijke Vernieuwing, gestart in 2000) en het IPSV (Innovatieprogramma Stedelijke
Vernieuwing, gestart in 2001). Veel projecten verkeren nog in het stadium
van planvorming. De komende jaren zullen in toenemende mate projecten worden
uitgevoerd en zal de relatie tussen gezondheid en fysieke omgeving meer onder
de aandacht worden gebracht.De evaluatie ISV 1e tranche en de Tussenevaluatie Stad & Milieu laten
zien dat veel gemeenten nog onvoldoende zijn toegerust om integraal omgevingsbeleid
in plaats van sectoraal beleid uit te voeren. Met name in de zogenaamde stedelijke
probleemgebieden, waar sprake is van druk op bestaande en nieuwe functies
en waar verschillende milieufactoren tegelijkertijd hinder veroorzaken, is
winst te verwachten. Het resultaat kan tot uiting komen in efficiënter
ruimtegebruik en verbetering van de leefkwaliteit, terugdringen van negatieve
gezondheidseffecten door milieufactoren.De Gezondheidseffectscreening Stad & Milieu (GES/S&M) is ontwikkeld
met het oog op de Experimentenwet Stad en Milieu. Het biedt GGD'en een instrument
voor het opstellen van een gezondheidsadvies dat noodzakelijk is wanneer een
gemeente wil overgaan tot een stap 3 besluit (afwijking van normen). De GES/S&M
is eind 2000 gereed gekomen en wordt in een aantal projecten toegepast (ook
projecten waar geen stap 3 aan de orde is of projecten die geen Stad &
Milieu experiment zijn). Deze zomer komt een vernieuwde versie van de GES/S&M
gereed, waarin de praktijkervaring tot nu toe is verwerkt. Sinds september
2001 is bij GGD Nederland een steunpunt GES/S&M ingesteld om de toepassing
van GES/S&M te stimuleren. Medio 2002 wordt de evaluatie van het steunpunt
GES/S&M afgerond. Op dit moment is een verplichtend karakter van GES/S&M
prematuur. De evaluatie zal duidelijk moeten maken in hoeverre het mogelijk
is de GES/S&M breder in te zetten en op welke wijze dit kan gebeuren.
Hierbij kan worden gedacht aan stimulering van en ondersteuning bij de uitvoering van
een GES/S&M of verplichtstelling voor grote bouwlocaties, infrastructuur-
en herstructureringsprojecten.Een betere integratie, dat wil zeggen preventie van gezondheidsproblemen
als gevolg van milieuoverlast, kan een punt van aandacht zijn in een groot
aantal beleidsvelden. Te denken valt aan ruimtelijke ordening, duurzaam bouwen
(bijvoorbeeld geluidsisolatie), technische ontwikkelingen (zoals vermindering
milieuhinder door verkeer en industrie), sociaal en economisch beleid (zoals
dat in het Grote Stedenbeleid wordt ontwikkeld in relatie tot het fysieke
omgevingsbeleid in de steden) en verkeers- en vervoersbeleid (bijvoorbeeld
aandacht voor openbaar vervoer, keuze van wegdek en routering verkeer).16Komt er een periodiek overzicht van de resultaten van
het beleidsprogramma Milieu en Gezondheid?Ja, het actieprogramma wordt ingezet voor vijf jaren. De uitvoering van
het actieprogramma wordt gemonitord en periodiek gerapporteerd.17Wat is het budget voor het beleidsprogramma, en wat
zijn de aandelen per betrokken ministerie in dit budget?Het beleidsprogramma is vertaald in een actieprogramma. De acties worden
over een periode van vijf jaar ingezet. Bij de verdere uitwerking van het
actieprogramma worden de benodigde financiële middelen meegenomen. De
begroting 2003 van respectievelijk VROM en VWS, zal aangeven welke
middelen specifiek voor de uitvoering van het actieprogramma beschikbaar komen.18Waarom ontbreekt in het hoofdstuk samenhang met andere
beleidsterreinen de samenhang met het natuurbeleid? Uit onderzoeken in de
VS en het VK blijkt dat er een relatie is tussen gezondheid en natuur en groene
woonomgeving. In de nota wordt op deze samenhang niet ingegaan. Deelt de minister
de mening van de onderzoeken uit de VS en het VK? Waarom ontbreekt dit in
deze nota, en wat zijn de resultaten van onderzoek (bijv. operatie Boomhut)
dat in Nederland is uitgevoerd? Kunt u alsnog op deze samenhang ingaan?Is er in dit verband ook reden om vanuit het gezichtspunt
van de gezondheid in de vijfde nota Ruimtelijke Ordening expliciet een groennorm
op te nemen voor de gebieden die voor verstedelijking in aanmerking komen
(de zogenaamde bundelinggebieden)?In hoeverre natuur in de leefomgeving de gezondheid beïnvloedt, is
nog onduidelijk. Het natuurbeeld en de verwachtingen die bij mensen leven,
zijn bepalende factoren voor het al dan niet als positief ervaren van de natuur.
De aandacht voor dit onderwerp neemt toe en een aantal publicaties geeft aan
dat weinig onderzoek is verricht naar de relatie natuur en gezondheid. Naar
aanleiding van de «Operatie Boomhut» (1999) gaan de adviesraden
van LNV, VROM en VWS op verzoek van de ministeries een advies uitbrengen dat
meer inzicht moet geven in de kennisleemten op dit terrein en aanbevelingen
geeft hoe deze kunnen worden aangepakt. De Raad voor Ruimtelijk, Milieu- en
Natuuronderzoek coördineert dit proces.Voorts heeft het Kabinet in het nationaal ruimtelijk beleid in algemene
zin inhoud gegeven aan gezondheid, duurzaamheid en veiligheid en aan ruimtelijke
kwaliteit. Voor een aantal specifieke «groene» onderwerpen vindt
nadere uitwerking plaats in het Tweede Structuurschema Groene Ruimte. Een
op nationaal niveau nader vast te stellen «groennorm» acht het
Kabinet niet nodig.192 tot 5% van de milieu- en gezondheidsproblemen zijn
o.a. toe te schrijven aan biotechnologie. Kan dat gespecificeerd worden? Wat
voor soort gezondheidseffecten zijn dat, en wat zijn de perspectieven voor
de langere termijn?Genoemd percentage is gerelateerd aan een groot aantal factoren. Inzicht
in specifieke factoren kan slechts beperkt kwantitatief onderbouwd worden.
In de notitie Gezondheid en Milieu wordt aangegeven dat biotechnologie mogelijk
gezondheidseffecten kan veroorzaken. Elke marktintroductie gaat vergezeld
van een risicoanalyse vooraf waarbij de risico's wetenschappelijk zo goed
mogelijk worden ingeschat. Er blijft dan altijd een theoretisch restrisico
voor de volksgezondheid over. De Tweede Kamer heeft in een notaoverleg aangegeven
dat zij het wenselijk vindt dat post-marketing monitoring van ggo's wordt
uitgevoerd om te controleren op de afwezigheid van negatieve effecten en om
de juistheid van de conclusies van de pre-market beoordeling van ggo's te
bevestigen. Naar aanleiding van het verzoek van de Tweede Kamer heb ik toegezegd
de mogelijkheden van een dergelijk systeem te onderzoeken.20Wat zijn de gezondheidseffecten van de veldsterkten
van elektrische apparatuur die binnenshuis aanwezig zijn?Elektrische apparatuur in het huis veroorzaakt elektrische en magnetische
velden. De elektrische velden van deze apparatuur zijn naar huidig inzicht ongevaarlijk. De sterkte van het magnetische veld van elektrische
apparaten, die binnenshuis worden gebruikt, varieert van relatief hoge waarden
voor apparaten die doorgaans gedurende korte tijd op een kleine afstand van
het lichaam worden gebruikt (bijvoorbeeld een elektrisch scheerapparaat of
een boormachine), tot lage waarden voor apparaten die zich meestal verder
van het lichaam bevinden (bijvoorbeeld keukenapparatuur en kleurentelevisies).De Gezondheidsraad heeft in 2000 een blootstellingslimiet voor deze magnetische
velden aanbevolen. Deze limiet heeft betrekking op kortetermijneffecten, die
niet tot blijvende gezondheidsschade leiden. Voor de meeste huishoudelijke
apparaten wordt deze blootstellingslimiet niet overschreden. Voor sommige
apparaten die op korte afstand van het lichaam worden gebruikt (zoals scheerapparaten,
föhns en boormachines) is dit wel het geval. Op Europees niveau worden
op dit moment normen voor magnetische veldsterkten ontwikkeld waaraan deze
apparaten zullen moeten voldoen.Vragen VVD-fractie21De uitstoot van stoffen heeft de ozonlaag zodanig aangetast
dat zijn bescherming tegen UV-straling is afgenomen. Dit is een oorzaak van
verhoogde incidentie van kanker die ondanks de internationale beleidsinspanningen
van de afgelopen jaren tot tenminste 2040 zal voortduren. De gezondheidseffecten
veroorzaakt door UV-straling zijn nu nog relatief gering, maar is er hier
geen sprake van een gezondheidseffect van milieufactoren dat in de loop van
de jaren zal stijgen? Is het dan niet noodzakelijk om, nu een hoge incidentie
van huidkanker nog voorkomen kan worden, beleidsmaatregelen in de vorm van
een voorlichtingscampagne over de risico's van blootstelling aan te veel UV-straling
te nemen?Door aantasting van de ozonlaag is de jaarlijkse UV-belasting in Nederland
inderdaad toegenomen. Analyses van het RIVM laten zien dat de voor gezondheidseffecten
relevante UV-belasting in de afgelopen tien jaar circa 5–12% hoger was
dan rond 1980. Als gevolg van de toename in de UV-belasting zal, bij gelijkblijvend
«zon»-gedrag de incidentie van huidkanker toenemen. Omdat blootstelling
aan UV-straling niet onmiddellijk, maar pas na langere termijn kan leiden
tot huidkanker zal de toename in de incidentie achter lopen bij de toename
in de UV-straling.Al sinds de jaren 80 voert de Nederlandse Kankerbestrijding/KWF campagne
om mensen te wijzen op de gevaren van UV-straling en huidkanker. Deze campagnes
stimuleren mensen om verstandig te zonnen en regelmatig zonnebrandcrèmes
te gebruiken. De campagnes richten zich zowel op zomerzonnen als wintersport.
Vooral jongeren en werkenden zijn doelgroep van de campagnes. Ook wordt aandacht
gevraagd voor de vroegtijdige ontdekking van huidkanker. Gedurende de zomermaanden
wordt in de media de te verwachten UV-index gemeld, een maat voor de maximale
UV-stralingssterkte, gekoppeld aan een zon-advies.22Veel gezondheidsschade door het milieu ontstaat binnenshuis.
In de notitie staat dat goede ventilatie van groot belang is om een gezond
binnenmilieu te creëren. Als beleidsmaatregel om dit gedaan te krijgen
heeft het Kabinet een voorlichtingscampagne gepland. Echter, dit lijkt ons
weinig effectief. Mensen zijn niet bang voor het milieu in hun eigen huis,
maar wel voor tocht (verkoudheid) en voor een te hoge elektriciteitsrekening.
Een voorlichtingscampagne zal daar weinig verandering in brengen. Hoe verhoudt
dit streven zich tot het isolatieoffensief van het ministerie van VROM? Zijn
er ook technische maatregelen gepland om mensen te dwingen of te verleiden
om beter te ventileren? Te denken valt aan bouwregelgeving waarin
goede ventilatievoorzieningen zijn vastgelegd.Voor het behoud van een goede kwaliteit van de binnenlucht is naast het
elimineren van vervuilende bronnen, de luchtverversing van belang. Om voldoende
luchtverversing te kunnen realiseren zijn in het Bouwbesluit minimumeisen
gesteld aan onder meer de aanwezigheid van voldoende ventilatievoorzieningen
in een gebouw.Het resultaat van ventilatievoorzieningen is een samenspel van de ontworpen
en uitgevoerde kwaliteit, het gebruik van de voorziening en het onderhoud.
Daar waar het gaat om gebruik en onderhoud is het gedrag van de gebruiker/eigenaar
een bepalende factor. De praktijk laat zien dat vaak onvoldoende wordt geventileerd.
Belangrijke oorzaak hiervan is dat de gebruiker/eigenaar onvoldoende bekend
is met het belang van ventilatie en geen inzicht heeft in de eigen rol op
dit punt. In samenwerking met belangenorganisaties wordt gewerkt aan die kennisverbreding.
Zo heeft de Nederlandse Woonbond in december 2000 een toetslijst ventilatie
uitgebracht, waarmee bewoners zelf de ventilatie van hun woning kunnen beoordelen.
Deze lijst is nu ook beschikbaar op internet. Ook een voorlichtingscampagne
kan bijdragen aan het noodzakelijke «ventilatie-bewustzijn» van
de gebruiker-eigenaar van de woning. Tevens is bij het EPA-advies (energie-prestatie-advies)
aandacht voor ventilatievoorzieningen. Waar het aanbrengen van isolerende
maatregelen zou leiden tot verlies van ventilatiemogelijkheden, wordt in het
EPA-advies ook het aanbrengen van ventilatievoorzieningen opgenomen. Zie ook
het antwoord op vraag 54 en het actieprogramma.23Kan de minister een uitgebreide analyse geven over
de veiligheidsbeoordeling bij introductie van GGO-gewassen?Voor een uitgebreide analyse verwijs ik naar de Integrale Nota Biotechnologie
(INB) (TK 27 428, nr. 2), die recent uitgebreid aan bod is geweest
in de Tijdelijke Kamercommissie Biotechnologie (TCB) en de Tweede Kamer.Ook verwijs ik naar de beantwoording van de 31 prealabele vragen van de
TCB (TK 27 428 en 27 543, nr. 4) en de 206 vragen van de TCB
van 10 december 2001 (TK 27 428, nr. 7).24Beleid op het gebied van milieu en gezondheid wordt
vaak gevoerd op grond van ad-hoc overwegingen die tot incidentenpolitiek kunnen
leiden. Zo staat in de notitie onder andere: de bereidheid om risico's te
reduceren is vlak na een grootschalig incident groot. Het rendement staat
dan buiten discussie en de risicoperceptie kan doorschieten. Ook staat vermeld
dat de publieke emotie veel invloed heeft op beleidsbeslissingen over risico's.
Dit lijkt de VVD-fractie een zeer juiste en belangrijke constatering.We moeten er voor zorgdragen dat beleid niet te zeer
bepaald wordt door incidentenpolitiek. Er zijn milieuproblemen die veel onrust
onder de bevolking veroorzaken, maar waarvan de werkelijke gezondheidsschade
zeer gering is. Er zijn ook milieuproblemen die geen of relatief weinig onrust
veroorzaken en die leiden tot grote gezondheidsschade. Gaat het Kabinet werken
aan een soort afwegingskader waarin de nadelen (gezondheidsschade en ongerustheid
onder de bevolking), de voordelen en de kosten van eventuele maatregelen tegen
elkaar afgewogen kunnen worden? Op deze manier worden de middelen die er zijn
ook daadwerkelijk ingezet op het aanpakken van milieuproblemen die echt gezondheidswinst
opleveren. Hoe denkt de minister dat de rol van incidentenpolitiek in risicobeleid
verkleind kan worden, zodat realisme in risicobeleid de voorhand krijgt?Het actieprogramma kondigt de ontwikkeling van een beoordelingskader aan.
Dit beoordelingskader moet het mogelijk maken transparante en toetsbare beleidskeuzen
te maken en prioriteiten vast te stellen. Bij de beleidsafweging is naast
(meetbare) gezondheidseffecten aandacht nodig voor zaken als maatschappelijk
nut en aanwezigheid van alternatieven en kosten, maar ook de risicobeleving
door burgers speelt een rol. Incidenten zullen altijd een zekere rol blijven
spelen maar dit mag niet ten koste gaan van een goede beleidsafweging.25Is het voor het welslagen van het gezondheids- en milieubeleid
niet van belang dat er tijdig geïnvesteerd wordt in het opleiden van
meer medisch milieukundigen? Heeft het Kabinet hier ideeën over?Ik onderschrijf het belang van het tijdig investeren in het opleiden van
medisch milieukundigen. Tot mijn genoegen kan ik meedelen dat het opleidingstraject
maatschappij en gezondheid dit najaar van start gaat. Deze specialisatie leidt
basisartsen op tot artsen maatschappij en gezondheid voor de diverse aandachtsgebieden
op het terrein van de openbare gezondheidszorg (waaronder de medische milieukunde).
Daarnaast is het ook van belang dat wordt geïnvesteerd in de deskundigheid
van de andere gezondheidsprofessionals op dit terrein, te weten de huidige
artsen algemene gezondheidszorg die de portefeuille gezondheid en milieu beheren,
de verpleegkundigen en de milieugezondheidskundigen. De beschikbaarheid van
voldoende en goed opgeleide deskundigen heeft mijn aandacht. Ik zal bevorderen
dat de benodigde initiatieven worden genomen. Verder richt het project versterking
van de medisch milieukundige functie bij GGD'en zich op de opleiding van huidige
en toekomstige professionals.Vragen CDA-fractie26Het wonen in de buurt van hoogspanningslijnen heeft
een statistisch significante associatie met een verhoogd risico op leukemie
bij kinderen jonger dan 15 jaar.Nader onderzoek zal plaatsvinden en passende maatregelen
zullen worden genomen in relatie tot de maatschappelijke kosten en baten.Op welke wijze vindt dit «nader onderzoek»
plaats, en wat wordt bedoeld met «passende maatregelen»? Kan worden
aangegeven in welke mate maatschappelijke kosten en baten hierbij een rol
spelen? Welke afwegingen spelen hierbij een rol? Waarom wordt hier, hangende
het nader onderzoek, niet het voorzorgbeginsel in acht genomen?Op dit moment wordt een inventarisatie gemaakt van mogelijke maatregelen
aan bovengrondse hoogspanningslijnen, de effecten van dergelijke maatregelen
op het invloedsgebied van de lijnen in termen van de veroorzaakte magneetvelden
en de kosten van dergelijke maatregelen. Ook wordt op macroschaal ingeschat
wat de invloed van de mogelijke maatregelen is op het aantal woningen dat
in de invloedsgebieden van dergelijke lijnen ligt. Na afronding van dit onderzoek
(medio dit jaar) wordt nagegaan of de baten van eventuele maatregelen kunnen
worden bepaald in termen van een mogelijke toename in ruimtelijke kwaliteit
en het ontstaan van extra ruimte door de maatregelen. Het onderzoek gaat tevens
in op alternatieven om de verschillende factoren tegen elkaar af te wegen.
Op grond van de resultaten zal het toekomstige beleid worden vastgesteld.Vooruitlopend op de resultaten van het onderzoek heeft de minister van
VROM, met het oog op het voorzorgbeginsel de gemeente Utrecht geadviseerd
om bij de planning van nieuwe woningbouwlocaties na te gaan of deze
binnen het invloedsgebied van bovengrondse hoogspanningslijnen liggen en,
indien dit het geval is, maatregelen te overwegen.27Wetenschappelijk epidemiologisch onderzoek heeft (nog)
niet aangetoond dat er een nadelig gezondheidseffect is t.a.v. antennes t.b.v.
mobiele telefonie op woongebouwen.Is deze opvatting ook getoetst aan recente ervaringsgegevens
in bijv. Spanje, waar wel een significante relatie lijkt te bestaan tussen
gezondheidseffecten en antennes op gebouwen?Wat wordt bedoeld met «plaatsing op woongebouwen
zal verder zo weinig mogelijk gebeuren»? Waarom is nu al niet het voorzorgsbeginsel
hierbij van toepassing en wordt dit vooralsnog verboden?Plaatsing volgt slechts nadat instemming van de betrokken
bewoners is verkregen. Hoe en door wie worden bewoners voorgelicht alvorens
deze bestemming wordt verkregen?De Gezondheidsraad concludeert in het advies «GSM-basisstations»
(publicatie nr. 2000/16) dat de kans verwaarloosbaar klein is dat zich
in woon- en werkruimtes onder basisstations gezondheidsproblemen voordoen
als gevolg van blootstelling aan elektromagnetische velden die van antennes
afkomstig zijn. Deze conclusie is gebaseerd op de uitkomsten van wetenschappelijke
onderzoeken. Op zichzelf staande meldingen van clusters van ziekte, zoals
het recente geval in Valladolid in Spanje, vormen onvoldoende wetenschappelijke
basis voor nadere conclusies van de Gezondheidsraad. Overigens wordt door
een Spaanse commissie van deskundigen uiterst zorgvuldig naar de situatie
in Valladolid gekeken en vooralsnog wordt het onwaarschijnlijk geacht dat
het kankercluster in verband staat met blootstelling aan elektromagnetische
velden. Op basis van de beschikbare wetenschappelijke gegevens komt de Gezondheidsraad
tot de conclusie dat er voor de drie nader onderzochte mogelijke gezondheidseffecten –
biologische effecten, carcinogenese en aspecifieke klachten – geen aanleiding
is tot redelijke vermoedens van gezondheidsrisico's. Daarom vindt de Gezondheidsraad
dat er ook op basis van het voorzorgbeginsel geen aanleiding is tot aanscherping
van de blootstellingslimieten. Om de klachten te helpen voorkomen beveelt
de Gezondheidsraad aan om goede voorlichting te geven en de bewoners daadwerkelijk,
en in een vroeg stadium, te betrekken bij plaatsingsplannen op het dak van
hun woongebouw. In lijn met deze aanbeveling wordt in het concept-convenant
Nationaal Antennebeleid afgesproken dat de operators bij de bespreking met
gemeenten over hun plaatsingsplannen aannemelijk moeten maken dat plaatsing
op woongebouwen noodzakelijk is. Voorts wordt in het convenant het instemmingsrecht
van huurders geregeld. De operators dienen hiervoor het initiatief te nemen
en, conform de afspraken, de benodigde informatie over de voorgenomen plaatsing
te verschaffen. Daarnaast zullen zij actief informatie geven over de gezondheidseffecten
van blootstelling aan elektromagnetische velden. Dergelijke informatie is
tevens te verkrijgen via het Nationaal Antennebureau dat onderdeel is van
de Inspectie van Verkeer en Waterstaat.28De communicatie tussen overheid en burger zal worden
verbeterd, de inzet van maatschappelijke organisaties zal hierbij een duidelijke
plaats krijgen.Verder in de nota wordt een aantal aandachtspunten
voor risicocommunicatie op landelijk en lokaal niveau opgesomd (blz. 20).
Onder wiens regie zal dit communicatieplan worden opgesteld, wie draagt zorg
voor financiering, en wat wordt bedoeld met inzet van maatschappelijke organisaties?
Kunnen enkele voorbeelden worden gegeven?Het ministerie van VROM neemt het voortouw voor de ontwikkeling van de
communicatiestrategie over gezondheidsrisico's door milieufactoren. Speerpunten
hierbij zijn:– invloed geven aan maatschappelijke groeperingen en burgers;– actief en passief verspreiden van informatie;– vergroten deskundigheid risicocommunicatie en inzet daarvan bij
overheid en intermediaire organisaties.De communicatiestrategie moet aangeven hoe, wanneer, door wie en op welke
wijze communicatie met de bevolking over milieu en gezondheid het beste kan
gebeuren. Bij de uitwerking worden vertegenwoordigers van de overheid en maatschappelijke
organisaties betrokken.Voor de financiering van het actieprogramma zie vraag 17.29Kan meer inzicht worden gegeven in de uitvoeringskosten
van gemeentelijke taken in het kader van het Nationaal Contract Openbare Gezondheidszorg,
en wanneer zal dit door alle gemeenten in de volle breedte kunnen worden uitgevoerd?De uitvoeringskosten van gemeentelijke taken in het kader van de Wet op
de collectieve preventie volksgezondheid (verder: Wcpv) worden op dit moment
op initiatief van de Stuurgroep Nationaal Contract voor OGZ in kaart gebracht
en geanalyseerd op basis van een best practices-methode door Van Naem en Partners.
Hierdoor ontstaat meer inzicht op de benodigde kosten voor een adequate uitvoering
van de basistaken door alle gemeenten. De eerste resultaten van dit onderzoek
zijn in maart van dit jaar beschikbaar gekomen. De uiteindelijke resultaten
van dit onderzoek zullen duidelijk maken in hoeverre de gemeenten extra financiële
ondersteuning nodig hebben bij de uitvoering van de gemeentelijke taken krachtens
de Wcpv.30Een duidelijke structuur voor de medische milieukunde
bij de GGD'en ontbreekt. Versterking van de medische milieukunde was één
van de prioriteiten in 2001. Kan meer inzicht worden verschaft in het reeds
opgestelde visiedocument? Wat is nodig, en hoe wordt een en ander gefinancierd?Het visiedocument (Op weg naar een duurzame organisatie van de medische
milieukunde bij GGD'en, GGD Nederland, Utrecht, oktober 2001) is eind vorig
jaar door de Algemene Ledenvergadering van GGD'en aanvaard en het bestuur
heeft GGD Nederland gevraagd de uitwerking ter hand te nemen. Het visiedocument
gaat uit van een gelaagde uitvoeringsstructuur. Dit betekent meer en beter
opgeleide menskracht in de eerste lijn, clustering en samenwerking voor de
tweede lijn en de instelling van een centraal coördinatiecentrum voor
kwaliteitsbewaking en protocolontwikkeling. Op dit moment bereidt GGD Nederland
in overleg met de VNG en de ministeries van VROM en VWS een project voor dat
moet leiden tot een daadwerkelijke versterking van de medisch milieukundige
functie van GGD'en. Het traject dat moet leiden tot invulling van deze versterking
van lokaal milieugezondheidsbeleid zal een aantal jaren vergen. Allereerst
zal de visie van GGD Nederland ter zake, die vertrekpunt voor de versterking
is, in overleg met betrokkenen, moeten worden vertaald in een uitvoeringsvoorstel.
De ontwikkeling hiervan zal worden gevolgd door een implementatiefase waarna
de ontstane situatie zal worden geëvalueerd en zal moeten stabiliseren.
Het project zal dit jaar starten.Naast de versterking van de uitvoeringsstructuur wordt ingezet op verbetering
van de kennisinfrastructuur. Een adequate uitvoering van de basistaak
medische milieukunde vormt de basis voor de uitvoering van GHOR-taken (= geneeskundige
hulp bij ongevallen en rampen).De projectkosten zijn te onderscheiden in kosten voor de projectuitvoering,
de implementatie en structurele kosten. De projectkosten zijn gereserveerd
op de begroting van VWS. Zolang het uitvoeringsvoorstel nog niet is vastgesteld
kan slechts een globale indicatie van de kosten voor implementatie en structurele
invulling worden gegeven.Zie ook vragen 46, 58 en 59.31In 1987 is het netwerk Gezonde Steden opgericht waarvan
inmiddels 23 steden lid zijn. Welke oorzaak ligt ten grondslag aan het feit
dat slechts 23 steden participeren?Het netwerk Gezonde Steden heeft zich in het verleden met name gericht
op steden die voorlopers waren op het terrein van lokaal gezondheidsbeleid.
Aanvankelijk werd aansluiting gezocht bij het healthy cities project van de
WHO. De kwalificatie «healthy city» was door de strenge eisen
alleen haalbaar voor de grootste steden. Op dit moment voldoet alleen Rotterdam
aan deze eisen. Van belang is voorts dat de laatste jaren niet is voorzien
in de coördinatie van het netwerk, waardoor minder activiteiten zijn
ontplooid. Het voorgaande heeft geleid tot de relatief beperkte deelname van
steden aan het netwerk Gezonde Steden.De kennis en ervaringen van de steden die participeren in het netwerk
Gezonde Steden worden door de VNG en GGD Nederland gebruikt bij de uitvoering
van het project «Versterking gemeentelijk gezondheidsbeleid, van intenties
naar inhoud». Inmiddels bestaan er plannen om het netwerk om te zetten
in een netwerk Gezonde Gemeenten. Zie hiervoor het antwoord op vraag 45.32Beleidsplannen zullen vooraf worden getoetst op gezondheidseffecten.
Welke status heeft zo'n toetsing? Kan e.e.a. ertoe leiden dat beleidsplannen
worden afgekeurd of aangepast? Zo ja, wie bepaalt dit?Een toets op gezondheid kan deel uitmaken van de ambtelijke of bestuurlijke
afweging van de gemeente en kan leiden tot afkeuring of aanpassing van de
plannen. Alleen wanneer een stap 3 voor een Stad & Milieu project aan
de orde is, is een gezondheidsadvies van de GGD verplicht voor de gemeente,
hiervoor kan gebruik worden gemaakt van de GES/S&M. De minister moet een
verzoek voor stap 3 goedkeuren en betrekt bij deze goedkeuring onder meer
het gezondheidsadvies.In het actieprogramma kondigen de Ministers van VROM en VWS aan gezondheidseffecten
beter mee te laten wegen in de besluitvorming. Hierbij wordt aansluiting gezocht
bij het gebruik van bestaande toetsen, zoals de Milieu Effect Rapportage (MER)
en de Gezondheidseffectscreening (GES). Zie ook het antwoord op vraag 15.Een dergelijke toets op gezondheid is overigens altijd aanvullend op het
toetsen van plannen aan de bestaande (wettelijke) milieunormen die mede zijn
gebaseerd op de gezondheidsrisico's. De noodzaak van een toetsing aan de relevante
milieunormen, zoals die voor de luchtkwaliteit, is recentelijk nog gebleken
bij de beoordeling van het bestemmingsplan Ypenburg. Het oorspronkelijke goedkeuringsbesluit
van de provincie Zuid-Holland is hierbij door de Raad van State vernietigd,
omdat geen toetsing aan de luchtkwaliteitnormstelling had plaatsgevonden.33Monitoren op het gebied van de gezondheidssituatie
vindt lokaal door de GGD'en plaats en landelijk door het RIVM. Is voorzien
in communicatie tussen RIVM en GGD'en? Is er een soort meldplicht voor GGD'en?De communicatie tussen GGD'en en het RIVM over de gezondheidssituatie
op landelijk en lokaal niveau is als volgt ingevuld. GGD'en hebben de taak
inzicht te geven in de gezondheidssituatie van de bevolking ten behoeve van
de ontwikkeling van lokaal gezondheidsbeleid. Het RIVM heeft een dergelijke
taak wat betreft het landelijk gezondheidsbeleid. In februari 2001 is het
Nationaal Contract Openbare Gezondheidszorg ondertekend door vertegenwoordigers
van het Ministerie van VWS, het Ministerie van BZK, de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten en GGD Nederland. In het Nationaal Contract Openbare Gezondheidszorg
is de intentie verwoord om te gaan werken aan een betere samenwerking en afstemming
op het gebied van kennisinfrastructuur en beleidsonderbouwing op lokaal en
nationaal niveau. Eind 2001 is in dit kader het project «Lokale en Nationale
monitor Volksgezondheid» gestart. Dit project is een samenwerking tussen
GGD'en, GGD Nederland, RIVM en VWS. Het beoogde resultaat is een systeem waarmee
de gezondheidssituatie op lokaal en nationaal niveau periodiek in kaart wordt
gebracht, op een manier die effecten van gezondheidsbeleid zichtbaar en meetbaar
maakt en gegevensuitwisseling bevordert.34Er wordt een signaleringssysteem opgezet voor toekomstige
bedreigingen. Waar wordt deze functie ondergebracht? Moet worden gedacht aan
een soort alarmnummer voor milieurisico's? Worden naast burgers ook huisartsen
en bedrijfsartsen hierbij gebruikt als informanten?De Gezondheidsraad, de inspecties en het RIVM houden zich op dit moment
onder meer bezig met het signaleren van nog niet geïdentificeerde en
toekomstige bedreigingen. Ook uit klachtenmeldingen kunnen signalen naar voren
komen. Het actieprogramma kondigt de uitwerking van een signaleringssysteem
aan gericht op een effectieve opvang, evaluatie en bundeling van signalen
(afkomstig van verschillende informatiebronnen). Een (gecentraliseerde) beoordelingscommissie
moet signalen over milieu en gezondheid identificeren, gaan verzamelen en
beoordelen. Hierin zullen onder meer vertegenwoordigers van de Gezondheidsraad,
GGD Nederland, Milieudiensten, RIVM en TNO zitting hebben.35De ministeries van VROM en VWS zullen een infrastructuur
in het leven roepen om onderzoek (ook op lokaal niveau) mogelijk te maken.
Mogelijkheden blijven zeer beperkt evenwel. Kan inzicht worden verschaft in
het door de overheid beschikbaar te stellen budget?De mogelijkheden om onderzoek uit te voeren naar in omvang beperkte lokale
milieugerelateerde gezondheidsproblemen zijn nu erg beperkt door gebrek aan
capaciteit bij GGD'en en financieringsmogelijkheden. In het kader van het
actieprogramma worden mogelijkheden en randvoorwaarden onderzocht om bewoners(groepen)
in staat te stellen onafhankelijke deskundige ondersteuning te verkrijgen
bij lokale problemen. Ook zullen bestaande (deels lokale) registratie- en
monitoringactiviteiten gekoppeld en geharmoniseerd worden. Zie ook actieprogramma
en het antwoord op vragen 16 en 17.Vragen D66-fractie36Blootstelling aan ozon en fijn stof leidt jaarlijks
tot enige duizenden sterfgevallen en ziekenhuisopnames. De doelstellingen
zoals geformuleerd in het NMP4 zijn onvoldoende om deze gezondheidseffecten
te voorkomen. Welke extra maatregelen zal het Kabinet treffen om deze gezondheidseffecten te voorkomen? In hoeverre vindt het Kabinet de gezondheidsrisico's
aanvaardbaar?Zie de antwoorden op vraag 9 en 37.37Hoe denkt het Kabinet te gaan voldoen aan de EU-richtlijn
betreffende luchtkwaliteit?Krachtens de kaderrichtlijn van de EU voor luchtkwaliteit zijn in drie
dochterrichtlijnen grenswaarden vastgelegd voor zwaveldioxide, stikstofdioxide,
fijn stof, lood, koolmonoxide en benzeen; voor ozon zijn streefwaarden vastgesteld,
die in de Nederlandse wetgeving de betekenis hebben van richtwaarden. De meeste
grenswaarden en de streefwaarden voor ozon leveren met voortzetting van het
bestaande milieubeleid geen problemen op, uitgezonderd stikstofdioxide (NO2) en fijn stof.Met het oog hierop is voor stikstofoxiden het emissiebeleid aangescherpt
(zie NMP4). Analyses van het RIVM laten zien dat uitvoering van het aangescherpte
beleid ertoe zal leiden dat overschrijdingen van de NO2-grenswaarde
in 2010 aanzienlijk zullen afnemen en verwacht wordt dat in 2015 ook de resterende
overschrijdingen zijn verdwenen. Het Kabinet heeft eerder aangegeven dat een
communautaire oplossing voor het niet tijdig kunnen voldoen aan de richtlijn
nodig is. Ook andere lidstaten kampen met problemen om tijdig aan de normen
te voldoen. Uiteraard dient in de tussentijd wel te worden bezien welke maatregelen
op korte termijn mogelijk zijn om de luchtkwaliteitsituatie te verbeteren,
zoals bij Overschie waar op korte termijn verkeersmaatregelen worden genomen
om de luchtkwaliteit te verbeteren.De grenswaarden voor fijn stof voor 2005, respectievelijk 2010 (indicatief),
zullen naar verwachting op ruimere schaal worden overschreden. Bij de vaststelling
van deze grenswaarden ontbrak het op een aantal aspecten aan kennis. Nieuwe
informatie inzake fijn stofconcentraties in de lidstaten en resultaten van
wetenschappelijk onderzoek betreffende de gezondheidskundige onderbouwing
van de normstelling geven wellicht aanleiding om de grenswaarden voor fijn
stof te herzien. Zie ook het antwoord op vraag 9.In 2003 wordt de huidige normstelling in EU-kader geëvalueerd, waarna
de Europese Commissie zonodig een procedure voor wijziging van de grenswaarden
start. Desalniettemin zal Nederland uiterlijk eind 2003, conform de verplichting
in de richtlijn, een bestrijdingsplan voorleggen dat aangeeft met welke maatregelen
zoveel mogelijk aan de bestaande grenswaarden kan worden voldaan.38Radonstraling kan ook effecten voor de volksgezondheid
hebben, daarom wordt een Stralings Prestatie Norm ontwikkeld. Kan het Kabinet
een prognose geven van de verbetering van de volksgezondheid door deze norm?Zoals aangegeven in de brief van de staatssecretaris van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke ordening en Milieubeheer van 19 juni 1997 (TK 21 483, nr. 21)
is de gemiddelde radonconcentratie in Nederland, in vergelijking met de ons
omringende landen, relatief gunstig. Het radonbeleid richt zich op het behouden
van deze gunstige situatie, rekening houdend met de hieraan verbonden kosten
en ander beleid. Dit betekent dat het radonbeleid primair beoogt een verdere
toename van nadelige effecten van radon op de volksgezondheid te voorkomen.
Hierbij merk ik op dat in de twee decennia na 1970 de radonconcentratie van
nieuw gebouwde woningen met circa 50% is toegenomen. Om de stijgende trend
van blootstelling aan radonstraling te doorbreken is voor nieuwe woningen
een Stralings Prestatie Norm (SPN) ontwikkeld.39Elf procent van de bevolking wordt geconfronteerd met
ernstige slaapverstoring. Het Kabinet geeft aan dat vooral op lokaal niveau
geluidsgerelateerde maatregelen genomen moeten worden. Hoe gaat het Kabinet
hier op toezien? Hoe wordt er zorg voor gedragen dat het gemeentelijk beleid
niet meer zo gedifferentieerd is als thans (iedere gemeente hanteert andere
«stilte-uren»)? Schept het Kabinet randvoorwaarden?Geluidbelasting die slaapverstoring veroorzaakt wordt op verschillende
manieren aangepakt. Allereerst wordt de saneringsoperatie op basis van de
Wet geluidhinder uitgevoerd. Het rijk stelt een budget beschikbaar waarmee
gemeenten de geluidsaneringsmaatregelen kunnen financieren. Gemeenten bepalen
de planning van de uitvoering van de maatregelen. Bij de afrekening wordt
gecontroleerd of de maatregelen op rechtmatige en doelmatige wijze zijn getroffen.
Ten tweede richt het beleid op bovenlokaal niveau zich op het aanpakken van
de bron. Voor de rijksinfrastructuur (wegen en spoorwegen) worden maatregelen
ontwikkeld en geïmplementeerd door het rijk. De maximale geluidemissies
van voertuigen (auto's en treinen) en banden worden in EU verband gereguleerd.
Het is aan gemeenten om bronmaatregelen op gemeentelijke wegen toe te passen.
Het rijk kent daartoe een stimuleringsregeling voor de toepassing van de zogenaamde
Stille wegdekken. Binnen de kaders van de nationale wet- en regelgeving hebben
de overheden mogelijkheden om zelf beleid te voeren. De rijksdoelstellingen
zijn verwoord in het NMP4. In het NMP4 zijn onder meer als doelstellingen
opgenomen dat in 2010 de grenswaarde van 70 dB(A) niet meer wordt overschreden
en dat in 2010 een forse verbetering van de akoestische kwaliteit in het stedelijk
gebied is gerealiseerd, mede door aanpak van de rijksinfrastructuur.40Wat wordt bedoeld met een forse verbetering van de
akoestische kwaliteit in het stedelijk gebied? Denkt het Kabinet aan een streefpercentage?In het NMP4 is aangegeven dat de omschreven aanpak van het rijk tot resultaat
heeft dat (behalve de knelpunten waar de grenswaarde wordt overschreden),
tot 2010 wegverkeerslawaai vanwege de rijksinfrastructuur bij meer dan 90%
van de locaties waar de gevelbelasting van de woningen boven de 65 dB(A) ligt
wordt aangepakt en naar verwachting bij 50% van de locaties waar de gevelbelasting
boven de 60 dB(A) ligt. Voor spoorweglawaai wordt een soortgelijke aanpak
gevolgd.41In 15% van de woonwijken is sprake van onvoldoende
kwaliteit van de leefomgeving. Kan aangegeven worden hoe de bevolkingssamenstelling
van deze wijken eruit ziet?De beoordeling van de kwaliteit van de woonomgeving is in relatie gebracht
met objectieve sociaal-demografische kenmerken (inkomen, percentage ouderen,
percentage allochtonen, huishoudsamenstelling en opleidingsniveau). Het gemiddelde
inkomen per huishouding en het aandeel allochtonen blijkt de meeste invloed
te hebben op de beleving van de woonomgeving.De leefomgevingkwaliteit blijkt ook een relatie te hebben met het sociaal
profiel: 16% van de gezinnen met hoog welstandsniveau woont in een situatie
waar de norm voor stikstofdioxide wordt overschreden, terwijl dit voor 33%
van de gezinnen met een laag welstandsniveau geldt.Zie ook het antwoord op vraag 56.42Het Grote Stedenbeleid is er nadrukkelijk op gericht
om de kwaliteit van de leefomgeving in de stad te verbeteren. Wat zijn de
geboekte resultaten tot nu toe en hoe wordt dit gemonitord?Op 4 maart 2002 heeft Minister van Boxtel een brief over de Tussenstand
bij het grote stedenbeleid naar de Tweede Kamer gestuurd. In deze Tussenstand
wordt aan de hand van diverse monitoren onder andere ingegaan op de tot nu
toe geboekte resultaten van het Grote Stedenbeleid bij de verbetering van
de kwaliteit van de leefomgeving in de stad. Kortheidshalve volsta ik hier
met een verwijzing naar die Tussenstand.43Op lokaal niveau zal meer aandacht moeten komen voor
geurhinder. Hoe ziet het Kabinet er op toe dat dit daadwerkelijk gebeurt?Het geurbeleid is sedert 1995 gedecentraliseerd. De ontwikkeling van de
geurhinder wordt door het RIVM gemonitord. In het Milieuprogramma 2002–2005
(TK 28 003, nr. 2) is aangegeven dat het aantal geurgehinderden
de laatste jaren een dalende trend vertoont en het in het NMP3 gestelde doel
nadert (d.w.z. in 2000 stabilisatie van de geurhinder op het niveau van 1985
en voor 2010 het wegnemen van alle ernstige hinder door geur).44Kan meer specifiek worden aangegeven hoe het traject
tot het oplossen van de meeste ernstige en urgente gevallen van bodemverontreiniging
eruit ziet?Een geval van bodemverontreiniging wordt door middel van een onderzoekstraject
zodanig in kaart gebracht dat bezien kan worden of en hoe deze gesaneerd moet
worden. Op een verdachte locatie wordt achtereenvolgens een historisch onderzoek
en een oriënterend onderzoek gedaan. Hierbij wordt gezocht naar die stoffen,
die relevant zijn, gezien de historie van het terrein. Indien hieruit blijkt
dat er daadwerkelijk sprake is van verontreiniging wordt deze in een nader
onderzoek nauwkeuriger in kaart gebracht. Op basis hiervan wordt besloten
of er sprake dient te zijn van sanering. Saneringsurgentie ontstaat op grond
van humane risico's, ecologische risico's of verspreidingsrisico's. Indien
dit het geval is wordt vervolgens een saneringsonderzoek gedaan en een saneringsplan
opgesteld. In het saneringsplan wordt op basis van een juridische analyse
en op basis van belang ook een besluit genomen over de verdeling van de kosten.
De bevoegde overheid stelt beschikkingen over de onderzoeksrapporten en het
saneringsplan vast. Daarbij wordt tevens de urgentie bepaald: binnen 4 jaar
te saneren of op langere termijn. Indien de saneerder niet aan deze termijn
voldoet kan de bevoegde overheid een bevel opleggen.De bevoegde overheden uit de Wet bodembescherming (de provincies en 28
grote steden) zullen in 2004 een totaaloverzicht hebben van de hoeveelheid
resterende ernstige bodemsaneringgevallen. Sinds begin 2002 dienen zij vijfjaarlijks
een programma in, met daarin de planning van bodemsanering voor die periode.
De meest urgente gevallen worden hierin opgenomen, naast de gevallen die vanwege
samenloop met maatschappelijke initiatieven in die periode aangepakt dienen
te worden.Het kabinetsstandpunt beleidsvernieuwing bodemsanering, waarin deze nieuwe
programmatische aanpak van de bodemsaneringsoperatie wordt voorgesteld, is
begin 2002 naar de Tweede Kamer gestuurd (TK 28 199, nr. 1).45Welke impuls geeft het Kabinet aan de nieuwe invulling
van het gezonde Stedennetwerk?Op dit moment wordt door de VNG een plan ontwikkeld om het netwerk Gezonde
Steden om te vormen tot een netwerk Gezonde Gemeenten. Daarmee komt tot uitdrukking
dat alle gemeenten lokaal gezondheidsbeleid moeten ontwikkelen. In de wijziging
van de Wet collectieve preventie volksgezondheid is immers opgenomen dat gemeenten
elke vier jaar een nota gezondheidsbeleid moeten vaststellen. De eerste lokale
nota moet vóór 1 juli 2003 worden vastgesteld.Het ministerie van VWS heeft voor de ondersteuning van het netwerk Gezonde
Gemeenten € 68 067,– gereserveerd op de begroting voor
2002. In dit netwerk zal opnieuw aandacht worden geschonken aan vernieuwende
impulsen op het terrein van het lokaal gezondheidsbeleid en ontwikkelingen
in het buitenland. Meer dan voorheen zal echter aansluiting worden gezocht
met (kleine) gemeenten die de eerste stappen zetten op het terrein van het
lokaal gezondheidsbeleid. Zie ook het antwoord op vraag 31.46Kan meer informatie worden verstrekt over het project
gericht op de versterking van de medische milieukunde dat de GGD is gestart?
Hoe ziet het project eruit? Wat is de doelstelling, het beschikbare budget
en de opleidingsduur?Zie het antwoord op vraag 30.47TNO concludeert dat de effecten op de volksgezondheid
voorkomen kunnen worden als de grenzen uit het geluidhinderbeleid in acht
genomen zouden worden. Welke consequenties heeft dit voor het beleid? Hoe
moet in dit kader de bij begroting VROM 2001 voorgestelde bezuiniging op geluidswallen
bezien worden?De conclusie van TNO is een bevestiging van het beleid zoals in het NMP4
is opgenomen. Een van de doelstellingen voor het geluidbeleid is dat in 2010
de grenswaarde van 70 dB(A) bij woningen niet meer wordt overschreden. Daarnaast
wordt de saneringsoperatie verkeerslawaai voortgezet en wordt de huidige omissie
in de wet- en regelgeving om te komen tot een adequate handhaving van afgesproken
waarden aangepakt, onder meer door de introductie van geluidproductieplafonds.
Wel moet worden aangetekend dat gezondheidseffecten en hinder reeds bij een
geluidbelasting van minder dan 70 dB(A) kunnen optreden. De genoemde inzet
en de huidige inspanning om meer bronmaatregelen te treffen, bijvoorbeeld
door de start van het Innovatieprogramma Geluid, zullen de komende jaren moeten
zorgen dat de geluidbelasting tot aanvaardbare niveaus wordt teruggebracht.De voorgestelde bezuinigingen voor het begrotingsjaar 2000 (voor 2001
waren geen bezuinigingen voorzien), waren een gevolg van de wens tot bezuinigingen
van het Kabinet. Op de begroting van VROM kwamen geen andere budgetten in
aanmerking, omdat daar individuele rechten of irreversibele problemen in het
geding waren. Bovendien zou het geluidsprobleem meer bij de bron moeten worden
aangepakt en niet door landschap ontsierende schermen. De voorgestelde bezuinigingen
zijn niet geëffectueerd. Daarentegen is meer geld beschikbaar gesteld
om de ergste saneringsgevallen van maatregelen te kunnen voorzien.48Wordt het waterschappen niet onmogelijk gemaakt de
nationale doelstellingen uit de beleidsnota's na te streven, als het CTB toestaat
dat stoffen het milieu een factor 30–40x boven deze nationale normen
vervuilen?Om deze situatie te voorkomen, is in de regelgeving voor de toelating
vastgelegd dat een middel niet toelaatbaar is, wanneer het gebruik tot een
meer dan kortdurende overschrijding van de nationale milieukwaliteitsnorm
(in casu het Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau) leidt. In de regelgeving voor
landbouwkundig onmisbare middelen is hierop een uitzondering mogelijk gemaakt.
Tot nu toe zijn echter geen middelen op basis van deze regelgeving toegelaten.49Bij de afleiding van veilig geachte normen voor chemische
stoffen voor organismen in water wordt gepoogd een zo onafhankelijk mogelijke,
en wetenschappelijk correcte, methode toe te passen, conform het NMP, de 4e
Nota waterhuishouding en het INS-programma van het RIVM. Toch ligt deze methodiek
stelselmatig onder vuur en zijn er inmiddels flinke bressen in het bouwwerk
geschoten. Met name bij de toelating van bestrijdingsmiddelen door het CTB
blijft er van de constructie niet veel meer over en is het nationale beleid
inmiddels de facto overboord gezet. Hoe valt dit te rijmen met de alarmerende
berichten in het NMP4?De werkwijze voor het vaststellen van milieukwaliteitsnormen volgens de
«wetenschappelijk correcte methode» heeft geen wijziging ondergaan.
Zoals bij vraag 48 is aangegeven wordt deze milieukwaliteitsnorm gerespecteerd.
Er is dus geen wijziging in nationaal beleid.50Is het waar dat voor «Chloorthalonil» het
«acceptabel» niveau met bijna een factor 70 is verhoogd?Het CTB heeft aangegeven dat de in januari 2002 afgegeven toelatingen
voor middelen op basis van chloorthalonil voldoen aan het meest recente Maximaal
Toelaatbaar Risiconiveau, zoals vastgesteld door het RIVM. Het «acceptabel»
niveau is derhalve niet verhoogd.Vragen GroenLinks-fractie51Kunt u een demografische verdeling geven van de (honderdduizenden)
personen die gezondheidsschade hebben als gevolg van blootstelling aan ozon
en fijn stof?De niveaus van fijn stof en ozon en de bevolkingssamenstelling variëren
ruimtelijk binnen Nederland slechts in relatief geringe mate. Het ontbreken
van grote verschillen hierin maakt het bijna onmogelijk om eventueel aanwezige
effecten op de gezondheid in onderzoek aan te tonen. Wel is bekend dat juist
kinderen en ouderen (vooral ouderen boven de 65 jaar die leiden aan hart-
en vaatziekten of luchtwegaandoeningen) gevoelig zijn voor luchtverontreiniging.
Dit blijkt uit onderzoek bij kinderen op plaatsen met lokaal sterk verhoogde
concentraties van luchtverontreiniging (zoals dicht langs drukke snelwegen
in stedelijk gebied) waar een toename van luchtwegklachten in relatie tot
luchtverontreiniging is aangetoond. De gevoelige groep van ouderen zal in
omvang toenemen door de verwachte vergrijzing. Dit betekent dat ondanks aanzienlijke
verbetering van de luchtkwaliteiten het te verwachten aantal ouderen dat gezondheidseffecten
van luchtverontreiniging ondervindt, niet evenredig zal afnemen, maar mogelijk
zal stabiliseren of zelfs toenemen.52Op blz. 7 staat dat de bestaande doelstellingen voor
fijn stof en ozon in NMP4 onvoldoende zijn om gezondheidseffecten als gevolg
van ozon en fijn stof te voorkomen. Welk beleid wil de regering ontwikkelen
om deze gezondheidseffecten verder tegen te gaan?Zie het antwoord op vraag 9 en 37.53Wat is de bijdrage van vuile scholen aan gezondheidsproblemen
bij kinderen?De mate van vervuiling van een school is een van de aspecten die de kwaliteit
van het binnenmilieu van de school bepalen. Het onderscheid tussen schone
en vuile scholen valt echter niet volledig samen met het onderscheid tussen
een gezond en een ongezond binnenmilieu. Het binnenmilieu van scholen wordt
verontreinigd door bronnen van buitenaf en door verontreinigingen die het
gebruik van de school met zich mee brengen. Deze verontreinigingen kunnen
worden tegengegaan door schoonmaken en ventileren.Meest genoemde gezondheidsproblemen bij kinderen door factoren in het
binnenmilieu bij scholen in het primair onderwijs zijn overgevoeligheidsreacties,
infecties en functiestoornissen door allergenen, micro-organismen en diverse
stoffen in de lucht. Regelmatig worden in scholen hoge CO2-gehaltes
gemeten die wijzen op een te geringe ventilatie en een indicatie zijn voor
een slechte kwaliteit van het binnenmilieu. De verbanden tussen schoonmaken,
ventileren en gezondheidseffecten zijn echter onvoldoende onderzocht om hierover
kwantitatieve uitspraken te kunnen doen.Een van de aandachtsgebieden van het actieprogramma is verbetering van
het binnenmilieu. De acties richten zich onder meer op verbetering van de
kwaliteit van het binnenmilieu van scholen. Zie ook het actieprogramma.54Hoe ziet het beleid voor voorlichting over binnenmilieu
er concreet uit in termen van budget, uitvoerende instantie, looptijd, doelgroep
e.d.?In het actieprogramma staat aangegeven dat het Ministerie van VROM zich
beraadt op de inzet van een campagne waarin de problemen van het binnenmilieu,
waaronder met name ventileren, onder de aandacht zal worden gebracht in combinatie
met andere problemen, zoals geluidshinder en legionella.55Wat meet de Gezondheids Effect Screening (GES)? Wat
zijn beïnvloedende factoren? Op blz. 17 staat dat de GES de mogelijkheid
biedt om beleidsplannen (voorgenomen ruimtelijke ontwikkelingen) vóóraf
op gezondheidseffecten te toetsen. Legt de GES ook een relatie met de bestaande
situatie?De Gezondheidseffectscreening Stad en Milieu (GES/S&M) kwantificeert
milieufactoren en het aantal mensen dat hieraan is blootgesteld in een bepaald
gebied. Op basis hiervan wordt de ernst en omvang van de gezondheidseffecten
vastgesteld.De beïnvloedende factoren zijn beperkt tot factoren die op lokaal
niveau effect hebben en lokaal te beïnvloeden zijn. Het gaat om de volgende
factoren:– bedrijven (luchtverontreiniging, stank, geluidhinder, externe
veiligheid),– wegverkeer (luchtverontreiniging, stank, geluidhinder, externe
veiligheid),– railverkeer (geluidhinder, externe veiligheid),– waterverkeer (geluidhinder, externe veiligheid),– vliegverkeer (stank, geluidhinder, externe veiligheid),– bodemverontreiniging.Een uitbereiding van GES/S&M met een module voor elektromagnetische
velden van hoogspanningsleidingen, radiozendinstallaties en GSM-basisstations
is in bewerking en ook wordt onderzocht of de factoren groen en water in de
woonomgeving zich lenen voor nieuwe modules.Toetsen van ruimtelijke plannen vooraf maakt het mogelijk om gezondheid
een rol te laten spelen bij de keuze tussen verschillende planvarianten. Hiertoe
wordt de gezondheidssituatie van zowel de huidige situatie als van de toekomstige
planvarianten beoordeeld.56Op blz. 9 staat dat er een moeilijk kwantificeerbare
relatie is tussen leefomgeving en gezondheid. Wordt/is hier onderzoek naar
uitgevoerd, en zo ja wat zijn de resultaten?Veel onderzoek wordt uitgevoerd naar de relatie tussen leefomgevingsfactoren
en gezondheid. Beide zijn echter brede begrippen, wat het onderzoek buitengewoon
ingewikkeld maakt. Vele factoren beïnvloeden de gezondheid en het is
duidelijk dat gemiddeld in Nederland de leefomgeving niet (gelukkig niet meer)
de grootste bijdrage aan een slechte gezondheid levert. Lokaal kunnen daar
echter wel uitzonderingen op zijn en men moet ook nog bedacht zijn op complexere
oorzaakgevolg ketens. Komt het wellicht door een slechte milieukwaliteit dat
in een bepaalde wijk de huizenprijzen zakken, daardoor meer sociaal zwakkeren
in de wijk komen te wonen, waardoor het algemene gezondheidspeil in de wijk
daalt? Dit soort vragen is lastig te beantwoorden, omdat veel informatie nodig
is en de resultaten van analyses lang niet altijd eenduidig zijn. Op deelaspecten
(geluid, lucht) is wel veel kennis voorhanden die in dit soort studies met
vrucht wordt gebruikt.57Ziet u mogelijkheid om de gemeenten financieel te ondersteunen
bij het uitvoeren van hun nieuwe taken op het gebied van collectieve preventie
en bij het opstellen van een beleidsnota gezondheidsbeleid?In de ondersteuning bij het opstellen van een nota gezondheidsbeleid is
voorzien door het starten van het project «Versterking gemeentelijk
gezondheidsbeleid, van intenties naar inhoud» dat door de VNG en GGD
Nederland wordt uitgevoerd. Deskundigheidsbevordering op lokaal niveau is
hierbij een punt van aandacht. Vanaf 2000 biedt de NSPH (National School
of Public Health) modules aan voor gemeenteambtenaren en GGD-medewerkers die
betrokken zijn bij het maken van een nota gezondheidsbeleid. Tevens organiseert
de NSPH in samenwerking met VNG en GGD Nederland regionale bijeenkomsten voor
gemeenteraadsleden om hun te informeren over lokaal gezondheidsbeleid.Zie wat betreft de financiële aspecten het antwoord op vraag 29.58GGD Nederland heeft versterking van de medische milieukunde
aangemerkt als één van de prioriteiten voor 2001. Wat wordt
hiervan het tastbare resultaat, bijv. in de vorm van het uitbreiden van formatieplaatsen?Zie het antwoord op vraag 30.59Welke structurele bijdrage levert het rijk aan het
versterken van de medische milieukunde bij de GGD'en?Zie het antwoord op vraag 30.60Op blz. 186 van het NMP4 wordt onder de kop «Beleidsprogramma
Milieu en Gezondheid» opgemerkt dat de informatie-uitwisseling tussen
GGD'en en milieudiensten niet altijd optimaal verloopt. Een integrale benadering
van zowel signalering als beleidsvoorbereiding op lokaal niveau zou gewenst
zijn. Wat wordt in het kader van het beleidsprogramma Milieu en Gezondheid
gedaan om deze informatie-uitwisseling te verbeteren en een integrale benadering
tot stand te brengen? Wat is de rijksbijdrage hieraan?Het actieprogramma richt zich onder meer op de ontwikkeling van een communicatiestrategie,
waarin de GGD'en en Milieudiensten een rol hebben, VROM neemt hiervoor het
initiatief. In het kader van de versterking van milieu- en gezondheidsbeleid
op lokaal niveau wordt ingezet op versterking van de samenhang via het grote
stedenbeleid, het Investeringsfonds Stedelijke Vernieuwing en de lokale nota's
gezondheidsbeleid. Ook start VROM met de VNG een project gericht op de verzameling
van basisgegevens die noodzakelijk zijn voor het voeren van integraal beleid
voor milieu en gezondheid op gemeentelijk niveau.61Op blz. 24/25 wordt opgemerkt dat het huidige milieubeleid
zich met name richt op het terugdringen van de mate waarin activiteiten vervuilend
zijn, maar dat daarnaast ook de factoren bevolkingsomvang en activiteitsniveau
van invloed zijn. Op welke manier wil de minister de factoren bevolkingsomvang
en activiteitsniveau onderwerp van beleid en beter beheersbaar maken?Bevolkingsomvang is een gegeven en bevolkingsaanwas een autonome ontwikkeling
waarmee in milieumaatregelen rekening dient te worden gehouden. Maatregelen
gericht op beïnvloeding van het activiteitenniveau zullen daarom, voor
zover mogelijk en nodig, onderwerp van beleid moeten zijn. Het zal dan voornamelijk
gaan om maatregelen die een wijziging in het gedrag moeten bevorderen.62In de notitie wordt op een aantal plaatsen verwezen
naar beleid dat in het kader van het NMP4 ontwikkeld zal worden (bijv. op
blz. 20 en 21 staat een opsomming van de terreinen waarvan in het NMP4 een
beleidsvernieuwing wordt aangekondigd). Echter, het NMP4 richt zich op de
lange termijn; namelijk de periode tot 2030. Kunt u aangeven wat er in de
komende kabinetsperiode voor beleidsvernieuwing op deze terreinen te verwachten
is?Het actieprogramma bevat 36 acties die de komende vijf jaren worden uitgewerkt.
De acties richten zich op het bevorderen van een integrale en heldere afweging
door overheden door versterking van milieu- en gezondheidsbeleid op de diverse
bestuursniveaus, op verbetering van de informatie en communicatie en op innovatie
op het terrein van onderzoek, ruimtelijke ordening, saneringsoperaties, duurzaam
ondernemen en verbetering van de kwaliteit van het binnenmilieu.63Deskundigen op het gebied van milieuhygiëne en
infectieziektebestrijding hebben vragen gesteld ten aanzien van de effectiviteit
van het regeringsbeleid gericht op het voorkómen van legionellabesmetting.
Wat is de reactie van de regering op dit punt?De Tijdelijke regeling legionellapreventie in leidingwater (verder: de
regeling) die is opgesteld in overleg met deskundigen en instanties heeft
als grondslag de risico's van besmetting door gebruik van leidingwater zo
goed mogelijk te beheersen. Volledig uitsluiten van risico's is echter onmogelijk.
Het Kabinet is tot op heden van mening dat gestreefd moet worden naar een
zo groot mogelijke risicoreductie.De regeling leidt ertoe dat voor de meeste gebouwen, waar geen sprake
is van verneveling van water, volstaan kan worden met een beperkte risicoanalyse
die bestaat uit een inventarisatie van tappunten. Dit kost weinig tijd en
geld. Inmiddels is de Tijdelijke regeling geëvalueerd, waarbij ook de
kritiek en opmerkingen vanuit het veld zijn meegenomen (zie ook mijn antwoord
op vraag 78). Op basis van deze evaluatie wordt een voorstel ontwikkeld voor
omzetting van de regeling in een Amvb onder de Waterleidingwet. Zodra meer
bekend is over de inhoud van het besluit, zult u hier nader over geïnformeerd
worden.64Wat is de reactie van de regering op de voorstellen
van de Haarlemse GGD (november 2001) voor een andere opzet van de legionellabestrijding?In de artikelen in NRC en Algemeen Dagblad van 23 en 24 november 2001
bepleit een medewerker van de GGD Zuid-Kennemerland een andere aanpak van
de legionellaproblematiek. Preventieve maatregelen zouden alleen moeten worden
uitgevoerd in ziekenhuizen en verpleeghuizen en op locaties die als bron van
een besmetting zijn geïdentificeerd. In verband met de intensivering
van de bronopsporing zou een landelijk centrum voor legionella-onderzoek moeten
worden opgericht.Zoals ik ook in mijn antwoord op vraag 7 heb toegelicht, onderschrijf
ik het belang van goed brononderzoek. Brononderzoek kan echter geen alternatief
zijn voor de preventieve aanpak, waarbij eigenaren van collectieve installaties
een risicoanalyse uitvoeren en zo nodig een beheersplan opstellen. Het achterwege
laten van een preventieve aanpak leidt tot de onwenselijke situatie waarbij
mensen met een verhoogde kans op legionellose (zoals ouderen, diabetici, rokers
of mensen met een verzwakte afweer) bij een zwembad, hotel, sauna of sportinrichting
moeten worden gewaarschuwd dat ze het pand op eigen risico betreden of dat
hen de toegang zelfs geheel moet worden ontzegd.Vragen SP-fractie65Uit de VTV-studie blijkt dat met name de gezondheidstoestand
van bewoners van achterstandswijken in grote steden achter blijft bij de rest
van ons land. Een van de aangrijpingspunten zou kunnen zijn het milieubeleid,
immers er blijkt een rechtstreeks verband te bestaan tussen de sociaal-economische
status van bewoners en de mate waarin zij het milieu vervuilen en er last
van ondervinden. De mensen met sociaal-economische status verontreinigen naar
verhouding het minste, maar zij wonen meestal in de minst milieuvriendelijke
gebieden (zie brief VWS, 16 november 2001, Gezondheid in de grote steden,
blz. 21). Wat gaat de regering hieraan doen?In het kabinetsstandpunt over sociaal-economische gezondheidsverschillen
van 16 november 2001 (TK 28 000 XVI, nr. 18) is een beleidsagenda
voor de toekomst opgenomen die enerzijds bestaat uit continuering, respectievelijk
intensivering van bestaand beleid en anderzijds uit opties voor nieuwe beleidsinitiatieven
voor de komende kabinetsperiode. De uitwerking van deze agenda moet uitmonden
in een implementatieprogramma met concrete maatregelen en intensiveringen.In deze beleidsagenda voor de toekomst staan enkele aandachtspunten die
specifiek zijn gericht op de relatie tussen een lage sociaal-economische status
(SES) en milieuomstandigheden zoals:– Verbeteren van het inzicht in de betekenis van woonomstandigheden
en leefomgeving voor het ontstaan van gezondheidsverschillen, zodat gemeenten
gericht beleidsinstrumenten kunnen inzetten in het lokale gezondheidsbeleid.– Breder inzetten van de Gezondheidseffectscreening Stad en Milieu
door gemeenten bij gemeentelijke infrastructuurprojecten.– Versterken van de samenwerking tussen de GGD'en en de lokale Milieudiensten.Voorts is ook het aandachtspunt «voorbereiden van het verankeren
van gezondheid in het grotestedenbeleid» in dit verband van groot belang.Met de uitwerking van de beleidsagenda is het Kabinet momenteel doende.
Naar verwachting wordt het implementatieprogramma dit najaar aan de Kamer
aangeboden.66Welke onderzoeken zijn u bekend over het verband tussen
sociaal-economische status en milieubelasting, op persoons- of wijkniveau,
om welke onderzoeken gaat het, en wat zijn de uitkomsten hiervan?Zowel in landelijke als lokale gezondheidsenquêtes worden verschillen
in ervaren milieubelasting tussen groepen met een hoge en lage sociaal-economische
status (SES) en tussen hoge en lage SES-wijken herhaaldelijk aangetroffen
(zie ook antwoord op vraag 11). Een voorbeeld is de gezondheidsenquête
in Eindhoven uit 1998/99. De bewoners van achterstandswijken in Eindhoven
geven de buurt waarin ze wonen, gemiddeld een lager rapportcijfer dan de overige
Eindhovenaren (5,7 ten opzichte van 7.2). Ook wanneer naar een aantal afzonderlijke
fysieke aspecten wordt gekeken, springen bewoners van deze gebieden er in
ongunstige zin uit: meer lawaaioverlast (39 versus 30 procent), meer problemen
met de huisvesting (17 versus 9 procent), meer problemen met de leefsituatie
in gemeente/buurt (17 versus 8 procent) en een hoger percentage van de bevolking
dat van mening is dat de buurt er op achteruitgaat (28 versus 17 procent).
De Eindhovense gegevens bevestigen de relatie tussen fysieke omgeving en ervaren
gezondheid.Ook in de Milieuverkenningen (RIVM, Nationale Milieuverkenningen 5, 2000–2030,
blz. 219–226) is op basis van gegevens over de ruimtelijke, sociale
en milieukwaliteit van de leefomgeving en gezondheid geconstateerd dat in
bepaalde leefmilieus veel ongunstige factoren bij elkaar komen. Wijken die
sociaal-economisch slecht scoren, scoren vaak ook minder gunstig wat betreft
fysieke omgeving en het milieu. Er blijkt bovendien een duidelijke samenhang
met gezondheid. Hoe dichter woningen bij elkaar zijn gebouwd en hoe hoger
het niveau van geluid of luchtverontreiniging in een wijk, hoe slechter de
gezondheid (blz. 223).67Moeten naast kinderen en ouderen als kwetsbare groepen
niet ook, zeker wat betreft effecten op de luchtwegen, sporters en carapatiënten
genoemd worden?Kinderen en ouderen zijn genoemd als voorbeelden van grote groepen in
de bevolking die potentieel extra kwetsbaar zijn voor blootstelling aan milieufactoren.
Risicogroepen kunnen onderscheiden worden enerzijds op basis van extra gevoeligheid
van personen en anderzijds op basis van relatief grotere blootstelling aan
milieufactoren. Als het gaat om luchtverontreiniging worden carapatiënten
beschouwd als een risicogroep, omdat door reeds bestaande luchtwegaandoeningen
een grotere gevoeligheid aanwezig is. Sporters daarentegen hebben bij verontreinigde
lucht een verhoogd risico doordat de blootstelling aan stoffen in de lucht
door intensieve inademing toeneemt. Sporters vormen in zijn algemeenheid geen
specifieke risicogroep.68Is er in Nederland voldoende deskundigheid over psychosomatische
klachten ten gevolge van zeer ingrijpende gebeurtenissen zoals de Bijlmerramp
en Enschede? Zo ja, waar kan men terecht?De organisatie van de psychosociale hulpverlening bij rampen en zware
ongevallen is sterk verbeterd als gevolg van de adviezen die naar aanleiding
van de vuurwerkramp in Enschede en de cafébrand in Volendam door de
commissies Oosting en Alders zijn opgesteld. Psychosociale hulpverlening bij
rampen wordt geboden door instanties die de reguliere psychosociale hulp bieden.
Om tijdens een calamiteit efficiënt en effectief te kunnen samenwerken
is een structuur in het leven geroepen. Ten behoeve van de Geneeskundige Hulpverlening
bij Ongevallen en Rampen (GHOR) is Nederland in regio's ingedeeld. In bijna
al deze regio's is een Psychosociale Hulpverleningsorganisatie (PSHO) geïmplementeerd.
Een PSHO voorziet in een actiecentrum dat nauw moet samenwerken met het centrale
aanspreek- en informatiepunt. Een goede opvang en beoordeling direct na de
ramp maakt een goede nazorg van psychosomatische klachten beter mogelijk.
Het Instituut voor Psychotrauma heeft een handboek geschreven voor de opvang
na rampen en calamiteiten. Ook de nazorgfase moet zoveel mogelijk worden overgenomen
door de reguliere hulpverlening. Medio maart is een Landelijk Kenniscentrum
Psychosociale Hulpverlening na Rampen opgericht. Dit kenniscentrum kan een
belangrijke rol spelen bij het consulteren en adviseren rond vragen omtrent
nazorg. Kennis over psychisch getraumatiseerden met lichamelijke klachten
en/of ziekten en kennis over patiënten met lichamelijk onbegrepen klachten
(LOK) is nu vooral bij academische ziekenhuizen beschikbaar. In het bijzonder
het AMC/De Meren (professor Gersons) en het LUMC (professor van Spinhoven),
VU Medisch Centrum (professor H.M. van der Ploeg), het Academisch ziekenhuis
van de KUN (post-Cambodja Klachten Onderzoek), St Radboud, het Academisch
Ziekenhuis Maastricht (afdeling voor LOK in MedPsych Unit) en Academisch Ziekenhuis
Rotterdam «Dijkzigt» (afdeling Traumatologie o.l.v. prof. dr.
A.J. van Vugt).AMC en LUMC hebben een cursus opgezet voor huisartsen. Op Nienoord, dependance
van het AMC/De Meren wordt een behandeling gegeven voor PTSS (posttraumatisch
stress syndroom) en LOK. Het Centrum '45 behandelt specifieke getraumatiseerde
doelgroepen zoals oorlogsgetroffenen en vluchtelingen.69Zijn chronische luchtweginfecties de laatste decennia
toegenomen, of is er een toename in bepaalde groepen (kinderen, ouderen) of
op bepaalde plaatsen (wonen en werken bij snelwegen)? Zo ja, is er mogelijk
een relatie met (een toename van) luchtvervuiling?Voor de beantwoording van de vraag wordt onder «chronische luchtweginfecties»
verstaan: astma en COPD (chronische obstructieve longziekten). In de internationale
wetenschappelijke literatuur wordt ervan uitgegaan dat er een
toename van astma bij kinderen is gedurende de laatste decennia. In Nederland
zijn daarover geen harde gegevens aanwezig. Het is daarom niet met zekerheid
te zeggen of er sprake is van een echte trend of dat de stijging een gevolg
is van een verbeterde/verscherpte diagnose.Dit geldt in het algemeen ook voor subgroepen. Alleen bij vrouwen is sprake
van een toename in COPD met roken als duidelijke oorzaak. Over lokaal gedomineerde
trends is geen informatie beschikbaar. In Nederland (RIVM, Universiteit Utrecht)
wordt momenteel onderzoek verricht naar de relatie tussen wonen bij (snel-)
wegen en het ontstaan van astma bij kinderen. Wat betreft de rol van luchtverontreiniging
bij het ontstaan of toenemen van luchtwegklachten is het wetenschappelijke
standpunt op dit moment dat buitenluchtverontreiniging bijdraagt aan het verergeren
van bestaande luchtwegklachten, maar niet aan het ontstaan van luchtwegaandoeningen.
In het binnenmilieu daarentegen kunnen microbiële verontreinigingen voorkomen
waarvan niet kan worden uitgesloten dat zij luchtwegaandoeningen veroorzaken.
Het beleid gericht op het terugdringen van de verontreiniging van buitenlucht
heeft tot resultaat gehad deze verontreiniging de laatste decennia aanzienlijk
is afgenomen, echter nog niet in die mate dat gezondheidseffecten worden voorkomen. Zie
ook het antwoord op vraag 51. 70Blootstelling aan ozon en fijn stof leidt jaarlijks
tot enige duizenden sterfgevallen en ziekenhuisopnames. Treffen deze sterfgevallen
met name risicogroepen zoals ouderen en carapatiënten?De groepen ouderen en personen met bestaande cardio-respiratoire aandoeningen
lijken inderdaad gevoeliger te reageren op luchtverontreiniging. Op grond
daarvan wordt ook verwacht dat in de jaren tot 2030, de vroegtijdige sterfte
als gevolg van ozon en fijn stof nog ongeveer zal verdubbelen. Dit gebeurt
ondanks een verminderde blootstelling door het ingezette emissiebeleid. Oorzaak
hiervan is onder meer de toenemende vergrijzing en de bevolkingstoename.71Welke beleidsmaatregelen kunnen er genomen worden om
de gezondheidsrisico's van fijn stof en ozon te verkleinen en op welke termijn
zijn deze uitvoerbaar? Bestaan er Europese normen voor fijn stof en voldoet
Nederland daaraan?Zie de antwoorden op vraag 9 en 37.72Om de gezondheidsrisico's vanwege radon in bestaande
woningen te verkleinen worden bewoners voorgelicht over goed ventilatiegedrag.
Is dat al gebeurd, en zo ja op welke manier?Waarom wordt bij het binnenmilieu tabaksrook niet genoemd,
de schadelijkheid hiervan is immers duidelijk aangetoond?In vervolg op het actieprogramma wordt nagegaan op welke wijze invulling
kan worden gegeven aan een campagne over binnenmilieu. Meer informatie over
de uitwerking van een dergelijke campagne zal worden gegeven bij de rapportage
over de uitvoering van het actieprogramma. Zie wat betreft tabaksrook ook
het antwoord op vraag 3.73Waarom wordt in het hoofdstuk geluid Schiphol niet
genoemd en om deze effecten te beperken de overheid aangewezen om maatregelen
te nemen?In het hoofdstuk geluid worden de belangrijkste veroorzakers van geluidsoverlast
genoemd, te weten wegverkeer, railverkeer, vliegverkeer en buren. Daaronder
valt dus ook het vliegverkeer. De overheid probeert op diverse manieren de
geluidsbelasting door vliegverkeer te beperken. Ten eerste participeert Nederland
in overleg binnen internationale fora, zoals de internationale burgerluchtvaartorganisatie
(ICAO), onder andere gericht op het aanscherpen van geluidseisen aan vliegtuigen.
Ten tweede stelt de overheid grenzen aan de geluidsbelasting die de luchtvaartsector
in de omgeving van de Nederlandse luchthavens mag veroorzaken. Ten derde legt
de overheid beperkingen op aan het gebruik van de gebieden in de omgeving
van luchthavens. Daarbij gaat het onder andere om het amoveren en isoleren
van woningen, woningbouwbeperkingen en hoogtebeperkingen.Het beleid ten aanzien van de luchthaven Schiphol wordt neergelegd in
de Wet luchtvaart en in het op deze wet gebaseerde Luchthavenverkeerbesluit
en Luchthavenindelingbesluit. Voor wat betreft de overige luchtvaartterreinen
in Nederland wordt het beleid en bijbehorende wet- en regelgeving momenteel
vormgegeven in het kader van het project Regeling Regionale en Kleine Luchtvaartterreinen
(RRKL).74Voor vele duizenden stoffen is geen gezondheidskundig
onderzoek gedaan, en ontbreken essentiële gegevens over de mogelijke
milieueffecten. Welke prioriteitstelling is er om voor bepaalde stoffen normen
vast te stellen? Wordt hiervoor blootstelling in het gewone leefmilieu rekening
gehouden met continu blootstelling, met kwetsbare groepen zoals kinderen,
ouderen en zwangere vrouwen en met cumulatieve effecten?De beleidsvernieuwing stoffen, zoals beschreven in de Strategienota Omgaan
Met Stoffen (SOMS, TK 27 646 nrs 1 en 2) en de Voortgangsrapportage uitvoering
SOMS (december 2001, VROM 001 285), heeft tot doel de noodzakelijk geachte
essentiële gegevens over mogelijke milieu- en/of gezondheidseffecten
beschikbaar te krijgen. Prioriteitsstelling van al die stoffen zal plaatsvinden
op basis van onder andere de gevaarseigenschappen en het blootstellingpotentieel
van die stoffen. Indien milieukwaliteitsnormen gewenst zijn ten behoeve van
een goede uitvoering van de noodzakelijk geachte maatregelen, dan zullen deze
vastgesteld worden in volgorde van de genoemde prioriteitsstelling. Bij de
afleiding van de milieukwaliteitsnormen MTR (Maximaal Toelaatbare Risiconorm)
en streefwaarden wordt, zoveel als mogelijk is, rekening gehouden met kwetsbare
groepen. Beleidsmatig wordt gestreefd naar een risico per stof kleiner dan
de streefwaarde (verwaarloosbaar risiconiveau) zodat, met een redelijke zekerheid,
de kans op cumulatieve effecten te verwaarlozen is.75Is de veiligheid in verband met chloortreinen niet
het beste gegarandeerd indien deze helemaal niet meer rijden en op welke termijn
is dat te verwezenlijken?Chloortransporten voldoen aan alle nationale en internationale regelgeving.
De kans op een ongeval met een chloortrein is daarom zeer klein, maar mocht
ondanks de zeer kleine kans toch een ongeval met een chloortrein plaatsvinden,
dan kan dat in een stedelijke omgeving leiden tot een ramp van grote omvang,
waarbij de hulpverleningsdiensten in principe machteloos staan. Deze situatie
is voor de minister van VROM aanleiding geweest het initiatief te nemen tot
overleg met Akzo Nobel om de productie en de verwerking van chloor geografisch
zoveel mogelijk bijeen te brengen met als doel het transport van chloor tot
een minimum te beperken. De afronding van dit overleg wordt op
korte termijn verwacht.76De veiligheid van voedsel is niet altijd gewaarborgd.
Zover bekend heeft dit niet geleid tot meetbare gezondheidseffecten. Worden
hier alleen effecten als gevolg van recente incidenten bedoeld? Immers, gezondheidseffecten
als gevolg van bijvoorbeeld salmonella in kippenvlees zijn bekend. Kunnen
negatieve gezondheidseffecten door bestrijdingsmiddelen met name bij kinderen
worden uitgesloten? Volgens de Consumentenbond krijgt ca. 5% van de kinderen
in Nederland een dosis bestrijdingsmiddelen binnen die de Amerikaanse normen
overschrijdt, ook voor 20 000 kinderen zou de Europese norm worden overschreden.De notitie beperkt zich tot gezondheidseffecten als gevolg van milieucontaminanten
in de voeding. De aanwezigheid van milieucontaminanten in voedingsmiddelen
leidt in het algemeen zelden tot negatieve gezondheidseffecten. Microbiologische
verontreiniging van voedsel is inderdaad wel een belangrijk probleem. Recentelijk
heb ik mijn standpunt op het advies over voedselinfecties van de Gezondheidsraad
(advies nr. 2000/9 dd. 24 mei 2000) aan de Kamer gestuurd. Hierin geef
ik aan een nieuwe impuls te geven aan een integrale aanpak van het terugdringen
van voedselinfecties en benoem ik de prioriteiten voor verder onderzoek. Wat
betreft de negatieve gezondheidseffecten door bestrijdingsmiddelen, met name
bij kinderen, merk ik het volgende op. Met mijn brief van 21 mei 2001 heb
ik u mijn standpunt toegestuurd op de berichtgeving van de Consumentenbond
over de mogelijke schadelijkheid van residuen van bestrijdingsmiddelen voor
kinderen. Daarnaast heb ik de Gezondheidsraad gevraagd te adviseren over een
eventuele aanpassing van de beoordelingsmethoden voor blootstelling van kinderen.
Aanleiding voor deze vraag is de discussie in de Verenigde Staten over bestrijdingsmiddelen
in de voeding van kinderen en baby's in relatie tot een mogelijke verhoogde
gevoeligheid en een relatief hoge blootstelling. Het advies wordt eind van
dit jaar verwacht.77Bent u van mening dat bij de inrichting van nieuwe
wijken meer rekening gehouden dient te worden met speelruimte voor kinderen?
Zo ja wat is daarover opgenomen in de beleidsplannen van het Kabinet?In Nederland is de gemeente, de overheidslaag die het dichtst bij de burger
staat, de eerst verantwoordelijke voor de speelruimte in wijk en buurt. Ik
ben van mening dat de meeste gemeenten er in slagen om voldoende en kwalitatief
goede gelegenheden te creëren voor sport en spel ondanks de toenemende
ruimtedruk op de openbare ruimte. Onderzoek verricht in 2000 door DSP-Amsterdam
laat zien dat in de kleine (minder dan 2500 woningen), middelgrote (2500–5000
woningen) en grote (meer dan 5000 woningen) Vinexlocaties respectievelijk
76%, 86% en 89% speel- en trapvelden aanwezig zijn.In de Vijfde Nota voor de Ruimtelijke Ordening wordt in deel 3 in de toelichting
voor de lagere overheden het kinderbelang belicht. Wat betreft de openbare
ruimte stelt de nota dat «voldoende ruimte wordt gecreëerd die
duurzaam veilig is ingericht, waarbij aan iedereen mogelijkheden worden geboden
voor ontplooiing, ontspanning en ontmoeting». In het bijzonder wordt
hierbij aandacht besteed aan de algehele sociale veiligheid en aan de voor
kinderen benodigde speelruimte.Om het achterliggend doel te bereiken, het bevorderen van voldoende mogelijkheden
voor kinderen om in hun eigen buurt aan sport en spel te doen, verwacht ik
meer van een samenspel tussen lokaal jeugdbeleid en lokaal ruimtelijke ordeningsbeleid
dat inspeelt op de wensen van ouders en kinderen voor de inrichting
van hun buurt, dan van invoeren van ruimtelijke normen.Vanuit dit perspectief wil ik wijzen op het beleidskader Investeringsbudget
Stedelijk Vernieuwing en het daaronder ressorterend Innovatie Programma Stedelijke
Vernieuwing. Het themaveld «omgevingskwaliteit» van IPSV biedt
de mogelijkheid aan gemeenten en/of andere initiatiefnemers om ideeën,
plannen en kleine projecten, gericht op ruimtelijke innovaties met betrekking
tot jeugdbelangen in te dienen. Daarbij is zeggenschap een van de toetscriteria.
Ik ben van mening dat dit beleidskader van VROM goed aansluit bij het beleidskader
van VWS gericht op jeugdbeleid en dat deze kaders tezamen de samenwerking
op lokaal niveau stimuleren. Dit is conform het doel van het Bestuursakkoord
Nieuwe Stijl (BANS) dat tussen rijk, IPO en VNG is overeengekomen.78Hoe staat het met de uitvoering van het beleid rond
legionella, met name in de vier grote steden die hebben laten kennen nogal
moeite te hebben met tijdige invoering? Op 23 november is het eerste Nationale
Legionella Symposium gehouden door het Streeklaboratorium te Haarlem en de
GGD-Kennemerland. Wat zijn hiervan de belangrijkste uitkomsten?De minister van VROM heeft naar aanleiding van uw verzoek een evaluatieonderzoek
uit laten voeren. Hierbij is ook de stand van zaken met betrekking tot de
uitvoering van de Tijdelijke regeling legionellapreventie in leidingwater
(verder: regeling) beschreven. Het gaat in dit onderzoek om doelgroepen zoals
industrie, sportaccommodaties, onderwijsinstellingen, hotels en recreatiebedrijven.
Gemeenten zijn in dit onderzoek niet als specifieke doelgroep onderscheiden.
De grote steden voorzien in informatie over de regeling en advisering over
de uitvoering door het instellen van een coördinatiepunt (Amsterdam),
een werkgroep (Rotterdam) of overwegen iets dergelijks (Den Haag). De locaties
waarop de regeling van toepassing is, zijn geïnventariseerd. Op dit moment
wordt gewerkt aan de ontwikkeling van risicoanalyses en beheersplannen. De
bevindingen van de vier grote steden zijn meegenomen bij de evaluatie van
de regeling.Tijdens het zogeheten eerste Nationale Legionella Symposium dat op 23
november 2001 is gehouden en dat vooral een informatief karakter had, gingen
sprekers vanuit onder meer RIVM, GGD'en en ziekenhuizen in op beleid en onderzoek
met betrekking tot legionella en legionellose. Zowel het voorkómen
van besmettingen door preventieve maatregelen als het brononderzoek, de diagnose
en de behandeling van patiënten na een besmetting kwamen aan de orde.
Sommige sprekers (met name afkomstig uit de gemeenten en GGD'en) gaven hun
visie op het beleid van de rijksoverheid, zoals ook bekend uit de brieven
die hierover op 18 mei en 22 november 2001 aan de Tweede Kamer zijn gezonden
en de artikelen in Algemeen Dagblad en NRC van 23 en 24 november 2001. In
het Infectieziektebulletin van december 2001 (jaargang 12, nr. 12) is een
samenvatting van vrijwel alle daar gehouden presentaties opgenomen.Zie ook het antwoord op de vragen 63 en 64.79Erkent u dat genetische manipulatie ook ernstige risico's
kan opleveren voor de volksgezondheid, bijvoorbeeld door versnelde resistentie
tegen antibiotica of onbekende effecten zoals allergene reacties van eiwitten
die worden geproduceerd door het ingebrachte soortvreemde gen?Alle ggo's of producten van ggo's worden, vóórdat ze in
Europa als voedingsmiddel in de handel worden gebracht, op veiligheid voor
de consument getoetst. Toetsing vindt plaats op veiligheid voor het milieu
conform Verordening 2001/18 en op voedselveiligheid conform Verordening
258/97. De voedselveiligheidstoets wordt uitgevoerd door de commissie Veiligheid
Nieuwe Voedingsmiddelen van de Gezondheidsraad.Onderdeel van deze veiligheidstoets is de mogelijke allergeniteit van
het product. Van het grote aantal eiwitten dat in voedsel voorkomt, heeft
slechts een zeer klein aantal een allergeen effect. Slechts 8 voedselgroepen
vormen de bron van 90% van alle voedselallergiën, deze groepen zijn pinda's,
noten, soja, melk, eieren, vis, schaaldieren en tarwe. Het gebruik van de
genen die zorgen voor aanmaak van de bekende allergene eiwitten wordt in principe
niet toegestaan.Het nieuwe eiwit dat in de genetisch gemodificeerde plant aanwezig is
en zorgt voor de nieuwe, gewenste eigenschap, zoals herbicidentolerantie of
bescherming tegen insectenvraat, wordt getest op allergene kenmerken. Belangrijk
hierbij is de afbraak (vertering) van het eiwit in maagsap. Verloopt die afbraak
snel dan is er nauwelijks kans op allergene werking. Ook wordt de samenstelling
van het eiwit vergeleken met die van bekende allergene eiwitten. Is er geen
overeenkomst met een bekend allergeen én breekt het eiwit snel af in
de maag én laat het eiwit in een proefdiertest geen reactie zien, dan
wordt het als veilig beschouwd.Sinds enige tijd wordt geen goedkeuring meer verleend aan grootschalige
marktintroductie van genetisch gemodificeerde organismen die antibioticum
resistentiegenen bevatten. De toepassing van antibioticum resistentiegenen
in genetisch gemodificeerde organismen ten behoeve van veldproeven zal worden
beperkt tot de genen npt II en hpt. Deze genen leiden tot resistentie tegen
antibiotica die niet meer van belang zijn voor de humane en dierlijke gezondheidszorg
en kunnen zonder risico op verminderde inzetbaarheid in veldproeven worden
toegepast.De kans op een nadelige invloed op de gezondheid na het passeren van de
beschreven veiligheidsbeoordeling is vergelijkbaar met niet biotechnologisch
voedsel. Overigens wordt deze beoordeling steeds aangepast aan de stand van
wetenschap en worden oude dossiers, indien daar aanleiding voor is, opnieuw
beoordeeld.80Wat is het beleid in omringende landen zoals het VK,
Duitsland, België en Frankrijk wat betreft elektromagnetische velden?In het Verenigd Koninkrijk bestaan geen wettelijk vastgestelde grenswaarden
voor de blootstelling van personen aan elektromagnetische velden (EMF). Wel
bestaat een algemeen wettelijk vastgestelde plicht om de risico's van activiteiten
te beheersen. Voor het vaststellen van de naleving van deze verplichting met
betrekking tot blootstelling aan EMF, hanteert de Health and Safety Inspectorate
een richtlijn van de National Radiation Protection Board (NRPB) uit 1993.
In deze richtlijn worden hogere waarden voor blootstelling geadviseerd dan
die aanbevolen door de ICNIRP en de EU. De operators voor mobiele telefonie
hebben wel op vrijwillige basis verklaard zich aan de EU-aanbeveling te conformeren.In Duitsland en Frankrijk is de EU-aanbeveling wettelijk geïmplementeerd.
In beide landen zijn tevens aanvullende aanbevelingen dan wel regelgeving
aanwezig waarmee beperkingen ten aanzien van veilige afstanden en dergelijke
worden gerealiseerd.In België is een Koninklijk Besluit van kracht waarmee de EU-aanbeveling
wordt geïmplementeerd behalve voor de frequentieband karakteristiek voor
mobiele telefonie (tussen 10 MHz en 10 GHz). Voor deze frequenties wordt,
op basis van een advies van de Hoge Gezondheidsraad en door toepassing van
het voorzorgsbeginsel, de maximale blootstelling van bevolking beperkt tot
veldsterktes die de helft zijn van de EU-aanbeveling.81Gezondheidseffecten als gevolg van verontreinigde grond
treden vrijwel nooit op. Wel zijn er consequenties voor gebruiksmogelijkheden.
Hoeveel grond kan niet worden gebruikt voor bouw, en hoeveel grond niet voor
het kweken van groenten in verband met verontreiniging? Zijn deze adviezen
altijd bekend en worden deze goed opgevolgd?In het beleid voor bodemverontreiniging speelt het risico voor de volksgezondheid
een belangrijke rol, naast het ecologische risico en het verspreidingsrisico.
Blootstelling via inslikken van verontreinigde grond (vooral door kinderen),
via inhalatie van vluchtige verbindingen (via de kruipruimte) en het eten
van verontreinigde gewassen uit eigen tuin vormt een serieus volksgezondheidsrisico.
Het beleid richt zich op het beheersbaar maken van deze risico's. De rijksoverheid
formuleert generieke kaders waarin een koppeling wordt gelegd tussen bodemkwaliteit
en (gebruiks-) risico's.De gebruiksmogelijkheden van de bodem worden mede bepaald door de bodemkwaliteit.
Eventuele gebruiksbeperkingen zijn divers van aard en hebben uiteenlopende
consequenties. Voorbeelden zijn het niet telen van bepaalde gewassen, de noodzaak
regelmatig te bekalken of het strikt reguleren van de grondwaterstand. Ook
gelden restricties ten aanzien van het hergebruik van verontreinigde grond
als bodem. Bij bodemsanering wordt gestreefd naar het zoveel mogelijk opheffen
van de gebruiksbeperkingen. Echter, zelfs na een (functiegerichte) bodemsanering
kunnen nog gebruiksbeperkingen resteren, bijvoorbeeld niet dieper graven dan
de leeflaag dik is.In het kabinetsstandpunt Beleidsvernieuwing Bodemsanering welke eind 2001
aan de Tweede Kamer is aangeboden (TK 28 199, nr. 1) wordt aangegeven
dat de bevoegde overheden in 2004 gezamenlijk een beeld zullen verstrekken
van de ernstig verontreinigde locaties in Nederland. De behandeling heeft
plaatsgevonden op 9 april jl.. Dit landsdekkend beeld geeft een basis voor
de planning van de werkvoorraad van de bodemsaneringsoperatie en de financiën
die hiermee zijn gemoeid. Toegewerkt wordt naar een landsdekkend beeld van
de gehele bodemkwaliteit in Nederland, dus ook de niet-ernstig verontreinigde
locaties, de schone gebieden, en ook ten aanzien van bodemkwaliteitsaspecten
die tot nu toe buiten het kader van de saneringsregeling Wet bodembescherming
(verder: WBB) vielen. Stapsgewijs ontstaat daarmee een informatiestructuur
waarin gegevens over bodemkwaliteit, geschiktheid voor gebruik en eventuele
gebruiksbeperkingen zijn terug te vinden, op basis waarvan het bevoegd gezag
WBB de afweging kan en zal maken welke gebruiksmogelijkheden een bepaald gebied
voor en na sanering heeft.Adviezen over gebruiksbeperkingen worden gegeven door diverse partijen,
zoals de GGD, de regionale Inspectie voor de Volksgezondheid en/of de VROM-inspectie
of door de bevoegde overheid. Het is mij niet bekend in hoeverre de adviezen
worden opgevolgd. De overheden onderkennen hun informatieplicht naar burgers
en zien (actief) bodembeheer als een belangrijk instrument daarbij. Inmiddels
hebben veel gemeenten en provincies vanuit die verantwoordelijkheid bodeminformatiesystemen
ontwikkeld. Het Kabinet steunt deze ontwikkelingen.82De maatschappelijke tendens lijkt te zijn de overheid
steeds nadrukkelijker aan te wijzen als verantwoordelijk voor het reduceren
of uitsluiten van risico's. Is dat niet geheel terecht aangezien de overheid
een verantwoordelijkheid heeft bij het reduceren van vermijdbare gezondheidsschade
als gevolg van milieu?De overheid is grondwettelijk verantwoordelijk voor de bescherming van
de gezondheid en het milieu. De confrontatie met gezondheidsrisico's in een tijd waarin de burger steeds meer hoogwaardige bescherming eist
maar ook van de overheid op allerlei terreinen verwacht dat zij terugtreedt,
stelt zowel de overheid als de burger, maar ook maatschappelijke organisaties
voor hele nieuwe vragen. Het gaat hier onder andere om de vraag, welke rol-
en verantwoordelijkheidsverdeling aangehouden moet worden tussen overheid,
bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en individuele burgers. Met het
beleid op terreinen zoals bodem, water, geluid, externe veiligheid wordt dit
doel nagestreefd. Op veel terreinen waar milieu van invloed is op de gezondheid
is de overheid echter niet alleen verantwoordelijk. Zo moeten bijvoorbeeld
op het gebied van geluid, bedrijven zich aan geluidsnormen houden en zouden
individuele burgers rekening moeten houden met hun directe omgeving bij het
produceren van geluid.83Moet bij onzekerheid niet altijd het voorzorgprincipe
worden gehanteerd, dus bij twijfel doorgaan met onderzoek en/of maatregelen?Dit zal per situatie beoordeeld moeten worden. Het te ontwikkelen beoordelingskader
is hiervoor een instrument.Zie het antwoord op vraag 24.84Hoort bij de taak van de medisch milieukundigen ook
niet het uitvoeren van gezondheidseffectrapportages bij voorgenomen beleid
en hierover gevraagd en ongevraagd te rapporteren? Wat is de status van zo'n
gezondheidseffectscreening? In hoeverre moeten de plaatselijke bestuurders
hier rekening mee houden?Eén van de onderdelen van de basistaak medische milieukunde is
het bewaken van gezondheidsaspecten in bestuurlijke beslissingen. De Gezondheidseffectscreening
Stad en Milieu (GES/S&M) is één van de instrumenten die
kunnen worden gebruikt voor het verkrijgen van meer inzicht in de gezondheidseffecten
van maatregelen. Wanneer stap 3 wordt ingezet in het kader van de Experimentenwet
Stad en Milieu, is een gezondheidsadvies van de GGD verplicht. Hiervoor kan
gebruik worden gemaakt van de GES/S&M. Echter ook in andere situaties
kan de uitvoering van een gezondheidseffectscreening een bijdrage leveren
bij de beoordeling van voorgenomen maatregelen. De uitvoering van de GES/S&M
zal veelal gebeuren door de GGD in samenwerking met de Milieudienst, maar
kan ook aan derden worden uitbesteed.De medisch milieukundigen kunnen in principe gevraagd en ongevraagd rapporteren
over gezondheidseffecten van voorgenomen beleid. De resultaten van de screening
hebben in het algemeen het karakter van een advies aan lokale bestuurders.Tevens wordt op dit moment in opdracht van de Stuurgroep Nationaal Contract
OGZ door de VNG, GGD Nederland, de NSPH en TNO Preventie en Gezondheid gewerkt
aan verdere ontwikkeling van een meer algemeen toepasbare gezondheidseffectscreening
voor gebruik op lokaal niveau. Zie ook het antwoord op vraag 32.85Het zwaartepunt voor advisering en uitvoering van lokaal
gezondheids- en milieubeleid ligt bij de medische milieukunde. In welke verhouding
staat het aantal medisch milieukundigen werkzaam bij de GGD tot het aantal
mensen werkzaam bij milieudiensten in de regio? Hoeveel medisch milieukundigen
zijn er momenteel werkzaam in Nederland en per GGD-regio? Het aantal medisch
milieukundigen wordt versterkt. Hoeveel komen erbij, en is er genoeg deskundigheid
in Nederland? Wat houdt het project gericht op versterking van
de medische milieukunde in en wanneer zal dat precies starten?De basistaak medische milieukunde wordt uitgevoerd door artsen algemene
gezondheidszorg, verpleegkundigen, milieugezondheidskundigen en medisch milieukundigen.
De feitelijke formatie voor medisch milieukundige taken bij GGD'en bedraagt
34 formatieplaatsen bij 44 GGD'en (dit is inclusief 8,9 formatieplaatsen
voor medisch milieukundigen). De wijze van invulling en de omvang per GGD
kan aanzienlijk verschillen. Het aantal medewerkers bij Milieudiensten is
niet bekend. Voor informatie betreffende het project versterking lokaal milieugezondheidsbeleid
zie het antwoord op vraag 30.86Betekent de nieuwe aanpak van de overheid dat voortaan
eerder zal worden ingegrepen en minder snel de signalen uit de samenleving
gebagatelliseerd zullen worden?De nieuwe aanpak houdt in dat de identificatie van signalen uit de samenleving
wordt verbeterd en dat zal worden onderzocht of milieumaatregelen een oplossing
kunnen bieden. Bij het zoeken naar oplossingen zullen vertegenwoordigers van
betrokkenen worden ingeschakeld en zal communicatie met betrokkenen een belangrijke
rol spelen.87De NSPH gaat een nieuw opleidingstraject maatschappij
en gezondheid bieden. Wie gaat deze opleidingen betalen? Krijgt de GGD extra
financiële middelen om op deze manier de deskundigheid van haar medewerkers
te bevorderen?Het nieuwe opleidingstraject maatschappij en gezondheid wordt gefinancierd
door de GGD'en, waarbij VWS bijdraagt in de opleidingskosten. De GGD'en die
als opleidingsinstelling gaan fungeren ontvangen een compensatie voor de niet-productieve
uren van de sociaal-geneeskundigen i.o. die bij de betreffende GGD'en in dienst
zijn. Financiering vindt plaats vanuit de Stichting opleiding maatschappij
en gezondheid, die de beschikbare middelen gaat beheren. De bijdrage vanuit
VWS is bedoeld om een opleiding met een brede insteek en meer aandacht voor
praktijkscholing mogelijk te maken. Daarnaast subsidieert VWS het opleidingsinstituut
NSPH, waardoor dit instituut opleiding en onderwijs op het terrein van de
openbare gezondheidszorg op een marktconforme wijze kan aanbieden.88Voldoet de registratie in Nederland aan de voorwaarden
om goed epidemiologisch onderzoek op het gebied van milieu uit te voeren?
Bestaat er een goede registratie van mogelijk milieugerelateerde gezondheidsklachten
en een goede registratie van mogelijke bronnen en kunnen deze gekoppeld worden,
of moet de eerste nog worden opgebouwd uit de gezondheidsklachten en clusters
die gemeld worden bij GGD'en, Meldpuntennetwerk Gezondheid en Milieu en het
VROM-meldpunt? Zo ja, wanneer komt deze samenwerking tot stand en hoe wordt
eraan gewerkt dat deze database vollediger wordt? Op welke manier is koppeling
met potentiële bronnen mogelijk?Aan de Gezondheidsraad zijn vragen van vergelijkbare strekking gesteld,
het advies van de Raad wordt in het najaar verwacht. Het RIVM heeft, ter voorbereiding
van de uitwerking van het actieprogramma een deelproject monitoring en informatievoorziening
gestart, dat ook op de in de vragen naar voren gebrachte zaken is gericht.
In Nederland bestaan diverse milieuregistratiesystemen en gezondheidsregistratiesystemen.
Van een routinematige koppeling van deze systemen is echter geen sprake. Het
actieprogramma kondigt de ontwikkeling van een informatiesysteem aan, waarin
beschikbare kennis over registratie- en monitoringactiviteiten wordt verzameld.
Het systeem moet aansluiten bij reeds lopende activiteiten door koppelingsmogelijkheden
te stimuleren.De realisatie van informatieverzameling en -uitwisseling door en tussen
centrale en lokale diensten en de hiervoor noodzakelijke harmonisatie van
dataverzameling is hiervan een belangrijk onderdeel (zie ook antwoord vraag
33). Ik heb het RIVM gevraagd te inventariseren welke registratiesystemen
door GGD'en worden gebruikt voor het registreren van milieugerelateerde gezondheidsklachten
en of het opzetten van een uniforme registratie in Nederland haalbaar en zinvol
wordt geacht. In het algemeen onderschrijven GGD'en het belang van een landelijke
inventarisatie van milieugezondheidsklachten. Het RIVM heeft in een briefrapport
suggesties voor een concrete uitwerking hiervan gegeven (RIVM 268 826 002/2002,
november 2001). Een voorbeeld van een goede registratie van milieugerelateerde
gezondheidsklachten is het nog lopende meerjarige onderzoeksprogramma Gezondheidskundige
Evaluatie Schiphol.89Een database met gegevens over risicovolle situaties
in woon-, werk- en leefomgeving van burgers wordt beschikbaar gesteld voor
de actieve en actuele informatievoorziening van burgers door gemeenten. Zijn
deze databases openbaar, kunnen burgers en/of raadsleden daarover beschikken,
en zo ja vanaf wanneer? Komt er per gemeente duidelijkheid waar klachten gemeld
kunnen worden, en vanaf wanneer moet die duidelijkheid er zijn?De databases zijn onderdeel van de wettelijke registratieplicht voor risicovolle
situaties, waartoe het Kabinet heeft besloten. Tevens wordt geregeld dat de
burger op een gemakkelijke wijze toegang heeft tot deze informatie. De gegevens
zijn dus openbaar en zullen, zoals door de minister van VROM in de Tweede
Kamer is aangekondigd, per 1 januari 2003 beschikbaar zijn. Op gemeentelijk
niveau kan men in ieder geval klachten melden conform de reeds bestaande klachten-
en/of bezwaarprocedures. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om via het internetmeldpunt
Lokaal Signaal van het ministerie van VROM klachten te melden. Deze klachten
worden behandeld door de geïntegreerde VROM-inspectie, waarmee borging
met de handhavings- en toezichtfunctie van de VROM-inpectie is gewaarborgd.90Gegeven de maatschappelijke waarde van bepaalde activiteiten,
producten en stoffen greep de overheid niet snel in. Wordt daarmee bedoeld
dat economische belangen zwaarder telden dan gezondheidsbelangen, zelfs als
het ging om ernstige gezondheidsschade en zelfs overlijden zoals in het geval
van asbest?Nee, economische belangen wegen niet zwaarder dan gezondheidsbelangen.
Een goede beleidsafweging is noodzakelijk.Zie het antwoord op vraag 24 en 91.91Wanneer in Nederland in 1965 een asbestverbod zou zijn
ingesteld op basis van het voorzorgprincipe in plaats van het feitelijk verbod
eerst in 1993 dan zou dat ruw geschat circa 34 000 slachtoffers hebben
gescheeld. Welke lessen trekt u hieruit? Hoeveel mensen zullen in de komende
jaren jaarlijks nog overlijden aan de gevolgen van asbest? In hoeverre wordt
op gemeentelijk niveau overgegaan tot inventarisatie en systematische sanering om dit zoveel mogelijk te voorkomen en hoe stimuleert u gemeenten
hierin?Eind jaren zestig bestond weliswaar consensus over de ernstige gezondheidseffecten
van blootstelling aan asbest, maar wetenschappelijk was niet bekend hoe laag
de blootstelling moet zijn om asbestziekten te voorkomen. Dientengevolge was
in die periode onvoldoende maatschappelijk en politiek draagvlak aanwezig
om asbest te verbieden. In de decennia daarop volgend werden de consequenties
van de blootstelling aan asbest duidelijk. Toen bleek dat ook bij relatief
lage blootstellingen asbestziekten zich openbaarden.Gezien deze en andere problemen die door middel van het huidige stoffenbeleid
onvoldoende worden opgelost, heeft het Kabinet op 16 maart 2001 de Strategienota
Omgaan Met Stoffen (SOMS) vastgesteld, zie antwoord op vraag 74. Op dit moment
overlijden in Nederland ongeveer 650 mensen per jaar aan de gevolgen van (meestal
beroepsmatige) blootstelling aan asbest in het verleden, waarbij de periode
tussen blootstelling en het optreden van een asbestziekte tientallen jaren
kan bedragen. Het aantal sterfgevallen dat in verband staat met de blootstelling
aan asbest zal naar verwachting nog stijgen en in de periode van 2015–2030
een maximum bereiken van 1400 gevallen per jaar en daarna afnemen tot 450
gevallen in 2030. Het ligt in de verwachting dat deze snelle daling zich na
2030 voort zal zetten.Blootstelling aan asbest treedt thans met name op bij illegale en onzorgvuldige
sloop. Het tegengaan van illegale en niet-selectieve sloop van asbest door
herziening van het Asbestverwijderingsbesluit en het verbeteren van de handhaving
daarvan, zoals aangegeven in de brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal d.d. 12 december 2001 (TK 25 834, nr. 21), verdient
daarom prioriteit.Voorts kan blootstelling ook optreden indien in een gebouw niet afgeschermd
niet-hechtgebonden asbest aanwezig is. In de brieven aan de Tweede Kamer d.d.
1 mei 2000 (TK 25 834, nr. 19) en 12 december 2001 is de totstandkoming
aangekondigd van een Besluit asbestinventarisatie in niet-sloopsituaties voor
ongeveer 60 000 gebouwen waar het grootste risico op asbestblootstelling
geldt. Op grond van dit besluit zullen eigenaren van deze gebouwen, waaronder
gemeenten, worden verplicht een asbestinventarisatie uit te laten voeren.
Indien uit de inventarisatie blijkt dat er sprake is van blootstelling van
gebruikers aan asbest, zullen maatregelen moeten worden genomen. TNO schat
overigens in dat de gezondheidswinst als gevolg van het Besluit asbestinventarisatie
in niet-sloopsituaties zeer beperkt is. Sommige gemeenten hebben reeds op
vrijwillige basis hun gebouwenbestand op asbest laten inventariseren. Er is
geen reden om vooruitlopend op de inwerkingtreding van dit besluit andere
gemeenten hiertoe te stimuleren.92Welke beroepsziekten komen nog voor in Nederland, en
wat onderneemt u precies om deze te bestrijden?Een volledig beeld van het voorkomen van beroepsziekten in Nederland is
niet beschikbaar. Wel kan uit gegevens van het NCvB (Nederlands Centrum voor
Beroepsziekten) worden afgeleid welke beroepsziekten het meeste worden gemeld.Het NCvB registreert meldingen van arbodiensten van beroepsziekten. Arbodiensten
zijn krachtens de Arbeidsomstandighedenwet verplicht beroepsziekten te melden.
Het NCvB is bij beschikking aangewezen als het instituut dat de meldingen
registreert en over de meldingen rapporteert. Het is echter bekend dat niet
alle beroepsziekten gemeld worden. Dit komt onder meer doordat:– Nog niet alle bedrijfsartsen beroepsziekten melden.– Sommige beroepsziekten zich pas na lange tijd openbaren. Daardoor
kan het gebeuren dat de beroepsziekte zich pas manifesteert als de betrokkene
niet meer werkt.– De betrokkene niet met een bedrijfsarts te maken krijgt, bijvoorbeeld
omdat zich geen ziekteverzuim als gevolg van de beroepsziekte voordoet.– Het Nederlandse sociale zekerheidsstelsel geen onderscheid maakt
tussen het risque social en het risque professionnel. De erkenning van een
beroepsziektegeval is daardoor, in tegenstelling tot in andere landen, geen
zelfstandige uitkeringsgrond.Overigens wordt door het NCvB gewerkt aan een verbetering van de meldingsdiscipline
van bedrijfsartsen.Als gevolg van de onderregistratie bestaat dus geen volledig beeld van
het voorkomen van beroepsziekten in Nederland. Uit de gegevens van het NCvB
blijkt dat in 2000 de volgende beroepsziekten werden gemeld (zie ook tabel
2 van de Arbobalans): BeroepsziekteAantal meldingen in 2000 Aandoeningen aan het bewegingsapparaat3 116– waaronder RSI3 011 Psychische aandoeningen1 484Lawaaislechthorendheid857 Huidaandoeningen288Longaandoeningen100 OPS27 Overig191Totaal6 063De meeste gemelde beroepsziekten zijn RSI en RSI-achtige klachten, gevolgd
door psychische aandoeningen. Van de eerste soort klachten is bekend dat deze
vaak veroorzaakt worden door beeldschermwerk en repeterende bewegingen. Wat
de psychische aandoeningen betreft, blijkt uit de meldingen dat deze vaak
veroorzaakt worden door een hoge werkdruk/hoog werktempo en door emotionele
overbelasting/agressie. Daarnaast worden ook relatief vaak gevallen van lawaaislechthorendheid
gemeld. Meer informatie over de meldingen bij het NCvB wordt gegeven in het
Signaleringsrapport Beroepsziekten 2001, dat op 19 november vorig jaar is
aangeboden aan de Tweede Kamer.Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid poogt het vóórkomen
van beroepsziekten terug te dringen door de blootstelling van werkenden aan
arbeidsrisico's die beroepsziekten kunnen veroorzaken te verminderen. Hiertoe
wordt onder meer van de volgende instrumenten gebruik gemaakt:– Regelgeving en normering ten aanzien van de maximale blootstelling
aan verschillende arbeidsrisico's.– Afspraken maken met sectoren in arboconvenanten over de terugdringing
van de blootstelling aan verschillende arbeidsrisico's.– Voorlichting aan werkgevers en werknemers over de risico's van
bepaalde arbeidssituaties.93Gewezen wordt op de nieuwe gevaren en risico's van
stoffen, voedselveiligheid, biotechnologie en biologische risico's. Geconcludeerd
wordt dat er vernieuwing nodig is van het nationale en internationale stoffenbeleid,
een internationale invoering van een goed werkend systeem van ketenbeheer
wat betreft voedselveiligheid. Er wordt verwezen naar de nota biotechnologie.
Hoe staat het met beleid ten aanzien van de biologische risico's?Biologische risico's zijn zeer divers van aard, verdienen daardoor een
gerichte aanpak en zijn niet goed in één kader te vangen. Voor
een aantal biologische risico's is reeds beleid ontwikkeld (bijvoorbeeld legionella,
BSE) en ook de potentiële risico's voor de drinkwatervoorziening (bijvoorbeeld
giardia, cryptosporidium) en voedingsmiddelen (bijvoorbeeld lysteria, salmonella)
en zwemwater (bijvoorbeeld E. coli, ziekte van Weil- veroorzakende en botulineproducerende
micro-organismen) hebben reeds lang de aandacht. Over de microbiële risico's
van natuurlijk zwemwater is een advies van de Gezondheidsraad verschenen (publicatie
nr. 2001/25, november 2001). Een beleidsreactie op dit advies is kort
geleden aan de Kamer gezonden. Andere potentiële risico's vragen om een
goede voorlichting (ziekte van Lyme). Van groot belang is de vroegtijdige
signalering van nieuwe risico's.94Meer nog dan in het verleden lijkt het belangrijk om
aandacht te besteden aan de bescherming van kinderen, met name in de Derde
wereldlanden, tegen effecten van blootstelling van allerlei bedreigingen zoals
stoffen, bestrijdingsmiddelen, en door micro-organismen verontreinigd voedsel
en drinkwater. Welke aanwijzingen zijn er dat in Nederland meer nog dan in
het verleden hier aandacht aan besteed moet worden, en wat gaat u concreet
hieraan doen? Wat gaat u concreet doen om de kinderen in Derde Wereldlanden
te beschermen?Ik onderschrijf het belang van aandacht voor bescherming van kinderen
in Derde wereldlanden tegen de blootstelling van allerlei bedreigingen door
milieufactoren.De verantwoordelijkheid voor dit terrein ligt echter allereerst bij mijn
collega mw. Herfkens, de minister voor Ontwikkelingssamenwerking en is onderdeel
van haar beleid. Ook wordt bij de uitwerking van het milieubeleid rekening
gehouden met mogelijke effecten van het Nederlandse dan wel het Europese milieubeleid
voor Derde wereldlanden. Uitgangspunt hierbij is dat dit beleid geen nadelige
effecten mag hebben.XNoot1Samenstelling:Leden: Terpstra (VVD), Fng. Voorzitter, Noorman-den Uyl (PvdA), Rijpstra
(VVD), Cornielje (VVD), Rouvoet (ChristenUnie), Van Blerck-Woerdman (VVD),
Buijs (CDA), Atsma (CDA), Ross-van Dorp (CDA), Hamer (PvdA), Arib (PvdA),
Bussemaker (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Kant (SP), Eurlings (CDA), Van Oerle-van
der Horst (CDA), Zvonar (LPF), Bonke (LPF), Dekker (LPF), Van Geen (D66),
Jense (LN), Vietsch (CDA), Jukema (LPF), Tonkens (GroenLinks), Joldersma (CDA). Plv. leden: Vacature (VVD), Vacature (PvdA), Vacature (VVD), Vacature
(VVD), Van der Vlies (SGP), Vacature (VVD), Ferrier (CDA), Cörüz
(CDA), Mosterd (CDA), Vacature (PvdA), Vacature (PvdA), Vacature (PvdA), Rosenmöller
(GroenLinks), Vergeer-Mudde (SP), Vacature (CDA), Aasted-Madsen-van Stiphout
(CDA), Smolders (LPF), T. De Graaf (LPF), De Jong (LPF), Dittrich (D66),
Teeven (LN), Vacature (CDA), Wiersma (LPF), Van Gent (GroenLinks), Verburg
(CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28089-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl