Samenvoeging van de gemeenten Lith en Oss ; Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141804
 2009-2010
 
 32 244
 Samenvoeging van de gemeenten Lith en Oss
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 16 maart 2010
 Inhoudsopgave blz.
 1. Inleiding 1
 2. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling en het coalitieakkoord
2
 3. Financiële aspecten 4
 1. Inleiding
 Hierbij bied ik u aan de nota naar aanleiding van het verslag voor het
wetsvoorstel tot samenvoeging van de gemeenten Lith en Oss. Het wetsvoorstel
heeft geleid tot een aantal bevindingen en vragen van de vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
 
 De leden van de fracties van het CDA en de PvdA hebben met belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel. De leden van de VVD-fractie hebben met
instemming kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. De leden van de
fractie van de SP hebben met interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel.
De leden van de SGP-fractie constateren dat in de betrokken gemeenten draagvlak
is voor het onderhavige wetsvoorstel. De leden van de PVV-fractie hebben enkele
opmerkingen gemaakt en vragen gesteld over de totstandkoming van, en het draagvlak
voor het aanhangige wetsvoorstel.
 
 Bij de beantwoording heb ik zoveel mogelijk de volgorde van het verslag
aangehouden. Uit praktisch oogpunt ben ik een enkele keer van die volgorde
afgeweken, door vragen van gelijke strekking samen te nemen.
 
 In het coalitieakkoord staat dat herindeling van gemeenten plaatsvindt
indien daarvoor voldoende lokaal draagvlak bestaat. De verantwoordelijkheid
voor de toetsing daarvan berust bij het provinciebestuur. De regering toetst
de voorstellen in principe uitsluitend op het gevolgde proces. De regering
is van mening, dat het proces waarlangs het onderhavige wetsvoorstel tot stand
is gekomen in overeenstemming is met de Wet algemene regels herindeling (Wet
arhi) en het Beleidskader gemeentelijke herindeling (Kamerstukken II, 2008/2009,
28 750, nr. 5).
 2. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
en het coalitieakkoord
 Toets bestuurskracht en duurzaamheid
 De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd of het beleid van decentrale
dienstverlening in wijken en dorpen van de huidige gemeente Oss tot gevolg
zal hebben dat er in het dorp Lith straks een dependance van het gemeentehuis
komt. Voorts vragen deze leden naar de grootte van het pakket aan dienstverlening
dat decentraal zal worden aangeboden, welke concrete taken en diensten zullen
in dat pakket worden opgenomen?
 
 De huidige gemeente Oss kent een inrichting van het bestuur, waarbij vertegenwoordigers
van de wijken en dorpen een belangrijke plaats innemen. In dit verband is
de gemeente ingedeeld in negen wijken en dorpen die een eigen wijk- en dorpsraad
hebben. Conform het voort te zetten beleid van de huidige gemeente Oss, wordt
ook de gemeente Lith in de nieuw te vormen gemeente Oss opgenomen in het bestel
van wijk- en dorpsraden. De bestuurlijke aandacht voor het gebied van de gemeente
Lith en de betrokkenheid van haar inwoners wordt daarmee gewaarborgd. De huidige
gemeente Oss heeft ruime ervaring op het terrein van decentrale dienstverlening
in de dorpen. Momenteel maken de inwoners van de gemeente Lith al gebruik
van de diensten van de huidige gemeente Oss op het terrein van sociale uitkeringen
en de Wet maatschappelijke ondersteuning.
 
 De leden van de SGP-fractie roepen in herinnering dat het volgens het
beleidskader herindelingen van belang is om in het herindelingsadvies aan
te geven in welke mate de bestuurskracht van de betrokken gemeenten een rol
heeft gespeeld. Deze leden lezen vervolgens alleen opmerkingen over de bestuurskracht
van de gemeente Lith. Zij vinden dat het aantal inwoners van een gemeente
niet moet uitmaken bij de vraag of er nagedacht wordt over de bestuurskracht.
Waarom is er geen bestuurskrachtmeting gehouden of verwoord in de toelichting
met betrekking tot de gemeente Oss? In paragraaf 3.2.4 van het herindelingsadvies
wordt in ieder geval geen aandacht aan deze bestuurskracht gegeven. Op welke
manier is de regering ervan overtuigd geraakt dat de bestuurskracht van de
nieuwe gemeente dus goed zal zijn? Is dit slechts een aanname of is er ook
daadwerkelijk onderzoek naar verricht? Deze leden ontvangen graag een reactie
van de regering op dit punt.
 
 De afweging of een gemeente voldoende bestuurskrachtig is, ligt primair
bij het gemeentebestuur zelf. Gemeenten kunnen of verschillende wijze hun
bestuurskracht een impuls geven en versterken. Dit kan onder meer door kwaliteitsverbetering
van de eigen organisatie, door intensivering van de samenwerking of door gemeentelijke
herindeling. Het gemeentebestuur van Lith heeft zelf na onderzoek geconcludeerd
dat gemeentelijke herindeling met de huidige gemeente Oss zal leiden tot de
gewenste bestuurskrachtversterking.
 
 De provincie Noord-Brabant onderschrijft het standpunt van de Advies-
en begeleidingscommissie gemeentelijke herindeling Lith dat de huidige gemeente
Oss een robuuste, veerkrachtige gemeente is met een regionale centrumfunctie
en een gezonde financiële positie. De provincie beoordeelt de bestuurskracht
van de gemeente Oss als goed. De huidige gemeente Oss heeft ruime en goede
ervaring in het omgaan met dorpskernen. In het verleden zijn de voormalige
gemeenten Berghem, Megen en Ravenstein samengegaan met Oss en is een gemeente
ontstaan met een stedelijke kern; omringd door landelijke kernen. De samenvoeging
met Lith past hierin volledig.
 Toets interne samenhang
 De leden van de PvdA-fractie en de SGP-fractie constateren dat in enkele
dorpen van de gemeente Lith er een voorkeur bestond voor herindeling bij de
gemeente ’s-Hertogenbosch. De leden van de PvdA-fractie willen graag
van de regering weten welke invloed zij verwacht op de interne samenhang van
de nieuwe gemeente Oss en wat de nadelen zouden zijn van herindeling van deze
dorpen bij ’s-Hertogenbosch. De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre
dit gegeven past bij het zoeken naar lokaal draagvlak wat één
van de voorwaarden is in het beleidskader? De leden van de CDA-fractie vragen
of de regering heeft overwogen de kernen Maren-Kessel en Het Wild bij ’s-Hertogenbosch
te voegen. Voorts zijn zij benieuwd naar de overwegingen welke doorslaggevend
zijn geweest om de gehele gemeente Lith bij Oss te voegen. Graag ontvangen
deze leden een reactie van de regering op deze punten.
 
 De kernen Maren-Kessel en Het Wild maken integraal deel uit van de huidige
gemeente Lith. Er is als gevolg van het onderhavige voorstel geen sprake van
sociaalgeografische knelpunten, zoals doorsnijding van kernen door de gemeentegrens
of een onlogisch grensbeloop. Met het oog op verbetering van het grensbeloop
is nu juist bij de herindeling in 1996 een gedeelte van Het Wild dat tot de
gemeente ’s-Hertogenbosch behoorde bij de gemeente Lith gevoegd.
 Dat een deel van de inwoners op ’s-Hertogenbosch is georiënteerd,
is op zichzelf geen knelpunt. De ligging van beide kernen ten opzichte van
de hoofdkern Oss is zodanig dat de gemeentelijke dienstverlening optimaal
kan plaatsvinden. De afstand van beide kernen tot het centrum van de gemeente ’s-Hertogenbosch
is bovendien groter dan tot het centrum van de huidige gemeente Oss. Vanuit
het oogpunt van zowel gemeentelijk beleid en beheer als qua grensverloop is
er sprake van een samenhangend gebied.
 
 De onderhavige samenvoeging is ingegeven door het gebrek aan bestuurskracht
van de gemeente Lith. Hierin wordt voorzien door de samenvoeging van de gemeenten
Lith en Oss. De betrokken gemeenten hebben in bestuurlijk opzicht steeds een
sterke onderlinge band gehad. Zij participeren in overwegend dezelfde samenwerkingsverbanden
en hebben in regionaal verband nauw samengewerkt. Door de gemeenteraden van
Oss en van Lith is unaniem besloten tot een ongedeelde herindeling. Gedeputeerde
staten van Noord-Brabant hebben dit oordeel overgenomen. Ik constateer op
basis daarvan, dat er breed bestuurlijk draagvlak is voor een ongedeelde samenvoeging.
 
 Uitgangspunt in het Beleidskader gemeentelijke herindeling is dat een
nieuw te vormen gemeente voldoende interne samenhang zal hebben en tevens
dat restproblematiek moet worden voorkomen Hieruit vloeit voort dat in beginsel
ongedeelde samenvoegingen van gemeenten de voorkeur hebben.In dit geval waren
er conform het advies van de Advies- en begeleidingscommissie gemeentelijke
herindeling Lith geen rechtvaardigingsgronden om van dat uitgangspunt af te
wijken.
 Beschrijving maatschappelijk draagvlak
 De leden van de PvdA-fractie willen graag geïnformeerd worden over
het kernenbeleid van de nieuw te vormen gemeente. Zij lezen dat de gemeente
Oss al ervaring heeft met dorpsraden. Dat stemt deze leden positief. Wel vragen
zij zich af hoe een dorpsraad goed kan functioneren in een dorpscluster op
een dergelijk groot oppervlak. Hoe kan hierin aan de eigenheid van alle kernen
recht worden gedaan?
 
 De nieuw te vormen gemeente Oss zal ruim 83 000 inwoners hebben.
De gemeente is verdeeld in tien wijken en dorpen, alle met een eigen wijk-
of dorpsraad. Deze wijk- en dorpsraden hebben specifieke bevoegdheden op het
gebied van de sociale en fysieke leefomgeving. Aan deze wijkraden zijn wijkteams
verbonden, waaraan niet alleen de gemeente, maar ook andere instanties zoals
de politie, woningbouwvereniging en opbouwwerk zijn verbonden. Als er sprake
is van meerdere kernen binnen een wijk/dorp, zoals in Lith, zijn er kernraden,
waarmee de dorpsraad samenwerkt.
 
 De leden van de SP-fractie begrijpen uit de toelichting van de regering
dat het draagvlak in betreffende gemeenten op diverse manieren is gemeten.
Er is een representatief onderzoek geweest onder de inwoners van Lith. 83%
gaf aan voor een gemeentelijke samenvoeging met Oss te zijn. Hoeveel mensen
hebben aan dit onderzoek meegedaan, vragen deze leden.
 De SP heeft zelf ook onderzoek gedaan in beide gemeenten over de voorgenomen
samenvoeging. In Lith sprak 80% van de inwoners de voorkeur voor de
gemeente Oss uit. In Oss sprak 73% zich positief en 19% zich
neutraal uit voor een samenvoeging van beide gemeenten. In totaal deden aan
beide onderzoeken meer dan 1 000 inwoners mee.
 
 Aan de enquête in Lith hebben 520 personen meegedaan.
 
 In de visie van de leden van de PVV-fractie dienen er bij gemeentelijke
herindelingen altijd bindende referenda te worden gehouden. Voor dit herindelingsvoorstel
is dat niet adequaat gebeurd, waardoor er niet van een zorgvuldig proces kan
worden gesproken. Wel is hier sprake van een groot bestuurlijk draagvlak en
laat de afwezigheid van grote maatschappelijke oppositiegroeperingen ook zien
dat de meerderheid van de bevolking niet negatief tegenover deze herindeling
staat.
 
 De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat schaalvergroting in de
vorm van samenvoeging kan bijdragen tot een effectiever bestuur. Echter, dit
dient volgens een democratisch proces te verlopen en drastische herindelingen
moeten niet aan de bevolking worden opgedrongen, zo merken deze leden op.
 
 De regering is van mening dat het proces waarlangs het onderhavige wetsvoorstel
tot stand is gekomen, in overeenstemming is conform de vereisten van de Wet
algemene regels herindeling (Wet arhi) en voldoet aan de criteria van het
Beleidskader gemeentelijke herindeling (Kamerstukken II 2008/09, 28 750,
nr. 5). Er is sprake van een voorstel tot vrijwillige samenvoeging van de
gemeenten Lith en Oss dat kan rekenen op een zeer breed lokaal bestuurlijk
draagvlak en een positieve zienswijze van gedeputeerde staten van de provincie
Noord-Brabant.
 3. Financiële aspecten
 De regering geeft aan dat de nieuwe gemeente ongeveer € 0,5
mln. minder gaat ontvangen in de algemene uitkering uit het gemeentefonds
dan nu het geval is bij de som van de algemene uitkeringen. Zij verwacht dat
deze structurele verlaging opgevangen wordt door de te verwachten vermindering
van de bestuurskosten en andere efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie.
Wat zijn de gevolgen als deze verwachtingen uitblijven? Herindelingen kosten
geld, de uitkering op grond van de maatstaf herindeling zal hiervoor nodig
zijn. Wat als blijkt dat er straks toch een tekort op de begroting ontstaat
als gevolg van de herindeling? Deze leden ontvangen graag een reactie van
de regering op dit punt.
 
 Bij de voorbereiding van het herindelingsadvies is aandacht besteed aan
de financiële gevolgen van dit voorstel voor de nieuw te vormen gemeente.
Bij de onderhavige samenvoeging bieden de huidige financiële posities
van de gemeenten een degelijke financiële basis voor de nieuw te vormen
gemeente Oss.
 Verder volgt de lagere algemene uitkering uit het gemeentefonds de veronderstelde
efficiencywinst die de nieuwe gemeente kan bereiken door de toegenomen schaal.
Eerdere herindelingen laten zien dat, zeker als daar bewust op wordt gestuurd,
de bestuurskosten inderdaad na verloop van tijd minder zijn en er synergievoordelen
worden behaald.
 In wezen krijgt de nieuwe gemeente eenzelfde bedrag als een bestaande
gemeente met dezelfde kenmerken. De frictiekosten die het gevolg zijn van
de herindeling, zijn incidenteel van aard. Deze worden binnen het gemeentefonds
gecompenseerd door de tijdelijke uitkering op grond van de maatstaf herindeling.
Daarnaast zal in de nieuwe gemeente een harmonisatie van beleid inzake lokale
heffingen en tarieven plaatsvinden. De vaststelling van het beleid en de tarieven
voor lokale heffingen wordt vastgesteld door de nieuwe gemeenteraad. Bij de
afweging zal, zoals gebruikelijk, het voorzieningenniveau aan de orde zijn.
In die afweging vervul ik geen rol, maar vertrouw ik op de zorgvuldigheid
van het nieuwe gemeentebestuur. Om de financiële positie van de nieuw
te vormen gemeente te waarborgen, is er vanuit de provincie Noord-Brabant
toezicht ingesteld op de financiën. Mocht er dan alsnog sprake zijn van
een begrotingstekort, dan is het aan de gemeente om het tekort te dekken of
kan op enig moment preventief toezicht door gedeputeerde staten worden ingesteld.
 
 De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 A. Th. B. Bijleveld-Schouten