Herstructurering openbaar bibliotheekwerk; Brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134045
 2008-2009
 
 28 330
 Herstructurering openbaar bibliotheekwerk
 
 
 
 
 Nr. 
 40
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 19 augustus 2009
 
 Met uw brief van 2009Z08429/2009D22 215 van 15 mei 2009 heeft
u mij om een reactie gevraagd op een brief van mevrouw A. V. inzake de
leenvergoedingen bij openbare bibliotheken.
 
 Voor mijn reactie heb ik op een aantal punten gebruik gemaakt van informatie
van Stichting Leenrecht, belast met de incasso van de leenrechtvergoedingen.
 Mevrouw V. heeft zich ook gewend tot Stichting Lira (belast met de repartitie
van de vergoedingen) bij brief van 5 mei jl. Hierin noemt zij soortgelijke
bezwaren tegen de huidige leenvergoeding als in de brief aan de Vaste Commisie
voor OCW. De reactie van Stichting Lira treft u aan als bijlage.
 
 Hieronder reageer ik puntsgewijs op de achtereenvolgende onderwerpen die
mevrouw V. in haar brief aansnijdt.
 Inkomstenderving door boekenuitleen
 Het uitgangspunt van de auteursrechtelijke leenvergoeding is niet compensatie
van geleden schade maar het geven van een billijke vergoeding aan rechthebbenden
voor de secundaire exploitatie van hun werk. Afgezien hiervan is de omvang
van de veronderstelde schade ook onmogelijk vast te stellen en zeker niet
op het niveau van de individuele auteur. Onderzoek in het verleden naar het
verband tussen kopen en lenen heeft uitgewezen dat de groepen kopers en leners
elkaar slechts ten dele overlappen. Als de boeken van mevrouw V. niet langer
door de bibliotheken zouden worden ingekocht, zouden wellicht haar royalty-inkomsten
uit verkoop toenemen maar het is nog maar de vraag of deze extra inkomsten
(veel) hoger zouden uitvallen dan de ontvangen leenvergoeding. Kortom, er
is zeker geen sprake van een één op één relatie
tussen lenen en kopen, maar van complexe verbanden, waarbij lenen soms ook
tot kopen kan leiden. Ter illustratie zij nog vermeld dat de gestage terugloop van het aantal boekuitleningen niet gepaard is gegaan met een stijging
van de omzet bij de boekverkopers.
 Repartitie op basis van steekproeven
 Op basis van de wet zijn de bibliotheken verplicht opgave te doen van
het aantal uitleningen bij Stichting Leenrecht. Het totaal door bibliotheken
verschuldigde bedrag wordt vastgesteld op basis van het feitelijke aantal
uitleningen. De repartitie aan rechthebbenden is gebaseerd op de uitleengegevens
van 75 tot 80 % van de bibliotheken. Deelname van alle bibliotheken
zou de betrouwbaarheid niet of nauwelijks verhogen, maar wel extra kosten
met zich meebrengen.
 10% voor sociaal culturele doelen
 Op grond van het destijds door de minister van Justitie goedgekeurde repartitiereglement is Stichting Lira verplicht om 10 % voor sociaal
culturele doelen in te houden. De Tweede Kamer is akkoord gegaan met dit percentage.
 Hoogte van de leenvergoeding
 De huidige leenvergoeding voor boeken is 12 cent per uitlening.
 De Stichting Onderhandelingen Leenvergoedingen (StOL) is belast met het
vaststellen van de tarieven voor de leenvergoeding. In de StOL hebben vertegenwoordigers
van de bibliotheken en de rechthebbenden zitting.
 Indien partijen niet tot overeenstemming kunnen komen over de tarieven,
kan de onafhankelijke voorzitter van de StOL arbitreren en een beslissing
opleggen.
 Het bedrag van 12 eurocent is terug te voeren op de eerste vaststelling
van de auteursrechtelijke leenvergoeding in 1995/1996, die werd bepaald op
basis van het totale budget van de bibliotheken voor de boekenuitleen, te
weten 800 miljoen gulden. Het is auteursrechtelijke standaardpraktijk om bij
commerciële collectieve exploitatie 10 % van het exploitatiebudget
te bestemmen voor de vergoeding aan rechthebbenden en 5 % bij publieke
exploitatie. Bij het toenmalige aantal uitleningen van 160 miljoen resulteerde
laatstgenoemd percentage in een vergoeding van 25 (gulden-) cent.
 
 Ik zie geen aanleiding om de leenvergoeding op te trekken naar € 1
zoals mevrouw V. voorstelt. Dat de leentarieven voor dvd’s of cd’s
hoger liggen heeft onder meer te maken met de omstandigheid dat de bibliotheken
de commerciële verhuurders van audiovisueel materiaal geen oneerlijke
concurrentie mogen aandoen en er bij audiovisueel werk sprake is van een veel
groter aantal rechthebbenden.
 
 Het effect van een drastisch verhoogde leenvergoeding zou vrijwel zeker
een zeer averechtse uitwerking hebben op de opbrengst, omdat de bibliotheken
de kosten van de leenvergoeding verdisconteren in de contributie. Bij een
forse verhoging van de contributie is een massale daling van het aantal bibliotheekleden
een voorspelbareuitkomst. Ter toelichting: het
totaal aantal boekuitleningen 2007 was € 119 mln en het geïnde
bedrag leenvergoeding € 13,28 mln. Bij ca 2 miljoen betalende
bibliotheekleden (volwassenen) resulteert – ceteris paribus –
een leenvergoeding van € 1 in een verhoging van de leenvergoedingsafdracht
door de bibliotheken met ca € 105 mln en een verhoging van de contributie
met € 52 per lid. De ceteris paribus veronderstelling gaat echter
niet op omdat het aantal bibliotheekleden fors zou afnemen.
 
 Mevrouw V. doet ook de (impliciete) suggestie dat de overheid de verhoging
maar moet betalen als ze het lezen wil stimuleren. Een verhoging is niet aan
de orde en al helemaal niet ten laste van het OCW-budget. Bij auteursrechtelijke
vergoedingen dient de gebruiker te betalen. Bij de introductie van het huidige
leenrechtstelsel is de rijksoverheid uitgegaan van dit profijtbeginsel.
 (geen) vergoeding bij verlenging van de uitleentermijn
 De Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) meent dat de bibliotheken
geen leenrechtvergoeding verschuldigd zijn voor de «niet-betaalde verlengingen»
(verlengingen waarvoor geen vergoeding aan de lener in rekening wordt gebracht).
Stichting Leenrecht is het daar niet mee eens en is een procedure gestart.
De uitspraak van de rechter wordt in 2010 verwacht. Voor «betaalde verlengingen»
zullen de bibliotheken in ieder geval wel een leenrechtvergoeding afdragen.
Per 1 april hebben 2009 hebben zij daarvan ook opgave gedaan aan Stichting
Leenrecht. Recent heb ik uw Kamer over deze kwestie geïnformeerd (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 330, nr. 39).
 Gesproken boeken (Daisyroms), luisterboeken en brailleboeken
 Met ingang van 2007 is de bijzondere bibliotheekvoorziening voor blinden
en slechtzienden geïntegreerd in het stelsel van openbare bibliotheken.
Ik signaleer dat er nog enkele overgangsproblemen zijn bij de correcte toepassing
door bibliotheken van de bepalingen in de Auteurswet die het leenrecht betreffen.
 
 Stichting Leenrecht en Stichting Lira hebben geconstateerd dat openbare
bibliotheken vaak geen onderscheid maken tussen commerciële luisterboeken
(van uitgevers) en gesproken boeken voor visueel-gehandicapten (gemaakt met
overheidssubsidie door producent Dedicon). Ook gesproken boeken worden aan
een ieder uitgeleend in plaats van uitsluitend aan blinden en slechtzienden.
Dit is in strijd met artikel 15i van de Auteurswet (gehandicaptenexceptie).
Stichting Leenrecht zal dit gebrek aan onderscheid in een komende vergadering
van de StOL aan de orde stellen. De VOB zal de openbare bibliotheken nogmaals
wijzen op het besloten karakter van de gebruikersgroep en het belang van een
separate registratie van de uitleen van de boeken.
 
 Indien gesproken boeken en luisterboeken door de openbare bibliotheken
worden uitgeleend aan reguliere abonnees is een leenvergoeding verschuldigd.
Naast de beperkte uitleencollecties van openbare bibliotheken kunnen mensen
met een leeshandicap ook gebruikmaken van de collectie Daisyroms van het Loket
aangepast-lezen. Voor studie- en vakliteratuur verzorgt Dedicon de distributie.
De bij het Loket geregistreerde gebruikers bestaan uitsluitend uit blinden
en slechtzienden (doktersverklaring is vereist). Op grond van artikel 15c,
derde lid, van de Auteurswet is voor dit gebruik geen leenvergoeding verschuldigd
evenmin als voor brailleboeken.
 
 Mevrouw V. merkt op voor de uitleen van haar gesproken boeken door openbare
bibliotheken geen vergoeding te hebben ontvangen. Stichting Lira meent dat
de oorzaak ligt in de onvolledigheid van de aangeleverde bibliotheekgegevens
over de uitleen van gesproken boeken en raadt auteurs aan om hun gesproken
boeken aan te melden bij Lira. Ik zal contact opnemen met Stichting Leenrecht
en de VOB over deze kwestie. 
 
 Een afschrift van deze brief stuur ik naar mevrouw V., Stichting Leenrecht
en de VOB.
 
 De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 R. H. A. Plasterk
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Thans stelt het College van Toezicht collectieve beheerorganisaties en
naburige rechten de reglementen vast.
 
 
 De bepaling die betrekking heeft op de vrijstelling van betaling van leenvergoeding
behoeft overigens actualisering omdat daarin nog sprake is van «bibliotheken
bekostigd door de Stichting fonds voor het bibliotheekwerk voor blinden en
slechtzienden».