Arbeidsmarktbeleid; Brief regering; Evaluatie beperking verwijtbaarheidstoets
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140021
 2009-2010
 
 29 544
 Arbeidsmarktbeleid
 
 
 
 
 Nr. 
 222
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 20 januari 2010
 
 De motie van het lid Noorman-den Uyl c.s. (Kamerstukken 2005–2006,
29 738/30 370, nr. 28) verzoekt de regering het effect op de ontslagkosten
en administratieve lasten van het bedrijfsleven als gevolg van de beperking
van de toets op verwijtbare werkloosheid na één kalenderjaar
tussentijds te evalueren. In aansluiting daarop verzoekt de motie van de leden
Koşer Kaya en Weekers (Kamerstukken 2005–2006, 29 738/30 370,
nr. 27) de regering te rapporteren over de mogelijkheden om het aantal pro
formazaken verder te beperken. Met deze brief beantwoord ik deze moties. Deze
brief gaat allereerst in op het doel en de verwachte effecten van de beperking
van de verwijtbaarheidstoets in de WW. Daarnaast zal ik ingaan op de mogelijkheden
om het aantal pro formazaken verder te beperken.
 Inleiding
 Per 1 oktober 2006 is de WerkloosheidsWet (WW) op verschillende punten
gewijzigd. Onderdeel van deze wijzigingen was de beperking van de toets op
verwijtbare werkloosheid. Tot dan toe gold dat, indien het UWV constateerde
dat de werknemer zich ten onrechte niet had verweerd tegen het ontslag, de
WW-uitkering blijvend en geheel geweigerd werd. De wijziging bewerkstelligde
dat de verwijtbaarheidstoets is beperkt tot situaties waarin de werknemer
wegens een dringende reden wordt ontslagen en die waarin de werknemer zelf
ontslag neemt of de dienstbetrekking op zijn verzoek wordt beëindigd.
Hierdoor werd voor werkgevers en werknemers duidelijk in welke situaties nog
wel en in welke situaties niet meer een toets op verwijtbare werkloosheid
plaats zou vinden.
 
 Voor genoemde wijziging kwam het voor dat, hoewel de werknemer met het
ontslag als zodanig kon instemmen, maar geen duidelijkheid had over zijn aanspraak
op WW-uitkering, hij – vaak op advies van zijn advocaat of vakbond –
bij de werkgever aandrong op een ontslagprocedure waarin hij zich pro forma
tegen zijn ontslag verweerde; dit om risico’s omtrent zijn WW-aanspraak
weg te nemen. De vele pro formazaken brachten hoge kosten met zich mee voor
werknemers, werkgevers, de rechterlijk macht en het Centrum voor Werk en Inkomen
(thans UWV). De beperking van de verwijtbaarheidstoets beoogde dit grote aantal
pro formazaken en de daarmee verbonden kosten te reduceren. De mogelijke besparing
voor het bedrijfsleven als gevolg van het afschaffen van de verwijtbaarheidstoets
werd daarbij in het wetsvoorstel geraamd op€ 100 miljoen in de structurele
situatie. Deze raming bestond uit€ 13 miljoen aan administratieve
lasten en € 75 à 85 miljoen aan ontslagkosten (griffierechtkosten,
advocaatkosten en loondoorbetaling tijdens de procedure). De raming was gebaseerd
op het aantal ontslagzaken (ontslagprocedures bij CWI en ontbindingsprocedures
bij de kantonrechter) in 2004. Dit aantal bedroeg ruim 160 000, waarvan
69 000 pro forma zaken.
 Gerealiseerde besparingen
 Het aantal ontslagzaken en het aantal pro forma zaken daalde tussen 2004
en 2006 vanwege de gunstige conjuncturele ontwikkeling. Daarmee nam het maximaal
te besparen bedrag als gevolg van de beperking van de verwijtbaarheidstoets
af van € 100 mln. naar € 67 mln.
 
 Onderstaande tabel geeft het totaal aantal ontslagzaken (CWI/UWV en kantonrechter)
en het aantal pro forma zaken (eindbeschikkingen geregelde arbeidszaken) weer
voor de jaren 2006 tot en met 2008. Zoals de tabel laat zien is zowel het
totale aantal ontslagzaken als het aantal pro forma zaken over deze periode
fors gedaald.
 Tabel 1: Aantallen ontslag- en pro forma zaken, 2006–2008
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontslagzaken
 Proformazaken
 
 
 
 
 2006
 103 000
 46 000
 
 
 2007
 57 000
 23 000
 
 
 2008
 52 000
 17 000
 
 
 
 
 Bronnen: Ontslagstatistiek 2008 en Raad voor de Rechtspraak
 
 De daling van het aantal pro formazaken van 46 000 naar 17 000
tussen 2006 en 2008 betekent een besparing van € 42 mln, oftewel
63 procent van de beoogde besparing. Deze besparing is echter niet volledig
toe te rekenen aan de beperking van de verwijtbaarheidstoets. De daling van
het totale aantal ontslagzaken wordt voor een deel veroorzaakt door de gunstige
conjuncturele- en arbeidsmarktontwikkeling in de periode 2006–2008.
Om het beleidseffect te kunnen scheiden van het conjunctuureffect zijn modelmatige
berekeningen gemaakt. Hiervoor zijn gegevens nodig over minimaal 3 jaren.
Op basis van dit model kan voor elk afzonderlijk jaar worden vastgesteld hoe
groot het aantal ontslagzaken had «moeten» zijn uitsluitend op
basis van de conjuncturele ontwikkeling. Hiertoe is het aantal ontslagzaken
in 2007 en 2008 vergeleken met het aantal zaken in 2006. Het jaar 2006 dient
daarbij als basisjaar, omdat de maatregel vóór 1 januari
2007 nauwelijks effect zal hebben gehad. Gedurende 9 maanden golden in 2006
immers nog de oude regels. Bovendien kost bijstelling van ingesleten gewoonten
bij werkgevers, werknemers en hun rechtshulpverleners nu eenmaal tijd.
 
 Nadat de conjunctuurcomponent uit het totaal aantal zaken is gedistilleerd,
kan de resterende daling toegerekend worden aan de wijziging van de verwijtbaarheidstoets.
Dit laat zien dat het conjunctuurelement heeft geleid tot een autonome daling
van het aantal pro forma zaken met 40 procent. Dit komt overeen met een besparing
van € 17 miljoen. De rest van de daling in het aantal zaken (60
procent) wordt verklaard door de wijziging van beleid. Deze wijziging
heeft een besparing opgeleverd van€ 25 miljoen.
 Mogelijkheid om het aantal pro formazaken verder te beperken
 Het aantal pro formazaken is in 2007 en 2008 sterk gedaald. Uit de ontslagcijfers
over 2007 en 2008 blijkt echter dat de ten tijde van de behandeling van het
wetsvoorstel Wet wijziging WW-stelsel besproken reductie tot 10 000 zaken
niet is gerealiseerd. Het genoemde aantal was bij de behandeling van het wetsvoorstel
reden voor het indienen van een motie door de leden Koşer Kaya en Weekers
waarin de regering werd verzocht de mogelijkheden te bezien om het aantal
pro forma zaken verder te beperken. Naar de inschatting van de Raad voor de
rechtspraak zou een deel van de werkgevers en werknemers na de beperking van
de verwijtbaarheidstoets WW nog steeds behoefte hebben aan een (pro forma)
ontbindingsprocedure voor het verkrijgen van een executoriale titel (met het
oog op het verkrijgen van de vergoeding door de werknemer).
 
 Het is echter de vraag of deze veronderstelling van de Raad juist is.
Zowel uit vakliteratuur als uit de 2e evaluatie van de Wet Flexibiliteit en
zekerheid blijkt, dat de belangrijkste reden voor het nog steeds voeren van
pro forma procedures bij de kantonrechter wordt veroorzaakt door het verschil
in fictieve opzegtermijn als bedoeld in artikel 16 lid 3 van de WW. Deze houdt
het volgende in. Als een dienstbetrekking eindigt zonder toepassing van de
bij opzegging geldende termijn én de werknemer een ontslagvergoeding
ontvangt, dan wordt (een deel) van deze vergoeding aangemerkt als loon over
een (fictieve) opzegtermijn. De ingangsdatum van de WW-uitkering verschuift
in dat geval tot na die termijn. Bij de ontslagroute via het UWV of de kantonrechter
geldt voor de fictieve opzegtermijn een forfaitaire aftrek van één
maand. Als partijen de dienstbetrekking met wederzijds goedvinden beëindigen,
geldt deze forfaitaire aftrek niet. Voor werknemers en werkgever vormt dit
een prikkel om niet op basis van wederzijds goedvinden uit elkaar te gaan,
maar via de kantonrechter (om een maand WW te «winnen»), ook al
is hier geen noodzaak toe.
 
 Verder geldt dat het verkrijgen van executoriale titel als verklaringsgrond
voor pro-forma zaken, minder belangrijk kan zijn dan werd aangenomen. Voor
het zeker stellen van de vergoeding voor de werknemer kunnen partijen namelijk
in een overeenkomst tot beëindiging van de arbeidsovereenkomst een ontbindende
voorwaarde opnemen die hetzelfde regelt. Zo’n voorwaarde kan zijn dat
de overeenkomst automatisch wordt ontbonden als de werknemer niet op of voor
de overeengekomen datum de vergoeding van de werkgever heeft ontvangen. Met
een dergelijke voorwaarde vervalt de noodzaak voor een pro forma procedure
bij de kantonrechter voor het verkrijgen van een executoriale titel ter zekerstelling
van de vergoeding. Het is aan partijen zelf (en hun rechtshulpverleners) om
van deze mogelijkheid gebruik te maken en daarmee de (onnodige) gang naar
de rechter te voorkomen.
 Conclusie
 Het aantal pro forma zaken is fors gedaald. Dit wordt deels verklaard
door de conjunctuur, maar zeker ook door de beperking van de verwijtbaarheidstoets,
maar ook deels. De besparing is daarbij in 2008 opgelopen tot 63 procent van
het maximaal te realiseren bedrag (€ 67 mln). Hierboven zijn verklaringen
voor het uiteindelijk groter dan geraamde resterende aantal pro forma zaken
gegeven. De belangrijkste daarvan lijkt te zijn de regeling in de WW betreffende
de in acht te nemen fictieve opzegtermijn alvorens een recht op
WW ontstaat. Het aantal pro forma zaken kan gereduceerd worden door aanpassing
hiervan. Ik ben voornemens uw Kamer een hiertoe strekkend wetsvoorstel te
zenden.
 
 De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. P. H. Donner