Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19..; Nader verslag over de nota van wijziging
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25877, nr. 11

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

18-02-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

25877 nr. 11

15-02-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. ALGEMEEN2. DE DIENSTEN EN DE COÖRDINATIE TUSSEN DE DIENSTEN2.2 De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD)2.4. Enkele aspecten van de taakuitvoering door diensten2.4.1. Algemeen2.5 Overige onderwerpen3. GEGEVENSVERWERKING DOOR DE DIENSTEN3.3.2. De regeling van de bijzondere bevoegdheden van
de diensten3.3.2.1. Bijzondere bevoegdheden3.3.2.2.1. De inzet van «agenten» en het oprichten
en de inzet van rechtspersonen3.3.2.2.2. Openen van brieven en andere geadresseerde
zendingen3.4 De verstrekking van gegevens door de diensten3.5 De verwijdering, vernietiging en overbrenging van
gegevens4. KENNISNEMING VAN DOOR OF TEN BEHOEVE VAN DE DIENSTEN
VERWERKTE GEGEVENS4.1 Algemeen4.2 Recht op kennisneming van persoonsgegevens4.5 Notificatie4.6 Rechtsbescherming5. DE SAMENWERKING TUSSEN DE DIENSTEN EN MET ANDERE INSTANTIES5.1 Samenwerking met inlichtingen- en veiligheidsdiensten
van andere landen6. TOEZICHT EN KLACHTBEHANDELING6.1 Algemeen6.2 Gronden voor versterking van het toezicht6.3 De commissie van toezicht betreffende de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten6.4 De taakuitoefening door de commissie van toezicht
en de behandeling van klachtenARTIKELSGEWIJZE BEHANDELINGArtikel 14Artikel 22Artikel 24Artikel 37, onderdeel aArtikel 50Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25877Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 89 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 877Regels met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede
wijziging van enkele wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
19..)nr. 11NADER VERSLAGVastgesteld 15 februari 2000De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel
van wet, heeft besloten na kennisneming van de nota naar aanleiding van het
verslag en de nota van wijziging (vergezeld van een advies van de Raad van
State) een nader verslag uit te brengen. De reden voor dit besluit is gelegen
in het feit dat de nota van wijziging ingrijpende wijzigingen bevat ten opzichte
van het oorspronkelijke wetsvoorstel. Onder het voorbehoud dat de regering
dit nader verslag tijdig en afdoende beantwoordt, acht de commissie de plenaire
behandeling voldoende voorbereid.1. ALGEMEENDe leden van de fracties van PvdA, VVD, CDA, D66, RPF, SGP en GPV hebben
met belangstelling kennisgenomen van de nota naar aanleiding van het verslag
en de nota van wijziging van het voorliggend wetsvoorstel.De leden van de PvdA-fractie waarderen een aantal wijzigingen in het onderliggend
wetsvoorstel. Zij zien deze wijzigingen, met name op het gebied van de notificatieregeling
en de positie van de commissie van toezicht, als een verbetering ten aanzien
van het eerdere wetsvoorstel. Deze leden blijven de regeling met betrekking
tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten toetsen aan de volgende uitgangspunten:
een behoorlijke wettelijke regeling, duidelijke leiding van de politiek verantwoordelijke,
behoorlijke parlementaire controle, onafhankelijk en onpartijdig toezicht,
en notificatie achteraf.De leden van de VVD-fractie hebben op een aantal onderdelen behoefte aan
verdieping van de verstrekte toelichting. Deze leden begrijpen uit het voorliggende
wetsvoorstel dat de inlichtingen- en veiligheidsdiensten hun taken alleen
kunnen uitvoeren binnen de kaders van de democratische rechtsstaat. Onderdeel
hiervan is dat de diensten vallen onder ministeriële verantwoordelijkheid.
Zij vragen hoe deze ministeriële verantwoordelijkheid kan worden geëffectueerd.
Zij juichen toe dat een wettelijke grondslag wordt gegeven aan de parlementaire
commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Het is
tevens positief, zo stellen deze leden, dat het wetsvoorstel een tweede vorm
van toezicht introduceert op beide inlichtingen- en veiligheidsdiensten.De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat, hoewel het voorliggende
wetsvoorstel ten aanzien van het voorzienbaarheidsvereiste met opzet vaag
blijft, het voorstel tot wijziging wel aangegrepen is om aan een groot aantal
verlangens van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten tegemoet te komen.
In de ogen van deze leden lijkt het wetsvoorstel te zijn aangegrepen om een
vrijwel onbeperkte uitbreiding van taken en bevoegdheden van de Algemene Inlichtingen-
en Veiligheidsdienst (AIVD) en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(MIVD) te regelen. Daarmee doemt het schrikbeeld op van een staat in de staat,
die geenszins past bij een transparante en democratisch gecontroleerde overheid.
Een inlichtingen- en veiligheidsdienst die mag inbreken, stelen en onbeperkt
mag afluisteren, en waarvan de ambtenaren zelfstandig nieuwe bevoegdheden
mogen uitschrijven, is vragen om een toekomstig schandaal en/ of parlementair
onderzoek, zo stellen deze leden. Zij pleiten voor een discussie die zich
richt op de taken die vervuld moeten worden voor het zekerstellen van een
democratische rechtsorde en een veilige samenleving, en daarna op de vraag
of daarvoor een aparte inlichtingen- of veiligheidsdienst nodig is. Uit informatie
afkomstig van de BVD blijkt dat circa negentig procent van de werkzaamheden
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten bestaat uit het vergaren van informatie
uit openbare bronnen, zo stellen de leden van de fractie van GroenLinks. Afschaffen
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, en het onderbrengen van de taken
bij de verschillende ministeriele departementen, is voor deze leden een optie.
Een groot deel van de onderwerpen waarmee de AIVD zich moet gaan bezighouden
ligt in het verlengde van zaken waarmee andere Nederlandse overheidsonderdelen
zich reeds jaar en dag bezighouden: anti-democratische organisaties en groeperingen
worden door de reguliere politie in de gaten gehouden, daarbij zo nodig ondersteund
door experts van de CRI en de KLPD, het ministerie van Justitie verzamelt
en controleert de politieke antecedenten van asielaanvragers, economische
trendanalisten zijn op het departement van Economische Zaken gehuisvest, en
liaisons met buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten worden in toenemende
mate al door de Nederlandse vertegenwoordiging in Brussel onderhouden. Volgens
deze leden zouden bepaalde werkzaamheden door ministeries zelf kunnen worden
uitgevoerd. Veiligheidsonderzoeken voor overheid en bedrijfsleven kunnen door
de betreffende diensten eveneens zelf gedaan worden, desnoods ondersteund
door een sectie bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De aan het woord zijnde leden menen dat, door de taken van de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten onder te brengen bij bestaande ministeries en bij de
KLPD, de overheid doorzichtiger kan worden, de controle democratischer, en
de rechterlijke toetsing effectiever. De legitimiteit van het openbare bestuur
is daarbij eveneens gebaat.De leden van de fracties van RPF, SGP en GPV betreuren het dat de voortgang
het voorliggende wetsvoorstel traag verloopt, maar erkennen dat het gaat om
een ingewikkelde materie en dat zich na het uitbrengen van het verslag complicaties
hebben voorgedaan, welke de beantwoording van gestelde vragen niet vereenvoudigden.
De omvangrijke nota van wijziging is door de genoemde leden over het algemeen
als een verbetering van het voorliggende wetsvoorstel ervaren. Zij realiseren
zich daarbij, dat het in deze materie moeilijk is vaak tegenstrijdige belangen
op een bevredigende wijze met elkaar in harmonie te brengen. Het gaat bij
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten om een belangrijke overheidstaak,
waaraan geen onnodige belemmeringen in de weg gelegd mogen worden. Tegelijk
mag dit er niet toe leiden dat de wetgever zich al te gemakkelijk
afmaakt van grondrechten. Met name op dit punt zijn bij de leden van de genoemde
nog vragen en reserves blijven bestaan.2. DE DIENSTEN EN DE COÖRDINATIE TUSSEN DE DIENSTEN2.2 De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD)Het Europees Hof van de Rechten van de Mens (EHRM) stelt dat geregeld
dient te zijn onder welke omstandigheden, en met welke middelen het verzamelen
van inlichtingen mag plaatsvinden, en ten aanzien van welke, categorieën
van, personen deze activiteiten mogen geschieden, aldus de leden van de PvdA-fractie.
Het voorliggende wetsvoorstel regelt dat, indien de uitvoering van een handeling
wordt overwogen die niet te herleiden is tot een wettelijke bevoegdheid en
waarvan de uitvoering kan leiden tot beperking van het recht op bescherming
van de persoonlijke levenssfeer, daartoe pas mag worden overgegaan nadat toestemming
is verkregen van de betrokken minister. Deze leden vragen of het voorliggende
wetsvoorstel de toets van het EHRM kan doorstaan. Zij twijfelen over de vraag
in hoeverre de burger bij de inzet van, nog, niet wettelijk vastgelegde middelen
zal kunnen voorzien welke gevolgen uit een bepaalde handelwijze van een inlichtingen-
of veiligheidsdienst kunnen voortvloeien. Daarnaast wordt voor de praktische
uitvoering van de bescherming van de «veiligheid van de staat»
volstaan met de verplichting voor elke dienst om elk jaar door middel van
een jaarverslag kenbaar te maken wat enerzijds de taak- en aandachtsvelden
van het afgelopen jaar waren, en anderzijds wat deze het komende jaar zijn.
Dit is, in de ogen van de aan het woord zijnde leden, een wel erg formele
en statische oplossing, en zij stellen de vraag of de burger in staat is om
zijn gedrag op een voldoende nauwkeurig geformuleerde wettelijke regeling
af te stemmen, zoals het EHRM in zijn jurisprudentie in de zaak Leander en
de zaak Malone eist. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering of zij
kennis heeft genomen van deze kritiek, en vragen wat haar visie hierop is.
In de voorliggende nota van wijziging wordt een aanpassing van de taakartikelen
van de AIVD en MIVD voorgesteld, door de introductie van het begrip «nationale
veiligheid», en de toevoeging van «vitale economische belangen»
als afzonderlijk aandachtsgebied. De introductie van de term nationale veiligheid
achten deze leden een verbetering. Het is echter vooralsnog onvoldoende duidelijk
welke inhoud wordt begrepen onder het toegevoegde afzonderlijk aandachtsgebied
«vitale economische belangen van Nederland». Wie beslist er of
er sprake is van economische belangen? Wat zijn de gevolgen van de aanpassingen
in de taakartikelen voor de taakuitoefening en bevoegdheden van de AIVD en
MIVD? Is hier niet sprake van een nauwelijks overzienbare taakuitbreiding?
Met het begrip «nationale veiligheid» wordt aangesloten bij hetzelfde
begrip in artikel 8, tweede lid, van het Europees Verdrag tot bescherming
van de Rechten van de Mens en fundamentele vrijheden (EVRM). De uitleg van
dit begrip wordt mede bepaald door de uitleg van de Europese Hof van Justitie.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering waarom de taak van de AIVD
en de MIVD nu deels in handen wordt gelegd van het Europese Hof van Justitie.
Hebben buitenlandse zusterdiensten een soortgelijke taakomschrijving? Ten
aanzien van bovengenoemd begrip is er een interpretatieverschil tussen de
Raad van State en de regering over de competentie op lokaal en regionaal niveau.
Deze leden vragen waarom de regering in de toelichting niet nader ingaat op
de competentie. Geeft zij hier de voorkeur aan invulling van dit begrip door
de jurisprudentie? In de huidige wet is vastgelegd dat betrokken ministers
«regelmatig» overleg plegen over hun beleid, betreffende diensten
en de coördinatie van dat beleid. De leden van de PvdA-fractie vragen
waarom het woord «regelmatig» in het voorliggende
wetsvoorstel niet meer voorkomt, hoewel daar in de memorie van toelichting
wel over wordt gesproken.Kan de regering een schematisch overzicht geven van de specifieke bevoegdheden
van elk van deze diensten? Kan zij daarbij ook weergeven onder welk toezicht
de bevoegdheden van deze afzonderlijke diensten staan? In het rapport van
de Tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden wordt in aanbeveling
23 aanbevolen om de verschillende regimes in de wetten waarin informatievergaring
ten behoeve van de opsporing is geregeld, nader te bezien. De leden van de
PvdA-fractie vragen of de regering uitvoering aan deze aanbeveling kan geven
door de verschillen tussen de verschillende regimes weer te geven. Kan de
regering een integraal overzicht verschaffen met verschillen in opsporingsbevoegdheden
in de nieuwe WIVD en de bevoegdheden die zijn neergelegd in Wet Bijzondere
Opsporingsbevoegdheden. Deze leden verzoeken de regering voorts in te gaan
op verschillen in bevoegdheden, terminologie en controlemogelijkheden. Daarbij
vragen zij een onderscheid te maken naar parlementaire controlemogelijkheden.De leden van de PvdA-fractie kunnen zich vinden in het besluit geen rol
vooraf toe te kennen aan de commissie Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
(commissie IVD), voor wat betreft de aanwending van bevoegdheden. Het «terstond»
inlichten van voornoemde commissie achten deze leden een verbetering, en zij
vragen of dit in de wettekst kan worden verankerd.De coördinator van inlichtingen- en veiligheidsdiensten coördineert
de uitvoering van de taken van de diensten en bereidt het overleg tussen betrokken
ministers voor. De minister-president zou de coördinator kunnen machtigen
bepaalde informatie rechtstreeks aan de commissie IVD te doen toekomen. De
leden van de PvdA-fractie vinden dit geen wenselijke ontwikkeling. De commissie
is gesprekspartner van de regering en zij zijn van mening dat dit zo behoort
te blijven. Ten aanzien van het incidentele gegevensverstrekking wordt gesteld
dat het denkbaar zou kunnen zijn dat een geheim jaarverslag geen aanvullende
betekenis meer heeft. Deze leden geven in deze de voorkeur aan een imperatieve
bepaling, waarin het uitbrengen van een verslag wordt voorgeschreven en waarbij
de mogelijkheid bestaat van het uitbrengen van een blanco verslag.De MIVD en de AIVD zullen belast worden met de nieuwe inlichtingentaak
buitenland. De leden van de PvdA-fractie hebben begrepen dat naar verwachting
eind 1999 meer duidelijkheid zou komen over de werkwijze, de organisatiestructuur
en de personele formatie van de AIVD ten behoeve van deze taak. Ook zou worden
bezien in hoeverre extra uitbreiding benodigd zou zijn. Is er inmiddels meer
zicht op de toekomstige wijze van functioneren van de afdeling Operaties?
Kan de Kamer op de hoogte worden gebracht van de nieuwe taakuitvoering van
de afdeling?In de taakomschrijvingen van de AIVD en de MIVD wordt het criterium «de
nationale veiligheid» geïntroduceerd, in de plaats van «het
belang van de staat». De leden van de VVD-fractie wijzen op de mogelijkheid
dat de huidige werkzaamheden van voornoemde diensten eventueel onvoldoende
door het nieuwe criterium worden gedekt. Volgens de memorie van toelichting
wordt, onder verwijzing naar jurisprudentie, aan de nationale wetgever een
«wide margin of appreciation» geboden. Deze leden vragen de regering
of het aanbeveling verdient om de nationale veiligheid meer expliciet in de
wet of in de memorie van toelichting te beschrijven. In hoeverre is de nationale
veiligheid aan de orde, indien bijvoorbeeld een derde (buitenlandse) groepering
initiatieven zou ontplooien om stelselmatig directieleden van cruciale industrieën
te corrumperen? Wanneer vallen de openbare veiligheid en de bescherming van
rechten en vrijheden van anderen onder de nationale veiligheid? Valt het opsporen
van buitenlandse oorlogsmisdadigers ook onder de taakomschrijving
van de AIVD en de MIVD?De leden van de CDA-fractie constateren dat het criterium «belang
van de staat» wordt vervangen door het begrip «nationale veiligheid».
In de ogen van deze leden wordt dat begrip leidend voor de activiteiten van
de AIVD en de MIVD. Leidt dit niet tot een beperking van de taakstelling?
Ondanks de uitgebreide toelichting, is het de leden van de CDA-fractie onduidelijk
wat de reikwijdte van dit begrip is. Het moet, zo blijkt uit de toelichting,
uitgebreid worden geïnterpreteerd, maar hoe uitgebreid blijft onduidelijk.
In art. 8, tweede lid, EVRM is het begrip «nationale veiligheid»
terug te vinden. Het wordt daar gehanteerd als een beperkingsgrond. Deze leden
vragen de regering hoe dit zich verhoudt tot de voorgestane uitgebreide interpretatie?
Wie bepaalt de inhoud van dit begrip? In tegenstelling tot de Raad van State,
is de regering van mening dat het begrip «nationale veiligheid»
een optimale behartiging van de belangen van het Koninkrijk niet in de weg
staat. Toch is dit, in de ogen van de leden van de CDA-fractie, niet geheel
eenduidig. Aspecten van «nationale veiligheid» hoeven lang niet
altijd parallel te lopen met de belangen van het Koninkrijk als geheel, of
met de belangen van delen van het Koninkrijk. Zij kunnen er zelfs mee op gespannen
voet staan. Hoe wordt met een dergelijk dilemma omgegaan en wat heeft in een
dergelijk geval dan de prioriteit?De leden van de CDA-fractie constateren dat ten aanzien van het verrichten
van onderzoeken die gerelateerd zijn aan vitale economische belangen van Nederland,
het zekere voor het onzekere is genomen, ondanks het feit dat de regering
het begrip «nationaal belang» ruim uitlegt. Deze taak wordt expliciet
genoemd en leidt dus tot een taakuitbreiding. Welke criteria worden aangelegd
om te bepalen of een belang als vitaal economisch belang moet worden beschouwd?
Klopt het dat het oorspronkelijk de bedoeling was dat deze taak niet meer
zou worden uitgevoerd, en waarom dan deze expliciete aanvulling? Hoe krijgen
de andere «gestopte» activiteiten op het terrein van wetenschap,
techniek en politiek gestalte? Met welke argumentatie vallen deze zaken wel
onder het begrip «nationaal belang», zo vragen deze leden?De leden van de D66-fractie zijn er vooralsnog niet van overtuigd dat
de het voor de algemene taakomschrijving van de AIVD en van de MIVD nieuw
gekozen criterium «nationale veiligheid» daadwerkelijk een verbetering
is. Zij vrezen dat het begrip enerzijds te ruim zal kunnen zijn en anderzijds
tot een niet gewenste beperking van de taken kan leiden. Deze leden wijzen
hierbij naar de discussie die in het kader van de verklaringsvoorstellen inzake
het huisrecht en het briefgeheim werd gevoerd. Met name speelde daarbij een
rol de verschillende inhoud die aan het begrip staatsbelang kon worden gegeven
in de zin van art. 68 Grondwet, en bij de omschrijving van de taken van de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De vrees bestond dat het belang van
de staat te ruim zou kunnen worden geïnterpreteerd, waardoor de notificatieplicht
te zeer zou kunnen worden gereduceerd. Met betrekking tot de algemene taakomschrijving
voor inlichtingen- en veiligheidsdiensten stelt de regering in beginsel geen
verandering te beogen, behoudens de nieuwe inlichtingen buitenland taken,
doch te willen aansluiten bij de formulering van art. 8, tweede lid, EVRM.
De leden van de D66-fractie stellen, dat hoe aantrekkelijk dat op het eerste
gezicht ook lijkt, dat de daartegen aan te voeren bezwaren toch niet gering
zijn. Allereerst, maakt de regering zich op deze wijze voor de interpretatie
afhankelijk van een mogelijk toekomstig oordeel van het EHRM dat, als het
al tot een uitspraak komt, een interpretatie zal geven in het kader van aantasting
van privacy van individuen. Dat is, naar de mening van deze leden, toch iets
anders dan een algemene taakomschrijving voor diensten. Bovendien, en dat
weegt voor de leden van de D66-fractie zwaarder, wordt in art.
8 EVRM, naast de nationale veiligheid, onder meer ook de openbare veiligheid,
het economisch welzijn en het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare
feiten genoemd. Deze leden vragen of dat op zich al niet impliceert dat deze
begrippen in ieder geval niet tot de nationale veiligheid worden gerekend.
Impliciet erkent de regering dat ook door vitale economische belangen apart
te benoemen, zo stellen zij. Werd er tot nu toe niet vanuit gegaan dat de
inlichtingendiensten zich ook bezig zouden kunnen houden met andere gewichtige
belangen van de staat, en niet alleen als die van economische aard zijn? Voorts
stellen deze leden dat de taakuitoefening op internationaal terrein niet altijd
onder het begrip nationale veiligheid zal zijn te vatten, behalve bij oprekking
van dit begrip. De leden van de D66-fractie concluderen dat tot nu toe Europees
rechtelijk nog geen vaste omlijning is gegeven aan het begrijp en dat de lid-staten
bij de invulling een ruime marge wordt gelaten. Enige zekerheid voor de toekomst
is echter niet te geven, en deze leden zijn van mening dat de argumentatie
dan ook een hoog gehalte aan «wishful thinking» heeft. De Raad
van State uitte eveneens twijfel en wees er, in de ogen van deze leden, terecht
op dat ook decentrale belangen soms aanleiding kunnen geven tot taakuitoefening
door de veiligheidsdiensten. Deze activiteiten zouden mogelijk wel onder de
reikwijdte van art. 8, tweede lid, EVRM kunnen worden gebracht, bijvoorbeeld
op grond van het criterium «openbare veiligheid», maar moeilijk
onder het begrip nationale veiligheid. De leden van de D66-fractie zijn er
dan ook nog niet van overtuigd dat de introductie van het nieuwe taakcriterium
niet zal kunnen leiden tot een niet-gewenste verandering in de taken van de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Het feit dat de omlijning van het begrip
plaatsvindt in het kader van wat in een democratische samenleving noodzakelijk
is, doet daar weinig aan af. Deze leden zijn van mening dat het een beoordelingsmarge
geeft, die ook verkeerd kan uitpakken.De motivering van de noodzaak tot herintroductie van een offensieve inlichtingentaak,
biedt ruimte voor een wel uiterst ruime taakopvatting, zo stellen de leden
van de fractie van D66. Het lijkt erop dat de dienst meer mogelijkheden zal
krijgen dan de vroegere inlichtingendienst buitenland. Is dat inderdaad het
geval? Zou een dergelijke actieve, wereldwijde inlichtingenrol niet veel meer
menskracht vergen dan de nu op termijn voorziene vijf tot tien mensen per
dienst. Of zal er naar een spreiding van inzet van menskracht worden gestreefd
in overleg met andere, bevriende landen?De leden van de D66-fractie vragen om een toelichting met betrekking tot
een eigen inlichtingencapaciteit om vitale economische belangen veilig te
stellen. Zal er een heus economisch spionagenet worden opgezet, teneinde de
kansen voor onze nationale economie te vergroten? Is de verkenning van mogelijkheden
voor opkomende markten een taak voor inlichtingendiensten? Ligt hier niet
vooral een taak voor het bedrijfsleven zelf?De leden van de D66-fractie vragen waarom, met betrekking tot de uitoefening
van de d-taak van de AIVD en de e-taak van de MIVD, wel overwogen kan worden
het belang van de staat in de wet op te nemen, maar niet de daarvoor in de
plaats komende criterium «belang van de nationale veiligheid».De leden van de fractie van GroenLinks constateren een wildgroei aan aandachtsgebieden
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Sinds het einde van de koude
oorlog worstelt de BVD met de vraag waarmee zij zich nog bezig dient te houden.
Ter legitimatie van haar bestaan is de BVD zich gaan richten op taken die
normaliter toebehoren aan andere overheidsdiensten. In het algemeen vinden
deze leden het vreemd dat er ruim tien jaar na het einde van de koude oorlog
nog steeds zoveel inlichtingen- en veiligheidstaken bestaan. Meer specifiek
begrijpen zij niet waarom er een aparte dienst moet bestaan om taken, die
in het verlengde liggen van wat elders reeds gebeurt, uit te voeren.
Met name de uitbreiding van taken op het gebied van de openbare orde en de
internationale georganiseerde en geweldscriminaliteit, ingezet ten tijde van
de IRT-affaire en het parlementair onderzoek van de commissie Van Traa, baart
deze leden zorgen. Ten eerste dreigt het onderscheid met politie- en recherchetaken
in het kader van het reguliere opsporingsonderzoek, meer en meer te verdwijnen.
Ten tweede dreigen de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, met hun ruimere
taken en bevoegdheden en beperktere controlemogelijkheden, in toenemende mate
te worden ingezet op terreinen waarvan het parlement meent dat een democratische
overheid daarin geen taken heeft te vervullen, zoals uitlokking en infiltratie
en het gecontroleerd doorvoeren van wapens en drugs. Volgens de leden van
de GroenLinks fractie wordt het takenpakket van de AIVD alleen maar ondoorzichtiger.
Het valt deze leden daarbij op dat in de opsomming van de taken van de AIVD,
de internationale georganiseerde, zware criminaliteit en de hierboven aangehaalde
zaken waarmee de BVD zich nu al bezighoudt, in het wetsvoorstel ontbreken.
Waarom wordt een en ander in het wetsvoorstel niet expliciet verwoord?De leden van de fractie van GroenLinks hebben altijd gesteld dat de begrippen
«veiligheid van de staat» en «het belang van de staat»
niet specifiek genoeg waren, omdat inlichtingen- en veiligheidsdiensten er
zo goed als alles onder konden laten vallen. Zij vinden de nieuwe terminologie
geen verbetering. In de literatuur, bijvoorbeeld, is weinig overeenstemming
over wat allemaal onder de term «nationale veiligheid» kan vallen,
behalve dat externe militaire veiligheid er in elk geval toe behoort. In de
ogen van deze leden suggereert het kernbegrip «natie» een bredere
bundeling van belangen dan het begrip «staat». Zo zouden namelijk
kwesties van regionale en lokale veiligheid er zonder meer onder kunnen vallen.
Aangezien de bevoegdheden van de diensten in art. 18 gekoppeld worden aan
de taken, betekent een te ruime taakomschrijving volgens hen een te ruime
bevoegdheid. De beoogde normering van de taken en bevoegdheden van de AIVD
wordt daarmee inhoudsloos. De leden van de fractie van GroenLinks stellen
dat het voorliggend wetsvoorstel desondanks nog het begrip «andere gewichtige
belangen van de staat» handhaaft als criterium voor de AIVD om in actie
te komen. Vanouds was het doel van dit begrip zaken die wat moeilijk pasten
binnen de doelstellingen onder de veiligheid van de staat en voortbestaan
van de democratische rechtsorde te laten vallen. Gaat de regering hiermee
niet voor twee ankers liggen, omdat zowel een nog vager begrip als algemeen
criterium geïntroduceerd wordt, als dat het oude vangnetbegrip gehandhaafd
wordt?De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat de overname van verscheidene
taken van de Inlichtingendienst buitenland (IDB), met name de economische
spionage, een van de meest in het oog springende taakuitbreidingen van de
AIVD en de MIVD is. Wat kan onder vitale belangen worden verstaan? De aan
het woord zijnde leden begrijpen dat Nederland als gevolg van de globalisering
gevolgen ondervindt van economische beslissingen die overal ter wereld genomen
worden. Om deze ontwikkelingen het hoofd te bieden moet de Nederlandse informatiepositie
verbeterd worden en daar zou economische spionage voor nodig zijn. Een vanuit
die redenering opgezette economische spionagetaak van de AIVD of MIVD strookt
echter op geen enkele manier met het streven naar verdergaande Europese samenwerking
en economische integratie. Dat Nederland niet bij andere, Europese, landen
mag achterblijven is naar de mening van de leden van de fractie van GroenLinks
een schijnargument, die deze voorstellen op geen enkele wijze kan rechtvaardigen.
Waarom heeft Nederland speciaal een inlichtingen- en veiligheidsdiensten nodig
om economische analyses te maken? Deze leden vragen hoe Nederland met een
zeer beperkte inzet in dit opzicht internationaal mee kan spelen. Het gaat
immers om in het begin maximaal vijf, oplopend tot tien personen: het totale
bestand voor de buitenlandse spionageactiviteiten van de BVD.
De leden van de fractie van GroenLinks begrijpen dat de afluistercentra van
het ministerie van Defensie, zoals het TIVC te Amsterdam, bij de economische
informatievergaring een grote rol zullen spelen. Is het TIVC wel voor dat
doel opgericht? Deze leden stellen dat uit de ervaringen van de voormalige
IDB blijkt, dat bedrijven en inlichtingen- en veiligheidsdiensten wederzijds
afhankelijk worden van informatie en contacten, op een manier die het opereren
van de Nederlandse overheid in het buitenland bepaald ondoorzichtig maakt.
Moet de overheid zich voor het karretje van het Nederlandse bedrijfsleven
laten spannen, en kan een overheid, die grossiert in economische informatie,
zich op lange termijn nog wel verantwoorden? Bepaalde taken van de IDB worden
door de AIVD overgenomen. Daarbij is het denkbaar en waarschijnlijk dat Nederlandse
agenten in het buitenland zullen gaan opereren. De leden van de fractie van
GroenLinks vragen wat daarbij mag en wat daarbij niet mag. Momenteel wordt
er niet gelimiteerd, en ook in het voorliggende wetsvoorstel gebeurt dat niet,
hetgeen deze leden te ver gaat.Openbaarheid en inlichtingen- en veiligheidsdiensten vormen een contradictio
in terminus. Toch dient een democratische en transparante samenleving naar
het oordeel van de leden van de fractie van GroenLinks te streven naar zo
veel mogelijk openbaarheid, juist waar het gaat om de minder doorzichtige
zijden van het openbaar bestuur. Een van de vereisten voor het optreden van
een inlichtingendienst is het voorzienbaarheidsvereiste, vastgelegd in het
EVRM, waaraan in het voorliggende wetsvoorstel niet aan wordt voldaan, zo
stellen deze leden. Zij vragen of, met de jaarlijkse melding van de interessegebieden
van de AIVD en de MIVD in het jaarverslag, voldaan wordt aan het in de EVRM
bedoelde. Een «wide margin of appreciation» blijft mogelijk, omdat
een jaarlijks overzicht van de invulling van het begrip «nationale veiligheid»
onvoldoende inzicht biedt voor de burger in de taakvelden van de diensten,
waarmee niet wordt voldaan aan het kenbaarheidvereiste. Deze leden zijn niet
overtuigd door de argumenten die tot nu toe in verweer tegen dit standpunt
door de regering zijn aangedragen. De leden van de fractie van GroenLinks
constateren dat de regering afwijzend staat tegenover de maatschappelijke
wens tot meer openbaarheid ten aanzien van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Zij vinden dan ook dat de voorzieningen en middelen van openbaarheid moeten
worden aangepast aan die ontwikkelingen. In de Verenigde Staten regelt de
Freedom Of Information Act (FOIA) een automatische openbaarmaking na een bepaald
aantal jaren, in Groot Brittannië wordt vrijgegeven, wat vrijgegeven
kan worden. Nederland staat met de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) wat
dit betreft achteraan in de rij en het eigen openbaarheidregime voor de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten is wat dat betreft een verslechtering ten opzichte
van de huidige situatie, zo stellen deze leden.De leden van de fracties van RPF, SGP en GPV hebben met instemming kennisgenomen
van de vervanging van het criterium «belang van de staat» door
«nationale veiligheid», naar aanleiding van de eigen betekenis
van dit begrip in art. 68 Grondwet. Dat wil niet zeggen, dat aan de nationale
veiligheid als criterium geen problemen verbonden zijn. Met name de associatie
met art. 8 EVRM kan, in de ogen van deze leden, vragen oproepen. De Raad van
State heeft in haar advies daarop gewezen. De reactie van de regering hierop
vinden de genoemde fracties niet in alle opzichten overtuigend. Zo menen zij
dat er spanning blijft bestaan tussen de noodzakelijke ruime interpretatie
van het begrip, en het feit dat het is ontleend aan een beperkingsgrond op
het grondwettelijke recht op privacy. Weliswaar biedt de huidige jurisprudentie
voldoende ruimte om het begrip «nationale veiligheid» te hanteren
als criterium voor de taakomschrijving van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
maar is het principieel juist om de reikwijdte van de taakomschrijving van
deze belangrijke diensten afhankelijk te maken van ontwikkelingen van de jurisprudentie van het Europese Hof? De leden van de fracties van RPF,
SGP en GPV hebben moeite met de uitspraak in het nader rapport, dat de introductie
van het begrip «nationale veiligheid» in de voorstellen tot herziening
van art. 12 en 13 Grondwet ook gevolgen zou moeten hebben voor de taakuitoefening
van de diensten. Zij vragen de regering of het niet beter is het criterium
te gebruiken, dat zorgvuldig wordt aangegeven waarover het gaat in het takenpakket
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Hierbij kan genoemd worden dat
het ook geen problemen oplevert in relatie tot grondrechten, waarop inbreuken
moeten worden gemaakt. De leden van de fracties van RPF, SGP en GPV stemmen
in met een inlichtingentaak voor de diensten. Zij vragen echter wat er op
dit punt gaat veranderen als het voorliggende wetsvoorstel kracht van wet
krijgt, mede met hetgeen gesteld is bij de behandeling van het voorstel tot
opheffing van de IDB. De strikt offensieve taak van de IDB in de toenmalige
vorm was niet meer noodzakelijk, en volstaan kon worden met intensivering
van activiteiten door de andere diensten. Voor deze strikt offensieve taak
zou geen bijzondere wettelijke grondslag nodig zijn. Deze leden vragen de
regering naar de bedoeling van de mededeling dat het onderzoek betreffende
andere landen, voor zover het gaat om de strikt offensieve taak, sinds de
opheffing van de IDB niet meer wordt verricht. De genoemde leden vragen voorts
hoe de onderzoekstaak van de diensten zich verhoudt tot de reguliere taken
van andere onderzoeksinstellingen op dit gebied, zoals het Centraal Planbureau,
als het gaat om vitale economische belangen van Nederland. Worden met deze
instellingen werkafspraken gemaakt?2.4. Enkele aspecten van de taakuitvoering door diensten2.4.1. AlgemeenDe leden van de CDA-fractie vragen of de integriteit van gemeentelijke
of provinciale bestuurders en ambtenaren, gelet op de autonomie van gemeenten
en provincies, wordt gerekend tot een zaak van «nationaal belang»?
Zij vinden een nadere onderbouwing op dit punt gewenst. Ten aanzien van het
Koninkrijk wordt voorgesteld om in de WOB het begrip «staten»
te vervangen door «landen», om zo een zelfstandige mogelijkheid
te hebben om in voorkomende gevallen informatie te weigeren. Deze leden vragen
de regering naar de reacties hierop vanuit de andere delen van het Koninkrijk.Het voorliggende wetsvoorstel houdt een niet geringe uitbreiding van de
bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in. De leden van
de fractie van GroenLinks maken zich grote zorgen over de voorgestelde uitbreiding
van bevoegdheden. In hun ogen mogen AIVD en MIVD agenten in principe zelfstandig
hun bevoegdheden uitbreiden, totdat zij later worden teruggefloten. Deze leden
stellen dat het voorliggende wetsvoorstel aan de AIVD en de MIVD werkelijk
alle bevoegdheden toebedeelt. De leden van de fractie van GroenLinks stellen
dat de taakomschrijving van de AIVD en MIVD in het voorliggend wetsvoorstel
onvoldoende taakgerelateerd is. Zij zijn van mening dat de bevoegdheden zoveel
mogelijk beperkt dienen te worden tot de taken die expliciet voor een bepaalde
dienst nodig zijn. Welke bevoegdheden zijn voor welke dienst nodig, voor het
uitoefenen van welke taken? De leden van de fractie van GroenLinks stellen
dat het gelijkstellen van de bevoegdheden van de MIVD aan die van de AIVD
een enorme uitbreiding van bevoegdheden, die nergens in de het voorliggende
wetsvoorstel of de memorie van toelichting gefundeerd is. Zij zien niets in
deze uitbreiding, als daarvoor geen dringende en overtuigende argumenten kunnen
worden aangedragen. Wat zijn de redenen voor de uitbreiding, afgezien van
formele harmonisatie? Deze leden stellen dat het jaarlijks achteraf goedkeuren
door de commissie IVD, van de uitbreiding van bevoegdheden van
agenten van de BVD, verkeerd is. Het toebedelen van nieuwe bevoegdheden aan
de AIVD en MIVD dient vooraf, en door de wetgever te geschieden. Zij zijn
van mening dat hetzelfde geldt ten aanzien van het gebruik van nieuwe methoden
en middelen. Alleen in uitzonderlijke gevallen met betrekking tot het belang
van de nationale veiligheid, zou daarvan afgeweken kunnen worden, mits er
geregeld is onder welke omstandigheden daarvan sprake is. De wetgever dient
daarnaast op de kortst mogelijke termijn van het ontstaan van een dergelijke
situatie worden ingelicht. Wat is de reactie van de regering op deze stelling?2.5 Overige onderwerpenDe leden van de fractie van GroenLinks stellen dat de onduidelijke verhouding
tussen de BVD en de lokale politie hen zorgen baart. Het gaat hierbij om de
takenscheiding, en de wettelijke bevoegdheden die aan de onderscheiden diensten
zijn toegekend. De scheiding van de taken van Regionale inlichtingen- en veiligheidsdiensten
(RID) voor enerzijds de lokale politie en anderzijds de BVD is een academische
scheiding: in de uitvoering lopen de politie en BVD-opdrachten door elkaar
heen. Bovendien zijn ook de archieven fysiek onvoldoende gescheiden. Deze
conclusie wordt ondersteund door het rapport van de commissie Kalsbeek. Ook
een medewerker van de Registratiekamer stelde dit in 1993 vast. Het verbod
tot opsporing van strafbare feiten zou voor de AIVD een waarborg moeten zijn
binnen het omschreven taakgebied te blijven. De praktijk leert evenwel dat
de BVD in toenemende mate, soms zelfs door het parlement expliciet verboden,
politiewerk uitvoert: infiltratie, uitlokking, inbraak, afluisteren, aanzetten
tot criminele activiteiten et cetera. Naast betere onderlinge samenwerking,
is ten tijde van het onderzoek van de commissie Van Traa ook vanuit de BVD
aangedrongen op het overnemen van dergelijke taken. Deze leden vragen, ten
aanzien van de in hun ogen feitelijk academische scheiding tussen BVD, lokale
politie en RID in relatie tot de opsporing van strafbare feiten, wat er gebeurt
met informatie van inlichtingen- en veiligheidsdiensten in het strafproces.
Wat is de positie ten aanzien van toetsing van dit materiaal middels ambtsberichten
van de inlichtingendienst of het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties?
De leden van de fractie van GroenLinks wijzen erop dat de uiteindelijke verantwoordelijkheid
voor activiteiten van de RID al jaren een probleem is. Deze leden concluderen
uit de antwoorden van vragen over de handelswijze van de diensten, dat de
verantwoordelijkheid telkens heen en weer geschoven wordt tussen de burgemeester/korpsbeheerder
en de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het voorliggende
wetsvoorstel brengt geen duidelijkheid op dit punt. Wat is de reactie van
de regering, ten aanzien van het standpunt van de aan het woord zijnde leden
dat de politieke en maatschappelijke verantwoordelijkheid voor de regionale
inlichtingen- en veiligheidsdiensten eenduidig bij óf de regionale
korpsbeheerder, óf de desbetreffende bewindspersoon moet komen liggen.
In het kader van een toezegging naar aanleiding van het debat over het rapport
van de Commissie Kalsbeek heeft de minister samen met zijn ambtgenoot van
Justitie toegezegd te zullen onderzoeken in hoeverre het wenselijk is te komen
tot wetgeving ter zake het creëren van nieuwe bevoegdheden tot het verzamelen
van inlichtingen ten behoeve van de handhaving van de openbare orde. Kan de
minister aangeven hoe ver hij is met dat onderzoek? Welke bevoegdheden verwacht
de minister in het kader van de wet BOB te zullen toevoegen aan de RID-en,
en in welke verhouding staan die bevoegdheden tot de taken van de RID in de
onderhavige WIV? 3. GEGEVENSVERWERKING DOOR DE DIENSTEN3.3.2. De regeling van de bijzondere bevoegdheden van
de dienstenHet achterhalen van de aard en afzender van telecommunicatie via het verkennen
van niet-kabelgebonden telecommunicatie met oorsprong of bestemming in andere
landen, het zogenaamde searchen zal middels een nieuw toegevoegd artikel geregeld
worden. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe dit kan plaatsvinden zonder,
althans incidenteel, kennis te nemen van de inhoud van het gecommuniceerde.
Searchen is er op gericht vast te stellen of het gaat om telecommunicatie
waarvan kennisneming voor goede taakuitvoering van de diensten noodzakelijk
is. Er is geen toestemmingvereiste en deze leden zetten vraagtekens bij de
afgrenzing van deze bevoegdheid ten opzichte van het «gewone»
afluisteren. Kan de regering deze begrenzing nader duiden en kan zij daarbij
ingaan op de kennisneming en inzage van e-mail berichtenverkeer?Wanneer de identiteit bekend is en opname van de communicatie belangrijk
is voor de dienst, wordt binnen twee dagen toestemming gevraagd aan de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De leden van de PvdA-fractie
vinden politieke verantwoordelijkheid van groot belang. Zij vragen de regering
waarom een termijn van twee dagen wordt gehanteerd en er niet is gekozen voor
het terstond vragen van toestemming. Hoe wordt ontaarding gedurende deze dagen
voorkomen? Deze leden kunnen vooralsnog niet inzien waarom niet één
lijn wordt gehanteerd met de andere vormen van telecommunicatie en er een
nadere aanduiding en invulling wordt gegeven wanneer dat wenselijk is. Naast
een eenmalig toestemmingsverzoek wordt jaarlijks een overzicht van vastgestelde
trefwoorden ter kennis gebracht aan de minister. Aan de hand hiervan worden
gegevens geselecteerd. De leden van de PvdA-fractie vragen aan wie de bevoegdheid
toekomt deze trefwoorden op te stellen en in te vullen.De leden van de VVD-fractie wijzen de regering op de bevindingen van onderzoeksbureau
Jansen en Janssen, zoals verwoord in hun boek «Luisterrijk». Hierin
wordt gesteld dat door het voorliggende wetsvoorstel een Nederlandse search-variant
op het Amerikaanse Echolon netwerk dreigt te ontstaan. Het risico zou bestaan
dat het filteren van berichtenverkeer op trefwoorden niet alleen gebruikt
gaat worden voor militaire of criminele inlichtingen, maar ook voor politieke
en economische spionage. Wat is de reactie van de regering ten aanzien van
dit al of niet aanwezige risico? De leden van de VVD-fractie delen de opvatting
dat searchen van een andere orde is dan het inluisteren op telefoongesprekken.
Dat laat onverlet dat searchen op de juiste trefwoorden, in potentie, veel
informatie kan opleveren. Deze leden hadden daarom begrip voor de regel dat
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties toestemming moet
geven voor de trefwoorden die bij het searchen worden gehanteerd. Waarom wordt
thans van dit vereiste afgezien? De leden van de VVD-fractie kunnen zich voorstellen
dat sleutelwoorden die worden gehanteerd wel degelijk voorafgaand aan de aanwending
aan de minister worden voorgelegd, zodat hij beter op de hoogte komt van de
richting van het searchen. Zij vragen de regering waarom versleutelde informatie
om meerdere redenen interessant is en bewaard dient te worden. Hoe lang zal
deze versleutelde informatie bewaard moeten blijven, volgens de regering?
Welk artikel vormt de juridische grondslag voor dit voornemen? Deze leden
krijgen de indruk dat de regering hoe dan ook versleutelde berichtgeving wil
kraken. Is dat juist, en hoe weet de regering dat de versleutelde informatie
de moeite van de inspanning waard is? De leden van de VVD-fractie begrijpen
dat tot uitvoering van een handeling, die niet is te herleiden tot een wettelijke
bevoegdheid, en waarvan de uitvoering kan leiden tot beperking van het recht
op bescherming van de persoonlijke levenssfeer als bedoeld in
de Grondwet, mag worden overwogen nadat toestemming is verkregen van de betrokken
minister. Uit de uitspraak inzake Leander, en de arresten inzake Klass en
Malone, kan men afleiden dat het EHRM van mening is dat in een wettelijke
regeling, met betrekking tot het functioneren van inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
onder meer geregeld dient te zijn onder welke omstandigheden en met welke
middelen het verzamelen mag plaatsvinden, en ten aanzien van welke personen
deze activiteiten mogen geschieden. Deze leden vragen of het wetsvoorstel
op dit onderdeel de toets van het EHRM zal kunnen doorstaan. In hoeverre wordt
aan het voorzienbaarheidsvereiste in relatie tot veiligheidsdiensten voldaan.
De leden van de VVD-fractie betwijfelen of de beoogde jaarverslagen van de
diensten hiertoe toereikend zijn.De leden van de CDA-fractie vragen wat de samenhang is tussen art. 25,
25a en 26, met name ten aanzien van het aspect «toestemmingsvereiste».
Zij zien niet goed in waarom searchen niet gebonden kan worden aan een toestemmingsvereiste.
Volgens deze leden wordt niet geheel terecht gesteld dat searchen niet beschouwd
moet worden als een gerichte interceptie. De vergelijking met het inluisteren
op telefoongesprekken, ten einde vast te stellen of een verbinding goed verloopt,
gaat volgens deze leden mank. Bij searchen wil men achterhalen wat de aard
van de telecommunicatie is en welke persoon of organisatie de afzender is.
Daarbij blijkt ook wie de ontvanger is. Searchen is dus in feite wel gericht.
De gegevens afkomstig uit opgenomen telecommunicatie mogen hoogstens een jaar
worden bewaard, met uitzondering van versleutelde informatie. Deze kan bewaard
worden tot de mogelijkheid er is om de versleuteling ongedaan te maken. Er
wordt dus geen relatie gelegd tussen het bewaren en lopend onderzoek. De leden
van de CDA-fractie vragen waarom niet.De leden van de fractie van D66 vragen of het monitoren van militair berichtenverkeer
niet kan leiden tot spanningen tussen staten, waardoor het van belang is dat
in ieder geval de minister van Defensie op de hoogte moet zijn gesteld van
het feit dat er militaire berichten gemonitord worden. Zoals ook de Raad van
State opmerkt, brengt de formulering van art. 13, tweede lid, Grondwet met
zich mee dat, indien het telefoongeheim wordt geschonden, daarvoor toestemming
dient te zijn verleend door een wettelijke autoriteit. De regering stelt dat
niet iedere kennisneming van de inhoud van telecommunicatie kan worden aangemerkt
als inbreuk op het telefoongeheim. De leden van de D66-fractie vragen waar
precies de grens en wanneer kennisnemen van de inhoud van een telefoongesprek
wel een inbreuk op het telefoongeheim is, en wanneer niet. Hoe lang mag bijvoorbeeld
het kennisnemen duren? Wat gebeurt er met de informatie die vrijkomt bij searchen?
Wat gebeurt er, als er gedurende searchen een gesprek plaatsvindt met informatie
over een criminele activiteit? Mag dit gebruikt worden, of niet? Waarom wordt
searchen binnen Nederland wel gezien als interceptie in de zin van art. 25,
en searchen waarbij de telecommunicatie oorsprong of bestemming in het buitenland
heeft, niet?De leden van de D66-fractie zijn er, ook na de beantwoording van de regering,
niet van overtuigd dat een melding vooraf aan de commissie IVD, van het gebruik
van nieuwe bevoegdheden door de inlichtingendiensten, niet gewenst zou zijn.
Het vereiste van een wettelijke verankering na een jaar maakt dat, naar de
mening van deze leden, niet overbodig en brengt de commissie ook niet in een
oneigenlijke positie. Juist bij de inzet van nieuwe bevoegdheden is een wat
breder draagvlak vooraf gewenst, zo stellen de leden van de D66-fractie.De leden van de fracties van RPF, SGP en GPV fracties hebben moeite met
de conclusies die de regering trekt uit de geschiedenis van totstandkoming
van art. 13, tweede lid, Grondwet. De vergelijking van het opvangen van gesprekken
met het oog op technische controle en herstelwerkzaamheden, met
het searchen gaat naar hun mening mank. Bij de grondwetsherziening van 1983
ging het niet om de mogelijke inhoud van gesprekken, maar was deze inhoud
een niet beoogd, maar technisch onvermijd- baar, gevolg van de werkzaamheden.
Bij het searchen gaat het echter wel degelijk om de inhoud, die mogelijk aanknopingspunten
kan bieden voor verder onderzoek. Dat het daarbij in dat stadium niet gaat
om de volledige inhoud van de telecommunicatie doet minder ter zake.3.3.2.1. Bijzondere bevoegdhedenGeheime diensten kunnen door de privatisering van nutsbedrijven niet langer
een beroep doen op de ambtelijke status van medewerkers om gegevens te verstrekken.
De beoordeling van proportionaliteit en subsidiariteit door de toezichthoudende
instanties is daarom niet gemakkelijk. De leden van de PvdA-fractie vragen
de regering of hier op enigerlei wijze in voorzien is. Op welke wijze worden
deze principes in de huidige praktijk beoordeeld?De toename van het aantal middelen dat de AIVD en de MIVD ter beschikking
staan, is niet verrassend, omdat de methoden die de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
ter beschikking staan nauw samenhangen met hun bevoegdheden. De leden van
de fractie van GroenLinks zijn van mening dat, ondanks dat de in het voorliggende
wetsvoorstel genoemde methoden misschien grotendeels al in de praktijk worden
gebruikt, de voorstellen te ver gaan. Alle middelen die de AIVD en de MIVD
ter beschikking staan, moeten naar het oordeel van deze leden voldoen aan
de voorwaarden van doelmatigheid, effectiviteit, legitimiteit, proportionaliteit,
subsidiariteit en kenbaarheid. Daarbij moet een onderscheid worden gemaakt
tussen reguliere en uitzonderlijke middelen. Waar er voor reguliere middelen
toestemming vooraf van de minister voldoende is, zou voor uitzonderlijke middelen
toestemming van de rechter vooraf noodzakelijk moeten zijn, zo stellen zij.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben het idee dat er in het voorliggende
wetsvoorstel onvoldoende op deze aspecten wordt ingegaan. Wat is het oordeel
van de regering hierover? Deze leden wijzen hierbij op een aantal, in hun
ogen, uitzonderlijke methoden en middelen. Er zijn in het voorliggende wetsvoorstel
geen expliciete beperkingen opgenomen ten aanzien van het plegen van strafbare
feiten. De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat in beginsel door
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alle mogelijke strafbare feiten kunnen
worden gepleegd. Dat is in de ogen van deze leden zeer onwenselijk. Zij vragen
de regering een opsomming van de strafbare feiten die de diensten ter beschikking
moeten staan, om naar behoren te kunnen functioneren. De leden van de fractie
van GroenLinks stellen dat de nieuwe bevoegdheid tot inbreken, inkijken en
stelen, er een is waarvoor vooraf toestemming van de rechter voor nodig is.
Zij pleiten daarbij ook voor een gelijkstelling van de benodigde toestemming
vooraf voor woningen en niet-woningen. De notificatieverplichting van het
inbreken door een dienst moet eveneens gelijkgetrokken worden, wat in de optiek
van deze leden inhoudt dat elke inbraak, inkijkoperatie of ontvreemding aan
de betreffende burger of organisatie moet worden gemeld. Computervredebreuk
is enkele jaren geleden strafbaar gesteld. De leden van de fractie van GroenLinks
menen dat voor inlichtingen- en veiligheidsdiensten een rechterlijke last
vereist dient te zijn, in de vorm van een onafhankelijke rechterlijke toetsing
vooraf. Hetzelfde stellen zij in verband met het op een andere wijze verkrijgen
van gegevens die in een computer opgeslagen zijn, zoals het afkijken, het
middels elektronische middelen opvangen van beeldschermsignalen, of het middels
een informant inwinnen van gegevens die op een computer staan. Naar de mening
van de leden van de fractie van GroenLinks is onvoldoende aangegeven onder
welke voorwaarden en omstandigheden de inzet van microfoons en/of videoapparatuur
geoorloofd is. Wat mag worden afgeluisterd en wat niet, wie moeten
aan het gesprek deelnemen, hoelang mag er worden afgeluisterd, wie maakt de
procesverbalen, en wanneer worden de banden gewist? Deze leden maken bezwaar
tegen de inperking tot de mogelijkheid tot controle vooraf door het vereiste
van de handtekening van uitsluitend de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, waar er momenteel nog drie of vier handtekeningen nodig
zijn. Zij pleiten voor een restrictie van het gebruik van dit middel, door
rechterlijke toestemming vooraf te vereisen, een notificatieverplichting voor
het gebruik in te stellen, en achteraf hoger beroep tegen de rechterlijke
toestemming mogelijk te maken. Hetzelfde bezwaar tegen het vereiste van één
handtekening maken deze leden ten aanzien van het afluisteren en opslaan van
telecommunicatie. Nederland heeft momenteel al het hoogste aantal telefoontaps
per inwoner ter wereld. De AIVD en MIVD mogen alles tappen, opnemen en afluisteren
wat kan worden ontvangen, waaronder«uit de lucht geplukte» telecommunicatie,
en alle afgetapte info mag een jaar worden opgeslagen. Versleutelde berichten
mogen net zolang bewaard worden, totdat ze alsnog kunnen worden ontsleuteld.
Cryptografie, hoewel in toenemende mate «gewoon» in het dataverkeer,
is daarmee per definitie verdacht. Zij pleiten dan ook voor een restrictie
van het gebruik van afluisteren en opslaan, door rechterlijke toestemming
vooraf te vereisen, een notificatieverplichting voor het opslaan van data-informatie
tegenover de eigenaar in te stellen, en achteraf hoger beroep tegen de rechterlijke
toestemming mogelijk te maken. Internationale telecommunicatie die niet via
kabels loopt mag worden opgevangen en worden doorgelopen op voor de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten interessante gegevens betreffende personen, onderwerpen
of trefwoorden. Hiermee sluit het voorliggende wetsvoorstel nauw aan bij het
Echelon-programma van de Amerikaanse National Security Agency (NSA), waarover
de Europese Unie zich nogal kritisch heeft uitgelaten. In de memorie van toelichting
wordt een vergelijking gemaakt met het inluisteren op telefoongesprekken,
om vast te stellen of een verbinding goed verloopt. Volgens de leden van de
fractie van GroenLinks gaat de uitzondering op afluisteren voor technische
controle op het verbod in de Grondwet hier niet op, omdat er systematisch
moet worden gescand, en omdat het middel een geheel ander doel dient dan een
technische controle. Zij bepleiten een restrictie van het gebruik van dit
artikel door rechterlijke toestemming vooraf te vereisen, een notificatieverplichting
in te stellen en achteraf hoger beroep tegen de rechterlijke toestemming mogelijk
te maken. Waar de inlichtingen- en veiligheidsdiensten nu nog een rechterlijke
machtiging nodig hebben voor het schenden van het briefgeheim, voldoet straks
een handtekening van de minister. Deze leden hebben moeite in te zien dat
de BVD sinds haar aantreden zonder een dergelijke bevoegdheid heeft kunnen
functioneren, terwijl zij in een tijd van toenemende elektronische datacommunicatie
ineens dringend behoefte heeft aan het schenden van het briefgeheim. Is het
dan niet het geval dat óf de BVD zich reeds langer van deze methode
bedient, zonder de benodigde bevoegdheid te hebben, óf dat uitleg nodig
is waarom de inlichtingen- en veiligheidsdiensten deze bevoegdheid nu wel
nodig hebben. Hierbij gaat het argument van de wetstechnische harmonisatie
naar het oordeel van deze leden niet op; de noodzaak ervan wordt voor hen
in elk geval onvoldoende aangetoond. Waarom hebben de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
in deze tijd van telecommunicatie zo nodig behoefte aan schending van het
briefgeheim? De aan het woord zijnde leden stellen dat het vervangen van een
rechterlijke machtiging door een ministeriele machtiging verontrustend is:
de rechtmatigheid wordt dan alleen achteraf getoetst. Wederom bepleiten zij
een restrictie van het gebruik van dit artikel door rechterlijke toestemming
vooraf te vereisen, een notificatieverplichting in te stellen en achteraf
hoger beroep tegen de rechterlijke toestemming mogelijk te maken. Naast de
notificatieplicht is een effectief toezichtmechanisme eveneens noodzakelijk,
om te voorkomen dat diensten het briefgeheim schenden zonder
te voldoen aan de hierboven vermelde vereisten.De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat infiltranten in veel
gevallen blijken te worden gerekruteerd in het criminele milieu. Deze infiltranten
verrichten strafbare feiten in opdracht van de BVD en/ of de RID, lokken uit,
en zetten aan tot geweldpleging door politieke groepen, en plegen in sommige
gevallen zelfs aanslagen, zo stellen deze leden. Toch weigert de regering
een regeling ten aanzien van deze groep agent-provocateurs, omdat zij anders
uit te testen zouden zijn. De leden van de fractie van GroenLinks willen een
verbod op het gebruik van infiltranten en agent-provocateurs. Zij vragen of
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, die al gebruik kunnen maken van vele
technische voorzieningen, nog wel behoefte hebben aan ouderwetse infiltratie.
Het gevaar dat het inzetten van een infiltrant en/of een agent-provocateur
met zich meebrengt, weegt, gezien de ervaringen met infiltranten in de jaren
tachtig en negentig, naar de mening van deze leden niet op tegen de voordelen.
Kunnen de diensten naar behoren blijven functioneren, wanneer infiltraties
niet meer tot hun bevoegdheden behoren? Met betrekking tot die gevallen waar
infiltratie absoluut noodzakelijk is, pleiten de leden van de fractie van
GroenLinks ook hier voor een verplichte rechterlijke toestemming vooraf, een
notificatieverplichting en de mogelijkheid van hoger beroep tegen de rechterlijke
toestemming achteraf.3.3.2.2.1. De inzet van «agenten» en het oprichten
en de inzet van rechtspersonenDe oprichting van een rechtspersoon door de Staat is, ingevolge de Comptabiliteitswet
(CW), onderworpen aan een openbare procedure bij beide Kamers. Uiteraard zien
de leden van de PvdA-fractie in dat, indien de veiligheidsdiensten ten behoeve
van operationele activiteiten overgaan tot het (mede-)oprichten van een rechtspersoon,
een dergelijke openbare procedure achterwege dient te blijven. Desalniettemin
vragen deze leden waarom geen melding daarvan bij de commissie van toezicht
zou kunnen geschieden.De leden van de CDA-fractie constateren dat aan art. 21 een nieuw lid
wordt toegevoegd waarbij art. 29, eerste en tweede lid CW buiten toepassing
worden verklaard. Welke andere controle mogelijkheden worden toegepast om
te voorkomen dat ongewenste zaken plaatsvinden ten aanzien van het doen, of
mede doen, oprichten van een rechtspersoon door de Staat middels een van beide
diensten?De leden van de RPF, SGP en GPV vinden het vanzelfsprekend, dat in te
zetten agenten aan hoge eisen van betrouwbaarheid moeten voldoen. Zij begrijpen
dat het moeilijk is hiervoor algemene criteria te formuleren. Is het echter
niet mogelijk en nodig toch een ondergrens te stellen? Met betrekking tot
de politie heeft de Kamer uitgesproken dat zogenaamde criminele burgerinfiltranten
niet mogen worden ingezet (Kamerstukken II, 1998–1999, 25 403,
nr. 33). Deze leden gaan ervan uit dat de regering zich hieraan ook zal houden
met betrekking tot agenten van de genoemde diensten. Volgens de aan het woord
zijnde leden, wordt niet erg consistent gehandeld, met betrekking tot het
openen van brieven en andere geadresseerde zendingen, wat betreft het vooruitlopen
op komende grondwetsherziening.3.3.2.2.2. Openen van brieven en andere geadresseerde
zendingenHet gericht ontvangen, aftappen, opnemen en afluisteren van elke vorm
van gesprek, telecommunicatie, of gegevensoverdracht is alleen mogelijk wanneer
daarvoor toestemming is verleend door de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Deze toestemming is niet noodzakelijk wanneer
deze telecommunicatie betrekking heeft op militair berichtenverkeer. De leden
van de PvdA-fractie vragen de regering wat de wezenlijke verschillen zijn,
tussen het aftappen van communicatiemiddelen en het opvangen van militaire
berichten uit de ether? De nota van wijziging vermeldt dat militaire eenheden,
die gebruik maken van radioverbindingen in verband met de aard van hun opdracht,
er naar zullen streven hun operatie of oefeningen te versluieren. Met dit
gegeven is het de leden van de PvdA-fractie onduidelijk in welke fase, en
op welke wijze, onderscheid wordt gemaakt of het militair berichtenverkeer
betreft, wat zonder toestemming afgetapt kan worden, danwel dat het burgerlijk
berichtenverkeer betreft, waar toestemming voor is vereist? Hoe zal dit onderscheid
in de praktijk waarneembaar zijn? De leden van de PvdA-fractie vragen naar
de wijze waarop versleuteling van gegevens wordt bepaald. De voorgestelde
wijziging maakt het mogelijk de verzamelde onversleutelde gegevens, die niet
noodzakelijk zijn voor een goede taakuitoefening, ten hoogste een jaar te
bewaren ten behoeve van een nadere selectie. Deze leden vragen wie bepaalt
of, en wanneer de versleuteling ongedaan wordt gemaakt.De bevoegdheden van art. 23 blijven beperkt tot brieven en andere geadresseerde
zendingen, omdat voor een uitbreiding tot «elektronisch briefgeheim»
nog niet kan worden gesproken, omdat hiervoor wijziging van art. 13 Grondwet
nodig is. De leden van de fracties van RPF, SGP en GPV vragen of dit een belemmering
is voor de uitbreiding van de werkingssfeer van art. 23 tot elektronisch briefverkeer.
Waar het de notificatieplicht betreft loopt de regering namelijk wel vooruit
op een herziening van de Grondwet. Waarom in het ene geval wel en in het andere
niet, zo vragen deze leden. De regering wijst terecht op het feit dat het
niet zo is dat e-mail verkeer thans geen enkele bescherming zou genieten.
Wat zal er veranderen als ook dit verkeer de bescherming van art. 23 gaat
genieten? De leden van de fracties van RPF, SGP en RPF zijn het ermee eens,
dat het voor de diensten van belang is dat de wet een mogelijkheid biedt om
in bijzondere gevallen handelingen te verrichten die nog niet te herleiden
zijn tot een wettelijk geregelde bevoegdheid. Voldoet een regeling als in
het voorliggende art. 30 aan het voorzienbaarheidsvereiste, dat in de jurisprudentie
van het Europese Hof een rol speelt? In de ogen van deze leden is actieve
rol van het parlement onmisbaar. Zij delen het standpunt van de regering dat
dit in onze staatsrechtelijke verhouding niet voorafgaande aan de besluitvorming
kan. De aan het woord zijnde leden menen echter dat het voorschrift dat altijd
binnen een jaar een voorstel van wet moet worden ingediend, tot vreemde gevolgen
kan leiden wanneer de ervaring heeft geleerd dat de handeling niet voor herhaling
vatbaar is. Wat voor voorstel moet de regering dan indienen? Het toch wettelijk
mogelijk maken van de handeling, volgens art. 30, derde lid, schept in de
ogen van deze leden alleen maar verwarring. De leden van de fracties van RPF,
SGP en GPV herhalen daarom hun suggestie om in de wet op te nemen, dat een
dergelijke nieuwe bevoegdheid niet opnieuw mag worden gebruikt, in het geval
dat niet binnen een jaar een voorstel van wet is ingediend.3.4 De verstrekking van gegevens door de dienstenTen aanzien van de gegevensverstrekking aan personen of instanties met
een publieke taak meent de Raad van State dat er sprake is van een wel heel
erg ruim criterium. De leden van de PvdA-fractie delen deze kritiek en vragen
de regering met betrekking tot deze kring criteria van nadere begrenzing te
geven. De categorie personen die voor verstrekking in aanmerking komen, behoort
toch concreet begrensd te worden, zo menen deze leden. 3.5 De verwijdering, vernietiging en overbrenging van
gegevensDe leden van de VVD-fractie vragen de regering wie erop toeziet dat de
ingevolge art. 26, negende lid, gereserveerde gegevens alsnog na één
jaar worden vernietigd. Wat is de status van de gegevens, indien de vernietiging
onverhoopt niet na die termijn heeft plaats gevonden? Deze leden stemmen in
met het uitgangspunt dat het niet wenselijk is dat de hier bedoelde gegevens
ook beschikbaar komen voor selectie ten behoeve van onderzoek van een dienst,
die op het moment van het ontvangen en opnemen van de communicatie niet actueel
waren. Wie houdt op de handhaving van dit uitgangspunt toezicht? De aan het
woord zijnde leden kunnen zich bij bedreiging van de nationale veiligheid
ook uitzonderingen op voornoemd uitgangspunt voorstellen. Hoe staat de regering
daar tegenover?De leden van de fractie van GroenLinks stemmen in met het voorstel van
de Raad voor Cultuur tot een moratorium van 100 jaar in relatie tot de archieven
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Documenten van de diensten worden
volgens het voorliggende wetsvoorstel onttrokken aan het voorschrift om na
20 jaar naar een algemene bewaarplaats gebracht te worden. Deze leden vrezen
dat dit eigen archiefregime voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in
de praktijk zal betekenen, dat onderzoek doen, en geschiedenis schrijven,
pas na 75 jaar mogelijk wordt, wat voor hen een veel te lange termijn is.
In het licht van het advies van de Raad voor Cultuur moet alsnog op korte
termijn een voorziening worden getroffen voor een adequate en degelijke archivering
van de BVD- archieven, zo stellen de leden van de fractie van GroenLinks.
Zij hopen van harte dat de regering dit advies zal opvolgen. Wat is het standpunt
van de regering ten aanzien van het advies van de Raad voor Cultuur. Deze
leden wijzen hierbij op het feit dat bij andere landen, die momenteel parlementair
historisch onderzoek doen naar inlichtingen- en veiligheidsdiensten, blijkt
dat onderzoek voornamelijk gebaseerd is op de archieven van de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten zelf. De leden van de fractie van GroenLinks verzoeken
de regering haast te maken met een regeling die het bewaren van een deugdelijk
en representatief erfgoed verzekert, opdat ook toekomstige historici zich
een volledig beeld over de twintigste eeuw zullen kunnen vormen.4. KENNISNEMING VAN DOOR OF TEN BEHOEVE VAN DE DIENSTEN
VERWERKTE GEGEVENS4.1 AlgemeenDe mogelijkheden voor onafhankelijk historisch onderzoek worden onder
het nieuwe regime nog beperkter, zo stellen deze leden. Ten aanzien van persoonsgegevens
geldt dat deze pas geraadpleegd kunnen worden na overbrenging naar een archiefbewaarplaats.
Voor andere gegevens dan persoonsgegevens gaat de WIVD eveneens gelden. Het
voorliggende wetsvoorstel lijkt per saldo een grotere beperking te leggen
op onafhankelijke onderzoekers, onder andere vanwege de langere behandelingstermijn
van verzoeken tot inzage. De leden van de PvdA-fractie zien vooralsnog niet
in waarom het WOB-regime niet algemeen van toepassing zou kunnen zijn. Op
recente wetgeving, zoals de WOB, zou niet te gemakkelijk bij wijze van wettelijke
regeling moeten kunnen worden afgeweken. Daarnaast kent de WOB voldoende behoorlijke
bepalingen die in overeenstemming zijn met de strekking van voorliggend wetsvoorstel.
Het is bovendien de vraag of een streng openbaarheidsregime, zoals voorgesteld,
niet in strijd is met art. 110 Grondwet. Met betrekking tot dit artikel is
bovendien een studiecommissie bezig en afzwakking is daarom zeker
niet te verwachten.4.2 Recht op kennisneming van persoonsgegevensAlleen personen waarop gegevens betrekking hebben, krijgen inzage in hun
persoonsgegevens. Partners en nabestaanden, ook directe familie, worden in
het voorliggende wetsvoorstel nog steeds beschouwd als «derden».
In de zaak Baggum (RvS, juni 1994) is uitgemaakt dat met betrekking tot inzage
de WOB van toepassing is, voor zover het de direct betrokkene betreft. In
de zaak Reydon/de Jager (RvS, december 1995), in welk geval door «volstrekte
buitenstaanders» inzage werd gevraagd, is bepaald dat deze uitzondering
zeer beperkt moet worden opgevat en dat deze enkel van toepassing is op diegene
over wie zelf gegevens zijn opgeslagen. Sedertdien gaat de regering er, in
de ogen van de leden van de PvdA-fractie, kennelijk van uit wettelijk verplicht
te zijn de uitzondering voor direct betrokkenen uiterst restrictief te interpreteren.
Deze leden twijfelen er sterk aan of dit een gewenste ontwikkeling is en zij
achten de passage in de nota van wijziging hieromtrent onbevredigend. Bepaald
schrijnend, zo stellen zij, is de situatie voor nabestaanden van personen
wier overlijden verband zou kunnen houden met ontwikkelingen waarover de nabestaanden
zelf niet, maar de dienst wel over is geïnformeerd. Het onthouden van
inzage aan personen, als overigens ook geen weigeringsgrond bestaat, zou zelfs
op gespannen voet kunnen staan met de bescherming van het privé leven,
zoals verwoord in art. 8, EVRM. Zeker als geen weigeringsgronden zoals in
de wet opgenomen van toepassing zijn, valt niet in te zien waarom aan naaste
verwanten (bijvoorbeeld tot in de tweede graad) inzage zou moeten worden onthouden,
zo stellen de leden van de PvdA-fractie.Het voorliggende wetsvoorstel gaat uit van een eigen verstrekkingstelsel
en verklaart de WOB niet langer van toepassing op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
waarbij het uitgangspunt niet openbaarheid maar geheimhouding is. Hierdoor
wordt, zo stellen de leden van de fractie van GroenLinks, het gat van het
Baggum en het Valkenier arrest gedicht, waarin werd uitgesproken dat de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten inzageverzoeken moesten honoreren op basis van de WOB,
en sluit de regering aan bij de uitspraak van de Raad van State uit 1995 dat
de WIV een lex specialis met een eigen openbaarheidregime is. Deze leden pleiten
echter voor een incorporatie in de WIV van de uitzonderingen uit de WOB: een
regime van openbaarheid, «tenzij». De leden van de fractie van
GroenLinks staan positief tegenover het vervallen van het verbod op vastlegging
van gegevens door een aanvrager van inzage in persoonsgegevens. Hiermee komt
de weg vrij voor het, naast inzage in het eigen dossier, mogelijk maken van
kopiëren, fotograferen, aantekeningen maken, en opnemen op video. Deze
leden waarderen het eveneens dat hiermee de mogelijkheid tot bijstand van
een raadsman en/ of vertrouwenspersoon tijdens inzage ontstaat, of dat deze
in plaats van de aanvragende persoon het dossier mag komen inzien. De mogelijkheid
voor de minister om te stipuleren dat inzage alleen door de aanvragende persoon
mag plaatsvinden, vervalt namelijk. De leden van de fractie van GroenLinks
pleiten voor het schrappen van het in het voorliggende wetsvoorstel aanwezige
contextvereiste. Alle dossiers die door een inlichtingen- en veiligheidsdienst
zijn aangelegd over een persoon zijn relevant. Als de persoon die om inzage
verzoekt daarvoor toestemming heeft, moeten deze ook vallen onder het inzageregime.
Er ligt in dit geval een inspanningsvereiste aan de kant van de AIVD, die
ervoor zal moeten zorgen dat alle dossiers betreffende een inzageverzoek op
tafel komen, zie bijvoorbeeld de bestaande uitzonderingen op de medische geheimhoudingsplicht.
Het voorliggende wetsvoorstel stelt het nationaal belang boven de termijn
van vijf en meer jaar voor inzage. Naar de mening van deze leden moet vijf
jaar na afronding van een dossier in beginsel alles toegankelijk zijn, behalve
bij zwaarwegende gronden. Zij vragen de regering ter overweging te nemen een
rechterlijke toetsing te introduceren van de weigering op grond van nationaal
belang. In het licht van de eerdergenoemde arresten menen deze leden dat het
huidige voorstel onaanvaardbaar is. Voorts vragen de leden van de fractie
van GroenLinks de toevoeging van een correctieplicht. De emotionele waarde
voor betrokken burgers blijkt dermate groot, dat correctie van foute en/of
misleidende registraties een belangrijke toevoeging op het wetsvoorstel betekent.Naar de mening van de leden van de fractie van GroenLinks schiet het voorliggende
wetsvoorstel tekort op het punt van het informatie- en inzagerecht van derden.
Eerstegraads familie dient naar het oordeel van deze leden, met instemming
van de betrokkene, toegang tot niet actuele inlichtingen- en veiligheidsdienstdossiers
te krijgen. Na het overlijden van de betrokkene, zou eerstegraads familie
in deze optiek eveneens de mogelijkheid tot inzage moeten worden geboden.
De leden van de fractie van GroenLinks verzoeken de regering de mogelijkheden
voor derden inzage te onderzoeken. Zij stellen dat het ontbreken van elke
vorm van inzage voor wetenschappelijk of journalistiek onderzoek een groot
manco in het voorliggende wetsvoorstel is. De WOB is niet langer van toepassing
op het openbaarheidregime van de AIVD. Het doen van onafhankelijk journalistiek
en wetenschappelijk onderzoek wordt daardoor ernstig bemoeilijkt. In het bijvoorbeeld
Denemarken en Zweden zijn diverse parlementaire en wetenschappelijke onderzoeksteams
bezig met het schrijven van de geschiedenis van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Nederland steekt daarbij schraal af met een enkele officiële onderzoeker,
die bovendien zelf directe banden met de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
heeft. Een andere onderzoeker die een proefschrift over de jaren dertig probeert
te schrijven, en waarbij de inlichtingen- en veiligheidsdiensten waardevol
materiaal kunnen aanleveren, kreeg onder het regime van de WOB aanvankelijk
inzage in 80% van de dossiers, maar krijgt helemaal niets meer bij inwerkingtreding
van het voorliggende wetsvoorstel. De leden van de fractie van GroenLinks
vragen de regering mogelijkheden te creëren voor het uitvoeren van onafhankelijke
journalistiek en wetenschappelijk onderzoek, en concrete stappen in die richting
te maken.4.5 NotificatieDe leden van de PvdA-fractie zijn verheugd met de invoering van een notificatieplicht.
De regering is van oordeel dat uit de artikelen 8 en 13 van het EVRM geen
notificatieplicht als zodanig voortvloeit. Deze leden zijn hiervan vooralsnog
niet overtuigd. De wijze van inwerkingtreding van de notificatieplicht, waarbij
deze enkel van toepassing is op de bijzondere bevoegdheden die zich pas na
de inwerkingtreding van de notificatieplicht zullen voordoen, bevreemdt hen.
Ligt het niet méér voor de hand de notificatieplicht zonder
meer van kracht te laten zijn op al die vormen van aanwending van bijzondere
bevoegdheden die op het moment van inwerkingtreding worden uitgeoefend? Kan
de regering dit besluit nader motiveren?Met betrekking tot de notificatieplicht, die zal gelden voor bevoegdheden
die kunnen leiden tot beperking van de art. 12 en 13 Grondwet, vragen de leden
van de VVD-fractie waarom, middels art. 95a van het voorliggende wetsvoorstel,
gesteld wordt dat de notificatieplicht niet geldt voor bevoegdheden die vóór
de inwerkingtreding van het artikel zijn uitgeoefend. Deze leden vragen voorts
of er, ten aanzien van de uitoefening van diverse bevoegdheden die niet hoeven
te worden genotificeerd, geen sprake is van een even grote schending van de
persoonlijke levenssfeer als in gevallen waarvoor wel een notificatieplicht
wordt voorgesteld. Hierbij denken zij onder andere aan observatie en registratie
van de inzet van informanten, het doorzoeken van gebouwen die niet als woning
kunnen worden aangemerkt en het binnendringen in een computer. De leden van
de VVD-fractie vragen wanneer het uitbrengen van een verslag redelijkerwijs
niet mogelijk is, en vragen de regering hierbij om een feitelijke uitleg.
Zonder duidelijke kaders vrezen deze leden dat van deze mogelijkheid te snel
gebruik zal worden gemaakt. In verband met de mogelijkheid de afstelgrond
voor notificatie reeds bij gelegenheid van de uitoefening van de bevoegdheid
vast te leggen, stellen de leden van de VVD-fractie dat zij de voorkeur geven
aan het pas vastleggen van een afstelgrond bij toetsing na vijf jaar of later.
Dit voorkomt dat ruimte wordt gegeven aan de waan van de dag. Deze leden vragen
hoe de regering hier tegenover staat. Wat is het verschil tussen de notificatieplicht
ingevolge de Wet Bijzondere opsporingsbevoegdheden en die ingevolge het voorliggende
wetsvoorstel? Waarop zijn deze verschillen gebaseerd?De leden van de CDA-fractie constateren met instemming dat de nota van
wijziging een notificatieplicht invoert. Een, beperkte, verplichting tot notificatie,
die alleen voor nieuwe gevallen zal gelden, is voorzien in het toekomstige
art. 12 GW. Gedurende een aantal jaar behoeft de notificatieplicht niet geëffectueerd
te worden en deze zal een slapend bestaan leiden. Deze leden vragen naar de
reden van deze beperking. Zowel bij notificatie als bij inzage wordt een termijn
van vijf jaar gehanteerd. Pas vijf jaar na beëindiging van de toepassing
van een bijzondere bevoegdheid jegens een bepaalde persoon ontstaat de onderzoeksverplichting,
wat in de praktijk heel lang kan duren. Bij de toepassing van meerdere bijzondere
bevoegdheden ten aanzien van een en dezelfde persoon, zal telkens afzonderlijk
verslag moeten worden uitgebracht. Hierbij is de laatst uitgeoefende bijzondere
bevoegdheid bepalend voor het antwoord op de vraag of ook ten aanzien van
andere, eerder uitgeoefende, bijzondere bevoegdheden tot het uitbrengen van
een verslag kan worden overgegaan. De leden van de CDA-fractie vragen of de
notificatieplicht op deze manier niet erg beperkt wordt, wat toch eigenlijk
niet de bedoeling was. De voorgestelde uitstel- en afstelgronden versterken
deze indruk. Deze leden vinden het overigens opmerkelijk dat voor beide diensten
tezamen een extra personeelsuitbreiding is voorzien van 18 fte, juist op grond
van het feit dat de notificatieplicht wordt ingevoerd. Waarom is dat nodig?
Wat betekent het volledig nakomen van de notificatieplicht op termijn, voor
de personele bezetting?De leden van de D66-fractie kunnen zich er in vinden om, ten aanzien van
het notificeren, het te voeren beleid een wettelijke basis te bieden. Hiermee
wordt dan wel voor een deel vooruitgelopen op de discussie over grondrechten
in het digitale tijdperk in het algemeen, en het briefgeheim en de telecommunicatie
in het bijzonder. Houdt de regering er rekening mee dat de wet als gevolg
van die discussie mogelijk opnieuw gewijzigd zal moeten worden? De leden van
de D66-fractie hebben zich bij de discussie over de grondwettelijke vormgeving
van het huisrecht reeds sterk gemaakt voor het behoud van een notificatieplicht
voor inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Met name voor betrokken individuen
is het belangrijk na verloop van tijd te weten of, en in welke mate, door
inlichtingendiensten inbreuk is gemaakt op grondwettelijke rechten. Deze leden
vragen waarom zoveel extra menskracht nodig wordt geacht voor het onderhouden
van deze notificatieplicht, met name waar deze slechts voor nieuwe gevallen
geldt, en overwegend pas na vijf jaar zal werken. Het is toch nu reeds normaal
dat van bijvoorbeeld binnentreden in een woning buiten medeweten van de bewoner,
dan wel van schending van het briefgeheim, verslag wordt opgemaakt? De leden
van de D66-fractie begrijpen de termijn van vijf jaren, die immers ook voor
het inzagerecht wordt gehanteerd. Als er nu geen reden is om
notificatie zolang uit te stellen, dan zou een eerdere notificatie naar het
oordeel van deze leden wel mogelijk zijn, althans niet verboden hoeven te
worden. Het lijkt erop dat dit laatste wel het geval is. Zij vragen de regering
om een toelichting op dit punt. De leden van de D66-fractie vragen de regering
hoe het standpunt met betrekking tot het inzagerecht in het algemeen zich
verdraagt met het advies van de Raad voor Cultuur, van 2 november 1999, ten
aanzien van de plannen tot vernietiging van het archief van de BVD. Op blz.
12 van dat advies wordt gewag gemaakt van de behoefte, ook van latere generaties,
in het kader van recht- en bewijszoeking, dan wel in het kader van historisch
onderzoek, aan inzage in persoonsgegevens. De raad acht in dit verband de
vernietigingstermijn van tien jaren te kort. Deze leden vragen een reactie
van de regering, met betrekking tot de relevante aspecten van dit advies.
Wat is het standpunt van de regering ten aanzien van de aanbeveling van de
Raad voor Cultuur om ten aanzien van de vernietiging van de BVD archieven
een moratorium van 100 jaar in acht te nemen?De leden van de fractie van GroenLinks steunen in algemene zin de notificatieverplichting
voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De doelstelling om burgers,
die onderwerp van onderzoek zijn geweest, daarover in te lichten, vinden zij
een stap vooruit in de openbaarheid over het optreden van inlichtingen- en
veiligheidsdiensten. Zij constateren dat dit ook aansluit bij art 8 EVRM.
Als sluitstuk van de persoonlijke rechtsbescherming vinden deze leden het
zeer wenselijk dat burgers na beëindiging van de surveillance op de hoogte
worden gesteld. Is het echter niet zo dat in de huidige voorstellen de verplichting
kan worden uitgesteld, door middel van een jaarlijkse verlenging, waardoor
ook afstel mogelijk wordt? De plicht vervalt namelijk op het moment dat is
vastgesteld dat de verplichting redelijkerwijs niet mogelijk is. Naar de verwachting
van deze leden zal dit leiden tot een invulling, waarbij uit angst voor notificatie
van alles als relevant voor de dienst geoormerkt blijft, en er van het doel
van notificatie niet veel meer overblijft. Zij vragen de regering of de termijn
waarbinnen notificatie verplicht is, kan worden aangescherpt. Het niet uitbrengen
van een verslag, zo stellen deze leden, staat bovendien op gespannen voet
met de uitleg en toepassing van art. 8 EVRM. De leden van de fractie van GroenLinks
zijn van mening dat de reikwijdte van de notificatieverplichting te beperkt
is. Van de ter beschikking staande middelen zijn alleen het binnentreden van
woningen, het openen van brieven en het aftappen van telefoons aan notificatieverplichting
onderhevig. Afluisteren op andere manieren, (stelselmatige) observatie en/of
cameratoezicht, registratie, het gebruik van informanten, doorzoeken van gebouwen
anders dan woningen, het binnendringen of op ander wijze uitlezen van data
in computers, het hacken van e-mail vallen, en dergelijke vallen er niet onder.
Deze leden vragen de regering de reikwijdte te verbreden, en de verplichting
niet te beperken tot art. 12 en 13 Grondwet. De leden van de fractie van GroenLinks
zijn van mening dat de notificatieplicht een instrument kan zijn bij het toezicht
op de eerder genoemde vereisten van effectiviteit, legitimiteit, proportionaliteit,
subsidiariteit en kenbaarheid van het optreden van inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Door per geval te vermelden welke middelen zijn ingezet, kan bovendien achteraf
door de rechter getoetst worden of de inlichtingendienst zich aan zijn wettelijk
omschreven taken en bevoegdheden heeft gehouden. Is het niet het geval dat
de voorwaarde dat notificatie niet mag leiden tot inzicht in de operationele
kanten van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten of het onthullen van bronnen,
mogelijk leidt tot de situatie dat zo goed als alle van de potentiële
notificatiegevallen niet zal behoeven te worden verstrekt? Deze leden geven
hierbij ter overweging dat een oplossing van dat probleem gezocht zou kunnen
worden in extern toezicht op de notificatieverplichting, door bijvoorbeeld
de commissie van toezicht. Wat is de reden voor het voorzien
in 18 nieuwe fte bij de AIVD in het kader van de notificatieplicht, terwijl
tegelijkertijd de verwachting bestaat dat de notificatieplicht de eerste vijf
jaar niet volwaardig zal bestaan?De leden van de fracties van RPF, GPV en SGP menen dat de regering terecht
heeft gekozen voor het opnemen van een regeling van de notificatieplicht in
het voorliggende wetsvoorstel. Los van het feit of het EVRM ertoe noopt, art.
12 Grondwet verplicht ertoe, terwijl aannemelijk is dat deze verplichting
zal ontstaan met betrekking tot inbreuken op het in art. 13 Grondwet gegarandeerde
grondrecht. Waarom geldt de notificatieregeling echter alleen voor de uitoefening
van de in art. 33a genoemde bijzondere bevoegdheden? Zal bij de uitoefening
van andere bijzondere bevoegdheden niet evenzeer sprake kunnen zijn van ernstige
inbreuken op grondrechten? Deze kunnen gerechtvaardigd zijn, maar de vraag
of op enig moment notificatie dient plaats te vinden, vergt afzonderlijke
beantwoording. Welke afwegingen heeft de regering op dit punt gemaakt? De
genoemde leden vragen of de beperking van de notificatieplicht tot nieuwe
gevallen, hoe zeer daarvoor uit praktische overwegingen veel te zeggen is,
in het licht van de Grondwet wel kan stand houden? Immers, de regering erkent
dat in art. 12 Grondwet reeds nu een ongeclausuleerde notificatieplicht is
opgenomen. Kan dit bij wet uitgewerkt worden door de effectuering ervan te
beperken tot nieuwe gevallen? Een zelfde vraag kan gesteld worden ten aanzien
van de voorgenomen inwerkingtreding van de notificatieverplichting, nadat
de nodige organisatorische voorzieningen zijn getroffen en de aanhangige wijziging
van art. 12 in werking is getreden. Het feit dat de grondwetswijziging de
mogelijkheid van afstel zal bieden, kan, in de ogen van deze leden, toch geen
argument zijn om niet aan een reeds geldende grondwettelijke verplichting
te voldoen? De argumentatie van de regering om de onderzoeksverplichting vijf
jaar na de beëindiging van de uitoefening van een bijzondere bevoegdheid
te laten ingaan is, volgens de leden van de fracties van RPF, SGP en GPV,
vooral praktisch. Is dit voor wat betreft het binnentreden in een woning echter
wel in overeenstemming met de strekking van art. 12 Grondwet? Deze leden stellen
dat het toch de hoofdregel is, de notificatie zo spoedig mogelijk plaats te
laten vinden. Betekent dit ook niet, dat als in het belang van de nationale
veiligheid uitstel nodig is, dat uitstel niet langer behoort te duren dan
in de concrete situatie nodig is? Kan dit wel wettelijk worden gesteld op
tenminste vijf jaren? De leden van de fracties van RPF, SGP en GPV vragen
een motivering van het voorstel tot mogelijkheid van het reeds bij de uitoefening
van een bevoegdheid vaststellen van het vervallen van de verplichting tot
onderzoek. Past dit bij de strekking van art. 12 Grondwet, aangezien het gaat
om een uitzondering op een regel die rechtstreeks voortvloeit uit een grondrecht?
Moet die uitzondering dan niet met terughoudendheid worden toegepast? Deze
leden vragen of daarbij wel past dat bij voorbaat wordt vastgesteld dat het
belang van de nationale veiligheid zich tegen notificatie verzet. Hoe kan
worden gecontroleerd, dat in de praktijk geen oneigenlijk gebruik van deze
mogelijkheid wordt gemaakt? Het is de leden van de fracties van RPF, SGP en
GPV onduidelijk waarop de raming van de extra benodigde personeelssterkte
is gebaseerd. De invoering van de notificatieplicht wordt als argument genoemd
voor een uitbreiding bij de diensten met tenminste 15 fte, respectievelijk
3 fte. Hoe verhoudt zich dit tot het voorstel de verplichting pas na tenminste
vijf jaren te effectueren?4.6 RechtsbeschermingDe leden van de PvdA-fractie hebben ernstige bezwaren tegen de beperking
tot één instantie van de beroepsmogelijkheden. Zij wijzen hierbij
op soortgelijke bezwaren in de discussie rondom de wijziging van de Vreemdelingenwet
in 1992. Afschaffing van het hoger beroep vormt een aantasting
van de rechtsbescherming en is vanuit het oogpunt van rechtseenheid en rechtsontwikkeling
niet gewenst, zo stellen deze leden. Voorts vragen zij of werkelijk principiële
geschilpunten op dit gebied inéén instantie kunnen worden afgedaan.
Hierbij wijzen de leden van de PvdA-fractie op het zevende protocol bij het
EVRM, waarin het hoger beroepsrecht is gegarandeerd. Uit de nota van wijziging
blijkt dat praktische voordelen als snelheid en veiligheid van doorslaggevend
belang zijn. Naar de mening van de PvdA-fractie heeft de Staat als zodanig
de verplichting er voor te zorgen dat rechterlijke beslissingen binnen een
redelijke termijn worden genomen. Wanneer gebrek aan snelheid als argument
wordt gehanteerd om het hoger beroep af te schaffen, is dat het paard achter
de wagen spannen, zo stellen deze leden. Er wacht ons dan een erosie van het
hoger beroep. De regering stelt in de nota van wijziging dat, ten aanzien
de vertrouwelijke terbeschikkingstelling van gegevens, in het kader van rechterlijke
procedures voorkomen moet worden dat gegevens op een niet voor de diensten
controleerbare wijze buiten hun macht geraken. Daarom zou de zorgplicht het
best geëffectueerd worden wanneer het aantal instanties tot een minimum
worden beperkt. De leden van de PvdA-fractie stellen dat het niet zo zou moeten
zijn dat men bij rechterlijke instanties hier vanuit gaat. Zij vragen of de
regering aanwijzingen heeft dat de zorgplicht in geval van twee beroepsmogelijkheden
niet goed geëffectueerd kan worden of verwacht de regering dat het aantal
zaken niet groot genoeg zal zijn om de leden van de zittende magistratuur
ervaring en kennis met onder andere de omgang met vertrouwelijke gegevens
op te laten doen? Voorts vragen deze leden of het verstandig is de rechtspraak
onder te brengen bij de Afdeling bestuursrecht- spraak, in plaats van bij
de Centrale raad beroep of bij een aantal gerechtshoven. Zij stellen dat in
ieder geval voorkomen moet worden dat op oneigenlijke wijze op de derde fase
van de voorgenomen rechterlijke reorganisatie wordt vooruitgelopen.Eind 1995 bepaalde de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
dat de Wet Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten een lex specialis was die
een eigen openbaarheidregime kende, dat inzage door derden in tot natuurlijke
personen herleidbare gegevens niet toestond. Daarmee kwam een einde aan de
mogelijkheid tot historisch onderzoek dat door de BVD werd toegestaan voor
gegevens ouder dan 25 jaar. De regering verankert voornoemde uitspraak thans
in de wet. De leden van de VVD-fractie vragen de regering, naar aanleiding
van het door het voorliggende wetsvoorstel niet toestaan van historisch onderzoek
voor gegevens ouder dan 25 jaar, welke mogelijkheden voor historisch onderzoek
resteren. Hoe kenmerkt de regering de huidige mate van openbaarheid op grond
van het voorliggende wetsvoorstel?Momenteel staat tegen besluiten op verzoeken tot inzage, na bezwaar, beroep
in twee instanties open bij de bestuursrechter. Het voorstel is om dit te
beperken tot één instantie, zodat de duur van de totale procedure
beperkt wordt. De beperking wordt, in de ogen van de leden van de CDA-fractie,
niet gevonden in het bekorten van de beslistermijn van de minister, maar in
het beperken van de rechten van de burger. Aangezien de beslistermijnen niet
worden bekort is het nog maar zeer de vraag of dit leidt tot bekorting van
de procedure. Het is voor deze leden niet helder waarom aan de rechten van
burgers wordt getornd, mede ingegeven door het feit dat bij kennisneming door,
gewezen, werknemers wél rechtspraak in twee instanties mogelijk blijft.
Rechtspositionele argumenten zijn zeker valide, maar argumenten van andere
betrokkenen, niet werknemers, zijn dat eveneens, zo stellen de aan het woord
zijnde leden. 5. DE SAMENWERKING TUSSEN DE DIENSTEN EN MET ANDERE INSTANTIES5.1 Samenwerking met inlichtingen- en veiligheidsdiensten
van andere landenDe leden van de PvdA-fractie vragen wat buitenlandse inlichtingendiensten
voor Nederland doen, en wat voor methoden daarbij worden gehanteerd. Wat voor
consequenties worden getrokken uit op die manier verkregen gegevens? Worden,
voor wat betreft de samenwerking met buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
bepaalde criteria gehanteerd? Voorst vragen deze leden welke methoden de AIVD
en MIVD in het buitenland hanteren. Is daarbij een nadere regeling vereist?De leden van de VVD-fractie vragen de regering of, en zo ja in hoeverre,
van Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten wordt verwacht dat zij,
bij de uitwisseling van informatie met zusterorganisaties, actief informeren
naar de methoden die voor het verkrijgen van de informatie zijn toegepast.
In welke gevallen kunnen de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten
dan niet van die informatie gebruik maken? Wanneer verzet een goede taakuitoefening
van de Nederlandse veiligheidsdienst zich tegen verlening van deze zijde van
de gewenste ondersteuning? In hoeverre kan die ondersteuning ertoe leiden
dat buitenlandse agenten al dan niet op Nederlandse bodem worden ingezet?
Bij wie ligt de controle daarop?De leden van de fractie van GroenLinks vragen wat de mogelijkheid tot
technische en andere ondersteuning van zusterdiensten door Nederlandse inlichtingen-
en veiligheidsdiensten inhoudt. In de memorie van toelichting worden volg-
en observatieacties genoemd, maar op welke schaal komen deze tot nu toe voor?
Gaat het hierbij ook om afluisteren? De zusterdiensten zouden volgens de memorie
van toelichting niet zelfstandig op Nederlands grondgebied kunnen optreden,
maar waar blijkt dat uit de tekst van het voorliggende wetsvoorstel? Deze
leden zijn geen voorstander van het internationaal uitwisselen van informatie
van inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Welk doel dient de uitwisseling,
en om wat voor een informatie gaat het daarbij? De leden van de fractie van
GroenLinks pleiten voor de invoering van een materieel criterium, waarbij
gesteld wordt in welke gevallen gegevensuitwisseling mogelijk is. Zij geven
hierbij de voorkeur aan de beperking tot inlichtingenanalyses, en in geen
geval aan de uitwisseling van informatie uit zaken- of persoonsdossiers. Dit
zou naar de mening van deze leden verboden moeten zijn, vanwege de oncontroleerbare
vervolggang van informatie via zusterdiensten, hoe betrouwbaar deze overigens
ook mogen zijn. De gegevensuitwisseling met binnenlandse bestuursorganen wordt
in het voorliggende wetsvoorstel eveneens geregeld. De aan het woord zijnde
leden geven ook hier de voorkeur aan een materieel criterium: in welke gevallen
is gegevensuitwisseling mogelijk, en wat kan dan worden uitgewisseld? Kan
de minister een aanzet geven tot een gesloten stelsel met limitatieve opsomming
van instanties waarmee informatie kan worden uitgewisseld.De leden van de fracties van RPF, SGP en GPV zijn nog niet overtuigd van
de noodzaak en juistheid van de zeer algemene termen waarin de criteria voor
samenwerking met zusterdiensten zijn geformuleerd. Zij denken hierbij met
name aan de clausule dat de door zusterdiensten te behartigen belangen niet
onverenigbaar mogen zijn met de belangen die de Nederlandse diensten hebben
te behartigen. Kan bijvoorbeeld worden volgehouden dat het Nederlandse mensenrechtenbeleid
behoort tot de door de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten te
behartigen belangen? Welk onderdeel van de taakomschrijving van
de diensten in art. 6 en 7 biedt hiervoor de noodzakelijke aanknopingspunten?6. TOEZICHT EN KLACHTBEHANDELING6.1 AlgemeenDe leden van de fracties van PvdA, VVD, GroenLinks, RPF, SGP en GPV vragen
of het in het leven roepen van een commissie van toezicht, die geen bevoegdheid
heeft tot het nemen van bindende besluiten, voldoende voldoet aan de eisen
van art. 13 EVRM. Hoe denkt de regering om te gaan met een eventuele negatieve
uitspraak, mocht de zaak aanhangig worden gemaakt bij het EHRM?De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat met betrekking tot
het toezicht- en controleregime, meer van het voorliggende wetsvoorstel verwacht
had mogen worden. Goedkeuring vooraf van taken, bevoegdheden, middelen en
acties, een effectieve toetsing en controle op het optreden van inlichtingen-
en veiligheidsdiensten door een onafhankelijke instantie die in staat is bindende
besluiten te nemen, toetsing en controle op grond van rechtmatigheid, doelmatigheid,
subsidiariteit, proportionaliteit en het kenbaarheidvereiste, en een effectieve
nationale rechtsbescherming behoren hier allemaal toe. Momenteel is toezicht
en controle mogelijk door de vaste parlementaire commissie, de bestuursrechter
en de Nationale ombudsman (NOB). De huidige parlementaire controle, die een
eenzijdige informatievoorziening aan vier overbezette fractievoorzitters inhoudt,
blijft middels het voorliggende wetsvoorstel in stand. De leden van de fractie
van GroenLinks pleiten voor een commissie bestaande uit specialisten, met
verdergaande bevoegdheden en een minder stringent geheimhoudingsregime. Zij
stellen dat de instelling van een aanvullende commissie van toezicht onvoldoende
is, en vrezen dat de Tweede Kamer in het vervolg het nakijken heeft. Wat is
de reactie van de regering op deze stelling?De betrokkenheid van de Tweede Kamer bij de benoeming van de leden van
de commissie van toezicht vinden de leden van de fracties van RPF, SGP en
GPV terecht, evenals het feit dat de betrokken ministers bij de voordracht
aan de kroon niet gebonden zijn aan deze voordracht. Het is naar hun mening
echter geenszins nodig te bepalen dat, in de voordracht van de Tweede Kamer,
geen rangorde tussen personen wordt aangebracht. Dit is een vorm van onnodige
betutteling van de Kamer, zo stellen de aan het woord zijnde leden. Omdat
over een dergelijke voordracht in de praktijk gestemd zal kunnen worden, is
het voorschrift niet realistisch, omdat het resultaat van de stemming toch
een zekere rangorde zal aangeven. De instelling van een commissie van toezicht
mag dan een waardevolle aanvulling zijn van de mogelijkheden tot controle
op de diensten, de verantwoording aan de Staten-Generaal blijft naar de mening
van de leden van de fracties van RPF, SGP en GPV gebrekkig. Zij wijzen nogmaals
op art. 68 Grondwet, dat uitgaat van een individueel recht tot het vragen
van inlichtingen. Een lid, dat geen deel uitmaakt van de commissie IVD, heeft
dus het recht buiten deze commissie de regering vragen te stellen. De strekking
van dit recht brengt volgens deze leden met zich mee, dat deze vragen dan
ook beantwoord worden, tenzij in de concrete situatie een beroep kan worden
gedaan op het belang van de staat. Deelt de regering het standpunt, dat het
bestaan van de commissie IVD op zichzelf onvoldoende argument is, om van een
inhoudelijke beantwoording van het individuele lid van de Kamer af te zien? 6.2 Gronden voor versterking van het toezichtDe leden van de fractie van GroenLinks zijn van mening dat de Nationale
Ombudsman geen zinvolle rol kan spelen bij het toezicht op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten in de zin van het EVRM, omdat deze niet bevoegd tot
bindende uitspraken en geen daadwerkelijke rechtsmiddelen kent. De procedure
ten aanzien van de Nationale Ombudsman moet gezien worden als een aanvullende
weg voor burgers, maar zeker niet als een van de primaire middelen van toezicht.6.3 De commissie van toezicht betreffende de inlichtingen-
en veiligheidsdienstenDe leden van de fracties van VVD, CDA en D66 vragen welke status de commissie
van toezicht krijgt, ervan uitgaande dat het niet als Hoog College van Staat
of als zelfstandig bestuursorgaan (zbo) zal worden aangemerkt. De leden van
de fractie van D66 merken daarbij op, dat de vorm van zbo daarbij niet bij
voorbaat ongeschikt is, en dat het afhangt van de vormgeving van het bestuursorgaan.
Zij vragen tevens of, voor de toezichtuitoefening in het algemeen, er geen
precedentwerking van de keuze zal uitgaan. Zo ja, is dat wat de regering voor
ogen staat, en bestaat het gevaar dan niet dat er een bonte mengeling ontstaat
van toezichtstructuren, die noch onder de Aanwijzingen voor de rijksdienst,
noch onder de toekomstige Kaderwet zelfstandige bestuursorganen vallen?De leden van de VVD-fractie vragen welke feitelijke situaties, volgens
de regering, aanleiding kunnen geven een lid van de commissie van toezicht
te doen ontslaan. Waarom acht de regering het wenselijk om de Kamer bij deze
rechtspositionele aangelegenheden te betrekken? Hoe onderscheiden de werkzaamheden
van de commissie van toezicht zich inhoudelijk van de bestuurlijke werkzaamheden
waarop de AWB toeziet? Hoe functioneren vergelijkbare commissies in bijvoorbeeld
Engeland en Frankrijk, zo vragen deze leden tenslotte.De leden van de CDA-fractie stellen dat de veranderingen in de nota van
wijziging leiden tot een verbetering voor wat betreft de onafhankelijkheid
van de commissie van toezicht. Zij vragen wat de noodzaak is van het voordragen
van tenminste drie personen bij elke vacature. Voorts vragen zij wat de reden
is van het feit dat er feitelijk geen sprake is van een voordracht, aangezien
er geen rangorde mag worden aangegeven. De betrokken ministers mogen uit de
voorgedragen kandidaten een keuze maken. Kan dit betekenen dat er een ander
persoon wordt benoemd, dan de minimaal drie voorgedragen personen?De leden van de D66-fractie kunnen zich vinden in een grotere mate van
onafhankelijkheid van de commissie van toezicht, in de verplichting van de
commissie tot een jaarlijkse, openbare rapportage aan de Kamer, en de mogelijkheid
tot het verzoek van bepaalde onderzoeken. Waarom, zo vragen deze leden, is
er gekozen voor een constructie suis generis?Een commissie van toezicht verdient de steun van de fractie van GroenLinks,
maar bij de invulling missen deze leden de slagkracht die een commissie van
toezicht zou moeten hebben. Behoort het, met betrekking tot de benoeming van
leden voor de commissie van toezicht, niet tot de mogelijkheden, dat de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ook als de Tweede Kamer een
evenwichtige voordracht doet, steeds de meest gezagsgetrouwe kandidaat kiest,
en daarmee een kritische controle op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
afweert? Deze leden pleiten voor een bindende voordracht door de Tweede Kamer,
waarbij zij een keuze moet kunnen maken van drie leden uit zes of meer voorgedragen leden. Het toezicht van de commissie van toezicht is
beperkt tot de rechtmatigheid van het optreden van de AIVD en MIVD. Aangezien,
naar de mening van de leden van de fractie van GroenLinks, middels het voorliggende
wetsvoorstel alles mag, verwachten zij dat de commissie van toezicht niet
zo heel veel te doen zal krijgen. Toezicht op de doelmatigheid, op wat de
doelen en targets van de AIVD en MIVD zijn, is niet mogelijk. Is het niet
zo dat voor het beoordelen van de noodzaak van bijvoorbeeld een vertrouwensfunctie,
en de daarbij behorende veiligheidsonderzoeken en beroepsverboden, moeilijk
om een doelmatigheidscontrole heengegaan kan worden? Ook voor een oordeel
over de proportionaliteit, de subsidiariteit en het kenbaarheidvereiste is
het nodig te weten waar inlichtingen- en veiligheidsdiensten mee bezig zijn,
en welke middelen en methoden daarbij op welk moment zijn overwogen en/ of
ingezet. De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de commissie van
toezicht niet gemachtigd moet zijn opdrachten aan de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
te geven en moet zij niet de mogelijkheid hebben, bijvoorbeeld naar aanleiding
van klachten, onderzoeken of acties van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
stop te zetten? Het achteraf toezicht houden is naar het oordeel van deze
leden niet voldoende. Dient er geen regime van toezicht en controle gevormd
worden, waarin de commissie mag inzien, controleren, inspecteren en rapporteren,
en een voor de diensten bindende uitspraak kan doen? De commissie van toezicht
moet in staat zijn, zelfstandig en in opdracht, onderzoek naar het functioneren
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten uit te voeren, waarbij de commissie
over middelen moet kunnen beschikken. Deze leden vragen of het daarbij mogelijk
is dat de Tweede Kamer kan vragen om een onderzoek, een constructie die ook
bekend is ten aanzien van onderzoek door de Algemene Rekenkamer. Zij wijzen
het idee van een deeltijdfunctie af, in verband met de vele werkzaamheden,
en pleiten voor een fulltime secretariaat, aangevuld met enkele specialistische
staf- en onderzoeksmedewerkers. De leden van de fractie van GroenLinks begrijpen
uit de protocolplicht dat de AIVD en MIVD vrijwel de enige informatiebronnen
worden voor het werk van de commissie van toezicht. Is een dergelijke, eenzijdige
informatievoorziening wel bevorderlijk voor de onafhankelijkheid van de controlerende
instanties? Van het toezichtrapport zal het geheime gedeelte naar de commissie
IVD gaan. Beide Kamers kunnen aan de commissie van toezicht vragen een onderzoek
te verrichtten. Kan de Kamer een onderzoek laten verrichten naar een onderdeel
uit de geheime rapportage?6.4 De taakuitoefening door de commissie van toezicht
en de behandeling van klachtenDe leden van de PvdA-fractie stellen dat de nota van wijziging niet duidelijk
is ten aanzien van de beoordelingsgronden van een weigering, indien in beroep
wordt gegaan bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Is
de rol van de rechter beperkt tot het nagaan of er een afweging heeft plaatsgevonden,
of kan de rechter ook de inhoud van de overweging beoordelen? Zo ja, in hoeverre?De leden van de fractie van GroenLinks zien rechterlijke toetsing van
het overheidsoptreden tegen individuele burgers als een fundamenteel onderdeel
van de Nederlandse rechtsstaat. Zij kunnen zich niet vinden in de creatie
van een bijzonder regime binnen deze toetsing. Deze leden vragen de regering
of de beperking van het hoger beroep tot een enkele instantie, namelijk de
Raad van State, niet vooral een gevolg is van het feit dat bij de bestaande
inzage praktijk de BVD meer en meer met kritische rechters wordt geconfronteerd.
Is de Raad van State bovendien wel een geschikt orgaan voor dergelijk feitelijk
onderzoek? Voorts vragen zij waarom de normale rechtsgang van de AWB in het
geval van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten niet zou kunnen
worden gehanteerd. De leden van de fractie van GroenLinks achten het op voorhand
en op politieke gronden doorkruisen van de normale rechtsgang een kwalijk
voorstel. Zij stellen eveneens dat het argument van onveilige rechtbanken
onzinnig is, aangezien bij rechtbanken kluizen aanwezig zijn, de BVD bij ieder
vervoer en proces aanwezig is en er ervaring is met tientallen zaken, waarbij
nog nooit stukken zoekgeraakt zijn. Wat is het standpunt van de regering in
deze? Deze leden constateren dat de rijksrecherche regelmatig onderzoek doet
naar het functioneren van overheidsdiensten, of naar individuele ambtenaren
werkzaam bij dergelijke diensten. Ziet de regering een rol voor de rijksrecherche
met betrekking tot het toezicht op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten?ARTIKELSGEWIJZE BEHANDELINGArtikel 14In het voorliggende artikel wordt geregeld dat de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties verantwoordelijk is aangaande de archieven van
de AIVD. Een dergelijk artikel ontbreekt ten aanzien van de MIVD. De leden
van de CDA-fractie vragen hoe hier de verantwoordelijkheid voor de archieven
geregeld is?Artikel 22De leden van de fracties van RPF, SGP en GPV vragen of de beperking van
de werking van het vierde lid tot woningen wel terecht is. Opent de jurisprudentie
van het Europese Hof niet de mogelijkheid onder omstandigheden ook bedrijfsruimten
onder de bescherming te brengen van art. 8 EVRM?Artikel 24Het derde lid van het voorliggende artikel stelt dat een ieder die kennis
draagt ter zake van het ongedaan maken van de versleuteling van gegevens verplicht
is het hoofd van de dienst, op diens schriftelijk verzoek, alle noodzakelijke
medewerking te verlenen om deze versleuteling ongedaan te maken. Weigering
is strafbaar met maximaal twee jaar gevangenisstraf. Opmerkelijk is dat het
begrip «een ieder» wordt gebruikt terwijl de memorie van toelichting
dit niet nader belicht. De leden van de PvdA-fractie vragen wie hier nu in
het bijzonder worden bedoeld. Zijn hierop uitzonderingen en zo ja, welke?Artikel 37, onderdeel aMet betrekking tot dit artikel stelt de regering dat ook door personen
of instanties die bij de uitvoering van de publieke taak zijn betrokken gegevens
kunnen worden verstrekt. Als voorbeeld worden politieke partijen genoemd.
Voor welke andere instanties en personen geldt deze uitleg? De leden van de
CDA-fractie plaatsen enkele vraagtekens hierbij vanuit privacyoverwegingen,
en met betrekking tot de mogelijk toch ruime interpretatie van «betrokken
personen of instanties». Welke beoordelingscriteria worden hierbij gehanteerd
en waarom is niet gekozen voor een limitatieve opsomming? Hoe is het inzagerecht
van betrokkenen in een dergelijk geval geregeld? Is het overigens mogelijk
dat personen of instanties die betrokken zijn bij de publieke taak zelf vragen
om gegevens of zelf vragen om een onderzoek te doen plaatsvinden? Welke regels
worden hierbij gehanteerd? De leden van de fracties van RPF, SGP en GPV vinden dat er erg ruime mogelijkheden
worden geboden tot het verstrekken van gegevens aan personen of instanties,
betrokken bij de uitvoering van een publieke taak. Of politieke partijen hieronder
vallen staat te bezien, gelet op hun onafhankelijke positie. Dat zij een functie
vervullen die van belang is voor de publieke zaak is waar, maar dat geldt
op uiteenlopende manieren voor tal van particuliere personen en organisaties.Artikel 50De leden van de fracties van RPF, SGP en GPV vragen of de formulering
van het tweede lid het recht van beroep niet tot een fictie maakt, als de
aanvrager zelfs niet weet of de afwijzing plaatsvond om een van de redenen
onder a. vermeld, dan wel omdat betreffende hem geen gegevens zijn verwerkt.De voorzitter van de commissie,De CloeDe griffier voor dit verslag,KroesXNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter,
De Cloe (PvdA), voorzitter, Van den Berg (SGP), Van de Camp (CDA), Scheltema-de
Nie (D66), Van der Hoeven (CDA), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA),
Oedayraj Singh Varma (GL), Dankers (CDA), Hoekema (D66), Rijpstra (VVD), Cornielje
(VVD), O. P. G. Vos (VVD), Rehwinkel (PvdA), Luchtenveld (VVD),
Wagenaar (PvdA), De Boer (PvdA), Duijkers (PvdA), Verburg (CDA), Rietkerk
(CDA), Halsema (GL), Kant (SP) en Balemans (VVD).Plv. leden: Rouvoet (RPF), Van Beek (VVD), Zijlstra (PvdA),
Ravestein (D66), Van Wijmen (CDA), Augusteijn-Esser (D66), Balkenende (CDA),
Barth (PvdA), Gortzak (PvdA), Rabbae (GL), Wijn (CDA), Dittrich (D66), Cherribi
(VVD), Nicolaï (VVD), Van den Doel (VVD), Van Oven (PvdA), Brood (VVD),
Apostolou (PvdA), Kuijper (PvdA), Belinfante (PvdA), Mosterd (CDA), Eurlings
(CDA), Van Gent (GL), Poppe (SP) en Essers (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25877-11.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl