Bestuurlijke vernieuwing; Brief minister met de nota 'agenda voor democratische vernieuwing'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30184, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

20-07-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

30184 nr. 1

08-07-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamTen dienste van vertrouwenI. DE DEMOCRATISCHE PARADOXUitgangspunt: de representatieve democratieII NAAR DEMOCRATISCH LEIDERSCHAP EN EIGENTIJDS BURGERSCHAPGroeiende afstandNaar meer vertrouwenBeelden over interactie tussen overheid en burgerDe burger is geen klant maar een citoyenDe architectuur van de publieke sectorEen nieuwe aanpak voor democratische vernieuwingDemocratisch leiderschapEigentijds burgerschapEuropaIII AGENDAEen nieuwe aanpakA. Versterking democratie op landelijk niveauBURGERFORUM KIESSTELSEL1. Inleiding2. Voorstel3. PlanningNATIONALE CONVENTIE1. Inleiding2. Voorstel3. PlanningPOSITIE MINISTER-PRESIDENT1. Inleiding2. Voorstel3. PlanningVERLAGING VOORKEURDREMPEL1. Inleiding2. Voorstel3. PlanningREFERENDUM1. Inleiding2. Voorstel3. PlanningB. Lokaal bestuurGEKOZEN BURGEMEESTER1. Inleiding2. Voorstel en planningSPREIDING RAADSVERKIEZINGEN1. Inleiding2. Voorstel3. PlanningOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30184Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 184Bestuurlijke vernieuwingnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BESTUURLIJKE VERNIEUWING EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 juli 2005Ten dienste van vertrouwenVersterking van de democratie is een kernthema van het kabinetsbeleid.
De representatieve democratie staat onder druk. De burger lijkt zich onvoldoende
in zijn vertegenwoordigers te herkennen. Vertrouwen over en weer tussen burgers
en vertegenwoordigers – i.e. leden van vertegenwoordigende organen zowel
als politici en vertegenwoordigers van het maatschappelijke middenveld –
is van levensbelang in een vertegenwoordigende democratie. Het uitgangspunt
van de vernieuwingsagenda is daarom herstel van vertrouwen waar dat ontbreekt.
Dit vergroten van vertrouwen dient langs twee lijnen vorm gegeven te worden:– versterking van het verantwoordelijk democratisch leiderschap– versterking van de positie van de actieve participatieve burger.Het een kan niet zonder het ander. Burger en politiek moeten op elkaar
betrokken zijn, wil onze democratie een levende democratie zijn. Dat vraagt
iets van de overheid en dat vraagt iets van de burger.Hierbij presenteert het kabinet zijn agenda voor democratische vernieuwing.
Deze agenda geeft aan hoe het kabinet in de komende twee jaar democratische
vernieuwing zal vorm geven. De agenda is gebaseerd op de afspraken die in
maart zijn gemaakt tussen de fractievoorzitters van de fracties van het CDA,
VVD en D66 (het paasakkoord). Het verloop en de uitkomsten van het referendum
over het Europees Grondwettelijk verdrag hebben het belang van een voortvarende
uitvoering van die afspraken nog eens onderstreept.Deze nota is als volgt opgebouwd. In deel I «De democratische paradox»
wordt een algemene analyse gegeven van redenen die nopen tot democratische
vernieuwing. In deel II «Naar democratisch leiderschap en eigentijds
burgerschap» wordt toegelicht waarom het kabinet kiest voor de twee
genoemde lijnen, versterking leiderschap en versterking burgerschap.
In deel III «Agenda» worden de concrete voorstellen van het kabinet
toegelicht, alsmede de planning die het kabinet daarbij voor ogen heeft.I. DE DEMOCRATISCHE PARADOX«Many forms of Government have been tried, and will be tried in
this world of sin and woe. No one pretends that democracy is perfect or all-wise.
Indeed, it has been said that democracy is the worst form of government except
all those other forms that have been tried from time to time.» (Sir
Winston Churchill, speech in de House of Commons, 11 november 1947.)Dit bekende citaat van Winston Churchill heeft nog weinig aan kracht ingeboet.
Integendeel, de zogenaamde democratische paradox duikt met enige regelmaat
op in analyses over de staat van de democratie. De commissie-De Koning wees
in zijn rapport «Het bestel bijgesteld»1
op het verschijnsel dat kritiek op het functioneren van de democratie vaak
vooral komt van degenen die de felste verdedigers zijn van de democratie als
staatsvorm. De representatieve democratie is gebaseerd op het concept van
de vertegenwoordiging. Weinigen treden op uit naam van velen en worden geacht
de wil van de velen weer te geven. Maar vertegenwoordigen is niet klakkeloos
overnemen. Democratie is, in de woorden van de commissie-De Koning, geen doorgeefluik:
onderling strijdige, veranderende, irreële of soms zelfs verwerpelijke
wensen moeten worden «gefilterd», gecoördineerd en operationeel
gemaakt door hen die zonder last gemandateerd zijn door de kiezers. Dit maakt
dat er altijd een kloof zal zijn tussen kiezers en gekozenen. «De teleurstelling
is in het parlementaire stelsel ingevleescht», om ook een Nederlands
staatsman, Abraham Kuyper, aan te halen.2Ook in het vorig jaar gepubliceerde Groenboek van de Raad van Europa «The
Future of Democracy in Europe»3 wordt gewezen
op de democratische paradox. De auteurs van het Groenboek wijzen er op dat
de democratische regeringsvorm de laatste decennia een enorme opmars heeft
gemaakt. Vele landen zijn democratieën geworden en maar weinig landen
zijn van een democratische op een andere regeringsvorm overgestapt. Ook in
het denken over regeringsvormen wordt de democratie tegenwoordig als enig
moreel juiste regeringsvorm gezien4. Tegelijkertijd,
en dat is de paradox, neemt de onvrede onder burgers over het feitelijk functioneren
van de democratie toe. In veel landen is het vertrouwen van burgers in politici
op een historisch dieptepunt beland.Hoewel kritiek op de democratie dus een vast onderdeel van die democratie
is, betekent dat niet dat die kritiek dus verder gedachteloos terzijde kan
worden geschoven. Een van de sterke punten van de democratie is juist haar
flexibiliteit. Democratieën zijn er in vele vormen en maten, aangepast
aan de plaatselijke maatschappelijke en culturele omstandigheden en toegesneden
op de eisen die de tijd stelt. Dat geldt ook voor Nederland. Het huis dat
Thorbecke bouwde in 1848 zag er in 1917 al wezenlijk anders uit door onder
meer de opkomst van de politieke partijen. En hoewel aan de formele staatsinrichting
weinig veranderde direct na 1945, heeft ook de Tweede Wereldoorlog een duidelijk
stempel gedrukt op de Nederlandse politieke cultuur5.De ontzuiling die in de jaren zestig inzette leidde in Nederland tot grote
maatschappelijke veranderingen. Dit gaf al snel aanleiding tot het besef dat
dit ook gevolgen moest hebben voor het politieke bestel. In de aanloop naar
de grondwetsherziening van 1983 zijn vele voorstellen door de
staatscommissie Cals/Donner onder de loep genomen. Tot werkelijke veranderingen
heeft dit echter niet geleid. Mede daardoor kwam begin jaren negentig van
de vorige eeuw de staatkundige, bestuurlijke en staatsrechtelijke vernieuwing
opnieuw prominent op de agenda. Het woord crisis werd zelfs in de mond genomen.
De commissie-Deetman formuleerde een groot aantal – tegen de 100 –
vraagpunten die vervolgens door een aantal vervolg-commissies, onder voorzitterschap
van politici en wetenschappers van naam en faam, werden uitgewerkt1. Wederom was het resultaat, in ieder geval vanuit het
gezichtspunt van hervormingsgezinden, teleurstellend. Belangrijke oorzaak
daarvoor was dat de analyse dat er werkelijk een probleem was dat aangepakt
moest worden, uiteindelijk niet breed genoeg gedeeld werd.De gebeurtenissen van de laatste jaren hebben echter wel breed het besef
doen ontstaan dat er wat moet gebeuren. De trends die ten tijde van de commissie-Deetman
al gesignaleerd werden, en waarvan destijds sommigen nog aannamen dat ze tijdelijk
waren, zijn inmiddels structureel gebleken. Trends die daarbij in het oog
springen zijn de verdergaande ontzuiling in combinatie met individualisering
en verpersoonlijking van de politiek, de globalisering, de toegenomen invloed
van de media en met name ook het internet, de interculturele migratie en de
invloed van de Europese integratie.Ten aanzien van dit laatste onderwerp wees de commissie-Deetman in 1990,
aan de vooravond van de Interne Markt, al op het feit dat de Europese integratie
niet zonder gevolgen kan blijven voor het Nederlandse staatsbestuur. «De
nationale besluitvorming zal steeds meer in het teken komen te staan van ontwikkelingen
in Europees verband en zal er op gericht moeten zijn de hiervoor genoemde
Nederlandse invloed te optimaliseren. (...). Daarbij dient men wel te beseffen,
dat het Europese besluitvormingsproces op een geheel andere wijze verloopt
dan het nationale, zulks vanwege het eigen karakter van de communautaire besluitvorming
en omdat de lidstaten sterk verschillen.»2
Deze woorden zijn heden ten dage nog meer van toepassing. De Raad van State
heeft dit meermaals aan de orde gesteld, onlangs nog in zijn jaarverslag over
2004: «De drie structurele problemen waarmee de Nederlandse overheid
worstelt – heroriëntatie op de rol van de nationale staat, kwaliteitsverbetering
van het openbaar bestuur en versterking van de democratie – hebben hun
pendant in Europa: subsidiariteit, goed bestuur en democratisch tekort. Nederlandse
oplossingen moeten in Europees perspectief worden geplaatst. Europese problemen
zijn voor een deel nationale problemen».Uitgangspunt: de representatieve democratieHet is inmiddels een illusie gebleken te menen dat de geschetste trends
genegeerd kunnen worden. Aan de andere kant is er ook geen reden de noodklok
over het voortbestaan van de democratie te luiden. Zoals hiervoor is aangegeven
is flexibiliteit een van de sterke kenmerken van de democratische regeringsvorm.
De genoemde trends vormen dan ook eerder uitdagingen dan bedreigingen. Door
middel van deze democratische vernieuwingsagenda probeert het kabinet deze
uitdaging aan te gaan.Het kabinet gaat er daarbij van uit dat de representatieve democratie
de centrale waarde is, die ten grondslag ligt aan de probleemanalyse. Zoals
eerder ook al aangegeven is in de nota Wijziging kiesstelsel3 ziet het kabinet ook in de toekomst een centrale rol weggelegd voor
de politieke partijen als intermediaire organisaties tussen burgers en bestuur.
Het is aan politieke partijen en volksvertegenwoordigers om in een bepaald
geval een weging te maken tussen de verschillende legitieme, maar conflicterende
belangen, waarbij het besluit uiteindelijk zoveel mogelijk recht doet aan
het brede algemene belang. Van individuele burgers kan en mag
dat niet verwacht worden. Het voorgaande betekent overigens niet dat er geen
ruimte bestaat voor bepaalde vormen van directe participatie en soms ook beslissingsbevoegdheid
van burgers, via het kiezen van bestuurders of referenda. Dit vormen echter
in alle gevallen slechts een aanvulling op het stelsel van de representatieve
democratie ter ondersteuning van dat stelsel en niet ter vervanging.II NAAR DEMOCRATISCH LEIDERSCHAP EN EIGENTIJDS BURGERSCHAPIn het voorgaande is meer in brede zin geanalyseerd waarom het kabinet
het, in navolging van de afspraken van de coalitiefracties in het Hoofdlijnenakkoord
en het paasakkoord, noodzakelijk acht een democratische vernieuwingsagenda
op te stellen. Centraal thema is daarbij «herstel van vertrouwen».
Herstel van vertrouwen van de burger in de overheid, maar ook herstel van
vertrouwen van de overheid in de burger. Het kabinet meent, als gezegd, dat
dit herstel van vertrouwen langs twee lijnen bewerkstelligd kan worden. Ten
eerste door versterking van het democratisch leiderschap en ten tweede door
versterking van de actieve participatie van de burger. In dit deel wordt toegelicht
waarom het kabinet voor deze twee lijnen kiest door dieper in te gaan op de
redenen achter het gebrek aan vertrouwen tussen overheid en burger.Groeiende afstandEr is sprake van een natuurlijke spanning tussen burgers en bestuur. In
een gezonde democratie wordt die spanning opgelost in het democratisch proces
zonder dat het bestuurlijke, democratische systeem aan legitimiteit verliest.
Daarvoor is een degelijke vertrouwensbasis over en weer vereist. Momenteel
wordt door sommigen betwijfeld of die vertrouwensbasis nog wel aanwezig is.
Burgers lijken vervreemd van het bestuur. In plaats van deelnemers in het
democratische proces zijn ze geworden tot toeschouwers1. Ze hebben het gevoel dat het bestuurlijke proces er niet voor hen
is, dat ze het niet kunnen beïnvloeden en dat vermindert hun vertrouwen2.De afwijzing van de Europese Grondwet door de Nederlandse bevolking is
in dit opzicht ondubbelzinnig. Zij reikt verder dan het grondwettelijk verdrag
als zodanig; kennelijk is het vertrouwen van veel Nederlandse burgers in het
Europese project niet zo groot als in het verleden wel het geval is geweest.
Vooral het tempo van de Europese integratie in de laatste jaren en dat van
de uitbreiding van de Unie zouden te hoog liggen. De vrijheid voor burgers
en bedrijven om zich over de voormalige nationale grenzen heen te bewegen
met medeneming van hun geld, goederen en ideeën is enorm toegenomen.
Toch wordt deze grotere vrijheid door velen als negatief, ja zelfs als bedreigend
ervaren. Door de veel grotere Europese schaal nemen, zo wordt gesteld, de
mogelijkheden voor burgers af om zelf vorm te geven aan hun samenleving. Er
wordt zelfs wel gesproken over een gevoel van machteloosheid3. Deze sentimenten staan niet op zichzelf. Zij passen in een meer algemeen
gevoel van onbehagen onder de Nederlandse bevolking. De Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid heeft in zijn rapport «Vertrouwen in de
buurt» van 14 maart 2005 omschreven hoe in Nederland tevredenheid
en vertrouwen plaats hebben gemaakt voor toenemende bezorgdheid over de Nederlandse
«civil society» en democratie. Er is sprake van een afnemende
betrokkenheid van mensen bij elkaar (sociaal vertrouwen) en bij hun democratische
instituties (politiek vertrouwen)4. De vraag is
hoe dit vertrouwen te herwinnen.Naar meer vertrouwenVertrouwen groeit als de herkenbaarheid van de overheid toeneemt en de
burgers beseffen dat hun inbreng er niet alleen toe doet, maar ook noodzakelijk
is voor het goed functioneren van de overheid. Nu is dat besef niet aanwezig.
Het heeft er soms de schijn van dat het publieke bestuur de kiezer een onbetrouwbaar
en verwend wezen vindt en dat de kiezer de bestuurder als zelfzuchtig en doof
kwalificeert. Deze beelden zijn niet juist, maar leiden een taai leven. De
Nederlandse burger bekommert zich wel degelijk om de samenleving en hij is
zeer goed in staat om zichzelf te organiseren. En de bestuurder trekt zich
wel degelijk de kritiek aan die over hem wordt uitgestort. Maar toch blijven
deze vijandbeelden bestaan, kennelijk omdat er geen gespreksbasis meer is,
geen omgeving waar de constructieve en kritische confrontatie kan plaatsvinden.Een goede gespreksbasis vergt dat er samenhang bestaat tussen drie domeinen:
het democratische proces, het functioneren van de overheidsorganisatie en
de wereld van de actieve burger. Dat schept een basis voor een volwassen communicatie
tussen burger en bestuur. Democratisch leiderschap, de organisatie van de
publieke sector en de hoedanigheid waarin de burger wordt aangesproken door
de overheid moeten met elkaar kloppen. Daarover gaat de discussie.Beelden over interactie tussen overheid en burgerMen kan daarvoor vele oorzaken aanwijzen die voor een deel buiten de verantwoordelijkheid
van de regering vallen. Maar een aanzienlijk deel van de problemen wordt veroorzaakt
door het overheidsoptreden zelf. Een voorbeeld. Veel vernieuwingsinspanningen
van de overheid zijn gericht op verbetering van de dienstverlening waarin
de burger wordt gedefinieerd als klant achter een modern loket. Deze aanpak
is uiterst vruchtbaar omdat hierdoor kan worden geleerd van de toepassing
van technieken en werkwijzen in de marktsector. Bovendien werkt deze benadering
positief uit op de verbetering van de efficiency en effectiviteit van veel
overheidsorganisaties. Er zit echter ook een schaduwzijde aan deze benadering.
Van een klant mag men verwachten dat hij bij disfunctioneren ontevreden is
en dat laat blijken zonder veel consideratie met de leveranciersorganisatie.
Dat doet die burger dan ook, de overheid is toch niet van hem? Net zo min
als een willekeurige marktorganisatie van hem is? En zelfs wanneer de dienstverlening
goed is, zal dat niet de afstand over het loket verkleinen – in het
dienstverleningsconcept zelf ligt de afstand tussen klant en leveranciers
besloten.De burger is geen klant maar een citoyenHet beeld dat de burger slechts een klant zou zijn strookt niet met de
werkelijkheid en evenmin met de koers die het kabinet wil varen. In het Hoofdlijnenakkoord
wordt de burger dan ook aangesproken als deelnemer, als actieve medebouwer
aan de samenleving, als citoyen, om een klassieke term te gebruiken1. Dat brengt de burger in een andere, meer verantwoordelijke
positie ten opzichte van publiek bestuur en samenleving. Daarbij hoort ook
een directere participatie. Echter niet over alle onderwerpen in alle fasen
van beleidsontwikkeling en uitvoering. De meeste mensen willen bijvoorbeeld
een optimale bereikbaarheid, maar slechts weinigen willen de snelweg in hun
achtertuin. Het collectieve belang is gediend bij de ordelijkheid, bij de
ruimte voor reflectie die de representatieve democratie biedt. Die ruimte
moeten we koesteren. En het democratische proces mag de burger dan ook niet
op het verkeerde been zetten – niet de illusie geven van directe invloed
waar die feitelijk niet gewenst is of niet kan worden gerealiseerd.De architectuur van de publieke sectorDe relatie tussen overheid en burgers is complex en daarmee is het risico
groot dat de wederzijdse verwachtingen niet kunnen worden waargemaakt. Een
heldere relatie tussen burgers en bestuur is conditio sine qua non voor een
helder verwachtingenpatroon en daarmee voor herstel van het vertrouwen. In
de afgelopen jaren is flink gewerkt aan de modernisering van de werkwijze
en organisatie van de overheid. Modernisering van de dienstverlening, rationalisatie,
marktwerking, andere bestuurlijke arrangementen – vele praktische oplossingen
voor concrete problemen. Aan het gebouw van de publieke sector is flink getimmerd.
Overigens is het democratische proces in ruimere zin daarbij nauwelijks aangepast.
Wel veel discussie, maar weinig concrete vernieuwing.Het kabinet acht het tijd de architectuur van delen van de publieke sector
opnieuw tegen het licht te houden. Het fundament dat wordt gevormd door de
representatieve democratie staat niet ter discussie. De vraag is echter of
de steunbalken en de inrichting van het huis van Thorbecke aan verandering
toe zijn. Burgers moeten weer het gevoel krijgen dat de overheid hun overheid
is. Dat wil zeggen een overheid die hen serieus neemt. Een overheid die eerst
luistert en dan handelt. En vooral ook een overheid die hen de ruimte geeft
zelf ook verantwoordelijkheid te kunnen nemen. Dit doel vormt een grote uitdaging
voor het democratisch leiderschap vanuit de overheid.Een nieuwe aanpak voor democratische vernieuwingHet kabinet stelt vast dat de behoefte om inrichting, organisatie en werkwijze
van de overheid in discussie te brengen breed gedragen wordt. Veel politieke
partijen hebben de laatste tijd hierover discussienota's het licht doen zien1. Het is, zoals hiervoor al is aangegeven geen probleem
dat uniek is voor Nederland.Duidelijk is, zoals in het paasakkoord is aangegeven, dat de democratische
legitimatie van het bestuur fundamentele versterking behoeft. Het gaat hier
echter om complexe problemen en het is maar zelden zo dat complexe problemen
door eenvoudige ingrepen adequaat kunnen worden opgelost. Dat is ook hier
niet het geval.Het kabinet kiest daarom voor een meersporige benadering door het genereren
van voorstellen met nieuwe vormen van onderzoek. In samenspraak met de samenleving
moet de komende tijd worden geïnvesteerd in het vergroten van het vertrouwen
over en weer tussen politiek en burger. De lijnen die daarbij gevolgd worden
zijn enerzijds versterking van het verantwoordelijk democratisch leiderschap
en anderzijds uitbreiding van de mogelijkheden van de actieve participatieve
burger om invulling te geven aan zijn positie als citoyen.Democratisch leiderschapPolitiek en bestuur dienen tot het inzicht te komen dat de tijd van het
vanzelfsprekende vertrouwen in de vertegenwoordigende democratie en de politieke
partijen niet langer bestaat en ook niet zal terugkeren. De Nederlandse democratie
heeft zich ontwikkeld tot een «toeschouwersdemocratie»,2 waarbinnen, ook vanwege de andere rol van de media, het
dramatische element een belangrijke plaats is gaan innemen.Dat vraagt politici en bestuurders om een andere invulling van hun rol.
Daarbij gaat het niet alleen om een goed ontwikkeld vermogen om op eigentijdse
manier te communiceren. Belangrijker nog is het boodschappen die niet populair
zijn op een gezaghebbende wijze over te brengen en om sceptische burgers te
overtuigen. Gezag vloeit al lang niet meer voort uit hoge publieke
ambten, maar moet telkens opnieuw worden verworven. Politici moeten democratisch
leiderschap laten zien. Dat vraagt om een cultuurverandering die niet op commando
haar beslag kan krijgen. De uitslag van het referendum heeft echter in brede
kring binnen het politieke bedrijf het al aanwezige besef versterkt dat er
wat moet gebeuren.Eigentijds burgerschapHet is echter niet juist de oplossing alleen bij «de» politiek
te zoeken. Zoals eerder al is gesteld,1 is de
afgelopen decennia een zeker gebrek aan wederkerigheid in de verhouding tussen
overheid en burgers ontstaan.De bestaande onevenwichtigheid vraagt om de ontwikkeling van een nieuw,
meer eigentijds concept van burgerschap. Een groot deel van de burgers is
van mening dat zij meer te bieden hebben dan een louter afstandelijke en vragende
houding. De voortschrijdende emancipatie vraagt om meer wederkerigheid in
de onderlinge relatie tussen overheid en burger2.
De burger dient meer eigen verantwoordelijkheid te nemen waar zij dat kan,
en de overheid dient de burger meer ruimte te geven om die verantwoordelijkheid
in te vullen. Dit uitgangspunt, neergelegd in het Hoofdlijnenakkoord, werkt
het kabinet op verschillende concrete beleidsterreinen uit. Zo heeft het kabinet
met de nota Bruikbare rechtsorde3 een programma
neergezet vanuit het idee dat wetgeving er op gericht moet zijn de burger
ruimte te geven om zelf verantwoordelijkheid in het publieke domein te dragen
en zaken zelf zo goed mogelijk te regelen. Ook op het terrein van onderwijs
is het beleid van dit kabinet om scholen en leerkrachten zelf zo veel mogelijk
ruimte te geven bij de inrichting van het onderwijs, schoolontwikkeling en
personeelsbeleid. Zo zijn nog vele andere voorbeelden te noemen. Hierna worden
voorstellen gedaan om ook de betrokkenheid van burgers bij de democratische
besluitvormingsprocessen te versterken.EuropaAlle punten die in deze analyse worden genoemd gelden niet alleen voor
het nationale niveau maar ook voor het Europese. De groeiende afstand, het
gebrek aan vertrouwen, de vertekende beeldvorming, ze gelden allemaal evenzeer
ten aanzien van de Europese bestuurslaag. De agenda zal dan ook – waar
relevant – nadrukkelijk ingaan op de Europese dimensie van democratische
vernieuwing.III AGENDAEen nieuwe aanpakJuist omdat het vertrouwen van de burger in de bestaande processen en
structuren is afgenomen, is het noodzakelijk om het democratische vernieuwingsproces
ook vorm te geven door het gebruik van nieuwe methoden. Op die manier worden
burgers en maatschappelijke organisaties nauwer betrokken bij voorstellen
tot vernieuwing. Dat uitgangspunt leidt tot twee concrete voorstellen. Ten
eerste de instelling van een Burgerforum dat zich buigt over het kiesstelsel.
Ten tweede het houden van een nationale Conventie waarin de politiek in gesprek
met de samenleving tot een samenhangende visie komt op de constitutionele
architectuur van de overheid. Deze voorstellen sluiten aan bij de erkenning
in het Paasakkoord dat fundamentele veranderingen tot een breed draagvlak
in de Staten-Generaal nopen.Daarnaast wil het kabinet enkele concrete maatregelen nemen die elk op
zijn eigen wijze bijdraagt aan verbetering van de relatie tussen burger en bestuur, zowel op landelijk als op lokaal niveau. Het landelijk bestuur
wil het kabinet versterken met een verlaging van de voorkeurdrempel bij de
Tweede-Kamerverkiezingen, de versterking van de positie van de minister-president
en de invoering van een referendum. Versterking van het lokaal bestuur wordt
beoogd met de invoering van de gekozen burgemeester en de spreiding van de
raadsverkiezingen.A. Versterking democratie op landelijk niveauBURGERFORUM KIESSTELSEL1. InleidingToename van het vertrouwen van de burger in de politiek vergt actie op
een aantal terreinen. Een daarvan is aanpassing van het kiesstelsel. Veel
politieke partijen vinden dat het bestaande kiesstelsel niet meer voldoet.
In de afgelopen decennia is echter gebleken dat zelfs al is er brede steun
voor de analyse dat het kiesstelsel niet meer voldoet, er geen meerderheid
is te vinden voor een bepaalde specifieke oplossing. In de discussies van
de afgelopen jaren zijn zo ongeveer alle mogelijke varianten de revue gepasseerd
en ook alle mogelijke aanpakken zijn (staatscommissies, parlementaire commissies
en kabinetsnotities) de revue gepasseerd.Om deze impasse te doorbreken stelt het kabinet voor om degenen die het
het meest aangaat – de kiezers zelf – te betrekken bij de vraag
hoe het meest wenselijke kiesstelsel eruit ziet.Aan de instelling van een Burgerforum liggen naast de al genoemde patstelling,
nog de volgende argumenten ten grondslag: Ten eerste is een centrale notie
van modern leiderschap het geven van vertrouwen. In dit geval gaat het dan
om het geven van vertrouwen aan burgers dat zij naar eer en geweten zich een
oordeel zullen vormen over wat een goed kiesstelsel is in de huidige maatschappelijke
omstandigheden. De ervaringen in British Columbia, waar in 2004 een variant
van het Burgerforum is gehouden, zijn wat dat betreft positief.In de tweede plaats is een Burgerforum bij uitstek symbool voor het vormgeven
van burgerschap. Het gaat bij dit Burgerforum om het betrekken van burgers
bij de wijze waarop onze democratie is ingericht. Een burgerforum over een
nieuw kiesstelsel maakt duidelijk dat ook de burgers een centrale rol vervullen
in een democratie: geen klant, maar citoyen.In de derde plaats is het kiesstelsel een bij uitstek geschikt onderwerp
voor een Burgerforum. Het gaat hier, zoals hierboven al aangegeven, om het
kernrecht van burgers in een democratie. Bovendien is het kiesstelsel ook
een heel concreet onderwerp. Een Burgerforum is minder geschikt voor meer
diffuse onderwerpen die niet kunnen leiden tot een helder voorstel.2. VoorstelHet gaat bij het Burgerforum om een groep burgers van een zodanige omvang
dat de representativiteit gegarandeerd is, die tot opdracht krijgt om zich
te buigen over het kiesstelsel. Het forum zal een vergelijking maken tussen
het bestaande kiesstelsel en andere kiesstelsels en eventueel een of meer
varianten voor geschikte andere kiesstelsels formuleren. Iedere kiesgerechtigde
Nederlander kan voor het Burgerforum worden «ingeloot». De loting
is onderdeel van een zorgvuldig selectieproces waarbij vanzelfsprekend rekening
wordt gehouden met onder meer een evenwichtige verdeling tussen mannen, vrouwen,
leeftijden en spreiding over het land. De leden van het forum zullen ondersteund
worden door deskundigen op het terrein van kiesstelsels. Tevens zullen zij
de opdracht krijgen om zich ook maatschappelijk breed te oriënteren op
de opvattingen over het meest gewenste kiesstelsel. Het ligt voor
de hand dat met name politieke partijen uitvoerig gehoord zullen worden.Voor het welslagen van het Burgerforum is van groot belang dat voor iedereen
duidelijk is dat het een serieus orgaan is, waarvan het advies groot gewicht
heeft. Dit wordt tot uitdrukking gebracht doordat het Burgerforum zijn advies
aanbiedt aan de regering door tussenkomst van de Minister voor Bestuurlijke
Vernieuwing en Koninkrijksrelaties. Waarna het kabinet het advies van het
forum met een kabinetsstandpunt aan de Tweede Kamer stuurt. Via een hoorzitting
of anderszins kan de Kamer dan desgewenst de leden van het Burgerforum gelegenheid
geven het advies toe te lichten.3. PlanningKort na de zomer zal het kabinet een gedetailleerd voorstel doen voor
de precieze samenstelling en werkwijze van het Burgerforum. Per 1 januari
2006 zou de samenstelling van het Burgerforum bekend moeten zijn. Wij schatten
dat het Burgerforum in het najaar van 2006 zijn werkzaamheden afgerond kan
hebben en vervolgens de uitkomsten kan aanbieden aan het kabinet.NATIONALE CONVENTIE1. InleidingNaast de overige onderwerpen die dit kabinet doet om goede voorwaarden
te scheppen voor een stevige vertrouwensbasis, is het belangrijk meer in algemene
zin te bezien of het constitutioneel bestel voldoet. Draagt de inrichting
van het staatsbestel bij aan vertrouwen tussen burger en overheid? Voldoet
het stelsel van checks and balances anno 2005? Zijn inrichting en bevoegdheden
van de Nederlandse staatsinstellingen voldoende toegesneden op de internationale
omgeving waarin Nederland functioneert, in het bijzonder de Europese? Biedt
het huidige staatsbestel de beste basis voor democratisch leiderschap? Bevat
de Grondwet nog de waarden die Nederlandse burgers delen? Is het nodig dat
de Grondwet een meer prominente plaats in het staatsbestel inneemt?Deze vragen kunnen niet worden beantwoord van achter de studeertafel.
Dat kan alleen in gesprek met de samenleving. Constitutionele veranderingen
vergen bovendien draagvlak onder direct betrokkenenen en deskundigen. Er is
veel onderzoeksmateriaal dat inzicht geeft in de relatie burger en overheid.
De analyse van het kabinet is hierop gebaseerd. Bovenstaande vragen moeten
voortbouwend op deze analyse nader worden gespecificeerd, aangevuld en beantwoord.
Het gevoel van urgentie dat er iets moet gebeuren wordt breed gedeeld. De
Raad van State heeft in achtereenvolgende jaarverslagen op diverse feilen
gewezen. Ook de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, het Sociaal
Cultureel Planbureau en de Raad voor het Openbaar Bestuur hebben de afgelopen
jaren in hun rapporten gewezen op de problemen in de relatie tussen bestuur
en burger. In een aantal politieke partijen is het debat hierover momenteel
volop bezig. Het risico van her en der op onderdelen veranderingen doorvoeren
is verdere versplintering. Het kabinet meent dat een nationale conventie richting
moet geven aan dit debat en voor samenhang in de voorstellen moet zorgen.2. VoorstelOp korte termijn zal het kabinet een conventie bijeenroepen. Gedacht wordt
aan deelnemers afkomstig uit politieke partijen, wetenschap, maatschappelijk
middenveld, journalisten/opiniemakers en jongeren. De conventie krijgt allereerst
tot taak op basis van een grondige analyse en met bovenstaande vragen als
uitgangspunt, de eigen agenda en werkwijze vast te stellen. De conventie zou
zich kunnen buigen over onderwerpen als de gevolgen van de Europese integratie
voor de Nederlandse staatsinstellingen,1 de positie
van de Eerste Kamer, de Raad van State ook in het licht van rechterlijke toetsing
van de wet aan de Grondwet, de functie van de Grondwet ten opzichte van de
burgers, de grondwetsherzieningsprocedure en de relatie tussen de representatieve
democratie en elementen van directe democratie. Bij dit laatste kan nadrukkelijk
ook de positie van de politieke partijen aan de orde komen. Voorts heeft de
conventie tot taak te komen met een samenhangend pakket aan voorstellen die
een basis kan bieden voor de constitutie van de eenentwintigste eeuw.De conventie biedt zijn rapport door tussenkomst van de minister voor
Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties aan de regering aan, waarna
het vergezeld van een kabinetsstandpunt aan de Tweede Kamer zal worden gezonden.De conventie moet uitdrukkelijk geen studeerkamercommissie worden. Het
is de bedoeling dat het debat wordt gezocht met burgers, belangstellenden
en andere deskundigen. Het staat de conventie vrij subgroepen in te stellen
waaraan niet-leden deelnemen.3. PlanningHet kabinet zal in de loop van het najaar de plannen voor de conventie
nader uitwerken. Op basis van die plannen worden deelnemers aangezocht. Het
is de bedoeling dat de conventie nog dit jaar van start gaat, zodat (tussentijdse)
voorstellen van de conventie nog deze periode tot concrete kabinetsvoorstellen
kunnen leiden.POSITIE MINISTER-PRESIDENT1. InleidingIn het Hoofdlijnenakkoord van het kabinet is afgesproken dat onder leiding
van de minister-president een regiegroep «grondig en gericht»
onderzoek zal doen naar de verschillende mogelijkheden om de positie van de
minister-president te versterken, naar zijn bevoegdheden en naar zijn democratische
legitimatie. Daarbij gaat het ook om argumenten voor en tegen een directe
verkiezing. Ter uitvoering van deze afspraak is in de eerste plaats een rechtsvergelijkend
onderzoek verricht door wetenschappers van de Universiteit Maastricht. In
dat kader is onderzocht hoe de positie van de minister-president geregeld
is en in de praktijk vorm krijgt in zes Europese landen en Israël. Israël
is bij het onderzoek betrokken omdat dat land ervaring heeft met een rechtstreeks
gekozen premier in een constellatie die – staatkundig – vergelijkbaar
is met de Nederlandse, te weten een stelsel van evenredige vertegenwoordiging
en de vertrouwensregel (die inhoudt dat de regering niet kan aanblijven indien
zij geen vertrouwen van het parlement geniet). De bevindingen van de onderzoekers
zijn in april 2004 aangeboden aan de Tweede Kamer. Door de Kamer is naar aanleiding
van het rapport een groot aantal vragen gesteld, die in december 2004 zijn
beantwoord. Ter verdere verdieping zijn daarna enkele onderzoeken uitgezet
en is aan enkele deskundigen gevraagd een essay te schrijven, waarbij de positie
van de Minister-president vanuit verschillende invalshoeken wordt belicht.
Over deze essays is door de Universiteit Utrecht een seminar georganiseerd
op 1 juli jl. Zodra de onderzoeksresultaten binnen zijn en het verslag
van de conferentie gereed is, zullen deze aan de Kamer gezonden worden.2. VoorstelHet kabinet komt na de zomer met een standpunt over de mogelijke versterking
van de minister-president. Afhankelijk van de uitkomst van het overleg met
de Kamer over dit standpunt wil het kabinet nog deze kabinetsperiode met concrete
voorstellen komen. Hierbij worden ook de uitkomsten van de departementale
takenanalyses alsmede de nog te voeren discussie over het herontwerp van de
Rijksdienst meegenomen.3. PlanningDit najaar komt het kabinet met een breed kabinetsstandpunt over de mogelijkheden
tot versterking van de positie van de minister-president. Afhankelijk van
de uitkomst van het overleg met de Kamer zal dit nog deze kabinetsperiode
leiden tot concrete maatregelen of voorstellen.VERLAGING VOORKEURDREMPEL1. InleidingIn het paasakkoord is afgesproken dat bij de verkiezingen van 2007 de
voorkeurstem een groter gewicht zal hebben. Het kabinet ziet verlaging van
de voorkeurdrempel als enige mogelijke maatregel om de band tussen kiezer
en gekozene in het huidige kiesstelsel al bij de komende verkiezingen te versterken.
Een lage voorkeurdrempel vergroot de mogelijkheid van de kiezer om met succes
een keuze voor een bepaalde persoon te doen en niet alleen zijn partij-ideologische
voorkeur tot uitdrukking te brengen. Een lage drempel leidt tot versterking
van het persoonlijke element in de verkiezingen en stimuleert kandidaten zich
in een persoonlijke verkiezingsstrijd tot de kiezer te wenden om hun vertrouwen
te winnen. Dat is winst in de relatie tussen kiezers en gekozenen. Die winst
wordt groter naarmate de drempel lager wordt. Alleen een fors lagere drempel
zal werkelijk leiden tot verandering in het gedrag van kandidaten en kiezers
bij de komende verkiezingen. Ook bij een lage drempel blijven politieke partijen
de samenstelling van de fractie in belangrijke mate bepalen omdat de volgorde
van de lijst van grote invloed blijft op de vraag wie wordt gekozen. Bovendien
moet worden bedacht dat partijen de lijsten samenstellen en iedere kandidaat
die zij stellen geacht moet worden een goede volksvertegenwoordiger te zijn.2. VoorstelHet kabinet bereidt een voorstel tot wijziging van de Kieswet voor waarbij
de voorkeurdrempel voor de verkiezing van de Tweede Kamer wordt vastgesteld
op 12,5% van de kiesdeler. Dat betekent dat afhankelijk van de opkomst ongeveer
7500 stemmen nodig zijn om bij voorkeur te worden gekozen. Deze drempel is
laag genoeg om kandidaten ertoe aan te zetten het vertrouwen van kiezers te
winnen en hoog genoeg om te voorkomen dat een kandidaat wordt gekozen die
niet op een werkelijke aanhang kan steunen.3. PlanningHet is nodig dat politieke partijen ruim voor de kandidaatstelling weten
hoe de regeling van de voorkeurstem zal luiden. Dat betekent dat het wetsvoorstel
tot verlaging van de voorkeurdrempel uiterlijk op 1 januari 2007 in werking
moet treden. In juli zal de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
over het voorstel advies aan de Kiesraad vragen. Verwacht mag worden dat dit
advies voor 1 september zal worden ontvangen zodat het voorstel
in september voor advies aan de Raad van State kan worden gezonden en nog
dit najaar kan worden ingediend.REFERENDUM1. InleidingNaar aanleiding van het referendum over de Europese Grondwet is gebleken
dat er in brede kring, zowel in de samenleving als het parlement, de wens
bestaat om het referendum in meer structurele vorm onderdeel te laten zijn
van de Nederlandse staatsinrichting. Hoewel de uitkomst van het referendum
voor veel fracties teleurstellend was, heeft het referendum over de Europese
Grondwet geleid tot een zeer levendig maatschappelijk debat over de voor-
en nadelen van die Europese Grondwet. Ook op lokaal niveau hebben referenda
tot enerverende debatten over politieke voorstellen geleid. De ervaring met
het referendum over de Europese Grondwet heeft getoond dat een ruime meerderheid
van de kiezers voorstander lijkt te zijn van referenda.Voor ingrijpende veranderingen in ons staatsbestel, waartoe het referendum
behoort, is een breed draagvlak in de Staten-Generaal noodzakelijk.Bij de discussie over het referendum moet er goed rekenschap van worden
gegeven dat referenda niet moeten leiden tot het onttrekken van macht aan
politici om die in handen te leggen van professionele adviseurs, lobbyisten,
opinieleiders en activisten die de referenda of initiatieven naar zich toe
trekken zonder enige controle of toezicht.Recent is een initiatiefvoorstel van de leden Duyvendak en Dubbelboer
bij de Tweede Kamer aanhangig gemaakt tot wijziging van de Grondwet (Kamerstukken
II 2004/5, 30 174).Dit voorstel strekt ertoe een bindend, correctief,1 referendum in te voeren.Het kabinet is er echter niet op voorhand van overtuigd dat de vorm die
de indieners van het initiatiefvoorstel daar aan geven de meest geschikte
is.2. VoorstelHet kabinet zal op voorstel van de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing
en Koninkrijksrelaties, conform de afspraken van het paasakkoord, op korte
termijn een notitie met een analyse van onderzoek aan de Tweede Kamer zenden
die ingaat op verschillende vormen van het referendum met hun voor- en nadelen.
Deze notitie zal in ieder geval aandacht besteden aan een grondwettelijke
regeling van het bindend correctief referendum met daaraan verbonden drempels
en uitzonderingen. Er kan van worden uitgegaan dat de Tweede Kamer deze notitie
betrekt bij de behandeling van het hierboven genoemde initiatiefvoorstel.
Deze notitie is leidend voor de positie van het kabinet in het verdere proces
waarvoor de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
de eerste verantwoordelijkheid draagt.3. PlanningDe kabinetsnotitie zal zo snel mogelijk na de zomer aan de Kamer worden
gezonden.B. Lokaal bestuurGEKOZEN BURGEMEESTER1. InleidingDe thans bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstellen in verband met
de introductie van de rechtstreeks gekozen burgemeester passen in het streven
naar een versterking van de lokale democratie. Niet alleen vragen maatschappelijke
ontwikkelingen om een verdere democratisering van het lokale bestuur en verkeert
het stelsel van de kroonbenoeming van de burgemeesters in een eindfase; het
is gebleken dat een versterking van de positie van de burgemeester is gewenst,
mede door het verschaffen van een externe (kiezers)legitimatie1.2. Voorstel en planningHet kabinet zal, daarin gesteund door de behoefte aan een versterking
van de lokale democratie, een voorstel tot wijziging van de Grondwet indienen
dat voorziet in de rechtstreekse verkiezing door de bevolking van de burgemeester.
Daartoe wordt de huidige Kroonbenoeming van de burgemeester geschrapt uit
artikel 131, zodat alleen de Kroonbenoeming van de commissaris van de Koningin
overblijft. Tegelijkertijd wordt een artikel 131a toegevoegd waarin de directe
verkiezing van de burgemeester wordt geregeld, alsmede het actief en het passief
kiesrecht terzake. Na afronding van de besluitvorming in eerste lezing in
deze kabinetsperiode door beide Kamers der Staten-Generaal kan het wetsvoorstel
na de verkiezing van de Tweede Kamer opnieuw aan beide Kamers worden voorgelegd.In het paasakkoord is afgesproken dat de fracties van CDA, VVD en D66
in de Tweede Kamer zullen bevorderen dat de Tweede Kamer zo snel mogelijk
nadat het voorstel tot wijziging van de Grondwet in verband met het opnemen
van de direct gekozen burgemeester bij de Tweede Kamer is ingediend, een nader
verslag zullen uitbrengen. In dit nader verslag zullen genoemde fracties de
dan door hen bereikte overeenstemming over de precieze bevoegdheden en de
positie van de rechtstreeks gekozen burgemeester tot uitdrukking brengen,
met inbegrip van de mogelijkheid van een raadsontbinding als er een politieke
impasse ontstaat tussen burgemeester en raad. De positie en specifieke bevoegdheden
van de rechtstreeks gekozen burgemeester zijn met name van belang omdat daarmee
het democratisch leiderschap op formele wijze wordt verankerd. Ook in de formele
bevoegdheden van de rechtstreeks gekozen burgemeester moet het voor de burgers
duidelijk zijn dat die burgemeester ergens over gaat en het verschil kan maken.
Met andere woorden, een democratische legitimatie van de positie van de burgemeester
vraagt om bijbehorende bevoegdheden. Dat komt tot uitdrukking in de aanstellingswijze
van de wethouders, de verhouding tot het ambtelijk apparaat, maar bijvoorbeeld
ook op het terrein van het integrale veiligheidsbeleid en de relatie met de
politie. Het gezag van de burgemeester over de politie staat daarbij, zoals
ook uit het rapport van de commissie-Leemhuis over de evaluatie van het politiebestel
blijkt, niet ter discussie.Het kabinet zal zonodig op basis van dit nader verslag, alsmede op basis
van de consultatie van de diverse bestuurlijke partners, een nota van wijziging
indienen bij het wetsvoorstel introductie gekozen burgemeester.In de aangekondigde nota van wijziging bij de wetsvoorstellen inzake de
gekozen burgemeester zal ook het ontslag van de zittende burgemeesters per
2010 worden geregeld. Letterlijk staat in het paasakkoord dat het kabinet
«vanaf dit moment» burgemeesters zal benoemen voor een ambtstermijn
«tot uiterlijk in 2010». Hiervoor is wetswijziging vereist, omdat de Gemeentewet bepaalt dat een burgemeester voor zes jaar wordt
benoemd. Het ligt voor de hand deze wijziging niet bij een afzonderlijke wet
vooruit te laten lopen op de invoering van de gekozen burgemeester, maar juist
te koppelen aan de wetsvoorstellen die de invoering van de gekozen burgemeester
regelen. Dit betekent dat er op het punt van de huidige benoemingstermijn
van de burgemeester geen aparte wetswijziging wordt voorbereid en dat tegelijk
met de beslissing van de wetgever over de invoering van de gekozen burgemeester
ook het ontslag van de zittende burgemeesters wordt geregeld, evenals de verkorting
van de benoemingstermijn van nog nieuw te benoemen burgemeesters. Daarnaast
heeft het kabinet naar aanleiding van de Adviescommissie beloning en rechtspositie
ambtelijke en politieke topstructuur (Commissie Dijkstal), een wetswijziging
in voorbereiding waarin burgemeesters onder de werking van de Algemene pensioenwet
politieke ambtsdragers (Appa) worden gebracht.Vooruitlopend op de invoering van de gekozen burgemeester zal de bestaande
mogelijkheid tot het houden van burgemeestersreferenda actief worden bevorderd
door middel van een ruime financiële compensatieregeling voor de kosten
en een intensief communicatie- en voorlichtingstraject. In het paasakkoord
is aangegeven dat de Ambtsinstructie van de Commissaris der Koningin dienovereenkomstig
zal worden aangepast, maar wij willen in overleg met de commissarissen van
de Koningin nader bezien of een dergelijke aanpassing voor dit doel inderdaad
noodzakelijk is.De behandeling van het wetsvoorstel tot het schrappen van de bepalingen
met betrekking tot het voorzitterschap van de gemeenteraad en provinciale
staten uit de Grondwet1 kan worden voortgezet.
De nota naar aanleiding van het verslag van 9 maart 2005 is in voorbereiding.SPREIDING RAADSVERKIEZINGEN1. InleidingDoor de huidige inrichting van raadsverkiezingen staan deze verkiezingen
te veel in het teken van de nationale politiek en is er sprake van een vermenging
van lokale politiek met nationale politiek. Dit vertroebelt de betrokkenheid
van de burger bij de lokale politiek. Het gevolg daarvan is niet alleen dat
raadsverkiezingen slechts worden gezien als een graadmeter of opiniepeiling
voor de landelijke politiek. Belangrijker is nog dat uitslagen van gemeenteraadsverkiezingen
teveel worden beïnvloed door landelijke politieke trends en dossiers.
Los van de waardevolle positie die lokale partijen innemen in veel gemeenteraden,
vormt de samenstelling van de gemeenteraden in de bestuurlijke praktijk te
zeer een afspiegeling van de landelijke politieke trends. De lokale democratie
behoeft op een zodanige wijze versterking dat de samenstelling van de gemeenteraden
meer een afspiegeling vormt van de opvattingen van de kiezers over de lokale
politieke thema's. Dit is ook voor gemeenteraadsleden en lokale politieke
partijen een stimulans: zij worden afgerekend op wat zijzelf hebben gedaan
en niet op het feit of hun partij landelijk goed scoort.2. VoorstelHet kabinet zal gezien het vorengaande – binnen een samenhangend
pakket aan voorstellen ter versterking van de democratie op lokaal niveau –
ook voorstellen uitwerken om, binnen de huidige grondwettelijke kaders, de
gemeenteraadsverkiezingen te spreiden. Een spreiding van raadsverkiezingen
zal de invloed van de nationale politiek op de gemeenteraadsverkiezingen verminderen.
Daarmee zal het lokale karakter van de raadsverkiezingen toenemen
en de band tussen kiezer en gekozene op lokaal niveau verder worden versterkt.Ook zonder de mogelijkheid van ontbinding van de gemeenteraad zijn er
verscheidene varianten mogelijk om gemeenteraadsverkiezingen te spreiden.
Bij de uitwerking van deze voornemens zal tevens de samenhang met de invoering
van de gekozen burgemeester in het oog worden gehouden. Uitgaande van een
combinatie van burgemeestersverkiezingen met raadsverkiezingen zal een spreiding
van raadsverkiezingen vóór 2010 leiden tot een meer geleidelijke
invoering van de gekozen burgemeester, maar gedurende enkele jaren ook tot
twee verschillende wettelijke regimes voor het gemeentebestuur.3. PlanningMet het oog op het vorenstaande zal Uw Kamer na het zomerreces een notitie
ontvangen waarbij nader zal worden ingegaan op de mogelijke varianten van
een spreiding van raadsverkiezingen en de voor- en nadelen daarvan.Mede namens de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,De Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,A. PechtoldXNoot1Kamerstukken II 1992–1993, 21 427, nrs. 36–37 (Rapport
van de Tweede externe commissie vraagpunten staatkundige, bestuurlijke en
staatsrechtelijke vernieuwing).XNoot2Aangehaald in J.Th.J. van den Berg, «Staatkundige vernieuwing anno
1992: onopgeloste en onoplosbare problemen en oplossingen voor niet-bestaande
problemen», in: Namens, Tijdschrift over vertegenwoordiging en democratisch
bestuur, 1992, 7, p. 17 e.v.XNoot3http://www.coe.int/t/e/integrated_projects/democracy/05_Key_texts/02_Green_Paper/.XNoot4Zie hierover ook: Fareed Zakaria, De toekomst van vrijheid, Amsterdam
2003, p. 10 e.v.XNoot5Zie hierover onder meer: Madelon de Keizer, De gijzelaars van St. Michielsgestel,
Alphen aan de Rijn 1979.XNoot1Kamerstukken II 1990–1991 t/m 1996–1997, 21 427, nrs.
1 t/m 166.XNoot2Kamerstukken II 1990–1991, 21 427, nr. 3 (Rapport bijzondere
commissie vraagpunten), p. 7–8.XNoot3Kamerstukken II 2003–2004, 29 356, nr. 1.XNoot1SCP, In het zicht van de toekomst. Sociaal en Cultureel Rapport 2004.
Den Haag, 2004. 69–79. Het nog recentere onderzoek van McKinsey, «21
minuten.nl» bevestigt dit beeld.XNoot2P. Scheffer, «De opstand der burgers duurt voort» in: NRC
Handelsblad, 2 juni 2005.XNoot3P. Scheffer, «De opstand der burgers duurt voort» in: NRC
Handelsblad, 2 juni 2005.XNoot4Een kleine kanttekening is hier op zijn plaats. In vergelijking met veel
andere landen beschikt Nederland namelijk nog over een behoorlijk sociaal
kapitaal. M-bijlage van NRC Handelsblad, 4 juni 2005. Zie ook G. van
den Brink, «Mondiger of moeilijker. Een studie naar de politieke habitus
van hedendaagse burgers», Den Haag, 2002.XNoot1In het Hoofdlijnenakkoord wordt het volgende gezegd: «De slagvaardige
overheid moet zich kenmerken door minder bureaucratie en regelzucht, concrete
beleidsdoelstellingen, een voortvarende aanpak van langslepende problemen
en herstel van de verantwoordelijkheden van de samenleving. Versterking van
het representatieve karakter van de democratie, meer rechtstreekse invloed
van de burger en bestuurlijke vernieuwing moeten de afstand tussen kiezer
en gekozene verkleinen».XNoot1Het «Liberaal Manifest» van de VVD, «De Leidende Burger»
van de PvdA en «Kies voor de sterke kiezer, niet voor de sterke man»
van GroenLinks zijn hiervan recente voorbeelden. Vanuit het CDA zijn onder
meer fundamentele beschouwingen opgenomen in de special «De Staat en
de straat» van het blad Christen Democratische Verkenningen.XNoot2J.W. de Beus, Na de beeldenstorm. Heerde, 2002. Geciteerd in: SCP, In
het zicht van de toekomst. Sociaal en Cultureel Rapport 2004. 210.XNoot1Zie ook de kabinetsvisie «Andere overheid en burgerschap».XNoot2Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in het rapport «De
toekomst van de nationale rechtsstaat» van 29 oktober 2002.XNoot3Kamerstukken II 2003/04, 29 279, nr. 9.XNoot1Overeenkomstig hetgeen hierover door de Minister-president in het debat
over de uitkomst van het Europese Grondwet is toegezegd is een adviesaanvraag
over dit onderwerp bij de Raad van State ingediend. De verwachting is dat
het advies tijdig genoeg wordt uitgebracht om in de conventie meegenomen te
kunnen worden.XNoot1Over aanvaarde, maar in beginsel nog niet in werking getreden wetsvoorstellen.XNoot1Zie daarover Kamerstukken II, 29 864, nr. 3, p. 3 e.v (memorie van
toelichting bij het voorstel van wet introductie gekozen burgemeester).XNoot1Kamerstukken II 2004–05, 29 978, nr. 4. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30184-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl