Kaderwet dienstplicht; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24245, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

08-12-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24245 nr. 6

28-11-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24245Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 245Bepalingen met betrekking tot de militaire dienstplicht alsmede wijziging
van enige wetten en overgangsrecht (Kaderwet dienstplicht)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 28 november 1995Gaarne spreken wij onze erkentelijkheid uit voor de voortvarendheid waarmee
de leden van de vaste commissie voor Defensie het voorliggend wetsvoorstel
ter hand hebben genomen. De in het verslag gestelde vragen en gemaakte opmerkingen
worden in deze nota beantwoord op een wijze waarbij zoveel als mogelijk de
in het verslag gekozen indeling en volgorde is gevolgd. In een aantal gevallen
is uit doelmatigheidsoverwegingen er echter de voorkeur aangegeven de beantwoording
van een aantal gestelde vragen en gemaakte opmerkingen samen te nemen.Mede naar aanleiding van het verslag hebben wij enkele wijzigingen in
het wetsvoorstel aangebracht. Hiervoor zij in zijn algemeenheid verwezen naar
de nota van wijziging en de daarbij behorende toelichting.De ondergetekenden hopen dat de nota naar aanleiding van het verslag alsmede
de nota van wijziging zullen leiden tot een spoedige plenaire behandeling.De leden van de PvdA-fractie delen mede met belangstelling kennis te hebben
genomen van het wetsvoorstel. Hoewel deze leden niet willen verhelen dat opschorting
van de opkomstplicht eerder dan nu gepland, naar hun mening wenselijk was
geweest, zijn zij niettemin verheugd dat de regering de noodzakelijke wetswijzigingen
voortvarend ter hand heeft genomen, zoals blijkt uit de reeds geëffectueerde
wijziging van de Grondwet en uit het onderhavige wetsvoorstel. Het doet ondergetekenden
genoegen dat het wetsvoorstel kan rekenen op goedkeuring van de leden van
de PvdA-fractie.De leden van de PvdA-fractie wensen toelichting ten aanzien van de te
hanteren systematiek bij het oproepen voor eventuele herhalingsoefeningen
van het niet parate deel van de krijgsmacht. In dat verband vragen zij welke
criteria daarbij doorslaggevend zullen zijn. De leden van de D66-fractie willen
graag vernemen of de groep dienstplichtigen met een mobilisabele bestemming
in de overgangsfase nog voor herhalingsoefeningen zullen worden opgeroepen.Hierover zij allereerst opgemerkt dat, uitgaande van de Prioriteitennota,
na opschorting van de opkomstplicht in gewone omstandigheden alle taken van
de krijgsmacht zullen worden uitgevoerd door het in werkelijke dienst zijnde
beroepspersoneel, eventueel aangevuld met (vrijwillige) reservisten.
Dienstplichtigen zullen pas kunnen worden opgeroepen na beëindiging van
de opschorting van de opkomstplicht.Slechts gedurende de overgangsperiode naar een vrijwilligerskrijgsmacht,
waarin voor de oorlogsorganisatie nog over onvoldoende reserveplichtig gewezen
beroepspersoneel kan worden beschikt, zal als aanvulling op het reservistenbestand
voor de mobilisabele component zonodig moeten worden teruggevallen op personeel
afkomstig uit de laatste ploegen geoefende dienstplichtigen met groot verlof.
Daartoe voorziet het wetsvoorstel in de mogelijkheid deze dienstplichtigen
te mobiliseren zonder dat daartoe eerst de opschorting behoeft te worden beëindigd.
In dat kader is het, gelet op de langere reactietijden, niet noodzakelijk
dit personeel met groot verlof na 1997 gedurende de overgangsfase aan een
verplichting tot herhalingsoefeningen te onderwerpen. Zoals ook in de memorie
van toelichting (p. 16) is gesteld, worden deze reactietijden bijna geheel
gebruikt voor het opleiden en oefenen van eenheden waarvan tevens dienstplichtigen
deel uitmaken teneinde hen geschikt te maken voor het uitvoeren van hun operationele
taak. Gedurende deze periode nemen weliswaar hun kennis en vaardigheden af
, maar dit wordt opgevangen door hen in te delen bij eenheden met een langere
militaire reactietijd of te bestemmen voor meer eenvoudige functies.Na de overgangsperiode dient het dienstplichtstelsel als een additioneel
vullingssysteem. Dit betekent niet alleen dat beëindiging van de opschorting
een onmisbare voorwaarde is om dienstplichtigen voor het vervullen van werkelijke
dienst op te roepen, maar ook dat de krijgsmacht, mede gelet op de specifieke
kennis en vaardigheden die door de krijgsmacht van dan op te roepen dienstplichtigen
zal worden verlangd, gedwongen zal zijn om eerst de militaire opleiding van
dat personeel te verzorgen, alvorens eventuele herhalingsoefeningen aan de
orde kunnen zijn. Immers, herhalingsoefeningen zijn alleen dan zinvol als
er voldoende en in beginsel geoefende dienstplichtigen zijn. De randvoorwaarden
waarbinnen herhalingsoefeningen in die situatie zullen kunnen plaatsvinden
zijn, behoudens de geoefendheid van dienstplichtigen, aangegeven in artikel
16, derde lid, van het wetsvoorstel. Hierin is geregeld dat de oproeping van
jongere dienstplichtigen zoveel mogelijk vooraf gaat aan die van ouderen en
dat in geval van herhalingsoefeningen geen oproeping plaatsvindt van dienstplichtigen
ouder dan 45 jaar.De leden van de PvdA-fractie vragen voorts welke systematiek de regering
denkt te hanteren bij het oproepen van dienstplichtigen in geval van het reactiveren
van de opkomstplicht en op basis waarvan het vereiste aantal voor hun taak
meest geschikte dienstplichtigen worden gerecruteerd uit het dan waarschijnlijk
zeer veel grotere arsenaal van 17- tot 35-jarigen.Ondergetekenden wijzen erop dat, mede gelet op de maatschappelijke implicaties
verbonden aan het reactiveren van de opkomstplicht, in het voorstel is opgenomen
dat de oproeping van jongere dienstplichtigen zoveel mogelijk vooraf gaat
aan de oproeping van oudere dienst-plichtigen (artikel 16, derde lid). In
een aantal gevallen zal evenwel niet onverkort aan dit uitgangspunt kunnen
worden vastgehouden, aangezien voor het (ver)vullen van een aantal specialistische
functies binnen de krijgsmacht niet kan worden volstaan met uitsluitend een
militaire opleiding. In die gevallen zal mede aansluiting worden gezocht bij
de genoten (burger)opleiding van de dienstplichtige.De geschiktheid voor het vervullen van de werkelijke dienst zal –
net zoals dat nu het geval is – worden bepaald bij de keuring (verwezen
zij naar de artikelen 6 tot en met 9). Om deze geschiktheid te kunnen vaststellen
zal er tijdens de keuring onderzoek plaatsvinden naar verschillende facetten;
in de eerste plaats de lichamelijke en geestelijke geschiktheid van betrokkene
voor het vervullen van werkelijke dienst en voorts zullen gegevens
worden verkregen voor zijn bestemming in de krijgsmacht (artikel 6, eerste
lid). Bij dit laatste moet zeker worden gedacht aan de genoten opleidingen
en specifieke arbeidservaring.De leden van de fracties van de PvdA en de VVD vragen of de regering het
onderzoek betreffende de wettelijke regeling van het beroep op gewetensbezwaren
onder het nieuwe stelsel ter hand zou willen nemen en wanneer de Staten-Generaal
dienaangaande nadere voorstellen tegemoet kan zien. De leden van de PvdA-fractie
geven voorts uitdrukkelijk de wens te kennen dat in deze regeling het beginsel
«gelijke monniken, gelijke kappen» zal worden gevolgd.In antwoord hierop wordt opgemerkt dat bovengenoemd onderzoek binnenkort
ter hand zal worden genomen. Bij de regelgeving zullen de algemene beginselen
van behoorlijk bestuur zoals het gelijkheidsbeginsel in acht worden genomen.
In dit verband merken ondergetekenden voorts op dat zij van zins zijn, voorafgaande
aan de uitkomsten van dat onderzoek, de Wet gewetensbezwaren militaire dienst,
reeds op korte termijn in voornamelijk technische zin zoveel mogelijk te stroomlijnen
met het voorliggend voorstel.De leden van de CDA-fractie delen de zienswijze van de regering dat het
voorliggend wetsvoorstel allereerst zal leiden tot een wet die in gewone omstandigheden
zal worden toegepast. Deze leden zijn evenwel van mening dat het uitgangspunt
dat dienstplichtigen in beginsel geen rol meer zullen vervullen in de vredesorganisatie
van de krijgsmacht niet automatisch voortvloeit uit de besluitvorming omtrent
de Prioriteitennota. Verder delen zij mede voorstander te zijn van het opschorten
van de dienstplicht onder de ten tijde van de Prioriteitennota geldende en
huidige veiligheidsomstandigheden. Daarbij willen zij nadrukkelijk de mogelijkheid
openhouden om bij zich wijzigende internationale verhoudingen de dienstplicht
weer te kunnen invoeren, waarbij niet bij voorbaat restricties ten aanzien
van de dienstplicht zouden moeten worden opgelegd. In dat verband stellen
zij de volgende vragen: wordt inzet van dienstplichtigen in gewone omstandigheden
onmogelijk gemaakt; en zo ja, betekent dit dat de dienstplichtige na de opleiding
direct met groot verlof moet worden gestuurd; hoe wordt precies de opleidingstijd
gedefinieerd, hoe lang moet deze duren en hoe wordt in de toekomst omgegaan
met de eerste oefening; wat wordt precies verstaan onder «werkelijke
dienst» in de nieuwe situatie en hoe moet het begrip «inzetbaar»
worden gezien, nu in artikel 16 niet specifiek wordt gesproken van «eerste
oefening»; en tenslotte, is na reactivering van de dienstplicht mobilisatie
noodzakelijk om dienstplichtigen in buitengewone omstandigheden in te zetten.
Deze leden zouden het betreuren als bij een eventuele toekomstige herinvoering
van de dienstplicht bij voorbaat zou zijn uitgesloten dat dienstplichtigen
in vredestijd op de huidige wijze kunnen functioneren en dat inzet alleen
zou zijn gerelateerd aan situaties van buitengewone omstandigheden. Een dergelijke
inflexibiliteit zou geen recht doen aan de onvoorspelbaarheid van de veiligheidssituatie
op lange termijn.Naar aanleiding hiervan zij het volgende opgemerkt.In de eerste plaats zijn ondergetekenden, anders dan deze leden, van mening
dat uit de politieke besluitvorming omtrent de Prioriteitennota voortvloeit
dat na de herstructurering van de krijgsmacht de in hoofdstuk II van die nota
beschreven kerntaken zullen worden uitgevoerd met de in vredestijd parate
delen van de krijgsmacht. Vanaf 1 januari 1997 zullen dienstplichtigen geen
deel meer uitmaken van de vredesorganisatie van de krijgsmacht. Slechts gedurende
de overgangsfase die duurt tot in de tweede helft van het volgende decennium
zullen dienstplichtigen nog een rol spelen in de reservecomponent van de krijgsmacht,
met dien verstande dat het reservoir dienstplichtigen waaruit kan worden geput
vanaf het moment van de opschorting niet meer zal worden aangevuld en dientengevolge geleidelijk zal afnemen, doordat het aantal dienstplichtigen
met een mobilisatieverplichting geleidelijk terugloopt.Na afloop van de overgangsperiode zal de krijgsmacht, zowel de parate
als de reservecomponent geheel bestaan uit vrijwilligers. Hierbij gaat het
om vrijwillig dienend beroepspersoneel en reservisten die voortkomen uit dit
beroepspersoneel of vrijwillig zijn toegetreden tot het reservepersoneel.
Nu de taken van de krijgsmacht in vredestijd zoals gezegd na 1 januari 1997
zullen worden uitgevoerd met het in werkelijke dienst zijnde beroepspersoneel,
eventueel aangevuld met reservisten, moet het dienstplichtstelsel worden gezien
als een additioneel vullingsinstrument. Onder welke omstandigheden een heroverweging
van de opschorting van de opkomstplicht en vervolgens een besluit tot reactivering
van de opkomstplicht van dienstplichtigen aan de orde is, kan niemand voorspellen.
Het gaat erom dat de mogelijkheid tot reactivering van de opkomstplicht er
is. In dat verband zij erop gewezen dat Defensie de internationale veiligheidssituatie
telkens opnieuw zal bezien. Daarbij zal ook worden bekeken of en in hoeverre
wijzigingen in de internationale politieke situatie zouden moeten leiden tot
bijstelling van het beleid. In het overleg tussen regering en parlement over
maatregelen die mogelijk getroffen zouden moeten worden om aan veranderingen
in die veiligheidssituatie het hoofd te kunnen bieden zou op enig moment een
heroverweging van de opschorting van de opkomstplicht en vervolgens een besluit
tot reactivering van de opkomstplicht van dienstplichtigen aan de orde kunnen
komen.Het is aan de regering en het parlement om zelf in een bepaalde situatie
de balans op te maken en eventueel te besluiten tot een reactivering van de
opkomstplicht. Het spreekt vanzelf dat over besluitvorming met betrekking
tot de omvang van de krijgsmacht tevens in bondgenootschappelijk verband consultaties
zullen plaatsvinden. Na een mogelijke beëindiging van de opschorting
van de opkomstplicht in gewone omstandigheden kunnen dienstplichtigen wederom
een rol vervullen in de krijgsmacht. Voor een tijdige en goede voorbereiding
van de operationele gereedheid van de «nieuwe» dienstplichtigen
is het noodzakelijk dat een reactivering van het dienstplichtstelsel juist
in gewone omstandigheden plaatsvindt. Evenals nu zullen dienstplichtigen alsdan
worden opgeroepen voor een eerste periode in werkelijke dienst voor opleiding
en oefening. Het opdoen van praktijkervaring door het uitvoeren van militaire
taken maakt daarvan integraal deel uit. Een dienstplichtig militair kan niet
louter door het deelnemen aan cursussen geschikt worden gemaakt voor het uitvoeren
van operationele taken. De verouderde term «eerste oefening» is
weliswaar vervangen door «opleiding en oefening» doch van het
opleggen van restricties is daardoor, naar het oordeel van ondergetekenden,
geen sprake. Dienstplichtigen zullen tijdens de «opleiding en oefening»,
net zoals dat nu onder de reikwijdte van het begrip «eerste oefening»
gebeurt, allerhande werkzaamheden binnen de taakstelling van de krijgsmacht
verrichten. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan bewakings- en beveiligingstaken,
logistieke taken en oefeningen in groter verband dan alleen het oefenen van
de desbetreffende eenheid (slechts op die manier kan het ingewikkelde samenspel
van mensen, uitrusting en processen worden geoefend dat uiteindelijk leidt
tot gevechtskracht). Operationele inzetbaarheid van «nieuwe» dienstplichtigen
in de zin dat zij daarbij aan bijzondere levensbedreigende gevaren worden
blootgesteld is, zoals deze leden terecht constateren, evenwel eerst in buitengewone
omstandigheden aan de orde. In gewone omstandigheden is een dergelijke inzetbaarheid
(te denken valt aan de (ver)vulling van gevechtsfuncties) voorbehouden aan
beroepsmilitairen en (vrijwillige) reservisten.De vraag van deze leden of na reactivering van de dienstplicht mobilisatie
noodzakelijk is om dienstplichtigen in buitengewone omstandigheden te kunnen
inzetten wordt bevestigend beantwoord. Dit is hedentendage niet anders. De feitelijke duur van de opleiding en oefening (de term «opleidingstijd»
komt als zodanig niet voor in het voorliggend voorstel) zal in het licht van
de dan geldende omstandigheden worden vastgesteld, rekening houdend met zowel
de bestaande kennis en vaardigheden van dienstplichtigen, een efficiënte
bedrijfsvoering en een zo billijk mogelijke verdeling van de dienstplichtlast.
Bovendien, kan de duur van deze periode, gelet op artikel 16, vierde lid,
voor groepen van functies verschillend worden gesteld. Zodra de periode van
werkelijke dienst voor bijvoorbeeld opleiding en oefening is verstreken zullen
dienstplichtigen met groot verlof worden gestuurd. De mogelijkheid om als
dienstplichtige na te dienen (nu geregeld in artikel 31 van de Dienstplichtwet),
is niet langer in het voorliggend voorstel opgenomen. Ingeval een dienstplichtige
vrijwillig wenst na te dienen en daaraan behoefte bestaat, kan hij worden
aangesteld als beroepsmilitair voor bepaalde tijd. De flexibiliteit van de
aanstellingen voor beroepsmilitairen voor bepaalde tijd gaat zover dat ook
een aanstelling voor enkele maanden mogelijk is.In welke gevallen, na beëindiging van de opschorting, een dienstplichtige
verplicht is tot het vervullen van werkelijke dienst, bepalen de artikelen
16 en 17 juncto 18 van het voorliggend voorstel. Op grond van deze artikelen
kunnen dienstplichtigen in werkelijke dienst worden opgeroepen voor opleiding
en oefening, voor herhalingsoefeningen en in geval van buitengewone omstandigheden.
Bovendien kunnen dienstplichtigen in bepaalde gevallen, als zij voor groot
verlof in aanmerking komen, langer in werkelijke dienst worden gehouden (artikel
19).De leden van de CDA-fractie vragen vervolgens of in de memorie van toelichting
alle mogelijke scenario's voor reactivering van de dienstplicht zijn genoemd.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre het denkbaar is dat de reactivering
van de opkomstplicht gebruikt wordt als politiek signaal in een situatie waarin
van enige reële dreiging nog geen sprake is. Ook vragen zij of een dergelijk
signaal werkelijk enige afschrikwekkende waarde kan hebben, wanneer reeds
op de voorhand duidelijk is dat de termijn die gemoeid is met de aanschaffing
van extra materieel de termijn waarop opgeroepen dienstplichtigen operationeel
kunnen worden ingezet verre overstijgt. Voorts vragen de leden van de RPF-fractie
hoe van een politiek signaal kan worden gesproken als de reactivering van
de dienstplicht vergezeld dient te gaan van aanpassingen op het gebied van
de militaire infrastructuur en materieelaanschaffingen, hetgeen een zaak van
jaren is. Het komt deze leden niet voor dat het afgeven van een politiek signaal
door reactivering van het stelsel een maatregel is die in gewone omstandigheden
zal worden genomen.Naar aanleiding hiervan wordt het volgende opgemerkt.In de memorie van toelichting is de mogelijkheid tot het afgeven van een
politiek signaal uitdrukkelijk slechts bij wijze van voorbeeld genoemd. Een
beperking van de mogelijkheden of scenario's waaronder reactivering kan plaats
hebben, wordt door ondergetekenden ongewenst geacht. Een dergelijk signaal
kan echter slechts worden afgegeven op basis van een evaluatie van de veiligheidssituatie
van dat moment en in samenspraak met de Staten-Generaal.Voor de hand liggend is een reactivering van de dienstplicht te koppelen
aan het actueel worden van een dreiging. Van belang daarbij zal ook zijn op
welke wijze de bondgenoten op een zich aftekenende dreiging reageren en welke
afspraken daarover met de bondgenoten worden gemaakt. Al wordt met een reactivering
van de opkomstplicht niet dadelijk over inzetbare eenheden beschikt, het kan
een bijdrage aan de afschrikking van een potentiële tegenstander leveren,
temeer wanneer een dergelijke maatregel wordt genomen in een bondgenootschappelijk
kader.Juist omdat een reactivering van het dienstplichtstelsel gepaard dient
te gaan met het treffen van maatregelen op infrastructureel gebied en de nodige materieelaanschaffingen zullen moeten worden gedaan, achten
ondergetekenden het niet gewenst met het treffen van maatregelen te wachten
totdat er van buitengewone omstandigheden sprake zal zijn. Een begrenzing
tot buitengewone omstandigheden zou het kader waarin bij oplopende spanning
militaire voorbereidingen kunnen worden getroffen ernstig beperken. Voor wat
betreft het onderscheid tussen gewone en buitengewone omstandigheden verwijzen
ondergetekenden gaarne naar de antwoorden op vragen daaromtrent van de leden
van de fracties van de VVD en het GPV.De leden van de fracties van het CDA, de SGP en het GPV constateren dat
het wetsvoorstel geen grondslag bevat voor deelname van dienstplichtigen aan
vredesmachten, omdat dit niet past in het beleid ten aanzien van crisisbeheersingsoperaties
in gewone omstandigheden. Op de verschillende vragen van deze fracties met
betrekking tot dit onderwerp gaan ondergetekenden hierna in.Hoewel de leden van de CDA-fractie toejuichen dat de motie-Frinking een
wettelijke verankering krijgt, vragen zij zich af of de redenering die verder
wordt gevolgd wel adequaat is.Opgemerkt wordt dat op basis van de motie-Frinking met de Kamer wordt
overlegd, alvorens de regering een besluit tot onvrijwillige uitzending van
dienstplichtigen buiten het NAVO-verdragsgebied tot uitvoering brengt, indien
de omstandigheden ter plaatse bijzondere waarborgen noodzakelijk maken. Zoals
gesteld, gaat het hier om onvrijwillige uitzending van dienstplichtigen waaronder
niet de situatie wordt begrepen van onvrijwillige deelname aan vredesmachten
zoals bedoeld in het tweede lid van artikel 33 van de Dienstplichtwet.Het naderhand ontwikkelde beleid resulteerde in de praktijk dat dienstplichtigen
slechts konden worden ingezet voor operaties buiten het NAVO-verdragsgebied
op basis van vrijwilligheid. De inzetbaarheid van bataljons voor crisisbeheersingsoperaties
werd daardoor belemmerd, aangezien deze grotendeels waren gevuld met dienstplichtigen.
Het uitvoeren van crisisbeheersingsoperaties buiten het NAVO-verdragsgebied,
zou bij handhaving van het uiteengezette beleid in het gedrang komen. Dit
vormde dan ook één van de voornaamste aanleidingen voor de keuze
voor een vrijwilligerskrijgsmacht (verwezen zij met name hoofdstuk III van
de Prioriteitennota).De vraag van de CDA-fractie of de inzet van dienstplichtigen bij crisisbeheersingsoperaties
in gewone omstandigheden binnen de grenzen van het NAVO-verdragsgebied is
uitgesloten, wordt bevestigend beantwoord. Het uitvoeren van crisisbeheersingoperaties
in gewone omstandigheden vereist een snelle inzetbaarheid en geschiedt dan
ook met de in vredestijd parate delen van de krijgsmacht. Zoals ook in het
nader rapport is opgemerkt, zal personeel bij gebleken behoefte bij aanvulling
worden gerecruteerd uit het reservepersoneel dan wel uit het bestand dienstplichtigen
dat de eerste oefening heeft vervuld; dat laatste is slechts gedurende de
overgangsperiode mogelijk. Deelname van niet-paraat, maar overigens wel geoefend
personeel aan crisisbeheersingsoperaties geschiedt uitsluitend op basis van
vrijwilligheid. Hiertoe behoeft geen wettelijke voorziening te worden getroffen.
De inzet van dienstplichtigen is, zoals eerder opgemerkt, ingevolge het voorliggende
voorstel alleen in buitengewone omstandigheden mogelijk. Het punt van de vrijwilligheid
is daarbij niet aan de orde.De leden van de CDA-fractie verwonderen zich dat voor wat betreft de inzet
van dienstplichtigen in bondgenootschappelijk gebied wordt volstaan met een
verwijzing naar artikel 33 van de Dienstplichtwet, dat komt te vervallen als
dit wetsvoorstel wordt aangenomen. De bewuste passage in de toelichting bij
het wetsvoorstel (p. 10) refereert aan het deelnemen aan internationale
oefeningen, dat in de toekomst na reactivering van de dienstplicht op dezelfde
wijze als nu zou kunnen plaatsvinden in het kader van opleiding en training.
Oefeningen in NAVO-verband en/of binnen het NAVO-verdragsgebied maakten in
het kader van de toepassing van artikel 33 van de Dienstplichtwet geen deel
uit van het overleg met het parlement zoals overigens met het parlement was
overeengekomen.De leden van de SGP-fractie vragen of het voorstel uitsluit dat in de
toekomst na een reactivering van de opkomstplicht dienstplichtigen kunnen
worden verplicht aan vredesoperaties in het buitenland deel te nemen. De leden
van de GPV-fractie vragen of het in beginsel niet mogelijk is dat dienstplichtigen
op niet-vrijwillige basis ook voor vredesoperaties kunnen worden uitgezonden
op basis van de voorgestelde artikelen 17 en 18. Indien deze vraag positief
zou worden beantwoord, vragen deze leden voorts of het dan niet gewenst is
in de wettekst de deelname van dienstplichtigen aan militaire operaties nader
te clausuleren.Met betrekking tot de inzetbaarheid van dienstplichtigen ten behoeve van
vredesoperaties merken ondergetekenden het volgende op. Inzetbaarheid van
dienstplichtigen in gewone omstandigheden ten behoeve van vredesoperaties
wordt niet zozeer uitgesloten doordat in het voorliggend voorstel niet meer
een artikel is opgenomen overeenkomstig artikel 33 van de Dienstplichtwet
doch vloeit veeleer voort uit het voorgestelde artikel 16, eerste lid. Na
reactivering van het dienstplichtstelsel kunnen «nieuwe» dienstplichtigen
in gewone omstandigheden, blijkens laatstgenoemd artikel, uitsluitend worden
opgeroepen voor opleiding en oefening en herhalingsoefeningen. Zoals eerder
opgemerkt vallen daaronder niet vredesoperaties, waarbij zij blootstaan aan
bijzondere gevaren. Vredesoperaties zullen in beginsel worden uitgevoerd met
het in werkelijke dienst zijnde beroepspersoneel, eventueel aangevuld met
(vrijwillige) reservisten (derhalve ook na een mogelijke reactivering van
het dienstplichtstelsel).Niettemin is het in antwoord op de vraag van de leden van de GPV-fractie
in beginsel mogelijk dat dienstplichtigen in buitengewone omstandigheden kunnen
worden ingezet voor deelname aan vredesoperaties. Dit veronderstelt niet alleen
dat het dienstplichtstelsel ruim voordat dat moment zal zijn aangebroken,
is gereactiveerd en dat er voldoende dienstplichtigen zijn die metterdaad
voor die taak zijn uitgerust, getraind en opgeleid, maar vooral ook dat regering
en parlement de omstandigheden, waaronder een vredesoperatie zal worden uitgevoerd,
zullen aanmerken als buitengewoon en dat aldus met succes de zware procedure
ingevolge de artikelen 17 en 18 wordt doorlopen. Overigens is van enige beperkingen
op de operationele inzetbaarheid van dienstplichtigen in het kader van buitengewone
omstandigheden tot op heden nooit sprake geweest.Bij de leden van de CDA-fractie is de vraag gerezen wat nog de reden kan
zijn om de dienstplicht te reactiveren, nu het regeringsvoorstel het instrumentarium
van de dienstplicht dusdanig marginaliseert dat reactivering in de toekomst
nauwelijks meer toegevoegde waarde zal hebben. Ofschoon zij van mening zijn
dat eventuele herinvoering van de dienstplicht bepaald geen lichtvaardige
zaak is, gezien de enorme implicaties van een dergelijke beslissing, zijn
zij van mening dat, indien ooit onverhoopt zou moeten worden besloten tot
beëindiging van de opschorting een volwaardig instrument voorhanden moet
zijn.Het huidige wetsvoorstel laat hierover twijfel bestaan, omdat gekozen
is voor een systematiek waarin dienstplichtigen alleen inzetbaar zijn in buitengewone
omstandigheden en niet kunnen worden toegevoegd aan bestaande
eenheden. Om die reden zagen zij graag een bijstelling van de uitgangspunten
en een aanpassing van de betreffende artikelen.Ondergetekenden merken op dat in het voorliggend voorstel het dienstplichtstelsel
kan worden benut ter aanvulling op het systeem van een vrijwilligerskrijgsmacht.
Anders dan in een kadermilitiekrijgsmacht spelen dienstplichtigen, zoals eerder
opgemerkt, in beginsel geen rol in een vrijwilligerskrijgsmacht. Indien dit
onder marginaliseren wordt begrepen, is dit naar de mening van ondergetekenden
correct. Zoals bekend, is het politieke besluit genomen om te komen tot een
vrijwilligerskrijgsmacht, gelet op de internationale ontwikkelingen en gezien
het overwegende belang van een zo groot mogelijke paraatheid van de krijgsmacht.
In het verlengde van dit besluit moet voorliggend wetsvoorstel worden gezien.
Genoemd besluit impliceert niet alleen een opschorting van de opkomstplicht,
maar de facto ook een opschorting van het gehele dienstplichtstelsel. Personele
aanvullingen op de staande organisatie zullen dan ook in beginsel worden gerecruteerd
uit het reservepersoneel. Tegen die achtergrond dient het «nieuwe»
dienstplichtstelsel te worden geplaatst en uit dien hoofde te worden gekenschetst
als een volwaardig additioneel vullingssysteem. Na beëindiging van de
opschorting worden dienstplichtigen, zoals eerder is opgemerkt, in gewone
omstandigheden voor een eerste periode in werkelijke dienst opgeroepen voor
opleiding en oefening, zodat in buitengewone omstandigheden kan worden beschikt
over goed getrainde militairen.Overigens, laat het voorstel, naar het oordeel van ondergetekenden, geen
twijfel bestaan dat in de toekomst kan worden beschikt over inzetbare eenheden
met dienstplichtigen. De verschuiving van gewone omstandigheden naar buitengewone
omstandigheden wordt gemarkeerd, zoals op vragen van de leden van VVD-fractie
nader wordt uiteengezet, doordat procedureel een scherp onderscheid is gemaakt
tussen gewone en buitengewone omstandigheden.De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat gekozen is voor een zeer
sobere kaderwet waarin alleen de opschorting en reactivering is geregeld.
De verdere uitwerking van de «hoofdbestanddelen en de deelaspecten»
van de dienstplicht zal bij algemene maatregel van bestuur geschieden. Zij
vragen wat daaronder moet worden verstaan. Voorts vragen deze leden of in
ieder geval de «hoofdbestanddelen» niet zouden moeten worden geregeld
bij wet in plaats van bij algemene maatregel van bestuur. Deze leden achten
het in ieder geval nodig, indien de regering goede argumenten heeft voor het
regelen van de hoofd- en deelaspecten van de dienstplicht, bij algemene maatregel
van bestuur in plaats van het traject van wetgeving, deze algemene maatregelen
van bestuur de zware voorhang-procedure te laten volgen.Voorts vragen deze leden welke zaken moeten worden geregeld na reactivering.
Ofschoon zij er begrip voor hebben dat het beter is bepaalde kwesties pas
te regelen bij herinvoering van de dienstplicht, vragen zij of het wetgevingspad
niet meer toepasselijk zou zijn, zeker in geval van fundamentele kwesties.
Het intrekken van de Dienstplichtwet betekent immers dat elke rechtszekerheid
voor eventuele toekomstige dienstplichtigen komt te vervallen.Ondergetekenden merken dienaangaande het volgende op.Zij delen niet de opvatting van deze leden dat in het voorstel alleen
de opschorting en reactivering is geregeld. Vertrekpunt voor het voorliggend
voorstel vormt de onlangs door de Staten-Generaal aangenomen grondwetswijziging
van bepalingen inzake de verdediging (Stb. 1995, 401).Bij wet zijn, behoudens de procedurevoorschriften met betrekking tot de
opschorting en de beëindiging daarvan, de kernelementen van het dienstplichtstelsel
neergelegd, te weten de inschrijving, de keuring, de oproeping van dienstplichtigen
voor het vervullen van werkelijke dienst in gewone en buitengewone
omstandigheden, uitstel en ontheffing, groot verlof, de rechtspositie en de
strafbepalingen. Voor zover noodzakelijk geschiedt de verdere uitwerking van
deze onderwerpen bij algemene maatregel van bestuur. Om verschillende redenen
heeft het wetsvoorstel het karakter van een kaderwet. De eerste aanleiding
om van de kaderwetstructuur gebruik te maken, vormt het gegeven dat de toekomstige
veiligheidssituatie en de omstandigheden waaronder het dienstplichtstelsel
zal worden gereactiveerd, zoals ook door verschillende fracties wordt erkend,
niet duidelijk is aan te geven. De genoemde uitwerking zal pas worden gerealiseerd
op het moment dat door regering in samenspraak met de Staten-Generaal wordt
overwogen het dienstplichtstelsel te activeren (derhalve tijdig in het zicht
van het beëindigen van de opschorting). Door de gekozen structuur biedt
het voorstel voorts de nodige flexibiliteit waardoor aan de vooravond van
het reactiveren van het dienstplichtstelsel door de lagere regelgever snel
en slagvaardig kan worden ingespeeld op de dan geldende omstandigheden.Het onderscheid tussen hoofdbestanddelen en deelaspecten zoals verwoord
in de memorie van toelichting (p. 4 en 5) is afkomstig uit hoofdstuk 2 van
het advies «Naar dienstplicht nieuwe stijl» van de Commissie dienstplicht,
waarin een beschrijving wordt het gegeven van het huidige dienstplichtproces
zoals neergelegd in de Dienstplichtwet. Welke zaken door de lagere wetgever
aan de vooravond van de beëindiging van de opschorting moeten worden
geregeld, blijkt naar het oordeel van ondergetekenden, duidelijk uit het voorliggend
voorstel. Ondergetekenden merken voorts op dat bij vergelijking van het voorstel
met de bestaande dienstplichtwetgeving opvalt dat in tegenstelling tot de
Dienstplichtwet niet alleen de structurele elementen van het stelsel op wetsniveau
zijn neergelegd, maar bovendien dat minder onderwerpen nader bij algemene
maatregel van bestuur behoeven te worden uitgewerkt. Dit geldt bijvoorbeeld
voor onderwerpen als uitsluiting en groot verlof en in beginsel ook voor inschrijving.
Voorts valt op dat bij keuring niet alleen dezelfde systematiek is gevolgd
als in de Dienstplichtwet, maar ook dat de delegatie van regelgevende bevoegdheid
bij algemene maatregel van bestuur in tegenstelling tot de laatstgenoemde
wet nader is geclausuleerd (verwezen zij naar artikel 9). De wijze waarop
in het voorstel invulling is gegeven aan de dienverplichtingen van dienstplichtigen
(de artikelen 16 tot en met 19) wijkt evenmin af van de huidige wetgeving.
De grondslag voor de rechtspositieregeling (artikel 21) is op dezelfde wijze
geformuleerd als bijvoorbeeld in de Ambtenarenwet en in de onderwijswetten.
Ook de nu voorgestelde (delegatie)systematiek met betrekking tot het verlenen
van ontheffing, zoals ook in de memorie van toelichting is uiteengezet, wijkt
niet wezenlijk af van de huidige systematiek. Anders dan in de huidige wetgeving
is dat de grondslag voor het verlenen van uitstel nu uitdrukkelijk op wetsniveau
is gelegd. Om bovenstaande redenen zijn ondergetekenden dan ook niet van oordeel
dat door de voorgestelde kaderwetstructuur, waarvan de Nederlandse wetgeving
overigens talloze voorbeelden kent, de rechtszekerheid voor ingeschrevenen
voor de dienstplicht in het gedrang zou komen, te meer daar in het voorliggend
voorstel de betrokkenheid van de Staten-Generaal bij een mogelijke beëindiging
van de opschorting duidelijk is verankerd. De inwerkingtreding van het koninklijk
besluit, dat ingevolge artikel 38, tweede lid, eerst aan de beide kamers der
Staten-Generaal zal worden overgelegd, markeert het formele begin van het
reactiveren van het dienstplichtstelsel.De leden van de fracties van het CDA, D66, RPF, SGP en het GPV plaatsen
kanttekeningen bij het voornemen van de regering om in tegenstelling tot de
huidige Dienstplichtwet de gronden voor uitstel of ontheffing nu niet in de
wet op te nemen, maar aan de vooravond van de beëindiging van de opschorting
vast te stellen bij of krachtens algemene maatregel van bestuur.
De leden van de fracties van het CDA, D66, SGP en het GPV zijn van mening,
zij het met nuances in de toonzetting, dat op dit punt de bestaande rechtszekerheid
verloren gaat, te meer nu, aldus de leden van de CDA-fractie, uit de memorie
van toelichting blijkt dat de nadere invulling de thans bestaande criteria
«kan» bevatten.De leden van de D66-fractie vragen of het uit overwegingen van rechtszekerheid
niet de voorkeur zou verdienen om de ontheffingsgronden in de wet vast te
leggen en bovendien vragen zij zich af of de vooravond van een grootschalig
dreigend conflict wel het geëigende moment zal zijn voor het vaststellen
van ontheffingsgronden voor militaire dienstplicht, terwijl de leden van de
GPV-fractie van mening zijn dat met een herziene vrijstellingsregeling niet
kan worden gewacht totdat de dienstplicht weer geactiveerd zal worden. De
leden van de SGP-fractie achten het vanuit het oogpunt van de rechtsbescherming
van de burger wenselijk dat de wetgever op enigerlei wijze betrokken blijft
bij de vaststelling van de genoemde gronden. Ook vragen zij of in dit licht
bezien de formulering van artikel 15 een wel zeer ruime mogelijkheid tot delegatie
bevat.Het bevreemdt de leden van de CDA-fractie dat uitstel- en vrijstellingsgronden
gedateerd worden genoemd maar dat zij wel een rol kunnen spelen bij de tot
stand te brengen algemene maatregel van bestuur in de toekomst. In dat verband
vragen de RPF-fractie een toelichting op de opvatting van de regering dat
de zogenaamde categoriale vrijstellingsgronden een andere tijdgeest ademen
en niet meer binnen de huidige sociaal-culturele context passen. Voorts informeren
deze leden naar vrijstellingsgronden die de regering wel legitiem acht. Zij
vinden de passage ter zake in de memorie van toelichting uiterst vaag. Zo
is hun onduidelijk waarom het instrument van ontheffing op restrictieve wijze
zal worden gehanteerd.Naar de mening van de leden van de SGP-fractie zou het feit, zoals in
de memorie van toelichting is verwoord, dat de categoriale vrijstellingsgronden
een andere tijdgeest ademen dan de huidige, eerder ervoor pleiten om de vrijstellingsgronden
thans te herzien en in de wet vast te leggen dan met de vaststelling daarvan
te wachten tot het moment waarop de opkomstplicht zou moeten worden gereactiveerd.
Het is deze leden bovendien niet duidelijk waarom de politieke-maatschappelijke
context waarbinnen reactivering aan de orde is, een andere zou zijn dan de
huidige situatie waarin vrijstelling als gewoon dienstplichtige wordt verleend.Ondergetekenden merken dienaangaande het volgende op.Het is voor een aanvaardbaar dienstplichtbeleid van belang dat de dienstplichtlast
zo rechtvaardig mogelijk wordt verdeeld over allen die uit medisch oogpunt
bezien geschikt zijn bevonden voor de militaire dienst. Zij beschouwen de
dienstplicht als een last, die op de schouders van een individu rust. Om die
reden zal ontheffing kunnen worden verleend indien vervulling van de militaire
dienst een onevenredige persoonlijke belasting of schade of voor de omgeving
van betrokkenen (zijn leefverband of werkkring) tot gevolg heeft. Zo'n benadering
is slechts mogelijk bij het voorgestelde systeem van het verlenen van ontheffingen,
waarbij individuele bezwaren zullen worden gewogen. Factoren zoals het hebben
van broers of financiële consequenties voor de Staat mogen op zich zelf
beschouwd geen reden zijn om de last van de dienstplicht van de één
af te nemen en op de ander af te wentelen. Uit het oogpunt van een individuele
benadering is, naar het oordeel van ondergetekenden, geen plaats meer voor
categoriale vrijstellingsgronden, waarbij de belangen van de individuele dienstplichtigen
of die van zijn omgeving niet in beschouwing kunnen worden genomen.Dat de categoriale vrijstellingsgronden een andere tijdgeest ademen kan
als volgt worden geadstrueerd. Voor de vrijstellingsgrond «broederdienst»
geldt bijvoorbeeld dat deze in de wet is opgenomen in een periode
dat grote gezinnen in statistische zin «normaal» waren. Het afnemend
aantal verzoeken daartoe rechtvaardigt in feite niet langer een eigen categorie.
Werd bijvoorbeeld in 1988 nog aan 3134 dienstplichtigen vrijstelling verleend
wegens broederdienst; in 1994 was dit aantal inmiddels teruggelopen naar 1207.
Voor de vrijstelling wegens het vervullen van een geestelijk ambt respectievelijk
wegens het volgen van een opleiding tot zodanig ambt geldt dat in absolute
zin reeds jarenlang sprake is van een gering aantal verleende vrijstellingen
op deze grond. In de hierbovengenoemde periode schommelde dit aantal rond
de 60–70 per jaar.Op dit moment kan niet op voorhand worden aangegeven welke individuele
omstandigheden, afgezet tegen de aan de vooravond van de beëindiging
van de opschorting geldende maatschappelijke omstandigheden, legitiem kunnen
worden geacht als grond voor het verlenen van een ontheffing. Ondergetekenden
geven daarom de voorkeur eraan om de ontheffingsgronden, mede gelet ook op
de functie van het nieuwe dienstplichtstelsel als vangnet voor op dit moment
onvoorzienbare omstandigheden niet nader te benoemen dan dat de aanwezigheid
van bijzondere omstandigheden aanleiding kunnen zijn tot het verlenen van
een ontheffing. Overigens zij er wellicht ten overvloede op gewezen dat de
huidige Dienstplichtwet ook een niet nader benoemde vrijstellingsgrond «bijzonder
geval» kent. In 1994 werd aan 4 692 dienstplichtigen vrijstelling
op deze grond verleend.Met betrekking tot de stelling dat de gronden voor uitstel niet in het
wetsvoorstel zijn opgenomen, willen ondergetekenden erop wijzen dat in tegenstelling
tot de Dienstplichtwet in het voorliggend voorstel de grondslag voor uitstel
uitdrukkelijk op het niveau van de wet wordt vastgelegd (artikel 12), waarbij
inhoudelijk is aangesloten bij hetgeen thans in artikel 51 van het Dienstplichtbesluit
is bepaald. Aangezien de nadere invulling daarvan, in het bijzonder als het
de redenen voor studie-uitstel betreft, naast het gegeven van het ongewisse
moment van een eventuele heroverweging van de ongedaanmaking van de opschorting
van de opkomstplicht, aan regelmatige wijziging onderhevig is, is gekozen
voor delegatie bij of krachtens algemene maatregel van bestuur. Voor wat betreft de mogelijkheid tot het verlenen van ontheffing alsmede
uitstel kan aldus, zoals ook in de memorie van toelichting is uiteengezet,
flexibel worden ingespeeld op de omstandigheden die aan de vooravond van de
beëindiging van de opschorting gelden, hetgeen de belangenafweging ten
goede zal komen. Een verdere explicitering nu verhoogt bovendien de kans op
een ontheffings- en uitstelinstrumentarium dat onvoldoende toegerust blijkt
te zijn op de na de beëindiging van de opschorting geldende omstandigheden.De restrictieve toepassing van het instrument ontheffing is gelegen in
het feit dat de belangenafweging tussen overheid en individu in de omstandigheden
waaronder op enig moment zal worden overgegaan tot beëindiging van de
opschorting volstrekt zal verschillen van de bestaande situatie waarin een
dienstplichtige wordt ingelijfd in de kadermilitiekrijgsmacht ter vervulling
van zijn dienstplicht.De ontheffingsgrond die nu bekend staat als «bijzonder geval»
zal te gelegener tijd, naar wij verwachten, op een andere wijze worden ingevuld
dan thans het geval is en alleen die gevallen moeten bestrijken, waarin het
verlenen van een ontheffing aan een dienstplichtige, afgezet tegen de dan
geldende omstandigheden, moet voorgaan boven het belang dat de overheid heeft
bij het zo snel en zo goed mogelijk aanvullen van de omvang van de krijgsmacht.
Niettemin kunnen ondergetekenden zich voorstellen dat verschillende fracties
aandringen op een versterking van de rechtszekerheid voor betrokkenen op dit
punt. Om hieraan tegemoet te komen, maar tegelijkertijd geen
afbreuk te willen doen aan het vertrekpunt zoals hierboven nader is onderbouwd,
stellen zij in het kader van de ingevolge artikel 15 tot stand te brengen
algemene maatregel van bestuur met betrekking tot ontheffing en uitstel parlementaire
betrokkenheid voor in de vorm van gecontroleerde delegatie. Gekozen is voor
het systeem van toezending van de in het Staatsblad geplaatste algemene maatregel
van bestuur, die echter nog niet in werking is getreden. Het voorliggend voorstel
wordt op dit punt gewijzigd door een nota van wijziging.De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat ten onrechte de indruk
is gewekt dat bij uitstel en vrijstelling sprake zou zijn van een hardheidsclausule.
Zij hebben verder twijfels over het gegeven dat ontheffing, naar zij uit de
memorie van toelichting hebben begrepen, feitelijk wordt beschouwd als algehele
vrijstelling van alle militaire verplichtingen. Ook constateren zij dat, mede
naar aanleiding van het uitgangspunt dat dienstplichtigen in de toekomst alleen
nog maar in buitengewone omstandigheden worden ingezet, het begrip «vrijstelling»
wordt vervangen door «ontheffing».Ondergetekenden merken op dat naar aanleiding van de correcte opmerking
van de Raad van State dat in de memorie van toelichting ten onrechte werd
gesproken van een hardheidsclausule de desbetreffende passage in de memorie
van toelichting met betrekking tot het verlenen van ontheffing respectievelijk
het verlenen van uitstel is aangepast. Naar het oordeel van ondergetekenden
wekt deze gewijzigde passage geenszins de indruk dat bij het verlenen van
ontheffing dan wel van uitstel sprake zou zijn van een hardheidsclausule.
Verder delen zij de opvatting van deze leden niet dat uit de memorie van toelichting
zou blijken dat ontheffing door de regering feitelijk wordt beschouwd als
algehele vrijstelling van alle militaire verplichtingen. In de memorie van
toelichting (p. 7) is juist gesteld dat in het normale spraakgebruik, wanneer
in relatie tot de dienstplicht wordt gesproken over vrijstelling bedoeld wordt
«vrijstelling van militaire dienst» of «vrijstelling van
de dienstplicht». Daarin ligt opgesloten dat vrijstelling van dienst
als gewoon dienstplichtige in feite wordt gezien als een algehele vrijstelling
van iedere militaire verplichting, ofschoon dat zoals ook uiteengezet in de
memorie van toelichting niet correct is.De constatering van deze leden dat, mede naar aanleiding van het uitgangspunt
dat dienstplichtigen in de toekomst alleen nog maar in buitengewone omstandigheden
worden ingezet, het begrip vrijstelling wordt vervangen door ontheffing is
evenmin correct. De term «ontheffing» brengt, gegeven het uitgangspunt
dat de dienstplicht een last is die rust op de schouders van het individu
en rekening houdend met aanwijzing 125 van de Aanwijzingen voor de regelgeving,
tot uitdrukking dat het niet gaat om vrijstelling van de verplichting tot
het vervullen van werkelijke dienst voor een categorie van gevallen (zoals
dat op dit moment geldt voor de categoriale vrijstellingsgronden), maar om
individuele gevallen. Voorts is, het zij hier herhaald, in het voorliggende
voorstel niet voorzien in een ontheffingsmogelijkheid voor buitengewone omstandigheden,
hetgeen aansluit bij het in de Dienstplichtwet daaromtrent bepaalde.Naar het oordeel van ondergetekenden blijkt uit de toelichting op de artikelen
13 juncto 15 niet dat de tot stand te brengen algemene maatregel van bestuur
de huidige vrijstellingscriteria «kan» bevatten. Integendeel,
de categoriale vrijstellingsgronden kunnen, gezien hun aard, niet onder de
reikwijdte van de genoemde artikelen worden gebracht. Wel is in de toelichting
de mogelijkheid geopperd dat het denkbaar is dat de categoriale vrijstellingsgronden
een rol zouden kunnen spelen in het kader van de toepassing van het voorgestelde
artikel 16, vijfde lid. Dat artikel maakt het mogelijk een rangorde in de
oproeping van groepen van dienstplichtigen in gewone omstandigheden aan te
brengen. Zo zullen er, naast het gegeven dat iemand bijvoorbeeld
kostwinner is, nog andere factoren aanwezig moeten zijn, opdat het redelijk
valt te achten dat aan betrokkene een lage prioriteit in de oproeping voor
opleiding en oefening respectievelijk voor herhalingsoefeningen wordt toegekend.De leden van de CDA-fractie verwonderen zich over het argument dat het
huidige vrijstellings- en uitstelbeleid een functie als «reguleringsmechanisme»
kende. Naar het oordeel van deze leden is dit nooit het officiële beleid
geweest. De beoordeling van redenen tot vrijstelling of uitstel vindt tot
dusverre plaats aan de hand van individuele toetsing van de beleidslijnen
hieromtrent. De behoefte van de krijgsmacht kan geen rol spelen bij deze toetsing
per individu, ook al in verband met de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur. Deze leden vernemen gaarne van de regering waarop dit reguleringsargument
berust.Naar aanleiding hiervan zij het volgende opgemerkt.Ofschoon in het nader rapport en in de memorie van toelichting vooral
in relatie tot de huidige categoriale vrijstellingsgronden wordt gesproken
van een reguleringsmechanisme is de wijze waarop door deze leden de systematiek
van het verlenen van uitstel en vrijstelling, voor zover betrek- king hebbend
op uitstel en de individuele vrijstellingsgronden (vrijstelling wegens persoonlijke
onmisbaarheid en vrijstelling wegens de aanwezigheid van een bijzonder geval),
wordt weergegeven, correct. Voor de categoriale vrijstellingsgronden (kostwinnerschap,
geestelijk ambt en broederdienst) is enige nuancering evenwel op z'n plaats.
Voor het verkrijgen van een categoriale vrijstelling is het voldoende dat
men kostwinner is, studeert voor een geestelijk ambt dan wel zo'n ambt bekleedt
dan wel twee broers in dienst heeft (gehad). Er vindt geen individuele belangenafweging
plaats: de wetgever achtte het collectieve belang, bijvoorbeeld dat een gezin
maximaal twee dienstplichtigen hoeft te leveren, doorslaggevend. Uit de praktijk
blijkt, zoals ook door de meergenoemde Commissie dienstplicht is geconstateerd,
dat deze vrijstellingsgronden, ofschoon zij destijds niet met dat oogmerk
in de huidige wetgeving zijn opgenomen, een functie hebben vervuld als reguleringsmechanisme
van het aantal beschikbare dienstplichtigen. Een sprekend voorbeeld daarvan
vormt de mogelijkheid om ofwel de vrijstelling wegens kostwinnerschap te verlenen
of een kostwinnersvergoeding te betalen. De toepassing was mede afhankelijk
van het resultaat van afweging tussen het beschikbaar komende potentieel aan
dienstplichtigen enerzijds en de financiële middelen anderzijds.De leden van de CDA-fractie zijn, met de Raad van State, van oordeel dat
er in de toekomst onvoldoende zekerheid zal bestaan over de mate waarin bij
reactivering kan worden beschikt over dienstplichtigen. Bij deze leden rijst
de vraag waarom is besloten de keuring voor dienstplichtigen bij het bereiken
van de dienstplichtige leeftijd niet in stand te houden. Zij hebben de voorkeur
voor het in stand houden van deze keuring en vernemen gaarne de mening van
de regering hieromtrent. De leden van de VVD-fractie ontvangen graag een overzicht
van de voor- en nadelen van het niet voortzetten van de keuring zolang de
dienstplicht is opgeschort.Dienaangaande merken ondergetekenden het volgende op.Het aantal ingeschrevenen voor de dienstplicht vormt het bestand waarover
kan worden beschikt bij een eventuele reactivering van de opkomstplicht. De
verwachte reactietijd vanaf het moment waarop een beslissing tot reactivering
wordt genomen tot het moment van daadwerkelijke inzet van dienstplichtigen
in buitengewone omstandigheden wordt, tegen de achtergrond van de ingrijpende
gewijzigde veiligheidssituatie, voldoende geacht voor keuring, indeling, opleiding
en oefening van dienstplichtigen. De keuring zal, zoals bijvoorbeeld reeds
is geantwoord op vragen dienaangaande ter voorbereiding van de openbare behandeling van de Prioriteitennota (Kamerstukken II 1992/93, 22 975,
nr. 3, verwezen zij bijvoorbeeld naar het antwoord op vraag 167) na de opschorting
van de opkomstplicht niet worden voortgezet. Voortzetting daarvan leidt niet
alleen tot onnodige kosten, maar betekent voorts een overbodige belasting
voor de te keuren personen. Dit nog los van het feit dat, behalve van de jongste
lichting dienstplichtigen, keuringsgegevens momentopnamen zijn en uit dien
hoofde slechts in beperkte mate bruikbaar. De bijdrage die de gegevens uit
de dienstplichtkeuring kunnen leveren in het kader van de volksgezondheid
kan, naar onze mening, alleen als een bijkomend voordeel worden gekenschetst,
maar kan op zichzelf geen reden zijn om die keuring te continueren. Datzelfde
geldt voor de daaraan verbonden werkgelegenheidsaspecten.De leden van de CDA-fractie delen de kritiek van de Raad van State op
het voornemen van de regering om de beide kamers van de Staten-Generaal een
beperktere betrokkenheid te geven bij de opschorting van de dienstplicht dan
bij de beëindiging daarvan. Deze leden zijn met de Raad van mening dat,
gelet op het belang van de besluitvorming over opschorting voor de veiligheid
van het Nederlands en bondgenootschappelijk gebied de positie van de Staten-Generaal
in deze niet minder kan zijn dan bij de besluitvorming over de reactivering.De leden van de GPV-fractie zijn nog niet ervan overtuigd dat de zwaardere
procedure voor artikel 38 ook niet op artikel 37 van toepassing zal dienen
te zijn, aangezien het gaat om ingrijpende beslissingen met belangrijke rechtsgevolgen
voor vele dienstplichtigen. Ofschoon ondergetekenden niet willen ontkennen
dat het zowel bij het opschortingbesluit als bij het besluit tot beëindiging
daarvan gaat om ingrijpende beslissingen met belangrijke rechtsgevolgen voor
vele dienstplichtigen, geven zij de voorkeur aan het vastleggen in het voorliggend
voorstel van een zwaardere vorm van parlementaire betrokkenheid voor het geval
zou worden besloten tot een beëindiging van de opschorting. Op deze wijze
wordt tot uitdrukking gebracht dat een besluit tot beëindiging van de
opschorting – in het licht van de omstandigheden waaronder reactivering
van de opkomstplicht van dienstplichtigen zal worden overwogen, vanwege het
uitstralend effect daarvan op de politiek-militaire verhoudingen en de maatschappelijke
verhoudingen alsmede gelet op de met een oproeping voor werkelijke dienst
samenhangende gevolgen voor de (maatschappelijke) positie van de individuele
dienstplichtige – van andere aard is dan een besluit tot hernieuwde
opschorting, waarbij niet langer van overheidswege een beroep wordt gedaan
op de daadwerkelijke beschikbaarheid van de individuele burger.Aan de hand van de memorie van toelichting en het wetsvoorstel kan, aldus
de leden van de CDA-fractie, niet worden beoordeeld of er na de overgangsfase
voldoende mobilisatievermogen blijft bestaan. Deze leden, evenals de leden
van de D66-fractie en de SGP-fractie, vragen de regering hierop nader in te
gaan. Verder willen de leden van de CDA-fractie nadere informatie over de
duur van de overgangsperiode en de afbouw ervan. Voorts vragen de leden van
de SGP-fractie of hiervan mag worden afgeleid dat het niet categorisch is
uit te sluiten dat ook na de overgangssituatie een beroep zal worden gedaan
op reeds opgeleide dienstplichtigen met groot verlof.In antwoord hierop zij opgemerkt dat voor de vulling van de oorlogsorganisatie
de krijgsmacht, in het bijzonder de Koninklijke landmacht, vooralsnog afhankelijk
blijft van geoefend dienstplichtig personeel met groot verlof. De verplichting
gevolg te geven aan een oproeping in buitengewone omstandigheden rust op betrokkenen,
gelijk het geldend recht, tot het bereiken van een maximum leeftijd. In artikel
56 is daartoe een voorziening getroffen. Concreet wil dat zeggen dat bijvoorbeeld
op een dienstplichtige die in 1994 gedurende zijn vijfentwintigste levensjaar de eerste oefening zonder rang heeft vervuld en aan wie groot verlof
is verleend, gelet op artikel 56, derde lid, onderdeel a, nog tien jaar de
verplichting blijft rusten te voldoen aan een oproeping in buitengewone omstandigheden.
Voor een dienstplichtige die op een latere leeftijd de dienstplicht heeft
vervuld, ligt dit weer anders. Een en ander betekent, zoals ook in het nader
rapport is opgemerkt, dat zij bij het bereiken van de maximum leeftijdsgrenzen
gefaseerd zullen «uitstromen». Anders gezegd, nadat de dienstplichtigen
die thans grotendeels de mobilisabele component vormen de wettelijk bepaalde
maximum leeftijdsgrenzen hebben gepasseerd, zijn er geen dienstplichtigen
meer doch slechts ingeschrevenen. Het regime van de overgangsfase is dan uitgewerkt.
Dit betekent dat na de overgangsperiode – en voorzover nadien de opschorting
van de opkomstplicht niet ongedaan is gemaakt – de mobilisabele component
geheel zal bestaan uit gewezen vrijwillig dienend personeel. Alleen bij de
Koninklijke landmacht is de verhouding paraat/reserve zodanig dat de vulling
hiervan bijzondere aandacht verdient. Berekeningen hebben aangetoond dat de
Koninklijke landmacht in staat blijft te voorzien in het benodigd aantal reservisten
waarbij de gemiddelde contractsduur, de jaarlijkse intake van beroepsmilitairen
voor bepaalde tijd (5400) en de mogelijkheid om ook reservisten rechtstreeks
te werven belangrijke sturingsmechanismen zijn.De leden van de CDA-fractie vragen wanneer de Staten-Generaal de wetgeving
met betrekking tot het reservepersoneel kan verwachten.Alvorens de wetgeving met betrekking tot het reservepersoneel bij de Staten-Generaal
aanhangig zal worden gemaakt, zal zoals aangekondigd in de Defensiebegroting-1996
(kamerstukken II 1995/96, 24 400, hoofdstuk X, nr. 2, p. 36) daaraanvoorafgaand
een beleidsnota met betrekking tot het toekomstig beleid ten aanzien van het
reservepersoneel aan het parlement worden aangeboden. Naar verwachting zal
dit nog dit jaar geschieden.De leden van de CDA-fractie vragen of er na de overgangsperiode geen vullingsproblemen
ontstaan bij mobilisatie. Zij vroegen voorts of een systematiek van dubbelfuncties
(voor oorlogstijd) wordt overwogen.Teneinde leegloop bij parate eenheden te voorkomen, worden eenvoudige
functies waarvoor slechts onder operationele omstandigheden een dagtaak bestaat,
niet gevuld met parate militairen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om militairen
met eenvoudige bewakingstaken of chauffeurs/bijrijders etc. Bij het genereren
van reservisten is hiermee rekening gehouden. Het is ondergetekenden niet
geheel duidelijk wat met de systematiek van dubbelfuncties wordt bedoeld.
Wel is het zo dat ook beroepsmilitairen voor bepaalde tijd worden opgeleid
voor meerdere functies, zodat flexibiliteit ontstaat bij hun inzet bij parate
eenheden. Deze aanpak vereenvoudigt ook de vulling bij reserve-eenheden.Met betrekking tot artikel 42 vragen de leden van de CDA-fractie waarom
ervoor is gekozen de mogelijkheid van het gelijk vervullen van de verplichte
dienst met de vrijwillige dienst te laten vervallen.Ondergetekenden stellen vast dat de toelichting op dit artikel aanvulling
behoeft. In het voorliggend voorstel is niet meer een artikel opgenomen overeenkomstig
het huidige artikel 3, vierde lid, van de Dienstplichtwet. Ingevolge dat artikel
wordt eveneens als dienstplichtige aangemerkt: «Hij, wiens uit een verbintenis
voortspruitende verplichtingen in hoofdzaak overeenkomen met die, welke op
een gewoon dienstplichtige rusten». In dat verband wordt gewoonlijk
gesproken van vrijwilliger op voet van gewoon dienstplichtige. De mogelijkheid
om te dienen als vrijwilliger op voet van gewoon dienstplichtige biedt artikel
4, eerste lid, van het Dienstplichtbesluit. Deze bepaling luidt: «Naar
regelen, door de minister te stellen, kan aan personen, die niet
tot gewoon dienstplichtigen bestemd zijn – inbegrepen zij, omtrent wie
nog niet bekend is, of zij tot gewoon dienstplichtige bestemd zullen worden –
worden vergund een vrijwillige verbintenis bij de landmacht of bij de zeemacht
aan te gaan om te dienen op voet van gewoon dienstplichtige«. Aan een
dergelijke bepaling bestaat geen behoefte meer. Op dit moment verzoeken jaarlijks
slechts enkele tientallen personen een dienstverband als vrijwilliger op voet
van gewoon dienstplichtige te mogen aangaan. Daarbij gaat het bijvoorbeeld
om jeugdige mannelijke buitenlanders die in Nederland wonen en op het punt
staan bij de wet tot Nederlander te worden genaturaliseerd. Na opschorting
van de opkomstplicht worden deze personen ingevolge artikel 3 van voorliggend
voorstel, nadat zij tot Nederlander zijn genaturaliseerd, op enig moment voor
de dienstplicht ingeschreven. Personen die onder de huidige dienstplichtwetgeving
bij de krijgsmacht in aanmerking komen om te dienen als vrijwilliger op voet
van gewoon dienstplichtige kunnen na de opschorting van de opkomstplicht op
elk door hen gewenst moment vrijwillig bij de krijgsmacht als militair ambtenaar
worden aangesteld, mits zij voldoen aan de aanstellingsvoorwaarden, genoemd
in artikel 5, eerste lid, van het Algemeen militair ambtenarenreglement. Indien
zij als militair ambtenaar zijn aangesteld, is artikel 2 van het voorliggend
voorstel van toepassing. Dat artikel sluit uit dat de Kaderwet dienstplicht,
met uitzondering van de inschrijving van de dienstplicht, van toepassing is
op hen die als militair ambtenaar zijn aangesteld.Het schrappen van artikel 3, vierde lid, van de Dienstplichtwet, werkt
door in artikel 4 van de Wet betreffende de positie van Molukkers. In de tweede
volzin van dat artikel is een verwijzing naar eerstgenoemd artikel opgenomen.De leden van de VVD-fractie willen vernemen in hoeverre er voor de Directie
Dienstplichtzaken na de opschorting van de opkomstplicht nog taken overblijven.Naar aanleiding hiervan zij in de eerste plaats gewezen op het overleg
dat de Staatssecretaris van Defensie heeft gevoerd met de vaste commissie
voor Defensie over het behoud van werkgelegenheid in Kerkrade (kamerstukken
II 1995/96, 24 400 X, nr. 9). In aansluiting hierop zij verwezen naar
de brief van 26 oktober 1995 (kamerstukken II 1995/96, 24 400 X, nr.
17) waarin melding wordt gemaakt van de komst van het hoofdkwartier van de
«Combat Equipment Group Europe» naar Kerkrade. Het commando, dat
het beheer heeft over de opslag van Amerikaans militair materieel in Europa,
biedt werkgelegenheid aan 130 personen. Hiervan zijn 42 functies bestemd voor
Nederlands defensiepersoneel dat met overtolligheid wordt bedreigd. De overige
functies worden ingevuld door Amerikaans burger- en militair personeel. De
verhuizing van het hoofdkwartier van Mannheim (Duitsland) naar Kerkrade is
een van de compensatie-maatregelen die voortvloeien uit het contract met de
Amerikaanse regering over de aanschaf van Apache-gevechtshelicopters.Volgens de leden van de VVD-fractie lijkt de formulering van artikel 6
de mogelijkheid open te laten om de keuring te handhaven en niet pas weer
in te stellen nadat de opschorting is beëindigd, terwijl de memorie van
toelichting dit weer uitsluit. Gaarne vernemen deze leden waarom voor deze
zo verschillende formuleringen is gekozen.Naar aanleiding hiervan merken ondergetekenden op dat niet zozeer uit
artikel 6 doch uit artikel 63, derde lid, blijkt dat op het moment dat het
voorliggend voorstel tot wet is verheven en inwerking treedt, de bepalingen
met betrekking tot de keuring, daaronder begrepen artikel 6, zullen worden
opgeschort. De memorie van toelichting sluit hierop aan.Wat betreft artikel 11, eerste lid, vragen de leden van de VVD-fractie
om een actuele onderbouwing van de termijn van zes maanden gevangenisstraf als reden voor uitsluiting. Voorts vragen zij of deze regel
ook geldt voor beroepsmilitairen voor bepaalde tijd (BBT-ers) in de huidige
krijgsmacht.In de Dienstplichtwet wordt in artikel 22, eerste lid, onderdeel a, uitgegaan
van een termijn van zes maanden gevangenisstraf als reden voor uitsluiting
van de dienst. Deze termijn is in het onderhavige voorstel overgenomen. Aanvankelijk
werd artikel 22, eerste lid, onderdeel a, van de Dienstplichtwet alleen toegepast
in gevallen waarin sprake was van onvoorwaardelijke straffen. Sinds enige
tijd worden bij de beoordeling van deze termijn ook de voorwaardelijke straffen
meegewogen. Daar de praktijk leert dat dit criterium, op deze wijze toegepast,
uitstekend functioneert, is er naar het oordeel van ondergetekenden, geen
aanleiding om daarin thans wijzigingen aan te brengen. Voor wat betreft de
vraag of deze regel ook geldt voor beroepsmilitairen voor bepaalde tijd is
het antwoord ontkennend. Zij vallen immers buiten de reikwijdte van dit wetsvoorstel.
Wel is het zo dat bovengenoemde termijn als richtsnoer wordt gehanteerd bij
gegadigden voor een aanstelling als BBT-er. Bij hen vindt op grond van artikel
5a van het Algemeen militaire ambtenaren reglement een veiligheidsonderzoek
plaats, waarbij in elk individueel geval onder meer de justitiële antecedenten
van een gegadigde worden onderzocht en beoordeeld. Bij het inwinnen van justitiële
inlichtingen gaat het vooral om een beoordeling omtrent de geschiktheid van
betrokkene voor de door hem gewenste aanstelling. Aanstelling vindt niet plaats
indien op grond van de uitslag van dat onderzoek naar het oordeel van de Minister
van Defensie twijfels omtrent de geschiktheid van de gegadigde bestaan, bijvoorbeeld
omdat betrokkene een strafrechtelijk verleden in de hierbovenbedoelde zin
heeft.Ten aanzien van de artikelen 16 en 17 willen de leden van de VVD-fractie
vernemen wat in het kader van dit wetsvoorstel moet worden verstaan onder
«gewone» en wat onder «buitengewone omstandigheden».
Tevens vragen zij in welke situaties dienstplichtigen kunnen worden ingezet.In dat verband vragen de leden van de D66-fractie of de situaties waarin
volgens de memorie van toelichting het dienstplichtstelsel zou kunnen worden
gereactiveerd, zoals het ontstaan van een grootschalig conflict dat een directe
bedreiging vormt voor of het Nederlands grondgebied of het NAVO-grondgebied,
niet moeten worden aangemerkt als buitengewone omstandigheid. Naar aanleiding
hiervan wordt het volgende opgemerkt.Onder de noemer van «gewone omstandigheden» kunnen zich situaties
voordoen die in toenemende mate een afwijking betekenen van wat als «gewoon»
in de zin van «normaal» wordt ervaren. Of er zodanige omstandigheden
aanwezig zijn dat beëindiging van de opschorting noodzakelijk is, wordt
in eerste instantie door de regering beoordeeld. De Staten-Generaal kunnen daarop invloed uitoefenen via de gebruikelijke
staatsrechtelijke weg dan wel door het bekend maken van hun standpunt over
het in artikel 38 bedoelde koninklijk besluit. Voor de overgang naar de situatie
van «buitengewone» omstandigheden is aansluiting gezocht bij de
procedure zoals voorgesteld in de inmiddels bij de Eerste Kamer der Staten-Generaal
aanhangige noodwetgeving. Dit betekent dat artikel 17 volgens de in artikel
18 beschreven procedure in werking kan worden gesteld zonder dat een beperkte
dan wel algemene noodtoestand behoeft te worden afgekondigd. Ook de vraag
of er sprake is van een verschuiving van gewone omstandigheden naar buitengewone
omstandigheden die noodzaken tot inwerkingstelling van artikel 17, wordt in
eerste instantie door de regering beoordeeld. In dat geval kunnen de Staten-Generaal
eveneens invloed uitoefenen via de gebruikelijke staatsrechtelijke weg dan
wel via de verwerping van het goedkeuringswetsvoorstel ex artikel 18, tweede
lid. Daarbij zij het volgende nog opgemerkt. Zoals in de memorie van toelichting
bij de Cöordinatiewet uitzonderingstoestanden is uiteengezet kunnen zich
buitengewone omstandigheden voordoen die niet zo ernstig zijn
dat zij tot afkondiging van de beperkte noodtoestand behoren te leiden, maar
die wel van dien aard zijn dat over enkele noodwettelijke bevoegdheden moet
kunnen worden beschikt. Daarenboven is het in de huidige politiek-strategische
omgeving zeer wel denkbaar dat de gevolgen van een conflict waarin Nederland
via het NAVO-bondgenootschap bij betrokken kan geraken geen directe uitstraling
zal hebben op het Nederlandse grondgebied. Het bovenstaande impliceert dat
in gewone omstandigheden in beginsel de opkomstplicht en de daarmee samenhangende
bepalingen zullen zijn opgeschort. Wordt overgegaan tot beëindiging daarvan,
dan is er dus «iets» aan de hand. Daarbij gaat het om beoordeling
van de feitelijke omstandigheden en gebeurtenissen. In het kader van het voorliggend
voorstel blijft evenwel gesproken worden over gewone omstandigheden totdat
het moment is aangebroken dat over bevoegdheden moet kunnen worden beschikt
die alleen gebruikt kunnen worden in buitengewone omstandigheden. Dit is een
helder markeringspunt. Alleen in die omstandigheden zullen, zoals ook bij
de antwoorden op soortgelijke vragen daaromtrent van de leden van de CDA-fractie
is gesteld, dienstplichtigen worden ingezet.Betreffende artikel 16 vragen de leden van de VVD-fractie op basis van
welke argumenten de regering heeft gekozen voor een maximumperiode van achttien
maanden voor de duur van de opleiding en oefening.De duur van de periode van opleiding en oefening wordt enerzijds bepaald
door de duur van de individuele opleiding en de duur van de oefenperiode waarin
individueel opgeleide militairen tot inzetbare eenheden worden gevormd. Anderzijds
spelen ook legervormingsaspecten een rol, zoals mogelijkheden om opleidingen
te realiseren en de grootte van de reservecomponent. Volgens de huidige inzichten
is binnen de maximum periode van 18 maanden, te differentiëren naar groepen
van functies, een adequate opleiding realiseerbaar. Voor het gros van de dienstplichtigen
zal deze periode aanzienlijk korter kunnen zijn, opdat geen onevenredig lang
beslag op de tijd van de dienstplichtige zal worden gelegd. De complexiteit
van de functie zal mede bepalend zijn voor de duur van de opleiding- en oefenperiode.Naar het oordeel van de leden van de VVD-fractie lijkt de tekst van de
memorie van toelichting te impliceren dat het oproepen van «nieuwe»
dienstplichtigen noodzakelijk is om een krijgsmacht met een omvang van 110 000
personen, zoals in de Prioriteitennota is gesteld, te bereiken.Aangezien de Prioriteitennota stelt dat de omvang van 110 000 wordt
bereikt door het oproepen van reserveplichtige vrijwilligers, willen zij opheldering
verkrijgen over deze kennelijke tegenstrijdigheid. Voorts vragen deze leden
ingeval het door de Prioriteitennota genoemde aantal van 110 000 personen
dienstplichtigen niet is meegerekend, wat dan de maximale omvang van de Nederlandse
krijgsmacht zal zijn na beëindiging van de opschorting van de dienstplicht.
Ook vragen deze leden een uiteenzetting over de te voorziene gang van zaken
bij ernstige dreiging van (bondgenootschappelijk) grondgebied of bij andere
zeer ernstige situaties. In dat verband vragen zij welke soorten van vergroting
van de krijgsmacht passen bij welke omstandigheden.Naar aanleiding hiervan zij het volgende opgemerkt.Terecht merken de leden van de VVD-fractie op dat de omvang van 110 000
personen, aldus de Prioriteitennota, wordt bereikt door het oproepen van reserveplichtige
vrijwilligers. De passage in de memorie van toelichting over het reactiveren
van het dienstplichtstelsel betreft dan ook het aanvullen van de oorlogssterkte
van 110 000 personen met op te roepen «nieuwe» dienstplichtigen.
Over de maximale omvang van de krijgsmacht na beëindiging van de opschorting
van de dienstplicht kunnen, naar het oordeel van ondergetekenden, op voorhand
geen uitspraken worden gedaan. Dit zal afhangen van de situatie
van het moment en de personele, materiële en financiële kaders waarin
een beëindiging van de opschorting zal plaatsvinden. Een vergroting van
de krijgsmacht zal allereerst geschieden door de oproeping van reservisten.
Pas als deze capaciteit onvoldoende wordt geacht zal een beëindiging
van de opschorting van de dienstplicht worden overwogen. In dit verband achten
ondergetekenden het weinig zinvol een onderscheid naar omstandigheden te maken.De leden van de VVD-fractie gaan er vanuit dat de beëindiging van
de opschorting tijdig zal moeten gebeuren, omdat het daarna nog geruime tijd
zal duren voordat «nieuwe» dienstplichtigen kunnen worden ingezet.
Daarvoor zal, naar deze leden aannemen, de internationale situatie duidelijk
aanleiding moeten geven. Zij vragen op grond van welke indicaties zal worden
overgegaan tot de aanschaf van materieel voorafgaande aan de beëindiging
van de opschorting van de dienstplicht.Er kan nu niet exact worden aangegeven op grond van welke indicaties tot
verwerving zal worden overgegaan voorafgaande aan de beëindiging van
de opschorting van de opkomstplicht. Wel moge duidelijk zijn dat de politieke
realiteit met zich meebrengt dat een mogelijke aanschaf van materieel niet
los kan worden gezien van een mogelijke heroverweging van de ongedaanmaking
van de opkomstplicht. Uiteindelijk zal de noodzaak een dergelijke maatregel
te treffen primair afhankelijk zijn van een evaluatie van de internationale
veiligheidssituatie alsmede van overleg met de Staten-Generaal daarover en
de indiening van een suppletoire begroting.Met betrekking tot artikel 29 vragen de leden van de VVD-fractie wat moet
worden verstaan onder een «land of landsdeel waar feitelijk een gewapend
conflict bestaat». Ook vragen zij of daar, onder de huidige omstandigheden,
ook landen als Sri Lanka of Kroatië onder vallen. In de eerste plaats
merken ondergetekenden op dat het onderhavige artikel, mede gelet op het ingrijpende
karakter van de voorgestelde reisbeperkingen, niet van toepassing is op dienstplichtige
militairen die niet feitelijk onder de wapenen zijn. Indien daarvan sprake
is, behoeven dienstplichtigen geen voorafgaande toestemming. Dit geldt derhalve
ook voor die dienstplichtigen die gedurende de overgangsfase deel uitmaken
van de mobilisabele component, voor zover zij gedurende die fase niet voor
de werkelijke dienst worden opgeroepen.De omschrijving «land of landsdeel waar feitelijk een gewapend conflict
bestaat» laat in het midden of er oorlog met een andere mogendheid wordt
gevoerd dan wel of het gaat om een binnenlandse oorlog. De woorden «of
landsdeel» maken het mogelijk om na beëindiging van de opschorting
van de opkomstplicht bij het verlenen van toestemming aan in werkelijke dienst
zijnde dienstplichtigen aan te geven in welke delen van een land de dienstplichtige
al dan niet mag verblijven. Op deze wijze kan worden gekomen tot een genuanceerde,
op de concrete situatie toegespitste aanpak. Overigens gelden er op dit moment
geen reisbeperkingen voor dienstplichtigen in werkelijke dienst voor Sri Lanka
of Kroatië.Met betrekking tot artikel 38 vragen de aan het woord zijnde leden waarom
in dat artikel is gekozen voor de nogal ingewikkelde constructie van parlementaire
instemming. Tevens vragen zij of het verstandig is een minderheid van éénvijfde
de mogelijkheid te geven om een regeling bij wet af te dwingen en welk tijdverlies
daarmee kan optreden.Ondergetekenden beogen in dit artikel, zoals door de voormalige minister
van Defensie bij de parlementaire behandeling van de onlangs geëffectueerde
grondwetswijziging van bepalingen inzake de verdediging is toegezegd, de parlementaire
betrokkenheid bij het voorgenomen besluit tot reactivering van het dienstplichtstelsel
te waarborgen. Ingevolge het tweede lid van artikel 38 wordt
het koninklijk besluit bij de beide kamers «voorgehangen» gedurende
een periode van maximaal vier weken alvorens dat besluit in werking treedt.
Een volwaardige regeling dient, naar de mening van ondergetekenden, tevens
te voorzien in de situatie dat een van de kamers overwegende bezwaren tegen
het koninklijk besluit zou hebben. Hiertoe is aangesloten bij het model van
voorwaardelijke delegatie zoals aangegeven in de Aanwijzingen voor de regelgeving.
Of de bevoegdheid ook aan een minderheid moet worden toegekend en zo ja hoe
groot die minderheid moet zijn om een regeling bij wet af te dwingen blijft
een keuze. Uiteindelijk kan een wet slechts met succes tot stand worden gebracht
indien zij door een kamermeerderheid wordt gesteund. Het mogelijke tijdverlies
kan moeilijk worden aangegeven. Duidelijk is in ieder geval dat het tijdpad
zal worden verlengd indien een en ander bij wet moet worden geregeld.De leden van de D66-fractie vragen of activering in buitengewone omstandigheden
(artikel 17) steeds zal zijn gericht op daadwerkelijke en onmiddellijke inzet
van dienstplichtigen.Het antwoord hierop luidt bevestigend, met dien verstande dat dit slechts
mogelijk zal zijn nadat het dienstplichtstelsel reeds in gewone omstandigheden
zal zijn gereactiveerd. Alleen dan kan in buitengewone omstandigheden worden
beschikt over voldoende geoefende en voor hun taak berekende inzetbare dienstplichtigen.Deze leden vragen voorts om een nadere indicatie van het te verwachten
tijdsbestek in verband met aanvullende maatregelen die gepaard zullen gaan
met activeren van het dienstplichtstelsel.Het geven van een nadere indicatie over het te verwachten tijdsbestek
dat zal gemoeid zijn met het treffen van aanvullende maatregelen bij beëindiging
van de opschorting van de opkomstplicht valt, zonder dat de omstandigheden
bekend zijn waaronder dat zal geschieden evenals de benodigde aantallen op
te roepen dienstplichtigen, niet te geven. Om die reden is het niet doenlijk
nu al criteria te formuleren voor een reactivering van de dienstplicht, zolang
geen inzicht bestaat in de veiligheidssituatie en omstandigheden van dat moment.Verder vernemen de leden van de D66-fractie gaarne van de regering of
het voor de hand ligt dat Nederland eenzijdig tot activering van het dienstplichtstelsel
overgaat. Immers, in het licht van de val van de Muur zijn ook andere bondgenoten
overgegaan tot opschorting van de dienstplicht en een directie dreiging voor
Nederland alleen ligt niet voor de hand.Een eenzijdige vergroting van de omvang van de krijgsmacht ligt inderdaad
niet voor de hand. Een vergroting van de omvang van de krijgsmacht, daaronder
begrepen een mogelijke reactivering van het dienstplichtstelsel, zal het gevolg
zijn van politieke besluitvorming en mede naar aanleiding van een daartoe
strekkend verzoek van de NAVO in overleg met de bondgenoten worden bezien.Volgens de in het verslag aan het woord zijnde leden van de D66-fractie
blijkt uit de memorie van toelichting bij de Leemtewet Awb duidelijk dat de
onmogelijkheid beroep in te stellen tegen keurings- en herkeuringsbeslissingen
moet worden gezien in het licht van de naderende opschorting van de dienstplicht.
Zij vragen of dezelfde overwegingen onverkort gelden voor de situatie die
zich voordoet na beëindiging van de opschorting van de dienstplicht.
Voorts vragen zij of het kabinet een mogelijkheid ziet om in die situatie
wel keurings- en herkeuringsbeslissingen voor beroep vatbaar te laten zijn. Ondergetekenden merken op dat uit de memorie van toelichting behorende
bij de Leemtewet Awb vermelde wetsgeschiedenis met betrekking
tot dit punt blijkt dat het nooit de bedoeling van de wetgever is geweest
om te voorzien in de mogelijkheid van beroep tegen keurings- en herkeuringsbeslissingen.
De overwegingen die hieraan ten grondslag liggen gelden onverkort voor de
situatie die zich voordoet na de beëindiging van de opschorting. De link
die in de desbetreffende passage van de memorie van toelichting is gelegd
met de naderende opschorting van de opkomstplicht is in de ogen van ondergetekenden
slechts te kenschetsen als een subsidiaire overweging.De leden van de RPF-fractie vragen de regering in het kort de verschillen
aan te geven tussen het nieuwe stelsel dat de regering voor ogen staat en
het huidige stelsel dat onder de Dienstplichtwet valt.In reactie hierop wordt kortheidshalve verwezen naar vooral de paragrafen
3 en 4 van de memorie van toelichting, waarin niet alleen de uitgangspunten
van het wetsvoorstel zijn beschreven, maar ook de hoofdlijnen van het nieuwe
dienstplichtstelsel. Voorts mogen ondergetekenden verwijzen naar het antwoord
op de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de uitwerking van de hoofdbestanddelen
en deelaspecten van de dienstplicht.De in het verslag aan het woord zijnde leden informeren of andere Europese
staten, bijvoorbeeld België, tot eenzelfde dienstplichtstelsel als beschreven
in het onderhavige wetsvoorstel zullen overgaan.Ondergetekenden merken dienaangaande op dat Nederland het enige land is
dat gekozen heeft voor een vrijwilligerskrijgsmacht alsmede voor de mogelijkheid
tot opschorting van de oproeping van dienstplichtigen in werkelijke dienst
respectievelijk de beëindiging daarvan. In België is besloten tot
een (gefaseerde) stopzetting van het oproepen voor de militaire dienstplicht
alsmede voor de burgerdienst van erkende gewetensbezwaren, maar de wetgeving
kent geen procedure tot reactivering. In andere Europese staten is een opschorting
van de opkomstplicht dan wel een afschaffing van de dienstplicht op dit moment
niet aan de orde.Deze leden vragen voorts een nadere onderbouwing van de mening van de
regering dat de militaire dienstplicht voor vrouwen niet aan de orde is zolang
de maatschappelijke positie van mannen en vrouwen niet gelijkwaardig is voor
wat betreft inkomen, status en macht. Tevens verzoeken zij in te gaan op de
vraag in hoeverre deze gelijkwaardigheid aanwezig is in de krijgsmacht zelf.Naar aanleiding van deze vragen merken ondergetekenden op dat het emancipatiebeleid
van de regering is gericht op het bereiken van een gelijkwaardige positie
van vrouwen en mannen in de maatschappij. De enige wijze waarop deze gelijkwaardigheid
kan worden bereikt is het opheffen van een achterstandssituatie van vrouwen
door het vergroten van de arbeidsparticipatie van vrouwen en het gelijktijdig
treffen van maatregelen die de combinatie van werk en gezinsverantwoordelijkheid
mogelijk maken. De achterstand van vrouwen wordt afgemeten aan het aantal
vrouwen dat in een organisatie werkzaam is. Wat de krijgsmacht betreft moet
worden vastgesteld dat een groot aantal maatregelen is getroffen, zoals deeltijd,
herintreding en kinderopvangvoorzieningen, die de combinatie werk en gezin
mogelijk maken, maar dat desondanks het aantal vrouwen dat opteert voor een
functie in de krijgsmacht betrekkelijk gering blijft.De leden van de RPF-fractie vragen welke specialistische functies in aanmerking
komen voor een diensttijd langer dan 18 maanden.Ingevolge het voorgestelde artikel 16, vierde lid, zal de duur van de
opleiding en oefening ten hoogste 18 maanden bedragen. Tevens is in dat lid
aangegeven dat de uiteindelijke duur voor groepen van functies verschillend
kan worden gesteld. De memorie van toelichting heeft op dit punt wellicht
geleid tot enige onduidelijkheden. Beoogd is slechts tot uitdrukking te brengen
dat binnen de aangegeven randvoorwaarden en overeenkomstig de huidige systematiek,
de diensttijd voor bepaalde «nieuwe» dienstplichtigen, gelet op
de specifieke functie waarvoor zij zullen worden opgeleid, verhoudingsgewijs
wat langer kan duren dan voor het gros van de «nieuwe» dienstplichtigen.
Zoals bekend, geldt onder het huidige stelsel voor het gros van de dienstplichtigen
een diensttijd van 9 maanden voor eerste oefening, terwijl dit voor bepaalde
functiecategorieën enkele maanden langer is.De leden van de RPF-fractie begrijpen dat het moeilijk is aan te geven
in welke situaties onder welke omstandigheden wordt besloten tot een reactivering
van het dienstplichtstelsel, en dat criteria voor reactivering van de opkomstplicht
moeilijk te formuleren zijn. In dat verband vragen zij wat wordt bedoeld met
een grootschalig conflict en in welke scenario's het denkbaar is dat niet
alle krijgsmachtdelen tegelijkertijd op sterkte te brengen.De omvang van de krijgsmacht is mede in overleg met de bondgenoten afgestemd
op een evaluatie van de huidige veiligheidssituatie. Door de geostrategische
ligging van Nederland is het in dit verband niet waarschijnlijk dat een actueel
wordende dreiging van het bondgenootschappelijk territoir een directe bedreiging
voor het Nederlandse grondgebied zal vormen. Bij een eventueel conflict, ook
van een grotere omvang, kan in bondgenootschappelijk verband hieraan met de
staande organisatie in de periferie van het NAVO-territoir voldoende tegenwicht
worden geboden. Afhankelijk van de soort dreiging zullen hiervoor een of meerdere
krijgsmachtdelen op sterkte worden gebracht. Daarbij zij nog opgemerkt dat
het op sterkte brengen van de krijgsmacht, bestaande uit het in werkelijke
dienst zijnde beroepspersoneel eerst zal geschieden door gebruikmaking van
reservisten, alvorens het dienstplichtstelsel zal worden gereactiveerd. Het meest voor de hand liggende scenario voor reactivering van het dienstplichtstelsel
vormt het ontstaan van een zodanige dreiging van het Nederlands en bondgenootschappelijk
territoir dat de huidige omvang van de vrijwilligerskrijgsmacht daarop niet
is berekend. In zo'n situatie zou, zoals eerder is opgemerkt, heroverweging
van het besluit tot opschorting van de opkomstplicht aan de orde kunnen komen.De leden van de SGP-fractie zijn niet op voorhand overtuigd van de wenselijkheid
om het onderscheid tussen buitengewoon en gewoon dienstplichtigen te schrappen.
Zij vragen om een nadere onderbouwing voor de stelling dat de noodzaak voor
dit onderscheid niet langer bestaat.De huidige tweedeling buitengewoon en gewoon dienstplichtigen hangt samen
met het huidige dienstplichtstelsel. Thans is gekozen voor een andere doch
vooral inzichtelijker en eenduidiger systematiek. Na de opschorting zullen
er op den duur geen gewone en buitengewone dienstplichtigen meer zijn doch
slechts potentieel dienstplichtigen of liever gezegd ingeschrevenen voor de
dienstplicht. Deze ingeschrevenen worden – na beëindiging van de
opschorting – dienstplichtig op het moment dat zij geschikt zijn verklaard
voor het vervullen van werkelijke dienst. Op dat moment staat vast of iemand
dienstplichtige is of niet. Dienstplichtigen kunnen in beginsel worden opgeroepen
voor het vervullen van werkelijke dienst (in gewone en buitengewone omstandigheden).
Naast de mogelijkheid om in gewone omstandigheden in het kader van opleiding
en oefening dan wel herhalingsoefeningen uitstel en ontheffing aan dienstplichtigen
te verlenen, bestaat de mogelijkheid dat groepen van dienstplichtigen kunnen
worden aangewezen die in geval van een oproeping in gewone of buitengewone
omstandigheden niet of voorlopig niet in werkelijke dienst behoeven te komen.
De oproeping van dienstplichtigen kan in het nieuwe stelsel,
aangezien het dan alleen zal gaan om geoefende dienstplichtigen die ingezet
kunnen worden in buitengewone omstandigheden, niet meer worden beperkt tot
een oproeping in uitsluitend buitengewone omstandigheden zoals dat op dit
moment voor de ongeoefende buitengewoon dienstplichtigen geldt.De leden van de SGP-fractie merken op dat in de Prioriteitennota is aangegeven
dat de sterkte van de krijgsmacht onder omstandigheden van een groot conflict
zal toenemen van ongeveer 70 000 tot 110 000 personen. Zij vragen
of nader kan worden aangegeven in hoeverre organisatie en materieelsvoorziening
daarop zijn afgestemd. Voorts vragen zij of voor de reactivering van de opkomstplicht,
de opbouw van het keuringsapparaat, de instroom van dienstplichtigen in de
reserve-eenheden en voor het proces van aanschaffing van het noodzakelijke
materieel tot aan het moment dat de eenheden waarin dienstplichtigen zullen
dienen volledig operationeel zijn, een indicatief tijdpad kan worden gegeven.Ondergetekenden merken dienaangaande het volgende op.De krijgsmacht, tot een omvang zoals aangegeven in de Prioriteitennota,
zal blijven beschikken over het daarvoor benodigde materieel. De organisatie
en infrastructuur zijn op deze omvang afgestemd. De inzet van mobilisabele
eenheden kan op relatief korte termijn zijn beslag krijgen. Voor de reactivering
van de opkomstplicht, de opbouw van het keuringsapparaat, de instroom van
dienstplichtigen in de reserve-eenheden en voor het proces van aanschaffing
van het noodzakelijke materieel tot aan het moment dat de eenheden waarin
dienstplichtigen dienen volledig operationeel zullen zijn, kan op dit moment
geen exact tijdpad worden aangegeven.Bovendien zal dit afhangen van de behoefte aan dienstplichtigen en de
fasering die bij opkomst zal worden toegepast. Het is niet goed voorstelbaar
dat hele jaarklassen tegelijk onder de wapenen worden opgeroepen. Zoals reeds
in de memorie van toelichting is aangegeven zal dit eerder een kwestie van
jaren dan van maanden zijn. De meest onvoorspelbare factor zal zijn de levering
van materieel. De markt voor defensiematerieel, het bestaan van produktielijnen
en levertijden laat zich voor de verdere toekomst niet voorspellen. Er kan
slechts een historische parallel worden getrokken, zonder overigens daarmee
een scenario te schetsen. Bij het op voet van oorlog brengen van de krijgsmacht
in het voormalig Nederlands-Indië werd men geconfronteerd met lange levertijden,
waardoor veel besteld materieel niet meer tijdig arriveerde om tegen de Japanse
invasiemacht te kunnen worden ingezet. Naarmate het produktieproces in de
industrie was ingesteld op de hogere vraag en de militaire opleidingsorganisatie
aan de nieuwe behoeften was aangepast, konden in ongekend hoog tempo volledig
uitgeruste en opgeleide eenheden ten behoeve van de geallieerde oorlogsinspanning
worden geformeerd en ingezet.Deze leden constateren dat in het wetsvoorstel nog geen rekening is gehouden
met de in de Invoeringswet Coördinatiewet uitzonderingstoestanden opgenomen
verwijzing naar de artikelen 7, eerste lid, en 8, eerste lid, van de Coördinatiewet
uitzonderingstoestanden en vragen op welke termijn het voorliggende voorstel
hierop zal worden aangepast.Naar aanleiding hiervan merken ondergetekenden op dat het voorstel op
dit punt door middel van een nota van wijziging zal worden aangepast. Daarin
is opgenomen dat artikel 18 van het voorliggend voorstel zal worden aangepast
op het moment dat de Invoeringswet Coördinatiewet uitzonderingstoestanden
en het onderhavige wetsvoorstel tot wet worden verheven en in werking zijn
getreden. De in het verslag aan het woord zijnde leden vragen verder om een nadere
concretisering van het in artikel 26 genoemde begrip dienstbelang. Tevens
willen deze leden weten hoe de rechtsbescherming van de dienstplichtige ter
zake is geregeld.Hieromtrent wordt het volgende opgemerkt. De zinsnede «tenzij het
dienstbelang dit onvermijdelijk» maakt wordt in de rechtspositionele
bepalingen betreffende dienst- en werktijden en verlof sinds jaar en dag gebruikt.
Deze ziet op de feitelijke werksituatie, op het functioneren van het onderdeel
waar de dienstplichtige zijn dienstplicht vervuld. Het is onvermijdelijk dat
van dienstplichtigen verlangd wordt, net zoals dat bijvoorbeeld ook bij (militaire)
ambtenaren gebeurt, dat zij om beurten dienst verrichten op voor hen op grond
van hun godsdienst of levensovertuiging geldende feest- en rustdagen. De rechtsbescherming
dienaangaande is geregeld in paragraaf 3 (Bezwaar, beroep en beklag) van hoofdstuk
2.De leden van de GPV-fractie hebben er behoefte aan nader in te gaan op
de constructie de opkomstplicht voor onbepaalde tijd op te schorten, en –
indien een politiek-militaire afweging van met name de veiligheidssituatie
dit noodzakelijk maakt – tot reactivering van het dienstplichtstelsel
over te gaan. Zij constateren in de eerste plaats dat niet duidelijk is aan
te geven onder welke omstandigheden zal worden besloten tot een reactivering
van het dienstplichtstelsel. Zij vragen of het wel reëel om is te veronderstellen
dat dit in normale omstandigheden zal plaatsvinden. In dat verband vragen
deze leden tevens welke concrete termijnen gemoeid zijn met het op sterkte
en in operationele gereedheid brengen van de krijgsmacht door het beëindigen
van de opschorting van de opkomstplicht.Ook vragen zij of de regering het uitgesloten acht dat, ondanks de oproepbaarheid
van het merendeel van de ex-beroepsmilitairen, zich omstandigheden kunnen
voordoen waaronder de beschikbaarheid van dienstplichtigen in kwalitatief
opzicht tekort zal schieten, ook bijvoorbeeld als gevolg van het ontbreken
van voldoende materiële en infrastructurele ondersteuning.De constatering dat niet duidelijk is aan te geven onder welke omstandigheden
zal worden besloten tot een beëindiging van de opschorting wordt door
ondergetekenden onderschreven. Noodzakelijkerwijs zal dit onder de noemer
van «gewone» omstandigheden moeten plaatsvinden. Veeleer is reactivering
van het dienstplichtstelsel op het moment dat sprake is van buitengewone omstandigheden
niet of nauwelijks reëel te noemen. Voor wat betreft concrete termijnen
die gemoeid zijn met het op sterkte brengen van de krijgsmacht mogen ondergetekenden
verwijzen naar de antwoorden op gelijke vragen van de leden van de CDA-fractie.
Aangezien de omstandigheden waaronder dienstplichtigen zullen worden opgeroepen
zich niet laten voorspellen, kan op voorhand niet worden uitgesloten dat zich
nooit omstandigheden zullen voordoen waaronder de beschikbaarheid van dienstplichtigen
in kwalitatief opzicht tekort zal schieten. In dat verband zij verwezen naar
de historische parallel zoals geschetst bij het antwoord op een vraag van
de leden van de SGP-fractie met betrekking tot materiële en infrastructurele
ondersteuning.De leden van de GPV-fractie vragen voorts om een nadere onderbouwing voor
de relatie tussen artikel 38 (beëindiging van de opschorting) en artikel
17 en 18 (buitengewone omstandigheden) van het voorstel. Zij krijgen de indruk
dat, indien artikel 38 zou worden toegepast, vrijwel automatisch als tweede
stap daarop de toepassing van artikel 17 en 18 zal volgen, aangezien het reactiveren
van de dienstplicht toch uitsluitend in bijzondere omstandigheden zal geschieden.
Wat zouden immers «normale omstandigheden» kunnen zijn die toepassing
van artikel 38 kunnen rechtvaardigen. Is het in dit verband mogelijk, zo vragen
deze leden, dat een onvoldoende instroom van vrijwilligers in
de huidige krijgsmacht van beroepsmilitairen ertoe kan leiden dat de opkomstplicht
opnieuw wordt gereactiveerd zonder dat de veiligheidssituatie hiertoe verder
aanleiding geeft.In de eerste plaats willen ondergetekenden nogmaals benadrukken dat een
besluit tot reactivering niet in buitengewone omstandigheden zal dienen plaats
te vinden, maar juist in gewone omstandigheden wil een tijdige en goede voorbereiding
van de operationele gereedheid, maar ook van de eventuele inzetbaarheid van
dienstplichtigen in buitengewone omstandigheden verzekerd zijn. Zoals in de
memorie van toelichting is gesteld is het niet mogelijk om met de meetlat
uit te zetten onder welke omstandigheden en in welke situaties het dienstplichtstelsel
zal worden gereactiveerd. Het is, zoals eerder opgemerkt, aan de regering
en het parlement om zelf in een bepaalde situatie de balans op te maken en
het besluit tot opschorting van de opkomstplicht ongedaan te maken. De omstandigheden
die een toepassing van artikel 38 zouden kunnen rechtvaardigen hangen samen
met een politiek-militaire beoordeling van zich voordoende feitelijke gebeurtenissen
en omstandigheden van met name de veiligheidssituatie. De vraag of een onvoldoende
instroom van vrijwilligers in de huidige krijgsmacht van beroepsmilitairen
kan leiden tot een reactivering van de opkomstplicht zonder dat de veiligheidssituatie
hiertoe verder aanleiding geeft, wordt door ondergetekenden ontkennend beantwoord.
Zij willen niet de suggestie wekken dat het besluit tot opschorting van de
opkomstplicht niet meer zou zijn dan een proefneming met een ander systeem
van personeelsvoorziening, waarop als het niet bevredigend werkt, kan worden
teruggekomen. Een dergelijke zienswijze doet naar, naar onze mening, onvoldoende
recht aan de principiële keuze die is gemaakt voor een vrijwilligerskrijgsmacht.Deze leden kunnen zich de opvatting van de regering wel voorstellen dat
een waarborg tegen een mogelijk te snel grijpen naar buitengewone bevoegdheden
niet zozeer is gelegen in een omschrijving van buitengewone omstandigheden
waarin buitengewone bevoegdheden kunnen worden toegepast, maar veeleer in
de procedure (een koninklijk besluit, terstond gevolgd door een ontwerp-verlengingswet)
die voor inwerkingstelling daarvan moet worden gevolgd. Een dergelijke procedure
dient volgens deze leden eerst in zeer bijzondere omstandigheden te worden
gevolgd. Het zou immers gaan om een enorme operatie met ingrijpende consequenties
voor duizenden dienstplichtigen. Zij vragen derhalve of het niet mogelijk
is in die voorgestelde regeling toch criteria op te nemen die als toetsstenen
zullen kunnen fungeren bij de vraag of beëindiging van de opschorting
van de opkomstplicht gewenst is.Naar aanleiding hiervan merken wij het volgende op.Deze leden constateren terecht als uitgangspunt dat de regering zolang
mogelijk normale bevoegdheden blijft hanteren. Alleen als dit onvermijdelijk
is moeten buitengewone bevoegdheden in werking worden gesteld. Zoals ook in
het nader rapport is gezegd is een exacte juridische omschrijving van de inhoud
van het verzamelbegrip buitengewone omstandigheden niet te geven. Naar ons
oordeel verdient het daarom de voorkeur de term «buitengewone»
omstandigheden, net zoals dat gebeurt bij de inmiddels bij de Eerste Kamer
der Staten-Generaal aanhangige noodwetgeving, te gebruiken voor alle gevallen
waarin buitengewone bevoegdheden moeten kunnen worden toegepast. Aldus is
duidelijk dat steeds aan de hand van de zich voordoende feitelijke omstandigheden
moet worden beoordeeld of toepassing van die bevoegdheden aangewezen is. In
de procedures die voor inwerkingstelling zullen moeten worden gevolgd ligt
dan de waarborg tegen een te snel grijpen naar buitengewone bevoegdheden;
door het formele begin en het formele einde van de buitengewone rechtstoestand
is de rechtszekerheid van de burgers gewaarborgd. Bovenstaande redenering
geldt ook bij de beantwoording van de vraag of beëindiging
van de opschorting in gewone omstandigheden wenselijk is. In dat verband zij
kortheidshalve nog verwezen naar het antwoord op de vraag van de leden van
de VVD-fractie betreffende het onderscheid tussen gewone en buitengewone omstandigheden.Op grond van artikel 38, eerste lid, zo constateren de leden van de GPV-fractie,
is het de minister mogelijk het besluit tot beëindiging van de opschorting
voor de verschillende hoofdstukken, paragrafen, artikelen of onderdelen daarvan
op verschillende tijdstippen te stellen. Zij krijgen de indruk dat het hierdoor
mogelijk wordt dat artikel 13 (ontheffing) en hoofdstuk 2 (rechtspositie en
grondrechten) van het wetsvoorstel zowel in gewone als in buitengewone omstandigheden
(tijdelijk) kunnen worden opgeschort. In dat verband vragen zij voorts wat
volgens de regering een rechtvaardiging zou kunnen zijn om onder normale omstandigheden
grondrechten van dienstplichtigen op te schorten. Ook vragen zij of in de
wettekst voldoende tot uitdrukking komt dat het in de rede ligt zoals de regering
stelt dat bij het reactiveren van de opkomstplicht in gewone omstandigheden,
de artikelen die daarmee samenhangen eveneens worden geactiveerd.Ondergetekenden merken op dat de constatering van deze leden dat uit artikel
38 niet direct volgt dat de beëindiging van de opschorting van de verschillende
bepalingen in voldoende samenhang zal plaatsvinden, zoals is aangegeven in
het nader rapport, correct is. Laatstgenoemd artikel moet vooral worden gezien
om een chronologische opbouw van het dienstplichtstelsel in de tijd gezien
zo flexibel mogelijk te maken.De aan de vooravond van de beëindiging van de opschorting geldende
omstandigheden zijn bepalend voor de vraag of de beëindiging al dan niet
gefaseerd zal geschieden. De parlementaire betrokkenheid daarbij staat centraal,
opdat het parlement invloed kan uitoefenen op de vraag op welke wijze het
dienstplichtstelsel in de tijd gezien zal worden gereactiveerd. In dat kader
zal eveneens de opschorting van bijvoorbeeld artikel 13 (ontheffing) en hoofdstuk
2 (rechtspositie en grondrechten) ongedaan worden gemaakt.Ondergetekenden hopen met het vorenstaande voldoende te zijn ingegaan
op de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen.De Minister-President, Minister van Algemene Zaken,W. KokDe Minister van Defensie,J. J. C. VoorhoeveDe Staatssecretaris van Defensie,J. C. Gmelich Meijling 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24245-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl