Kinderopvang; Brief staatssecretaris bij rapport Inspecteren is vooruitkijken - Inventarisatie van factoren die van invloed zijn op het uivoeren van inspecties kinderopvang door GGD'en
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137543
 2009-2010
 
 31 322
 Kinderopvang
 
 
 
 
 Nr. 
 69
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 20 november 2009
 1. Inleiding
 Gemeenten zijn op basis van de Wet kinderopvang verantwoordelijk voor
het toezicht op en de handhaving van de kwaliteit van de kinderopvang. Voor
deze wettelijke taak is door mij geld beschikbaar gesteld in het Gemeentefonds
(in 2009: € 11,9 miljoen). Dit geld is niet geoormerkt. Gemeenten
dienen wettelijk het feitelijke toezicht op de kindercentra en de gastouderopvang
te laten uitvoeren door de GGD. De GGD-en voeren dit toezicht uniform uit
op basis van landelijk gestandaardiseerde criteria, waarin de eisen uit de
Wet kinderopvang en de normen uit de beleidsregels één op één
zijn overgenomen en zijn geconcretiseerd. De uitvoering van de handhaving
geschiedt op basis van gemeentelijk beleid. Het is de taak van de Inspectie
van het Onderwijs (IvhO) te onderzoeken hoe de gemeenten het toezicht en de
handhaving op de kwaliteit van de kinderopvang uitvoeren. Daarnaast diept
de IvhO, als zij daartoe aanleiding ziet, een bepaald thema nader uit, zoals
bij dit onderzoek naar de jaarlijkse GGD-inspecties.
 
 Hierbij bied ik u het door de Inspectie van het Onderwijs uitgebrachte
onderzoekrapport: «Inspecteren is vooruitkijken- Inventarisatie van
factoren die van invloed zijn op het uitvoeren van inspecties kinderopvang
door GGD-en» aan.
 Aanleiding voor dit onderzoek was dat in 2007 dertig procent van de wettelijk
verplichte jaarlijkse inspecties niet werden uitgevoerd. Signalen vanuit gemeenten
en GGD-en wezen erop dat er onvoldoende capaciteit beschikbaar zou zijn om
deze verplichte inspecties uit te voeren. Voor een deel kon dat worden verklaard
uit de sterke groei van de kinderopvang. Echter ook andere factoren zouden
van invloed kunnen zijn op het al dan niet tijdig uitvoeren van alle jaarlijkse
inspecties. Waarom slagen sommige gemeenten en GGD-en daar beter in dan andere
gemeenten en GGD-en, zo was de vraag van de IvhO. Vandaar dat de IvhO besloot
hiernaar nader onderzoek te doen, met als doel het bieden van inzichten die aanleiding zouden kunnen geven tot een verbetering van de uitvoering
bij gemeenten en GGD-en.
 
 In deze brief ga ik zowel in op de inhoud van dit rapport als op de beleidsconclusies
die ik hieraan verbind. De beleidsconclusies worden ondersteund door de VNG
en GGD Nederland.
 2. Het onderzoekrapport «Inspecteren is vooruitkijken»
 Het onderzoek «Inspecteren is vooruitkijken» is uitgevoerd
bij alle GGD-en en bij een aselecte steekproef van gemeenten. De resultaten
zijn representatief. In het onderzoek zijn de GGD-en in drie categorieën
verdeeld: de GGD-en die in 2007 van de jaarlijkse inspecties: 75–99%,
50–74% of minder dan 50% hebben uitgevoerd. De gemeenten
zijn in vier categorieën verdeeld: gemeenten die in 2007 van de jaarlijkse
inspecties 100%, 75–99%, 50–74 of minder dan 50%
hebben uitgevoerd. De verschillende categorieën GGD-en en gemeenten werden
in de analyse van het onderzoek onderling vergeleken. De gegevens hebben betrekking
op de jaren 2007 en 2008.
 2.1. Conclusies
 De IvhO trekt uit het onderzoek de volgende conclusies:
 • Onvoldoende budget in 2007 en 2008 naar mening
van de helft van de GGD-en
   Naar de mening van de helft van de GGD-en kregen zij in 2007 en
2008 onvoldoende budget van de gemeenten voor het uitvoeren van alle inspecties.
Het structurele extra budget van € 3 miljoen dat eind december 2007
voor intensivering van toezicht en handhaving werd overeengekomen, is in maart
2008 overgemaakt aan de gemeenten. Dit geld werd vervolgens naar de mening
van de GGD-en, door gemeenten vaak te laat ter beschikking gesteld aan de
GGD, om nog in 2008 slagvaardig te kunnen handelen. Nieuwe inspecteurs konden
daarom pas in een laat stadium geworven worden.
 • Goede communicatie tussen gemeente en GGD onontbeerlijk
   Een goede communicatie tussen gemeenten en GGD-en is volgens de
IvhO een succesfactor voor het kunnen halen van de planning en daarmee voor
het uitvoeren van alle jaarlijkse onderzoeken. Dit geldt ook voor het maken
van afspraken over de financiering. De afspraken over planning en financiering
moeten worden vastgelegd en de voortgang hiervan regelmatig worden besproken.
Hoewel de GGD de regie bij de uitvoering van de inspecties heeft, blijft de
gemeente ervoor verantwoordelijk dat alle locaties jaarlijks worden geïnspecteerd.
De gemeente staat nu nog teveel aan de zijlijn.
 • Planning nog niet adequaat
   Als in de planning onvoldoende rekening wordt gehouden met bijvoorbeeld
de groei van de kinderopvang, wordt daarmee in het budget, dat gemeenten en
GGD met elkaar afspreken, ook geen rekening gehouden. Dat zou wel moeten gebeuren.
 • Vicieuze cirkel bij uitstel van jaarlijkse onderzoeken
   De groei van de kinderopvang, de toename van het aantal nadere
onderzoeken en het tekort aan ingewerkte inspecteurs zijn de belangrijkste
redenen voor het uitstellen van de jaarlijkse onderzoeken. Dat blijkt een
vicieuze cirkel: als met deze factoren onvoldoende rekening wordt gehouden,
wordt de planning niet gerealiseerd.
 • Financiële deskundigheid bij gemeenteambtenaren
onvoldoende
   Door onvoldoende kennis over de financiering van toezicht en handhaving
in de kinderopvang worden de gemeentelijke middelen ten behoeve van kinderopvang
niet ten volle benut. Wanneer de gemeenteambtenaar beter zicht
heeft op de financiering, is de gemeente beter in staat alle noodzakelijke
inspecties te bekostigen.
 • Onvoldoende anticipatie op landelijke ontwikkelingen
   Gemeenten en GGD-en anticiperen soms te laat op landelijke ontwikkelingen.
Voorbeelden hiervan zijn de hiervoor genoemde vanaf 2008 beschikbaar
gestelde extra middelen voor intensivering van het toezicht en daarnaast de
invoering van de nieuwe beleidsregels per 1 april 2008. Wel hebben GGD-en
en gemeenten te maken met praktische en organisatorische aspecten die het
snel implementeren van landelijk beleid naar de lokale situatie bemoeilijken.
 • Negatief effect van het bovenmatig inzetten
van tijdelijke krachten
   GGD-en die in veel hogere mate dan andere GGD-en gebruik (hebben
moeten) maken van tijdelijke krachten, voeren vaker niet alle jaarlijkse inspecties
uit. Daarnaast geldt dat er van inhuur of uitleen van inspecteurs tussen GGD-en
onderling nauwelijks sprake is.
 • Nog niet alle mogelijkheden benut om inspecteurs
efficiënt in te zetten
   Van inhuur of uitleen van inspecteurs bij GGD-en onderling is nauwelijks
sprake. Het aanwijzen van GGD-inspecteurs door de gemeente wordt echter per
1 januari 2010 vereenvoudigd. Zo zouden inspecteurs met een breed takenpakket
tijdelijk uitsluitend kunnen worden ingezet op toezicht kinderopvang. Vervolgens
zouden andere medewerkers (bijvoorbeeld uitzendkrachten) werk over kunnen
nemen dat binnen de GGD minder inwerktijd vergt.
 • Verschil in prijzen en duur inspecties
   Prijzen en de duur van inspecties verschillen nogal per GGD. Er
is landelijk gezien onvoldoende zicht op de kosten in relatie tot de wijze
waarop GGD-en hun werk organiseren. Overigens ligt in de prijs voor de inspectie
geen relatie met het behalen van alle jaarlijkse inspecties.
 2.2. Verbetermogelijkheden
 De IvhO ziet de volgende mogelijkheden tot verbetering bij zowel de GGD-en
als bij de gemeenten:
 • GGD-en zouden standaard een adequate planning moeten opstellen
en afspraken moeten maken met de gemeenten over de opzet en uitvoering van
de planning en deze vastleggen. Afspraken over de planning moeten in de loop
van het jaar bijgesteld kunnen worden.
 • Tevens zouden GGD-en en gemeenten scenario’s moeten ontwikkelen
om beter voorbereid te zijn op een plotseling tekort aan capaciteit. GGD Nederland
zou hierin richting GGD-en zowel een ondersteunende als sturende rol moeten
hebben.
 • Inspectierapporten dienen tijdig door de GGD aan de gemeente gestuurd
te worden, zodat eventuele benodigde handhaving op tijd kan starten ten behoeve
van een goede kwaliteit kinderopvang.
 • Gemeenteambtenaren dienen van het management voldoende tijd te
krijgen voor een goede uitvoering van het toezicht en de handhaving kinderopvang.
Dit betreft zowel de beleidsmatige – als de financiële kant. De
noodzaak van de verhoogde aandacht die de VNG geeft aan de gemeenten voor
het interne gemeentelijk begrotingsproces is groot.
 • Vooral de kleine gemeenten die achterblijven in de uitvoering van
de handhavingstaak zouden de mogelijkheden tot samenwerking in regionaal verband
moeten onderzoeken. In het project «Achterblijvende gemeenten»
van de IvhO zal de IvhO gemeenten hierop, waar nodig, attenderen.
 • Het verschil in prijzen en de duur van de inspecties is soms groot.
Een onderzoek om zicht te krijgen op het feit hoe de verschillende GGD-en
hun werk organiseren, in relatie tot de kosten die gemoeid zijn met de inspecties
kinderopvang, is de moeite waard.
 • Uitstel of afzien van jaarlijkse inspecties waartoe binnen het
huidige systeem van toezicht en handhaving door gemeenten en GGD-en
meermaals wordt overgegaan, is naar de mening van de IvhO alleen mogelijk
in een systeem van risicogestuurd toezicht. De IvhO onderschrijft de keuze
die inmiddels voor invoering van een landelijk systeem van risicogestuurd
toezicht is gemaakt.
 3. Beleidsconclusies
 In mijn brief van 12 maart 2009 heb ik al beleidsconclusies gegeven
in reactie op het rapport «Kwaliteit gemeentelijk toezicht Kinderopvang
2007». In die brief gaf ik aan dat in 2007
de GGD-en een gebrek aan capaciteit hadden voor de jaarlijkse inspecties.
Zij moesten, vanwege de enorme groei van het aantal locaties, zowel voorrang
geven aan de inspecties bij de start van nieuwe kinderopvanglocaties of nieuwe
gastouderbureaus als aan vervolginspecties (bij slecht of minder goed functionerende
kinderopvangorganisaties).
 
 In de hiervoor genoemde brief gaf ik tevens aan welke maatregelen ik zou
gaan inzetten om de situatie te verbeteren. Een van deze maatregelen was het
vragen aan de IvhO om gerichte verbeterafspraken (inclusief termijnen) met
de gemeenten te maken die kunnen variëren naar de aard van de tekortkomingen
en de herstelduur. De IvhO betrekt daarbij het landelijke oordeel over het
jaar 2008. Alle gemeenten die de uitvoering van het toezicht op en de handhaving
van de kwaliteit van de kinderopvang op orde hebben, krijgen van de IvhO vóór
2010 bericht. Met gemeenten waarbij dat niet het geval is, zal de IvhO vanaf
begin 2010 gerichte afspraken maken. De feitelijke resultaten zullen dus vooral
in 2010 worden bereikt. De conclusies en aanbevelingen uit het rapport «Inspecteren
is vooruitkijken» kunnen in de contacten van de IvhO en de VNG met de
achterblijvende gemeenten meegenomen worden om tot een daadwerkelijke verbetering
te komen.
 
 Tevens onderschrijf ik met de VNG en GGD Nederland de conclusies en aanbevelingen
van de IvhO, die betrekking hebben op een professionelere invulling van de
relatie tussen gemeenten en GGD-en. Kenmerken van een dergelijke professionelere
invulling zijn een opdrachtgever- opdrachtnemerrelatie, waarin transparante
prijs- en prestatieafspraken worden gemaakt over de uitvoering van het toezicht
op de kinderopvang door de GGD. In 2010 komen er mede door de invoering van
de Wijziging van de Wet kinderopvang in verband met de herziening van het
stelsel van gastouderopvang per 1 januari 2010 toezichtstaken bij en
komt er meer variatie in de zwaarte van de verschillende inspecties. Daarin
past des te meer bovenstaande professionele en zakelijke invulling, die een
goede samenwerking overigens niet in de weg hoeft te staan.
 
 Uit het rapport blijkt immers dat waar dit al gebeurt en er regelmatig
overleg is over de voortgang de beste resultaten worden behaald qua effectiviteit
van het toezicht. De VNG communiceert deze conclusie en aanbeveling momenteel
actief aan gemeenten via ledenbrieven, de recent gehouden regionale bijeenkomsten
voor gemeenten en zal dat ook in de toekomst blijven doen. Hetzelfde geldt
voor GGD Nederland in relatie tot de GGD-en.
 
 De VNG, GGD Nederland en ik onderschrijven eveneens dat veel verbetering
mogelijk is door een goede planning en monitoring van de toezichtstaak in
samenspraak tussen gemeenten en GGD-en. Wat betreft de prijs en de tijdsduur
van de inspecties concludeert het rapport dat er grote verschillen lijken
te zijn. Verschillende wijzen van begroten door GGD-en, waarbij het onderdeel
kinderopvang maar een zeer bescheiden post vormt kan hiervan de oorzaak zijn.
 Ik ben met de VNG en GGD Nederland van mening dat het aan de gemeenten
en aan de veelal in gemeenschappelijke regelingen georganiseerde GGD-en is
om hun begroting adequaat in te richten. Ook het bestuur van een gemeenschappelijke
regeling moet de begroting op orde hebben. Daarbinnen moet uiteraard efficiency
en transparantie van de uitvoering een belangrijk meetpunt zijn.
 
 Tot slot deel ik u hierbij mee dat de invoering per 1 januari 2010
van het directe toezicht op de kwaliteit van de gastouders, een sterke uitbreiding
van de werkzaamheden van de GGD-en en de gemeenten betekent voor toezicht
en handhaving kinderopvang in eerste instantie voor het jaar 2010. Om deze
uitbreiding mogelijk te maken, heeft het ministerie van OCW voor 2010 € 10
miljoen in het gemeentefonds beschikbaar gesteld voor toezicht en handhaving
in de kinderopvang. Gemeenten en GGD-en bereiden zich voor op deze uitbreiding
van taken. Zo worden bijvoorbeeld extra inspecteurs aangesteld.
 In lijn met de aanbevelingen van de IvhO onderschrijf ik het belang van
tijdige duidelijkheid over de voor de GGD beschikbare middelen, zodat deze
belangrijke toezichttaak goed kan worden uitgeoefend.
 
 De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 S. A. M. Dijksma
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 322, nr. 59.