Goedkeuring Partnerschapsovereenkomst tussen Staten van Afrika, Caraïben, Stille Oceaan en EG-Staten van 22-6-2000; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27672, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

19-04-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27672 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamA. Inleiding1. De noodzaak van vernieuwing2. De nieuwe EG-ACS Overeenkomst op hoofdlijnenad 1.ad 2.ad 3.ad 4.3. Een evaluatieB. Artikelsgewijze toelichtingPreambuleDeel 1 Algemene bepalingen van de samenwerkingTitel 1 Doelstellingen, principes en actoren1.1 Doelstellingen en beginselenArtikelen 1–31.2 De actoren van het partnerschapArtikelen 4–7Titel II De politieke dimensieArtikelen 8–11Artikel 12Artikel 13Deel 2 Institutionele bepalingenArtikelen 14–17Deel 3 Ontwikkelingsstrategieën en sectoren van samenwerkingTitel 1 Ontwikkelingsstrategieën1.1 Algemeen kaderArtikelen 18–201.2 Gebieden waarop ondersteuning wordt verleendArtikelen 21–24Artikel 25Artikel 26Artikel 27Artikelen 28, 29 en 302.1. Thematische en algemene vraagstukkenArtikel 31Artikel 32Artikel 33Titel 2 Economische en handelssamenwerking2.1 Doelstellingen en beginselenArtikelen 34 en 352.2 Nieuwe handelsbepalingenArtikelen 36, 37 en 382.3 Internationale samenwerkingArtikelen 39 en 402.4 Handel en dienstenArtikelen 41, 42, 432.5 Handelsgerelateerde onderwerpenArtikelen 44, 45 en 46Artikelen 47, 48, 49 en 50Artikel 51Artikel 522.6 Overige samenwerkingArtikel 53Artikel 54Deel 4 Samenwerking inzake ontwikkelingsfinancieringTitel 1 Algemene bepalingen1.1 Doelstellingen, beginselen, richtlijnen en begunstigdenArtikel 55Artikel 56Artikel 57Artikel 581.2 Terreinen en aard van de financieringArtikelen 59–61Titel 2 Financiële samenwerking2.1 Financiële middelenArtikel 62Artikel 63Artikel 64Artikel 652.2 Schulden en structurele aanpassingArtikel 66Artikel 672.3 Steun voor korte termijn-fluctuaties in exportinkomstenArtikel 682.4 Steun voor sectorbeleidArtikel 692.5 Micro-projecten en gedecentraliseerde samenwerkingArtikelen 70–712.6 Humanitaire en noodhulpArtikelen 72–732.7 Steun aan investeringen en de particuliere sectorArtikelen 74–75Artikel 76Artikel 77Artikel 78 InvesteringsbeschermingTitel 3 Technische samenwerkingArtikelen 79–80Titel 4 Procedures en beheerssystemenArtikelen 81–82Artikel 83Deel 5 Algemene bepalingen voor de Minst Ontwikkelde,
niet aan zee grenzende, en eiland-ACS-statenArtikelen 84–90Deel 6 SlotbepalingenArtikel 93Artikelen 94 en 95Artikelen 96–97Artikel 100BIJLAGE 1 Financieel ProtocolBIJLAGE 2 Bepalingen en voorwaarden van financiering1 Financiering van investeringen2 Bijzondere activiteiten3 Financiering voor korte termijn-schommelingen in exportopbrengsten4 Overige bepalingen5 InvesteringsbeschermingsovereenkomstenBIJLAGE 3 Institutionele ondersteuning – CDE and CTABIJLAGE 4 Uitvoeringsmaatregelen en beheersproceduresBIJLAGE 5 Handelsregime van toepassing gedurende de voorbereidingsperiode
waarnaar wordt verwezen in artikel 37 (1)C. Koninkrijkspositie
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27672Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 114 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 672Goedkeuring van de op 22 juni 2000 te Cotonou totstandgekomen Partnerschapsovereenkomst
tussen de Staten van Afrika, het Caribisch Gebied en de Stille Oceaan en de
Europese Gemeenschap en haar Lidstatennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGA. InleidingTer vervanging van de op 29 maart 2000 afgelopen Vierde ACS-EG-Overeenkomst
(hierna ook «Lomé IV» of «Lomé Conventie»,
totstandgekomen te Lomé op 15 december 1989 (Trb. 1991, 35) werd op
22 juni 2000 in Cotonou de Partnerschapsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap
en haar Lidstaten, enerzijds, en de Staten in Afrika, het Caribisch Gebied
en de Stille Oceaan (hierna de «ACS-landen»), anderzijds, ondertekend.
Aan de totstandkoming van dit nieuwe samenwerkingsakkoord ging een intensief
consultatie- en onderhandelingsproces van drie-en-een-half jaar vooraf, dat
begon met de publicatie van het «groenboek» van de Europese Commissie
in november 1996. Dit was het startsein voor een brede consultatieronde tussen
de Commissie en de lidstaten, tussen de lidstaten en ACS-landen en tussen
betrokken overheden en maatschappelijke organisaties. Nederland droeg daar
aan bij door tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap in de eerste helft
van 1997 een informele ministeriële conferentie van alle EU- en ACS-partners
te organiseren. Voorts produceerden de meeste lidstaten een positiedocument
(ook wel position paper genoemd). Ook de Nederlandse
regering legde zijn opvattingen over de toekomst van de EU-ACS-relaties neer
in de notitie «Nederlandse visie op de toekomstige betrekkingen EU-ACS»
(kamerstukken 1997/98, 25 762, nr. 1). Deze eerste fase duurde tot eind
1997. De tweede fase begon met de presentatie door de Commissie van de concept-onderhandelingsrichtsnoeren
in februari 1998. De EU-lidstaten onderhandelden daarover tot juni 1998. De
derde en laatste fase begon op 30 september 1998, toen de onderhandelingen
tussen de EU en de ACS-landen officiëel van start gingen. Er vonden vier
onderhandelingsrondes op ministerieel niveau plaats in februari 1999 in Dakar,
in juli 1999 in Brussel, in december 1999 in Brussel en in februari 2000 in
Brussel. Over deze onderhandelingen is de Voorzitter van de Tweede Kamer op
20 september 1999, 24 november 1999, 18 januari 2000 en 28 februari 2000 per
brief van de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking geïnformeerd. De
Ministeriële bijeenkomsten boden de gelegenheid de moeilijkste kwesties
te bespreken en, waar mogelijk, bereikte resultaten vast te leggen.De nieuwe Overeenkomst verschilt fundamenteel van de Vierde Lomé
Conventie van 15 december 1989 en de op 4 november 1995 te Mauritius totstandgekomen Overeenkomst tot wijziging van de Vierde ACS-EG-Overeenkomst
van Lomé (hierna ook: Lomé IV bis; Trb. 1996, 75). Deze verdragen
borduurden nog voort op het stramien van de op 28 maart 1975 te Lomé
totstandgekomen eerste ACS-EG Overeenkomst (Trb. 1975, 110). De nieuwe Overeenkomst,
daarentegen, voorziet in een geleidelijke, maar definitieve wijziging van
de handelsbetrekkingen tussen de EU en de ACS-landen. De nieuwe handelsbetrekkingen,
die na een overgangsperiode van acht jaar definitief vorm moeten krijgen,
vormen het antwoord op de uitdagingen waarvoor de EU en de ACS-landen aan
het begin van de 21ste eeuw staan. Ook op andere onderdelen, zoals het beoogde
partnerschap, de politieke dialoog en de vormgeving van de financiële
samenwerking, is een modernisering doorgevoerd. Vernieuwingen die andere multilaterale
en bilaterale donoren reeds hadden doorgevoerd, hebben daarmee nu ook hun
weg gevonden naar dit belangrijke onderdeel van de Europese ontwikkelingssamenwerking.In deel A van de Memorie van Toelichting zal om te beginnen kort worden
teruggekeken op de beoogde doelstellingen van de EU aan het begin van het
hierboven beschreven proces. Daarna zal op hoofdlijnen worden ingegaan op
het resultaat van het onderhandelingsproces. Ten slotte zal een korte evaluatie
worden gegeven van de nieuwe ACS-EG Partnerschapsovereenkomst.In deel B van deze Memorie zal een toelichting worden gegeven op de inhoud
van de artikelen van de Overeenkomst en van de belangrijkste bijlagen en protocollen
bij de Overeenkomst.1. De noodzaak van vernieuwing1.1.Tussen 1975 en 1995 bleef de Lomé Conventie in essentie hetzelfde.
Het specifieke karakter van de Conventie lag in het feit dat deze afspraken
op het terrein van de politieke dialoog, de handelsbetrekkingen en financiële
samenwerking samengebracht waren in één kader. Daarnaast was
van belang dat dit kader contractueel van aard was: het betrof een verdrag
waarbij alle betrokken landen partij waren. Beide aspecten onderscheidden
de samenwerking tussen de EU en de ACS-landen van die tussen de EU en andere
regio's, bijvoorbeeld de regio Azië en Latijns-Amerika (ook wel bekend
als ALA-regio). Voor laatstgenoemde regio bestonden verschillende beleidskaders
(Verordening nr. 443/92 van 25 februari 1992 inzake financiële en technische
hulp en economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika
en Azië (Pb EG L52) voor de financiële samenwerking, en het Algemeen
Preferentieel Stelsel voor de handelspreferenties), die alle unilateraal door
de EU werden bepaald. Een ander specifiek kenmerk van de Lomé Conventie
was dat financiering plaatsvond vanuit het Europees Ontwikkelingsfonds, dat
buiten de EG-begroting stond. Toch had Lomé in de tweede helft van
de jaren negentig al iets van zijn unieke karakter verloren: ook met de Mediterrane
landen was inmiddels een geïntegreerd beleidskader tot stand gekomen.
Belangrijker was echter de constatering dat, ondanks het unieke karakter van
ruim 20 jaar samenwerking in Lomé-kader, de ACS-landen, en met name
sub-Sahara Afrika, er in relatieve zin (en in sommige gevallen ook in absolute
zin) slechter voor stonden dan in 1975. Uiteraard was dit niet te wijten aan
de Lomé-samenwerking, maar men kon wel vaststellen dat de Lomé-samenwerking
het proces van marginalisering in ieder geval niet had kunnen keren. Mogelijk
had deze constatering ook in 1990, ten tijde van de onderhandelingen over
de vierde Lomé Conventie al gedaan kunnen worden, maar feit is dat
het proces van globalisering deze marginalisering sterker tot uitdrukking
bracht. Overigens gold dit niet voor de ACS-groep als geheel. Binnen deze
groep bestonden aanzienlijke verschillen. 1.2.Vier ontwikkelingen maakten de modernisering van de EU-ACS betrekkingen
urgent.In de eerste plaats was dat de reeds aangestipte toegenomen differentiatie
binnen de ACS-groep. Zo waren er aanzienlijke verschillen tussen de landen
in sub-Sahara Afrika, waarvan sommige tot de allerarmste behoren, terwijl
andere in staat waren geweest een redelijke groei te bewerkstelligen. Groter
dan de verschillen binnen sub-Sahara Afrika waren echter de verschillen tussen
de Afrikaanse en Caraïbische regio. In laatstgenoemde regio behoren de
meeste landen tot de middeninkomens groep. De toenemende differentiatie in
ontwikkelingsniveau tussen de ACS-landen deed onvermijdelijk de vraag naar
voren komen of het nog wel gewenst was deze groep als één geheel
te behandelen. De samenstelling van de ACS-groep was vooral historisch bepaald:
zij omvatte de voormalige koloniën van de lidstaten van de EU die na
het ontstaan van de EG hun onafhankelijkheid verkregen. Als zodanig was er
een logica in de samenstelling van de groep. De vraag was echter of de samenstelling
van de ACS-groep ook de meest logische was voor de vormgeving van een effectief
extern beleid van de EU in de toekomst. Daarbij moest tevens in ogenschouw
worden genomen dat met de uitbreiding van de EU de historische banden met
de ACS-groep zouden verwateren. Dat was al in enige mate gebeurd door de toetreding
van Finland, Oostenrijk en Zweden. Toekomstige uitbreidingen met landen uit
Midden- en Oost-Europa zouden dat proces echter versterken. Daarnaast onderstreepte
de differentiatie tussen de ACS-landen onderling de effectiviteitsvraag. Het
draagvlak voor het beschikbaar stellen van publieke middelen voor ontwikkelingssamenwerking
kon alleen behouden blijven indien de hulp gericht was op de landen die de
hulp het meest nodig hadden en waar deze effectief kon worden ingezet.Gegeven deze ontwikkelingen speelde de vraag van de toekomst van de ACS-groep
een belangrijke rol in de discussies over een nieuwe ACS-EG Conventie. Nederland
gaf in deze discussie aan voorstander te zijn van een grotere mate van differentiatie
tussen de behandeling van de Minst Ontwikkelde Landen (MOLs) enerzijds en
de andere ACS-landen anderzijds. Zo werd onder andere door Nederland voorgesteld
de nieuwe Overeenkomst uit te breiden tot alle MOLs.De tweede ontwikkeling die verandering vereiste was de gebrekkige invulling
van de politieke dialoog en het partnerschapsbeginsel. De dialoog in de formele
EU-ACS-organen beperkte zich voornamelijk tot technische kwesties. Een gesprek
over zaken die van essentieel belang zijn voor het ontwikkelingsproces, zoals
het bestaan van een verantwoordelijke overheid, bleef daardoor achterwege.
Dat belemmerde niet alleen het bredere ontwikkelingsproces, maar ook het functioneren
van de Lomé Conventie als onderdeel van dat proces. Evenmin was het
partnerschapsbeginsel uit de verf gekomen. Het idee van gezamenlijke verantwoordelijkheid
ketste af op ingewikkelde procedures en een op controle gerichte cultuur binnen
de Commissie enerzijds en een cultuur van «entitlement» bij de
ACS-partners anderzijds. De als vernieuwend bedoelde Lomé-samenwerking
was verworden tot een logge machinerie waarin de achterstanden in de uitvoering
jaarlijks toenamen. Er waren echter ook lichtpuntjes. Met name met betrekking
tot de politieke dialoog en het partnerschap waren met de vierde gewijzigde
Lomé Conventie al veranderingen ingezet. Zo was de opschortingsbepaling
(art 366a van de vierde Lomé Conventie), die samenhangt met de zogenaamde
essentiële elementen van de Conventie (artikel 5 van Lomé IV en
de Overeenkomst tot wijziging van Lomé IV), te weten respect voor de
mensenrechten, democratie en rechtsstaat, een bruikbaar instrument gebleken
om in overleg te treden wanneer zich ergens negatieve ontwikkelingen voordeden.
Van de mogelijkheid van opschorting van de betrekkingen bleek
voldoende druk uit te gaan om situaties in gunstige zin te beïnvloeden.De derde ontwikkeling die een grondige herziening wenselijk maakte was
de eerder genoemde economische marginalisering. Ondanks het feit dat de ACS-landen
konden profiteren van de meest vergaande handelspreferenties vis-a-vis de
EU, bleven hun prestaties achter bij die van andere landen. Het aandeel van
de ACS-landen op de EU-markt van 6,7% in het midden van de jaren zeventig
daalde tot 2,8% in het midden van de jaren negentig. De preferenties verbonden
aan de produktprotocollen (bananen, rundvlees, suiker, rum) leverden over
het algemeen de meeste waarde op, maar ook zij schoten te kort in termen van
invloed: de opbrengst van de preferentiële waarde van de produktprotocollen
werd te weinig aangewend voor diversificatie en versterking van de economische
basis. Integendeel, de produktprotocollen versterkten bestaande economische
rigiditeiten en vergrootten de afhankelijkheid van de Europese markt. In een
wereld waarin de internationale interdependentie snel toenam, betekende dit
dat de ACS-landen steeds meer op achterstand kwamen. Zij namen geen deel aan
de groei van de internationale handel en verloren daardoor aan concurrentiekracht.Eenzijdige preferenties schoten tekort als instrument van ontwikkeling.
Gebruikmaking van handelspreferenties, en benutting van de verkregen voordelen
ten gunste van versterking van de economische basis vereisten meer aandacht
voor de aanbodkant. Daarbij ging het niet alleen
om zaken als soepele douane-procedures, een transparant juridisch raamwerk,
voldoende financieringsmogelijkheden, toegankelijke informatie, maar vooral
om het versterken van de concurrentiekracht van ontwikkelingslanden. Daarbij
speelden buitenlandse investeringen, vanwege de daarmee gepaard gaande technologieoverdracht,
een belangrijke rol. Onderkenning van het belang van de aanbodkant drong zich des te sterker op wanneer de toekomst van handelspreferenties
in ogenschouw werd genomen. De afname van importtarieven als gevolg van de
Uruguay-ronde en het sluiten van regionale vrijhandelsakkoorden met landen
buiten de ACS-groep (de Mediterrane landen, Zuid-Afrika, Mexico) verminderde
het absolute en relatieve voordeel van de ACS-landen en benadrukte het belang
van handelsstrategieën die niet alleen waren gebaseerd op preferenties.Ook zouden de meer ontwikkelde ACS-landen kunnen winnen bij geleidelijke
openstelling van hun eigen markten. Een te langdurige afscherming van de wereldmarkt
kwam de concurrentiekracht van de ACS-landen evenmin ten goede.Ten slotte droeg het ontstaan van de op 15 april 1994 te Marrakesh totstandgekomen
Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie (hierna de WTO;
Trb. 1995, 130) bij tot de roep om verandering. Duidelijk was immers dat het
handelsregime van de Lomé Conventie niet de toets van de WTO-regels
kon doorstaan. De afspraken van de Lomé Conventie druisten in tegen
het non-discriminatiebeginsel van artikel 1 van de Algemene Overeenkomst over
Tarieven en Handel (beter bekend als het General Agreement
on Tariffs and Trade of de GATT). Op
grond van een besluit van de Tokio Ronde van 1979 (de zogenaamde Enabling Clause) is het mogelijk ontwikkelingslanden speciaal te
behandelen. Het is echter niet toegestaan te discrimineren tussen ontwikkelingslanden
op andere gronden dan ontwikkelingsniveau. Dat was echter precies wat de Lomé
Conventie deed. Niet alleen discrimineerde de Lomé Conventie tussen
de ACS-landen en niet-ACS-landen, ook werd door middel van de produktprotocollen
gediscrimineerd binnen de ACS-groep. Dat laatste kon uiteraard niet gebeuren
zonder de instemming van alle ACS-landen, maar het maakte de produktprotocollen
wel extra kwetsbaar voor kritiek. Zoals bekend heeft een en ander
inmiddels geleid tot een drastische aanpassing van het EU-invoerregime voor
bananen. De zaak aangespannen tegen de EU over het bananenprotocol maakte
tevens duidelijk dat de Lomé Conventie in de nieuwe situatie, waarin
het WTO-geschillenbeslechtingsmechanisme een bindend karakter had gekregen,
niet ongewijzigd kon worden voortgezet. Dat zou slechts schijnzekerheid opleveren
voor de ACS-landen en niet bijdragen aan het vergroten van hun weerbaarheid
voor de ontwikkelingen in het internationale handelsstelsel.Het handelsvraagstuk bleek uiteindelijk het meest gecompliceerde aspect
van de onderhandelingen. Daarbij speelde een rol dat de ACS-landen lange tijd
hun positie niet wisten te bepalen en de EU-lidstaten het EU-mandaat verschillend
interpreteerden. Van zwaarder gewicht was echter dat beide partijen zich realiseerden
dat er geen gemakkelijke oplossingen waren voor de situatie van de ACS-landen.2. De nieuwe EG-ACS Overeenkomst op hoofdlijnen2.1.De Overeenkomst die resulteerde voldoet in ieder geval op één
punt aan de inzet van het groenboek: er is een fundamentele breuk met het
verleden bereikt en de weg terug is afgesneden. Mede door het radicale karakter
van de veranderingen voelden de ACS-landen zich tot het einde van de onderhandelingen
onzeker over de richting waarin deze gingen. Ook zij beseften echter dat het
niet langer mogelijk was, tegen de stroom van globalisering en liberalisering
in, vast te houden aan het oude, hoewel dat bij de meeste landen wel de eerste
impuls was. Enerzijds zagen de ACS-landen in dat een simpele voorzetting van
het lopende handelsregime, gezien de in het verleden behaalde resultaten,
niet het juiste antwoord was op nieuwe ontwikkelingen, anderzijds waren zij
huiverig voor de noodzaak tot verandering die uit zou gaan van een minder
gunstige behandeling dan in het verleden.In de nieuwe Overeenkomst staat het begrip partnerschap centraal. Het
is het streven van beide partijen geweest om daaraan serieus invulling te
geven en een verdrag tot stand te brengen dat wat de verhouding tussen beide
partijen betreft «bij de tijd» is. Dat is gedaan door in de eerste
plaats een aantal fundamentele principes te formuleren dat ten grondslag ligt
aan het partnerschap (gelijkheid, eigenaarschap (in de zin van verantwoordelijkheidsgevoel
of ownership), betrokkenheid van maatschappelijke
organisaties, dialoog, etc.), in de tweede plaats het respect voor de democratie,
rechtsstaat en mensenrechten opnieuw te bevestigen en het belang van goed
bestuur te onderstrepen, en in de derde plaats de Overeenkomst sterker te
formuleren in termen van wederzijdse rechten en verplichtingen. Op die manier
is een modernere tekst ontstaan, die desalniettemin iedere vijf jaar aan een
herziening kan worden onderworpen. Doordat een aantal meer specialistische
delen van de Overeenkomst geen deel meer uitmaakt van de hoofdtekst, maar
is opgenomen in bijlagen, is tevens een aanzienlijk kortere verdragstekst
ontstaan.2.2.Een niet onbelangrijk onderdeel van het partnerschap is de politieke dialoog.
Het eerste wat opvalt wat betreft de politieke dialoog is dat de Overeenkomst
weinig regelt. Dat betekent dat de politieke dialoog flexibel kan worden ingevuld
naar plaats, tijd, betrokken aantal landen, niveau etc. Op dit punt wordt
dus afstand gedaan van het uniforme kader dat voorgaande conventies kenmerkte
en er wordt recht gedaan aan de verschillende situaties waarin (groepen van)
ACS-landen zich bevinden. Vermeden wordt dat de politieke dialoog slechts
kan plaatsvinden in het kader van de formele ministeriële
ACS-EG raden die jaarlijks plaatsvinden. Deze zijn in het verleden ongeschikt
gebleken voor diepgaande gedachtenwisselingen over gevoelige zaken. Zij blijven
wel nodig voor de bespreking van vraagstukken over de uitvoering van de Overeenkomst.
Er zijn geen onderwerpen uitgesloten van de politieke dialoog, maar migratie
en beleidscoherentie worden expliciet genoemd als mogelijke onderwerpen. Met
de afspraken over een intensieve, flexibele politieke dialoog kan ook de brug
worden geslagen naar een substantieel buitenlands- en veiligheidsbeleid. Betrokkenheid
van de Hoge Vertegenwoordiger van de Raad en inzet van Speciale Vertegenwoordigers
bij conflictpreventie, bemiddelingspogingen conflictbeheersing sluiten hier
goed bij aan.De meer reguliere politieke dialoog zal zich onder andere moeten richten
op de kwestie van goed beleid en goed bestuur. De EU kan, doordat zij een
verdragsmatige verplichting aan gaat met alle ACS-landen, de samenwerking
niet beperken tot die landen die reeds een volledig goed beleid en een goed
bestuur hebben. Wel kan de samenwerking met een bepaald land meer of minder
intensief en omvangrijk zijn. De richting van de ontwikkeling en de mate waarin
de regering van een ACS-land bereid is een gesprek over tekortkomingen op
het terrein van goed beleid en goed bestuur aan te gaan zal daarbij in beschouwing
worden genomen.Daarnaast spelen de zogenaamde essentiële elementen, en de opschortingsbepaling
die daaraan is gekoppeld, een cruciale rol bij het tot stand brengen van een
effectieve politieke dialoog. Sinds de inwerkingtreding van de vierde gewijzigde
Lomé Conventie is daarmee al ervaring opgedaan. In diverse landen (Niger,
Togo) hebben de consultaties op basis van artikel 366a een gelegenheid verschaft
voor dialoog en beïnvloeding in situaties waarin de democratie, rechtsstaat
en mensenrechten ernstig werden bedreigd. De EU ziet de essentiële elementen
en de daaraan gekoppelde opschortingsbepaling niet als conditionering van
de hulp, maar als kern van het partnerschap dat beide partijen zijn aangegaan.
Als deze kern in gevaar komt door systematische schending van de essentiële
elementen is partnerschap niet mogelijk. Hoewel de ACS-landen deze opvatting
in principe delen, vinden ze de mogelijkheid van eenzijdige opschorting, zeker
wanneer daartoe via de versnelde procedure wordt besloten, toch bedreigend.
Voor de ACS-landen was dit reden om te vragen om een ontkoppeling van de essentiële
elementen en de opschortingsbepaling. De EU stelde daarentegen voor de drie
bestaande essentiële elementen, respect voor mensenrechten, de democratie
en de rechtsstaat, uit te breiden met een vierde, te weten, goed bestuur.
De uitkomst van dit debat is dat goed bestuur in de nieuwe Overeenkomst niet
werd opgenomen in het rijtje van essentiële elementen, maar dat ernstige
vormen van corruptie wél een grond voor opschorting zijn.2.3.Zoals reeds gezegd vormde het nieuwe handelsregime de grootste uitdaging
van de onderhandelingen. Dat is niet verwonderlijk omdat met de handelsbepalingen
aanzienlijke belangen zijn gemoeid. Bovendien ging het om de vraag hoe te
vermijden dat de ACS-landen aansluiting met de wereldmarkt zouden verliezen.Het eindresultaat van de onderhandelingen op het gebied van de handel
kan worden getypeerd aan de hand van vier begrippen, te weten (1) differentiatie,
(2) geleidelijkheid, (3) wederkerigheid en (4) WTO-conformiteit.ad 1.Een van de meest opvallende uitkomsten van het onderhandelingsproces is
dat niet langer wordt vastgehouden aan de eenheid van de ACS-groep. Dit was
overigens wel de inzet van de ACS-landen, die vreesden aan onderhandelingskracht
in te boeten als de eenheid van de ACS-groep werd doorbroken. Hoewel de EU
dit laatste aspect onderkende, en mede om die reden de ACS-groep in Genève
meer steun zal gaan geven, was zij toch van mening dat op het terrein van
de handel meer differentiatie noodzakelijk was.De nieuwe Overeenkomst voorziet voor het eerst in de mogelijkheid van
differentiatie tussen de minst ontwikkelde ACS-landen enerzijds en de overige
ACS-landen anderzijds. Het bereiken daarvan ging niet zonder slag of stoot.
In concreto moest daarvoor de bepaling worden geschrapt die stelde dat er
geen onderscheid zou worden gemaakt tussen ACS-landen onderling, de zogenaamde
non-discriminatiebepaling. Deze kwestie bleef tot op het allerlaatste moment
open in de onderhandelingen. De ACS-landen wisten immers dat schrapping van
de non-discriminatiebepaling samen zou gaan met opneming van een verwijzing
naar de toezegging van de EU, de handelspreferenties voor de MOLs te verdiepen.
Met andere woorden, het schrappen van de bepaling zou een concreet en direct
effect hebben. Voor de EU was de mogelijkheid om de toezegging uit 1997 om
de MOLs meer markttoegang te geven echter van groot belang. De non-discriminatiebepaling
van de Lomé Conventie had de realisatie van dat voornemen in de weg
gestaan. Er was de EU en specifiek Nederland, waarvoor dit een van de hoofdpunten
van de onderhandelingen was, derhalve veel aan gelegen deze vernieuwing door
te voeren.ad 2.De geleidelijkheid van de ingezette veranderingen is op twee manieren
gewaarborgd. In de eerste plaats zal gedurende een overgangsperiode, waarvan
de lengte is bepaald op acht jaar, het huidige handelsregime van eenzijdige
preferenties onveranderd blijven gelden. Een uitzondering daarop vormt de
hierboven genoemde verdieping van de preferenties voor de MOLs. Deze lange
overgangsperiode geeft de ACS-landen de gelegenheid zich voor te bereiden
op de veranderingen die vanaf 2008 zullen intreden. Vanaf dat moment
zullen vrijhandelsakkoorden (in de terminologie van de Overeenkomst: economische
partnerschapsakkoorden) met de EU, waarover de onderhandelingen zullen plaatsvinden
in de periode 2006–2008, ten uitvoering worden gebracht. Vrijhandelsakkoorden
zullen echter alleen tot stand komen met die groepen van landen die dat wensen,
en die daarop intern zijn voorbereid. De andere landen blijven recht houden
op eenzijdige preferenties. Ook voor de niet-MOLs zal worden getracht deze
op peil te houden. Het is de bedoeling dat de tenuitvoerlegging van de vrijhandelsakkoorden
een periode van 12 jaar in beslag zal nemen. Dit is iets langer dan gebruikelijk
voor de ontwikkeling van vrijhandelszones (10 jaar). Ook op dit punt wordt
echter voor geleidelijkheid gekozen, hetgeen verdedigbaar wordt geacht omdat
het hier om vrijhandelszones tussen een groep rijke en groepen van arme landen
gaat. De vrijhandelszones zullen derhalve pas in 2020 definitief vorm krijgen.ad 3.Zoals hierboven aangegeven zal vanaf 2008 een trendbreuk worden ingezet
met het verleden. Voor de landen die kiezen voor het aangaan van vrijhandelszones
met de EU zal het systeem van eenzijdige preferenties worden omgezet in een
systeem waarin ook de ACS-landen hun markten openen. Daardoor zullen de ACS-landen
zich moeten aanpassen aan de «tucht van de markt». Het is vanzelfsprekend
dat daarvoor tijd wordt genomen, vandaar de voorgenomen lange implementatieperiode
van 12 jaar. Het ligt hierbij in de rede dat de totstandkoming van vrijhandelszones tussen de EU en groepen van ACS-landen gekenmerkt zal worden door asymmetrie,
dat wil zeggen dat de ACS-landen hun markten in veel mindere mate zullen openen
dan de EU dat zal doen. Het verschil in ontwikkelingsniveau rechtvaardigt
een dergelijke aanpak. Het feit dat de ACS-landen het principe van wederkerigheid
hebben aanvaard is op zich echter van belang. Het betekent dat zij zich er
van bewust zijn dat afscherming van hun interne markt geen stimulans is voor
versterking van hun concurrentiekracht en dat zij beseffen dat de praktijk
heeft uitgewezen dat landen die zich wel hebben opengesteld voor de concurrentie
van de wereldmarkt over het algemeen een meer succesvolle ontwikkeling hebben
doorgemaakt. Landen die niet kiezen voor vrijhandelszones met de EU zullen
openstelling van hun markten tot stand kunnen brengen in WTO-kader, op basis
van het Meest Begunstigde-principe. Hierover doet de Overeenkomst uiteraard
geen uitspraken.ad 4.Beide partijen hebben voor de hier beschreven vernieuwing van het handelsregime
gekozen omdat ze zich bewust waren van de noodzaak dit regime in overeenstemming
te brengen met de regels van de WTO. Dit bewustzijn was verscherpt door de
veroordeling door de WTO van de EU-marktordening voor bananen die voortvloeide
uit het bananen-protocol van de Lomé Conventie. Het handelsregime van
de Lomé Conventie bleek niet immuun voor de ontwikkeling van de WTO.
Ongewijzigde voortzetting van het beleid zou niet dezelfde garanties bieden
als in het verleden. Het zoeken naar WTO-conforme handelsarrangementen nam
derhalve een centrale plaats in de onderhandelingen in. Met de introductie
van differentiatie op basis van ontwikkelingsniveau (tussen MOLs en niet-MOLs)
in plaats van op basis van het al of niet behoren tot de ACS-groep, en de
ontwikkeling van vrijhandelszones is een proces in gang gezet naar een WTO-conform
regime toe. Gedurende de eerste acht jaar, gedurende welke het overgangsregime
geldt, zal echter nog steeds een verklaring van afstand van recht (een zogenaamde waiver) van de WTO nodig zijn.Ten slotte moet worden opgemerkt dat het bananenprotocol drastisch is
aangepast en in zijn nieuwe vorm geen markttoegangsbepaling meer omvat. De
suiker- en rundvleesprotocollen zijn onverminderd van toepassing gebleven,
maar zijn op dezelfde manier als het bananenprotocol kwetsbaar voor procedures
binnen de WTO.2.4.Op het terrein van de financiële samenwerking heeft eveneens modernisering
plaatsgevonden. Bij het formuleren van de doelstellingen wordt zonder veel
omhaal van woorden aangesloten bij de resultaten van de grote VN-conferenties
van de laatste tien jaar. Armoedebestrijding, duurzame ontwikkeling en geleidelijke
integratie in de wereldeconomie staan centraal. Daarmee komt de nieuwe Overeenkomst
dichter bij de internationale hoofdstroom van de ontwikkelingssamenwerking.
Het minder gedetailleerd vastleggen van allerlei doelstellingen in specifieke
sectoren creëert bovendien flexibiliteit om de samenwerking aan te passen
aan nieuwe inzichten.De doorbreking van de cultuur waarin het ontvangende land meent recht
te hebben op het indicatieve hulpbedrag (de zogenaamde entitlement cultuur) vormt eveneens een belangrijke vernieuwing.
De toewijzing van hulpgelden zal in de toekomst plaatsvinden op basis van
behoeften en prestatie, met andere woorden de ACS-landen kunnen geen recht
meer doen gelden op de indicatieve bedragen. Dit is een belangrijke stap vooruit
in de vormgeving van een partnerschap waarin beide partijen rechten
en plichten kennen. Er zullen nog steeds indicatieve bedragen worden toegekend,
maar op basis van een tussentijdse evaluatie, waarin met name zal worden gekeken
naar de prestaties van het betrokken land tot dan toe, kunnen verschuivingen
in de toewijzing van gelden worden aangebracht. Doel van deze verandering
is meer verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de Overeenkomst te geven
aan de ACS-landen. Daarnaast kan deze flexibilisering ertoe bijdragen dat
de opeenvolgende financiële protocollen sneller worden uitgeput en gelden
niet gedurende lange tijd ter beschikking blijven staan van een land dat niet
in staat is het geld op een verantwoorde wijze uit te geven, bijvoorbeeld
omdat er een burgeroorlog woedt. De «tegenprestatie» van de EU
is dat er een decentralisatie van bevoegdheden en vereenvoudiging van procedures
zal plaatsvinden.Al met al kan worden vastgesteld dat de nieuwe partnerschapsovereenkomst
substantieel verschilt van zijn voorgangers en dat de vaak moeizame onderhandelingen
in termen van vernieuwing en modernisering vruchten hebben afgeworpen.3. Een evaluatie3.1.Nederland heeft altijd een enigszins afstandelijke houding gehad tot de
opeenvolgende Lomé Conventies. De grote differentiatie tussen ACS-landen
stond een effectief ontwikkelingsbeleid in de weg en verhinderde concentratie
op de armste landen. Dit gold zowel voor de financiële samenwerking als
voor de handel. Nederland kon evenmin enthousiasme opbrengen voor de produktprotocollen,
die een verstarrende werking hadden op de economische structuur van de ACS-landen
en indruisten tegen de WTO-regels. Dat laatste heeft een rol gespeeld bij
de Nederlandse opstelling in de discussie over de gemeenschappelijke marktordening
voor bananen.Een belangrijke doelstelling van de Nederlandse inzet bij de onderhandelingen
over een nieuwe Overeenkomst was dan ook om, ten eerste, meer mogelijkheden
voor differentatie op basis van ontwikkelingsniveau te scheppen en, ten tweede,
de nieuwe Overeenkomst open te stellen voor niet-ACS-landen, in concreto de
MOLs die niet tot de ACS-groep behoren. In feite zou Nederland veel verder
willen gaan en het EU-beleid willen richten op MOLs enerzijds en niet-MOLs
anderzijds. Dit zou echter een vergaande verandering betekenen, waarbij niet
alleen afstand gedaan zou worden van het historische ACS-kader, maar ook veranderingen
zouden optreden in samenwerkingsprogramma's van de EU met andere regio's.
Dat leek geen realistische onderhandelingsinzet, ondanks enkele trends (uitbreiding
van de EU) die de vanzelfsprekendheid van de ACS-groep doen verminderen. De
eisen van differentiatie binnen de ACS-groep en openstelling van de ACS-groep
leken beter haalbaar. Uit het hierboven beschreven onderhandelingsresultaat
blijkt dat Nederland in redelijke mate in deze opzet is geslaagd. Zowel in
de politieke dialoog als in het handelsregime en bij de financiële samenwerking
is ruimte gekomen voor differentiatie. Wat betreft de handel betekent dit
dat thans uitvoering kan worden gegeven aan de toezegging van de EU aan de
MOLs dat zij rechten- en quotavrije toegang tot de EU-markt zullen krijgen
voor vrijwel alle goederen. Dit voornemen figureert letterlijk in de tekst
van de nieuwe Overeenkomst. Nu de non-discriminatiebepaling is verdwenen,
belet niets de EU echter om verder te gaan wanneer zij dat zou willen. Vooralsnog
ondervindt het Nederlandse pleidooi voor volledig vrije markttoegang voor
MOLs echter weinig steun. Het betreft immers eenzijdige maatregelen die worden
vormgegeven in het Algemeen Preferentieel Stelsel. Dat maakt het ook mogelijk
om deze maatregelen te treffen voor alle MOLs, of ze nu deel uitmaken van
de ACS-groep of niet. Ook bij de financiële samenwerking zal differentiatie een grotere
rol gaan spelen. De toewijzing van financiële middelen zal immers gaan
plaatsvinden op basis van prestatie en behoefte. Bij dat laatste speelt het
ontwikkelingsniveau van een land uiteraard een rol. Ten slotte kan de politieke
dialoog in de toekomst min of meer worden losgekoppeld van het formele kader
van de ministeriële EU-ACS raad.3.2.Wat de politieke dialoog betreft is Nederland tevreden met de bereikte
flexibilisering en de aandacht voor goed bestuur. De flexibilisering maakt
het tevens mogelijk meer specifiek in te spelen op de problemen van sub-Sahara
Afrika en daar het zwaartepunt te leggen van de EU-inzet.Hoewel het teleurstellend is dat goed bestuur niet is opgenomen in het
rijtje van essentiële elementen, maakt de nieuwe Overeenkomst het mogelijk
dieper in te gaan op het belang van goed beleid en goed bestuur voor ontwikkeling.
Nederland hecht speciaal aan de bepalingen over corruptie. Bij verschuiving
van projecthulp naar sectorsteun is effectieve corruptiebestrijding immers
een cruciale voorwaarde. Ten slotte is Nederland verheugd dat het onderwerp
migratie voor het eerst expliciet in de Overeenkomst is opgenomen. Conform
de Nederlandse inzet bevat deze een bepaling inzake terug- en overname van
illegale migranten. Het onderwerp migratie wordt echter niet alleen vanuit
die invalshoek bekeken. De partijen bij de Overeenkomst onderstrepen ook bestaand
internationaal recht inzake gelijke behandeling van legaal verblijvende buitenlanders
en humane behandeling van illegale migranten. Er is met andere woorden getracht
een balans te brengen in de rechten en plichten van alle betrokken landen.3.3.Wat betreft de toekomstige handelssamenwerking was Nederland het eens
met het belang dat de Commissie hechtte aan integratie van de ACS-landen in
de wereldeconomie. Over de vraag hoe deze doelstelling te bereiken verschilden
de meningen echter. Er bestond echter grote overeenstemming over de wens de
nieuwe Overeenkomst WTO-conform te maken. Nederland wilde daarnaast sterker
onderscheid tussen het handelsregime voor de MOLs enerzijds en de niet-MOLs
anderzijds. Dat zou kunnen worden bewerkstelligd door de preferenties die
gelden voor de ACS-landen te harmoniseren met die van het Algemeen Preferentieel
Stelsel. De derde wens van Nederland betrof de geleidelijke openstelling door
de meer ontwikkelde ACS-landen van hun markten. Deze landen zouden langzamerhand
wederkerigheid als uitgangspunt moeten accepteren, omdat zij anders te lang
afgeschermd zouden blijven van de concurrentie van de wereldmarkt. Daarbij
stonden in principe twee wegen open: wederkerigheid op basis van het principe
van de meest-begunstigde natie of door middel van het creëren van vrijhandelszones
met de EU. Hoewel in het Nederlandse positiedocument (nog) geen keuze werd
gemaakt tussen die twee mogelijkheden ontwikkelde zich gaande de onderhandelingen
aarzeling over het concept van de interregionale vrijhandelszones. Aan de
voorstellen van de Commissie voor het vormen van vrijhandelszones tussen de
EU en groepen van ACS-landen kleefden volgens Nederland drie bezwaren. In
de eerste plaats was Nederland van mening dat interregionale vrijhandelszones
niet moesten worden afgedwongen. Niet alleen was dat onwenselijk omdat het
de ACS-landen geen keuze liet, bovendien was het op korte termijn onmogelijk
omdat de meeste regionale samenwerkingsverbanden binnen de ACS-groep nog een
lange weg te gaan hadden voordat zij klaar waren voor het aangaan van een
vrijhandelszone. In de tweede plaats zou de ontwikkeling van interregionale
vrijhandelszones betekenen dat niet alleen de meer ontwikkelde ACS-landen
maar ook de ACS-MOLs hun markten zouden moeten openstellen. In de derde plaats
zou de aard en het tempo van de openstelling van de markten van
de ACS-landen te sterk gedomineerd kunnen gaan worden door de belangen van
de EU-lidstaten. In het onderhandelingsresultaat zijn echter een aantal waarborgen
opgenomen die maken dat Nederland het handelsregime van de nieuwe Overeenkomst
aanvaardbaar acht. Daarbij is de relatief lange overgangsperiode, evenals
een lange implementatieperiode van de vrijhandelszones, van belang. Verder
is relevant dat de Overeenkomst duidelijk maakt dat de keuze voor het aangaan
van een interregionale vrijhandelszone bij de ACS-landen ligt. De landen die
de tijd niet rijp achten voor dergelijke onderhandelingen, of om welke reden
dan ook geen deel uitmaken van een regionaal integratieproces, kunnen niet
worden gedwongen over interregionale vrijhandelszones te gaan onderhandelen.
Daarnaast schetst de Overeenkomst een perspectief voor de landen die niet
zullen deelnemen aan een interregionale vrijhandelszone. Zoals reeds eerder
gezegd zullen de eenzijdige preferenties voor de MOLs worden verdiept, terwijl
voor de minder arme landen getracht zal worden verbeteringen aan te brengen
in het Algemeen Preferentieel Stelsel wanneer de desbetreffende verordening
wordt herzien in 2004. Nederland blijft er overigens voorstander van dat ook
deze landen in WTO-kader toezeggingen doen over geleidelijke marktopening.Nederland is tevreden dat het nieuwe handelsregime in feite betekent dat
het op termijn (2008) los zal komen te staan van de Overeenkomst. Dat impliceert
dat het als knellend ervaren EU-ACS-kader voor de handelsafspraken niet langer
zal gelden. Dat vooruitzicht, en de mogelijkheid om ook bij de financiële
samenwerking meer te differentiëren, maakte het gemakkelijker om in te
stemmen met een lange looptijd voor de nieuwe Overeenkomst.In de nieuwe Overeenkomst wordt ook de nodige aandacht geschonken aan
handelsgerelateerde onderwerpen, zoals bescherming van intellectuele eigendomsrechten,
standaardisatie, sanitaire en fytosanitaire maatregelen. Daarnaast komen investeringen
en de ontwikkeling van het bedrijfsleven aan de orde. Ter stimulering van
investeringen, zowel met lokaal als buitenlands kapitaal, is een speciale
investeringsfaciliteit in het leven geroepen. Deze is aanzienlijk groter van
omvang (2,2 miljard euro) dan de vroegere enveloppe voor risico-kapitaal (1
miljard euro). Helaas is de mogelijkheid van rentesubsidies, hoewel op beperktere
schaal beschikbaar dan in het verleden, blijven bestaan. Nederland stond helaas
alleen in zijn inzet om de rentesubsidies geheel af te schaffen. De aandacht
voor de handelsgerelateerde onderwerpen en investeringen komt voort uit het
feit dat de verleende handelspreferenties op zich niet voldoende zijn gebleken
om de exportsector in de ACS-landen te vergroten. Daarvoor is ook een verbetering
van het algemene investerings- en exportklimaat nodig, evenals de opbouw van
institutionele capaciteiten om kwaliteitsnormen te stellen en te handhaven
en versterking van het bedrijfsleven om deze kwaliteitsnormen te bereiken.
Het is uitdrukkelijk de bedoeling van de EU en de ACS-landen daar de komende
jaren meer nadruk op te leggen. Nederland kan zich volledig vinden in die
benadering.3.4.Nederland was van mening dat de financiele samenwerking binnen de Lomé
Conventie een sterk verouderd karakter had. Bekende zwakke punten waren de
veelheid aan beleidsdoelstellingen, grote aantallen beleidsprioriteiten, een
versnipperd hulpinstrumentarium, enkele verouderde, want ineffectief gebleken,
hulpinstrumenten, zoals de automatische stabilisatiemechanismen voor inkomsten
uit grondstoffenexporten, weinig flexibele planning, te veel versnippering
van de landenprogramma's over een groot aantal projecten etc. Op een groot
aantal punten brengt de nieuwe Overeenkomst veranderingen aan. Vereenvoudiging, flexibilisering en modernisering zijn daarbij de leidraad geweest.
Zoals al aangegeven sluit de nieuwe Overeenkomst wat de globale doelstellingen
betreft aan bij de internationale beleidsconsensus. Daarover is Nederland
dus tevreden. Wat betreft het selecteren van prioritaire sectoren waarin de
EU actief is, had de nieuwe Overeenkomst echter wel wat scherper gesteld mogen
zijn. Hoewel het waar is dat er per land maar enkele sectoren zullen worden
gekozen, meent Nederland dat een sterkere toespitsing op die sectoren waarin
is gebleken dat de Europese ontwikkelingssamenwerking meerwaarde heeft, nuttig
zou zijn geweest. Positief is weer dat beide partijen erin zijn geslaagd de
uitvoering van de hulp te vereenvoudigen en flexibeler te maken. Eerder is
er al op gewezen dat de voortschrijdende programmering daarin een rol speelt,
evenals de nieuwe criteria voor toewijzing van financiële middelen. Een
ander belangrijk aspect van flexibilisering is het verdwijnen van toewijzingen
voor specifieke hulpinstrumenten zoals noodhulp, Stabex en Sysmin (de mechanismen
voor stabilisatie van exportinkomsten). In de toekomst is er per land maar
één«financiële enveloppe» beschikbaar waarbinnen
jaarlijks kan worden bepaald hoeveel middelen zullen worden besteed aan macro-economische
begrotingssteun, aan sectorsteun of aan projecthulp. Dit betekent dat de Commissie
en het betrokken ACS-land bij het beheer van de hulp tegen minder rigiditeiten
oplopen, hetgeen de uitvoering van de hulp kan doen versnellen. Nederland
hechtte bovendien aan het opheffen van de instrumenten Stabex en Sysmin omdat
zij waren gebaseerd op automatismen in plaats van op behoefte, en niet hadden
geleid tot diversificatie van de exportsector. Op dat punt is grote vooruitgang
geboekt. De nieuwe bepalingen over financiering van korte termijn fluctuaties
in exportinkomsten leggen een rechtstreeks verband met begrotingstekorten,
waardoor betalingen niet rechtstreeks optreden bij dalende inkomsten van specifieke
exportprodukten uit de land- of mijnbouw. Ook hier is dus sprake van het doorbreken
van de cultuur van de oude Lomé Conventie waarin het ontvangende land
recht meent te hebben op het indicatieve hulpbedrag.3.5. ConclusieDe nieuwe ACS-EG Partnerschapsovereenkomst is wezenlijk anders van karakter
dan de Lomé Conventies. Deze vernieuwing was hard nodig. De Lomé
Conventie was in 1975 een modern instrument, maar is in de loop der jaren
gaan achterlopen bij ontwikkelingen in het denken over ontwikkeling en bij
ontwikkelingen in de wereldeconomie. De nieuwe Overeenkomst voldoet aan de
wens tot vernieuwing. Op diverse terreinen is een radicale breuk met het verleden
bereikt. Op andere wordt voor de weg der geleidelijkheid gekozen. Maar ook
op die terreinen is de trend onomkeerbaar. De nieuwe Overeenkomst komt daarmee
in voldoende mate tegemoet aan de Nederlandse wensen.B. Artikelsgewijze toelichtingIn deze artikelsgewijze toelichting wordt voornamelijk ingegaan op de
artikelen van de Overeenkomst. Daarnaast zal aandacht worden geschonken aan
de belangrijkste bijlagen en protocollen. Verwijzingen naar de meest relevante
verklaringen en het compendium van samenwerkingsstrategieën vinden plaats
bij de behandeling van de desbetreffende artikelen.In het algemeen kan worden opgemerkt dat de tekst van de Overeenkomst
aanzienlijk korter is (100 artikelen) dan die van de gewijzigde vierde Lomé
Conventie (369 artikelen). Veel details zijn neergelegd in bijlagen, protocollen
en verklaringen. Zo bevat de Overeenkomst niet langer een beschrijving van
de ontwikkelingsstrategieën van de sectoren van samenwerking. Deze zijn
nu opgenomen in het compendium bij de Overeenkomst. De redenen
voor deze verandering zijn dat daarmee de Overeenkomst overzichtelijker en
dus toegankelijker is gemaakt, en dat de details gemakkelijker kunnen worden
gewijzigd. Alles wat niet is vastgelegd in de Overeenkomst zelf kan namelijk
door de jaarlijkse ministeriële ACS-EG Raad worden aangepast. Met het
oog op de lange looptijd van de Overeenkomst is de gewijzigde opzet verstandig.PreambuleIn de preambule wordt gerefereerd aan de belangrijkste internationale
verdragen waarbij de ACS- en de EU-landen partij zijn. Zij creëren een
gemeenschappelijk uitgangspunt voor samenwerking. Voorts wordt verwezen naar
de ontwikkelingsdoelen die de grote VN-conferenties van de jaren negentig
van de vorige eeuw hebben vastgesteld. Zij vormen de gemeenschappelijke doelstelling
van de ACS-EU samenwerking.Deel 1 Algemene bepalingen van de samenwerkingTitel 1 Doelstellingen, principes en actoren1.1 Doelstellingen en beginselenArtikelen 1–3De centrale doelstelling van de Partnerschapsovereenkomst is de uiteindelijke
uitbanning van armoede door middel van duurzame ontwikkeling en de geleidelijk
integratie van de ACS-landen in de wereldeconomie. Door een bijdrage aan de
versnelde economische, culturele en sociale ontwikkeling van de ACS-landen
beogen de partners bij te dragen aan zowel de vrede en veiligheid als ook
de stabiliteit en democratie in de ACS-landen.Het partnerschap wordt gekenmerkt door een aantal fundamentele principes
waarmee de ACS-EU samenwerking meer dan voorheen een samenwerking van gelijkwaardige
partners beoogt te zijn. Centraal staan hierin begrippen als het eerdergenoemde
eigenaarschap van ontwikkelingsstrategieën door de betrokken landen én
hun bevolking; participatie, niet alleen van regeringen maar ook van het maatschappelijk
middenveld in zijn verschillende geledingen; de centrale rol van dialoog en
overleg; de wenselijkheid tot differentiatie volgens behoefte en de regionale
dimensie. Deze principes worden in navolgende artikelen nader uitgewerkt.1.2 De actoren van het partnerschapArtikelen 4–7Uit deze hernieuwde vorm van samenwerking volgt de noodzaak de rol van
de verschillende actoren en hun deelname aan het ontwikkelingsproces te definiëren.
Ten aanzien van de actoren van het partnerschap is de kern van de bepalingen
in de Overeenkomst dat de samenwerking plaatsvindt met overheden (nationaal,
regionaal en lokaal), niet-gouvernementele actoren, zowel van de particuliere
sector en de sociale- en economische partners als van het maatschappelijk
middenveld.Nederland heeft zich steeds sterk gemaakt voor een rol voor het maatschappelijk
middenveld die niet beperkt is tot die van uitvoerder of onderaannemer, zoals
in de gewijzigde vierde Lomé Conventie nog het geval was. Maatschappelijke
organisaties zouden ook betrokken moeten zijn bij de formulering van nationale
ontwikkelingsstrategieën en de planning van de samenwerking. Dat is thans ook de kern van de algemene benadering. Er is overeenstemming
bereikt met de ACS-landen over het feit dat niet-gouvernementele actoren een
complementaire rol hebben te vervullen in het ontwikkelingsproces en dientengevolge
ook moeten worden betrokken middels informatievoorziening en consultaties
bij de formulering van ontwikkelingsbeleid en -strategieën (zie ook artikel
19 derde lid en artikel 2 van bijlage IV). Uiteraard blijven zij betrokken
bij de uitvoering van projecten en programma's (zie artikel 58). De Overeenkomst
maakt het voor de niet-gouvernementele actoren mogelijk deze rol te spelen
door capaciteitsopbouw van bestaande organisaties te ondersteunen en financiële
middelen ter beschikking te stellen voor samenwerking.Titel II De politieke dimensieArtikelen 8–11De politieke dialoog wordt flexibel ingevuld waarmee afstand gedaan wordt
van het uniforme kader dat de Lomé Conventie van oudsher kenmerkte.
De gewijzigde vierde Lomé Conventie had al een aanzet gegeven tot deze
ontwikkeling, maar deze wordt nu doorgezet. In principe staan alle onderwerpen
die van belang zijn voor het bereiken van de doelstellingen van de Overeenkomst
open voor discussie, zowel de meer traditionele onderwerpen die rechtstreeks
de bepalingen van de Overeenkomst met betrekking tot ontwikkelingssamenwerking
betreffen als onderwerpen die een politiek belang hebben. Wat dat laatste
betreft wordt vrij uitgebreid ingegaan op de samenwerking op het terrein van
conflictpreventie en vredesopbouw. Nieuw is ook dat regionale en sub-regionale
organisaties expliciet bij de dialoog zullen worden betrokken, evenals vertegenwoordigers
van maatschappelijke organisaties.Als onderdeel van de politieke dimensie van de ACS-EG Partnerschapsovereenkomst
heeft een apart artikel (artikel 9) betrekking op de essentiële elementen
van de Overeenkomst. Deze zijn van groot belang als uitgangspunt voor de hele
samenwerking tussen EU en ACS-landen. Zij omvatten respect voor de mensenrechten,
democratische principes en de rechtsstaat. Ernstige schendingen van als essentieel
aangemerkte elementen kunnen leiden tot (gedeeltelijke) opschorting van de
samenwerking. De daartoe voorziene consultatieprocedures en mogelijke maatregelen
worden weergegeven in artikel 96.Een en ander is niet nieuw. Ook de voorgaande Conventie bevatte reeds
een bepaling over de essentiële elementen, gekoppeld aan een opschortingsbepaling.
Er is derhalve inmiddels enige ervaring opgedaan met de werking van deze bepalingen.
De consultatieronde die voorafgaat aan een eventueel besluit de samenwerking
op te schorten is een redelijk effectief instrument gebleken om invloed uit
te oefenen op regeringen in situaties waarin een verslechtering optreedt van
de naleving van de mensenrechten, democratische principes en rechtsstaat.Het onderwerp van de essentiële elementen heeft een voorname plaats
gehad in de onderhandelingen voor de nieuwe Overeenkomst. Conform het onderhandelingsmandaat
heeft de EU daarbij geïnsisteerd op opname van «goed bestuur»
in de rij van essentiële elementen. De ACS-landen stelden aanvankelijk,
dat «goed bestuur» feitelijk al wordt gedekt door het essentiële
element «rechtsstaat». Van EU-zijde werd aangegeven dat er weliswaar
raakvlakken waren, maar dat het toch niet om hetzelfde ging. Goed bestuur
betrof een breder gebied (corruptie, goed sociaal-economisch beleid, proportionele
defensiebegroting, bestaan van een ombudsman en dergelijke), dat bovendien
van grote invloed kon zijn op de effectiviteit van hulpprogramma's. Op basis
van deze argumenten konden de ACS-landen instemmen met opname
van goed bestuur, gedefinieerd als transparant en verantwoordelijk beheer
van hulpmiddelen met als doel een rechtvaardige en duurzame ontwikkeling,
als «fundamenteel element» van de Overeenkomst. De Overeenkomst
bepaalt dat de samenwerking kan worden opgeschort indien zich gevallen van
ernstige vormen van corruptie of omkoperij voordoen. Er zal hier pas in het
uiterste geval sprake van zijn, nadat uitgebreid overleg tussen de partijen
heeft plaatsgevonden zoals vastgelegd in art 97. Andere aspecten van het begrip
goed bestuur kunnen geen aanleiding voor opschorting zijn.Artikel 12Dit artikel is overgenomen uit de gewijzigde vierde Lomé Conventie.
Het heeft in de praktijk tot nu toe echter te weinig aandacht gekregen. Door
het nu expliciet in het kader van het debat over beleidscoherentie te plaatsen,
zal er naar verwachting vaker een beroep worden gedaan op dit artikel. Het
artikel voorziet in een consultatieprocedure die de ACS-landen in de gelegenheid
stelt beleidsincoherenties aan de orde te stellen. Overleg is eveneens voorzien
als de Gemeenschap een maatregel overweegt die de belangen van de ACS-landen
raken.Artikel 13Het onderwerp van dit artikel, migratie, wordt voor het eerst behandeld.
Beide partijen bleken er aan te hechten dit onderwerp op te nemen, zij het
dat zij verschillende accenten legden.Voor de ACS-landen was vooral van belang dat zou worden vastgelegd dat
hun onderdanen die legaal verblijven in EU-lidstaten, een eerlijke behandeling
krijgen en dat zij niet gediscrimineerd zullen worden (tweede en derde lid).
In artikel 13, derde lid is een discriminatieverbod naar nationaliteit wat
betreft arbeidsvoorwaarden, beloning en ontslag neergelegd. Dit discriminatieverbod
strekt zich uit tot onderdanen die legaal tewerkgesteld zijn op het grondgebied
van één van de EU-lidstaten. Daar sociale zekerheid niet wordt
genoemd bij de terreinen waarop het discriminatieverbod van toepassing is,
is er derhalve ook geen relatie met de Wet beperking export uitkeringen (Wet
van 27 mei 1999, Stb. 250). Daarnaast wilden de ACS-landen bovenal dat er
een bepaling zou worden opgenomen waarin de EU-lidstaten zouden aangeven de
rechten en waardigheid van personen die illegaal in de EU-verblijven en teruggestuurd
worden naar hun land van oorsprong, te zullen respecteren (vijfde lid onder
(b)). De EU legde vooral nadruk op het opnemen van een bepaling inzake de
terug- en overname van illegaal in de EU-verblijvende personen, voorzover
dit ACS-onderdanen zijn of via de ACS-landen naar de EU zijn gereisd.De tekst waarover de EU en de ACS-landen overeenstemming bereikten (artikel
13, vijfde lid onder (c)), stemt overeen met de in het licht van het Verdrag
van Amsterdam aangepaste standaardbepaling die de Raad op 26 oktober 1999
vaststelde. Zo wordt in dit lid ten eerste aangegeven dat de EU en de ACS-landen
wederzijds overeenkomen hun onderdanen die illegaal verblijven op het grondgebied
van de andere partij terug te nemen. In de tweede plaats komen de partijen
overeen dat, op verzoek van één van hen, onderhandelingen zullen
starten over bilaterale overeenkomsten waarin specifieke details van terug-
en overname kunnen worden vastgelegd. Bij overname gaat het dan zowel om onderdanen
van derde landen als van statenlozen.De Nederlandse regering heeft zich zeer ingespannen om terug- en overname
goed te regelen in de nieuwe Overeenkomst. Het feit dat het ging om
een Overeenkomst met 71 landen was daarvoor extra reden. Bovendien, zo redeneerde
Nederland, zou het onbegrijpelijk zijn om, in de eerste concrete onderhandelingssituatie
na de aanpassing van de standaardbepaling, niet voet bij stuk te houden. Dat
zou een slecht precedent zijn. Uiteindelijk konden zowel de andere EU-lidstaten
als de ACS-landen worden overtuigd van het belang van opneming van deze bepalingen.Deel 2 Institutionele bepalingenArtikelen 14–17De gezamenlijke instellingen van de Overeenkomst zijn als voorheen de
Raad van Ministers, het Comité van ambassadeurs en de gezamenlijke
parlementaire assemblee.In vergelijking met de vorige Conventie is nieuw in deze Overeenkomst:
de rol van de ACS-EG Raad van Ministers in het voeren van de politieke dialoog.
Hoewel ervan wordt uitgegaan dat de Raad van Ministers in de regel een keer
per jaar vergadert (de vorige Conventie meldde de eenjaarlijkse vergadering
als een verplichting) wordt de mogelijkheid van vergaderingen tussendoor niet
uitgesloten en kan, afhankelijk van de te bespreken kwesties, ook in beperktere
geografisch samenstelling worden vergaderd (artikel 15).De rol van de gezamenlijke parlementaire assemblee als consultatief orgaan
voor het bevorderen van democratische processen en beter begrip tussen de
volken van de EU en de ACS-landen is aangescherpt.Deel 3 Ontwikkelingsstrategieën en sectoren van samenwerkingTitel 1 Ontwikkelingsstrategieën1.1 Algemeen kaderArtikelen 18–20In het algemeen kader wordt de centrale doelstelling van armoedebestrijding,
duurzame ontwikkeling en de geleidelijk integratie van de ACS-landen in de
wereldeconomie als uitgangspunt genomen. Om deze tweevoudige doelstelling
te bereiken zullen ontwikkelingssamenwerking en de samenwerking op economisch-
en handelsgebied als complementair en elkaar onderling versterkend uitgewerkt
worden.De ontwikkelingsstrategieën dienen nauw aan te sluiten bij de conclusies
van de conferenties van de Verenigde Naties. Expliciet wordt ook verwezen
naar internationaal overeengekomen doelstellingen en inzichten betreffende
geïntegreerde strategieën en methodes van participatieve ontwikkeling
en het principe van de leidende rol van het betreffende ontwikkelingsland
in de uitwerking van de strategieën. Daarmee toont de ACS-EG samenwerking
zich daadwerkelijk geactualiseerd.In tegenstelling tot de oude Conventie worden in de nieuwe Overeenkomst
de diverse thema's en sectoren van samenwerking in het hierboven (onder B)
genoemde compendium bij de Overeenkomst omschreven. Het compendium kan tussentijds
worden herzien of aangevuld door de Raad van Ministers als de noodzaak of
behoefte zich daartoe voordoet. 1.2 Gebieden waarop ondersteuning wordt verleendArtikelen 21–24In deze artikelen wordt ingegaan op steun aan de economische ontwikkeling
van de ACS-landen. In artikel 21 wordt het belang van de ontwikkeling van
een gunstig ondernemersklimaat benadrukt. Het gaat daarbij om institutionele
hervormingen, steun voor financiële en niet-financiële dienstverlening
aan het bedrijfsleven, technische assistentie en de ontwikkeling van micro-bedrijven.
Macro-economische hervormingen zijn in veel landen nodig om een gunstig ondernemersklimaat
te bewerkstelligen. Hoe de steun aan macro-economische hervormingen precies
wordt vormgegeven, wordt behandeld in het hoofdstuk dat de instrumenten van
financiële samenwerking betreft (Deel 4, titel 2, artikelen 62 t/m 83;
zie voor de wijze waarop structurele aanpassinghulp zal worden vormgegeven
artikel 67).Artikel 23 gaat in op de ontwikkeling van produktiemiddelen en de (gelijke)
toegang tot produktiemiddelen. Samenwerking op dit terrein zal zich zowel
richten op de institutionele hervormingen als op de ontwikkeling van landbouw-
en voedselzekerheidstrategieën, training en de ontwikkeling van infrastructuur
en communicatie-systemen.Tijdens de onderhandelingen is ten slotte ingegaan op de wens van de ACS-landen
om, analoog aan Lomé IV bis, een speciaal artikel (artikel 24) op te
nemen over het belang van toerisme voor de economische ontwikkeling van de
ACS-landen. Hoewel de EU bij voorkeur geen specifieke sectoren wilde behandelen
in de Overeenkomst, is voor toerisme toch een uitzondering gemaakt.Artikel 25Dit artikel richt zich op de ontwikkeling van de sociale sector. Tegen
de achtergrond van internationale afspraken hierover wordt de nadruk gelegd
op beleidsontwikkeling en noodzakelijke hervormingen in deze sector teneinde
toegang tot sociale basisvoorzieningen te helpen verbeteren en adequate overheidsbudgetten
hiervoor te verzekeren.Artikel 26Nieuw in de Overeenkomst is de aandacht voor doelgroep kinderen en jongeren
zoals die tot uitdrukking komt middels het bevorderen van een coherent beleidskader
opdat de jeugd beter in de maatschappij geïntegreerd wordt en zodoende
zijn potentiëel kan ontwikkelen. Kinderen in post-conflict situaties
worden in dit verband specifiek genoemd.Artikel 27In dit artikel wordt de belangrijke rol van cultuur erkend. Deze betreft
allereerst de noodzaak om cultuur als transversale dimensie te integreren
in het ontwikkelingsproces. Daarnaast wordt nadruk gelegd op het belang van
de eigen culturele identiteit en uitingen van de eigen materiële cultuur.Een discussiepunt tijdens de onderhandelingen was de restitutie van cultureel
erfgoed . De ACS landen wensten aanvankelijk in de Overeenkomst zelf vast
te leggen dat cultureel erfgoed dient te worden teruggegeven aan het land
van oorsprong. De EU wenste op dit punt echter geen verplichtingen aan te
gaan. Een compromis werd gevonden door in gemeenschappelijke verklaring XI
de intentie van beide partijen te bevestigen om zich in te spannen voor behoud,
bescherming en ontwikkeling van het cultureel erfgoed in elk der ACS-landen.
In verklaring XII van de ACS-landen dringen deze er bij de Gemeenschap
en de EU-lidstaten op aan, teruggave van cultureel erfgoed te bevorderen.Artikelen 28, 29 en 30Deze artikelen zijn gericht op versterking van de regionale integratieprocessen
binnen de ACS-groep. Partijen beogen de samenwerking binnen de ACS-groep te
ontwikkelen en te bevorderen. De samenwerking heeft onder meer tot doel de
integratie van de ACS-landen in de wereldeconomie te stimuleren, bevordering
van vrij verkeer van personen, diensten, goederen, kapitaal, arbeid en technologie
tussen de ACS-landen en versnelling van diversificatie van de economieën
door middel van regionaal samenwerkingsbeleid.De ACS-EG samenwerking in het kader van economische integratie richt zich
onder meer op de ontwikkeling van instituties die zich bezighouden met regionale
integratie, bevordering van de deelname van MOLs in het ontstaan van regionale
markten, implementatie van sectorgewijs hervormingsbeleid op regionaal niveau,
liberalisatie van handel en betalingen en op de netto transitiekosten van
regionale integratie voor de nationale begroting en de betalingsbalans van
de betrokken landen. Via de Partnerschapsovereenkomst kan steun worden verleend
op een groot aantal functionele en thematische gebieden. Daarbij kan worden
gedacht aan het aanleggen van infrastuctuur ten bate van transport en communicatie,
milieu, waterbeheer, energie, gezondheid, onderwijs, onderzoek, rampenbestrijding,
wapenbeheersing, bestrijding van druggebruik en criminaliteit. Tevens kan
een politieke dialoog tussen de EU en betrokken groepen ACS-landen op gang
worden gebracht.De ervaring van o.a. de EU heeft laten zien dat intra-regionale handel
en investeringen a) een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de economische
ontwikkeling van de regio; b) de landen individueel ten goede komen; en c)
landen een sterkere positie verschaft op de wereldmarkt. Deze ervaringen kunnen
van nut zijn voor de ACS-landen en de EU kan een rol spelen in het bevorderen
van de intra-regionale handel. Voor de totstandkoming van vrijhandelszones
tussen de EU en groepen van ACS-landen is versterking van de regionale integratieprocessen
binnen de ACS-groep echter een sine qua non. Daarom zal in het kader van het
eerste financiële protocol bij de EU-ACS partnerschapsovereenkomst 1,3
miljard euro worden uitgetrokken voor regionale samenwerking binnen de ACS-groep.
De obstakels in het proces van regionale samenwerking moeten echter niet worden
onderschat. In Afrika bijvoorbeeld zijn al sinds de jaren zeventig allerlei
regionale organisaties opgericht, maar politieke, economische en sociale problemen
hebben verhinderd dat er veel vooruitgang is geboekt op het terrein van economische
integratie. In de Stille Oceaan vormen de geografie en de relatief geringe
omvang van de landen belangrijke praktische belemmeringen voor een effectieve
regionale samenwerking.2.1. Thematische en algemene vraagstukkenArtikel 31Werd in de voorafgaande Conventie «vrouwen in ontwikkeling»
nog vermeld in het kader van het bevorderen van de participatie in en de toegang
tot specifieke voor vrouwen prioritaire activiteiten, in de nieuwe Overeenkomst
wordt daarnaast de gender-benadering volledig geïntegreerd op elk niveau
van ontwikkelingssamenwerking, inclusief bij macro-economisch beleid. Hiermee
moet een brede en gelijke deelname van zowel mannen als vrouwen
in alle sferen van het politieke, economische, sociale en culturele leven
bevorderd worden.Artikel 32Ook milieu en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpmiddelen worden in
de nieuwe Overeenkomst aangemerkt als transversaal aandachtspunt. Naast specifieke
maatregelen en activiteiten in relatie tot huidige en toekomstige regionale
en internationale verplichtingen betreffende de natuurlijke hulpmiddelen,
wordt vooral de noodzaak van een integrale en duurzame benadering van de milieu-problematiek
in alle aspecten van de samenwerking benadrukt.Specifieke aandacht wordt gevraagd voor de klimatologische kwetsbaarheid
van kleine ACS-eilandstaten, minst-ontwikkelde – en niet aan zee grenzende
landen (ook wel land-locked countriesgenoemd).Artikel 33Dit artikel benadrukt het belang van een systematische aandacht voor institutionele
ontwikkeling en capaciteitsopbouw van ACS-landen op alle gebieden van politieke-
en maatschappelijke ontwikkeling. Hiermee wordt een brug geslagen tussen de
essentiële elementen van de Partnerschapsovereenkomst en de mogelijkheid
om middels institutionele ontwikkeling ook daadwerkelijk uitvoering te geven
aan de democratische ontwikkeling, de rechtstaat, «goed bestuur»
of bestrijding van corruptie en omkoperij.Titel 2 Economische en handelssamenwerking2.1 Doelstellingen en beginselenArtikelen 34 en 35In deze artikelen komen de doelstellingen en de beginselen van samenwerking
op het gebied van handel en economie aan bod. Belangrijkste doelstelling is
de geleidelijke integratie van de ACS-landen in de wereldeconomie. Deelname
van de ACS-landen in de internationale handel is daarvan de essentie. Speciale
aandacht gaat daarom uit naar actieve ACS-deelname aan multilaterale handelsbesprekingen.
Voorts moet de capaciteit van de ACS-landen om investeringen aan te trekken
worden versterkt. De laatste doelstelling betreft de WTO-conformiteit van
de economische en handelssamenwerking.Bij de realisatie van deze doelstellingen zal het streven naar een echt
partnerschap uitgangspunt zijn. Er zal bovendien worden voortgebouwd op bestaande
regionale integratieprocessen, met andere woorden de EU zal geen regionale
samenwerkingsverbanden opleggen aan de ACS-landen. Dit laatste is belangrijk
voor die ACS-landen die vreesden dat het concept van de interregionale vrijhandelszones
een te grote druk zal leggen op integratieprocessen, die immers grote structurele
aanpassingen vereisen. Bovendien impliceert het een vrije keuze van landen
bij welke integratieprocessen zij zich willen aansluiten. In West-Afrika is
dat bijvoorbeeld van belang (de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse
Staten (ECOWAS) versus de West Afrikaanse Economische en Monetaire Unie (UEMOA)).
Ten slotte wordt gesteld dat bij de vormgeving van de economische en handelssamenwerking
rekening zal worden gehouden met het ontwikkelingsniveau van de ACS-landen. 2.2 Nieuwe handelsbepalingenArtikelen 36, 37 en 38In de nieuwe Partnerschapsovereenkomst wordt de mogelijkheid voorzien
dat tussen de EU en de ACS-landen WTO-conforme wederkerige economische partnerschapsovereenkomsten
oftewel vrijhandelsverdragen kunnen worden afgesloten.Hiervoor is een voorbereidingsperiode voorzien tot en met 31 december
2007. De formele onderhandelingen zullen beginnen in september 2002, waarna
de nieuwe verdragen van kracht kunnen worden op 1 januari 2008. De implementatie
van dergelijke verdragen zal geleidelijk plaatsvinden. Hoewel de Partnerschapsovereenkomst
dat niet specificeert, moet daarbij worden gedacht aan een periode van 12
jaar, gelijk aan de periode voor de implementatie van de op 11 oktober 1999
te Pretoria totstandgekomen Overeenkomst inzake handel, ontwikkeling en samenwerking
tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek
Zuid-Afrika, anderzijds, (hierna ook: EU-Zuid-Afrika vrijhandelsakkoord; Trb.
2000, 45). De geplande vrijhandelsakkoorden zullen derhalve per 2020 volledig
geïmplementeerd moeten zijn.De voorbereidingsperiode zal worden gebruikt voor maatregelen om het concurrentievermogen
van de ACS-landen te vergroten, voor versterking van de regionale organisaties
en voor steun aan initiatieven om de integratie van de regionale handel te
bevorderen. Waar nodig zal steun worden verleend aan begrotingsaanpassingen
en fiscale hervormingen, evenals aan verbetering en ontwikkeling van de infrastructuur
en aan investeringsbevordering. In deze context zal de Gemeenschap specifieke
steun verlenen door middel van regionale programma's (zie de artikelen 28
tot en met 30) aan die groepen van ACS-landen die over vrijhandelszones met
de EU willen gaan onderhandelen.Gedurende de voorbereidingsperiode zullen de bestaande niet wederkerige
handelspreferenties uit de vierde gewijzigde Lomé Conventie (zie voor
details bijlage 5 en verklaring XXII) voor een groot aantal landbouw- en verwerkte
landbouwprodukten gehandhaafd blijven. Hiertoe dient de WTO een verklaring
van afstand van recht te verlenen voor de periode van 1 maart 2000 tot en
met 31 december 2007.Bij de onderhandelingen over de vrijhandelsakkoorden zal rekening gehouden
worden met het ontwikkelingsniveau en de sociaal-economische effecten van
handelsmaatregelen op de ACS-landen en hun vermogen om hun economieën
aan te passen aan het liberaliseringsproces. Er zal sprake moeten zijn van
een voldoende lange overgangsperiode; met de soorten produkten zal rekening
moeten worden gehouden waaronder gevoelige sectoren, alsmede met een zekere
asymmetrie, met betrekking tot de termijnen van tariefafbraak. Dit alles binnen
de dan geldende regels van de WTO.Het belang van de produktprotocollen wordt door beide partijen herbevestigd
(artikel 36 vierde lid). Overeengekomen is dat de produktprotocollen worden
herzien in de context van de nieuwe economische partnerschapsovereenkomsten.
Dit betreft in het bijzonder de verenigbaarheid met de WTO-regels en de mogelijkheid
de voordelen voor de ACS-staten te behouden. Het bananenprotocol uit de vierde
gewijzigde Lomé Conventie is echter niet herbevestigd. Preferentiële
toegang voor ACS-bananen zal worden uitgewerkt in de context van de toekomstige
gemeenschappelijke marktordening voor bananen van de EU, die WTO-conform dient
te zijn. Voor ACS-landen die niet behoren tot de MOLs en die besluiten dat ze niet
in een positie verkeren om economische partnerschapsovereenkomsten af te kunnen
sluiten, zullen alternatieve oplossingen gezocht worden. Deze zullen gevonden
moeten worden in het kader van het Algemeen Preferentieel Stelsel van de EU,
dat in 2004 zal worden herzien. Uitgangspunt hierbij is dat een nieuw handelsregime
voor deze landen gelijkwaardig is aan de bestaande situatie en dat het WTO-conform
is. Overigens gaat het hier om gelijkwaardigheid in absolute termen, aangezien
opneming van de betrokken landen in het Algemeen Preferentieel Stelsel wel
impliceert dat de gegeven preferenties ook op andere dan de ACS-landen betrekking
zullen hebben.De EU zal in de loop van het jaar 2000 voorstellen doen waarmee aan de
MOLs voor nagenoeg alle produkten vrije toegang tot de EU-markt wordt geboden
en wel ten laatste in 2005. De ACS-landen die geen MOL zijn hebben zich hiertegen
verzet, omdat in de voorgaande Lomé Conventies een bepaling was opgenomen
dat geen onderscheid in de behandeling tussen de aangesloten landen gemaakt
mocht worden (non-discriminatie clausule). Deze komt in de onderhavige Overeenkomst
niet meer voor. Als tegemoetkoming aan de ACS-landen die niet tot de MOLs
behoren is bij de Overeenkomst een gezamenlijke verklaring opgenomen over
markttoegang (verklaring XXIII) alsmede een verklaring over non-discriminatie
op handelsgebied (verklaring XXXII). De gezamenlijke verklaring over de markttoegang
houdt in dat de partijen gedurende de voorbereidingsperiode tot 2008 alle
noodzakelijke maatregelen zullen onderzoeken om de concurrentiepositie van
de ACS-landen op de EU-markt te kunnen behouden. Eventuele maatregelen zullen
rekening houden met het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU. Het op
te richten gezamenlijke ministeriële handelscomité zoals voorzien
in artikel 38 zal daarbij een centrale rol spelen. Het moge duidelijk zijn
dat de verklaringen niet dezelfde mate van verbindenheid hebben als de ACS-EG
Partnerschapsovereenkomst zelf.2.3 Internationale samenwerkingArtikelen 39 en 40Zowel de ACS-landen als de EU zijn zich bewust van het belang van een
actieve participatie van de ACS-landen in de WTO en andere relevante internationale
organisaties. Met betrekking tot de WTO benadrukken beide partijen het belang
van flexibiliteit in de WTO-regels, zodat rekening gehouden kan worden met
het ontwikkelingsniveau van de ACS-landen. Nederland is zeker voorstander
van betere invulling van het begrip speciale en verschillende
behandeling zoals dat binnen de WTO-bestaat. Daarbij is echter geen
plaats voor speciale behandeling van de ACS-groep. Nederland ziet de genoemde
speciale behandeling van de ACS-groep dan ook plaatsvinden binnen het geheel
van de ontwikkelingslanden.De Gemeenschap en de ACS-landen zullen overleg voeren over het functioneren
van internationale grondstoffenmarkten en de rol van grondstoffenovereenkomsten.
Nederland hecht sterk aan dat laatste aangezien veel van deze grondstoffenovereenkomsten
niet effectief worden geacht. 2.4 Handel en dienstenArtikelen 41, 42, 43Deze artikelen behandelen de handel in diensten. Belangrijk is dat beide
partijen de verplichtingen op grond van de op 15 april 1994 te Genève
totstandgekomen Algemene Overeenkomst inzake de handel in diensten (de zogenaamde
GATS (General Agreement on Trade in Services); Trb. 1994, 235) nogmaals onderschrijven.
Voorzien wordt dat de liberalisatie van diensten op termijn zal worden verdiept
in het kader van de beoogde interregionale vrijhandelszones. De EU belooft
voorts steun te verlenen aan de versterking van de dienstverlening door de
ACS-landen, bijvoorbeeld op het terrein van distributie, financiële diensten,
toerisme etc.De nieuwe Overeenkomst schenkt voor het eerst aandacht aan maritiem transport.
De partijen zeggen toe elkaars schepen dezelfde behandeling te geven als de
eigen schepen wat betreft toegang tot havens, het gebruik van infrastructuur
en ondersteundende diensten, de hoogte van heffingen, de toewijzing van faciliteiten
voor laden en lossen, etc. Er is geen verdere liberalisatie voorzien in het
kader van de Overeenkomst, wat niet wegneemt dat liberalisatie kan worden
nagestreefd in de beoogde interregionale vrijhandelszones.2.5 Handelsgerelateerde onderwerpenBehandeling van handelsgerelateerde onderwerpen is nieuw in vergelijking
met de voorgaande Conventies. De aandacht voor dit onderwerp komt logisch
voort uit de conclusie dat handelspreferenties alleen onvoldoende zijn om
de integratie van de ACS-landen in het internationale handelssysteem te bewerkstelligen.
Ook in multilaterale onderhandelingen verschuift de aandacht van tarieven
naar handelsgerelateerde onderwerpen. Tekortschietende situaties op dit terrein
vormen namelijk vaak een veel grotere belemmering voor de ontwikkeling van
de handel dan tarieven.Artikelen 44, 45 en 46Van belang zijn hier de bepalingen omtrent de mededinging en de bescherming
van de intellectuele eigendom. De partijen zijn het er over eens dat een gezond
mededingingsbeleid mede zorgt voor een goed investeringsklimaat en voor transparantie
van markten. Daarom wordt er op het gebied van mededinging samenwerking beoogd
teneinde concurrentieverstoringen in de handel tussen de Gemeenschap en de
ACS-landen te voorkomen. Het gaat hierbij onder andere om juridische bijstand
en uitwisseling van informatie en kennis, om zodoende transparantie van wetgeving
en beleid op het mededingingsgebied te vergroten.Wat betreft de bescherming van de intellectuele eigendom wordt omschreven
wat partijen voor de toepassing van de Overeenkomst met name verstaan onder
intellectuele eigendom. Nederland heeft zich ervoor beijverd dat de definitie
in de ACS-EG-overeenkomst even breed is als in de WTO-Overeenkomst inzake
de handelsaspecten van de intellectuele eigendom, dat wil zeggen inclusief sui generis-systemen voor bescherming van intellectueel
eigendom (zie lid 5). Partijen onderkennen het belang van het toepassen van
de bepalingen van de WTO-Overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele
eigendom (Trb. 1995, 130, blz. 361 e.v.) en de op 5 juni 1992 te Rio de Janeiro
totstandgekomen Conventie inzake de biologische diversiteit (CBD; Trb. 1993,
54). Artikelen 47, 48, 49 en 50Deze artikelen staan in vrijwel alle akkoorden tussen de EU en derde landen
en behandelen de standaardisering en certificering, maatregelen op het gebied
van de bescherming van de gezondheid voor mens, dier en milieu, en bepalingen
rondom arbeidsomstandigheden zoals neergelegd in verdragen van de Internationale
Arbeidsorganisatie. Met name het kunnen bereiken van kwaliteitsnormen zal
in de toekomst in sterke mate de handelsmogelijkheden van de ACS-landen bepalen.
Het is dan ook van groot belang dat er onder de nieuwe Overeenkomst meer aandacht
komt voor deze problematiek.Artikel 51Dit artikel heeft ten doel partijen aan te zetten tot samenwerking gericht
op het uitwisselen van informatie, de bevordering van onderlinge contacten
en de verlening van technische bijstand teneinde de gezondheid en veiligheid
van de consument te beschermen.Artikel 52In het eerste lid van dit artikel wordt bepaald dat de behandeling op
basis van het Meest Begunstigde Natie principe zoals gehanteerd in de Overeenkomst,
niet van toepassing is wanneer partijen elkaar op basis van bilaterale verdragen
ter vermijding van dubbele belastingheffing of op basis van binnenlandse belastingwetgeving,
belastingvoordelen geven. Ook mag niets in de Overeenkomst de totstandkoming
van dergelijke bilaterale verdragen of binnenlandse belastingwetgeving in
de weg staan (tweede lid). Evenmin mag de Overeenkomst hindernissen opwerpen
voor het maken van onderscheid tussen belastingbetalers die niet in dezelfde
situatie verkeren.2.6 Overige samenwerkingArtikel 53De partijen verklaren zich bereid om visserij-overeenkomsten met elkaar
af te sluiten die duurzame en wederzijds bevredigende voorwaarden garanderen
voor visserij-activiteiten in ACS-staten.Ook in deze sector is non-discriminatie voorzien van zowel ACS- als EU-zijde,
behoudens de specifieke situatie in het tweede lid van dit artikel. Dit artikel
werd opgenomen op verzoek van een EU-lidstaat. Omdat de betreffende visserij-overeenkomsten
formeel geen deel uitmaken van de EU-ACS samenwerking gaat het hier strict
genomen slechts om het vastleggen van een bereidheid. De EU-ACS samenwerking
op het terrein van visserij-ontwikkeling wordt verder uitgewerkt in het hierboven
(onder B) genoemde compendium.Artikel 54In het compendium bij de Partnerschapsovereenkomst wordt ingegaan op het
algemene beleidskader voor het voedselzekerheidsbeleid. Conform het beleid
dat de EU sinds 1996 voert, wordt voedselzekerheid meer vanuit armoede benaderd
en ligt de nadruk meer op voedselzekerheidsstrategieën binnen het ontwikkelingsbeleid
van de ACS-landen dan op graanvoorraden en prijsstabilisatie door middel van
interventievoorraden zoals in de oude Overeenkomst. Het compendium maakt ook
duidelijk onder welke voorwaarden voedselhulp kan worden verstrekt. Voedselhulp
zal zoveel mogelijk worden opgenomen in de normale meerjarenplanning van de
ACS-landen die daarvoor in aanmerking willen komen en derhalve worden
gefinancierd uit de landenallokatie. Dit geldt uiteraard niet voor noodsituaties.
Overigens kent de negende aanvulling van het Europees Ontwikkelings Fonds
(EOF IX) geen enveloppe voor noodhulp meer. Voedselhulp in urgente situaties
en noodhulp in het algemeen dienen in eerste instantie te worden gefinancierd
uit de desbetreffende begrotingslijnen van de EG-begroting. Pas in laatste
instantie kan het EOF worden aangesproken, waarbij dan ook weer wordt gekeken
naar de landenallokatie.Artikel 54 is op verzoek van de ACS-landen in een zeer laat stadium van
de onderhandelingen toegevoegd. Het figureerde eveneens in Lomé IV
bis. In dit artikel wordt zeker gesteld dat exportrestituties beschikbaar
zijn in die gevallen waarin voedselhulp vanuit de EG wordt geleverd.Deel 4 Samenwerking inzake ontwikkelingsfinancieringTitel 1 Algemene bepalingen1.1 Doelstellingen, beginselen, richtlijnen en begunstigdenArtikel 55In tegenstelling tot de gewijzigde vierde Lomé Conventie bevat
het nieuwe akkoord geen lange lijst met doelstellingen voor de ontwikkelingsfinanciering.
Er wordt slechts gesteld dat ontwikkelingsfinanciering moet bijdragen aan
het bereiken van de algemene doelstellingen van de EU-ACS samenwerking, te
weten: armoedebestrijding, duurzame ontwikkeling en geleidelijke integratie
in de wereldeconomie. Nederland heeft zich in de onderhandelingen met succes
hard gemaakt voor het achterwege laten van een lange, bij voorbaat niet uitputtende,
en bovendien rigide lijst van doelstellingen. Het huidige kader van de drie
algemene doelstellingen biedt een goed kader, en tegelijkertijd de flexibiliteit
om de ontwikkelingsfinanciering aan te passen aan nieuwe inzichten.Artikel 56In dit artikel worden de uitgangspunten van de samenwerking op het gebied
van de ontwikkelingsfinanciering uiteengezet. Centraal staan uiteraard de
strategieën en prioriteiten van de ACS-landen zelf. De ontwikkelingsfinanciering
in het kader van de EU-ACS samenwerking dient daarbij aan te sluiten. In aanvulling
daarop dient de samenwerking onder meer: eigenaarschap te bevorderen, de wederkerigheid van de relatie te onderstrepen,
voorspelbaarheid van de middelenstroom te waarborgen, en efficiëntie,
coördinatie en consistentie te verzekeren.Het tweede lid van het artikel gaat in op de speciale positie van de Minst
Ontwikkelde Landen (MOLs) en de insulaire en eiland-ACS-staten. Zie voor de
totstandkoming van deze formulering (en de positie van de MOLs en de ACS-insulaire-
en niet aan meegrenzende staten) de toelichting bij Deel 5 van het akkoord.Artikel 57Dit artikel bevestigt het element van partnerschap tussen de EU en de
ACS-landen op het gebied van de ontwikkelingsfinanciering. Het wijst de verantwoordelijkheden
van de ACS-landen aan (voorbereiden van voorstellen e.d.), evenals de gebieden
waar de ACS-landen en de EG een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben (aannemen
van indicatieve voorstellen, toezien op de implementatie etc.). Ten slotte
wordt bevestigd dat de EG verantwoordelijk is voor het nemen van de uiteindelijke
financieringsbesluiten over de projecten en programma's. Artikel 58Naast de in het eerste lid omschreven gebruikelijke groep van entiteiten
die in aanmerking komen voor financiële steun (ACS-staten, regionale
ACS-instellingen, gezamenlijke ACS-EG instellingen), wordt in het tweede lid
van dit artikel ook een groep niet-statelijke actoren benoemd die in aanmerking
komt voor steun. Dit zijn onder meer: regionale en lokale overheidsinstellingen,
semi-publieke instellingen, financiële instellingen, bedrijven en niet-gouvernementele
organisaties (NGO's). De ontwikkelingssamenwerking via NGO's blijft onderworpen
aan de instemming van de overheden in de ACS-landen, hetgeen NGO's als een
inbreuk op hun onafhankelijkheid ervaren.1.2 Terreinen en aard van de financieringArtikelen 59–61In deze artikelen wordt een overzicht gegeven van de terreinen en aard
van de ontwikkelingsfinanciering. De terreinen van financiering zijn velerlei:
van schuldverlichtingsmaatregelen en structurele aanpassingssteun tot aan
technische assistentie en noodhulp. De aard van de financiering wijkt niet
af van de voorgaande Lomé Conventie. Zo zal de ontwikkelingsfinanciering
vorm krijgen via onder meer: individuele projecten, kredietlijnen, technische
assistentie, steun aan importprogramma's, en begrotingssteun.Nieuw is de formulering van een aantal voorwaarden voor directe begrotingssteun
(artikel 61, tweede lid). Deze zien op: transparant en verantwoordelijk financieel
beheer, goed gedefinieerd macro-economisch en sectoraal beleid, en een transparant
systeem van aanbestedingen. In het derde lid van hetzelfde artikel wordt bepaald
dat de directe begrotingssteun gradueel de individuele projecten moet gaan
vervangen. De regering acht dit een positieve ontwikkeling. De regering is
tevens positief over het feit dat in de nieuwe Overeenkomst geen sprake meer
is van binding van tegenwaardefondsen.Titel 2 Financiële samenwerking2.1 Financiële middelenArtikel 62Dit artikel stelt (in het eerste lid) dat het totaalbedrag beschikbaar
voor de doelstellingen van de Overeenkomst alsmede de voorwaarden voor gebruik
daarvan worden beschreven in de bijlagen. Voorts voorziet het artikel (in
het tweede lid) in de mogelijkheid, het bedrag aan te passen in de volgende
situaties: indien een ACS-land de Overeenkomst niet ratificeert of opzegt,
indien nieuwe ACS-landen toetreden tot de Overeenkomst en indien de Europese
Gemeenschap wordt uitgebreid.Het artikel is conform dat in de gewijzigde vierde Lomé Conventie,
behalve dat de voorwaarden voor het gebruik van de middelen nu in een bijlage
zijn geplaatst; in de gewijzigde vierde Lomé Conventie stonden ze in
het verdrag zelf.Artikel 63Dit artikel stelt dat de financieringsmethode per project of programma
door het (de) ACS-land(en) en de Gemeenschap gezamenlijk wordt besloten, rekening
houdend met een aantal factoren, zoals het ontwikkelingsniveau en de economische
situatie in het land, de effecten van het project of programma
e.d.. De tekst van het artikel is conform die van art. 233 tweede lid van
de gewijzigde vierde Lomé Conventie.Artikel 64Het eerste lid van dit artikel neemt de tekst van artikel 243, derde en
vierde lid, van de gewijzigde vierde Lomé Conventie over en regelt
het beschikbaar stellen van financiële hulp via een tussenpersoon. In
dit geval dienen de voorwaarden voor het beschikbaar stellen van de middelen
te worden vastgelegd in een contract of overeenkomst en dienen eventuele winsten
van de tussenpersoon verdiend op de transactie te worden aangewend voor ontwikkelingsdoeleinden.
Het tweede lid is nieuw; het stelt dat tussenpersonen in de ACS-landen zelf
verantwoordelijk zijn voor het selecteren van projecten en het administreren
van de middelen die hen ter beschikking worden gesteld.Artikel 65Het eerste lid stelt dat de financiële middelen voorzien in de Overeenkomst
kunnen worden gebruikt voor cofinanciering met bijvoorbeeld ontwikkelingsorganisaties,
EU-lidstaten, financiële instellingen en bedrijven. Bijzondere aandacht
zal worden gegeven aan de mogelijkheid van cofinanciering wanneer de deelname
van de Gemeenschap bevorderend kan zijn voor de deelname van anderen, of wanneer
zulks voordelen kan hebben voor het financieringspakket voor het ontvangende
ACS-land (tweede lid). Voorts beschrijft het artikel in het derde lid de toegestane
vormen van cofinanciering en stelt dat de voorkeur zal worden gegeven aan
de meest kosten-effectieve methode. Bovendien zal coördinatie met de
andere cofinancierders plaatsvinden om de procedures zo vlot mogelijk te laten
verlopen. Ten slotte dient ter verhoging van de effectiviteit de raadpleging
van en coördinatie met andere donoren en cofinancierders te worden versterkt,
waar mogelijk door middel van overeenkomsten, gezamenlijk beleid en procedures.Het artikel is een verkorte versie van het overeenkomstige artikel (251)
in de gewijzigde vierde Lomé Conventie. In het verleden is weinig gebruik
gemaakt van co-financiering door de Commissie. Indien de Commissie haar voornemen
om zich te concentreren op prioritaire sectoren, en in niet-prioritaire sectoren
naar co-financieringsmogelijkheden zal zoeken, gestand doet, kan co-financiering
in de toekomst een belangrijkere financieringsmodaliteit worden.2.2 Schulden en structurele aanpassingArtikel 66Op deze plaats wordt gesteld dat de gelden uit het EOF kunnen worden aangewend
voor schuldverlichtingsintiatieven overeengekomen op internationaal niveau.
Dat is een belangrijke afspraak, die het mogelijk maakt ook in de toekomst
vanuit het EOF bij te dragen aan bijvoorbeeld het in september 1996 door de
Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) gepresenteerde en in
juni 1999 op de G-7 Top in Keulen aangepaste initiatief om landen met een
zware schuldenlast tegemoet te komen (ook wel bekend als het Heavily Indebted Poor Countries- of HIPC-initiatief). In december
1999 heeft de ACS-EG Raad voor het eerst een dergelijk besluit genomen, ter
waarde van een bedrag van 1 miljard Euro. Vanwege het succes van die actie,
en met in het achterhoofd de aanzienlijke onderuitputting bij voorgaande EOFs,
is in het eerste lid ook de zin opgenomen dat niet-gecommitteerde gelden uit
voorgaande EOFs voor schuldverlichting van ACS-landen kunnen worden ingezet.
Voorts wordt in dit artikel technische assistentie toegezegd
ter verbetering van het beheer van de schulden.Artikel 67Het volgende artikel gaat in op de mogelijkheid van structurele aanpassingshulp.
Voorwaarde om voor zulke hulp in aanmerking te komen is dat landen economisch
levensvatbare en sociaal aanvaardbare hervormingen doorvoeren. De evaluatie
van deze hervormingsprogramma's vindt plaats door de Gemeenschap en de ACS-landen
samen. Wanneer een land echter reeds een hervormingsprogramma met de belangrijkste
multilaterale donors (lees: het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank)
is overeengekomen, komt het automatisch in aanmerking voor structurele aanpassingshulp
uit het EOF (zie het vierde lid). Nederland hecht sterk aan laatstgenoemde
passage, omdat het niet zinvol wordt geacht dat de Gemeenschap op dit punt
een autonome koers vaart. Ook belangrijk is dat de tekst niet langer spreekt
over de aanwending van tegenwaarde fondsen, hetgeen in de gewijzigde vierde
Lomé Conventie nog wel het geval was. De nieuwe Partnerschapsovereenkomst
komt daarmee in lijn met het internationale denken over structurele aanpassing.2.3 Steun voor korte termijn-fluctuaties in exportinkomstenArtikel 68Dit artikel moet worden gezien in samenhang met Bijlage II, hoofdstuk
3.Een belangrijke wijziging in de nieuwe Overeenkomst is de opheffing van
de stabilisatie-instrumenten voor landbouw- en mijnbouwexportinkomsten: Stabex
en Sysmin. Aan deze instrumenten kleefden een viertal bezwaren: (1) het automatisme
waarmee ze in werking traden, (2) het produktgebonden karakter ervan, waardoor
ze onvoldoende werden gebruikt voor verbreding van de exportbasis, (3) het
feit dat slechts een zeer beperkt aantal ACS-landen ervan profiteerde en (4)
dat de kleine boeren slechts in zeer beperkte mate werden bereikt.Sterke fluctuaties in exportinkomsten kunnen echter een negatief effect
hebben op de algehele economische ontwikkeling. Een oplossing voor deze problemen
wordt nu gezocht in een extra financiële bijdrage voor lange-termijn-ontwikkeling.
Deze financiële bijdrage komt pas beschikbaar wanneer de daling van de
exportinkomsten doorwerkt in de begroting van een ACS-land en zal zichtbaar
moeten worden gemaakt in de begroting. De extra bijdragen kunnen zo effectiever
worden ingezet in het kader van het macro-economisch en monetair beleid van
de betreffende landen. Op die manier worden de bezwaren die kleefden aan de
oude instrumenten ondervangen. In bijlage II, hoofdstuk 3, waarnaar in het
vierde lid wordt verwezen, worden de criteria voor het verkrijgen van extra
financiële middelen meer in detail uiteengezet.In het vijfde lid wordt ingegaan op de mogelijkheid van steun voor commerciële
verzekeringsmechanismen tegen het risico van fluctuaties in exportinkomsten.
Dergelijke mechanismen zijn op dit moment in ontwikkeling. De betreffende
bepaling, die op exclusief Nederlands initiatief is opgenomen, is bedoeld
als een stimulans voor de ACS-landen om van deze mechanismen gebruik te maken. 2.4 Steun voor sectorbeleidArtikel 69Dit artikel geeft een opsomming van de instrumenten en modaliteiten van
sectorsteun.2.5 Micro-projecten en gedecentraliseerde samenwerkingArtikelen 70–71De artikel inzake micro-financiering en gedecentraliseerde samenwerking
uit de gewijzigde vierde Lomé Conventie zijn in elkaar geschoven en
verkort. Een niet onbelangrijke wijziging is dat de bovengrens voor zulke
projecten (300 000 euro) is komen te vervallen. Wel blijft het vereiste
bestaan dat uit het EOF maximaal driekwart van de kosten van de betrokken
projecten wordt gefinancierd. Het resterende kwart moet worden opgebracht
door de lokale gemeenschap of andere regionale of lokale actoren.2.6 Humanitaire en noodhulpArtikelen 72–73De bepalingen inzake humanitaire en noodhulp zijn gemoderniseerd. Zij
verwijzen voor het eerst naar de principes van het internationaal humanitair
recht, zoals het principe dat humanitaire en noodhulp worden gegeven zonder
te discrimineren, alleen op basis van de behoeften van slachtoffers. Ook wordt
verwezen naar het principe inzake veiligheid van hulpverleners.Noodhulp en humanitaire hulp ten behoeve van ACS-landen worden gefinancierd
uit de betreffende begrotingslijnen van de EG-begroting. Slechts in uitzonderlijke
gevallen kan een beroep worden gedaan op de (landenallokaties uit) het EOF
(tweede lid van artikel 73). Nederland was sterk voorstander van het opnemen
van laatstgenoemde bepaling, omdat deze helpt de Europese ontwikkelingssamenwerking
te stroomlijnen. 2.7 Steun aan investeringen en de particuliere sectorArtikelen 74–75In deze artikelen wordt het belang van particuliere investeringen voor
de ontwikkeling onderkend en wordt een aantal maatregelen om investeringen
te bevorderen geschetst. Er wordt hierbij uitgegaan van een gedeelde verantwoordelijkheid.
De maatregelen in artikel 75 hebben met name betrekking op de creatie van
een voorspelbaar en stabiel investeringsklimaat, het koppelen van bedrijven
en het uitwisselen van kennis en informatie.Artikel 76Dit artikel heeft betrekking op de investeringsfaciliteit die binnen de
Europese Investeringsbank (EIB) zal worden opgezet. Het artikel moet worden
gelezen in samenhang met Bijlage II. Uiteengezet wordt dat de faciliteit bestaat
uit schenkingsmiddelen ten behoeve van technische assistentie gericht op de
ontwikkeling van een competitieve marktomgeving, adviesdiensten gericht op
het verbeteren van het investeringsklimaat, het verstrekken van risicokapitaal
voor lokale en buitenlandse particuliere investeringen en leningen uit de
eigen middelen van de EIB. De technische assistentie en adviesdiensten
zijn in grote lijnen een continuering van activiteiten die onder Lomé
IV ook al bestonden, net als het verstrekken van leningen door de EIB. Het
verstrekken van risicokapitaal aan particuliere ondernemingen is nieuw.Nederland heeft reserves gehad tegen de activiteiten onder dit artikel.
Aan de ene kant was Nederland verheugd te zien dat nu ook binnen het kader
van de nieuwe EU-ACS Overeenkomst het belang van de ontwikkeling van de particuliere
sector werd onderschreven en dat daarvoor ook een substantieel budget werd
uitgetrokken. Aan de andere kant waren er vragen omtrent de additionaliteit
van een en ander: de geschetste diensten komen nauw overeen met diensten die
elders al geruime tijd bestaan, bijvoorbeeld bij de International
Finance Corporation (IFC) en bij de Nederlandse Financieringsmaatschappij
voor de Ontwikkelingslanden (FMO). Op zijn minst moet worden vermeden dat
deze diensten met elkaar in concurrentie zouden treden. Dit kan bijvoorbeeld
gebeuren door het (onzorgvuldig) inzetten van rentesubsidies. Dit heeft ertoe
geleid dat Nederland zich met name heeft ingespannen om de activiteiten onder
de faciliteit zo marktconform mogelijk te laten zijn (zie ook bijlage II).Artikel 77In dit artikel wordt geschetst dat het aanbieden van garanties kan helpen
bij het vergroten van het vertrouwen van particuliere investeerders in ACS-landen.
Daarom zullen op drie terreinen investeringsgaranties worden verstrekt: tegen
juridische onzekerheden, kapitaaltransferbeperkingen en politieke risico's.
Daarnaast zullen er garantieprogramma's zijn voor schuldfinanciering en zal
de lokale financiële sector worden versterkt door het ondersteunen van
nationale en regionale garantiefondsen.Nederland maakte zich ook hier zorgen over de additionaliteit: er bestaat
bijvoorbeeld internationaal al een Mulitilateraal Investerings Garantie Agentschap
(MIGA) en in Nederland kennen we de Regeling Herverzekering Investeringen
(RHI). Uiteindelijk is hiervoor het vierde lid opgenomen, waarin wordt gesteld
dat deze vorm van ondersteuning zal plaatsvinden op basis van complementariteit
en toegevoegde waarde ten opzichte van particuliere en/of publieke initiatieven,
terwijl nog tussen de EU en de ACP zal worden bezien of het nodig is hiervoor
een ACS-EU Garantie Agentschap op te zetten.Artikel 78 InvesteringsbeschermingDit artikel bevestigt het belang van verdragen met als doel de bescherming
van investeringen. Het sluiten van dergelijke verdragen is een bevoegdheid
van de afzonderlijke lidstaten en niet van de Gemeenschap als zodanig. Nederland
heeft met de meeste Lomé-landen een dergelijk verdrag afgesloten. Het
bestaan van een dergelijk verdrag is veelal een voorwaarde voor het verlenen
van garanties aan investeerders tegen politieke risico's. Dit soort verzekeringen
worden in Nederland door de Nederlandse Credietmaatschappij verstrekt.In het geval van grote ontwikkelingsprojekten, waarbij vaak investeerders
van verschillende nationaliteiten zijn betrokken, kunnen specifieke overeenkomsten
over bescherming worden gesloten. Daarnaast biedt dit artikel zicht op het
opnemen van algemene beginselen van investeringsbescherming in de economische
partnerschapsovereenkomsten. Deze algemene beginselen waren overigens al eerder
in het kader van Lomé IV vastgelegd. Titel 3 Technische samenwerkingArtikelen 79–80De artikelen over technische samenwerking zijn een samenvatting van de
tekst uit de gewijzigde vierde Lomé Conventie. Er zitten geen nieuwe
elementen in de tekst. Wel werd de kwestie van het vermijden van brain drain
zo belangrijk gevonden dat deze tekst (het oude artikel 275, onder g) expliciet
is herhaald in het nieuwe artikel 80.Zoals artikel 79, tweede lid, onder (d), aangeeft, is het uitvoeren van
technische assistentie-contracten een manier om de technische samenwerking
vorm te geven. Onder EOF VII wordt ongeveer 10% van de technische assistentie-contracten
door bedrijven uit ACS-landen uitgevoerd.Titel 4 Procedures en beheerssystemenArtikelen 81–82Deze artikelen verwijzen naar Bijlage IV voor wat betreft de beheersprocedures
en uitvoerende instellingen van de financiële samenwerking tussen de
ACS en de EG.Artikel 83Dit artikel vormt de basis voor het bestaan van het zogenaamde ACS-EG
Comité voor Ontwikkelingsfinanciering. Dit Comité valt onder
de ACS-EG Raad van Ministers, en bestond ook al onder de voorgaande Conventie.
De voornaamste taak van het Comité is het toezicht houden op de uitvoering
van de financiële assistentie in brede zin. Aan deze taak is in de nieuwe
Overeenkomst toegevoegd dat het Comité voorstellen kan doen aan de
ACS-EG Raad de bijlagen bij de Overeenkomst (met name Bijlage IV) tussentijds
te amenderen.Deel 5 Algemene bepalingen voor de Minst Ontwikkelde,
niet aan zee grenzende, en eiland-ACS-statenArtikelen 84–90In deze artikelen wordt bepaald dat MOLs speciale behandeling krijgen
en dat er voorts speciale aandacht gegeven wordt in de Overeenkomst aan niet
aan zee grenzende en eiland-ACS-staten. Er is een preciese verwijzing naar
de artikelen in de Overeenkomst waarin dit tot uitdrukking is gebracht. Er
wordt verwezen naar bijlage VI, waarin is aangegeven welke ACS-landen tot
welke groep behoren.Nederland heeft zich er steeds tegen verzet dat niet aan zee grenzende
en eiland-staten dezelfde behandeling zouden krijgen als de MOLs. Het onderscheidende
karakter daarvan (gelijke behandeling) zou namelijk gering zijn: de drie groepen
omvatten 62 van de 71 ACS-landen. Bovendien zou het de casus van speciale
behandeling voor de MOLs, die het het meest nodig hebben, verzwakken.Het meest relevant is uiteraard de speciale behandeling van de MOLs, voorzien
in artikel 37 van de Overeenkomst, waarin staat dat de MOLs geleidelijk vanaf 2000
rechtenvrije toegang krijgen voor bijna alle produkten. Deel 6 SlotbepalingenDe slotbepalingen van het akkoord bevatten een aantal standaardbepalingen,
maar ook enkele belangrijke vernieuwingen (bijvoorbeeld: looptijd, essentiële
elementen, en terug-en overnamebepaling). De nieuwe aspecten zullen onderstaand
worden toegelicht.Artikel 93Net zoals de gewijzigde Vierde Lomé Conventie zal het akkoord in
werking treden nadat alle EU-lidstaten en twee-derde van de ACS-staten het
akkoord geratificeerd hebben. Het zesde lid van dit artikel biedt de ACS-EG
Raad van Ministers de mogelijkheid tot het nemen van speciale steunmaatregelen
aan ACS-staten die, hoewel wel partij bij voorgaande Conventies, het huidige
akkoord vanwege het ontbreken van een centraal gezag niet kunnen ondertekenen
of ratificeren. Hoewel niet bij name genoemd, is deze bepaling bedoeld voor
Somalië dat vanwege het ontbreken van een functionerende centrale overheid
geen verdragspartij was bij Lomé IV. Dit artikel maakt het mogelijk
dat de ACS-EG Raad besluit Somalië toch te laten profiteren van bepaalde
steunmaatregelen.Artikelen 94 en 95Artikel 363 van de gewijzigde Vierde Lomé Conventie stipuleerde
dat elke staat met een economische structuur en productie vergelijkbaar aan
die van de ACS-staten een aanvraag kan indienen om partij te worden bij de
Conventie. Over deze aanvraag werd besloten door de ACS-EG Raad van Ministers.
In het voorliggende akkoord is die formulering nagenoeg gehandhaafd. Elke
staat wiens structurele kenmerken en economische en sociale situatie vergelijkbaar
is met die van de ACS-staten kan een aanvraag om partij te worden bij het
nieuwe akkoord indienen. Artikel 363 van de gewijzigde vierde Lomé
Conventie stipuleert dat elke staat met een economische structuur en productie
vergelijkbaar aan die van de ACS-staten een aanvraag kan indienen om lid te
worden bij de Conventie. Over deze aanvraag werd besloten door de ACS-EG Raad
van Ministers. In het voorliggende akkoord is de formulering nagenoeg gehandhaafd.
Elke staat wiens structurele kenmerken en economische en sociale situatie
vergelijkbaar is met die van de ACS-staten kan een aanvraag om lidmaatschap
van het nieuwe akkoord indienen.In de onderhandelingen hebben de ACS-staten getracht vast te leggen dat
nieuwe toetreders tot de Conventie uit de drie geografische regio's (Afrika,
Caraïbisch gebied of Stille Oceaan) moeten komen. De inzet van de Nederlandse
regering dat alle MOLs (ook uit niet ACS-gebied) zouden moeten kunnen toetreden
tot de nieuwe Overeenkomst stond daar recht tegenover. De Nederlandse inzet
op dit punt is tevergeefs gebleken. Instemmen met de wensen van de ACS-landen
op dit punt zou echter nog een stap verder zijn. Uiteindelijk is compromis
gevonden in het, licht gewijzigd, handhaven van de bestaande, vrij algemene,
bepalingen. Inmiddels heeft een zestal Pacifische mini-eilandstaten een verzoek
om toetreding gedaan, waarmee de ACS-EG Raad op 22 juni 2000 te Cotonou instemde.
Cuba trok zijn aanvraag om toetreding in nadat de EU een door Tsjechië
en Polen in de VN-Mensenrechtencommissie te Genève ingediende resolutie
inzake de mensenrechtensituatie op Cuba steunde.Nu de uitbreiding van de EU steeds dichterbij komt, zijn ook de bepalingen
hierover in de EU-ACS samenwerkingsrelatie aangescherpt. In de gewijzigde
Vierde Lomé Conventie was sprake van consultaties over het uitbreidingsproces.
Bovendien was bepaald dat de bepalingen van Lomé niet golden tussen
de ACS-staten en een nieuwe EU-lid, voordat een toetredingsprotocol
met overgangsmaatregelen en amendementen was afgesloten. In de huidige bepalingen
is voor een andere benadering gekozen. Uiteraard dienen nog steeds consultaties
plaats te vinden over het uitbreidingsproces. Echter, elke nieuwe EU-lidstaat
zal partij worden bij de nieuwe EG-ACS Conventie, middels een clausule hiertoe
in de toetredingsakte. Indien een toetredingsakte een dergelijke clausule
niet bevat dient de nieuwe EU-lidstaat een akte van toetreding tot de Conventie
in te dienen bij de Raad van Ministers van de EU. Toegevoegd is dat de ACS-EG
Raad van Ministers overgangsmaatregelen kan nemen. Uitgangspunt is derhalve
dat nieuwe EU-lidstaten automatisch toetreden tot de ACS-EG samenwerking,
en dat mogelijk een «overgangsprotocol» wordt opgesteld.Het akkoord wordt afgesloten voor een periode van 20 jaar, met als aanvangsdatum
1 maart 2000. De financiële protocollen (Europees Ontwikkelingsfonds)
worden vastgesteld voor periodes van vijf jaar. Het artikel voorziet eveneens
in procedures voor wat betreft tussentijdse herzieningen. Deze zijn in principe
voorzien voor elke vijf jaar.De periode van 20 jaar kan worden gezien als een compromis tussen de standpunten
van de EU die een kortere looptijd wenste (10–15 jaar), en de ACS-landen,
die een langere looptijd wensten (30 jaar). De regering kan goed leven met
deze lange looptijd, gelet op het feit dat is voorzien is in tussentijdse
herzieningen na elke vijf jaar. De looptijd van 20 jaar is voorts goed te
verklaren vanuit het toekomstig handelsregime geredeneerd. Zoals beschreven
in de toelichting op de artikelen 36, 37 en 38, zullen met ingang van 2008
de Economische Partnerschapsovereenkomsten van kracht moeten zijn, zodat na
een overgangsperiode van 12 jaar in 2020 volwaardige vrijhandelszones in werking
kunnen zijn. Deze periode komt exact overeen met de looptijd van het akkoord.Artikelen 96–97In artikel 96 is opgenomen dat mensenrechten, democratie en rechtsstaat
de drie essentiële elementen blijven vormen van de EU-ACS samenwerking.
Indien een van de partijen een van deze elementen schendt, kan de andere partij
deze uitnodigen tot het houden van consultaties, welke binnen 15 dagen na
de uitnodiging plaatsvinden, en niet langer dan 60 dagen mogen duren. Indien
de consultaties niet leiden tot een wederzijds aanvaardbare oplossing worden
geweigerd, of in gevallen van bijzondere urgentie, kunnen passende maatregelen
worden genomen. Deze maatregelen dienen proportioneel te zijn, en moeten pas
in het uiterste geval leiden tot opschorting van het akkoord. Onder gevallen
van bijzondere urgentie worden verstaan die gevallen waar sprake is van serieuze
en flagrante schending die onmiddellijke actie vereisen. In dergelijke gevallen
kunnen dus maatregelen worden getroffen zonder dat consultatie plaats heeft
gevonden. De bepalingen van artikel 96 komen overeen met hetgeen in de gewijzigde
Vierde Lomé Conventie was opgenomen.Nieuw is het artikel 97 waarin is opgenomen dat ernstige gevallen van
corruptie eveneens aanleiding vormen voor het houden van consultaties. Deze
consultaties vinden plaats binnen 21 dagen na de uitnodiging daartoe, en mogen
niet langer dan 60 dagen duren. Indien de consultaties niet leiden tot een
aanvaardbare oplossing, of worden geweigerd, kunnen passende, proportionele
maatregelen worden genomen. In het uiterste geval kan dat opschorting van
de verdragsbepalingen inhouden. Artikel 100De bij de Overeenkomst behorende bijlagen en protocollen vormen daarvan
een integrerend onderdeel. De bijlagen II, III, IV en VI kunnen tussentijds
worden herzien op basis van een voorstel daartoe van het ACS-EG Comité
voor Ontwikkelingsfinanciering. Op grond van artikel 95, derde lid, is bekrachtiging
voor o.a. het Koninkrijk der Nederlanden vereist, alvorens wijzigingen van
de bijlagen bij de Overeenkomst in werking kunnen treden.Bijlage IV en protocol 2 zijn van uitvoerende aard. Eventuele wijzigingen
van bepalingen ervan behoeven op grond van artikel 7, onderdeel f, van de
Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen niet de goedkeuring van de
Staten-Generaal, tenzij in de wet tot goedkeuring van het onderhavige verdrag
een voorbehoud terzake is gemaakt. BIJLAGE 1 Financieel ProtocolArtikel 1 noemt het bedrag beschikbaar voor hulp aan de ACS-landen: 15 200
miljoen Euro. Dit bedrag is bedoeld voor een periode van 5 jaar vanaf 1
maart 2000; vanwege de noodzaak van ratificatie zal het echter pas beschikbaar
komen als het verdrag – en daarmee het financieel protocol – in
werking treedt, waarschijnlijk in 2002. Ervan uitgaande dat de uitgaven gelijk
zullen worden gespreid over vijf jaren vanaf 2002, houdt de regering
rekening met een bijdrage van f 317,33 miljoen (144 miljoen Euro) uit
de Rijksbegroting in de jaren 2002 tot en met 2006. Dit betekent een verhoging
van ruim 48 miljoen gulden (21,8 miljoen Euro) ten opzichte van de meerjarenraming
in de begroting voor het jaar 2000. Deze raming was evenwel nog gebaseerd
op het uitgaveritme van de achtste aanvulling van het Europees Ontwikkelingsfonds
(EOF VIII).Artikel 2 stipuleert dat de bijdrage van EOF IX aan het totaalbedrag maximaal
13 500 miljoen euro zal zijn. De overige 1 700 miljoen euro zijn
leningen van de Europese Investeringsbank. Over de omvang van EOF IX kwam
pas tijdens de derde ministeriële onderhandelingsronde in december 1999
tussen de EU-lidstaten een akkoord tot stand. De Commissie had oorspronkelijk
een bedrag van 14 132 miljoen euro voorgesteld, wat inhield dat het bedrag
van EOF VIII reëel constant werd gehouden (13 100 miljoen met een
groei met de geraamde inflatie over vijf jaar van 9%). Ongeveer de helft van
de lidstaten steunde dit voorstel. De andere helft, waaronder Nederland, wilde
het bedrag nominaal constant houden, vanwege de beschikbaarheid van nog circa
9 000 miljoen euro uit voorgaande EOFs en kritiek op de effectiviteit
van de hulp. Het uiteindelijke compromis was een groei van 5% naar 13 801
miljoen euro. Hiervan is 126 miljoen bestemd voor de dekking van administratieve
kosten en 175 miljoen voor de Landen en Gebieden Overzee (LGO); resteert 13 500
miljoen voor de ACS-landen. Ter verduidelijking: in beleidsmatige zin vallen
de LGO niet onder de ACS-EG Partnerschapsovereenkomst, maar onder het LGO-besluit
(Besluit 91/482, Pb EG L263, gewijzigd door Besluit 97/803, Pb EG L329). Van
oudsher wordt de financiële samenwerking met de LGO echter betaald uit
het EOF.Artikel 3 geeft de verdeling weer van de middelen van EOF IX voor de ACS-landen
tussen steun voor lange termijn ontwikkeling (10 000 miljoen euro), regionale
samenwerking (1 300 miljoen) en de nieuwe investeringsfaciliteit (2 200
miljoen). In vergelijking met de Lomé Conventie is het opvallend dat
de onderverdeling van het EOF is beperkt: geen separate enveloppen meer voor
noodhulp, Stabex, Sysmin en structurele aanpassing. Al deze doelstellingen
moeten in de toekomst uit de allokaties voor de nationale indicatieve programma's
worden gefinancierd. Dat heeft als voordeel voor de ACS-landen dat veel gemakkelijker
met financiële middelen kan worden geschoven tussen doelstellingen. Voor
het EOF als geheel betekent het een vergemakkelijking van het financieel beheer,
aangezien de rigide schotten tussen de beleidsdoelstellingen zijn verdwenen.Het bedrag beschikbaar voor de investeringsfaciliteit (2 200 miljoen)
is aanzienlijk hoger dan dat wat in EOF VIII beschikbaar was voor risico-kapitaal
(1 000 miljoen). Hieruit blijkt de toegenomen aandacht voor de particuliere
sector in de nieuwe partnerschapsovereenkomst. De gedetailleerde bepalingen
inzake de investeringsfaciliteit zijn te vinden in hoofdstuk 1 van Bijlage
II.Artikel 4 beschrijft de leningen van de EIB uit haar eigen middelen; het
maximum bedrag hiervoor beschikbaar is 1 700 miljoen euro. Artikel 5 stelt dat nog beschikbare middelen uit voorgaande EOF's bij
inwerkingtreding van het onderhavige Financieel Protocol zullen worden toegevoegd
aan EOF IX, zonder wijziging van bestemming. Het totaalbedrag van dit Financieel
Protocol plus de overgehevelde middelen zal de periode 2000–2007 dekken
(de verwachting is dat het 9e EOF in 2002 in werking zal treden en dan minimaal
5 jaar beschikbaar zal zijn; tot die tijd wordt uit voorgaande EOFs geput).
Artikel 5 is nieuw en komt voort uit het streven de administratie van de hulp
aan de ACS-landen te vereenvoudigen. Elk EOF heeft namelijk een eigen Financieel
Reglement, waarvan de inhoud in de loop der tijd is veranderd. De Commissie
beheert op dit moment drie verschillende EOFs (VI, VII en VIII) met ieder
hun eigen regels. Hier maakt artikel 5 een einde aan: bij inwerkingtreding
van dit Financieel Protocol worden alle middelen samengevoegd in één
EOF, waarvoor één Financieel Reglement geldig is.Artikel 6 geeft de werkverdeling tussen de Commissie en de EIB weer.Artikel 7 stelt dat de partijen vóór het aflopen van het
Financieel Protocol het niveau van de vastleggingen en betalingen zullen evalueren.
Deze evaluatie zal de basis vormen voor een besluit over het totale beschikbare
bedrag alsmede het besluit over de verdere middelen ter ondersteuning van
de Overeenkomst (c.q. EOF X). De achtergrond van dit artikel is dat de EU-ministers
hebben besloten dat van het bedrag van EOF IX (13 801 miljoen euro) de
laatste 1 000 miljoen euro slechts beschikbaar zal komen na evaluatie
in 2004. Dit vanwege de eerder genoemde beschikbaarheid van nog circa 9 000
miljoen euro uit voorgaande EOFs. Het opnemen van de letterlijke tekst van
de conclusies van de EU-ministers in het Financieel Protocol werd echter niet
geaccepteerd door de ACS-landen; zij beschouwen dit als een intern EU-besluit
dat niet verdragsmatig is vastgelegd. De formulering van dit artikel kreeg
wel hun goedkeuring. De EU-tekst is opgenomen in een eenzijdige verklaring
(nr. XVIII) bij de Overeenkomst.Artikel 8 stelt dat indien de middelen zijn uitgeput voordat het Financieel
Protocol afloopt, de ACS-EU Raad van Ministers gepaste maatregelen kan nemen.
Zoals uit het bovenstaande blijkt, beschrijft dit artikel een puur theoretische
situatie. BIJLAGE 2 Bepalingen en voorwaarden van financiering1 Financiering van investeringenArtikel 1 stelt dat de voorwaarden zoals vastgelegd in dit hoofdstuk gelden
voor de activiteiten van de investeringsfaciliteit, de leningen van de EIB
uit haar eigen middelen en bijzondere activiteiten. De middelen kunnen direct
of indirect beschikbaar worden gesteld door erkende tussenpersonen.Artikel 2 betreft de middelen van de investeringsfaciliteit. Deze kunnen
worden gebruikt voor het verstrekken van diverse vormen van risicokapitaal
en van normale leningen. Verder stelt het artikel voorwaarden aan het gebruik
van de middelen voor de diverse vormen van risicokapitaal en bepaalt het wanneer
de verschillende leningen zullen worden terugbetaald en tegen welke rente.
Tevens worden de voorwaarden voor het verlengen van leningen genoemd en wordt
het gebruik van rentesubsidies gespecificeerd. Nederland is teleurgesteld
dat het onvoldoende medestanders had om rentesubsidies geheel af te schaffen.
In overeenstemming met het beleid vis-à-vis de Nederlandse FMO had
Nederland gewild dat de investeringsfaciliteit volledig marktconform zou functioneren.
In een situatie waarin de EIB wél rentesubsidies kan bieden en de FMO
niet, is er sprake van oneerlijke concurrentie. Toen bleek dat er onvoldoende
steun was voor het afschaffen van de rentesubsidies heeft Nederland daarom
getracht het verlenen van rentesubsidies zoveel mogelijk aan voorwaarden te
binden. Ten eerste is precies omschreven voor welk type projecten rentesubsidies
mogen worden ingezet (zevende lid). Ten tweede is een maximum bedrag bepaald
dat voor rentesubsidies mag worden ingezet (achtste lid). Ten slotte zal worden
getracht in een intern reglement de bepaling op te nemen dat rentesubsidies
niet tot oneerlijke concurrentie mogen leiden.Artikel 3 betreft de activiteiten van de investeringsfaciliteit. De faciliteit
zal in alle sectoren opereren en zal investeringen door publieke lichamen
ondersteunen, ook indien deze (indirect) ten goede komen aan de particuliere
sector. De faciliteit dient zichzelf financieel in stand te houden en zo veel
mogelijk markt-conform te opereren. Een doel is ook om investeringen door
anderen aan te moedigen. Nog beschikbare middelen zullen bij afloop van het
Financieel Protocol worden meegenomen naar het volgende Protocol.Artikel 4 betreft leningen van de EIB uit haar eigen middelen. Deze zijn
bedoeld om de economische en industriële ontwikkeling van de ACS-landen
te stimuleren. Er zal nauw worden samengewerkt met nationale en regionale
ontwikkelingsbanken en andere financiële instellingen; tevens is het
mogelijk de uitvoeringsprocedures aan te passen aan de specifieke projecten
en programma's. Het tweede lid geeft de voorwaarden voor de leningen weer
(o.a. de rentestand, rentesubsidie, terugbetaling). Het derde lid stelt dat
voor bepaalde leningen aan de publieke sector garanties van de staat in kwestie
kunnen worden verlangd.In de artikelen 5 en 6 wordt de procedure met betrekking tot. wisselkoersrisico's
uiteen gezet en bepaald dat financieringsoperaties onder de Overeenkomst vrij
zullen zijn van nationale of lokale belastingen, heffingen e.d.2 Bijzondere activiteitenArtikel 7 bepaalt dat de giften voor structurele ontwikkeling kunnen worden
gebruikt voor de huisvesting van mensen met lage inkomens, microfinanciering
ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf (MKB) en het vergroten
van de deelname van de particuliere sector aan sociale en economische ontwikkeling.3 Financiering voor korte termijn-schommelingen in exportopbrengstenDit hoofdstuk bevat de voorwaarden waaronder steun gegeven kan worden
aan landen die getroffen worden door korte termijn-fluctuaties uit exportinkomsten.
Het moet in samenhang worden gezien met artikel 76 van de Partnerschapsovereenkomst.
Ten opzichte van de oude instrumenten Stabex en Sysmin is het stelsel vereenvoudigd
en zijn de voorwaarden waaraan een land moet voldoen om in aanmerking te komen
voor dit type financiering aangescherpt.Artikel 8 stelt de noodzaak van de beschikbaarheid van middelen voor dit
doel vast. Tevens wordt bepaald dat extra financiering uit de landenallokatie
voor structurele ontwikkeling moet komen. Met andere woorden, er is geen separate
enveloppe meer voor de financiering voor korte termijn schommelingen in exportopbrengsten
en de extra middelen voor dit doel moeten worden verkregen door her-allokatie
binnen de landenenveloppe.In artikel 9 zijn de voorwaarden om in aanmerking te komen voor financiering
gespecificeerd. Er moet sprake zijn van een daling van 10% van de totale exportinkomsten
of 10 procent van het totaal van de exportopbrengsten uit de landbouw-
of mijnbouwsector voor landen die daar sterk van afhankelijk zijn, én
er moet sprake zijn van een 10% verslechtering van het begrotingstekort. Er
wordt dus niet langer mee gekeken naar een specifiek exportprodukt. Een land
kan maximaal vier jaar voor extra steun in aanmerking komen.Artikel 11 bepaalt dat het hervormde stelsel na maximaal twee jaar zal
worden geëvalueerd. Deze bepaling is opgenomen op verzoek van de ACS-landen,
die de oude instrumenten Stabex en Sysmin maar met moeite los konden laten
en alles hebben trachten te doen om de criteria voor het nieuwe systeem zo
veel mogelijk op te rekken. Voor de EU was de afschaffing van de automatismen
waarmee het oude systeem gepaard ging, van fundamenteel belang. Liever had
de EU iedere referentie aan de landbouw- en mijnbouwsector achterwege gelaten.
Dat bleek in dit stadium nog niet haalbaar.4 Overige bepalingenArtikel 12 betreft courante betalingen en kapitaalstromen. Hieraan zullen
geen beperkingen worden opgelegd. Een tijdelijke en beperkte uitzondering
wordt gemaakt voor die gevallen waarin een land in serieuze betalingsbalansproblemen
is geraakt.Artikel 13 bepaalt dat de staten partij bij de Overeenkomst wat betreft
de vestiging en leverantie van diensten, elkaars burgers en bedrijven zullen
behandelen op non-discriminatoire basis. Mocht een dergelijke behandeling
door een partij niet kunnen worden gegarandeerd, dan zijn de overige partijen
niet aan deze bepaling gehouden.5 InvesteringsbeschermingsovereenkomstenArtikel 15 bepaalt dat elke partij bij de Overeenkomst de onderhandeling
van een investeringsbeschermingsovereenkomst kan aanvragen. Tevens bepaalt
het de voorwaarden waaraan een dergelijk verdrag moet voldoen en de zaken
die in ieder geval behandeld moeten worden. Bijzondere aandacht wordt besteed
aan het MKB. Lang is onderhandeld over de mogelijkheid van een
specifiek garantiesysteem voor EU-investeringen in ACS-landen. De EU-lidstaten
beschouwden een dergelijk systeem als overbodig, gezien het feit dat er reeds
zowel nationale als mondiale (MIGA) systemen bestaan. De ACS-landen wilden
echter toch de mogelijkheid van het opzetten van een investeringsgarantiesysteem
in het kader van de partnerschapsovereenkomst openlaten, vandaar dat is afgesproken
dat een en ander bestudeerd zal worden. BIJLAGE 3 Institutionele ondersteuning – CDE and CTAEr zijn twee instituten die ondersteuning bieden bij het opbouwen van
institutionele capaciteit op het gebied van landbouw- en plattelandsontwikkeling
en het particuliere bedrijfsleven in ACS-landen.Het Centrum voor Industriële Ontwikkeling (Centre
de Développement Industriel) is omgedoopt tot Centrum voor
Ontwikkeling van het Bedrijfsleven (Centre de Développement
des Entreprises, CDE). Het centrum is gevestigd in Brussel. Tijdens
de onderhandelingen is langdurig gesproken over de effectiviteit van het centrum.
De wens de rol van het centrum te versterken heeft er toe geleid dat het mandaat
is aangepast. In de toekomst zullen de activiteiten van het Centrum meer gericht
zijn op verbetering van het ondernemingsklimaat in ACS-landen dan op directe
financiële ondersteuning van het MKB in die landen. In haar nieuwe rol
zal het CDE een actievere rol moeten spelen bij de implementatie van strategieën
ter ontwikkeling van de particuliere sector. Het voor het CDE beschikbare
bedrag in EOF IX (90 miljoen euro) is substantieel verhoogd ten opzicht van
EOF VIII (73 miljoen euro).Het Technisch Centrum voor Landbouwsamenwerking en Plattelandsontwikkeling
(Centre Technique de cooperation Agricole et rurale,
CTA) heeft zijn hoofdzetel in Wageningen. Het belangrijkste doel van het CTA
is het versterken van de beleids- en institutionele capaciteit ten behoeve
van landbouw- en plattelandsontwikkeling in ACS-landen. Hierbinnen krijgt
capaciteitsontwikkeling op het gebied van informatie- en communicatietechnologie
en ontwikkeling van boerenorganisaties een belangrijke rol. BIJLAGE 4 Uitvoeringsmaatregelen en beheersproceduresDe 37 artikelen van bijlage 4 zien op de uitvoeringsmaatregelen en beheersprocedures
van de ontwikkelingssamenwerking. Een groot deel van de artikelen is onveranderd
gebleven ten opzichte van de Vierde Lomé Conventie. In het onderstaande
wordt ingegaan op de vernieuwende aspecten in deze bijlage.Belangrijkste vernieuwing is dat het automatisme dat de ACS-landen altijd
recht houden op het geïndiceerde bedrag is afgeschaft. Hiermee komt een
einde aan de cultuur waarin het ontvangende land meent recht te hebben op
het indicatieve hulpbedrag (zie artikel 3). In plaats daarvan komt een systeem
gebaseerd op behoeften en prestaties. De behoeften worden bepaald aan de hand
van het inkomen per capita, de bevolkingsomvang, sociale indicatoren, schuldenniveau
en exportcijfers. De MOLs wordt een bijzondere behandeling toegezegd, de belangen
van de niet aan zee grenzende landen en eilandstaten zullen in het bijzonder
in de gaten worden gehouden, en ook de post-conflict staten krijgen extra
aandacht. De prestaties zullen worden beoordeeld aan de hand van onder meer
de volgende parameters: voortgang bij de implementatie van institutionele
hervormingen, implementatie van bestaande programma's, armoedebestrijding,
duurzame ontwikkeling en macro-economisch en sectoraal beleid.Een belangrijke rol is toebedacht aan de landenstrategiedocumenten (artikel
2). Deze documenten dienen het kader te vormen waarbinnen de prestaties van
een ACS-land worden beoordeeld, en zijn dus van groot belang. Het strategiedocument
wordt opgesteld door het ACS-land, tezamen met de EU nadat zoveel mogelijk
actoren in het ontwikkelingsproces zijn geconsulteerd. Op basis daarvan wordt
een indicatief programma opgesteld (artikel 4). Teneinde toe te zien op de
kwaliteit en effectiviteit van de hulpinspanningen is voorzien in meerdere
evaluaties. Zo zal jaarlijks door de ACS-staat en de delegatie van de Commissie
ter plaatse een operationele evaluatie van het indicatieve programma worden
uitgevoerd (artikel 5). Halverwege de implementatie van het financiële
protocol zullen bovendien het strategiedocument en het indicatieve programma
worden herzien. Naar aanleiding van deze tussentijdse herziening kan de EG,
in het licht van de behoeften en prestaties van het ACS-land, besluiten de
allokatie van de geïndiceerde middelen aan te passen. Ook voor de regionale
programmering zullen (regionale) strategiedocumenten en (regionale) indicatieve
programma's worden opgesteld (artikelen 8 en 10). Artikel 9 bepaalt dat de
middelen voor regionale samenwerking eveneens worden verdeeld op basis van
behoeften en prestatie.De regels voor aanbestedingen van uit het EOF gefinancierde contracten
zijn ten opzichte van de voorgaande Lomé Conventie aangepast (artikel
23). De regels zijn in conformiteit gebracht met de «Handleiding aanbesteding
van diensten, leveringen en werken in het kader van de samenwerking tussen
de Gemeenschap en derde landen» (doc. 10 351/99 EG van 17 november
1999). Belangrijk is het tweede lid van artikel 23 waarin voor diensten, leveringen
en werken de grensbedragen zijn vastgelegd op grond waarvan de wijze van aanbesteding
moet worden bepaald.Ten slotte is belangrijk dat in de artikelen 32 en 33 het belang van onafhankelijke
evaluaties ten behoeve van kwaliteitsverbetering wordt onderkend. BIJLAGE 5 Handelsregime van toepassing gedurende de voorbereidingsperiode
waarnaar wordt verwezen in artikel 37 (1)In bijlage 5 zijn de handelsbepalingen die zullen gedurende de voorbereidingsperiode
(vanaf 1 maart 2000 tot 31 december 2007) en waarnaar wordt verwezen
in artikel 37 van de Overeenkomst, opgenomen. Zij zijn vrijwel identiek aan
de artikelen 167 t/m 181 in de gewijzigde vierde Lomé Conventie. Slechts
op een plaats is er een inhoudelijke wijziging van belang: de handelsbepalingen
bevatten niet langer een non-discriminatiebepaling (vergelijk artikel 5 van
bijlage 5 met het oude artikel 174).Kern van de handelsbepalingen gedurende de voorbereidingsperiode is vervat
in artikel 1, tweede lid, onderdeel c van de bijlage. In artikel 1 is vastgelegd
dat produkten van oorsprong uit de ACS-landen rechtenvrij ingevoerd mogen
worden in de Gemeenschap. De uitzondering daarop is vastgelegd in artikel
2(a), waarin wordt gesteld dat de Gemeenschap de ACS-landen voor produkten
die vallen onder een gemeenschappelijke marktordening of andere specifieke
regelingen, een meer preferentiële behandeling zal geven dan andere derde
landen. Hoe de preferentiële behandeling van landbouwprodukten er precies
uitziet, is per produkt geregeld in (gezamenlijke) verklaring XXII. De inhoud
van verklaring XXII wijkt niet af van bijlage XL uit Lomé IV bis, behalve
wat betreft bananen. In de oude bijlage XL werden bananen niet genoemd; de
regeling van de invoer van ACS-bananen was slechts vervat in de gemeenschappelijke
marktordening. In de nieuwe verklaring XXII staat: «De invoerregeling
van de Gemeenschap voor bananen wordt thans herzien. De partijen garanderen
een passende preferentiële toegang voor ACS-bananen in het kader van
de toekomstige regeling van de Gemeenschap voor bananen.» Met andere
woorden, wanneer er een nieuwe gemeenschappelijk marktordening bananen tot
stand komt, zal de tariefpreferentie voor de ACS-landen die daarvan deel uitmaakt,
gebaseerd zijn op verklaring XXII.Ten overvloede merkt de regering met betrekking tot de handelsbepalingen
nog het volgende op.De Nederlandse regering zet zich in voor vergrote markttoegang voor (landbouw)producten
uit de ontwikkelingslanden. Ruimere markttoegang is ook in het belang van
Nederland zelf.Het Europese handelsbeleid is traditioneel gebaseerd op een relatief hoge
marktbescherming in combinatie met preferenties voor ontwikkelingslanden.Met acht hoog ontwikkelde landen onderhoudt de EU geen preferentiële
handelsbetrekkingen. De andere landen biedt de EU op enigerlei wijze preferentiële
handelsvoorwaarden. De belangrijkste preferentiële regimes voor ontwikkelingslanden
zijn die in het kader van het EU-ACS-Partnerschapsakkoord verdrag van Cotonou
en het Algemeen Preferentieel Stelsel.Een verdere, wereldwijde verlaging van tarieven voor landbouwproducten
biedt ontwikkelingslanden nieuwe ontwikkelingsperspectieven. Mede om die reden
is Nederland traditioneel voorstander van multilaterale handelsliberalisatie.
De voordelen van multilaterale tariefsverlaging zijn op korte termijn het
gunstigst voor die landen die nu reeds een op export van landbouwproducten
georiënteerde economie hebben. Voor de traditioneel grote groep van netto
voedselimporteurs hangen de voordelen af van de mate waarin zij in staat zijn
gebruik te maken van de vergrote exportkansen.Een aparte groep landen die speciale aandacht vereist is de groep van
minst ontwikkelde landen (MOL's). Voor de MOL's streeft Nederland naar volledig
vrije markttoegang. Dat biedt hen de beste uitgangspositie om optimaal te
profiteren van hun comparatieve productievoordelen. De EU geeft vanaf 5
maart 2001 aan dit streven een ruimhartige invulling door voor
alle producten, met uitzondering van wapens en munitie, volledig vrije markttoegang
aan MOL's te gunnen (met een overgangsperiode voor bananen, rijst en suiker).Generieke verlaging van tarieven leidt wel tot een uitholling van preferentiële
handelsregimes voor (groepen van) ontwikkelingslanden. Dat is echter naar
de mening van de Nederlandse regering geen reden om niet in te zetten op verdere
multilaterale handelsliberalisatie in de geest van de WTO-overeenkomsten.
Uiteraard zal de EU de door haar reeds aangegane verplichtingen op het gebied
van preferentiële markttoegang nakomen. Voor de armste landen zullen
preferentiële regelingen vooralsnog een belangrijke factor vormen voor
hun agrarische export.Als gevolg van Agenda 2000 zal het belang van prijssteun in de EU verder
afnemen en het belang van niet of slechts gedeeltelijk aan productie gekoppelde
steun toenemen. Daarmee wordt de overheidssteun aan de landbouw minder marktverstorend.
Dit is een gunstige ontwikkeling voor ontwikkelingslanden. Ontkoppelen van
inkomenssteun betekent immers dat overproductie afneemt en minder producten
met subsidies op de wereldmarkt afgezet hoeven te worden. Nederland meent
dat de EU zich zou moeten concentreren op volledig van productie ontkoppelde
inkomenssteun als minst handelsverstorend instrument, zodat dit effect maximaal
zal zijn. Ofschoon multilaterale handelsliberalisatie voor bepaalde groepen
ontwikkelingslanden opgevat kan worden als een bedreiging van de preferentiële
positie is het onze overtuiging dat aanvullende hervorming van het GLB in
al zijn aspecten per saldo een gunstig effect heeft op de uitgangspositie
van de ontwikkelingslanden op de wereldmarkt voor landbouwproducten. Uiteraard
moet daar waar nodig en mogelijk assistentie worden verleend, zodat ontwikkelingslanden
de kansen die verdere liberalisatie biedt kunnen benutten.Vanzelfsprekend spelen ook de belangen van de Nederlandse land- en tuinbouwsector
een belangrijke rol in de uitwerking van de noodzakelijke hervormingen van
het GLB. In het algemeen geldt echter dat liberalisering in het lange termijn
belang van de Nederlandse landbouw is. Indien noodzakelijk zullen deelsectoren
niettemin voldoende tijd gegund moeten worden om zich aan te passen aan nieuwe
marktomstandigheden.Hoe dan ook zal in de uitwerking van de hervormingen van het GLB het belang
van de noodzakelijke, verdere integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie
een belangrijke rol spelen.Bij bijlage 5 behoort weer een aantal protocollen.Het nieuwe oorsprongprotocol (protocol 1) bouwt voort op de bestaande
bepalingen. De tekst is in overeenstemming gebracht met de bepalingen die
reeds in andere handelsakkoorden met derde landen gelden. Er zijn feitelijk
een tweetal nieuwe vernieuwingen.De eerste betreft de mogelijkheid van diagonale oorsprongscumulatie met
Zuid-Afrika. Theoretisch wordt deze mogelijkheid nu reeds geboden, doch er
moet aan zoveel voorwaarden zijn voldaan, dat het praktische gebruik er van
vrijwel is uitgesloten. Nederland was echter de enige lidstaat binnen de EU
die pleitte voor een betere (soepeler) regeling. Deze cumulatie is ook eerst
mogelijk indien aan Zuid-Afrika dat op basis van de Overeenkomst met Zuid-Afrika
voor de betreffende produkten concessies zijn verleend. De tweede voorwaarde
is dat er een handelsakkoord met gelijkluidende oorsprongsregels tussen het
betreffende ACS-land en Zuid-Afrika moet bestaan. Dit is feitelijk alleen
van toepassing op de landen van SACU (Southern African Customs Union). Deze
landen hebben een iets verdergaande cumulatiefaciliteit met dien verstande
dat volledige cumulatie geldt indien Zuid-Afrikaanse goederen in een SACU-lidstaat
een verdere bewerking ondergaan. De derde voorwaarde is dat de produkten die op basis van de cumulatie
zijn verkregen tenminste een toegevoegde waarde van 50% in het betreffende
ACS-land hebben bereikt.De tweede vernieuwing is dat de bepalingen van artikel 32 lid 6 van het
oorsprongsprotocol in overeenstemming zijn gebracht met die in andere protocollen.Dit betekent dat in de toekomst indien een ACS-staat in gebreke blijft
bij nacontrole van preferentiedocumenten, zonder inmenging van het EG-ACS
douane-comité, importeurs met navorderingen van douanerechten kunnen
worden geconfronteerd, omdat een antwoord van de bevoegde autoriteiten is
uitgebleven. Gezien de zwakke administratieve structuur van veel ACS-landen
komt een dergelijk feit nogal eens voor. Verwacht mag worden dat op grond
van deze strenge voorwaarden van deze faciliteit geen gebruik kan worden gemaakt.In de procedure voor het verlenen van afwijkingen (artikel 38) is de reactietermijn
van 60 werkdagen op 75 werkdagen gebracht. In de praktijk is veelvuldig gebleken
dat de Europese Commissie de korte deadline aangreep om negatief op verzoeken
van ACS-landen te reageren. Een periode van drie weken extra geeft mogelijkheden
tot een zorgvuldiger reactie. Na de voorbereidingsperiode zullen de oorsprongsregels
moeten worden herzien in het licht van het eventueel tot stand komen van wederzijdse
vrijhandelsakkoorden. Verwacht mag worden dat dit niet tot grote veranderingen
aanleiding zal geven. In het kader van een speciaal beleid voor de MOLs zal
ook moeten worden bekeken of aanpassing van de oorsprongsregels mogelijk is.
De mogelijkheden hiertoe zijn beperkt.De protocollen 3 en 4 betreffen de preferentiële behandeling van
een beperkte groep ACS-landen voor de produkten suiker en rund- en kalfsvlees.
Deze zijn ongewijzigd gebleven.Protocol 5 is het «Tweede bananenprotocol». Het nieuwe bananenprotocol
heeft tot doel om de ACS-landen te helpen de condities voor productie en verkoop/export
van hun bananen te verbeteren zodat de bananenproducerende ACS-landen beter
kunnen concurreren op de EU-markt. Hiervoor kan gebruik worden gemaakt van
alle mogelijkheden die de overeenkomst daarvoor biedt, zoals technische en
financiële assistentie. Er komt een permanente gezamenlijke groep om
de situatie te monitoren en specifieke problemen onder de aandacht te brengen.
Mochten de ACS-landen een gemeenschappelijke organisatie willen oprichten
ter versterking van de positie van hun bananen, dan zal de Gemeenschap deze
organisatie en de activiteiten die vallen onder regionale samenwerking steunen.
Genoemde assistentie zal worden gefinancierd uit het EOF, en is dus additioneel
aan de sinds 1998 bestaande steunregeling voor technische en financiële
assistentie aan traditionele ACS-bananen-leveranciers die ten laste komt van
de EG-begroting (Verordening van de Raad (EG) No 856/99 d.d. 22 april 1999,
Pb EG L108).Het oude bananenprotocol, dat sedert 1975 van toepassing was, bevatte
een verplichting voor de EU vis-à-vis twaalf bananenproducerende ACS-landen
om de gunstige behandeling van hun bananen op de Gemeenschapsmarkt op minimaal
hetzelfde niveau in stand te houden. Naar aanleiding van deze verplichting
heeft de EU in 1993 bij de totstandkoming van de interne markt het nultarief
ingevoerd voor ACS-bananen en een exclusief voor deze ACS-landen bedoeld invoervolume
in het kader van de gemeenschappelijke marktordening voor bananen. De WTO
heeft het exclusieve invoervolume echter veroordeeld als discriminerend. Hierdoor
ontstond een dilemma voor de EU: enerzijds was zij gebonden aan het bananenprotocol
ten behoeve van de ACS-landen, anderzijds was zij gebonden aan
de WTO-verdragen. Door het nieuwe bananenprotocol, waarin de hierboven genoemde
minimumverplichting niet meer is opgenomen, is dit dilemma opgelost. De EU
blijft echter bereid ACS-bananen een tariefpreferentie te geven, zoals zij
dat voor zoveel andere producten ook doet. Om die reden worden de bananen
genoemd in verklaring XXII (zie hierboven). Hoe hoog de tariefpreferentie
precies zal zijn, zal worden bepaald in de nog uit te onderhandelen nieuwe
gemeenschappelijke marktordening voor bananen.C. KoninkrijkspositieEvenals de eerdere ACS-EG Overeenkomsten zal het onderhavige verdrag voor
wat betreft het Koninkrijk der Nederlanden alleen voor Nederland gelden. De
Nederlandse Antillen en Aruba behoren tot de Landen en Gebieden Overzee (LGO)
die op grond van het vierde deel van het EG-Verdrag een bijzondere band met
de Gemeenschap hebben. De regelingen die van toepassing zijn in het kader
van deze associatie zijn bij Raadsbesluit nader uitgewerkt. Het laatste herzieningsbesluit
dateert van 24 november 1997 (Pb EG L329). Het LGO-besluit is recentelijk
(op 25 februari 2000) met een jaar verlengd tot en met 28 februari 2001 (Pb
EG L 55).De Minister van Buitenlandse Zaken,J. J. van Aartsen 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27672-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl