Wijziging Wetboek van Militair Strafrecht in verband met het opnemen van een strafuitsluitingsgrond voor rechtmatig geweldgebruik door militairen; Nader Voorlopig verslag van de vaste Commissies voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking en voor Justitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-10-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141282
 2009-2010
 
 31 487 
 (
 R1862
 )
 Wijziging Wetboek van Militair Strafrecht in verband met het opnemen
van een strafuitsluitingsgrond voor rechtmatig geweldgebruik door militairen
 
 
 
 
 D
 NADER VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIES VOOR BUITENLANDSE ZAKEN,
DEFENSIE EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VOOR JUSTITIE
 Vastgesteld 2 maart 2010
 De memorie van antwoord geeft de leden van de fractie van de PvdA aanleiding tot het maken van de volgende opmerkingen en het
stellen van de volgende vragen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA zijn op punten tevreden met de grondige
beantwoording van de door hen gestelde vragen. Een aantal vraagpunten is daarmee
voldoende opgehelderd, zoals de verheldering van de bezwaren, die de regering
aanvoerde tegen het amendement Boekestijn. Zij menen dat de memorie van antwoord
op dit punt in verheldering van de wettekst kan voorzien.
 Desondanks blijft er nog een aantal vragen open voor wat betreft de schemerfase
waarin de militair nog als getuige door het OM
wordt gehoord en nog niet als verdachte wordt
aangemerkt.
 Beoordeling geweldgebruik
 Op de eerste plaats betreft dit de «vakkundigheid» van het
OM als het gaat om de beoordeling van het geweldgebruik aan de hand van de
toch betrekkelijk «open» norm, zoals die door art. 38 lid 2 WMSr
wordt gesteld. Is een (civiele) ambtenaar van het OM in staat om te beoordelen
of het geweldgebruik door getuigende militair paste binnen de grenzen van
de rules of engagement (RoE) en de nationale geweldsinstructie
van de militair in het kader van de operatie? Is voor een adequate beoordeling
van het geweldgebruik niet een specifieke militaire deskundigheid vereist?
 Hoe denkt de regering in dit verband over de aanbeveling van prof. Mr.G.J.A.
Knoops om de materiële strafbepaling van art. 38 lid 2 WMSr vergezeld
te doen gaan van een strafprocessuele voorziening als een panel van militair
deskundigen, die verplicht het OM en de rechter commissaris voorlichten in
het vooronderzoek (NJB oktober 2008)? De leden van de fractie van de PvdA
menen, dat dit wel eens een heel efficiënte voorziening zou kunnen zijn.
Immers dit kan voorkomen, dat het OM te Arnhem zich al te specialistisch zou
moeten bijscholen. Tevens wordt vaak door de rechtbank tijdens de zitting
toch nog een opdracht tot nader onderzoek door militair-operationele specialisten
gelast. Een dergelijk vooronderzoek kan voorkomen dat het überhaupt
tot een strafrechtprocedure komt. Dat is eveneens in het belang van de militair.
Het lijdend voorwerp te zijn geworden in een rechtbankprocedure kan hardnekkig
zeer nadelig uitpakken voor de militair, zelfs als hij ontslagen wordt van
elke rechtsvervolging. Kan de regering daar eens expliciet op ingaan?
 Rechtsbijstand
 Een tweede punt wat in de visie van de leden van de PvdA-fractie niet
bevredigend is opgehelderd, is de juridische rechtsbijstand in de fase van getuigen door de militair, die geweld heeft gebruikt.
 De regering heeft verklaard, dat de mededeling die door de KM of het OM
aan de militair wordt gegeven, dat geen belastende verklaring ten eigen nadele
behoeft te worden afgelegd, niet als een cautie moet worden beschouwd. De
militair is echter doorgaans geen juridisch deskundige. Hoe kan hij/zij doorgronden
of bepaalde gedane mededelingen als belastend in juridische zin kunnen worden
beschouwd? Tegelijkertijd is de militair gehouden om als getuige wel informatie
te verschaffen.
 Het komt deze leden voor, dat ook -of misschien juist – in deze
fase juridische bijstand geboden is. Maakt dit volgens de regering geen logisch
onderdeel uit van de zorgplicht van de Nederlandse overheid jegens haar uitgezonden
militairen?
 
 De regering verklaart in de memorie van antwoord, dat bij de sinds 2004
gehanteerde Aanwijzing van het College van procureurs-generaal aansluiting
is gezocht bij de positie van politiefunctionarissen bij geweldsaanwending.
Deze leden begrepen deze opmerking aldus, dat deze fase van onderzoek in het
geval van geweldgebruik door politiemensen, bevredigend functioneert. Dit
was voor hen aanleiding om daar dan eens navraag naar te doen, zowel bij belangenbehartigers
van de politie als bij belangenbehartigers van militairen.
 Daaruit bleek hen, dat in ieder geval in die kringen geen gevoel van tevredenheid
heerste. Weliswaar is er geen sprake van, dat het OM niet gewetensvol probeert
om te gaan met de politiefunctionaris of de militair in het onderzoek naar
het geweldsincident, maar in alle gevallen is er ook sprake van een grote
verwarring en onzekerheid bij de agent of de militair. Uit loyaliteit zijn
zij geneigd alle gevraagde informatie te verschaffen. Wat moeten zij echter
in hun eigen belang wel zeggen en wat niet? In alle gevallen nemen leden van
een vakbond contact op met hun vakbond om raad te vragen. Zij worden dan door
een raadsman bijgestaan, die in ieder geval onafhankelijk is van de werkgever
van de «getuigende» politieman of militair. In Afghanistan bijvoorbeeld,
is dat niet zo eenvoudig. Het komt voor, dat de geweld gebruikt hebbende militair
in de «getuigenfase» onder druk wordt gezet om geen raadsman te
raadplegen, de opsporingsambtenaar heeft immers in het belang van het onderzoek
alle belang bij maximale informatie.
 Deze leden begrijpen best, dat na de vervolging van Erik O. het begrip «verdachte»
gevoelig ligt. Toch zou het theoretisch veel verstandiger zijn de agent of
soldaat in de periode van onderzoek als verdachte aan te merken. Dat zou voorkomen
dat de agent of soldaat in een spagaat terecht komt: gehouden zijn als getuige
informatie te verschaffen zonder dat hij de rechtsbescherming van een verdachte
geniet. Hem zou in ieder geval de rechten die een verdachte toekomen, in casu rechtsbijstand door een raadsman en een volwaardig
zwijgrecht, toekomen.
 
 De regering is voornemens om in 2010 naar aanleiding van de uitspraken
van het EHRM (Salduz en Panovits) het recht op rechtsbijstand voor verdachten
in het algemeen strafrecht (art. 29 WvS) aan te scherpen. Vermoedelijk zal
dit onder meer er toe leiden (Kamerstukken II 2008/2009, 31 700 VI, nr.
117), dat aan verdachten expliciet kenbaar zal worden gemaakt,
dat zij een raadsman kunnen consulteren en ook mogen consulteren voorafgaand
aan het eerste verhoor. Hij voegt in de memorie van antwoord blz.3 daaraan
toe, dat bij deze wetswijziging tevens de aandacht zal uitgaan naar de wijze
waarop aan militairen in operatiegebieden rechtsbijstand wordt verleend.
 Opnieuw zal daarmee geen oplossing worden geboden voor de militair –
maar net zo goed de politieagent – in de schemerzone van wel getuige
maar nog geen verdachte zijn.
 Deze leden achten deze kwestie toch een principieel onderdeel van het
Nederlandse rechtsbeschermingssysteem. Zij willen daarover ook eens een breder
debat voeren met de regering.
 Met betrekking tot overheidsdienaren met een aan hen toegekend geweldsmonopolie
in het algemeen belang, waarvan zij gebruik hebben moeten maken, reikt echter
een verdergaande plicht. Is de regering in het kader van het thans voorliggende
wetsvoorstel daarom bereid toe te zeggen, dat voorafgaand
aan het feitenonderzoek en eerste getuigenverhoor aan de geweld gebruikt
hebbende militair zal worden medegedeeld, dat hij rechtsbijstand kan èn
mag inroepen, en niet pas als de militair als verdachte wordt gehoord?
 Wil de regering tevens toezeggen, dat – zo niet in een piketregeling
ter plaatse kan worden voorzien – aan de militair een mogelijkheid zal
worden geboden via een videoconferencing-faciliteit met een in Nederland verblijvende
piketadvocaat overleg te plegen voorafgaand aan het eerste gehoor? Kan daarbij
worden voorzien in een strikte vertrouwelijkheid?
 
 De leden van de commissies zien uit naar de nadere antwoorden van de regering.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,
 Van de Beeten
 De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie
en Ontwikkelingssamenwerking,
 De Graaf
 De griffier voor dit verslag,
 Van Dooren
 
 
 
 
 Samenstelling:
 
 Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking
 
 Van den Berg (SGP), Dupuis (VVD), Rosenthal (VVD), Ten Hoeve (OSF), De
Graaf (VVD), (voorzitter), Vedder-Wubben (CDA), Kox (SP), Schouw (D66), Van
Driel (PvdA), Eigeman (PvdA), Franken (CDA), (1e vice-voorzitter), Thissen
(GL), Van Kappen (VVD), De Boer (CU), K.G. de Vries (PvdA), Willems (CDA),
Haubrich-Gooskens (PvdA), Hillen (CDA), Smaling (SP), (2e vice-voorzitter),
Koffeman (PvdD), Böhler (GL), Kuiper (CU), Elzinga (SP), Vliegenthart
(SP), Yildirim (Fractie-Yildirim), Flierman (CDA) en Tiesinga (CDA).
 
 Justitie:
 
 Holdijk (SGP), Dölle (CDA), Tan (PvdA), Van de Beeten (CDA), (voorzitter),
Broekers-Knol (VVD), De Graaf (VVD), Kneppers-Heynert (VVD), Kox (SP), Westerveld
(PvdA), (vice-voorzitter), Doek (CDA), Engels (D66), Franken (CDA), Peters
(SP), Quik-Schuijt (SP), Haubrich-Gooskens (PvdA), Ten Horn (SP), Janse de
Jonge (CDA), Koffeman (PvdD), Böhler (GL), Van Bijsterveld (CDA), Strik
(GL), Lagerwerf-Vergunst (CU), De Vries (PvdA), Duthler (VVD) en Yildirim
(Fractie-Yildirim).