Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19..; Nota van wijziging
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25877, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

07-10-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

25877 nr. 9

29-09-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamABCDEFGHIJKLArtikel 25aMNOPQRSTUVWParagraaf 4.5 Beroep Artikel 52aXYZAABBCCDDEEEEaArtikel 79FFGGHHIIArtikel 89JJCDEFKKLLArtikel 95aArtikel 95bArtikel 95cArtikel 95dMMNNTOELICHTING ABC en DE, V en CCFGHIJK, M, N, O, FF en MMKLMN en OOa, Ha en IaPQ en LL (artikel 95a)RS, T en UVWXYZ, AA, BB,DD, EE en IICCaEEaGGHHJJKKLL en MMNNOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25877Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 115 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 877Regels met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede
wijziging van enkele wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
19..)nr. 9NOTA VAN WIJZIGINGOntvangen 29 september 1999Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: AIn de artikelen 1, 20, tweede en derde lid, 22, tweede en vierde lid,
24, tweede lid, 25, derde lid, 26, zevende lid, en 55, tweede en derde lid,
wordt «Onze Minister van Binnenlandse Zaken» telkens vervangen
door: Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. BArtikel 1, onderdeel f, komt te luiden:f. gegevensverwerking of verwerking van gegevens: elke handeling of elk
geheel van handelingen met betrekking tot gegevens, waaronder in ieder geval
het verzamelen, vastleggen, ordenen, bewaren, bijwerken, wijzigen, opvragen,
raadplegen, gebruiken, verstrekken door middel van doorzending, verspreiding
of enige andere vorm van terbeschikkingstelling, samenbrengen, met elkaar
in verband brengen, alsmede het afschermen, uitwissen of vernietigen van gegevens;. CArtikel 6 wordt als volgt gewijzigd:1. De aanhef van het tweede lid komt te luiden:2. De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst heeft in het belang
van de nationale veiligheid tot taak:.2. In het tweede lid, onderdeel c, wordt «het belang van de staat»
vervangen door: de nationale veiligheid.3. In het tweede lid vervalt, onder vervanging van de puntkomma aan het
slot van onderdeel c door een punt, onderdeel d.4. Na het tweede lid wordt een nieuw lid toegevoegd, luidende: 3. De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst heeft voorts tot taak
het verrichten van onderzoek betreffende andere landen ten aanzien van onderwerpen,
die door Onze Minister-President, Minister van Algemene Zaken, in overeenstemming
met Onze betrokken Ministers zijn aangewezen:a. in het belang van de nationale veiligheid voor zover het onderwerpen
betreft met een overwegend niet-militaire relevantie, ofb. met het oog op vitale economische belangen van Nederland. DArtikel 7, tweede lid, wordt als volgt gewijzigd:1. De aanhef komt te luiden:2. De Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst heeft in het belang
van de nationale veiligheid tot taak:.2. In onderdeel e vervalt: met het oog op het belang van de staat. EIn artikel 10, eerste lid, onder b, wordt «de veiligheid of voor
andere gewichtige belangen van de staat» vervangen door: de nationale
veiligheid. FIn artikel 14 wordt na het tweede lid een nieuw lid toegevoegd, luidende:3. Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties draagt
zorg voor de archiefbescheiden die verband houden met de gegevensverwerking
ten behoeve van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst door de ambtenaren,
bedoeld in artikel 55, voor zover deze archiefbescheiden niet zijn overgebracht
naar een rijksarchiefbewaarplaats. GIn artikel 17 wordt «de houder van een verzameling van persoonsgegevens»
telkens vervangen door: de verantwoordelijke voor een gegevensverwerking. HIn artikel 18 wordt «artikel 6, tweede lid, onder a en d»
vervangen door: artikel 6, tweede lid, onder a, en derde lid.Ha In artikel 20, derde lid, eerste volzin, wordt «toestemming»
vervangen door: schriftelijk toestemming. IIn artikel 21 wordt na het zevende lid een nieuw lid toegevoegd, luidende:8. Met betrekking tot het oprichten van rechtspersonen als bedoeld in
het eerste lid, onderdeel b, blijft artikel 29, eerste en tweede lid, van
de Comptabiliteitswet buiten toepassing.Ia In artikel 22, vierde lid, eerste volzin, wordt «toestemming»
vervangen door: schriftelijk toestemming. JIn artikel 23, derde lid, wordt «in overeenstemming met hoofd van
de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst» vervangen door: in overeenstemming
met het hoofd van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. KArtikel 25 wordt als volgt gewijzigd:1. Het eerste lid wordt gewijzigd als volgt:a. In de eerste volzin wordt «opnemen» vervangen door: ontvangen,
opnemen.b. In de tweede volzin vervalt: tot het aanwenden van technische voorzieningen.2. Het vierde lid komt te luiden:4. Het verzoek om toestemming, bedoeld in het tweede en derde lid, wordt
gedaan door het hoofd van de dienst en bevat ten minste:a. een aanduiding van de bevoegdheid die de dienst wenst uit te oefenen
en, voor zover van toepassing, het nummer, bedoeld in artikel 1.1, onder t,
van de Telecommunicatiewet;b. gegevens betreffende de identiteit van de persoon dan wel de organisatie
ten aanzien van wie onderscheidenlijk waarvan de uitoefening van de desbetreffende
bevoegdheid wordt verlangd;c. de reden waarom uitoefening van de desbetreffende bevoegdheid wordt
verlangd.3. Het vijfde lid komt te luiden:5. Indien bij het verzoek om toestemming het nummer, bedoeld in het vierde
lid, onder a, nog niet bekend is, wordt de toestemming slechts verleend onder
de voorwaarde dat de bevoegdheid slechts mag worden uitgeoefend, zodra het
desbetreffende nummer bekend is. De diensten zijn bevoegd tot het gebruik
van een technisch hulpmiddel waarmee het nummer, bedoeld in de eerste volzin,
kan worden verkregen. De uitoefening van de bevoegdheid, bedoeld in de tweede
volzin, door de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst buiten plaatsen
in gebruik van het Ministerie van Defensie geschiedt in overeenstemming met
Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.4. Het zevende lid vervalt onder vernummering van het achtste lid tot
zevende lid.5. Na het zevende lid wordt een nieuw lid toegevoegd, luidende:8. Het derde lid is niet van toepassing ten aanzien van het gericht ontvangen
en opnemen van niet-kabelgebonden telecommunicatie dat zijn oorsprong of bestemming
heeft in andere landen aan de hand van een technisch kenmerk. Voor zover deze
telecommunicatie betrekking heeft op militair berichtenverkeer is geen toestemming
vereist als bedoeld in de artikelen 19 en 25, tweede lid. LNa artikel 25 wordt een nieuw artikel toegevoegd, luidende: Artikel 25a1. De diensten zijn bevoegd tot het met een technisch hulpmiddel ontvangen
en opnemen van niet-kabelgebonden telecommunicatie dat zijn oorsprong
of bestemming in andere landen heeft aan de hand van een technisch kenmerk
ter verkenning van de communicatie. De diensten zijn bevoegd om van daarbij
ontvangen gegevens kennis te nemen. Tot de bevoegdheid, bedoeld in de eerste
volzin, behoort tevens de bevoegdheid om versleuteling van de telecommunicatie
ongedaan te maken.2. Voor de uitoefening van de bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid,
is geen toestemming vereist als bedoeld in artikel 19.3. Zodra door toepassing van de bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid,
de identiteit van de persoon of organisatie van wie onderscheidenlijk waarvan
de telecommunicatie afkomstig is, is vastgesteld, kan daarvan aantekening
worden gemaakt indien zulks noodzakelijk is voor de goede taakuitvoering door
de dienst.4. Zodra door toepassing van de bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid,
de identiteit van de persoon of de organisatie van wie onderscheidenlijk waarvan
de telecommunicatie afkomstig is, is vastgesteld, wordt binnen twee dagen
een verzoek om toestemming als bedoeld in artikel 25, tweede lid, ingediend,
indien het ontvangen en opnemen van de telecommunicatie van de desbetreffende
persoon of organisatie noodzakelijk is voor een goede taakuitvoering door
de dienst.5. Indien het ontvangen en opnemen van de telecommunicatie van de desbetreffende
persoon of organisatie niet noodzakelijk is voor een goede taakuitvoering
door de dienst, worden de ingevolge het eerste lid ontvangen en opgenomen
gegevens terstond vernietigd. MArtikel 26 wordt als volgt gewijzigd:1. In het eerste lid, tweede volzin, vervalt: tot het aanwenden van technische
hulpmiddelen.2. In het derde lid worden de volgende wijzigingen aangebracht:a. In onderdeel a vervalt: de hoedanigheid van.b. In onderdeel b, wordt «artikel 1, onder cc, van de Wet op de
telecommunicatievoorzieningen» vervangen door: artikel 1.1, onder t,
van de Telecommunicatiewet.3. Het vijfde lid wordt als volgt gewijzigd:a. In de eerste volzin wordt na «toestemming voor de selectie»
ingevoegd: aan de hand van trefwoorden.b. In de tweede volzin komt onderdeel a te luiden:a. een nauwkeurige omschrijving van het onderwerp;.4. Onder vernummering van het zesde tot en met achtste lid tot zevende
tot en met negende lid, wordt een nieuw lid ingevoegd, luidende:6. Het hoofd van de dienst of namens deze een door hem daartoe aangewezen
ambtenaar is bevoegd tot de vaststelling van de aan de onderwerpen gerelateerde
trefwoorden. Een overzicht van de vastgestelde trefwoorden wordt jaarlijks
ter kennis gebracht aan Onze betrokken Minister.5. In het zevende lid vervalt: ,de daaraan gerelateerde trefwoorden.6. Het negende lid komt te luiden:9. Gegevens die zijn verzameld door uitoefening van de bevoegdheid, bedoeld
in het eerste lid, mogen, voor zover zij niet zijn geselecteerd, voor een
periode van ten hoogste een jaar worden bewaard ten behoeve van een nadere
selectie, met dien verstande dat deze:a. slechts mag plaatsvinden in het kader van een onderzoek door een dienst
op grond van een reden als bedoeld in het vierde lid, onder b, dan wel
met betrekking tot een onderwerp als bedoeld in het vijfde lid, onder a, waarvoor
op het moment van het ontvangen en opnemen van de desbetreffende gegevens
toestemming was verleend, enb. voor de goede uitoefening van het desbetreffende onderzoek dringend
wordt gevorderd.7. Na het negende lid wordt een nieuw lid toegevoegd, luidende:10. Het negende lid is van overeenkomstige toepassing op gegevens waarvan
de versleuteling nog niet ongedaan is gemaakt, met dien verstande dat de periode,
bedoeld in het negende lid, pas aanvangt met ingang van het moment waarop
de versleuteling ongedaan is gemaakt. NArtikel 27 wordt als volgt gewijzigd:1. Het eerste lid komt te luiden:1. De diensten zijn bevoegd zich te wenden tot de aanbieders van openbare
telecommunicatienetwerken en openbare telecommunicatiediensten in de zin van
de Telecommunicatiewet met het verzoek gegevens te verstrekken ter zake van
alle verkeer dat over een openbaar telecommunicatienetwerk dan wel met gebruikmaking
van openbare telecommunicatiediensten heeft plaatsgevonden dan wel zal plaatsvinden
ten aanzien van een in dat verzoek aangegeven nummer, dan wel ten aanzien
van een aan een in het verzoek aangegeven persoon of organisatie toebehorend
nummer. De diensten zijn bevoegd tot het gebruik van een technisch hulpmiddel
waarmee het nummer, bedoeld in de eerste volzin, kan worden verkregen.2. Het tweede lid komt te luiden:2. Voor de uitoefening van de bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid,
eerste volzin, is geen toestemming vereist als bedoeld in artikel 19.3. Het derde lid wordt gewijzigd als volgt:a. Onderdeel a komt te luiden:a. het nummer, bedoeld in artikel 1.1, onder t, van de Telecommunicatiewet,
of.b. Onderdeel b komt te luiden:b. gegevens betreffende de naam alsmede de woon- of verblijfplaats van
de persoon dan wel de vestigingsplaats van de organisatie aan wie onderscheidenlijk
waaraan het nummer, bedoeld onder a, toebehoort, en.4. Het vijfde lid wordt gewijzigd als volgt:a. In onderdeel a wordt «artikel 1, onder cc, van de Wet op de telecommunicatievoorzieningen»
vervangen door: artikel 1.1, onder t, van de Telecommunicatiewet.b. In onderdeel b wordt na «aan wie» ingevoegd: onderscheidenlijk
waaraan.5. In het zesde lid wordt «De houders, bedoeld in artikel 64 van
de Wet op de telecommunicatievoorzieningen en degenen die telecommunicatiediensten
voor derden verzorgen» vervangen door: De aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en openbare telecommunicatiediensten in de zin van de Telecommunicatiewet. OArtikel 28 wordt als volgt gewijzigd:1. Het eerste lid komt te luiden: 1. De diensten zijn bevoegd zich te wenden tot de aanbieders van openbare
telecommunicatienetwerken en openbare telecommunicatiediensten in de zin van
de Telecommunicatiewet met het verzoek gegevens te verstrekken betreffende:a. de naam en de geregistreerde woon- of verblijfplaats van de persoon
dan wel de vestigingsplaats van de organisatie aan wie onderscheidenlijk waaraan
het in het verzoek aangegeven nummer als bedoeld in die wet toebehoort;b. het nummer als bedoeld in die wet, alsmede de geregistreerde woon-
of verblijfplaats dan wel vestigingsplaats van de in het verzoek aangegeven
persoon onderscheidenlijk organisatie.2. In het vierde lid wordt «De houders, bedoeld in artikel 64 van
de Wet op de telecommunicatievoorzieningen alsmede degenen die telecommunicatiediensten
voor derden verzorgen» vervangen door: De aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en openbare telecommunicatiediensten in de zin van de Telecommunicatiewet.Oa Aan artikel 29, vierde lid, wordt een volzin toegevoegd, luidende:In de gevallen, bedoeld in het eerste lid, onder a en c, geldt de ingevolge
de desbetreffende artikelen gegeven toestemming met betrekking tot de bevoegdheidsuitoefening
in woningen, tevens als machtiging in de zin van artikel 2 van de Algemene
wet op het binnentreden. PIn artikel 30, tweede lid, wordt «zo spoedig mogelijk» vervangen
door: terstond. QNa paragraaf 3.2.2 wordt een nieuwe paragraaf ingevoegd, luidende:Paragraaf 3.2.3 Het uitbrengen van verslag omtrent de uitoefening
van enkele bijzondere bevoegdhedenArtikel 33a1. Onze betrokken Minister onderzoekt vijf jaar na de beëindiging
van de uitoefening van een bijzondere bevoegdheid als bedoeld in de artikelen
23, eerste lid, 25, eerste lid, 26, derde lid, onderdelen a en b, alsmede
artikel 29, eerste lid, voor zover is binnengetreden in een woning zonder
toestemming van de bewoner, en daarna telkens eenmaal per jaar, of de persoon
ten aanzien van wie één van deze bijzondere bevoegdheden is
uitgeoefend, daarvan verslag kan worden uitgebracht. Indien dit mogelijk is,
geschiedt dit zo spoedig mogelijk.2. Het verslag is schriftelijk en omvat uitsluitend:a. gegevens betreffende de identiteit van de betrokken persoon;b. een aanduiding van de bijzondere bevoegdheid als bedoeld in het eerste
lid die ten aanzien van de betrokken persoon is uitgeoefend;c. de persoon of instantie die voor de uitoefening van de bijzondere bevoegdheid
toestemming, machtiging dan wel last heeft verleend;d. de datum waarop voor de bevoegdheidsuitoefening toestemming, machtiging
dan wel last is verleend;e. de periode gedurende welke de bevoegdheidsuitoefening heeft plaatsgevonden
en, indien de uitoefening van de bevoegdheid betrekking had op het binnentreden
van een woning zonder toestemming van de bewoner, een aanduiding van de woning
waarin is binnengetreden.3. Voor zover de bevoegdheidsuitoefening het binnentreden van een woning
zonder toestemming van de bewoner betreft, blijft artikel 10, tweede lid,
van de Algemene wet op het binnentreden buiten toepassing. 4. De verplichting tot het uitbrengen van een verslag, bedoeld in het
eerste lid, vervalt op het moment dat is vastgesteld dat zulks redelijkerwijs
niet mogelijk is.5. Het uitbrengen van een verslag aan de persoon wordt uitgesteld, indien
de desbetreffende bijzondere bevoegdheid is uitgeoefend in het kader van een
onderzoek, waaromtrent verstrekking van gegevens aan de betrokken persoon,
indien deze op het moment van onderzoek een aanvraag als bedoeld in artikel
45 zou hebben ingediend, ingevolge artikel 50 zou moeten worden geweigerd.6. De verplichting tot onderzoek, bedoeld in het eerste lid, vervalt,
indien het uitbrengen van een verslag omtrent de uitoefening van de desbetreffende
bijzondere bevoegdheid naar redelijke verwachting ertoe leidt, dat:a. bronnen van een dienst, daaronder begrepen inlichtingen- en veiligheidsdiensten
van andere landen, worden onthuld;b. betrekkingen met andere landen en met internationale organisaties ernstig
worden geschaad;c. een specifieke toepassing van een methode van een dienst of de identiteit
van degene die de betrokken dienst behulpzaam is geweest bij de toepassing
van de methode worden onthuld. RNa artikel 37 wordt een nieuw artikel toegevoegd, luidende:Artikel 37a1. Onverminderd het bepaalde in artikel 37 kan voorts, indien bij de verwerking
van gegevens door of ten behoeve van een dienst daarvan is gebleken, op grond
van een dringende en gewichtige reden schriftelijk mededeling worden gedaan
van gegevens aan personen of instanties betrokken bij de uitvoering van een
publieke taak, voor zover deze gegevens tevens van belang kunnen zijn voor
de behartiging van de aan hen in dat kader opgedragen belangen.2. Artikel 38, tweede en derde lid, zijn van overeenkomstige toepassing. SArtikel 45 wordt als volgt gewijzigd:1. In het tweede lid vervalt de laatste volzin.2. Het vierde lid vervalt. TVoorafgaand aan artikel 49 wordt een opschrift geplaatst, luidende:Paragraaf 4.3a Wijze van kennisneming van gegevens UArtikel 49 wordt als volgt gewijzigd:1. Het derde lid vervalt.2. Het vierde lid wordt tot derde lid vernummerd. VArtikel 51 wordt als volgt gewijzigd:1. Het eerste lid, onder b, komt te luiden:b. de nationale veiligheid zou kunnen schaden;.2. In het tweede lid, onder a, wordt «staten» vervangen door:
landen. WNa paragraaf 4.4 wordt een nieuwe paragraaf ingevoegd, luidende: Paragraaf 4.5 Beroep Artikel 52aTegen een besluit ingevolge dit hoofdstuk, met uitzondering van een besluit
op grond van artikel 47, derde en vijfde lid, staat beroep open bij de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State. XIn artikel 54 wordt na het derde lid drie nieuwe leden toegevoegd, luidende:4. In het kader van het onderhouden van verbindingen als bedoeld in het
eerste lid kunnen voorts op een daartoe strekkend schriftelijk verzoek aan
deze instanties technische en andere vormen van ondersteuning worden verleend
ten behoeve van door deze instanties te behartigen belangen, voor zover:a. deze belangen niet onverenigbaar zijn met de belangen die de diensten
hebben te behartigen, enb. een goed taakuitvoering van de diensten zich niet tegen de verlening
van de desbetreffende vorm van ondersteuning verzet.5. Een verzoek om ondersteuning als bedoeld in het vierde lid dient ondertekend
te zijn door de daartoe bevoegde autoriteit van deze instantie en omvat een
nauwkeurige omschrijving van de verlangde vorm van ondersteuning alsmede de
reden waarom de ondersteuning wenselijk wordt geacht. De verzochte ondersteuning
wordt slechts verleend, indien daarvoor toestemming is verkregen van Onze
betrokken Minister.6. Onze betrokken Minister kan de bevoegdheid tot het verlenen van toestemming
als bedoeld in het vijfde lid uitsluitend mandateren aan het hoofd van de
dienst, voor zover het gaat om verzoeken met een spoedeisend karakter. Van
een verleende toestemming door het hoofd van de dienst wordt Onze betrokken
Minister terstond geïnformeerd. YArtikel 56 wordt als volgt gewijzigd:1. In het eerste lid wordt «de procureur-generaal» vervangen
door: het College van procureurs-generaal.2. In het tweede lid wordt «de betrokken procureur-generaal»
vervangen door: een lid van het College van procureurs-generaal. ZArtikel 60, tweede lid, komt te luiden:2. De leden worden benoemd bij koninklijk besluit op voordracht van Onze
betrokken Ministers gezamenlijk voor een tijdvak van zes jaar en kunnen slechts
eenmaal worden herbenoemd. Voor de benoeming van de leden wordt door de Tweede
Kamer der Staten-Generaal per vacature een voordracht van drie personen gedaan.
In de voordracht wordt geen rangorde tussen personen aangebracht. Bij haar
voordracht slaat de Tweede Kamer zodanig acht als haar dienstig voorkomt op
een door de vice-president van de Raad van State, de president van de Hoge
Raad der Nederlanden en de Nationale ombudsman gezamenlijk opgemaakte aanbevelingslijst
van ten minste drie kandidaten per vacature. AAArtikel 61, onder g, komt luiden:g. wanneer naar het oordeel van Onze betrokken Ministers gezamenlijk,
gehoord de Tweede Kamer der Staten-Generaal, betrokkene door handelen of nalaten
ernstig nadeel toebrengt aan het in hem te stellen vertrouwen. BBArtikel 68 vervalt. CCIn artikel 69, tweede lid, wordt «de veiligheid of andere gewichtige
belangen van de staat» vervangen door: de nationale veiligheid.CCa Aan artikel 73 wordt een volzin toegevoegd, luidende:De commissie dan wel het aangewezen lid kan zich daarbij doen vergezellen
van door de voorzitter aangewezen personen van het secretariaat, bedoeld in
artikel 64. DDIn artikel 74 wordt onder vernummering van het tweede lid tot derde lid,
een nieuw lid ingevoegd, luidende:2. De commissie van toezicht kan voorts een onderzoek als bedoeld in het
eerste lid verrichten op een daartoe strekkend verzoek van elk van de beide
kamers der Staten-Generaal. EEArtikel 75 wordt gewijzigd als volgt:1. In het eerste lid komt de tweede volzin te luiden: Het toezichtsrapport
bevat een openbaar deel, waarop artikel 8, derde lid, van overeenkomstige
toepassing is.2. Het vijfde lid komt te luiden:5. Onze betrokken Minister zendt het openbare deel van het toezichtsrapport
alsmede zijn reactie daarop binnen zes weken aan de beide kamers der Staten-Generaal.
Het deel van het toezichtsrapport, waarin gegevens als bedoeld in artikel
8, derde lid, zijn opgenomen, wordt door Onze betrokken Minister met zijn
reactie daarop, binnen zes weken ter vertrouwelijke kennisneming gezonden
aan de commissie, bedoeld in artikel 8, vierde lid. EEaArtikel 79 komt te luiden: Artikel 791. Een ieder heeft het recht bij de Nationale ombudsman een klacht in
te dienen over het optreden of het vermeende optreden van Onze betrokken Ministers,
de hoofden van de diensten, de coördinator, en de voor de diensten en
de coördinator werkzame personen jegens een natuurlijke of rechtspersoon
ter uitvoering van deze wet of de Wet veiligheidsonderzoeken.2. Alvorens een klacht in te dienen bij de Nationale ombudsman, stelt
de klager Onze betrokken Minister wie het aangaat in kennis van de klacht
en stelt hij deze in de gelegenheid diens zienswijze daarop te geven.3. Onze betrokken Minister wint, alvorens zijn zienswijze als bedoeld
in het tweede lid te geven, omtrent de klacht het advies in van de commissie
van toezicht. Afdeling 9.3 van de Algemene wet bestuursrecht is van toepassing.
In afwijking van artikel 9:14, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht
kan Onze betrokken Minister geen instructies geven aan de commissie van toezicht. FFIn artikel 85 wordt «artikel 25, zevende en achtste lid» vervangen
door: artikel 25, zevende lid. GGIn artikel 87 wordt «artikel 6, tweede lid, onder d» vervangen
door «artikel 6, derde lid» en «artikel 6, tweede lid, onder
a, c en d» door: artikel 6, tweede lid, onder a en c, derde lid. HHArtikel 88, onderdeel B, komt te luiden:Artikel 139c, tweede lid, onder 3°, komt te luiden:3°. ten behoeve van de goede werking van een openbaar telecommunicatienetwerk,
ten behoeve van de strafvordering, dan wel ter uitvoering van de Wet op de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19... IIArtikel 89 komt te luiden: Artikel 89In artikel 1:1, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht wordt onder
vervanging van de punt aan het slot van onderdeel g door een puntkomma, een
onderdeel toegevoegd, luidende:h. de commissie van toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
bedoeld in artikel 59 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
19... JJIn artikel 91 worden na onderdeel B vier nieuwe onderdelen toegevoegd,
luidende: CIn de artikelen 2, 3, eerste lid, 4, derde lid, 6, 8, eerste lid, 9, 10,
eerste lid, 13, eerste en derde lid, en 16, tweede lid, wordt «Onze
Minister van Binnenlandse Zaken» telkens vervangen door: Onze Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. DIn artikel 3, eerste en tweede lid, wordt «de veiligheid of andere
gewichtige belangen van de staat» telkens vervangen door: de nationale
veiligheid. EIn artikel 7, tweede lid, wordt «de veiligheid of andere gewichtige
belangen van de Staat» vervangen door: de nationale veiligheid. FIn artikel 13, vierde lid, wordt «de veiligheid of andere gewichtige
belangen van de staat en van de verzoekende mogendheid of volkenrechtelijke
organisatie» vervangen door: de nationale veiligheid of de veiligheid
of andere gewichtige belangen van de verzoekende mogendheid of volkenrechtelijke
organisatie. KKArtikel 94 vervalt. LLNa artikel 95 worden vier nieuwe artikelen ingevoegd, luidende: Artikel 95aArtikel 33a is niet van toepassing met betrekking tot door de diensten
uitgeoefende bijzondere bevoegdheden als bedoeld in het eerste lid van dat
artikel, die hebben plaatsgevonden voor het tijdstip van inwerkingtreding
van dat artikel. Artikel 95bDe Telecommunicatiewet wordt gewijzigd als volgt:1. Artikel 3.10, tweede lid, van de Telecommunicatiewet komt te luiden:2. Onze Minister kan, in overeenstemming met Onze Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties onderscheidenlijk Onze Minister van Defensie,
toestemming geven tot een gebruik van de frequentieruimte dat afwijkt van
het bepaalde bij of krachtens dit hoofdstuk, wanneer dit noodzakelijk is ter
uitvoering van de aan de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst onderscheidenlijk
Militaire Inlichtingenen Veiligheidsdienst opgedragen taken in de Wet op de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19 De Algemene wet bestuursrecht is niet
van toepassing op de voorbereiding, totstandkoming en tenuitvoerlegging van
een besluit als bedoeld in de eerste volzin.2. In artikel 13.2, eerste en tweede lid, wordt na «bijzondere last»
ingevoegd: dan wel een toestemming op grond van de Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten 19... 3. In artikel 13.4, eerste lid, wordt «in het belang van de veiligheid
van de staat» vervangen door: in het belang van de nationale veiligheid
en vitale economische belangen van Nederland.4. In de artikelen 13.5, eerste lid, en 13.6, tweede lid, wordt na «bijzondere
last» ingevoegd: dan wel een toestemming op grond van de Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten 19...5. In artikel 13.7, eerste lid, wordt «in het belang van de veiligheid
van de staat» vervangen door: in het belang van de nationale veiligheid
en van vitale economische belangen van Nederland. Artikel 95cIndien het bij koninklijke boodschap van 14 februari 1998 ingediende voorstel
van wet houdende regels inzake de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
(Wet bescherming persoonsgegevens) (kamerstukken II, 1997/98, 25 892)
tot wet wordt verheven en in werking treedt, komt artikel 2, tweede lid, onder
b, van die wet te luiden:b. door of ten behoeve van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, bedoeld
in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19... Artikel 95dDe Wet Incompatibiliteiten Staten-Generaal en Europees Parlement wordt als volgt gewijzigd:1. In artikel 1, tweede lid, wordt onder vervanging van de punt aan het
slot van onderdeel e door een puntkomma, een onderdeel toegevoegd, luidende:f. lid van de commissie van toezicht, bedoeld in artikel 59 van de Wet
op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 192. In artikel 2, eerste lid, wordt onder vervanging van de punt aan het
slot van onderdeel g door een puntkomma, een onderdeel toegevoegd, luidende:h. lid van de commissie van toezicht, bedoeld in artikel 59 van de Wet
op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19 MMDe artikelen 96 tot en met 102 vervallen. NNArtikel 105, eerste lid, komt te luiden:1. De artikelen van deze wet treden in werking op een bij koninklijk besluit
te bepalen tijdstip, dat voor de verschillende artikelen of onderdelen daarvan
verschillend kan worden vastgesteld. TOELICHTING ABij gelegenheid van het aantreden van het nieuwe kabinet is de minister
van Binnenlandse Zaken tevens belast met de portefeuille koninkrijksrelaties;
dit is in de benaming van het departement en van de bewindspersoon tot uitdrukking
gebracht. Als gevolg daarvan dient in het wetsvoorstel daar waar sprake is
van minister van Binnenlandse Zaken deze vervangen te worden
door minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. BDeze wijziging strekt ertoe de definitie van het begrip gegevensverwerking
(verwerking van gegevens) aan te passen aan de definitie, zoals deze in het
voorstel voor een Wet bescherming persoonsgegevens is opgenomen. C en DIn de onderdelen C en D van deze nota van wijziging wordt een aanpassing
van de taakartikelen van de AIVD onderscheidenlijk MIVD voorgesteld. Het betreft
hier allereerst de introductie van het begrip «nationale veiligheid»
als overkoepelend, zo men wil: leidend begrip, voor de activiteiten van de
beide diensten. Daarnaast is gebleken, dat – voor zover het gaat om
de d-taak van de AIVD (onderzoek betreffende andere landen) – niet uitsluitend
volstaan kan worden met de introductie van het begrip «nationale veiligheid»,
maar daarnaast ook «de vitale economische belangen van Nederland»
als afzonderlijk aandachtsgebied in het kader van deze taak dient te worden
opgenomen (nieuw derde lid van artikel 6). Op een en ander zal hieronder nog
nader worden ingegaan.De voorgestelde wijziging van de taakartikelen vloeit direct voort uit
de (parlementaire) discussie rond de verklaringsvoorstellen tot herziening
van de artikelen 12 (huisrecht) en 13 (brief-, telefoon- en telegraafgeheim)
van de Grondwet en de wijziging die naar aanleiding daarvan in de desbetreffende
voorstellen zijn aangebracht. Kort gezegd kwam deze wijziging erop neer, dat
het aanvankelijk door de regering voorgestelde criterium «belang van
de staat», dat bepalend zou zijn bij beantwoording van de vraag of er
een uitzondering op de notificatieplicht (verplichting om de burger te informeren
dat de uitoefening van één van de bovengenoemde grondrechten
is beperkt) door de diensten gemaakt zou kunnen worden, vervangen werd door
het criterium «nationale veiligheid». Voor de (parlementaire)
discussie die tot de wijziging van de verklaringsvoorstellen aanleiding heeft
gegeven alsmede de naar aanleiding daarvan gevoerde discussie, wordt kortheidshalve
naar de desbetreffende kamerstukken verwezen1.Zoals in de brief van de minister van Binnenlandse Zaken van 19 januari
1998 aan de Tweede Kamer2 is aangegeven, zou
de introductie van het begrip «nationale veiligheid» in de verklaringsvoorstellen
niet alleen betekenis hebben voor de in deze artikelen – na amendering –
voorziene uit- en afstelmogelijkheden met betrekking tot de verplichting van
notificatie door de diensten. Maar ook voor de taakuitoefening van de diensten:
«Het criterium «nationale veiligheid» geeft de taakuitoefening
door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten beter weer (dan het eerder gehanteerde
criterium «belang van de staat») (...). De term is niet alleen
bedoeld om de taakuitoefening door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
te bestrijken, maar ook om die taakuitoefening te reguleren en af te bakenen.
Het zal nu allereerst gebruikt worden om het taakartikel in de ontwerp-Wiv
nader uit te werken, en kan vervolgens worden gebruikt door de commissie van
toezicht en – bij externe klachten – door de Nationale ombudsman,
om te toetsen of de diensten binnen hun wettelijk kader zijn gebleven. Bij
de rapportages door de commissie van toezicht aan de Tweede Kamer komt de
toetsing weer terug bij de Kamer.» Uit dit citaat blijkt dat met de
introductie van het begrip «nationale veiligheid» in de artikelen
12 en 13 Grondwet, een breder doel werd nagestreefd, namelijk
ook om de taakomschrijving van de diensten daaraan aan te passen.Wij hebben vervolgens bezien of het begrip «nationale veiligheid»
inderdaad in de taakomschrijving van de AIVD onderscheidenlijk de MIVD kon
worden ingevoerd.Uitgangspunt daarbij was dat zowel het huidige takenpakket als de in het
wetsvoorstel voorziene uitbreiding daarvan onder de reikwijdte van het begrip
«nationale veiligheid» zouden moeten kunnen worden gebracht. Daartoe
was van belang om zicht te krijgen op de reikwijdte van dit begrip in het
licht van artikel 8 EVRM. Het begrip «nationale veiligheid» is,
zoals gezegd, ontleend aan en komt overeen met hetzelfde begrip in artikel
8, tweede lid, EVRM. De nadrukkelijke aansluiting bij artikel 8 EVRM betekent
dat de invulling van het begrip «nationale veiligheid» mede bepaald
wordt door de jurisprudentie die daaromtrent is c.q. wordt gevormd. Nu bestaat
er overigens over de inhoud en reikwijdte van het begrip «nationale
veiligheid» als zodanig geen jurisprudentie. Er zijn – voor zover
bekend – geen uitspraken van het EHRM bekend waarbij is uitgesproken
dat bepaalde activiteiten van inlichtingen- en veiligheidsdiensten buiten
het begrip «nationale veiligheid» zijn gebracht. Wel zijn er verschillende
uitspraken – van zowel de ECRM als het EHRM – waarbij de nationale
veiligheid aan de orde was. Zo kan uit deze jurisprudentie worden opgemaakt
dat in de volgende gevallen de nationale veiligheid in het geding kan zijn:
het schenden van staatsgeheimen en militaire geheimen, de verspreiding van
opruiende geschriften onder militairen, het oproepen tot en het goedkeuren
van geweld, het verrichten van neo-nazistische activiteiten, het verrichten
van terroristische activiteiten en de publikatie van (geheime informatie)
in geschriften die schade kunnen toebrengen aan het functioneren van de staatsveiligheidsdienst
van een land.3 Overigens ook zonder direct een
relatie te leggen met artikel 8 EVRM kan worden beaamd dat – gelet op
de invulling die in het reguliere spraakgebruik aan het begrip «nationale
veiligheid» wordt gegeven – met het begrip «nationale veiligheid»
de activiteiten van inlichtingen- en veiligheidsdiensten beter worden geduid.
Voorts ziet men in de (wettelijke) taakstelling van buitenlandse zusterdiensten
dat ook deze primair activiteiten dienen te verrichten in het kader van «national
security» of equivalenten daarvan.Dat in de jurisprudentie van het EHRM niet wordt gefocust op de interpretatie
van het doelcriterium «nationale veiligheid» komt doordat het
zwaartepunt bij de toetsing door het EHRM ligt op de noodzakelijkheid van
de inbreuk op het in artikel 8, eerste lid, EVRM gegarandeerde grondrecht;
de omlijning van het begrip «nationale veiligheid» vindt plaats
in relatie tot wat noodzakelijk geacht kan worden in een democratische samenleving.4 Er bestaat derhalve – afgaande op de jurisprudentie –
ruimte bij de (nationale) invulling van het begrip; aan de nationale wetgever
wordt een (wide) margin of appreciation gelaten. Deze constatering heeft ons
tot de conclusie geleid, dat het begrip «nationale veiligheid»
dan ook zo ruim kan en mag worden uitgelegd, dat alles wat de diensten thans
op grond van hun huidige taakstelling doen in ieder geval onder het begrip
«nationale veiligheid» kan en mag worden gebracht; dit geldt –
met een enkele kanttekening waar het de AIVD betreft – ook voor de nieuwe
taken (de zogeheten inlichtingentaak buitenland van de AIVD en van de MIVD5). De regering is zich er overigens van bewust dat artikel
8 EVRM naast het doelcriterium «nationale veiligheid» ook andere
doelcriteria kent, die voor de taakuitoefening van de diensten relevant (kunnen)
zijn. Naar de stellige overtuiging van de regering vallen onder «nationale
veiligheid» onder omstandigheden echter ook aspecten die onder andere
doelcriteria gerangschikt kunnen worden, zoals bijvoorbeeld «de openbare
veiligheid», «de bescherming van de rechtenen vrijheden
van anderen»; daarvan is naar ons oordeel sprake indien daarbij tevens
de nationale veiligheid in het geding is. Met name bij de nieuwe inlichtingentaak
buitenland van de AIVD onderscheidenlijk van de MIVD zal daar sprake van kunnen
zijn. In dat verband is voor de AIVD in het bijzonder het criterium «economisch
welzijn van het land» van belang. Wellicht zou strikt genomen volstaan
kunnen worden met uitsluitend de introductie van het begrip «nationale
veiligheid» in de nieuwe inlichtingentaak buitenland van de AIVD. Niettemin
is ervoor gekozen om in de formulering van de nieuwe taak van de AIVD expliciet
«vitale economische belangen van Nederland» (als species van het
meer algemene criterium «economisch welzijn van het land») op
te nemen in het kader waarvan de AIVD onderzoeken kan verrichten betreffende
andere landen (zie het nieuwe derde lid van artikel 6). Daaraan liggen de
volgende overwegingen ten grondslag.Met de invoering van de nieuwe inlichtingentaak voor de AIVD en de MIVD
wordt beoogd die taken van de voormalige Inlichtingendienst Buitenland (IDB)
op te pakken, die indertijd bij de opheffing van deze dienst zijn gestopt.
Verwezen wordt naar het overzicht dat in de nota naar aanleiding van het verslag
ter zake van het wetsvoorstel waarbij de IDB werd opgeheven, waarin werd aangegeven
welke activiteiten van de IDB (deels) werden gestopt en (deels) door de BVD
en MID werden overgenomen.6 De activiteiten die
zijn gestopt lagen op het terrein van wetenschap en techniek, economie en
politiek. De activiteiten met betrekking tot vraagstellingen op het vlak van
economie en politiek waren niet gerelateerd aan een concrete bedreiging van
de Staat. Wat betreft de activiteiten met betrekking tot vraagstellingen op
het vlak van de economie is het de bedoeling dat – vanwege het civiele
karakter – deze activiteiten door de AIVD worden uitgevoerd. Bij de
invoering van het begrip «nationale veiligheid» als overkoepelend
begrip in de taakstelling van de AIVD is vervolgens bezien of de hier bedoelde
activiteiten, die immers ook besloten liggen in de taakstelling zoals geformuleerd
in artikel 6, tweede lid, onder d, van het wetsvoorstel zoals dat aan de Tweede
Kamer is aangeboden, onder dit begrip waren te vatten. Zoals eerder toegelicht
kan en mag het begrip «nationale veiligheid» ruim worden uitgelegd;
de hiervoor aangehaalde activiteiten van de IDB die bij opheffing van deze
dienst zijn gestopt zijn naar ons oordeel dan ook in algemene zin onder het
begrip «nationale veiligheid» te vatten. Enige twijfel bestaat
echter waar het gaat om het verrichten van onderzoeken die gerelateerd zijn
aan vitale economische belangen van Nederland. Teneinde elke twijfel op dat
punt weg te nemen is besloten om tot een explicitering hiervan te komen in
de omschrijving van de inlichtingentaak buitenland van de AIVD (artikel 6,
derde lid (nieuw)). Ter illustratie van onze twijfels het navolgende (abstracte)
voorbeeld. De Nederlandse economie is hoge mate afhankelijk van economische
ontwikkelingen elders in de wereld; deze ontwikkelingen kenmerken zich onder
meer door een verdere internationalisering en globalisering. Beslissingen
die elders worden genomen kunnen grote invloed hebben op de Nederlandse economie.
Informatie over ontwikkelingen in andere landen op dit vlak kan op diverse
wijzen worden verkregen, onder meer door samenwerking met – de diensten
van – andere landen. Deze zullen echter daarbij rekening houden met
hun eigen belangen. Teneinde niet afhankelijk te zijn van informatie van derden
is het naar ons oordeel noodzakelijk om waar dat nodig is een zelfstandige
informatiepositie op te kunnen bouwen en te handhaven. Het lijkt ons dat dit
belang niet ter discussie staat. Echter de vraag kan rijzen of dit soort informatie
gerelateerd is aan de «nationale veiligheid». Nu de wenselijkheid
en noodzaak van deze informatie is gegeven, dient ook helder te zijn dat deze
door de AIVD kan worden verzameld; teneinde elke discussie daaromtrent te
vermijden is – zoals hiervoor aangegeven – dit in het desbetreffende
taakonderdeel van de AIVD geëxpliciteerd. De omschrijving «vitale
economische belangen van Nederland» moet daarbij worden gezien alseen species van het in artikel 8, tweede lid, EVRM opgenomen doelcriterium
economisch welzijn van een land; het was noodzakelijk om bij deze beperkingsgrond
aansluiting te zoeken mede vanwege het feit dat bij de uitvoering van de nieuwe
inlichtingentaak (bijzondere) bevoegdheden kunnen worden uitgeoefend waarmee
inbreuken op het ingevolge artikel 8, eerste lid, EVRM aan de burger toekomende
recht op privacy kunnen worden gemaakt. Met de gekozen formulering, in het
bijzonder de toevoeging dat het om vitale economische belangen gaat, hebben
we willen benadrukken dat de activiteiten van de AIVD op dit terrein uitsluitend
zijn toegestaan indien voor Nederland wezenlijke economische belangen in het
geding zijn.Tot slot wordt opgemerkt, dat met de explicitering «vitale economische
belangen van Nederland» in de nieuwe taakstelling van de AIVD tevens
de mogelijkheid ontstaat om – indien dat wenselijk wordt geacht –
op dat vlak ook onderzoeken te verrichten, waarbij de nationale veiligheid
als zodanig niet in het geding is of zich lastig laat beredeneren. In zoverre
kan de aanpassing van het hier bedoelde taakartikel van de AIVD begrepen worden
als een bescheiden, doch niettemin wenselijk geachte, taakuitbreiding ten
opzichte van het oorspronkelijk aan de Tweede Kamer voorgelegde voorstel. E, V en CCDe aanpassing van het taakartikel van de AIVD onderscheidenlijk de MIVD
aan de introductie van het begrip nationale veiligheid brengt met zich mee,
dat bezien dient te worden of dit begrip ook in andere artikelen van het wetsvoorstel –
maar ook in andere wetgeving – dient te worden geïntroduceerd in
plaats van begrippen zoals «veiligheid van de staat» of «veiligheid
of andere gewichtige belangen van de staat».Van belang daarbij is de functie van het desbetreffende begrip in het
desbetreffende artikel in relatie tot (andere) artikelen in de nieuwe Wiv
waar dat begrip is c.q. wordt geïntroduceerd alsmede de uitleg die daaraan
wordt c.q. is gegeven. Ook is in dit kader relevant de verhouding tot de introductie
van het begrip nationale veiligheid in het voorstel tot herziening van artikel
12 Grondwet, een en ander in relatie tot de regeling van de uit- en afstelgronden
in de voorgestelde notificatieregeling (artikel 33a). Naar ons oordeel dient
een en ander ertoe te leiden dat in een drietal artikelen van de nieuwe Wiv
tot een aanpassing wordt gekomen; het betreft hier de artikelen 10, eerste
lid, onder b, artikel 51, eerste lid, onder b, en artikel 69, tweede lid.
Daarnaast dienen enkele bepalingen van de Wet veiligheidsonderzoeken (onderdeel
JJ, aanvulling artikel 91) en de Telecommunicatiewet te worden aangepast (zie
het voorgestelde artikel 95b; opgenomen in onderdeel LL). Deze aanpassingen
worden afzonderlijk toegelicht.Artikel 10 regelt de zogeheten reisbeperkingen voor ambtenaren die werkzaam
zijn bij een dienst. In artikel 10, eerste lid, onder b wordt voorzien in
aanwijzing bij ministerieel besluit van landen waar het verblijf door een
dergelijke ambtenaar een bijzonder risico kan opleveren; dit risico is in
het bij de Tweede Kamer ingediende wetsvoorstel gerelateerd aan de veiligheid
of andere gewichtige belangen van de staat. Wij stellen voor dit thans te
relateren aan de nationale veiligheid.In artikel 51, eerste lid, van het wetsvoorstel worden de zogeheten absolute
weigeringsgronden geformuleerd. Een verzoek om kennisneming van gegevens (persoonsgegevens
en andere gegevens) dient te worden geweigerd, indien één of
meer van deze gronden opgeld doet. In het eerste lid, onder b, is als weigeringsgrond
geformuleerd dat de verstrekking van gegevens de veiligheid van de staat zou
kunnen schaden. Gelet op het hetgeen hiervoor is opgemerkt, dient
ook hier het begrip veiligheid van de staat vervangen te worden door nationale
veiligheid.Artikel 69, tweede lid, biedt de mogelijkheid om bij verstrekking van
inlichtingen aan de commissie van toezicht te bepalen dat bepaalde inlichtingen
in het belang van de veiligheid of andere gewichtige belangen van de staat
ter uitsluitende kennisneming van de commissie dienen te blijven. Ook hier
dient onzes inziens het begrip nationale veiligheid te worden geïntroduceerd. FAan artikel 14 wordt een nieuw derde lid toegevoegd, waarbij buiten kijf
wordt gesteld dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
de zorgdrager is met betrekking tot de archiefbescheiden die verband houden
met de gegevensverwerking ten behoeve van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
door de ambtenaren, bedoeld in artikel 55 van het wetsvoorstel. Het gaat daarbij
onder meer om de archiefbescheiden bij de Regionale Inlichtingendiensten.Hoewel een dergelijke bepaling strikt genomen niet nodig is, immers het
betreft hier werkzaamheden in het kader van de taakuitoefening van de AIVD,
die plaatsvinden onder verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en onder instructie van het hoofd van de AIVD,
achten we het niettemin wenselijk om op het punt van de zorg voor de archiefbescheiden
geen enkel misverstand te laten ontstaan. De desbetreffende archiefbescheiden
zijn archiefbescheiden van de AIVD. Het is dan ook de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties die de bevoegdheden uitoefent die de Archiefwet
1995 aan de zorgdrager toekent, en – uiteraard – de verplichtingen
dient na te komen die ingevolge deze wet op de zorgdrager rusten. GHet betreft hier een aanpassing aan het in het voorstel van Wet bescherming
persoonsgegevens (Wbp) gehanteerde begrippenkader. In de Wbp wordt niet meer
gesproken over de houder van een verzameling persoonsgegevens maar over de
verantwoordelijke voor een gegevensverwerking. HDeze wijziging vloeit voort uit de wijziging van het taakartikel van de
AIVD, waarbij de aanvankelijk in artikel 6, tweede lid, onder d, geformuleerde
taak is ondergebracht in een apart lid (lid 3). IIngevolge artikel 29, eerste en tweede lid, van de Comptabiliteitswet
is het oprichten, doen oprichten of mede-oprichten van een rechtspersoon door
de Staat onderworpen aan een voorhangprocedure bij beide Kamers der Staten-Generaal.
Het is evident dat, indien de diensten ten behoeve van operationele activiteiten
overgaan tot één van de genoemde handelingen, een dergelijke
(openbare) procedure achterwege dient te blijven. Voorgesteld wordt om aan
artikel 21 een nieuw, zevende lid toe te voegen, waarbij artikel 29, eerste
en tweede lid, van de Comptabiliteitswet buiten toepassing worden verklaard. JHet betreft hier een redactionele verbetering. K, M, N, O, FF en MMDe in de onderdelen K, M, N, O, FF en MM voorgestelde wijzigingen zijn
weliswaar van diverse aard, maar op een enkel onderdeel kennen zij een gemeenschappelijke
oorzaak, namelijk het feit dat het voorstel voor een Telecommunicatiewet inmiddels
tot wet is verheven en (grotendeels) in werking is getreden. Als gevolg daarvan
dient in de artikelen 25 tot en met 28 een aantal wijzigingen te worden aangebracht.
Deze wijzigingen waren reeds in de artikelen 96 tot en met 98 van het wetsvoorstel
voorzien. Anticiperend op de publicatie van een integrale tekst van een gewijzigd
voorstel van wet, is er echter voor gekozen om deze wijzigingen reeds nu op
deze manier in de artikelen 25 tot en met 28 aan te brengen, opdat deze in
de desbetreffende publicatie kunnen worden verwerkt. Als gevolg hiervan kunnen
derhalve de artikelen 96 tot en met 98 vervallen (onderdeel MM). Overigens
wordt opgemerkt, dat in plaats te verwijzen naar de aanbieders als bedoeld
in artikel 13.1 van de Telecommunicatiewet (zoals in de genoemde artikelen
was voorgesteld) ervoor is gekozen om in algemene zin te spreken van de aanbieders
van openbare telecommunicatienetwerken en openbare telecommunicatiediensten
in de zin van de Telecommunicatiewet; deze wijziging is niet inhoudelijk van
aard.Thans zal per onderdeel worden ingegaan op de overige voorgestelde wijzigingen. KOnderdeel K bevat een aantal wijzigingsvoorstellen met betrekking tot
artikel 25 van het wetsvoorstel, waarin de bevoegdheid voor de diensten is
neergelegd tot het met een technisch hulpmiddel gericht, aftappen, opnemen
en afluisteren van elke vorm van gesprek, telecommunicatie of gegevensoverdracht
door middel van een geautomatiseerd werk, ongeacht waar een en ander plaatsvindt.In onderdeel K, onder 1, wordt een tweetal wijzigingen van het eerste
lid voorgesteld. In het eerste lid, eerste volzin, wordt naast opnemen nu
ook ontvangen genoemd. Het betreft hier een technische aanpassing. In de tweede
volzin van het eerste lid, is de bevoegdheid neergelegd tot het aanwenden
van technische voorzieningen om versleuteling van de gesprekken, telecommunicatie
of gegevensoverdracht ongedaan te maken. In de praktijk blijkt dat ook op
andere manieren dan met behulp van technische voorzieningen de versleuteling
van bijvoorbeeld telecommunicatie ongedaan kan worden gemaakt. In verband
hiermee wordt voorgesteld de verwijzing naar het gebruik van technische voorzieningen
te schrappen.In onderdeel K, onder 2, wordt het vierde lid opnieuw geformuleerd. Deels
bevat deze een wijziging als gevolg van de totstandkoming van de Telecommunicatiewet,
die hiervoor reeds is toegelicht. Mede in verband hiermee wordt tevens voorgesteld
het begrip «enig technisch kenmerk» te laten vervallen. Gelet
op de definitie van het begrip «nummer» in de Telecommunicatiewet
kan onzes inziens daarmee, wat de in artikel 25 geregelde vorm van interceptie
betreft, worden volstaan. De voor de interceptie van mobiele telefonie (GSM)
vereiste gegevens, zoals het IMSI7–, IMEI8– of MSISDN9–nummer,
dienen immers onder dit begrip te worden begrepen. Voorts wordt het begrip
«technisch kenmerk» geschrapt in verband met de in onderdeel L
van de nota van wijziging voorgestelde regeling ter zake van het zogeheten
«searchen» (verkennen van de telecommunicatie; nieuw artikel 25a).
De verkenning van de telecommunicatie, die in artikel 25a wordt genormeerd,
geschiedt aan de hand van technische kenmerken, te weten frequenties.
Handhaving van het vereiste van een technisch kenmerk in artikel 25, vierde
lid, zou betekenen dat indien naar aanleiding van het «searchen»
is vastgesteld dat het voor een goede taakuitvoering van een dienst noodzakelijk
is om met betrekking tot een bepaalde persoon of organisatie de telecommunicatie,
die verloopt via bepaalde frequenties, te intercepteren, dan zouden de desbetreffende
frequenties in het verzoek om toestemming dienen te worden vermeld. Deze frequenties
zijn echter aan wisseling onderhevig. Personen en organisaties hebben veelal
meerdere frequenties tot hun beschikking, waarbij al naar gelang de beschikbaarheid
tussen frequenties wordt «gehopt». Het wèl stellen van
het vereiste dat bij het verzoek om toestemming dergelijke frequenties zouden
moeten worden vermeld, zou in de praktijk dan ook betekenen dat zeer regelmatig –
soms wel dagelijks – een (hernieuwd c.q. aanvullend) verzoek om toestemming
zou moeten worden ingediend. Dit levert een onwenselijke en onwerkbare situatie
op. Naar ons oordeel dient in het geval dat het noodzakelijk wordt geacht
de telecommunicatie van personen of organisaties te intercepteren aan de hand
van technische kenmerken, in casu frequenties, te kunnen worden volstaan met
(a) aanduiding van de bevoegdheid, (b) gegevens betreffende de identiteit
van de persoon of organisatie en (c) de reden waarom de uitoefening van de
bevoegdheid wordt verlangd.Voor het overige worden in onderdeel K, onder 2, enkele wijzigingen voorgesteld,
die niet inhoudelijk van aard zijn. Het lijkt ons beter om ook waar het een
organisatie betreft te spreken van gegevens betreffende de identiteit; dit
in plaats van gegevens betreffende de hoedanigheid. Waar het immers om gaat
is dat de persoon of organisatie ten aanzien van wie onderscheidenlijk waarvan
de bevoegdheid, bedoeld in artikel 25, eerste lid, wordt ingezet aan de hand
van de te verstrekken gegevens bij het verzoek om toestemming op adequate
wijze wordt geïdentificeerd.In onderdeel K, onder 3, wordt het vijfde lid opnieuw geformuleerd. De
eerste wijziging ten opzichte van het oorspronkelijke artikellid betreft het
laten vervallen van het begrip «enig technisch kenmerk»; een dergelijke
wijziging is hiervoor reeds toegelicht. Nieuw is echter de toevoeging van
de bevoegdheid tot het gebruik van een technisch hulpmiddel waarmee het nummer
kan worden vastgesteld. Zoals bekend wordt in artikel 3.10, tweede lid, van
de Telecommunicatiewet voorzien in de mogelijkheid tot een afwijkend gebruik
van de frequentieruimte. In lekentaal gaat het hierbij om de inzet van bepaalde
apparatuur, zoals een zogeheten IMSI-catcher, waarmee het nummer kan worden
verkregen aan de hand waarvan (een gebruiker van) een mobiele telefoon kan
worden geïdentificeerd en dat vereist is teneinde feitelijk uitvoering
te kunnen geven aan de verleende toestemming tot interceptie van de desbetreffende
telecommunicatie. Met de voorgestelde aanvulling van artikel 25, vijfde lid,
wordt derhalve uitdrukkelijk in deze bevoegdheid van de diensten voorzien.
Voorts hangt de voorgestelde wijziging samen met de in het voorstel van wet
tot wijziging van bepalingen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens10voorziene aanvulling van het Wetboek van Strafrecht
met een nieuw artikel 441c, waarin de onopgemerkte waarneming via een openbaar
telecommunicatienetwerk wordt strafbaar gesteld. Ingevolge het voorgestelde
artikel 441c wordt strafbaar gesteld het wederrechtelijk door tussenkomst
van een openbaar telecommunicatienetwerk persoonsgegevens over een ander persoon
verzamelen, zonder deze vooraf de identiteit van de voor de verwerking verantwoordelijke
en de doeleinden waarvoor de gegevens zijn bestemd kenbaar te hebben gemaakt.Het is evident dat de bevoegdheid slechts dan zal worden toegepast, indien
het desbetreffende nummer niet langs andere wijze of niet tijdig kan worden
verkregen. Een dergelijk nummer zal, wanneer de gebruiker van telecommunicatie
abonnee is, bekend zijn bij de desbetreffende telecommunicatie-aanbieder en
dan ook langs die weg kunnen wordenachterhaald. In verband hiermee
voorziet artikel 13.4, eerste lid, van de Telecommunicatiewet in de verplichting
voor de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken en openbare telecommunicatiediensten
om aan de autoriteiten de informatie te verstrekken die noodzakelijk is om
die autoriteiten in staat te stellen de bij de wet in belang van de strafvordering
of in het belang van de veiligheid van de staat geregelde bevoegdheden tot
het aftappen van telecommunicatie, dan wel tot het vorderen van gegevens ter
zake van alle verkeer dat over een openbaar telecommunicatienetwerk, dan wel
met gebruikmaking van openbare telecommunicatiediensten, plaatsvindt, te kunnen
uitoefenen. Wanneer een gebruiker van telecommunicatie geen abonnee is, maar
gebruik maakt van een zogeheten pre paid card, zijn de gegevens bij de aanbieder
onbekend. Ingevolge artikel 13.4, tweede lid, van de Telecommunicatiewet is
de aanbieder echter verplicht om, indien de in het eerste lid, bedoelde informatie
niet bij hem bekend is, deze – op een bij algemene maatregel van bestuur
te bepalen wijze – te achterhalen en te verstrekken. Echter het achterhalen
van een dergelijk nummer kan enige tijd in beslag nemen; ook kan het voorkomen
dat een gebruiker van telecommunicatie gebruik maakt van de diensten van meerdere
aanbieders.Alsdan moet het mogelijk zijn om technische hulpmiddelen in te zetten.Voor de uitoefening van deze bevoegdheid is de toestemming van de betrokken
ministers vereist. De toestemming van de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties waar het de AIVD betreft, blijkt uit het feit dat de daadwerkelijke
inzet van de hier bedoelde technische hulpmiddelen, die een afwijkend gebruik
van de frequentieruimte inhouden, ingevolge artikel 3.10, tweede lid, van
de Telecommunicatiewet onderworpen is aan toestemming van de minister van
Verkeer en Waterstaat in overeenstemming met de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Waar het gaat om de inzet van de hier bedoelde
technische hulpmiddelen door de MIVD moet onderscheid gemaakt worden tussen
de inzet van dergelijke middelen op plaatsen in gebruik van het ministerie
van Defensie of daarbuiten. In het eerste geval zal de toestemming moeten
worden verleend door de minister van Verkeer en Waterstaat in overeenstemming
met de minister van Defensie. In het tweede geval geldt als aanvullende voorwaarde
de voorwaarde die ook bij de inzet van enkele andere bijzondere bevoegdheden
is gesteld, namelijk dat deze (mede) geschiedt in overeenstemming met de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Dit is in de laatste volzin
van het vijfde lid (nieuw) neergelegd. Tot slot wordt opgemerkt dat aan artikel
3.10, tweede lid, van de Telecommunicatiewet een volzin is toegevoegd, waarin
wordt bepaald dat de Algemene wet bestuursrecht niet van toepassing is op
de voorbereiding, totstandkoming en tenuitvoerlegging van het toestemmingsbesluit,
bedoeld in artikel 3.10, tweede lid, van de Telecommunicatiewet. Het is evident
dat de besluitvorming alsmede het besluit zelf in dit verband een geheim karakter
dienen te hebben. (zie onderdeel LL)In onderdeel K, onder 5, wordt aan artikel 25 van het wetsvoorstel, dat
onder meer betrekking heeft op de bevoegdheid van de diensten om met een technisch
hulpmiddel gericht telecommunicatie te ontvangen en op te nemen, een nieuw
artikellid (lid 8) toegevoegd. Daarin wordt allereerst bepaald, dat artikel
25, derde lid, niet van toepassing is ten aanzien van het gericht ontvangen
en opnemen van niet-kabelgebonden telecommunicatie dat zijn oorsprong of bestemming
heeft in andere landen aan de hand van een technisch kenmerk (te weten een
bepaalde frequentie). In bedoeld derde lid is namelijk bepaald dat de uitoefening
van de bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid, door de MIVD met betrekking
tot onder meer telecommunicatie, voor zover deze niet plaatsvindt op of met
plaatsen in gebruik van het Ministerie van Defensie, slechts is toegestaan,
indien de toestemming daarvoor is verleend in overeenstemming met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Bij nadere
overweging is de voorgestelde regeling in een enkel opzicht te streng en brengt
deze voor de praktijk onnodige uitvoeringslasten met zich mee. Tot de bevoegdheid,
bedoeld in het eerste lid van artikel 25, behoort ook de bevoegdheid tot het
gericht ontvangen en opnemen van niet-kabelgebonden telecommunicatie dat zijn
oorsprong of bestemming heeft in andere landen; het betreft hier in het bijzonder
de interceptie van zogeheten HF-radioverkeer aan de hand van bepaalde frequenties.
De daarvoor noodzakelijke technische apparatuur is voorhanden bij de Afdeling
Verbindingsinlichtingen (AVI) van de Militaire Inlichtingendienst en is opgesteld
op plaatsen in gebruik van het Ministerie van Defensie. Bij het ontvangen
en opnemen van de telecommunicatie als hier bedoeld, in het bijzonder militair
berichtenverkeer, gaat het naar ons oordeel niet om telecommunicatie die plaatsvindt
op of met plaatsen in gebruik van het Ministerie van Defensie; het gaat immers
niet om telecommunicatie die specifiek is gericht op of afkomstig is van deze
plaatsen. Dat zou in de praktijk betekenen dat voor het mogen ontvangen en
opnemen van de hier bedoelde vorm van telecommunicatie altijd de toestemming
als bedoeld in artikel 25, derde lid, in overeenstemming met de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dient te worden verleend. Dat is
niet praktisch en – zeker waar het gaat om militair berichtenverkeer –
ook nimmer de bedoeling geweest. In het thans voorgestelde lid wordt dan ook
voor deze situatie een uitzondering gemaakt.Artikel 25, achtste lid, bepaalt verder dat geen toestemming als bedoeld
in de artikelen 19 en 25, tweede lid, is vereist ten aanzien van het gericht
ontvangen en opnemen van militair berichtenverkeer. Het gericht monitoren
van militair berichtenverkeer van andere landen is een continue activiteit,
waarvan het evident is dat dit voor een goede taakuitvoering van de MID/MIVD
noodzakelijk is en waarbij het stellen van het toestemmingsvereiste geen enkele
toegevoegde waarde heeft. Het militaire berichtenverkeer wordt in de praktijk
als volgt herkend. Militaire eenheden die gebruik maken van radioverbindingen
zullen in verband met de aard van hun opdracht er naar streven hun operatie
of oefeningen te versluieren. Radioverbindingen die gebruikt worden voor commandovoering
zullen zo min mogelijk informatie prijs willen geven. Om dit doel te bereiken
wordt gebruik gemaakt van werkwijzen en verbindingsprocedures welke afwijken
van internationaal gebruikte reguliere procedures en werkwijzen. Door middel
van analyse van deze militaire procedures en werkwijzen wordt hierover kennis
vergaard. Aan de hand van deze kennis kan, tezamen met locatiebepalingen van
de radiozender en metingen van transmissiesignalen, militair berichtenverkeer
worden geïdentificeerd. LHet voorgestelde artikel 25a geeft een regeling voor een bijzondere bevoegdheid,
die ook wel bekend staat als «searchen». Het betreft hier een
specifieke invulling van de bevoegdheid tot het met een technisch hulpmiddel
ontvangen en opnemen van telecommunicatie. Bij het zogeheten «searchen»
tracht men door het verkennen van de telecommunicatie, te achterhalen wat
de aard van de telecommunicatie is die over bepaalde frequenties (technische
kenmerken) loopt en welke persoon of organisatie van de desbetreffende telecommunicatie
de afzender is (de «identiteit»). Voorts – in combinatie
met de eerdergenoemde gegevens – is het «searchen» erop
gericht om vast te stellen of het hier gaat om telecommunicatie waarvan kennisneming
voor een goede taakuitvoering van de diensten noodzakelijk is. Het is evident
dat om dit vast te kunnen stellen van de inhoud van de ontvangen telecommunicatie
kennis moet worden genomen. In artikel 25a, eerste lid, is dit dan ook nadrukkelijk toegestaan. Evenals bij de bevoegdheid ex artikel 25, eerste lid,
en artikel 26, eerste lid, is bepaald, dient ook hier te gelden dat tot de
bevoegdheid, bedoeld in de eerste volzin van artikel 25a, eerste lid, eerste
volzin, tevens de bevoegdheid moet worden gerekend de bevoegdheid om versleuteling
van de telecommunicatie ongedaan te maken. De bevoegdheid tot het «searchen» is in een afzonderlijk artikel
geregeld, omdat deze zich niet dan wel zeer moeilijk laat inpassen in de regeling,
zoals voorzien in artikel 25 onderscheidenlijk artikel 26. Bij artikel 25
is er duidelijk sprake van een gerichte bevoegdheidsuitoefening: weliswaar
hoeft niet van meet af aan de identiteit of – indien van toepassing –
het telefoonnummer van de persoon of organisatie waarop de uitoefening van
de desbetreffende bevoegdheid richt bekend te zijn, wel is echter duidelijk
dat het opnemen, ontvangen e.d. van desbetreffende communicatie van belang
is voor een goede taakuitoefening van de dienst. Het ontbreken van bepaalde
identiteitsgegevens betekent in dit geval niet dat de bevoegdheidsuitoefening
niet met de nodige (procedurele) waarborgen dient te zijn omgeven; er geldt
dan ook een verplichting om de ontbrekende gegevens zo spoedig mogelijk aan
te vullen. Bij het «searchen» is er echter nog niet sprake van
een gerichte interceptie, overigens in meer dan één opzicht.
Weliswaar is de frequentie (technisch kenmerk) een gegeven, en zou men kunnen
zeggen dat het «searchen» in ieder geval wel daarop is gericht,
echter – zoals bij de uitoefening van de bevoegdheden, bedoeld in artikel
25 – is op voorhand niet duidelijk of de gegevens die worden geïntercepteerd
voor een goede taakuitoefening van een dienst van belang zijn: daarvoor is
ook van belang te weten van welke persoon of organisatie deze afkomstig is.
Ook op dit laatste punt is er geen sprake van een gerichte bevoegdheidsuitoefening:
het «searchen» is immers er juist op gericht om dit te achterhalen.
Zodra echter duidelijk is wie de afzender is van de desbetreffende telecommunicatie
en mede is vastgesteld of (blijvende) gerichte interceptie in verband met
een goede taakuitvoering door de dienst nodig is, is er sprake van een gerichte
interceptie in de zin van artikel 25 en dient aan de aldaar opgenomen waarborgen
te worden voldaan. Het verschil tussen artikel 25 en 25a zit dus eigenlijk
in wat we maar kortheidshalve aanduiden als het aan gerichte interceptie,
in de betekenis van artikel 25, voorafgaande traject. Artikel 26 verschilt
zowel van artikel 25 als 25a door het feit dat bij de uitoefening van de bevoegdheid,
bedoeld in artikel 26, eerste lid, er sprake is van een ongerichte interceptie:
er wordt in bulk niet-kabelgebonden telecommunicatie geïntercepteerd,
waarvan op voorhand niet zeker is of daar enig voor de dienst relevante informatie
bevindt. Dat is pas vast stellen in het selectieproces, zoals dat eveneens
in artikel 26 is geregeld. Dit selectieproces – waarbij sprake is van
eenzelfde soort gerichtheid als bedoeld in artikel 25 – dient dan, met
uitzondering van de selectie op trefwoorden, ook te voldoen aan eenzelfde
soort waarborgen.Terugkerend naar de specifieke regeling voor het «searchen»
in artikel 25a kan ter nadere toelichting het volgende worden opgemerkt.Voor de uitoefening van de in artikel 25a neergelegde bevoegdheid is als
zodanig geen toestemming als bedoeld in artikel 19 vereist (artikel 25a, tweede
lid). De reden hiervoor is, dat de aard van de activiteit voor een deel vergelijkbaar
is met die welke in artikel 26 regeling vindt (het ongericht ontvangen en
opnemen van niet-kabelgebonden telecommunicatie), zij het dat de ongerichtheid
hier niet zo zeer zit in het feit dat men verschillende frequenties scant
maar veeleer op voorhand niet weet wat (aard en inhoud van de communicatie)
men daarbij van wie (persoon of organisatie) tegenkomt. In de gevallen dat
men wel op voorhand weet dat een bepaalde persoon of organisatie de telecommunicatie
verricht, waarvan kennisneming noodzakelijk is voor een goede taakuitvoering door de diensten, dan geldt gewoon artikel 25. Indien men in deze
situatie toch gebruik zou maken van de in artikel 25a neergelegde bevoegdheid,
dan dient dit als détournement de pouvoir te worden aangemerkt.Wij tekenen bij het voorgaande nog het volgende aan. In artikel 13, tweede
lid, van de Grondwet is vastgelegd dat het telefoongeheim onschendbaar is,
behalve in de gevallen bij de wet bepaald, door of met machtiging van hen
die daartoe bij de wet zijn aangewezen. De vraag zou kunnen rijzen of voor
het «searchen» als hier bedoeld, op grond van deze bepaling niet
toch de toestemming van een bij de wet aangewezen derde nodig is. Wij menen
deze vraag ontkennend te kunnen beantwoorden. Het «searchen» is
primair een instrument ter verkenning van de communicatie, waarbij getracht
wordt de aard van de communicatie alsmede de identiteit van de persoon of
de organisatie die de desbetreffende telecommunicatie verricht vast te stellen.
Dat daarbij van een deel van de inhoud van de telecommunicatie moet worden
kennisgenomen is onvermijdelijk om te bepalen wie de telecommunicatie verricht
en of het om een persoon of organisatie gaat, die gelet op de taakstelling
van de diensten, de aandacht verdient. Het «searchen» is er echter
niet op gericht om van de volledige inhoud van de telecommunicatie kennis
te nemen. In zekere zin valt deze activiteit te vergelijken met het inluisteren
op telefoongesprekken teneinde vast te stellen of een verbinding goed verloopt.
Bij gelegenheid van de grondwetsherziening van 1983 is van regersingszijde
gesteld dat het te ver zou gaan om het telefoongeheim zo ruim op te vatten
dat ook deze technische controle en herstelwerkzaamheden, waarbij wel iets
van een gesprek moet worden opgevangen, als een inbreuk daarop zou moeten
worden aangemerkt.11 Dit standpunt is destijds
niet weersproken, zodat mag worden aangenomen dat het onderdeel uitmaakt van
de wetsgeschiedenis. Overigens merken wij nog op dat, ook als wij onze beschouwing
over artikel 13, tweede lid, van de Grondwet buiten beschouwing laten, introductie
van het toestemmingsvereiste geen toegevoegde waarde zou hebben. Waarop zou
deze toestemming betrekking moeten hebben? Het «searchen» is niet
gericht op een specifieke persoon of organisatie, zodat het niet mogelijk
zou zijn in een verzoek om toestemming de identiteit van de betrokken persoon
of organisatie te vermelden. Ook is er geen specifieke reden, vergelijkbaar
met die welke ingevolge artikel 25, vierde lid, onder c, van het wetsvoorstel
wordt vereist, voor het «searchen» aan te geven. Een en ander
zou betekenen dat het toestemmingsvereiste op niets anders betrekking zou
kunnen hebben dan hetgeen in het eerste lid van artikel 25a als algemeen doel
van het «searchen» is omschreven. Introductie van een toestemmingsvereiste
zou om die reden zinledig zijn. Dit laat uiteraard onverlet dat, zodra door
het «searchen» de identiteit van de bij de telecommunicatie betrokken
persoon of organisatie is vastgesteld, er ingevolge het vierde lid van artikel
25a wel toestemming gevraagd moet worden.Het «searchen», zoals dat in artikel 25a, eerste lid, is beschreven
dient aan een aantal vereisten te voldoen. Het moet gaan om het ontvangen
en opnemen van:(1) niet-kabelgebonden telecommunicatie,(2) met oorsprong of bestemming in andere landen,(3) aan de hand van een technisch kenmerk, en(4) ter verkenning van de communicatie.Met betrekking tot de vereisten ad 2 en 4 willen wij nog het volgende
opmerken. De niet-kabelgebonden telecommunicatie dient zijn oorsprong of bestemming
in andere landen te hebben. Dat betekent dus dat uitoefening van de hier bedoelde
bevoegdheid niet is toegestaan ten aanzien van niet-kabelgebonden telecommunicatie
die zich volledig binnen Nederland afspeelt. In die gevallen is interceptie
slechts toege-staan op de voet van artikel 25 of 26 van
het wetsvoorstel. De beperking van de bevoegdheid tot het «searchen»
tot telecommunicatie met oorsprong of bestemming in andere landen, waarbij
gebruik gemaakt wordt van apparatuur van de Militaire Inlichtingendienst (Afdeling
Verbindingsinlichtingen), hangt samen met feit dat deze activiteit zich richt
op HF-radioverkeer en satellietverkeer, waarvan tot op heden geen voor de
diensten relevant binnenlands gebruik wordt gemaakt. Naar ons oordeel dienen
de diensten alleen over die bevoegdheden te beschikken, die noodzakelijk zijn
voor een goede taakuitoefening.Voorts dient de uitoefening van de bevoegdheid te zijn gericht op het
verkennen van de telecommunicatie. Zoals eerder gesteld gaat het dan onder
meer om het vaststellen van de aard van de communicatie, alsmede de identiteit
van de persoon dan wel de organisatie die de desbetreffende telecommunicatie
verricht. Mede aan de hand van deze gegevens kan de betekenis (en betrouwbaarheid)
van ontvangen telecommunicatie voor de taakuitoefening van de dienst worden
vastgesteld. Zodra bekend is van wie de telecommunicatie op een bepaalde frequentie
afkomstig is kan daarvan aantekening worden gemaakt, indien zulks noodzakelijk
is voor een goede taakuitvoering door de diensten (artikel 25a, derde lid).
Is het bovendien noodzakelijk voor de goede taakuitvoering door de dienst
om de telecommunicatie van de desbetreffende persoon of organisatie te blijven
ontvangen en opnemen, dan dient ingevolge het vierde lid van artikel 25a,
binnen twee dagen een verzoek om toestemming als bedoeld in artikel 25, tweede
lid, te worden ingediend. Op deze wijze wordt bewerkstelligd dat het gericht
ontvangen en opnemen van de desbetreffende telecommunicatie vervolgens in
overeenstemming met de regeling van artikel 25 plaatsvindt. In het voorgaande
is hier al op ingegaan.Indien men bij de uitoefening van de bevoegdheid, bedoeld in artikel 25a,
eerste lid, tot de bevinding komt dat het ontvangen en opnemen van de telecommunicatie
van de desbetreffende persoon of organisatie niet noodzakelijk is voor een
goede taakuitoefening door de dienst, dan dient op grond van het vijfde lid
de ingevolge het eerste lid ontvangen en opgenomen gegevens terstond te worden
vernietigd.Ten overvloede wordt nog opgemerkt, dat de ontvangst van de desbetreffende
telecommunicatie als zodanig ingevolge artikel 18 dient te zijn beëindigd. MIn onderdeel M worden enkele wijzigingen voorgesteld met betrekking tot
artikel 26, dat betrekking heeft op het ongericht ontvangen van niet-kabelgebonden
telecommunicatie. Een tweetal wijzigingen, opgenomen in onderdeel M, onder
1 en 2, zijn vergelijkbaar met wijzigingen, die ook ten aanzien van artikel
25 zijn voorgesteld, en zullen niet opnieuw worden toegelicht.De wijzigingen voorgesteld in onderdeel M, onder 3 tot en met 5, hangen
met elkaar samen en hebben betrekking op de uitoefening van de bevoegdheid
tot selectie aan de hand van trefwoorden op de gegevens, die met uitoefening
van de bevoegdheid, bedoeld in artikel 26, eerste lid, zijn verkregen. In
zijn essentie komt de voorgestelde wijziging ter zake er op neer, dat bij
het verzoek tot verlening van toestemming tot selectie aan de hand van trefwoorden
(artikel 26, vijfde lid), wordt afgezien van opgave van de te hanteren trefwoorden
en volstaan kan worden met een aanduiding van het onderwerp (c.q. de onderwerpen)
en de reden waarom de selectie op trefwoorden dient te worden toegepast. Een
nadere confrontatie van de voorgestelde regeling met de dagelijkse praktijk
heeft aan het licht gebracht, dat de verzamelingen trefwoorden die bij de
uitvoering van de selectie worden gehanteerd (zogeheten woordenbanken)
frequent aan wijziging onderhevig zijn; soms worden er dagelijks trefwoorden
gewijzigd (toevoegen of verwijderen). Het gaat dan ook vaak om zeer gedetailleerde
wijzigingen, bijvoorbeeld ten aanzien van aanduidingen van chemische verbindingen12. De regeling in artikel 26, indien deze ongewijzigd
zou blijven, zou dan met zich meebrengen, dat zeer frequent de lijst met trefwoorden –
immers onderdeel uitmakend van de verleende toestemming – door de minister
zou moeten worden geaccordeerd. Los van de praktische gevolgen, namelijk dat
een minister soms van dag tot dag wijzigingen zou moeten accorderen met alle
bureaucratische rompslomp vandien, is in dit verband meer specifiek de vraag
aan de orde gekomen wat de toegevoegde waarde van het accorderen van trefwoordenlijsten
door de minister is boven op de vaststelling van onderwerpen ten aanzien waarvan
aan de hand van trefwoorden op de bulk aan geïntercepteerde berichten
mag worden gezocht. Waar het immers uiteindelijk om gaat is dat de verantwoordelijke
minister toestemming verleent, dat ten aanzien van bepaalde onderwerpen –
die uiteraard een relatie dienen te hebben met onderzoeken die door een dienst
ter uitvoering van haar wettelijke taak worden verricht – een dergelijke
selectie plaatsvindt. De concrete invulling van de trefwoordenlijsten en de
vaststelling daarvan kan dan worden overgelaten aan het hoofd van de dienst
of aan een door hem daartoe aangewezen ambtenaar. Wel zou jaarlijks een overzicht
van de gehanteerde trefwoorden ter kennis van de betrokken minister moeten
worden gebracht.De keuze voor een systematiek zoals hiervoor beschreven brengt naar ons
oordeel wel mee, dat wat de onderwerpen betreft waarvoor toestemming wordt
gevraagd aan de betrokken minister ter zake een goed gemotiveerd voorstel
dient te worden voorgelegd, waarin de onderwerpen ten aanzien waarvan de selectie
op trefwoorden dient plaats te vinden zo specifiek en nauwkeurig mogelijk
zijn omschreven. Dat betekent dat bijvoorbeeld niet kan worden volstaan met
een algemene omschrijving als proliferatie van ABC-wapens, maar een meer precieze
op het onderzoek van een dienst toegespitste invulling dient te krijgen. In
de nota van wijziging, onderdeel M, onder 3 tot en met 5, is het vorenstaande
uitgewerkt.In onderdeel M, onder 6 en 7, wordt een – met elkaar samenhangende –
wijziging voorgesteld ten aanzien van artikel 26, achtste lid, van het wetsvoorstel,
waarin wordt bepaald dat de gegevens die zijn verzameld door uitoefening van
de bevoegdheid, bedoeld in artikel 26, eerste lid (het met een technisch hulpmiddel
ongericht ontvangen en opnemen van niet-kabelgebonden telecommunicatie) en
die niet zijn geselecteerd dan wel ten aanzien waarvan bij gelegenheid van
de selectie is vastgesteld dat deze niet noodzakelijk zijn voor een goede
taakuitoefening van de diensten, terstond dienen te worden vernietigd. De
voor te stellen wijziging, die uitmondt in een nieuw negende en tiende lid,
betreft de introductie van de mogelijkheid om de ontvangen en opgenomen gegevens
gedurende een beperkte periode te mogen bewaren ten behoeve van een nadere
selectie. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen gegevens, die niet zijn
versleuteld en gegevens waarvan de versleuteling (nog) niet ongedaan is gemaakt.Gegevens die niet zijn versleuteld (of waarvan de versleuteling ongedaan
is gemaakt) en waarvan derhalve van de inhoud kennis kan worden genomen, worden
onderworpen aan de op grond van artikel 26, vijfde en zesde lid, vastgestelde
selectiecriteria; deze selectiecriteria omvatten (1) gegevens betreffende
de identiteit van een persoon of organisatie, (2) nummers als bedoeld in artikel
1.1, onder t, van de Telecommunicatiewet dan wel enig technisch kenmerk en
(3) aan een nader omschreven onderwerp gerelateerde trefwoorden. In het wetsvoorstel zoals dat aan de Tweede Kamer is aangeboden, zouden de
hier bedoelde gegevens, nadat zij het selectieproces hadden doorlopen en niet
zouden zijn geselecteerd dan wel ten aanzien waarvan na selectie was vastgesteld
dat zij niet noodzakelijk waren voor een goede taakuitvoering door de diensten,
terstond dienen te worden vernietigd. Bij nader inzien is gebleken dat het
toch wenselijk kan zijn om de hier bedoelde gegevens voor een periode van
ten hoogste een jaar ten behoeve van een nadere selectie te bewaren. Aan deze
nadere selectie worden evenwel twee voorwaarden gesteld, waarop in het onderstaande
nader zal worden ingegaan. Allereerst willen wij nader toelichten waarom het
wenselijk is de desbetreffende gegevens voor een beperkte periode te bewaren.Het ontvangen en opnemen van telecommunicatie als bedoeld in artikel 26,
eerste lid, vindt plaats ten behoeve van een goede taakuitvoering van de diensten.
Aansluitend vindt – voor zover de desbetreffende telecommunicatie niet
is versleuteld (zogeheten plain text) – een selectie plaats aan de hand
van de hierboven reeds genoemde selectiecriteria, die gerelateerd zijn aan
actuele onderzoeken van de dienst en die zijn gebaseerd op de dan aanwezige
kennis en inzichten. Het is echter niet uitgesloten dat gegevens die aan de
hand van deze selectiecriteria niet zijn geselecteerd, en waarvan dus ook
niet van de daadwerkelijke inhoud kennis kan worden genomen, niettemin relevante
informatie bevatten die aan de hand van nader vast te stellen selectiecriteria
alsnog zouden kunnen worden geselecteerd. Dergelijke nader vast te stellen
selectiecriteria kunnen voortkomen uit informatie die aan andere bronnen van
een dienst zijn ontleend of uit gegevens ontleend aan op een later tijdstip
ontvangen en opgenomen gegevens. Ter illustratie moge het volgende praktijkvoorbeeld
dienen. Bij het zoeken op trefwoorden worden soms berichten geselecteerd,
waaruit blijkt dat een schip chemicaliën of goederen vervoert die kunnen
worden gebruikt voor de productie van massavernietigingswapens, zonder dat
echter uit de onderschepte berichten duidelijk wordt wie leverancier of afnemer
van de goederen zijn. Met behulp van nieuwe trefwoorden, die ontleend worden
aan de in eerste instantie onderschepte berichten, kan vervolgens worden bezien
of aanvullende informatie over leverancier en afnemer kan worden gevonden
in reeds eerder geïntercepteerd, doch niet geselecteerd berichtenverkeer.
Bovendien is het soms mogelijk om langs deze weg vast te stellen of de relatie
tussen de leverancier en de afnemer al langer bestaat.Indien de gegevens afkomstig uit ontvangen en opgenomen telecommunicatie
als bedoeld in artikel 26, eerste lid, van het wetsvoorstel na de eerste selectie
al zouden moeten worden vernietigd, zou een nadere selectie – zoals
hiervoor geschetst – met als mogelijkheid een verdere verrijking en
aanvulling van voor actuele onderzoeken relevante informatie ontbreken. Dit
achten wij een onwenselijke situatie. Onder voorwaarden dient een dergelijke
nadere selectie, die dus een zekere bewaartermijn voor de desbetreffende gegevens
met zich brengt, mogelijk te zijn. Wij stellen dan ook voor dat de desbetreffende
gegevens voor een periode van ten hoogste een jaar mogen worden bewaard, waarna
zij of indien mogelijk zoveel eerder dienen te worden vernietigd. Een nadere
selectie op deze gegevens is echter niet onbeperkt en ongeclausuleerd mogelijk.
Artikel 8 van het EVRM, waarin onder meer de vrijheid van correspondentie
wordt beschermd, waarop onder bepaalde voorwaarden inbreuken mogelijk zijn,
staat onzes inziens aan een onbeperkte en ongeclausuleerde mogelijkheid tot
nadere selectie in de weg.Zo achten wij het allereerst niet wenselijk dat de hier bedoelde gegevens
ook beschikbaar komen voor selectie ten behoeve van onderzoeken van een dienst,
die op het moment van het ontvangen en opnemen van de telecommunicatie
niet actueel waren; de interceptie vond immers indertijd plaats ten behoeve
van op dat moment actuele onderzoeken. Het (tijdelijk) beschikbaar houden
van de desbetreffende gegevens dient dan ook in relatie tot die onderzoeken
te staan. In het nieuwe negende lid (onder a) hebben wij dit aldus verwoord,
dat een nadere selectie slechts mag plaatsvinden in het kader van een onderzoek
door een dienst op grond van een reden als bedoeld in artikel 26, vierde lid,
dan wel met betrekking tot een onderwerp als bedoeld in het vijfde lid, waarvoor
op het moment van het ontvangen en opnemen van de desbetreffende gegevens
toestemming was verleend tot selectie. Het is evident dat voor een nadere
selectie aan de hand van nieuwe selectiecriteria, voor zover het hier gaat
om gegevens als bedoeld in het derde lid, onder a, dan wel een nummer of technisch
kenmerk als bedoeld in het derde lid, onder b, toestemming van de minister
dient te worden verkregen. Gaat het om trefwoorden als bedoeld in het derde
lid, onder c, dan is toestemming slechts dan vereist indien de op grond van
het vijfde lid verleende toestemming zich niet mee uitstrekt tot het desbetreffende
onderwerp; voor het overige kan op basis van het nieuwe zesde lid de trefwoordenlijst
door het hoofd van de dienst of namens deze een door hem daartoe aangewezen
ambtenaar worden aangevuld met de nieuwe trefwoorden.Voorts achten wij vereist dat de nadere selectie (aan de hand van nieuwe
selectiecriteria) voor de goede uitoefening van de desbetreffende onderzoeken
dringend wordt gevorderd. Deze twee voorwaarden zijn neergelegd in het nieuwe
negende lid, van artikel 26.Naast telecommunicatie, die niet is versleuteld en waarbij dus van de
desbetreffende gegevens in beginsel kennis kan worden genomen, wordt bij de
uitoefening van de bevoegdheid, bedoeld in artikel 26, eerste lid, ook telecommunicatie
ontvangen en opgenomen die is versleuteld. Deze gegevens zijn om meerdere
redenen interessant en dienen naar ons oordeel buiten het geval dat de versleuteling
ongedaan is gemaakt voor een langere periode dan een jaar te kunnen worden
bewaard. Waar het gaat om telecommunicatie waarvan de versleuteling niet ongedaan
is gemaakt, en waarbij het feit dat er versleuteling is toegepast dit soort
telecommunicatie alleen al uit dien hoofde tot voor de diensten interessante
telecommunicatie maakt, is het namelijk wenselijk deze zodanig lang te kunnen
bewaren totdat de mogelijkheid bestaat c.q. is ontwikkeld om de versleuteling
ongedaan te maken. Een uiterste bewaartermijn van een jaar is in deze gevallen
te kort, nu de analyse van dergelijke versleutelde berichten, gericht op het
vinden van de versleutelingsmethodiek, erg arbeidsintensief is en bovendien
vereist dat er voldoende vergelijkbaar materiaal (te weten geïntercepteerde
telecommunicatie waarvan men vermoedt dat daarop een zelfde versleutelingsmethodiek
is toegepast) voorhanden is. Alleen al het verzamelen van voldoende vergelijkbaar
materiaal vergt, zoals de praktijk leert, doorgaans een langere periode dan
bedoeld in het negende lid. Het moet dan ook in beginsel mogelijk zijn om
dergelijk ontvangen en opgenomen materiaal langer te kunnen bewaren. Wij hebben
daarbij afgezien van het vermelden van een bepaalde termijn, aangezien deze
zich hier moeilijk laat vaststellen. Onzes inziens kan een dergelijke termijn
ook achterwege blijven nu het hier gaat om gegevens waarvan van de inhoud
nog niet kennis kan worden genomen. Pas op het moment dat dat mogelijk is
en dus selectie kan plaats vinden – te weten het moment waarop de versleuteling
ongedaan is gemaakt – dient de uiterste bewaartermijn van een jaar te
gaan lopen. Dit hebben we in het voorgestelde tiende lid van artikel 26 tot
uitdrukking gebracht. Vanaf het moment dat de versleuteling ongedaan is gemaakt
kan ook de selectie aan de hand van de in artikel 26, derde lid, bedoelde
criteria plaatsvinden. Voor het overige zijn wij van mening dat er geen reden
is om met betrekking tot deze gegevens de mogelijkheid van nadere
selectie met inachtneming van de voorwaarden als neergelegd in het negende
lid uit te sluiten. In het tiende lid is dan ook het negende lid van overeenkomstige
toepassing verklaard. N en OIn de onderdelen N en O worden enkele wijzigingen voorgesteld ten aanzien
van de artikelen 27 en 28 van het wetsvoorstel. Deze wijzigingen zijn vergelijkbaar
met wijzigingen die ook ten aanzien van andere bepalingen worden voorgesteld,
in het bijzonder ten aanzien van artikel 25. Kortheidshalve wordt daarnaar
verwezen. Oa, Ha en IaIn artikel 20, derde lid, en artikel 22, vierde lid, wordt bepaald dat
voor de uitoefening van de aldaar bedoelde bevoegdheden in woningen toestemming
dient te worden verleend door de betrokken minister(s) aan het hoofd van de
betrokken dienst. In artikel 29 wordt bepaald dat de diensten toegang hebben
tot elke plaats voor zover dat redelijkerwijs nodig is om de in artikel 29,
eerste lid, bedoelde bevoegdheden uit te oefenen. Het betreft hier een accessoire
bevoegdheid waarvoor ingevolge artikel 29, tweede lid, geen toestemming als
bedoeld in artikel 19 is vereist. Wel is echter de Algemene wet op het binnentreden
van toepassing. In artikel 29, vierde lid, worden enkele bepalingen daarvan
buiten toepassing verklaard. Voorts wordt bepaald dat de betrokken minister
of namens deze het hoofd van de dienst bevoegd is tot het geven van een machtiging
als bedoeld in artikel 2 van de Algemene wet op het binnentreden. Deze machtiging
is vereist voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner.
Nu reeds op basis van artikel 20, derde lid, en artikel 22, vierde lid, van
het wetsvoorstel door de minister – afzonderlijk – toestemming
dient te worden gegeven waar het gaat om bevoegdheidsuitoefening in woningen,
is het daarnaast ook nog stellen van het vereiste van een machtiging als hiervoor
bedoeld eigenlijk overbodig. In verband daarmee wordt voorgesteld om aan het
vierde lid van artikel 29 een volzin toe te voegen, waarbij wordt bepaald
dat in de gevallen, bedoeld in artikel 29, eerste lid, onder a en c, de ingevolge
de desbetreffende artikelen gegeven toestemming voor het uitoefenen van de
bevoegdheid in woningen tevens als machtiging in de zin van artikel 2 van
de Algemene wet op het binnentreden geldt. In de Algemene wet op het binnentreden
wordt aan de machtiging het schriftelijkheidsvereiste gesteld. Dit vereiste
is nog niet gesteld in artikel 20, derde lid, en 22, vierde lid, van het wetsvoorstel.
In de onderdelen Ha en Ia van deze nota van wijziging wordt in de genoemde
bepalingen dit vereiste alsnog gesteld. PDeze wijziging strekt ertoe om in artikel 30, tweede lid, waarin is bepaald
dat van een uitvoering van een handeling als bedoeld in het eerste lid (inhoudende
een handeling die – nog – niet is te herleiden tot één
van de bijzondere bevoegdheden als bedoeld in paragraaf 3.2.2 van het
wetsvoorstel en die kan leiden tot een beperking van het recht op bescherming
van de persoonlijke levenssfeer, bedoeld in artikel 10 van de Grondwet) mededeling
wordt gedaan aan de commissie van toezicht alsmede de commissie Inlichtingen-
en Veiligheidsdiensten van de Tweede Kamer, te bepalen dat een dergelijke
mededeling niet – zoals thans bepaald – zo spoedig mogelijk, doch
terstond dient te geschieden. Hiermee komen wij tegemoet aan de wens van de
leden van de fractie van de PvdA. Q en LL (artikel 95a)In onderdeel Q van deze nota van wijziging wordt voorgesteld het wetsvoorstel
aan te vullen met een nieuwe paragraaf 3.2.3, waarin een regeling wordt
getroffen voor het uitbrengen van verslag omtrent de uitoefening van enkele
bijzondere bevoegdheden. Het betreft – kort gezegd – de invoering
van een notificatieverplichting met betrekking tot een aantal bijzondere bevoegdheden
en wel die bevoegdheden die tot een beperking kunnen leiden van de in artikel
12 en 13 Grondwet neergelegde grondrechten. Aanvankelijk lag het in de bedoeling
van de regering om pas met de concrete uitwerking van de notificatieplicht,
zoals deze thans in de voorstellen tot herziening van de artikelen 12 en 13
Grondwet is onderscheidenlijk was verwoord, te komen op het moment dat de
desbetreffende voorstellen tot grondwetsherziening in tweede lezing zouden
zijn aanvaard. In de memorie van toelichting op het onderhavig wetsvoorstel
was dat ook als zodanig aangekondigd. Op grond van hetgeen in de parlementaire
behandeling van genoemde voorstellen tot nu toe is gewisseld zijn wij tot
de conclusie gekomen, dat – anders dan aanvankelijk was aangekondigd –
niet met een voorstel voor regeling van een notificatieplicht dient te worden
gewacht, maar reeds nu dit voorstel gedaan dient te worden.Met betrekking tot het onderwerp notificatie in relatie tot de activiteiten
van inlichtingen- en veiligheidsdiensten lopen de meningen uiteen, in het
bijzonder waar het gaat om de vraag òf uit de artikelen 8 en –
in het bijzonder – 13 van het EVRM en de daaromtrent gevormde jurisprudentie
van het EHRM (met name de zaak Klass e.a.) eigenlijk wel een notificatieverplichting
als zodanig voortvloeit. Wij waren en zijn nog steeds van oordeel dat een
dergelijke verplichting niet daaruit kan worden afgeleid. Allereerst voelen
we ons in dit oordeel gesterkt door het feit dat van de landen die wij –
mede op verzoek van de kamer – nader hebben bezien op onder meer de
aldaar aanwezige wet- en regelgeving – óók op het vlak
van notificatie – alleen Duitsland een beperkte notificatieregeling
kent (beperkt namelijk tot de uitoefening van slechts enkele bevoegdheden)13. Andere, door ons in voornoemd kader onderzochte landen
die zijn aangesloten bij het EVRM ontberen een dergelijke regeling en zijn –
voor zover ons bekend – tot op heden niet door het EHRM of het ECRM –
daarop aangesproken.Voorts zou in het geval dat de stelling juist zou zijn, dat uit artikel
13 EVRM in algemene zin een notificatieverplichting zou zijn af te leiden,
dit verdergaande consequenties hebben dan die welke deze thans worden verondersteld
te hebben voor inlichtingen- en veiligheidsdiensten (en de instanties belast
met de opsporing en vervolging van strafbare feiten). Dan zouden immers alle
gevallen waarbij de overheid op niet kenbare wijze een inbreuk maakt op één
van de in het EVRM gegarandeerde grondrechten aan een notificatieplicht zijn
onderworpen. Deze conclusie wordt, nog afgezien van de praktische gevolgen
die dit heeft voor het hele terrein van overheidswerkzaamheden, dan ook terecht
niet getrokken.Het staat landen natuurlijk echter vrij om waar het gaat om het verlenen
van bescherming tegen inbreuken op grondrechten van burgers een verdergaande
bescherming te bieden dan waar het EVRM strikt genomen toe verplicht. Wij
doen dat op onderdelen ook; deels omdat de Grondwet daartoe verplicht, zoals
bijvoorbeeld de eis dat inbreuken op bepaalde grondrechten een formeel-wettelijke
grondslag dienen te hebben. Met de invoering van een notificatieverplichting
voor de diensten wordt dan ook naar ons oordeel de burger waar het gaat om
de (controle op de) activiteiten van inlichtingenen veiligheidsdiensten een
extra mogelijkheidgeboden om diens uit artikel 8 en 13 EVRM toekomende
grondrechten (nog) beter te effectueren.De notificatieplicht zoals we die in artikel 33a hebben uitgewerkt strekt
zich uit tot de gevallen waarin de huidige Grondwet tot notificatie verplicht;
dat geldt voor artikel 12 Grondwet, waarin reeds nu – ook voor inlichtingen-
en veiligheidsdiensten – een ongeclausuleerde notificatieverplichting
is opgenomen. En voorts wordt een dergelijke verplichting geïntroduceerd
voor de situatie waarin – naar redelijke verwachting – in de toekomst
de Grondwet ons toe zal gaan verplichten, te weten waar inbreuken worden gemaakt
op het door artikel 13 Grondwet gegarandeerde grondrecht op bescherming van
het brief-, telefoon- en telegraafgeheim. We stellen weliswaar vast dat het
verklaringsvoorstel tot herziening van artikel 13 Grondwet is ingetrokken14 en derhalve ook de daarin voorgestelde verplichting
tot notificatie vooralsnog niet grondwettelijk zal worden vastgelegd. Aangenomen
mag echter worden dat naar aanleiding van het door de commissie «Grondrechten
in het digitale tijdperk» uit te brengen advies tezijnertijd een nieuw,
meer omvattend, voorstel voor een herzien artikel 13 Grondwet zal worden ingediend,
waarin naar stellige verwachting eveneens een notificatieverplichting zal
zijn opgenomen. Mede gelet hierop zijn wij van oordeel dat wij reeds nu met
een regeling van de notificatieverplichting dienen te komen, die zich niet
alleen uitstrekt tot inbreuken op het in artikel 12 Grondwet gegarandeerde
grondrecht maar ook – vooruitlopend op een mogelijk daartoe strekkende
grondwettelijke verplichting – tot inbreuken op het in artikel 13 gegarandeerde
grondrecht. Er bestaat immers in de Tweede Kamer een meerderheid voor de invoering
van een dergelijke notificatieverplichting; de regering heeft zich daarbij
dan ook neergelegd.Voorts wordt opgemerkt dat de notificatieverplichting, zoals wij die voorstellen
alleen zal gaan gelden voor zogeheten nieuwe gevallen, dat wil zeggen voor
de gevallen van uitoefening van daarvoor in aanmerking komende bijzondere
bevoegdheden die pas na inwerkingtreding van de notificatieverplichting zich
zullen voordoen. Bij nota van wijziging wordt voorgesteld het wetsvoorstel
met een daartoe strekkend artikel aan te vullen (zie onderdeel LL, artikel
95a).De notificatieverplichting, of beter gezegd: de verplichting om een verslag
uit te brengen van het gebruik van een bepaalde bijzondere bevoegdheid jegens
betrokkene, zoals wij die in het voorgestelde artikel 33a hebben vormgegeven,
valt uiteen in verschillende elementen: a. een nadere concretisering van de reikwijdte van de verplichting een
verslag uit te brengen (eerste lid; aanduiding van de bijzondere bevoegdheden
die in het licht van artikel 12 en 13 Grondwet voor het uitbrengen van een
verslag in aanmerking komen);b. een uitwerking van de verplichtingen voor de betrokken ministers, zowel
de onderzoeksverplichting (eerste lid; kan tot het uitbrengen van een verslag
worden overgegaan?) als de eigenlijke verplichting tot het uitbrengen van
het verslag (eerste lid; de mededeling dat een bepaalde bijzondere bevoegdheid
is gehanteerd jegens betrokkene);c. de inhoud van het aan de betrokkene uit te brengen verslag (tweede
lid);d. een nadere concretisering van de gronden die tot uitstel dan wel afstel
van de verplichting tot het uitbrengen van een verslag aanleiding geven (vijfde
en zesde lid);e. een regeling van het geval wanneer de betrokken minister definitief
is ontslagen van de verplichting een verslag uit te brengen (vierde lid).Ad a: Zoals in het voorgaande om daarbij aangegeven redenen al is uiteengezet
wordt voorgesteld dat alleen verslag wordt uitgebracht van deuitoefening
van die bijzondere bevoegdheden die een inbreuk maken op de door artikel 12
en 13 gegarandeerde grondrechten. Het gaat dan concreet om de uitoefening
van de volgende bijzondere bevoegdheden:– de bevoegdheid tot het openen van brieven en andere geadresseerde
zendingen als bedoeld in artikel 23, eerste lid;– de bevoegdheid tot het met een technisch hulpmiddel gericht aftappen,
ontvangen, opnemen en afluisteren van elke vorm van gesprek, telecommunicatie
of gegevensoverdracht door middel van een geautomatiseerd werk als bedoeld
in artikel 25, eerste lid. Dit omvat dus ook het opnemen van gesprekken tussen
burgers met behulp van een microfoon, welke niet onder de reikwijdte van artikel
13 Grondwet valt; – de bevoegdheid tot selectie aan de hand van gegevens betreffende
de identiteit van een persoon of een nummer (vergelijkbaar met «gericht»
tappen) op met een technisch hulpmiddel ongericht ontvangen en opgenomen gegevens
als bedoeld in artikel 26, derde lid, onderdeel a en b; en– de (accessoire) bevoegdheid tot het mogen betreden van plaatsen,
bedoeld in artikel 29, eerste lid, van het wetsvoorstel, een en ander voor
zover het gaat om binnentreden in woningen.Ad b: In artikel 33a, eerste lid, zijn verder de verplichtingen voor de
betrokken ministers uitgewerkt. Het betreft hier allereerst de verplichting
om te onderzoeken of aan de persoon ten aanzien van wie één
van de hiervoor, onder a, genoemde bevoegdheden is uitgeoefend, daarvan verslag
kan worden uitgebracht. Blijkt dit mogelijk te zijn, dan heeft de betrokken
minister vervolgens de verplichting dit zo spoedig mogelijk te doen.De onderzoeksverplichting ontstaat eerst vijf jaar na beëindiging
van de toepassing van een bijzondere bevoegdheid jegens een bepaalde persoon.
Aan het opnemen van de vijfjaren-termijn liggen inhoudelijk dezelfde overwegingen
ten grondslag als aan het opnemen van deze termijn bij de regeling voor inzage.
De ervaring heeft namelijk geleerd dat in 99% van de gevallen het verlenen
van inzage in persoonsgegevens jonger dan vijf jaar niet mogelijk is omdat
dat zicht geeft op het actueel kennisniveau van de dienst; het is evident
dat kennisgeving van de inzet van bijzondere bevoegdheden jegens een persoon
binnen die vijf jaren hetzelfde effect heeft. Bovendien: naar stellige verwachting
zal in alle gevallen dat wordt genotificeerd een verzoek om inzage in de desbetreffende
persoon regarderende gegevens worden ingediend. Deze moeten dan echter op
grond van artikel 50, eerste lid, worden afgewezen. Het zou naar ons oordeel
dan ook van inconsistentie getuigen indien bij notificatie geen en bij inzage
wel een vijfjaren-termijn wordt gehanteerd. Zowel gelet op het hiervoor beschreven
verband tussen notificatie en inzage als vanuit wetssystematisch oogpunt is
ervoor gekozen om in artikel 33a naar de vijfjaren-termijn in artikel 50,
eerste lid, te verwijzen.Ten aanzien van een persoon kunnen meerdere bijzondere bevoegdheden als
bedoeld in artikel 33a, eerste lid, zijn uitgeoefend; voorts kan het zijn
dat één en dezelfde soort bijzondere bevoegdheid meerdere keren,
maar niet in een aaneengesloten periode jegens een persoon wordt uitgeoefend.
In al deze gevallen dient van de desbetreffende bevoegdheidsuitoefening afzonderlijk
verslag te worden uitgebracht; met andere woorden: met betrekking tot al deze
gevallen afzonderlijk bestaat een onderzoeksverplichting als bedoeld in het
eerste lid. Van een aaneengesloten periode is echter wel sprake, indien bijvoorbeeld
de toestemming tot het afluisteren van de telefoon van een bepaalde persoon
voor drie maanden wordt verleend en deze toestemming na afloop van deze periode
op een daartoe strekkend verzoek opnieuw wordt verleend. De uitoefening van
deze bevoegdheid vindt dan ononderbroken, dat wil zeggen in een aaneengesloten
periode plaats. Voor de onderzoeksverplichting alsmede de verplichting
om daaromtrent een verslag uit te brengen, geldt deze als één
bevoegdheidsuitoefening. Voorts geldt als uitoefening van een bevoegdheid
in een aaneengesloten periode, de situatie dat bijvoorbeeld toestemming is
verleend om een persoon gedurende drie maanden af te tappen, doch in deze
periode het tappen niet ononderbroken maar met tussenpozen plaatsvindt. Bepalend
is derhalve of de periode waarvoor toestemming is verleend om één
van de hier bedoelde bijzondere bevoegdheden uit te oefenen na afloop daarvan
wel of niet direct wordt gevolgd door een nieuwe periode waarvoor toestemming
is verleend.Nu zal het in de praktijk veelal zo zijn dat in het geval verschillende
bijzondere bevoegdheden ten aanzien van een persoon zijn uitgeoefend, al deze
bevoegdheden binnen het kader van een bepaald onderzoek, waarin de betreffende
persoon is betrokken, zijn toegepast; dat zal dan ook met zich meebrengen
dat in feite het onderzoek naar de laatst uitgeoefende bijzondere bevoegdheid
(mede)bepalend is voor het antwoord op de vraag of ook ten aanzien van de
andere, eerder uitgeoefende bijzondere bevoegdheden tot het uitbrengen van
een verslag kan worden overgegaan.Blijkt uit het onderzoek, dat – gelet op de in artikel 33a, vijfde
lid, geformuleerde grond voor uitstel – niet tot het uitbrengen van
een verslag met betrekking tot de desbetreffende bevoegdheidsuitoefening jegens
betrokkene kan worden overgegaan, dan blijft dit achterwege. De onderzoeksverplichting
herleeft echter het jaar daarop en vervolgens elk jaar, totdat het moment
is aangebroken dat wordt vastgesteld dat het verslag kan worden uitgebracht.Voor zover één van de afstelgronden als bedoeld in artikel
33a, zesde lid, aan de orde is, blijft een onderzoek als bedoeld in artikel
33a, eerste lid, achterwege; daarmee komt ook de verplichting tot het uitbrengen
van een verslag te vervallen. Of een afstelgrond aan de orde is kan òf
bij gelegenheid van de uitoefening van de desbetreffende bijzondere bevoegdheid
reeds worden vastgesteld, waardoor nimmer een onderzoek als bedoeld in artikel
33a, eerste lid, hoeft te worden verricht; òf het bestaan van een afstelgrond
wordt pas bij gelegenheid van dat onderzoek vastgesteld, waarmee de verplichting
tot periodiek onderzoek komt te vervallen. De gronden voor afstel zijn immers
naar ons oordeel van dien aard dat indien eenmaal is vastgesteld dat daaraan
wordt voldaan deze vervolgens ook blijven gelden.Overigens wordt opgemerkt, dat het natuurlijk niet is uitgesloten dat
ten aanzien van een bepaalde persoon meermalen bijzondere bevoegdheden zijn
ingezet waarbij deels de gronden voor uitstel en deels voor afstel van toepassing
zijn. Het moge evident zijn dat voor zover sprake is van uitstel, periodieke
toetsing als hierboven weergegeven dient te blijven plaatsvinden.Indien het onderzoek tot de vaststelling leidt dat tot het uitbrengen
van een verslag kan worden overgegaan, dan is de minister verplicht dit zo
spoedig mogelijk te doen. Daartoe is het echter noodzakelijk te weten waar
de betrokkene – per post of anderszins – te bereiken is. Veelal
zal hier kunnen worden volstaan met het raadplegen van de Gemeentelijke basisadministratie
persoonsgegevens (GBA). Het uitbrengen van het verslag kan echter (definitief)
achterwege blijven, indien zulks redelijkerwijs niet mogelijk is. Van dit
laatste is naar ons oordeel sprake indien betrokkene niet met een redelijke
inspanning is te traceren. Wat onder een redelijke inspanning dient te worden
volstaan zal van geval tot geval kunnen verschillen. Het criterium zal met
name dan van belang zijn, indien de betrokkene niet (meer) in Nederland verblijft;
het gaat onzes inziens te ver indien – buiten de gevallen dat diens
woon- of verblijfplaats op eenvoudige wijze is vast te stellen –
ook nog eens in andere landen een uitgebreide zoektocht zou moeten worden
ondernomen.Ad c: De inhoud van het uit te brengen (schriftelijke) verslag is in artikel
33a, tweede lid, uitputtend omschreven. Naast gegevens omtrent de identiteit
van de betrokken persoon, dient een aanduiding te worden gegeven van de bijzondere
bevoegdheid die ten aanzien van hem is uitgeoefend. Daarbij kan naar ons oordeel
worden volstaan met een verwijzing naar de omschrijving van de bevoegdheid
in het desbetreffende wetsartikel. Voorts dient vermeld te worden welke persoon
of instantie de voor de uitoefening van de desbetreffende bijzondere bevoegdheid
benodigde toestemming, machtiging dan wel last heeft verleend, alsmede de
datum waarop dit is geschied. Tot slot moet aangegeven worden gedurende welke
periode de bevoegdheidsuitoefening heeft plaatsgevonden, en voor zover de
uitgeoefende bevoegdheid inhield het binnentreden van een woning zonder toestemming
van de bewoner, een aanduiding van de woning waarin is binnengetreden.Voor zover de uitgeoefende bijzondere bevoegdheid het binnentreden van
een woning zonder toestemming van de bewoner betreft, geldt – zonder
een nadere voorziening – artikel 10 van de Algemene wet op het binnentreden.
Artikel 10, eerste lid, bepaalt dat degene die zonder toestemming van de bewoner
een woning is binnengetreden, op zijn ambtseed of -belofte een schriftelijk
verslag dient op te maken omtrent het binnentreden. Artikel 10, tweede lid,
geeft vervolgens aan wat in dat verslag dient te worden vermeld. Daartoe behoort
een aantal gegevens, zoals de naam of nummer en hoedanigheid van degene die
is binnengetreden, de wijze van binnentreden e.d., die – waar het gaat
om binnentreden door de diensten – niet voor openbaarmaking in aanmerking
komen. Naar ons oordeel dient dan ook te worden volstaan met de gegevens als
bedoeld in artikel 33a, tweede lid. In verband daarmee is in artikel 33a,
derde lid, van het wetsvoorstel, artikel 10, tweede lid, van de Algemene wet
op het binnentreden buiten toepassing verklaard.Ad d: In artikel 33a, vijfde en zesde lid, van het wetsvoorstel is aangegeven
welke gronden tot uitstel onderscheidenlijk welke tot afstel van de notificatie
kunnen leiden. Deze gronden zijn eerder tijdens de parlementaire behandeling
van de verklaringsvoorstellen tot herziening van artikel 12 en – het
inmiddels ingetrokken desbetreffende voorstel met betrekking tot – artikel
13 Grondwet door de regering geformuleerd. Een en ander in verband met de
omstandigheid dat in de genoemde voorstellen, waarin in algemene zin de verplichting
tot notificatie bij inbreuken op de door deze artikelen gegarandeerde grondrechten
is opgenomen, tevens is voorzien in de mogelijkheid tot uitstel en –
voor zover de nationale veiligheid zich blijvend daartegen verzet –
zelfs afstel van deze verplichting. Nu de notificatieverplichting –
bij nota van wijziging – in het onderhavig wetsvoorstel (reeds) wordt
ingevuld, dienen ook de uitstel- en afstelgronden – mede op basis van
hetgeen eerder aan het parlement is gemeld – te worden geoperationaliseerd;
in het bijzonder is daarbij aangesloten bij de meer concrete uitwerking van
de gronden voor uitstel en afstel, zoals die in de memorie van antwoord aan
de Eerste Kamer ter zake van het verklaringsvoorstel tot herziening van artikel
12 Grondwet is gegeven15. Zo is aldaar gesteld
dat, voor zover het gaat om afstel, daarvan met name sprake zal zijn indien
door het verstrekken van het verslag bronnen kunnen worden onthuld, waaronder
mede begrepen buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Deze grond
vindt men terug in het zesde lid, onder a. Voorts is als grond voor afstel
genoemd de mogelijkheid dat de betrekkingen met andere landen ernstig zouden
worden verstoord. In artikel 33a, zesde lid, onder b, is deze afstelgrond
nader uitgewerkt, waarbij deels tekstueel aansluiting is gezocht bij de weigeringsgrond ex artikel 10, tweede lid, onder a, van de Wob. Afstel
op deze grond kan bijvoorbeeld aan de orde zijn bij het onderzoek betreffende
andere landen in het kader van vitale economisch belangen van Nederland.Tot slot is aangegeven dat van afstel sprake zal zijn, indien door het
uitbrengen van het verslag een specifieke toepassing van een methode zou worden
onthuld (waarmee inzicht zou kunnen worden gegeven in het technisch kennisniveau
van een dienst) of indien dit zou leiden tot onthulling van de identiteit
van degene die de desbetreffende dienst behulpzaam is geweest bij de toepassing
van een methode. Wij zijn bij de uitwerking van artikel 33a, zoals dat thans
bij nota van wijziging wordt voorgesteld, tot de conclusie gekomen dat met
de genoemde afstelgronden kan worden volstaan.Wat betreft de grond voor uitstel dient naar ons oordeel aangesloten te
worden bij de grond voor weigering van inzage in eigen persoonsgegevens, zoals
deze in artikel 50 van het wetsvoorstel is geformuleerd. Het gaat daarbij
om een nadere invulling van de weigeringsgrond «actueel kennisniveau».
Zolang door het uitbrengen van het verslag zicht wordt gegeven op het actueel
kennisniveau van een dienst, dient zulks achterwege te blijven. Anders dan
in het geval waarbij een afstelgrond aan de orde is, zal in dit soort gevallen
periodiek – dat wil zeggen elk jaar – dienen te worden bezien
of de grond voor uitstel nog steeds opgeld doet. In artikel 33a, vijfde lid,
is deze uitstelgrond nader uitgewerkt.Ad e: In artikel 33a, vierde lid, van het wetsvoorstel is tenslotte bepaald
dat de betrokken minister definitief is ontslagen van de verplichting een
verslag uit te brengen, indien is vastgesteld dat het uitbrengen van het verslag
redelijkerwijs niet mogelijk is. Hierboven onder b is dit reeds toegelicht. RIn paragraaf 3.3.2.1 van het wetsvoorstel worden enkele algemene
bepalingen gegeven ter zake van de externe verstrekking van gegevens door
de diensten. Artikel 35 ziet op de verstrekking van gegevens in het kader
van een goede taakuitvoering. Ingevolge artikel 35, derde lid, kan verstrekking
(«mededeling») van door de diensten verwerkte gegevens voorts
slechts geschieden in de gevallen voorzien bij deze wet. Dat betekent dat
verstrekking van gegevens anders dan in het kader van de goede taakuitoefening
eveneens een expliciete grondslag in de Wiv dient te hebben. Zo voorziet hoofdstuk
4 van de nieuwe Wiv in de mogelijkheid van kennisneming van gegevens anders
dan in het kader van de taakuitoefening. Een bijzonder geval betreft artikel
37, waarin is bepaald dat indien bij de verwerking van gegevens door of ten
behoeve van een dienst blijkt van gegevens die tevens van belang kunnen zijn
voor de opsporing of vervolging van strafbare feiten, daarvan mededeling kan
worden gedaan aan het daartoe aangewezen lid van het openbaar ministerie.
De verstrekking van dergelijke gegevens zal over het algemeen niet strekken
ter uitvoering van de aan de diensten opgedragen taken; in de praktijk spreekt
men in dit verband over «de exploitatie van bijvangst». Aangezien
het niet uitgesloten is dat bij de verwerking van gegevens in het kader van
de taakuitoefening door een dienst blijkt van gegevens die tevens van belang
kunnen zijn voor andere personen en instanties betrokken bij de uitvoering
van een publieke taak in verband met de door hen in dat kader te behartigen
belangen, achten wij het wenselijk om voor deze vorm van verstrekking een
expliciete wettelijke basis te scheppen. Artikel 37a voorziet daarin. Wij
wijzen erop dat op grond van dit artikel niet alleen verstrekt kan worden
aan personen en instanties die zelf met een publieke taak zijn belast, maar
ook aan personen en instanties die bij de uitvoering daarvan zijn betrokken.
Ter illustratie van de eerste vorm van verstrekking moge het
volgende voorbeeld dienen. Indien de AIVD in het kader van de uitoefening
van zijn taak, bijvoorbeeld ten aanzien van rechts-extremisme, op de hoogte
raakt van het gegeven dat bepaalde personen van plan zijn om de openbare orde
te verstoren bij een bepaalde demonstratie, dan kan op grond van het voorgestelde
artikel dit gegeven aan de verantwoordelijke burgemeester worden gemeld opdat
deze de nodige maatregelen kan treffen teneinde tegen een mogelijke verstoring
van de openbare orde effectief op te kunnen treden. Wat de verstrekking betreft
aan personen en instanties die als zodanig niet met de uitvoering van een
publieke taak zijn belast maar wel bij de uitvoering daarvan betrokken zijn,
moge het voorbeeld dienen van de verstrekking van gegevens aan politieke partijen
in gevallen waarbij in het kader van de taakuitoefening van de dienst is gebleken
van pogingen tot politieke infiltratie in dergelijke partijen16. Opgemerkt wordt overigens, dat van de in artikel 37a neergelegde
bevoegdheid in de praktijk een zeer terughoudend gebruik zal worden gemaakt
(al was het alleen maar vanwege het risico dat lopende onderzoeken van de
diensten worden gefrustreerd). In artikel 37a is dit aldus verwoord dat slechts
indien dringende en gewichtige belangen daartoe nopen een dergelijke verstrekking
zal kunnen plaatsvinden.Anders dan in artikel 37, waarbij in het derde lid is bepaald dat op een
daartoe strekkend verzoek inzage moet worden gegeven in de aan de mededeling
ten grondslag liggende gegevens teneinde de juistheid van de mededeling te
kunnen toetsen, wordt in artikel 37a aangesloten bij artikel 38, derde lid.
Dat betekent dat er geen verplichting bestaat om inzage te geven, doch een
discretionaire bevoegdheid. Van geval tot geval zal kunnen worden bezien of –
bijvoorbeeld in het licht van een lopend onderzoek van de dienst – aan
de persoon of instantie waaraan een mededeling is gedaan ook inzage in de
daaraan ten grondslag liggende gegevens kan worden gegeven. S, T en UIn het wetsvoorstel, zoals dat is ingediend wordt in artikel 45, tweede
lid, bepaald, dat in het geval dat een aanvraag om kennisneming van persoonsgegevens
die op de aanvrager betrekking hebben wordt ingewilligd, de desbetreffende
gegevens door de aanvrager bij gelegenheid van de kennisneming op generlei
wijze mogen worden vastgelegd. In het verslag dat door de vaste commissie
voor Binnenlandse Zaken is uitgebracht, maar ook in het rapport dat de Werkgroep
Onderzoek Archieven Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten van de Tweede Kamer
(werkgroep-Valk) heeft opgesteld17, is op deze
regeling kritiek geuit. Bij nadere overweging zijn wij tot de conclusie gekomen,
dat een dergelijke stringente regeling inderdaad wellicht te ver gaat. Daarom
wordt voorgesteld om in artikel 45, tweede lid, de tweede volzin te schrappen
(en in het verlengde daarvan artikel 49, derde lid, te laten vervallen) en
op de wijze van kennisneming van hem betreffende persoonsgegevens door de
aanvrager de regeling, zoals neergelegd in artikel 49 daarop eveneens van
toepassing te doen zijn. Dit laatste wordt bewerkstelligd door artikel 49
in een nieuwe paragraaf (Paragraaf 4.3a Wijze van kennisneming van gegevens)
onder te brengen.Voorts wordt voorgesteld artikel 45, vierde lid, te laten vervallen. Ingevolge
deze bepaling zou de betrokken minister in het kader van het verlenen van
inzage, in afwijking van artikel 2:1, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht
kunnen bepalen dat de kennisneming van de gegevens waarvan inzage is toegestaan,
slechts is voorbehouden aan de aanvragende persoon. Met het laten vervallen
van artikel 45, tweede lid, zien wij geen aanleiding meer om in het kader
van inzage op grond van artikel 45 de in het vierde lid opgenomen bepaling
te handhaven.VDe wijziging, opgenomen in onderdeel 1, is reeds hiervoor toegelicht;
kortheidshalve wordt daarnaar verwezen.Wat de wijziging in onderdeel 2 betreft wordt het volgende opgemerkt.
De weigeringsgronden in artikel 51, tweede lid, zijn ontleend aan die van
artikel 10, tweede lid, Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Dat geldt ook
voor de weigeringsgrond in artikel 51, tweede lid, onder a, waarin de betrekkingen
van Nederland met andere staten en met internationale organisaties als een
belang wordt geformuleerd dat bij de beoordeling van een verzoek om kennisgeving
van gegevens dient te worden betrokken in de te maken afweging. In het kabinetsstandpunt
naar aanleiding van de evaluatie van de Wob18,
is vastgesteld dat onder het begrip «staten» niet de andere landen
van het Koninkrijk vallen, terwijl deze wel begrepen zijn onder het begrip
«landen». Nu in de praktijk – van de Wob – is gebleken,
dat er behoefte bestaat aan een (zelfstandige) mogelijkheid om informatie
te weigeren indien het belang van de verstrekking niet opweegt tegen het belang
van de betrekking met andere landen van het Koninkrijk, wordt aangekondigd
dat het begrip «staten» in de Wob zal worden vervangen door «landen».
Het voorgaande is evenzeer aan de orde waar het gaat om de beoordeling van
verzoeken om kennisneming van gegevens ingevolge de nieuwe Wiv. Vandaar dat
wordt voorgesteld het begrip «staten» in artikel 51 door «landen»
te vervangen. WOp dit moment staat tegen besluiten op inzageverzoeken – na bezwaar –
beroep in twee instanties open bij de bestuursrechter; in eerste instantie
bij de rechtbank en in hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State. In het wetsvoorstel zoals dit aan de kamer is voorgelegd
is – aanvankelijk – op dit punt geen wijziging ten opzichte van
de huidige situatie voorgesteld. Wij achten echter – bij nadere overweging –
termen aanwezig om op dit punt toch met een wijzigingsvoorstel te komen, inhoudende
dat – na bezwaar bij de desbetreffende minister – het beroep wordt
beperkt tot één instantie, te weten de Afdeling bestuursrechtspraak.
Artikel 52a, ondergebracht in de nieuwe paragraaf 4.5 Beroep, voorziet
daarin. Uitgezonderd zijn overigens de besluiten op grond van artikel 47,
derde en vijfde lid; in het onderstaande wordt daarop nog nader ingegaan.Aanleiding voor deze wijziging ligt allereerst in het streven de duur
van de totale procedure, die vaak meer dan een jaar beslaat, te beperken.
Een dergelijke beperking kan onzes inziens niet zozeer worden gerealiseerd
door verkorting van de beslistermijn voor de minister, maar door het beroep
op de bestuursrechter terug te brengen tot één instantie.Ook de aard van het geschil en de daarbij in het geding zijnde belangen
rechtvaardigt onzes inziens echter de voorgestelde wijziging. De aard van
het geschil is immers dat de burger kennis moet kunnen nemen van eventueel
bij een dienst omtrent hem aanwezige gegevens, ook in verband met eventuele
vervolgacties; dit inzagerecht moet binnen een redelijke termijn kunnen worden
geëffectueerd. De in het geding zijnde belangen, in het bijzonder de
staatsveiligheid, brengt verder met zich mee dat op zorgvuldige wijze met
eventueel aanwezige gegevens moet worden omgesprongen. Dit geldt zowel bij
de beoordeling van inzageverzoeken, de daaraan gerelateerde toetsing van eventueel
aanwezige gegevens aan de wettelijk vastgelegde weigeringsgronden en het gereedmaken
van een inzagedossier, als bij de (vertrouwelijke) terbeschikkingstelling
van eventueel aanwezige gegevens in het kader van rechterlijke procedures,
waarbij ook het «need to know» principe opgeld dient tedoen
en voorkomen moet worden dat gegevens op een niet voor de diensten controleerbare
wijze buiten hun macht geraken. De zorgplicht die ingevolge de Wiv op de hoofden
van de diensten rust (zie de artikelen 15 en 16) houdt immers niet op te bestaan,
indien gegevens die worden verwerkt door de diensten – al is het maar
tijdelijk – in het kader van een rechterlijke procedure ter beschikking
van een rechtbank worden gesteld. Het is evident dat de hier bedoelde zorgplicht
het beste kan worden geëffectueerd, indien het aantal instanties waaraan
de hier bedoelde gegevens in het kader van een procedure kunnen worden verstrekt
tot een minimum wordt beperkt. In de huidige situatie hebben de diensten in
eerste aanleg echter te maken met negentien rechtbanken, waarmee telkens weer
afspraken dienen te worden gemaakt ter zake van een zorgvuldige omgang met
de aan hen ter inzage te geven gegevens. Het verdient – ook vanuit de
optiek van een zorgvuldige omgang met de naar hun aard gevoelige gegevens –
de voorkeur te komen tot concentratie van de rechtsmacht bij één
instantie, te weten de Afdeling bestuursrechtspraak.Zoals hierboven is aangegeven worden van de regeling, voorzien in artikel
52a, de besluiten op grond van artikel 47, derde en vijfde lid, uitgezonderd.
Daarin liggen de volgende overwegingen ten grondslag. Bij de regeling in artikel
47 gaat het om kennisneming door een persoon die werkzaam voor of ten behoeve
van een dienst is (geweest) in hem betreffende gegevens voor zover deze zijn
opgenomen in de personeels- en salarisadministratie van een dienst. In dezen
is dus de «werkgever-werknemer» verhouding in het geding, waarbij
aansluiting dient te worden behouden bij de voor deze verhouding normaliter
geldende rechtsgang. Het recht op inzage in hem betreffende gegevens vloeit
rechtstreeks voort uit de wet en vereist geen apart besluit van de betrokken
minister. Wel zijn de beslissingen die op grond van het derde en vijfde lid
worden genomen, aan te merken als besluiten. Tegen deze beslissingen dient
rechtspraak in twee instanties mogelijk te blijven vanwege de veelal bestaande
samenhang met rechtspositionele aangelegenheden; het is niet wenselijk dat
in dergelijke gevallen een afwijkende regime wordt geïntroduceerd. XIn artikel 54 van het wetsvoorstel wordt aan het hoofd van de AIVD en
de MIVD de zorgplicht opgelegd om verbindingen te onderhouden met daarvoor
in aanmerking komende inlichtingen- en veiligheidsdiensten van andere landen.
In het tweede en derde lid is dit nader ingevuld waar het gaat om de verstrekking
van gegevens aan deze instanties ten behoeve van door deze instanties te behartigen
belangen, waarbij overigens wel aan een aantal voorwaarden dient te worden
voldaan.Het wordt wenselijk geacht om naast de mogelijkheid van verstrekking van
gegevens ook andere vormen van samenwerking te normeren. Het gaat dan in het
bijzonder om de mogelijkheid tot het verlenen van technische en andere vormen
van ondersteuning. De in de nota van wijziging voorgestelde aanvulling van
artikel 54 voorziet daarin.Het verlenen van dergelijke ondersteuning, waartoe een schriftelijk verzoek,
ondertekend door de daartoe bevoegde autoriteit, moet worden ingediend onder
opgave van de verlangde vorm van ondersteuning alsmede de reden waarom deze
ondersteuning wenselijk wordt geacht, dient te worden goedgekeurd door de
betrokken minister (artikel 54, vijfde lid). Er is voor gekozen het toestemmingsvereiste
te leggen bij de voor de dienst verantwoordelijke minister, mede vanwege het
feit dat aan het verlenen van ondersteuning aan zogeheten buitenlandse zusterdiensten
in voorkomende gevallen ook politieke aspecten verbonden kunnen zijn. Niettemin moet het mogelijk zijn dat bij verzoeken van spoedeisende
aard, bijvoorbeeld bij grensoverschrijdende volgen observatie-acties, de toestemming
kan worden verleend door het hoofd van de dienst. Het voorgestelde zesde lid
voorziet daarin. Of van deze mogelijkheid gebruik wordt gemaakt, is overigens
afhankelijk gemaakt van een nadrukkelijk mandaatsbesluit van de betrokken
minister. Voorts is bepaald dat eventueel mandaat uitsluitend aan het hoofd
van de dienst kan plaatsvinden. Tot slot is bepaald dat in het geval het hoofd
van de dienst toestemming heeft verleend, de betrokken minister terstond dient
te worden geïnformeerd.De eventuele inwilliging van het verzoek dient aan een tweetal voorwaarden –
vergelijkbaar met die welke aan de verstrekking van gegevens aan dergelijke
diensten is gesteld – te voldoen. Zo zullen de door de buitenlandse
zusterdiensten te behartigen belangen ten behoeve waarvan ondersteuning wordt
gevraagd niet onverenigbaar dienen te zijn met de belangen die de AIVD of
de MIVD hebben te behartigen. Bij de beoordeling daarvan zal het Nederlandse
buitenlandse beleid, waaronder die op het gebied van de mensenrechten dienen
te worden betrokken. De tweede voorwaarde die wordt gesteld is, dat een goede
taakuitvoering van de AIVD of MIVD zich niet tegen de verlening van de desbetreffende
vorm van ondersteuning dient te verzetten.Voor zover er om ondersteuning als hier bedoeld wordt gevraagd, zal dat
naar verwachting veelal betrekking hebben op de uitoefening van bepaalde bijzondere
bevoegdheden, zoals volg- en observatie-acties. De voor de uitoefening van
deze bevoegdheden geldende voorschriften dienen, ook indien deze (mede) strekken
ter uitvoering van een verzoek om ondersteuning, volledig in acht te worden
genomen. Dat betekent dus waar het gaat om de uitoefening van een bijzondere
bevoegdheid als bedoeld in paragraaf 3.2.2 van het wetsvoorstel, ook
voldaan dient te worden aan artikel 18 van het wetsvoorstel: de uitoefening
van de desbetreffende bevoegdheid dient (tevens) noodzakelijk te zijn voor
een goede uitoefening van één van de in dat artikel genoemde
taken van een dienst.Indien de minister toestemming geeft om de verzochte vorm van ondersteuning
te verlenen, zal deze door de onder hem ressorterende dienst en onder zijn
verantwoordelijkheid worden verleend. Daarmee is ook meteen aangegeven dat
de voorgestelde regeling niet inhoudt dat buitenlandse zusterdiensten kunnen
worden gemachtigd om zelfstandig op Nederlands grondgebied te opereren. YIn het wetsvoorstel tot Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie,
het wetboek van Strafvordering, de Politiewet 1993 en andere wetten (reorganisatie
openbaar ministerie en instelling landelijk parket) (kamerstukken I, 1997/98,
25 393, nr. 330) wordt artikel 22 van de huidige Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten aangepast aan de in genoemd wetsvoorstel voorziene
instelling van het College van procureurs-generaal. Artikel 22 van de huidige
Wiv vindt zijn «vertaling» in artikel 56 van het wetsvoorstel.
Dit artikel dient dan ook in vergelijkbare zin te worden aangepast. Z, AA, BB,DD, EE en IIIn het wetsvoorstel, zoals dat bij de Tweede Kamer is ingediend, is voorzien
in de instelling van een commissie van toezicht. Deze commissie is belast
met het toezicht op de rechtmatige uitvoering van de Wiv en de Wet veiligheidsonderzoeken;
voorts is de commissie belast met het adviseren van de ministers
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de minister van Defensie en
de minister van Algemene Zaken ter zake van het onderzoeken en beoordelen
van klachten (onafhankelijk advies in een interne klachtenprocedure). De voorzitter
en leden van de commissie worden bij koninklijk besluit benoemd; voor de benoeming
van de voorzitter wordt bovendien een aanbeveling van drie personen opgesteld
door een driemanschap, bestaande uit de vice-president van de Raad van State,
de Nationale ombudsman en de president van de Hoge Raad gezamenlijk. De commissie
is voorts aan te merken als een zelfstandig bestuursorgaan (immers orgaan
van een rechtspersoon, die krachtens publiekrecht is ingesteld en niet hiërarchisch
ondergeschikt aan enig minister) en dient in beginsel te voldoen aan de Aanwijzingen
inzake zelfstandige bestuursorganen.In het verslag van de kamer zijn met betrekking tot de onafhankelijkheid
van de commissie (met name in relatie tot de benoemingsprocedure) kritische
kanttekeningen geplaatst. Ook de status van zelfstandig bestuursorgaan heeft
vragen opgeroepen. Wat dit laatste betreft moet worden vastgesteld, dat de
Raad van State in zijn advies omtrent het wetsvoorstel op de inlichtingenen
veiligheidsdiensten eveneens vraagtekens heeft geplaatst bij het zbo-karakter;
de Raad adviseerde om in het geval dat – zoals aanvankelijk was voorgesteld –
de commissie, belast zou worden met de behandeling van klachten (als externe
klachtinstantie in plaats van de Nationale ombudsman) de commissie om dezelfde
redenen als die welke gelden voor de Nationale ombudsman niet aan te merken
als bestuursorgaan en de commissie te vermelden in artikel 1:1, tweede lid,
van de Algemene wet bestuursrecht19.Het voorgaande heeft ons aanleiding gegeven ons te bezinnen op de vraag
of en, zo ja, op welke wijze aan de kritiek van de kamer tegemoet zou kunnen
worden gekomen. Wij zijn van oordeel dat ter onderstreping van de onafhankelijkheid
van de commissie ook ten opzichte van de uitvoerende macht, een aantal wijzigingen
dienen te worden voorgesteld. Deze wijzigingen zijn neergelegd in de onderdelen
Z, AA, BB, DD, EE, II en LL van deze nota van wijziging.Allereerst stellen wij voor de Tweede Kamer bij de benoeming van alle
leden van de commissie te betrekken. Onderdeel Z voorziet daarin. Aldaar stellen
wij voor dat voor de benoeming van de leden door de Tweede Kamer per vacature
een voordracht van drie personen wordt gedaan. Bij haar voordracht slaat de
Tweede Kamer zodanig acht als haar dienstig voorkomt op een door het eerder
genoemde driemanschap gezamenlijk opgemaakte aanbevelingslijst van ten minste
drie personen per vacature. Naar ons oordeel wordt op deze wijze in de benoemingsprocedure
van de leden van de commissie zodanige waarborgen ingebouwd, dat daarmee elke
twijfel omtrent de onafhankelijkheid van de commissie wordt weggenomen. Weliswaar
houdt de kroon een eigen verantwoordelijkheid waar het gaat om de uiteindelijke
benoeming, doch het is evident dat de betrokken ministers bij de voordracht
aan de kroon voor benoeming van de voorzitter en de andere leden gebonden
zijn aan de voordracht die de Tweede Kamer per vacature heeft uitgebracht.
Het betreft echter een voordracht van de Tweede Kamer zonder rangorde tussen
de personen, hetgeen betekent dat de betrokken ministers uit de drie voorgedragen
kandidaten een keuze mogen maken. Voor de gemaakte keuze zullen zij uiteraard
desgevraagd aan de kamer rekenschap dienen af te leggen.De grotere betrokkenheid van de Tweede Kamer bij de benoeming van de leden
van de commissie impliceert naar ons oordeel ook bij ontslag van leden op
grond van artikel 61, aanhef en onder g, van het wetsvoorstel, een grotere
betrokkenheid van de Tweede Kamer; anders dan de in artikel 61, onder a tot
en met f, neergelegde objectieve ontslaggronden heeft de ontslaggrond in onderdeel
g – namelijk dat betrokkene naar het oordeel van de betrokken
ministers door handelen of nalaten ernstig nadeel toebrengt aan het in hem
te stellen vertrouwen – een zeker subjectief, waarderingselement in
zich. In onderdeel AA van de nota van wijziging wordt dan ook voorgesteld
om – in plaats van het eerder voorgestelde driemanschap – vooraf
de Tweede Kamer omtrent een voorgenomen ontslag op deze grond te horen.De wijzigingen zoals hiervoor toegelicht, maar ook indachtig de opmerkingen
van de zijde van de kamer ter zake van het zbo-karakter van de commissie alsmede
hetgeen de Raad van State eerder in zijn advies daaromtrent heeft opgemerkt,
brengen naar ons oordeel tevens mee dat het zbo-karakter van de commissie
van toezicht dient te worden heroverwogen. Niet alleen het feit dat door de
voorgestelde wijzigingen in de sfeer van de benoeming (en het ontslag) van
de leden van de commissie, de commissie meer en meer het karakter krijgt van
instanties als de Nationale ombudsman en de Algemene Rekenkamer, zonder daarmee
overigens te zeggen dat de commissie van toezicht als Hoog College van Staat
zou moeten worden aangemerkt, speelt daarbij een belangrijke rol. Maar ook
komt het ons onwenselijk voor om waar het gaat om benoeming van leden («bestuurders»)
van zelfstandige bestuursorganen tot een vermenging van verantwoordelijkheden
te komen die enerzijds rusten op de regering en anderzijds op het parlement.
Verder vormt een reden om tot heroverweging van het zbo-karakter van de commissie
te komen, het feit dat in het wetsvoorstel al een belangrijk deel van het
bestuursrecht, waaraan (zelfstandige) bestuursorganen normaliter zijn onderworpen,
zoals de regeling ter zake van bezwaar en beroep uit de Algemene wet bestuursrecht,
niet van toepassing is verklaard op de commissie. Zoals in de memorie van
toelichting reeds was uiteengezet, was het gelet op de taak en positie van
de commissie niet gewenst, dat tegen haar oordelen en daarmee samenhangende
beslissingen bezwaar en beroep zou openstaan20.In meer algemene zin kan worden gesteld, dat de commissie van toezicht
advies- en controletaken vervult die zich onderscheiden van de bestuurlijke
werkzaamheden waarop de Algemene wet bestuursrecht ziet.Het voorgaande heeft ertoe geleid, dat wij voorstellen om de commissie
van toezicht op te nemen in artikel 1:1, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht
(onderdeel II). Nu daarmee de commissie van haar (zelfstandig) bestuursorgaan-karakter
wordt ontdaan, dient ook artikel 68 van het wetsvoorstel te vervallen (onderdeel
BB). Dit artikel, waarin de inlichtingenplicht van de commissie jegens de
ministers van Algemene Zaken, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en van Defensie was geregeld, strekte immers ter uitvoering van de Aanwijzingen
inzake zelfstandige bestuursorganen, die thans niet meer van toepassing zijn.In de nota van wijziging wordt voorts een aantal wijzigingen voorgesteld,
die ertoe strekken om de betrokkenheid van de beide kamers der Staten-Generaal
bij de uitoefening van de toezichtsactiviteiten door de commissie van toezicht
te vergroten. Dit geschiedt allereerst door een aanvulling van artikel 74
van het wetsvoorstel, waarin de bevoegdheid van de commissie tot het verrichten
van onderzoek in het kader van haar toezichthoudende taak is geregeld. Voorgesteld
wordt om in dit artikel een nieuw tweede lid in te voegen, waarbij wordt bepaald
dat de commissie bevoegd is om op een daartoe strekkend verzoek van elk van
de beide kamers der Staten-Generaal een onderzoek te verrichten naar de wijze
waarop hetgeen bij of krachtens de nieuwe Wiv en de Wet veiligheidsonderzoeken
is gesteld, is uitgevoerd. Het blijft echter aan de commissie om te bepalen
of zij aan een dergelijk verzoek gehoor geeft. Deze bepaling is vergelijkbaar
met die welke voor de Algemene Rekenkamer geldt ingevolge artikel 58 van de
Comptabiliteitswet. Verder wordt voorgesteld om artikel 75 te wijzigen. In dit artikel is
de procedure geregeld rondom de toezichtsrapportage door de commissie van
toezicht. In de regeling zoals deze thans in het wetsvoorstel is neergelegd,
is een door de commissie uitgebracht toezichtsrapport niet openbaar; alleen
aan de commissie Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten van de Tweede Kamer
wordt het toezichtsrapport door de verantwoordelijke minister ter vertrouwelijk
kennisneming toegezonden. Nu aan de beide kamers het recht wordt verleend
om de commissie van toezicht te verzoeken een bepaald onderzoek te verrichten,
dient onzes inziens het complement daarvan te zijn dat ook – voor zover
mogelijk – in het openbaar daaromtrent wordt gerapporteerd. Voorgesteld
wordt daarom in artikel 75, eerste lid, te bepalen dat het toezichtsrapport
een openbaar deel bevat, waarop artikel 8, derde lid, van overeenkomstige
toepassing is. Dit laatste betekent dat het openbare deel van het toezichtsrapport
geen gegevens mogen worden opgenomen die gelet op het belang van de staat
niet openbaar kunnen worden gemaakt. Daarvan is in ieder geval sprake indien
de gegevens zicht geven op door de dienst aangewende middelen in concrete
aangelegenheden, door de dienst aangewende geheime bronnen en het actuele
kennisniveau van een dienst. Dergelijke gegevens kunnen door de commissie
van toezicht wel in een geheim deel van het rapport worden opgenomen. Het
openbare deel van het toezichtsrapport dient door de verantwoordelijke minister,
vergezeld van diens reactie daarop, binnen zes weken nadat de commissie dit
aan hem heeft doen toekomen aan de beide kamers der Staten-Generaal te worden
gezonden; het geheime deel van het toezichtsrapport dient op vergelijkbare
wijze ter vertrouwelijke kennisneming aan de commissie Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
van de Tweede Kamer te worden gezonden (gewijzigd artikel 75, vijfde lid).Naar ons oordeel wordt op deze wijze de mogelijkheid tot parlementaire
controle op het functioneren van inlichtingen- en veiligheidsdiensten –
met inachtneming van de noodzakelijkerwijs in acht te nemen grenzen –
verder verbeterd. CCaArtikel 73 geeft de bevoegdheid aan de commissie dan wel aan een daartoe
door haar aangewezen lid om alle plaatsen te betreden, met uitzondering van
een woning zonder toestemming van de bewoner, voor zover dat voor de vervulling
van haar taak redelijkerwijs noodzakelijk is. De voorgestelde aanvulling van
artikel 73 voorziet n de mogelijkheid om zich daarbij te doen vergezellen
van daartoe door de voorzitter van de commissie aangewezen personen die tot
het secretariaat behoren. EEaDe hier voorgestelde wijziging van artikel 79 strekt ertoe afdeling 9.3
van de Algemene wet bestuursrecht, inhoudende aanvullende bepalingen voor
een klachtadviesprocedure, van toepassing te doen zijn op de adviserende taak
van de commissie van toezicht in het kader van de interne behandeling van
klachten. Een en ander was reeds in de memorie van toelichting op het wetsvoorstel
aangekondigd.21 In verband met de onafhankelijke
status van de commissie van toezicht wordt tevens bepaald dat in afwijking
van artikel 9:14, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht de betrokken
minister in het kader van de klachtadvisering geen instructies kan geven aan
de commissie van toezicht. Artikel 9:14, tweede lid, Algemene wet bestuursrecht
bepaalt weliswaar dat het bestuursorgaan, in casu de betrokken minister, slechts
algemene instructies mag geven, doch gelet op de onafhankelijke status van
de commissie van toezicht dient ook deze mogelijkheid te worden uitgezonderd. GGDeze wijzigingen vloeien voort uit de wijziging van het taakartikel van
de AIVD, waarbij de aanvankelijk in artikel 6, tweede lid, onder d, geformuleerde
taak is ondergebracht in een apart lid (lid 3). HHHet betreft hier een aanpassing aan een wijziging van artikel 139c, tweede
lid, onder 3°, van het Wetboek van Strafrecht, welke bij de inwerkingtreding
van artikel 19.11 van de Telecommunicatiewet is aangebracht. JJIn artikel 91 van het wetsvoorstel wordt een aantal wijzigingen van de
Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo) voorgesteld. In onderdeel JJ van deze nota
van wijziging wordt voorgesteld artikel 91 met een viertal onderdelen aan
te vullen. Het betreft hier allereerst een aanpassing van de aanduiding van
de minister van Binnenlandse Zaken in diverse artikelen van de Wvo aan diens
nieuwe benaming, te weten de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(onderdeel C). Naar ons oordeel dient binnen één wetgevingscomplex,
waartoe zowel de Wiv als de Wvo gerekend dienen te worden, één
en dezelfde terminologie te worden gehanteerd. De andere voorgestelde wijzigingen
(onderdelen D, E en F) hangen samen met de introductie van het begrip «nationale
veiligheid» in de Wiv, hetgeen zijn doorwerking heeft in een aantal
bepalingen van de Wvo. KKArtikel 94 van het wetsvoorstel behelsde een wijziging van de Wet op de
telecommunicatievoorzieningen. Deze wet is inmiddels ingetrokken. Artikel
94 kan daarmee vervallen. LL en MMIn dit onderdeel van de nota van wijziging wordt voorgesteld de wet met
een viertal nieuwe artikelen aan te vullen.Artikel 95a hangt samen met de voorgestelde invoering van een notificatieverplichting
en is hiervoor reeds nader toegelicht.Artikel 95b behelst wijzigingen van de inmiddels tot stand gekomen en
(grotendeels) in werking getreden Telecommunicatiewet; als gevolg van de voorgestelde
wijziging kunnen de artikelen 99 tot en met 102 van het wetsvoorstel vervallen
(onderdeel MM voorziet daar onder meer in). Met betrekking tot de voorgestelde
wijziging van artikel 3.10, tweede lid, artikel 13.4, eerste lid, en artikel
13.7, eerste lid, van de Telecommunicatiewet wordt opgemerkt, dat als gevolg
van de introductie van het begrip nationale veiligheid als overkoepelend begrip
in de taakartikelen van diensten het begrip «veiligheid van de staat»
daaraan aangepast diende te worden; de toevoeging «vitale economische
belangen van Nederland» vloeit verder voort uit de aanvulling van de
onderzoekstaak van de AIVD met betrekking tot andere landen, waarbij dit specifieke
belang naast de nationale veiligheid is opgenomen. Wat artikel 3.10, tweede
lid, van de Telecommunicatiewet betreft, wordt tot slot nog opgemerkt dat
deze voorts is aangevuld met de bepaling dat op de voorbereiding, totstandkoming
en tenuitvoerlegging van het besluit, inhoudende toestemming tot afwijkend
gebruik van de frequentieruimte, de Algemene wet bestuursrecht
niet van toepassing is. Het is evident dat een dergelijk besluit in het belang
van de nationale veiligheid geheim dient te zijn. Artikel 95c voorziet in een wijziging van de Wet bescherming persoonsgegevens.
In artikel 2, tweede lid, van het thans nog als voorstel van Wet bescherming
persoonsgegevens bij de kamer aanhangige wetsvoorstel wordt nog verwezen naar
de huidige Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten; met de voorgestelde
wijziging wordt dit zodanig aangepast, dat tezijnertijd naar de nieuwe Wiv
wordt verwezen. Zoals bekend zal de Wbp – evenals de huidige Wet persoonsregistraties –
niet van toepassing zijn op de gegevensverwerking (onder de Wpr: persoonsregistraties)
door of ten behoeve van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.Artikel 95d voorziet in een aanvulling van artikel 1, tweede lid, en artikel
2, eerste lid, van de Wet incompatibiliteiten Staten-Generaal en Europees
Parlement voorzien. Daaraan ligt de volgende reden ten grondslag. In het verlengde
van de voorgestelde wijzigingen ter zake van de benoemings- en ontslagprocedure
voor de leden van de commissie van toezicht, waarbij aan de Tweede Kamer een
prominente rol wordt toegekend (onderdeel Z en AA), almede het feit dat het
resultaat van de werkzaamheden van de commissie van toezicht – neergeslagen
in een jaarverslag en toezichtsrapportages – uiteindelijk bij de beide
kamers der Staten-Generaal terecht komt en derhalve een instrument kan zijn
bij de effectuering van controle door elk der kamers op de activiteiten van
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, dient naar ons oordeel ook de gevolgtrekking
te worden gemaakt dat uit een oogpunt van zuiverheid van verhoudingen het
wenselijk is in de Wet incompatibiliteiten Staten-Generaal en Europees Parlement
te bepalen, dat een lid van de Staten-Generaal of een in Nederland gekozen
lid van het Europees Parlement niet tevens lid van de commissie van toezicht
kan zijn. NNArtikel 105, eerste lid, van het wetsvoorstel regelt de inwerkingtreding
van de wet. Aanvankelijk was gekozen voor de formule dat de gehele wet in
werking treedt op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Om een tweetal
redenen dient artikel 105, eerste lid, echter te worden gewijzigd en de mogelijkheid
van gedifferentieerde inwerkingtreding te worden geopend.De eerste reden houdt verband met de invoering van de notificatieregeling,
zoals we die in artikel 33a hebben vormgegeven. Het moment van inwerkingtreding
van deze regeling is afhankelijk van de totstandkoming en inwerkingtreding
van het voorstel tot herziening van artikel 12 Grondwet, zoals dat thans in
tweede lezing bij de Tweede Kamer aanhangig is. De reden hiervoor is, dat –
anders dan het huidige artikel 12 Grondwet – het voorgestelde grondwetsartikel
voorziet in de mogelijkheid van afstel van notificatie (indien de nationale
veiligheid zich daar blijvend tegen verzet). In de voorgestelde notificatieregeling
hebben we daarop reeds geanticipeerd. Voorts kan de inwerkingtreding van deze
verplichting pas geschieden op het moment dat de benodigde maatregelen ter
implementatie van deze verplichting zijn getroffen. De inwerkingtreding van
andere delen van de wet moet daar niet afhankelijk van dienen te worden gemaakt.
Een ander, later tijdstip van inwerkingtreding van dit onderdeel van de nieuwe
Wiv moet dus mogelijk zijn.De tweede reden tot aanpassing van artikel 105, eerste lid, ligt in het
feit dat de wet zal gaan voorzien in de instelling van een commissie van toezicht.
In paragraaf 6.1 van het wetsvoorstel is naast de instelling ook voorzien
in de procedure van benoeming van de leden van deze commissie. Teneinde te
verzekeren dat deze commissie van meet af aan met haar werkzaamheden
kan beginnen, dat wil zeggen vanaf het moment dat de rest van de wet in werking
treedt, is het noodzakelijk om deze paragraaf eerder in werking te kunnen
laten treden, waardoor de in de wet voorziene benoemingsprocedure kan worden
gevolgd.In verband met het voorgaande wordt daarom voorgesteld artikel 105, eerste
lid, zodanig te wijzigen dat bepaald wordt dat de artikelen van de wet in
werking treden op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip, dat voor
de verschillende artikelen of onderdelen daarvan verschillend kan worden vastgesteld
(model C van Ar 180).De Minister-President, Minister van Algemene Zaken,W. KokDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,A. PeperDe Minister van Defensie,F. H. G. de GraveDe Minister van Justitie,A. H. Korthals XNoot1Zie kamerstukken 25 443 en de desbetreffende Handelingen.XNoot2Kamerstukken II 1997/98, 25 442 en 25 443, nr. 10.XNoot3Vgl. het overzicht van de op dit punt relevante jurisprudentie in: C.J.
Staal, De vaststelling van de reikwijdte van de rechten van de mens, 1995,
blz. 63. XNoot4Zie onder meer: De europese conventie in theorie en praktijk, prof.mr.
P. Van Dijk en mr. G.J. Hoof, Ars Aequi, Nijmegen 1990, blz. 642 en 643.XNoot5Deze taakuitbreiding betreft die activiteiten van de voormalige Inlichtingendienst
Buitenland (IDB), die met de opheffing van de IDB in 1994 niet door de BVD
of MID op grond van hun wettelijke taakstelling konden worden opgepakt.XNoot6Kamerstukken II 1992.93, 23 045, nr. 5.XNoot7International Mobile Subscriber Identity.XNoot8International Mobile Equipment-nummer. XNoot9Mobile Station Integrated Services Digital Network Number.XNoot10Kamerstukken II 1998/99, 26 410, nrs. 1–4.XNoot11Kamerstukken II 1975/76, 13 872, nr. 3, blz. 45.XNoot12Voor de goede orde wordt opgemerkt, dat het begrip «trefwoord»
in artikel 26 ruim dient te worden geïnterpreteerd; niet alleen echte
woorden, maar ook (combinaties van) lettertekens, cijfers en symbolen dient
daaronder te worden begrepen.XNoot13Zie kamerstukken II 1996/97, 24 714, nr. 4, paragraaf 1.2.3
en kamerstukken II 1997/98, 24 714, nr. 5, onder 5.XNoot14Zie de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aan de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal van 28 mei 1999
(kamerstukken I 1998/99, 25 443, nr. 40d).XNoot15Kamerstukken I 1997/98, 25 442, nr. 231b, blz. 8 en 9.XNoot16Zie kamerstukken II 1993/94, 23 476, nrs. 1–3 en handelingen
II d.d. 17-2-1994, blz. 52–3975.XNoot17Kamerstukken II 1997/98, 25 809, nrs. 4–5.XNoot18Zie paragraaf 5.4 van het Evaluatieverslag Wet openbaarheid van bestuur,
dat bij brief van de minister van Binnenlandse Zaken van 29 april 1997 aan
de voorzitter van de Tweede Kamer is aangeboden.XNoot19Kamerstukken II 1997/98, 25 877, A, par. 2.2.2.XNoot20Kamerstukken II 1997/98, 25 877, nr. 3, blz. 95.XNoot21Kamerstukken II 1997/98, 25 877, nr. 3, blz. 80. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25877-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl