Miljoenennota 2002 (Nota over de toestand van 's Rijks Financiën); Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28000, nr. 19

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

04-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28000 nr. 19

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamANTWOORDEN OP KAMERVRAGEN N.A.V. MILJOENENNOTA 20021Tabel. Nettoposities over 2000 van de lidstaten volgens
verschillende definities 234, 23 en 795Tabel. EMU saldo (in miljoenen in euro's/guldens) 6Tabel. EMU schuld in mln euro/guldens 789, 21 en 68101112 (f 1 000) 131415161718192021222324252627282930313233Tabel. Ontwikkeling netto inkomensvooruitgang bij overgang
van bijstand naar een baan; 1995–2001 3435 en 119363738Opbrengst groene belastingen in mld euro Terugsluis vergroeningsmaatregelen in mld euro 3940414243 en 6244454647 en 130484950 en 5152535455565758596061 en 1096263Tabel absolute ontwikkeling reële collectieve uitgaven 646566Tabel. MLO arbeidsmarkt/werkgelegenheid Paars 1; in miljarden
euro's 676869, 70, 81, 82, 87, 88 en 94Tabel 1. Ramingsbijstellingen/meevallers (in miljoenen
euro's) Tabel 2. Historische onderuitputting (begrotingsgefinancierd,
excl. HGIS in miljoenen euro's) Tabel 3. Effecten voorgesteld beleid ( in miljoenen euro's) ToelichtingTabel 4. Intertemporele compensaties (bedragen in miljoenen
euro's) 71727374 en 102757677787980818283, 91 en 998485 en 9686 en 98878889909192 en 9593Nominale ontwikkeling van het gemeentefonds en het provinciefonds
(1994–2002; bedragen in miljarden guldens) Taakmutaties en toevoeging accres 949596979899100Tabel 2. De verlaging van de uitgavenramingen ID-banen
en WIW-dienstbetrekkingen/werkervaringsplaatsen ten opzichte van de begroting
2001; in miljoenen euro's Tabel 1. Budgettaire beslag arbeidsmarktinstrumenten conform
de apparaatsuitgaven op de begroting van SZW voor de periode 2001–2006;
in miljoenen euros's 101102103104105Tabel 1. Overzicht aanvaarde amendementen bij de suppletore
begrotingen en voorstel voor dekking Tabel 2. Overzicht aanvaarde moties en wensen bij de Voorjaarsnota
en voorstel voor verwerking 106107108109110111112Tabel. Maatregelen voor oudere werkenden 113114115116117118119120121Tabel. Exploitatiesaldo in miljarden euro 122123124125126127128129130131132133134135136137138139Aansluiting EMU-saldo en EMU-schuld, in miljarden. Min
is schuldverlagend 140141142143144145146147Directe kosten asiel 1998 t/m 2002 (x f 1 000) 148149150Tabel 1 Tabel 2 151, 152, 157, 158 en 159153154155 en 156157158159ANTWOORDEN KAMERVRAGEN N.A.V. MEV 200212, 5 en 473456789 en 26101112131415161718Consumentenprijs (HICP) in EU-landen, 1999–2002 19202122232425262728293031323334353637383940Collectieve uitgaven naar beleidsmatige clusters, 1980–1987 414243444546474849Tabel. Loonkosten per eenheid produkt (industrie, procentuele
mutaties) 5051
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28000Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 194 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 000Nota over de toestand van 's Rijks Financiënnr. 19LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 2 oktober 2001De vaste commissie voor Financiën1 heeft
over de Nota over de toestand van 's Rijks Financiën, de Miljoenennota
2002, en over de Macro Economische Verkenning 2002 van het Centraal Planbureau
de navolgende vragen ter beantwoording aan de regering voorgelegd.Deze vragen, alsmede de daarop bij brief van 1 oktober 2001 gegeven antwoorden,
zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,Van GijzelDe waarnemend griffier van de commissie,Van der WindtANTWOORDEN OP KAMERVRAGEN N.A.V. MILJOENENNOTA 20021Hoeveel bedraagt de Nederlandse nettobijdrage aan de
EU (zowel absoluut als per hoofd van de bevolking) in het jaar 2000, 2001
en 2002? Hoeveel bedragen de netto bijdragen van de overige EU-landen ((zowel
absoluut als per hoofd van de bevolking)?De nettobijdrage van de lidstaten is pas achteraf te bepalen. De Europese
Commissie presenteert elk jaar in een rapport de ontvangsten die de verschillende
lidstaten van de EU hebben gehad. Op basis van dat rapport, dat dit jaar op
25 september is verschenen, kunnen de nettoposities worden berekend.De Commissie presenteert zelf in het rapport de Britse correctie definitie
van de nettopositie. Deze definitie bevat in de afdrachten echter niet de
traditionele eigen middelen, waarin Nederland een zeer groot aandeel heeft.
De Commissie vindt dat traditionele eigen middelen het resultaat zijn van
communautaire beleidsmaatregelen en bij uitstek onder een hoger bestuurlijk
niveau resulteren dan dat van de staat. De Commissie heeft deze definitie
nu ook iets aangepast door er de administratieve uitgaven niet meer in te
betrekken. Dit heeft feitelijk alleen betekenis voor Luxemburg en België.
Deze worden hierdoor nettobetaler in plaats van netto-ontvanger. Het uitgangspunt
van Nederland is altijd geweest dat de administratieve uitgaven wel degelijk
als een baat voor de betreffende lidstaat moeten worden gezien. Alleen voor
pensioenuitgaven zou moeten worden gecorrigeerd.Ook is Nederland het niet eens met de stelling van de Commissie dat traditionele
eigen middelen niet in de definitie van nettopositie moeten worden meegenomen.
De in Nederland (en andere lidstaten) geïnde traditionele eigen middelen
belasten vrijwel geheel de Nederlandse economie en moeten daarom als echte
afdracht aan de EU worden meegerekend. In dit verband kan worden verwezen
naar onderzoek naar het «Rotterdam-effect» uit 1998, waaruit bleek
dat 73% van de in Rotterdam geïnde douanerechten betrekking heeft op
goederen die Nederland als bestemming hebben. Voor de overige 27% moet dan
nog worden gecorrigeerd voor douanerechten die in andere lidstaten worden
geïnd op goederen met als bestemming Nederland. Nederland gaat daarom
uit van de boekhoudkundige definitie van nettopositie.De nettobijdrage kan dus alleen voor 2000 worden weergegeven. Voor 2001
en 2002 ontbreken de data.Tabel. Nettoposities over 2000 van de lidstaten volgens
verschillende definities  Boekhoudkundige
definitieCommissie definitie Miljoen Euro% BNPEuro per hfd bevolking*Miljoen Euro% BNPEuro per hfd bevolking*België9690,38%95– 327– 0,13%– 32Denemarken– 30– 0,02%– 61690,10%32Duitsland– 11 400– 0,58%– 139– 9 273– 0,47%– 113Griekenland4 2563,51%4054 3743,61%417Spanje4 4820,76%1145 0560,86%128Frankrijk– 2 057– 0,15%– 35– 1 415– 0,10%– 24Ierland1 5511,69%4191 6751,83%453Italië– 120– 0,01%– 27130,06%12Luxemburg7233,88%1 806– 65– 0,35%– 163Nederland– 3 220– 0,82%– 204– 1 738– 0,44%– 110 Oostenrijk– 695– 0,35%– 86– 544– 0,27%– 67Portugal20021,83%2002 1121,93%211Finland1710,13%332170,17%42Zweden– 1 418– 0,60%– 159– 1 177– 0,50%– 132VK– 5 971– 0,40%– 101– 3 775– 0,25%– 64* Bevolkingsaantallen 1998.2Hoeveel bedraagt het Bruto Binnenlands Product (BBP)
per hoofd van de bevolking van de 12 landen waarmee momenteel gesprekken worden
gevoerd over toetreding tot de EU? Kan daarbij worden toegelicht wat de verhouding
is met het BBP per hoofd van de bevolking in Nederland en het gemiddelde BBP
per hoofd in de EU?Onderstaande tabel geeft voor 1998 de BBP/capita weer voor de twaalf kandidaatlidstaten
waarmee wordt onderhandeld. Ter vergelijking is het BBP/capita voor Nederland
in 1998 en het EU-gemiddelde toegevoegd. LandBBP/capTsjechië4 752 Hongarije4 184 Polen3 635Slowakije3 382 Slovenië8 796 Estland3 196Letland2 334 Litouwen2 586 Cyprus12 183Malta13 380 Bulgarije1 327 Roemenië1 507gemiddeld5 105Nederland22 131gemiddeld EU20 2473Kan een overzicht gegeven worden van de extra uitgaven
die gedaan moeten worden als de lonen in de collectieve sector met 3,75% zullen
stijgen?In de MN2002 is uitgegaan van een loonstijging van 4% in 2001 en 3,75%
in 2002. In onderstaande tabel staan de extra uitgaven aangegeven die optreden
bij een stijging van de lonen in de collectieve sector van 3,75% in 2002.
Dit ten opzichte van de raming bij Miljoenennota 2001, waarbij op basis van
het behoedzame scenario uitgegaan werd van 2% contractloonstijging voor 2002. Sectorextra uitgaven (in mln euro's) Overheidssectoren*650 SZA825Zorg340* Begrotingsgefinancierd.4, 23 en 79In hoeverre zijn de in de Miljoenennota 2002 gepresenteerde
cijfers nog relevant sinds de rampen in de Verenigde Staten? Kan nauwkeurig worden toegelicht op welke punten in welke mate de onzekerheden zijn
toegenomen?Wat zijn de te verwachten effecten voor de kerngegevens
van de Nederlandse economie als gevolg van de catastrofe in de Verenigde Staten?Wat zijn de verwachtingen omtrent de hoogte van het
pBBP en de contractloonontwikkeling voor het jaar 2002 naar aanleiding van
de actuele gebeurtenissen in de Verenigde Staten?Het is nog te vroeg voor een oordeel over de economische gevolgen van
de aanslagen in de Verenigde Staten. De onzekerheden zijn sinds de recente
gebeurtenissen verder vergroot. Bepalend voor de macro-economische doorwerking
in Nederland zijn de mogelijke effecten op de wereldhandel, de olieprijs,
de dollarkoers, de beurskoersen en het vertrouwen van consumenten, producenten
en beleggers in Nederland en daarbuiten. Het Kabinet heeft het CPB gevraagd
half oktober te bezien of de recente gebeurtenissen aanleiding geven tot het
opstellen van een additionele prognose. Gegeven het gevoerde trendmatige begrotingsbeleid
en de relatieve ongevoeligheid van de uitgavenontwikkeling voor wijzigingen
in het economisch beeld is er vooralsnog geen reden de beleidsvoornemens uit
de Miljoenennota 2002 aan te passen.5Kan een overzicht worden gegeven van de ontwikkeling
van het EMU-saldo in de jaren 1994–2002 uitgedrukt in guldens/euro's.In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling
van het EMU-saldo tussen 1994–2002.Tabel. EMU saldo (in miljoenen in euro's/guldens)  199419951996199719981999200020012002guldens– 23 026– 27 664– 12 660– 8 183– 5 9603 54013 1569 5859 582euro's– 10 449– 12 553– 5 745– 3 713– 2 7051 6065 9704 3494 348Overigens wordt ook verwezen naar bijlage 4, tabel 4.1, van de Miljoenennota,
waarin de ontwikkeling van het EMU-saldo voor de jaren 1990–2002 staat
opgenomen.6Kan een overzicht worden gegeven van de ontwikkeling
van de EMU-schuld in de jaren 1994–2002 uitgedrukt in guldens/euro's.In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling
van de EMU-schuld tussen 1994–2002.Tabel. EMU schuld in mln euro/guldens  199419951996199719981999200020012002guldens473 327514 271522 321514 177521 100519 827496 269491 875478 011euro's214 786233 366237 019233 323236 465235 887225 197223 203216 912Overigens wordt ook verwezen naar bijlage 4, tabel 4.2, van de Miljoenennota,
waarin de ontwikkeling van de EMU-schuld voor de jaren 1990–2002 staat
opgenomen.7Zullen in de Miljoenennota 2003 wel expliciet de hoofddoelstellingen
van het kabinet worden geformuleerd, voorzien van streefwaarden en gekoppeld aan de benodigde budgetten? Wordt daarvan ook verantwoording afgelegd
in het Financieel Jaarverslag van het Rijk.Volgens de Comptabiliteitswet bevat de Miljoenennota een beschouwing over
de budgettaire betekenis van het voorgenomen beleid voor het Rijk en voor
andere onderdelen van de collectieve sector (die als budgetdisciplinesector
worden aangemerkt). Verder bevat de Miljoenennota beschouwingen over de betekenis
van het voorgenomen beleid voor de volkshuishouding. Naarmate de ontwerpbegrotingen
meer concrete doelstellingen gaan bevatten (toegelicht met prestatiegegevens)
en er in de ontwerpbegrotingen een meer expliciet verband wordt gelegd tussen
geld, prestaties en beleidsdoelstellingen, kan dat zijn weerslag vinden in
de Miljoenennota. Dit zonder dat het karakter van de Miljoenennota daardoor
ten principale verandert. Iedere minister legt in zijn of haar jaarverslag
verantwoording af over het door hem of haar gevoerde beleid en de bedrijfsvoering.
De jure wordt iedere minister hiervoor uiteindelijk afzonderlijk gedechargeerd.
Het Financieel Jaarverslag van het Rijk bevat beschouwingen over de budgettaire
betekenis van het gevoerde beleid voor het Rijk en voor andere onderdelen
van de collectieve sector Het FJR bevat voorts een beschouwing over de bedrijfsvoering
bij het Rijk. Naarmate de jaarverslagen van de vakdepartementen meer concreet
antwoord gegeven op de vraag «Wat heeft de betrokken minister bereikt?»,
Wat heeft hij of zij daarvoor gedaan? en wat heeft dat gekost?», kan
dat zijn weerslag krijgen in het Financieel Jaarverslag van het Rijk. Dit
zonder dat het karakter van het Financieel Jaarverslag van het Rijk daardoor
ten principale verandert. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling van de regering
om in het Financieel Jaarverslag overkoepelende verantwoording af te leggen
over het gevoerde beleid; dat zou overigens ook in strijd zijn met de individuele
ministeriële verantwoordelijkheid.8Wat zijn de gevolgen van het overhevelen van de BTW-afdrachten
naar de BuZa-begroting? Komen mee-en tegenvallers voortaan voor rekening van
de BuZa-begroting? En zijn met deze herschikking ook de taken en bevoegdheden
tussen de minister van Financiën en Buitenlandse Zaken anders komen te
liggen?Met ingang van het begrotingsjaar 2002 worden alle Nederlandse afdrachten
aan de EU en de daarmee samenhangende vergoedingen integraal op de begroting
van Buitenlandse Zaken gepresenteerd. De BTW-afdrachten zijn overgeheveld
van de aanvullende post «belastingafdrachten aan de EU» naar beleidsartikel
5 van de begroting van Buitenlandse Zaken. De overheveling houdt geen wijziging
in van de ministeriële verantwoordelijkheden van de ministers van Financiën
en van Buitenlandse Zaken ten opzichte van de huidige situatie. Met het oog
hierop zijn tussen de ministers van Financiën en Buitenlandse Zaken heldere
(werk)afspraken gemaakt.Mee- en tegenvallers uit hoofde van de BTW-afdracht zullen, zoals dat
ook voorheen het geval was, ten gunste of ten laste van het generale beeld
worden gebracht; er hoeft geen specifieke compensatie te worden geleverd vanuit
de begroting van Buitenlandse Zaken.9, 21 en 68Waarom is de overzichtstabel die meerjarig inzicht
geeft in de gehanteerde macro-economische kernvariabelen uit de Miljoenennota
verdwenen?Is het kabinet bereid in het vervolg alle macro-economsische
veronderstellingen waarop de Miljoenennota is gebaseerd in een kerntabel op
te nemen en eventuele afwijkingen van de MEV-cijfers toe te lichten? Welke veronderstellingen zijn gemaakt over de pBBP
en de contractlonen in 2001 en 2002?In de Miljoenennota 2002 is, net als in de Miljoenennota's van de afgelopen
jaren, geen overzichtstabel gepresenteerd met de meerjarige gehanteerde macro-economische
kernvariabelen. Bezien zal worden of een dergelijke overzichtstabel in de
volgende Miljoenennota kan worden opgenomen. De onderstaande tabel geeft een
aantal kernvariabelen weer die budgettair zijn gehanteerd in de Miljoenennota
2002 voor de jaren 2001 en 2002. Deze zijn allen ontleend aan ramingen van
het Centraal Planbureau. Aangesloten is bij de meest recente ramingen, zoals
gepubliceerd in de MEV 2002. Echter conform de afspraken uit het Regeerakkoord
is voor het uitvoeringsjaar de prijs van het BBP bij het uitgavenkader en
het contractloon en de consumentenprijsindex (CPI) die gebruikt worden voor
de loon- en prijsbijstelling vastgezet op stand CEP.  20012002 BBP (volume)2%2% BBP (prijs)¾%3¼%Contractloon4%3¾%CPI4%2½% Rente5%5%Werkloosheid (in duizenden)240280 Olieprijs (in $)2623 Dollarkoers (guldens)2,502,4510Wat was de waarde van het aandelenpakket KPN van de
Staat ten tijde van de Miljoenennota 2001 en wat is de actuele waarde? Welke
directe en indirecte budgettaire gevolgen heeft de waardevermindering van
het aandelenpakket?Ten tijde van de Miljoenennota 2001 bedroeg de waarde van pakket aandelen
KPN in bezit van de Staat ongeveer 10,5 miljard euro. Thans is deze waarde
ongeveer 1,3 miljard euro. Er zijn geen directe budgettaire gevolgen van de
waardevermindering van het pakket aandelen KPN dat de Staat bezit. Wel is
in algemene zin een eerder veronderstelde taakstelling «verkoop staatdeelnemingen»
beperkt. Als gevolg van de daaruit voortvloeiende lager geraamde FES-ontvangsten
wordt vanaf 2004 het FES-bruggetje neerwaarts bijgesteld.11Kan met het oog op de voorliggende Miljoenennota een
reactie worden gegeven op de kritiek van heren E. Bomhoff en B. Steunenberg
op de ruimteberekeningen van het kabinet? (zie NRC Handelsblad 20 september
jl.)De financiële ruimte voor de extra intensiveringen in zorg, onderwijs,
veiligheid en infrastructuur is gevonden binnen de reële uitgavenskaders.
Een belangrijk deel van de ruimte is ontstaan doordat schuldreductie en een
lagere rentevoet hebben geleid tot lagere renteuitgaven en doordat de sterke
werkgelegenheidsgroei van de afgelopen jaren heeft gezorgd voor meevallers
bij de uitgaven aan de sociale zekerheid. De intensiverigen kennen derhalve
een structurele dekking.12Hoe hebben de uitgaven aan externe advisering zich
de afgelopen jaren ontwikkeld. Deze vraag is niet exact te beantwoorden, omdat dit gegeven binnen de
rijksoverheid niet centraal wordt verzameld. De Minister van BZK heeft hierover
onlangs, mede namens mij, een notitie aan de Eerste Kamer doen toekomen (EK,
vergaderjaar 2000–2001, nr. 409 en 409a). Deze notitie is tevens aan
de leden van uw Kamer gezonden. In de conclusie van deze notitie wordt betoogd
dat, in het kader van de verbetering van de bedrijfsvoering, een instrument
zou moeten worden ontwikkeld aan de hand waarvan voor de interne sturing de
informatie over de inhuur van extern personeel kan verbeteren. Dit ter ondersteuning
van het betoog, dat de inzet van externen binnen de rijksdienst een aanvaard
instrument kan zijn van resultaatgericht werken, maar tevens noopt tot een
verantwoording over de daarbij gemaakte keuzen.Als indicatie voor de omvang van de uitgaven aan externe advisering zou
overigens een opgave van departementen aan het Ministerie van BZK kunnen dienen.
Zichtbaar is een toename van 1998 naar 1999. Dit is waarschijnlijk veroorzaakt
door de inzet van extern personeel ten behoeve van de aanpak van het millenniumproblematiek.
In 2000 is een terugval te constateren naar het niveau van 1998. (f 1 000)  199819992000Uitgaven «overig personeel»582 492700 468593 303– waarvan (%) tbv automatisering364440– waarvan (%) tbv uitzendkrachten312124– waarvan (%) overig33353613Bij de feitelijke vragen over de Voorjaarsnota 2001
is gevraagd een overzicht te geven hoe het staat met de realisatie van de
ombuigingen en intensiveringen uit:– het regeerakkoord;– de Miljoenen- en Voorjaarsnota 2000 en Miljoenennota 2001.Zijn er sinds de beantwoording van deze vraag nog nieuwe
ontwikkelingen te melden? Zo ja, welke?Op hoofdlijnen is het antwoord zoals gegeven op de schriftelijke vragen
bij Voorjaarsnota 2001 nog van kracht. Op basis van de inzichten uit het jaarverslag
2000 is een aantal intensiveringen in de tijd gespreid. De belangrijkste liggen
op het terrein van de I/D-banen. De huidige realisatie loopt achter bij de
raming bij het begin van het RA. De beoogde 60 000 ID-banen komen met
een jaar vertraging in 2004 tot stand. In 2000 zijn er 45 000 I/D-banen
gerealiseerd; tot 2004 stijgt dit aantal met 5000 per jaar. Ook bij de werving
van mensen voor uitbreiding van het tweedelijnstoezicht bij de Inspectie Milieuhygiëne
is sprake van een vertraging. Deze vertraging wordt mede veroorzaakt door
de samenvoeging van de diverse inspecties bij VROM. Wel zijn inmiddels middelen
besteed aan een aantal losse projecten voor tweedelijnstoezicht. Naast een
aanpassing van het moment van realisatie van enkele intensiveringen is inmiddels
een aantal aangekondigde beleidsinitiatieven gerealiseerd. Eén van
deze initiatieven hangt samen met de Vijfde nota Ruimtelijke Ordening. Inmiddels
heeft VROM een beleidslijn opgesteld waarin doel en criteria voor de besteding
van het gereserveerde budget voor de Vijfde Nota is beschreven. Daarnaast
is inmiddels besloten dat 113 miljoen euro van het cumulatief t/m 2010 beschikbare
budget van 454 miljoen euro wordt gereserveerd voor sanering van ongewenste
bestemmingen. Een regeling voor de besteding van de 113 miljoen euro voor
ongewenste bestemmingen is in de maak. Ook op het terrein van jeugdbeleid
zijn enkele ontwikkelingen te melden. De middelen die beschikbaar waren gesteld
voor knelpunten in de jeugdgezondheidszorg zijn imiddels aangewend
voor de tijdelijke regeling vroegsignalering voor 0–6 jarigen. Tevens
zijn middelen beschikbaar gesteld voor de aanpak van de wachtlijstproblematiek
in de jeugdzorg. In september 2001 zijn aanbevelingen van de commissie Peer
voor een concrete wachtlijstaanpak in de Jeugdzorg gepresenteerd. VWS heeft
aangegeven de aanbevelingen in grote lijnen te willen volgen. Ook de middelen
«Tegoeden Tweede Wereldoorlog» zijn inmiddels tot besteding gekomen.
In 2000 is 182 miljoen euro via de begroting van Financiën beschikbaar
gesteld aan de Joodse gemeenschap. De overige 188 miljoen euro loopt via de
begroting van VWS. Hiervan is in 2001 13,6 miljoen euro beschikbaar gesteld
aan de Roma en Sinti. Ten behoeve van de Indische gemeenschap zal in 2001
158,8 miljoen euro (2001) en in 2002 15,9 miljoen euro aan individuele uitkeringen
worden uitgekeerd, zo is de verwachting.14Wat zijn de kosten van het collectief dichten van het
WAO-gat tot een uitkering van 70 of 80 procent van het laatstverdiende
loon, rekening houdend met de private aanvullingen die nu al bestaan?De bovenwettelijke WAO-lasten bestaan uit 2 onderdelen: aanvullingen om
het WAO-hiaat te dichten (het verschil tussen loongerelateerde en vervolguitkering)
en aanvullingen gedurende de eerste 2 WAO-jaren boven de 70% van het laatst
verdiende loon. De totale bovenwettelijke WAO-lasten bedragen momenteel ongeveer
4 miljard gulden per jaar. Het WAO-hiaat is voor ongeveer 80% van de werknemers
gedicht.Dichting van het WAO-hiaat komt neer op het aanvullen van de vervolguitkering
tot het niveau van de loongerelateerde uitkering. Het gemiddelde uitkeringsniveau
in de systematiek van vervolguitkeringen bedraagt in de structurele situatie
57,3% van het laatst verdiende loon. Aanvulling tot 70% van het loon kost
in de structurele situatie (als instroom en uitstroom zich verder ontwikkelen
zoals in 2000 gebeurd is) ongeveer 4,8 miljard gulden. Verdere aanvulling
tot 80% van het laatst verdiende loon kost structureel jaarlijks 3,9 miljard
gulden extra (totaal 8,7 miljard gulden). Als de huidige uitgaven aan bovenwettelijke
aanvullingen hiervan afgetrokken worden, bedragen de extra kosten resp. 1,6
miljard gulden structureel per jaar bij aanvulling tot 70% en 5,5 miljard
gulden structureel per jaar bij aanvulling tot 80%.15Wat zijn de kosten van een verhoging van het sociaal
minimum met 5 procent?De kosten van een verhoging van het sociaal minimum met 5% op de uitgaven
voor de budgetdisciplinesector sociale zekerheid en arbeidsmarkt bedragen
circa 1,5 à 2 miljard euro. Daarbij is tevens rekening gehouden met
doorwerking naar bv. de I/D-banen en WIW.De genoemde kosten betreffen de directe kosten van een verhoging van het
sociaal minimum. De verhoging van het sociaal minimum heeft echter ook ongunstige
macro-economische effecten, namelijk via de vergroting van de armoedeval en
het onaantrekkelijker worden van werk, zal de werkloosheid toenemen.16Leidt de gezamenlijke renteverlaging van de ECB en
de FED tot extra uitgavenmeevallers op de rente?De begrote uitgaven voor rente zijn gebaseerd op het verwachte kapitaalmarktberoep
en op aannames over de korte en lange rente. Omdat de Staat zich voornamelijk
financiert met obligaties die een looptijd van 3 en 10 jaar hebben,
is vooral de ontwikkeling van de langere rentes van belang voor de renteuitgaven.
De korte rente, die de meest directe invloed ondervindt van wijzigingen in
het ECB rentetarief, is vooral van belang voor de rentekosten die zijn verbonden
met het aangaan van kasgeldleningen ter regulering van het schatkistsaldo.
Deze rentelasten hebben een beperkt aandeel (ongeveer 1 procent) in de totale
rentelasten. De verlaging van het ECB herfinancieringstarief valt daarmee
ruimschoots binnen de onzekerheidsmarges rondom de gebruikte rekenrentes.17Welke EMU-schuld (in % BBP) werd voor 2002 verwacht
bij de totstandkoming van het Regeerakkoord in 1998?In de Miljoenennota 1999, welke is opgesteld op basis van het Regeerakkoord,
werd uitgegaan van een EMU-schuld in 2002 van 260 miljard euro, oftewel 64,5%
BBP.18Kan worden geconcludeerd dat de uitgavenimpuls 2002
te danken is aan uitgavenmeevallers in de sfeer van de renteuitgaven en de
Sociale Zekerheid?Geconcludeerd kan worden dat mede dankzij lagere rente-uitgaven en lagere
uitgaven aan sociale zekerheid ruimte is ontstaan voor de intensiveringsimpuls
2002. Daarnaast is ruimte gevonden door onderuitputting en herschikkingen
binnen de begroting. Zie ook tabel 3.4.2 op pagina 84 van de Miljoenennota.19Zou de tabel 1.2.1. gecomplementeerd kunnen worden
met groeicijfers voor de sector natuur en milieu?In onderstaande tabel staan de gemiddelde reële groeicijfers voor
de sector Natuur en Milieu opgenomen. Deze zijn grotendeels ook terug te vinden
in tabel 3.2.1. van hoofdstuk 3. Sector1995–19981999–20021995–2002Natuur en Milieu1¼%8%4½%20Is in het verlengde van tabel 1.2.1 een dergelijk overzicht
van de belastinguitgaven per sector ook beschikbaar?Voor de belastinguitgaven is een dergelijk overzicht niet beschikbaar.
Belastinguitgaven hebben dikwijls betrekking op verschillende sectoren, zodat
voor een uitsplitsing van het budgettaire belang per sector aanvullend onderzoek
nodig is. Daar komt bij dat het budgettaire belang van de belastinguitgaven
pas sinds het belastingjaar 1998 systematisch wordt bijgehouden.21Is de regering bereid in het vervolg alle macro-economische
veronderstellingen waarop de Miljoenennota is gebaseerd in een kerntabel op
te nemen en eventuele afwijkingen van de cijfers van de Marco Economische
Verkenning (MEV) toe te lichten?Zie vraag 9. 22Hoe kan de versterking van de sociale cohesie worden
gemeten, wat is het concrete kwantitatieve beleidsdoel en welke maatregelen
worden daartoe genomen? Welk geldbedrag is daarmee gemoeid?Het kabinet tracht de sociale cohesie via tal van sporen te versterken,
onder andere langs de lijnen van het grotestedenbeleid en het integratiebeleid.
Er is sprake van een samenstel van beleidsdoelstellingen en maatregelen. De
ontwerpbegroting 2002 van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
geeft inzicht in de doelstellingen en daarbij behorende prestatie-indicatoren
en beleidsinstrumenten wat betreft het grotesteden- en integratiebeleid. Als
bijlagen zijn aan deze begroting overzichtsconstructies toegevoegd die informatie
geven over de budgetten voor het grotestedenbeleid en het integratiebeleid
etnische minderheden. Voorts kan worden verwezen naar het Financieel overzicht
sociale infrastructuur, dat als bijlage 3 is gevoegd bij de Verkenning sociale
infrastructuur.23Wat zijn de te verwachten effecten voor de kerngegevens
van de Nederlandse economie als gevolg van de catastrofe in de Verenigde Staten?Zie vraag 4.24Hoe heeft de «output gap» zich sinds de
berekening van het Centraal Plan bureau (CPB) van afgelopen voorjaar ontwikkeld,
en hoe groot zou de geraamde economische groei voor de periode 2002–2006
moeten zijn, gezien de huidige output gap? Welke consequenties heeft dit voor
de budgettaire ruimte in de periode 2002–2006?Het CPB zal de berekening van de budgettaire ruimte voor de periode 2002–2006
in het kader van de nieuwe middellange-termijnverkenning actualiseren. Deze
verschijnt in november.25Als de sterke groei van de werkgelegenheid met name
mogelijk was gemaakt door een gematigde ontwikkeling van de arbeidskosten,
hoe schat de regering dan de risico's in van het loslaten van de loonmatiging?Een beheerste ontwikkeling van de lonen is van belang met het oog op de
gewenste groei van de werkgelegenheid. De afgelopen jaren hebben de arbeidskosten
per eenheid product zich sneller ontwikkeld dan in de ons omringende landen.
Dit was goed te verklaren gegeven de relatief sterke economische groei, en
de daaruit voortvloeiende krappe arbeidsmarkt. De recente vertraging van de
economische groei heeft echter tot gevolg dat de winstgevendheid van Nederlandse
bedrijven in hoog tempo verslechtert. Indien de ontwikkeling van de arbeidskosten
zich niet aanpast aan de veranderende economische situatie kan de (groei van
de) werkgelegenheid flink onder druk komen.26Hoe is de ontwikkeling van de AIQ in andere Europese
landen en in welke mate is die vergelijkbaar met die in Nederland?Nationale noch internationale ramingsinstituten berekenen de arbeidsinkomensquote
voor de lidstaten van de EU volgens de in Nederland gehanteerde definitie.
Het is daarom niet mogelijk om een vergelijking te maken tussen de ontwikkeling
van de AIQ in Nederland en andere Europese landen. 27Wat zijn, in meer dan enkele woorden geschetst, de
redenen voor de stijging van de AIQ sinds 1999 en de daling van de winstquoteDe stijging van de arbeidsinkomensquote (AIQ) wijst op een verslechtering
van de winstgevendheid van bedrijven. Deze verslechtering hangt samen met
de opgetreden versnelling van de groei van de arbeidskosten. Vooral dit jaar
neemt de AIQ sterk toe. Bedrijven in de marktsector hebben in 2001 moeite
om kostenstijgingen door te berekenen in de afzetprijzen door de grotere concurrentie
die is ontstaan door de zwakkere afzetgroei. Bovendien zien bedrijven de arbeidsproductiviteitsgroei
dit jaar stagneren als direct gevolg van de neergaande conjunctuur; het duurt
namelijk enige tijd alvorens de ontwikkeling van de werkgelegenheid zich heeft
aangepast aan het lagere groeitempo van de productie.De winstgevenheid van ondernemingen staat nog eens extra onder druk dan
de toename van de AIQ doet vermoeden. Bedrijven moeten namelijk hogere rentelasten
betalen. Bedrijven zijn minder goed in staat om eigen vermogen aan te trekken
via de beurs. Hierdoor zijn zij aangewezen op het aantrekken van rentedragend
vreemd vermogen voor de voorziening in de vermogensbehoefte.28Kan het neerwaartse effect van de verlaging van de
werknemerslasten op de arbeidskosten worden aangetoond, nu deze slechts indirecte
effecten uitoefenen.Het feit dat lastenverlichting gericht op werknemers «slechts indirect»
leidt tot een meer gematigde ontwikkeling van de arbeidskosten doet niets
af aan de effectiviteit van dit beleid. In principe kan dit type lastenverlichting
via twee kanalen de toename van de arbeidskosten drukken. Enerzijds wordt
het – door de lagere marginale druk op het arbeidsinkomen – aantrekkelijk
om (langer) te gaan werken. Hierdoor zal het arbeidsaanbod toenemen hetgeen –
via de werking van de arbeidsmarkt – een drukkend effect zal hebben
op de loonontwikkeling. Anderzijds kan lastenverlichting de looneisen matigen
omdat werknemers er bij voorbaat in koopkracht op vooruit gaan. Empirisch
onderzoek heeft uitgewezen dat deze twee transmissiekanalen bestaan in de
Nederlandse economie. In de CPB-modellen wordt met deze mechanismen dan ook
rekening gehouden.29Hoe zinvol is op korte termijn het stimuleren van het
arbeidsaanbod, gezien de stagnerende ontwikkeling van de werkgelegenheid?
Handhaaft de regering de lastenverlichtingsvoorstellen ter vergroting van
het arbeidsaanbod in 2002?Ondanks een kleinere groei van de werkgelegenheid in 2002 ten opzichte
van 2001 (¾% in 2002 tegen 1¾% in 2001) is het gezien de spanning
op de arbeidsmarkt nog steeds wenselijk het arbeidsaanbod te stimuleren. Het
aantal openstaande vacatures is nog steeds hoog en bedroeg volgens de laatste
cijfers van het CBS eind juni 218 000. Dit is nauwelijks lager dan de
recordhoogte in juni 2000. Stimulering van het arbeidsaanbod blijft ook nodig
omdat de vergrijzing van de potentiële beroepsbevolking in een afzwakking
van de groei van het arbeidsaanbod resulteert. Het stimuleren van het arbeidsaanbod
draagt bovendien bij aan een beheerste ontwikkeling van de arbeidskosten,
waaraan behoefte bestaat met het oog op de ontwikkeling van de concurrentiepositie
en van de werkgelegenheid. De regering heeft thans niet het voornemen wijzigingen
aan te brengen in het lastenverlichtingspakket voor 2002. 30Wordt de combinatiekorting niet als onderdeel van het
gevoerde arbeidsmarktbeleid beschouwd?De combinatiekorting wordt wel als onderdeel van het gevoerde arbeidsmarktbeleid
beschouwd zoals ook in de Miljoenennota op pag 98 en in tabel 3.3.1. in bijlage
3 wordt aangegeven. Daarnaast heeft de combinatiekorting ook een bredere doelstelling,
onder andere in het kader van het emancipatiebeleid. Door de combinatiekorting
worden vooral ook niet-werkende partners gestimuleerd arbeid en zorg te combineren.31Kan het beleidsdoel inzake de arbeidsparticipatie van
vrouwen kwantitatief worden aangetoond?In de Europese Raad in Lissabon van voorjaar 2000 is afgesproken te streven
naar een gemiddelde participatiegraad van meer dan 60% (alle banen van 1 uur
of meer per week) voor de EU-lidstaten in 2010. In de Europese Raad in Stockholm
is daar een tussentijdse doelstelling voor de participatiegraad voor vrouwen
aan toegevoegd van 57% (alle banen van 1 uur of meer per week) in 2005. Nationaal
is dit vertaald in een doelstelling van 65% (banen van 12 uur of meer per
week). Via onder andere de combinatiekorting en de toetrederskorting wordt
de arbeidsparticipatie van vrouwen gestimuleerd. Daarnaast worden ook diverse
andere maatregelen getroffen zoals in de kinderopvang en de wet «Arbeid
en zorg» die de combinatie van arbeid en zorg beter mogelijk maken.32Kan het beleidsdoel inzake de arbeidsparticipatie van
ouderen kwantitatief worden aangetoond?In de Europese Raad in Stockholm is de doelstelling overeengekomen om
de participatiegraad voor ouderen te verhogen tot gemiddeld 50% (alle banen
van 1 uur of meer per week) in 2010 in de EU-landen. Het kabinet heeft als
beleidsdoelstelling het vergroten van de participatie van ouderen met 0,75%-punt
per jaar. Via het invoeren van de aanvullende arbeidskorting voor werkenden
ouder dan 58 jaar die oploopt tot 681 euro en de mogelijk voor werkgevers
om een getrapte belastingvrije bonus uit te keren, wordt in het lastenverlichtingspakket
2002 de arbeidsparticipatie van ouderen gestimuleerd. Daarnaast wordt via
een premiekorting voor werkgevers bij het in dienst nemen van werkenden boven
de 58 jaar, het aantrekkelijker gemaakt oudere werknemers in dienst te nemen.33Hoe is het beleid ter bestrijding van de armoedeval
te rijmen met de gegevens op blz. 100–105 van de Sociale Nota 2002.
Kan nader worden ingegaan op de rol van gemeentelijk inkomensbeleid hierin,
en bestaat er zicht op het verband tussen het inkomensbeleid en het beroep
op de bijstand in verschillende gemeenten. Welke rol speelt de huursubsidie
in de armoedeval, en hoe hebben de huursubsidie-uitgaven en het beroep daarop
zich de afgelopen 10 jaar ontwikkeld?Figuur 6.5 en figuur 6.6 in de Sociale Nota 2002 laten zien dat de inkomensvooruitgang
bij de overgang van bijstand naar werk in de periode 1995–2000 is afgenomen
en is omgeslagen in een inkomensachteruitgang. Dit is het resultaat van twee
tegengestelde ontwikkelingen. Enerzijds is vooral als gevolg van de verhoging
van het arbeidskostenforfait de toename van het netto inkomen bij werkaanvaarding
gestegen. Anderzijds is de toename van het netto inkomen bij werkaanvaarding
afgenomen door een een intensivering van het inkomensondersteunend beleid
van zowel het rijk (huursubsidie) als gemeenten (bijzondere bijstand, kwijtschelding).
Onderstaande tabel laat zien in welke mate deze inkomensafhankelijke regelingen
bijdragen aan de armoedeval. Met name de uitbreiding van het gemeentelijk
inkomensondersteunend beleid heeft in de periode 1995–2000 bijgedragen
aan de vergroting van de armoedeval. Ook de huursubsidie is in deze periode
uitgebreid: de huursubsidie-uitgaven zijn in de periode 1995–2000 met
ca. 1 miljard gulden gestegen, het aantal huishoudens met huursubsidie is
met ca. 100 000 toegenomen.Tabel. Ontwikkeling netto inkomensvooruitgang bij overgang
van bijstand naar een baan; 1995–2001  Toename netto loonDerving als gevolg van verlies inkomens-afhankelijke regelingenVerwervingskostenToename besteedbaar inkomenIdem % netto inkomen  Vervallen
HSVervallen KwijtscheldingVervallen Bijzondere
bijstand   Alleenstaande naar 100% WML       – 19954 905– 2 240– 290– 570– 1 0207805%– 20005 360– 2 680– 790– 2 000– 1 1601– 1 270– 7%– 20016 810– 2 760– 830– 2 260– 1 260– 330– 2%        Alleenverdiener naar 130% WML       – 19955 120– 1 860– 840– 570– 1 3505002%– 20005 920– 2 630– 1 130– 2 000– 1 540– 1 380– 5%– 20017 550– 2 660– 1 190– 2 260– 1 750– 310– 1%Bron: Verkenning belasting- en premieheffing.1 In de Verkenning belasting- en premieheffing staat een foutief
bedrag van 1390 gulden.Van 2000 op 2001 is de inkomensvooruitgang bij de overgang van bijstand
naar werk weer groter geworden (zie ook figuur 6.5 en figuur 6.6 uit de Sociale
Nota 2002). Een belangrijke bijdrage hierin wordt geleverd door de belastingherziening
2001 (m.n. introductie van de arbeidskorting en combinatiekorting). Daarnaast
zijn door het Kabinet (zowel in de begroting 2001 als de begroting 2002) extra
beleidsmaatregelen genomen om de armoedeval terug te dringen. Hiertoe behoren
onder andere een verhoging van de arbeidskorting en de combinatiekorting en
een aanpassing van de huursubsidie. Deze maatregelen leiden tot een verkleining
van de armoedeval en moeten worden gezien in het kader van een meerjarig plan
van aanpak.Ten aanzien van het gemeentelijk inkomensondersteunend beleid is van belang
dat een intentieverklaring is gesloten met de Vereniging Nederlandse Gemeenten
(VNG) met als doel het armoedevalversterkende effect van gemeentelijk inkomensondersteunend
beleid te beperken(zie ook Sociale Nota 2002).34Kan worden uitgelegd waarom de arbeidsproductiviteit
flink stijgt, maar daar tegenover de productiviteitstoename gering is?In de desbetreffende passage van de Miljoenennota wordt aangegeven dat
de groei van de arbeidsproductiviteit in de komende jaren kan versnellen.
Bedrijven hebben nammelijk in het recente verleden hun investeringen verhoogd
teneinde minder afhankelijk te worden van de schaarse factor arbeid. De gerealiseerde
stijging van het aandeel van de bedrijfsinvesteringen in het BBP maakt een
snellere groei van de arbeidsproductiviteit mogelijk. Tegelijkertijd wordt
in de desbetreffende passage van de Miljoenennota gestelt dat de toename van
de arbeidsproductiviteit in het recente verleden relatief beperkt
is geweest. De verklaring hiervoor moet gezocht worden in de geringe productiviteitsgroei
in de commerciële dienstensector.35 en 119Hoe urgent is de verlaging van het Vpb-tarief, juist
nu gebleken is dat Nederland voor 2001–2005 de meest aantrekkelijke
vestigingsplaats is voor internationaal opererende bedrijven is (p. 33) en
het Vpb-tarief ook niet wordt genoemd als een zwak element in de concurrentiekracht
waar het gaat om vestigingen?Welk concreet effect zal de verlaging van de VPB met
0,5% hebben op het Nederlandse vestigingsklimaat?Uit verschillend onderzoeken blijkt dat het fiscale klimaat een belangrijke
vestigingsplaatsfactor is, naast factoren als bijvoorbeeld politieke stabiliteit,
een goed functionerende arbeidsmarkt en een adequate infrastructuur. Het fiscale
beleid in Nederland is de afgelopen jaren onder meer gericht geweest op een
verbetering van de werking van de arbeidsmarkt. Dat heeft een loonmatigend
effect gehad waardoor Nederland er in is geslaagd veel investeringen en werkgelegenheid
aan te trekken. De beleidsmatige inspanning ter bevordering van de werkgelegenheid
en het investeringsklimaat zal ook in de toekomst voortgezet moeten worden,
mede in het licht van internationale ontwikkelingen, om behaalde resultaten
te behouden en verdergaande resultaten te kunnen boeken.Het kabinet vindt dat er goede redenen zijn om een verlaging van de vennootschapsbelasting
in het pakket lastenverlichtende maatregelen voor 2002 op te nemen. De maatregel
past in de huidige economische situatie en draagt bij aan het op peil houden
van investeringen, werkgelegenheid en productiviteitsgroei. Een generieke
verlaging van het vpb-tarief verruimt immers de mogelijkheden voor zowel nationaal
als internationaal opererende bedrijven om te investeren. Dit heeft een positieve
invloed op de werkgelegenheid en de productiviteitsgroei. Cijfers van het
CPB ondersteunen dit. De voorgestelde vpb-verlaging van 0,5%-punt betekent
een toename van 4000 arbeidsjaren (op basis van tabel 6.3 van de MEV). Ook
de studiegroep «Vennootschapsbelasting in internationaal perspectief»
heeft in haar recent uitgebracht rapport gewezen op de gunstige effecten van
een vpb-verlaging. Dit geldt des te meer in perioden waarin de winstgevendheid
van bedrijven onder druk staat.Het lastenverlichtingspakket voor 2002 is daarnaast gericht op verbetering
van de arbeidsmarkt en het beperken van de armoedeval. Ook via deze kant wordt
het investeringsklimaat dus verbeterd. Het kabinet is van mening dat er met
het pakket voor 2002 een evenwichtige verhouding is van lastenverlichting
via de loon- en inkomstenbelasting enerzijds en via verlaging van de vennootschapsbelasting
anderzijds.36Kan een beoordeling worden gegeven over het functioneren
van de toetsing van wetsvoorstellen door het Adviescollege Toetsing administratieve
lasten (ACTAL)? (35)De opname van de Actal-toets in de standaardwetgevingsprocedure heeft
er toe geleid dat nu steeds meer in een vroeg stadium aandacht wordt gegeven
aan het aspect van de administratieve lasten die aan regelgeving kunnen zijn
verbonden. Daarnaast hebben zowel de informele besprekingen met de Actal-medewerkers
als de tot nu toe uitgebrachte adviezen, er toe geleid dat in toenemende mate
de gevolgen voor de administratieve lasten, waar mogelijk met behulp van het
standaardkostenmodel, concreet worden benoemd. 37Kan de milieudruk per vierkante kilometer ook van andere
Europese landen en de VS worden gegeven?Er zijn geen recente cijfers voor andere Europese landen en evenmin voor
de VS beschikbaar.Wel is bekend dat de milieudruk per vierkante kilometer eind jaren tachtig
in de VS belangrijk lager was dan in zowel Nederland als in andere Europese
landen (zie RIVM, Nationale Milieuverkenning 3, 1993–2015).38Hoeveel zijn de opbrengsten van de groene belastingen
toegenomen in mld euro's sinds 1994 en hoeveel mld euro's is weer teruggesluisd
naar gezinnen etc.?De opbrengsten van de groene belastingen, zoals gepresenteerd in de Miljoenennota,
zijn sinds 1994 tot en met 2001 met 5,3 mld euro toegenomen zoals blijkt uit
de eerste tabel. De geraamde opbrengst van de vergroeningsmaatregelen ter
grootte van in totaal 3,4 miljard is volledig teruggesluisd naar gezinnen
(2,2 mld euro) en bedrijven (1,2 mld euro); zie tabel 2. Naast het opbrengstverhogend
effect van maatregelen is er ook een toename die het gevolg is van de endogene
ontwikkeling.De vergroeningsmaatregelen hebben vooral betrekking op de belasting op
milieugrondslag en de hieraan gerelateerde btw opbrengsten. De opbrengst van
de Regulerende Energie Belasting (REB) is sinds de invoering in 1996 teruggesluisd.
De terugsluis is met name vormgegeven via tariefsaanpassingen in de loon-
en inkomstenbelasting, verhoging van de zelfstandigenaftrek in de inkomstenbelasting,
de introductie van het tariefsafstapje in de vennootschapsbelasting en verschillende
gerichte positieve prikkels.Overigens zij opgemerkt dat de terugsluis van de drie tranches van het
vergroeningspakket in 1999, 2000 en 2001 onderdeel uitmaakt van de belastingherziening
2001.Opbrengst groene belastingen in mld euro  19942001mutatieBelasting op personenauto's en motorrijwielen1,62,81,2Accijns van lichte olie2,63,10,5 Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie1,52,10,6Motorrijtuigenbelasting2,12,0– 0,1 Belastingen op een milieugrondslag (incl REB)0,53,53,0Belasting op zware motorrijtuigen0,00,10,1Totaal8,413,75,3Terugsluis vergroeningsmaatregelen in mld euro  199619971998199920002001Totaal 1996–2001 Terugsluis huishoudens0,30,10,10,60,50,62,2Terugsluis bedrijven0,30,10,10,20,30,21,2Totaal0,60,20,20,70,80,83,439Wat is de concrete kwantitatieve doelstelling inzake
de vergroening van het belastingstelsel? De werkgroep Vergroening II is niet gevraagd uit te gaan van een bepaalde
kwantitatieve doelstelling. De nadruk lag in de Werkgroep op het onderzoeken
van fiscale maatregelen die een milieudoel zouden kunnen dienen, ook indien
de budgettaire opbrengsten van maatregelen beperkt zouden zijn. Daarmee werd
beoogd om een agenda met beleidsopties te presenteren ten behoeve van een
komende kabinetsperiode.Het Kabinet spreekt zich daarbij niet uit over kwantitatieve doelstellingen
op het gebied van vergroening die door een volgend kabinet zouden kunnen worden
gehanteerd.40Wat zijn de concrete beleidsdoelstellingen inzake het
opleidingsniveau in Europese context?Vorig jaar heeft de Europese Raad op de top in Lissabon de wil uitgesproken
om van Europa binnen tien jaar de meest dynamische en concurrerende regio
in de wereld te maken. Specifiek ten aanzien van het opleidingsniveau is de
concrete doelstelling geformuleerd om het aantal 18–24-jarigen dat ten
hoogste een opleiding op lager secundair niveau heeft behaald en geen onderwijs
of training volgt te halveren in 2010.41De reële collectieve zorguitgaven van 1994–2002
zijn gemiddeld met 3,5% per jaar gegroeid. Is dat inclusief nominale groei
en hoeveel is de volumegroei dan gemiddeld geweest? Kan worden toegelicht
per jaar wat het percentage volumegroei is geweest, uiteindelijk en zoals
afgesproken in het Regeerakkoord?De reële groei is de totale groei (inclusief nominaal) gedefleerd
met de algemene prijsontwikkeling (pBBP). De volumegroei wordt berekend door
de nominale groei te defleren met de sectorspecifieke prijsontwikkeling. In
antwoord op vraag 43 wordt uitgelegd waarom het kabinet in de Miljoenennota
kiest voor reële groeicijfers. Hieronder staat de jaarlijkse collectieve
volumegroei in procenten zoals het CPB deze heeft berekend, vervolgens de
volumegroei van de zorguitgaven die in de Zorgnota zijn weergegeven en ten
slotte de volumegroei zoals afgesproken in Regeerakkoord 1994 respectievelijk
1998. Overigens moet hierbij worden opgemerkt dat de gehanteerde cijfers van
het CPB, zoals toegelicht in de Miljoenennota p76), op een andere manier worden
berekend dan die in de Zorgnota, waarop de volumecijfers uit het Regeerakkoord
zijn bepaald.  199519961997199819992000200120021995–19981999–2002Volumegroei collectief (bijlage A9 Mev 2002)3,6%2,9%5,0%1,7%2,0%4,6%4,7%3,1%3¼%3½% Volumegroei volgens Zorgnota– 0,2%1,2%2,3%2,7%2,5%3,5%5,0%2,5%1,5%3,5%Regeerakkoord 1994– 1,2%0,5%1,3%1,3%nvtnvtnvtnvt0,5%nvtRegeerakkoord 1998nvtnvtnvtnvt2,1%2,0%1,9%1,8%nvt2,0%Toelichting op tabel: de volumegroeipercentages volgens de Zorgnota zijn,
evenals die van het Regeerakkoord, gebaseerd op de totale volumeontwikkeling
en de totale uitgaven uit de Zorgnota. In de jaren 1995 en 1996 zijn deze
in sterke mate beïnvloed door de pakketbeperking die bij de tandheelkunde
en fysiotherapie is doorgevoerd. Omdat het hier geen echte volume-ontwikkeling
betreft, maar een volumeverschuiving van het tweede naar het derde compartiment,
is een correctie op zijn plaats. Daarmee zou de volumegroei volgens de Zorgnota
in de periode 1995–1998 uitkomen op ongeveer 2%. 42Volgens cijfers in de MEV nemen de uitgaven in de zorg
toe van 26,8 in 1994 tot 40,2 miljard euro in 2002, een toename van 50%. Hoeveel
is de zorg over deze periode duurder geworden, wat blijft dat over voor volumegroei
in percentage per jaar? Indien deze cijfers verschillen van 3,5%, hoe kan
dat?De totale zorguitgaven die het CPB in bijlage A11 heeft opgenomen komen
overeen met de uitgaven in de Zorgnota.. Van de totale stijging van 26,8 mld
euro naar 40,2 mld euro wordt een stijging van 7,1 mld euro veroorzaakt door
de sectorspecifieke prijsontwikkeling. Voor volume blijft een stijging over
van in totaal 6,3 mld euro oftewel bijna 24%. Het verschil met de ruim 30%
wordt voornamelijk veroorzaakt door definitieverschillen tussen de reeksen
die het CPB in bijlage A9 (conform de definitie van het CBS) en in bijlage
A11 (conform de presentatie in de Zorgnota) presenteert. Daarnaast speelt
het definitieverschil tussen reële uitgaven (gedefleerd met prijs BBP)
en volume-uitgaven (gedefleerd met sectorspecifeke prijs) een rol. 43 en 62Hoe is de 3,5% berekend, door te kijken naar de inkomsten
of door te kijken naar de uitgaven?Kan de regering reageren op de kritiek van E.J. Bomhoff
in ESB d.d. 21–9-2001 dat:• de uitgaven aan onderwijs in Paars I reëel met 3,04% per jaar
groeiden, en onder Paars II met 3,19% per jaar;• de feitelijke, nominale uitgaven ten onrechte zijn gecorrigeerd
aan de hand van de algemene BBP-deflator in plaats van sectorspecifieke deflatoren;• de reële groei in de zorg ten onrechte is gebaseerd op een
deel van de inkomsten. Waarop zijn de cijfers over de groei in de zorg nu
wel en niet gebaseerd?De heer Bomhoff stelt in desbetreffend ESB-artikel dat de uitgaven aan
onderwijs reëel zijn toegenomen met 3,04% onder Paars I en onder Paars
II met 3,19%. Hij gaat daarbij uit van de volume-ontwikkeling in de sector
onderwijs waarbij de feitelijke nominale ontwikkeling wordt gecorrigeerd voor
sectorspecifieke prijsontwikkelingen. In de Miljoenennota worden reële
mutaties van 2¼% respectievelijk 3¾% weergegeven. Daarbij zijn
de feitelijke nominale ontwikkelingen gecorrigeerd voor algemene prijsontwikkelingen
op basis van de pBBP.Het kabinet kiest vanwege de onderlinge vergelijkbaarheid tussen beleidsterreinen
in de verschillende budgetdisciplinesectoren bewust voor een benadering op
basis van reële groeicijfers. Daarnaast is het voor de keuze relevant
dat een volume-methodiek geen enkele waarde toekent aan reële loonstijgingen
(specifiek of algemeen). Deze benadering is ook gebruikt in reactie op eerdere
vragen van de 2de Kamer. (zie aanhangsel van de handelingen, nr 730, vergaderjaar
2000–2001, kamervragen van het lid Van Beek). Overigens is de door Bomhoff
gepresenteerde volume-ontwikkeling voor zorg en onderwijs gezien over de periode
1994–2002 per saldo nauwelijks afwijkend van de reële ontwikkeling.
(zie tabel bij antwoord op vraag 63).De heer Bomhoff stelt in zijn artikel daarnaast dat het cijfer voor de
zorg berekend is niet door te kijken naar de uitgaven, maar naar een deel
van de inkomsten. Onder andere als gevolg van de instroom van zelfstandigen
in het Ziekenfonds zou dit een misleidend beeld opleveren. De cijfers in de
Miljoenennota zijn door het CPB berekend op basis van Nationale Rekeningen
definitie van collectieve uitgaven. Daarin zijn de uitgaven meegenomen
van de overheid en mede-overheden. Om vergelijkbaarheid in de tijd mogelijk
te maken wordt daarbij gecorrigeerd voor financieringsverschuivingen tussen
de particuliere sector en de collectieve sector waartoe ook de instroom van
zelfstandigen gerekend kan worden. Dit betekent dat die instroom (i.t.t. wat
de heer Bomhoff beweerd) geen effect heeft gehad op de berekende groeicijfers.44Vanaf 1994 is een uitbreiding van de personeelssterkte
geweest met 100 000 personen. Hoeveel mensen zijn hierbij ingezet ten
behoeve van de uitbreiding van zorg en hoeveel mensen ten behoeve van de werkdruk?
Hoe moeten we de 100 000 mensen bekijken in relatie tot de totale werkgelegenheid
in personen die sinds 1994 is toegenomen met 1,7 miljoen terwijl de zorg bijna
9 procent (is 153 000 personen van de 1,7 miljoen) van de economie beslaat
en meer arbeidsintensief is dan gemiddeld?Het verschil tussen het inzetten van mensen voor uitbreiding van zorg
en het verlagen van de werkdruk is niet voor 100% helder te maken. Het kabinet
gaat er vanuit dat als het aantal werkzame mensen in een sector harder stijgt
dan de bijbehorende productie, dat dit dan per saldo een werklastvermindering
oplevert. Per sector heeft het kabinet hierover in het jaarbeeld zorg 2000
gerapporteerd, kortheidshalve wordt hiernaar verwezen.Als de economische groei niet evenwichtig over alle sectoren van de maatschappij
is verdeeld (hetgeen vrijwel nooit het geval is), dan kan het zijn dat in
bepaalde sectoren de werkgelegenheid veel sterker is gegroeid dan in andere
sectoren. Met andere woorden: de totale werkgelegenheidsgroei kan niet zomaar
vergeleken worden met het percentage van de economie dat de zorgsector betreft.
Overigens is het aantal banen sinds 1994 niet met 1,7 miljoen toegenomen,
maar met 1,25 miljoen (zie Miljoennnota, pagina 14). Op basis van de arbeidsrekeningen
van het CBS blijkt dat in de periode 1995–2000 de groei van het aantal
werkzame personen in de sector zorg en welzijn met 16% groter te zijn dan
de landelijke groei van 13,7% (zie ook Zorgnota 2002).45Hoe kan worden verklaard dat de cijfers over werkgelegenheid
in de zorg in de MEV slechts bekend zijn tot en met 1998 en voor sommige sectoren
(psychiatrische en algemene ziekenhuizen) zelfs maar tot en met 1996?De door het CPB gepresenteerde historische cijfers zijn afkomstig van
het CBS. In de jaarlijks door de bewindslieden van VWS aan de Kamer gepresenteerde
publicaties «Rapport Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn» (RAZW) en het
«Integrerend OSA-rapport: Arbeid in Zorg en Welzijn» worden overigens
wél recentere arbeidsmarktgegevens gepresenteerd. Deze cijfers komen
van het CPB, het CBS, het NIVEL, Prismant en de OSA en zijn in opdracht van
het ministerie van VWS verzameld. Deze cijfers worden door het ministerie
ook gebruikt bij de beleidsontwikkeling en de beleidsverantwoording46Uit de toelichting over het zorgstelsel lijkt een gereguleerde
marktwerking met sturing door concurrerende verzekeraars de enige manier te
zijn om vraaggestuurd te werken. Welke alternatieven zijn hier mogelijk en
zijn deze ook serieus afgewogen? De uitvoering komt in handen van private
partijen waaronder partijen met winstoogmerk. Wat wordt met dit laatste precies
bedoeld?Er zijn diverse alternatieven voor het model van concurrende verzekeraars,
zoals volledige nationalisatie (de National Health Service in Groot Brittannië),
een verdere verscherping van de aanbodbudgettering of vergaande deregulering
van het zorgstelsel (de praktijk in de Verenigde Staten). Deze zijn uiteraard
door het kabinet bezien. Desalniettemin komt het kabinet tot oordeel dat –
op weg naar vraaggestuurde zorg – het beste alternatief voor de huidige
aanbodbudgettering het model van concurrerende verzekeraars is. Dat is gebaseerd
op de volgende analyse.Zorgmarkten zijn om verschillende redenen zeer specifieke markten. Het
moment en de omvang van zorgconsumptie is inherent onzeker. Mensen willen
zich daarom verzekeren voor de kosten van zorg, met als gevolg dat op het
moment dat het tot daadwerkelijke consumptie komt, de invloed van prijsprikkels
gering is. Ten tweede worden zorgmarkten veelal gekenmerkt door sterk asymmetrische
informatie tussen zorgvrager (patiënt) en de zorgaanbieder (de arts).
Het is immers de arts die de diagnose stelt en aldus mede de «behoefte»
van de vrager bepaalt. Ten derde is van belang dat het garanderen van de toegankelijkheid
tot de gezondheidszorg, onafhankelijk van het inkomen en de gezondheidstoestand
van mensen, een belangrijke politieke doelstelling is. Borging van dit publieke
belang maakt dat de overheid een verantwoordelijkheid heeft ten aanzien het
beheersen van de zorguitgaven en het garanderen van de doelmatigheid ervan.
Dit sluit een een vrijwel ongereguleerde markt, zoals in de Verenigde Staten,
uit.In het verleden is gekozen voor aanbodregulering als oplossing voor het
marktfalen in de zorg en als instrument om de publieke belangen te borgen.
Deze oplossing heeft zijn grenzen bereikt.Het aanscherpen van de huidige aanbodbudgettering,
met als extreme variant een volledige nationalisatie zoals in Groot-Brittannië,
wordt door het kabinet niet als een reële oplossing gezien. Introductie
van meer marktconforme instrumenten is noodzakelijk om ook in de toekomst
een toegankelijke en kwalitatief hoogwaardige gezondheidszorg te garanderen
bij een doelmatige inzet van collectieve middelen. Deze oplossingsrichting
wordt aangeduid met vraagsturing in de zorg.De precieze invulling van deze vraagsturing zal van deelmarkt tot deelmarkt
moeten verschillen. In de nota Vraag aan Bod heeft het kabinet dit ook benadrukt.
Op hoofdlijnen is het kabinet van mening dat in de curatieve zorg, waar het
probleem van de asymmetrische informatie een zeer belangrijke rol speelt,
een regierol voor concurrerende verzekeraars de meest kansrijke optie is.
Concurrerende verzekeraars zijn bij uitstek geëquipeerd om de tegengestelde
belangen van de burger als patiënt en als premiebetaler te vertalen in
een adequaat verzekeringsarrangement. Zij zijn in staat om kennis op te bouwen
ten einde de informatieasymmetrie met de aanbieders te ondervangen. Door de
bundeling van de vraag is de onzekerheid veel geringer en kunnen zij adequaat
onderhandelen met zorgaanbieders over prijs en kwaliteit van zorgverlening.Ten aanzien van grote delen van de AWBZ-zorg ligt de problematiek minder
extreem. De indicatiestelling vindt los van de aanbieders plaats. Ook is de
zorgbehoefte veel beter voorspelbaar en de informatieasymmetrie veel kleiner.
Bij deze zorgvormen hebben directere vormen van vraagsturing, in de vorm van
persoonsgebonden budgetten, de voorkeur van het kabinet. In de nota's over
de modernisering van de AWBZ wordt deze lijn dan ook uitgewerkt.In de plannen van het kabinet wordt de toegankelijkheid van de zorg gegarandeerd
door een adequate regulering van de verzekeringsmarkt. De overheid stelt hier
zeer nadrukkelijk kaders waarbinnen de private partijen – de verzekeraars –
kunnen opereren. In de nieuwe – door het kabinet voorgestane –
structuur komt het onderscheid tussen ziekenfondsen en particuliere
verzekeraars te vervallen. Beide typen verzekeraars kunnen de zorgverzekering
nieuwe stijl gaan uitvoeren. Daarbij is een winstmotief in de visie van het
kabinet mogelijk.47 en 130Is de conclusie juist dat volgens het kabinet de eerste
kostenbegroting die van 2006 zou kunnen zijn? Zo ja, waarom wenst het kabinet
een snellere invoering dan de beleidsgroep inzake?Met ingang van welk jaar kan het baten-lastenstelsel
worden ingevoerd?In beginsel zal het baten-lastenstelsel een jaar eerder worden ingevoerd
dan het door de Beleidsgroep Begrotingsstelsel genoemde tijdstip van invoering.
Deze in «Eigentijds begroten» genoemde datum was een eerste inschatting
op basis van de te verwachten activiteiten die nodig zijn om het nieuwe begrotingsstelsel
in te kunnen voeren. Afgelopen zomer is een start gemaakt met het voorbereiden
op de implementatie van het baten-lastenstelsel. De huidige inzichten ondersteunen
de ambitie om het baten-lastenstelsel al een jaar eerder dan in 2007 in te
voeren. Op grond van een risicoanalyse die in de zomer 2002 wordt uitgevoerd,
zal nogmaals worden bezien of dit een haalbare datum is.48Hoe kan worden aangetoond dat de maatschappelijke welvaart
zich in de laatste twee regeringsperioden gunstig heeft ontwikkeld?Allereerst zij opgemerkt dat de term «welvaart» een subjectief
begrip is. Bij een enge definitie van welvaart wordt vaak gekeken naar de
ontwikkeling van het BBP (al dan niet per capita). In de Miljoenennota wordt
aangegeven dat de ontwikkeling van het BBP in Nederland onder de kabinetten
Paars I en II gunstig is geweest, zowel historisch als in internationaal opzicht.
Ook de groei van de werkgelegenheid en de ontwikkeling van de koopkracht duiden
op een gunstige ontwikkeling van de welvaart. Ten slotte kan worden gewezen
op de extra inspanningen die gedurende Paars I en II zijn verricht op prioritaire
beleidsterreinen als zorg, onderwijs en veiligheid. De groei van de reële
uitgaven op deze terreinen duidt erop dat de gunstige welvaartsontwikkeling
ook wordt gedragen door de publieke sector.49Met welk bedrag zijn de onderwijsuitgaven verhoogd
vanaf 1998 tot en met 2002 als de extra uitgaven voor verhoogde leerling-,
deelnemer- en studentenaantallen niet worden meegeteld? Kan de regering de
berekening toelichten?Als de extra uitgaven voor verhoogde leerling-, deelnemer- en studentenaantallen
niet worden meegeteld zijn de onderwijsuitgaven vanaf 1998 tot en met
2002 verhoogd met 2,2 mrd. Euro.50 en 51Hoeveel bedraagt de uitgavenreserve thans?Kan een overzicht worden gegeven van de mutaties aan
en de bestedingen uit de post uitgavenreserve sinds 1994?In 1998 is de systematiek van het trendmatig begrotingsbeleid gecontinueerd
met enkele aanpassingen. Belangrijk uitgangspunt bij deze aanpassingen betrof
het verder beperken van de bestuurlijke onrust rondom macro-economische uitgavenmee-
en tegenvallers, in het bijzonder ruilvoetmutaties onder het uitgavenkader.
Een van de aanpassingen betrof de introductie van een uitgavenreserve oplopend
van 0,1 miljard euro in 1999 naar ½ miljard euro structureel in 2002.
Deze reserve was bedoeld om uitgaventegenvallers, met name ruilvoetverliezen,
deels op te kunnen vangen. Uit de antwoorden omtrent ruilvoetontwikkelingen
(vragen 42, 43, 44, 70 en 82) blijkt dat de ruilvoetmutatie tijdens Paars
II naar huidige inzicht nihil is. Bovendien zijn er omvangrijke macro-economische
meevallers opgetreden bij de rente- en werkloosheidsuitgaven. De uitgavenreserve
tranches 1999, 2000 en 2001 zijn grotendeels ingezet ter dekking van de wensen
van de 2de Kamer. UitgavenreserveMutatie (in miljarden euro's)Effect 2002 tranche 19990,1dekking moties APB1tranche 20000,1dekking moties APBtranche 20010,1dekking moties APB tranche 20020,1Nog gereserveerdTotaal0,5 1 De tranche 1999 is voor 1999 ingezet in het kader van het
totaalbeeld Voorjaarsnota 1999. De meerjarige doorwerking is ingezet ter dekking
van moties bij de APB in 1999 over de begroting 2000.De nodige onzekerheden met betrekking tot de economische ontwikkeling
zijn voor het kabinet aanleiding geweest de uitgavenreserve tranche 2002 te
reserveren. Omdat in het voorjaar 2002 de relevante prijsontwikkeling het
BBP definitief wordt vastgesteld voor het jaar 2002, ligt het voor de hand
om – zoals ook al in de Miljoenennota is aangegeven – over de
eventuele aanwending van de uitgavenreserve tranche 2002 in het voorjaar 2002
te beslissen.52Hoe verdraagt zich de uitspraak dat de cumulatieve
ruilvoetmutatie tijdens Paars II nihil is met de uitspraak in de MEV 2002
(p. 125/126) dat het gecumuleerd ruilvoetverlies in 2002 2 mrd euro is?De verschillen tussen de berekeningen in de Miljoenennota en de MEV kunnen
herleid worden tot een methodologisch verschil van inzicht. Waar het CPB kiest
voor een meer economische invalshoek, is in de Miljoenennota gekozen voor
een meer bestuurlijke invalshoek. Het is niet op voorhand duidelijk welke
methode de feitelijke ruilvoetproblematiek beter benadert.De cumulatieve ruilvoetmutatie die in de Miljoenennota wordt gepresenteerd
is op basis van de gebudgetteerde loon- en prijsbijstelling, rekening houdend
met de regels nacalculatie. Hierbij wordt de gebudgetteerde loon- en prijsbijstelling
benaderd door gebruik te maken van één indicator voor de loonontwikkeling
(contractlonen marktsector) en één indicator voor de prijsontwikkeling
(prijs nationale bestedingen). De regels met betrekking tot de nacalculatie
houden in dat de gebudgetteerde loon- en prijsbijstelling wordt bepaald in
het voorjaar van het lopende jaar, op basis van de inzichten uit het Centraal
Economisch Plan (CEP). Van de inzichten omtrent de relevante indicatoren,
die daarna nog bekend worden, wordt geabstraheerd. Hetzelfde geldt voor de
pBBP-deflator. Het CPB neemt in haar berekening van de ruilvoetmutatie, de
inzichten die na het verschijnen van het CEP bekend worden, echter wel mee
(behalve voor de deflator). Overigens geldt ook bij de berekeningen van het
CPB dat ruilvoetverliezen ruimschoots worden gecompenseerd door rente- en
werkloosheidsmeevallers.53Hoe komt de minister tot de conclusie dat de cumulatieve
ruilvoetmutatie onder Paars II nihil was, terwijl de gemiddelde BBP-deflator
jaarlijks gemiddeld 0,8 procent afweek van de raming bij regeerakkoord? Kan
een overzicht worden gegeven van de loongevoelige en niet-loongevoelige ruilvoetontwikkeling
gedurende de vier kabinetsjaren? De ruilvoetmutatie wordt gedefinieerd als de mate waarin de relatieve
prijsontwikkeling van de collectieve uitgaven (zowel voor de loongevoelige
als voor de prijsgevoelige uitgaven) ten opzichte van de pBBP, afwijkt van
hetgeen werd verwacht in het Regeerakkoord. De pBBP is derhalve niet de enige
factor die bepalend is voor de ruilvoetmutatie. Het feit dat de cumulatieve
ruilvoetmutatie nihil is betekent dat de relatieve prijsstijging van het totaal
van de collectieve uitgaven nauwelijks afwijkt van hetgeen bij Regeerakkoord
werd verwacht.Onderstaande tabel geeft een overzicht van de (cumulatieve) loongevoelige
en niet loongevoelige ruilvoetontwikkeling gedurende de vier kabinetsjaren
(een minteken betekent een ruilvoetverlies)  1999200020012002Loongevoelige uitgaven vs pBBP½00– 1¼ Prijs- en ongevoelige uitgaven vs pBBP–¼¼11¼Ruilvoet¼¼1054Hoe zou de situatie voor de ruilvoet zijn als de deflator
die de Studiegroep Begrotingsruimte in haar elfde rapport voorstelt (prijs
nationale bestedingen) zou zijn gehanteerd?Wanneer, in plaats van de prijsontwikkeling van het BBP, de prijsontwikkeling
van de nationale bestedingen zou zijn gebruikt als deflator van het uitgavenkader,
zou de cumulatieve ruilvoetmutatie een verlies opleveren van 1½ mrd
euro gedurende Paars 2. Dit vindt deels zijn oorzaak in de hoger dan verwachte
dollarkoers, die wel direct doorwerkt in de prijs BBP en niet in de prijs
NB. Bij een lager dan verwachte dollarkoers is het omgekeerde te verwachten.
Voor Paars 1 zou het hanteren van de pNB als deflator hebben geleid tot een
ruilvoetverlies van 1¼ miljard euro, i.p.v. 1¾ miljard euro
die met het hanteren van de pBBP is ontstaan. Over een lange reeks van jaren
kan worden verwacht dat de pBBP als deflator een zelfde ruilvoetontwikkeling
geeft als de pNB. De voornaamste reden waarom de Studiegroep Begrotingsruimte
adviseert om in een volgende kabinetsperiode over te gaan op de pNB als deflator,
is gelegen in het feit dat deze minder volatiliteit tussen verschillende begrotingsmomenten
oplevert, juist omdat de moeilijk te ramen import- en exportprijzen niet meer
direct doorwerken.55Hoe risicovol acht het kabinet de financiering van
structurele uitgavenversterking in 2002 op het gebied van onderwijs, zorg
en veiligheid uit conjuncturele meevallers bij de sociale zekerheid?Het kabinet gaat bij het opstellen van de begroting uit van een sluitend
totaalkader. Voor 2002 is dat ook het geval. Meerjarig is de dekking structureel
en vooral gebaseerd op gerealiseerde cijfers. De macro-economische ramingen
voor 2002 die worden gehanteerd laten dit jaar niet als conjunctureel overspannen
kwalificeren.56Is een aanpassing van de regels voor inkomstenmeevaller(tegenvaller)s
wenselijk, waarbij de nieuwe regels ruimte bieden voor uitgavenversterking
resp. uitgavenvermindering boven resp. onder bepaalde waarden van het EMU-saldo?
In welke mate biedt de gewijzigde budgettaire uitgangssituatie daarvoor ruimte? Het aanwenden van inkomstenmeevallers ter financiering van nieuwe uitgaven
is in strijd met de door het kabinet gehanteerde begrotingsregels. Het zelfde
geldt voor het dekken van inkomstentegenvallers door uitgavenbeperkingen.
De vraag of er redenen zijn om de uitgangspunten van het huidige begrotingsbeleid
aan te passen zal bij een volgend Regeerakkoord moeten worden bezien, mede
in het licht van de aanbevelingen van de Studiegroep Begrotingsruimte.In de Miljoenennota 2002 is slechts aangegeven dat bij de beantwoording
van de vraag of de mate van behoedzaamheid die wordt gehanteerd in het Regeerakkoord
moet worden aangepast, de budgettaire uitgangssituatie een relevant gegeven
is. Dit omdat de budgettaire uitgangssituatie nu aanmerkelijk gunstiger is
dan bij de start van het tweede Paarse kabinet, waardoor de marge ten opzichte
van de vereisten uit het verdrag van Maastricht en het Stabiliteits- en groeipact
verbeterd is.57Waarom is het vorderingensaldo collectieve sector sinds
1994 zo fiks toegenomen?Het vorderingensaldo van de collectieve sector is sinds 1994 toegenomen
als gevolg van het gevoerde trendmatige begrotingsbeleid en de gunstige economische
groei sinds 1994. Dankzij het hanteren van vaste reële uitgavenkaders
en de daarmee samenhangende scheiding tussen uitgaven en inkomsten, zijn de
extra belastinginkomsten als gevolg van de gunstige economische groei niet
aangewend voor extra uitgaven, maar voor een groot deel gebruikt om het saldo
van de collectieve sector te verbeteren. Hierdoor is er in Nederland, na jaren
van tekorten, sinds een aantal jaren weer sprake van een overschot op de begroting.58Kan geconcludeerd worden dat de minister het trendmatig
begrotingsbeleid wil handhaven, maar op onderdelen aanpassing verstandig acht?
Welke onderdelen zouden aanpassing behoeven? Wat wordt bedoeld met «gewijzigde
budgettaire uitgangssituatie»?In de Miljoenennota constateert het kabinet dat het trendmatige begrotingsbeleid,
ondersteund door een forse economische groei, in belangrijke mate heeft bijgedragen
aan de gunstige budgettaire resultaten. Voorts wordt aangegeven dat de ervaringen
in de afgelopen periode, in samenhang met de inmiddels gewijzigde budgettaire
uitgangssituatie, mogelijke aangrijpingspunten bieden om de gehanteerde begrotingsnormen
aan te passen. Met de gewijzigde budgettaire uitgangssituatie wordt daarbij
gedoeld op het feit dat in de Miljoenennota 1999 nog werd uitgegaan van een
EMU-tekort van 1,3% voor 1999 en een EMU-schuldquote van 66,4% en dat inmiddels
voor 2002 wordt uitgegaan van een EMU-overschot van 1,0% en een EMU-schuldquote
van 47,7%. Welke onderdelen van het trendmatig begrotingsbeleid specifiek
aanpassing behoeven zal moeten worden besloten in een volgend Regeerakkoord.
Het Kabinet heeft het CPB gevraagd half oktober te bezien of de recente gebeurtenissen
aanleiding geven tot het opstellen van een additionele prognose. Gegeven het
gevoerde trendmatige begrotingsbeleid en de relatieve ongevoeligheid van de
uitgavenontwikkeling voor wijzigingen in het economisch beeld is er vooralsnog
geen reden de beleidsvoornemens uit de Miljoenennota 2002 aan te passen.59De verwachte economische groei voor 2002 is sterk naar
beneden bijgesteld. Hoe kan het dat het verwachte begrotingsoverschot ongeveer
gelijk is gebleven? Wat zijn de gevolgen voor het begrotingsoverschot als
de groei in 2002 nog eens een half of heel procent lager komt te liggen? In de Miljoenennota 2002 is voor het jaar 2002 gerekend met een feitelijke
economische groei van 2%. Van belang is vast te stellen dat er voor het jaar
2002 ten opzichte van het Regeerakkoord geen neerwaartse bijstelling van de
economische groei heeft plaatsgevonden. In het behoedzame scenario van het
regeerakkoord werd voor het jaar 2002 namelijk gerekend met een economische
groei van 2%.De vraag hoe het kan dat het verwachte overschot ongeveer gelijk is gebleven,
is geïnterpreteerd als hoe het kan dat het EMU-saldo van 2001 op 2002
een gelijk saldo laat zien gegeven de groeiveronderstellingen onder beide
jaren. In de Miljoenennota 2002 is zowel voor het jaar 2001 als voor het jaar
2002 een EMU-overschot geraamd van 1% BBP. Daarbij is voor beide jaren is
gerekend met een economische groei van 2%. Vanuit dit perpectief bezien is
een gelijk EMU-saldo in 2001 en 2002 niet onlogisch te noemen.Het is niet mogelijk om heel precies aan te geven wat het effect is van
een lagere groei in 2002 van een half of heel procent. Een vuistregel is dat
voor Nederland berekend kan worden dat een daling van de economische groei
met 1% leidt, bij volledige werking van de automatische stabilisatoren, tot
een vermindering van het EMU-saldo van circa 0,7% BBP.Voorts dient bedacht te worden dat dit effect met enige vertraging optreedt
en afhankelijk is van het type economische schok (wereldhandel, investeringen,
consumptie).60Hoe gaat het kabinet om met de constatering dat tot
2025 jaarlijkse overschotten van 2% BBP nodig zijn om de vergrijzing het hoofd
te bieden en de staatsschuld af te bouwen?In de Miljoenennota wordt gerefereerd aan analyses van het CPB die laten
zien dat bij een volledige afbouw van de schuld rond 2025 de vergrijzingsuitgaven
kunnen worden opgevangen zonder dat een budgettaire noodzaak ontstaat om de
lasten te verhogen of om collectieve aanspraken te beperken. Dit zou betekenen
dat tot 2025 jaarlijkse overschotten nodig zijn van 1% à 2% BBP.Voor 2002 wordt een overschot van 1% BBP verwacht, terwijl het tekort
bij de start van het eerste paarse kabinet nog bijna 4% bedroeg. Hiermee heeft
het huidige en het voorgaande kabinet een belangrijke stap gezet in de richting
van een verdere aflossing van de staatsschuld. Voor volledige aflossing van
de staatsschuld is in de toekomst een langere periode van substantiële
overschotten vereist. Over de concrete invulling van dit uitgangspunt in de
volgende kabinetsperiode, zal moeten worden besloten in het volgende Regeerakkoord.
Hierbij kan het rapport van de Studiegroep Begrotingsruimte, waarin wordt
geadviseerd om voor de volgende kabinetsperiode uit te gaan van jaarlijkse
overschotten van 1¼% à 1¾% BBP, een rol spelen.61 en 109Hoe verhoudt het belangrijke element in het trendmatige
begrotingsbeleid nl. het hanteren van de zogenaamde uitgavenkaders zich met
de compensaties die ieder jaar plaatsvinden tussen de overschotten van de
sector SZA en de verliezen in de zorg?Hoe verhoudt de toetsing van de uitgaven kaders, waarbij
de onderschrijding de overschrijding van de Rijksbegroting in enge zin en
de Zorg compenseert zich met het gestelde over de uitgavenkaders op pagina
74?Belangrijk element in het trendmatig begrotingsbeleid is het hanteren
van zogenaamde uitgavenkaders. Voor de afzonderlijke sectoren (Rbg-eng, SZA
en zorg) geldt een kader waarbinnen de uitgaven zich in beginsel moeten ontwikkelen.
Daarbij is compensatie, indien de ministerraad daartoe besluit,
tussen de budgetdisciplinesectoren toegestaan, zolang het totale uitgavenkader
niet wordt overschreden. Het totale kader geeft aldus het maximum van de toegestane
uitgaven aan, oftewel het plafond.62Kan de regering reageren op de kritiek van E. J. Bomhoff
in ESB d.d. 21-9-2001 dat:• de uitgaven aan onderwijs in Paars I reëel met 3,04% per jaar
groeiden, en onder Paars II met 3,19% per jaar;• de feitelijke, nominale uitgaven ten onrechte zijn gecorrigeerd
aan de hand van de algemene BBP-deflator in plaats van sectorspecifieke deflatoren;• de reële groei in de zorg ten onrechte is gebaseerd op een
deel van de inkomsten. Waarop zijn de cijfers over de groei in de zorg nu
wel en niet gebaseerd?Zie vraag 43.63Wat is per saldo de reële groei van de totale
collectieve uitgaven, verdeeld over de verschillende uitgavencategorieën
in 1995–1998 en 1999–2002 in absolute termen en in groeipercentages
en wat was de aanvangssituatie wanneer wordt gedefleerd met de pBBP, dan wel
wanneer wordt gedefleerd met sectorprijzen?In de Miljoenennota wordt bij de berekening van de reële groeicijfers
vanaf 1994 gedefleerd met de pBBP. Deze wijze van berekenen is bewust
gekozen, omdat zo onderlinge vergelijkbaarheid tussen de beleidsterreinen
in de tijd mogelijk wordt. De groeipercentages staan vermeld in tabel 3.3.1.
van de Miljoenennota. De sectorspecifieke prijzen staan met uitzondering van
de cluster natuur en milieu en veiligheid en kwaliteit van leefomgeving in
bijlage A9 van MEV 2002. Hieronder staat het niveau in 1994 en de reële
ontwikkeling van de uitgaven tussen 1994–2002 in miljarden euro's. Voor
onderwijs en zorg is ter vergelijking daarnaast de volume ontwikkeling in
miljarden euro's vermeld.Tabel absolute ontwikkeling reële collectieve uitgaven  19941995–19981999–20021995–2002 Absolute
ontwikkeling in miljarden euro's       Totaal netto collectieve uitgaven1571¼910¼w.v. Sociale Zekerheid44– 4½– 1– 5¼ w.v. Rente18– 2¼– 4¾– 7     Collectieve uitgaven excl. SZ en rente95814¾22¾ w.v. Zorg reëel202¾3¾6½(Zorg volume-ontwikkeling)(20)(2¾)(3½)(6¼)w.v. Onderwijs131¼2¼3½(Onderwijs volume-ontwikkeling)(13)(1¾)(2)(3¾)w.v. Veiligheid en kwaliteit leefomgeving411¼2¼ w.v. Infrastructuur4½¾22¾w.v. Natuur en milieu10½½w.v. Overig532½4¾7¼64In welke mate is de reële daling van de rentelasten
met 7 miljard sinds 1994 het gevolg van aflossing van de staatsschuld en in
hoeverre is deze toe te schrijven aan meevallers door een daling van de kapitaalmarktrente? De in de Miljoenennota gepresenteerde reële daling van de rentelasten
heeft betrekking op de rentelasten van de collectieve sector zoals het CPB
deze berekent (zie tabel A9 van de MEV 2002). Deze rentelasten betreffen dus
ook de rentelasten van de mede-overheden. De definitie is dus breder dan staatsschuld
alleen.De ontwikkeling van de rentelasten is afhankelijk van twee factoren. Ten
eerste de ontwikkeling van de kapitaalmarktrente en ten tweede de ontwikkeling
van de schuld. De schuld van de collectieve sector is vanaf 1994 eerst
nog opgelopen. Pas vanaf 1999 daalt de EMU-schuld gestaag. Daardoor is
de EMU-schuld in 2002 bijna even hoog als in 1994 (ten opzichte van 1994 is
dus horizontaal bijna geen sprake van een mutatie in de rentelasten als gevolg
van een lagere schuld:. 215 miljard euro respectievelijk 217 miljard euro).
De daling van rentelasten tussen 1994 en 2002 kan daarom worden toegeschreven
aan een lagere kapitaalmarktrente. Per saldo resulteert dit in een daling
van de nominale rentelasten met 4,6 miljard euro. In de Miljoenennota worden
echter reële mutaties weergegeven die als gevolg van een correctie voor
inflatie uitkomt op 7 miljard euro.Dit impliceert overigens echter niet dat meevallende rente-uitgaven ten
opzichte van het uitgavenkader eveneens volledig kunnen worden toegeschreven
aan lagere schuld. Immers in het Regeerakkoord 1998 werd nog uitgegaan van
een stijging van de schuld.65Wat zijn de te verwachten reële uitgaven aan zorg
als deze vraag naar zorg toeneemt als gevolg van de vergrijzing, medisch-technologische
ontwikkelingen en toegenomen mondigheid een rol hebben gespeeld bij de toegenomen
behoefte aan zorg de afgelopen jaren?De zorguitgaven stijgen jaarlijks al als gevolg van de vergrijzing, medisch
technologische ontwikkelingen en sociaal-culturele factoren (onder andere
toegenomen mondigheid). Tijdens de kabinetsperiode 1999–2002 is de zgn.
demo-groei (groei bevolking en effect vergrijzing) geraamd op 1,1 procent
per jaar (1,4 miljard Euro; 3,1 miljard gulden).Voor een volgende regeerperiode zal een nieuwe raming van de demogroei
worden gemaakt. De CPB-raming voor de komende kabinetsperiode bedraagt 1,1%
als gevolg van demografische groei. Daarbovenop rekent het CPB met een extra
groeipercentage van 1,4% voor technologische ontwikkeling en sociaal-culturele
factoren.Overigens is er naast de geraamde demogroei fors in de zorg geïntensiveerd,
zodat de totale reële groei in deze kabinetsperiode naar verwachting
per saldo 4% per jaar bedraagt. Het beschikbare bedrag om de groei als gevolg
van de vergrijzing, de medisch-technologische ontwikkelingen en overige sociaal-culturele
factoren te accomoderen is dus veel groter dan de geraamde 1,1 procent. 66Kunnen de lastenverlichtingsmaatregelen ad euro 7,5
mld ten behoeve van arbeidsmarkt en werkgelegenheid voor de periode 1995–1998
nader worden gepreciseerd?In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste
fiscale maatregelen op het terrein van de arbeidsmarkt en werkgelegenheid
in Paars 1. In de post overig zijn een groot aantal kleinere maatregelen opgenomen
alsmede de effecten van premiemutaties. Tabel. MLO arbeidsmarkt/werkgelegenheid Paars 1; in miljarden
euro's Tarief eerste schijf– 2Belastingvrije som*– 1¼Arbeirskostenforfait–¾Schijflengtes–¾Spak/afdrachtsverminderingen– 1½Overig– 1 Totaal7½67Kan de minister specificeren welke maatregelen uit
de impuls 2001 uit de Voorjaarsnota 2001 eenmalig zijn en welke maatregelen
doorlopen naar 2002 en daarmee deel uit maken van de impuls 2002 uit de Miljoenennota?Welke intensiveringen zijn nieuw (dat wil zeggen welke
vormen niet de doorloop van maatregelen die al in de Voorjaarsnota zijn aangekondigd?Van de 3 miljard € uitgavenimpuls uit de Voorjaarsnota 2001
is een bedrag 0,8 miljard € incidenteel en heeft geen structurele
doorwerking. Het grootste deel daarvan betreft de reservering van 226,9 miljoen € voor
onvermijdelijke en nog niet geraamde uitgaven op het terrein van de ESF-periode
1994–2000, de ontvlechting van de Arbeidsvoorzieningorganisatie en de
inrichting van de nieuwe uitvoeringsorganisatie SUWI. Daarnaast is 45,4 miljoen € voor
het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid en 45,4 miljoen € aan
de Indische Gemeenschap in het kader van de tegoeden WO-II. bechikbaar gesteld.
Aan de begroting van onderwijs is voor het opvangen van het tekort van het
Vervangsingsfonds eenmalig 18,2 miljoen € en voor de invoering van
het Bachelor/Master model 22,7 miljoen € toegevoegd. Naar het primair
en voortgezet onderwijs gaat in 2001 incidenteel 90,8 miljoen € voor
de materiële voorzieningen, bovenop de structurele bijdrage van 90,8 €.De doorwerking van de intensiveringen bij Voorjaarsnota kennen een doorvertaling
naar het Gemeente en provinciefonds van 136,1 miljoen € in 2001.
Op de begroting van Sociale Zaken is voor 2001 circa 31,8 miljoen € voor
de inkomenspositie van langdurig bijstandgerechtigden (uitvoering motie Noorman/Den
Uijl) en 27,2 miljoen € voor de verlenging van de afspraken met
de MKB voor etnische minderheden extra beschikbaar. De overige 113,5 miljoen € is
verdeeld over diverse posten op diverse begrotingen zoals de 12,3 miljoen € voor
Enschede en 13,6 miljoen € voor het integrale veiligheidsbeleid.Het grootste deel van de investeringsimpuls heeft een structureel karakter.
Het gaat hier om een bedrag van circa 2,3 miljard €. In de Verticale
Toelichting bij de Voorjaarsnota wordt per begroting weergegeven welke maatregelen
uit de impuls 2001 doorlopen naar 2002.Overigens heeft het kabinet om tegemoet te komen aan de motie van Walsum
c.s., 45,4 miljoen € incidenteel in 2001 voor natuur beschikbaar
gesteld.De impuls 2002 uit de Miljoenennota van 3,6 miljard € bestaat
naast de doorloop van maatregelen uit 2001, uit incidentele maatregelen. Het
gaat om een bedrag van circa 136,1 miljoen €. Zo is net als in 2001
22,7 miljoen € beschikbaar voor de invoering van het Bachelor/Master
model, circa 25 miljoen € voor de inkomenspositie van langdurig
bijstandgerechtigden en 11,3 miljoen € voor de verlenging van de
afspraken met het MKB voor etnische minderheden.Daarnaast bestaat de impuls uit de Miljoenennota uit maatregelen die starten
in 2002 en een structurele doorwerking hebben. Het gaat in totaal om een bedrag
van 1,2 miljard €.In de Verticale Toelichting bij de Miljoenennota wordt per begroting en
per maatregel zichtbaar of deze start in 2001, of er sprake is van een structurele doorwerking, of er in 2002 een intensivering van de maatregel
plaatsvindt en of er sprake is van maatregelen die starten in 2002.68Welke veronderstellingen zijn gemaakt over de pBBP
en de contractlonen in 2001 en 2002?Zie vraag 9.69, 70, 81, 82, 87, 88 en 94Op welke begrotingen worden welke bedragen afgeboekt
vanwege onderuitputting in 2002? Kan een overzicht gegeven worden van aard
en omvang van de onderuitputting die op deze posten de afgelopen jaren is
opgestreden? Kan een totaaloverzicht gegeven worden van de maatregelen die
in deze Miljoenennota worden voorgesteld en waarvan besparingen worden verwacht?
Waar zijn deze maatregelen op gebaseerd en hoe is de mogelijke besparing berekend?
Op welke bedragen zijn in dit verband bedragen afgeboekt voor veronderstelde
inverdieneffecten?Kan inzicht worden gegeven ìn alle afzonderlijke
budgetverschuivingen die ten grondslag liggen aan de ruimte van 0,5 miljard
euro die in 2002 is ontstaan door intertemporele compensaties? Kan het totaal
van intertemporele compensaties in 2002 worden onderverdeeld in het deel dat
versneld tot betaling komt in 2002 en het deel dat wordt doorgeschoven naar
2003 en latere jaren?Kan nauwkeurig worden aangegeven welke bedragen aan
onderuitputting opnieuw zijn ingezet? Wat is de aard en omvang van de onderuitputting
die de afgelopen jaren is opgetreden?Kan inzicht gegeven worden in alle afzonderlijke budgetverschuivingen
op de diverse begrotingen die ten grondslag liggen aan de ruimte van € 0,5
mld. die in 2002 is ontstaan door intertemporele compensatie?Kan uitputtend worden aangegeven welke inverdieneffecten
in 2002 rekening is gehouden bij de ruimtevergrotende bijstellingen?Kan uitputtend worden aangegeven welke uitgaven in
de tijd worden verschoven en naar welk jaar (intertemporele compensatie)?Wat is de intertemporele compensatie van 0,5 miljard
euro uit tabel 3.4.2?Tabel 1. Ramingsbijstellingen/meevallers (in miljoenen
euro's)  2000 Justitie (incl. asiel)– 12,8 Binnenlandse Zaken– 25,7OCW– 135,7 Financiën– 45,2Defensie– 40,4 VROM– 22,7 V&W– 99,8EZ– 49,7 LNV– 18,2 HGIS– 45,4SZW/SZA– 439,3 VWS/Zorg– 561,8In tabel 1 is het totaal van ramingsbijstellingen en meevallers aangegeven
dat is verwerkt in de begrotingen (geschoond voor intertemporele compensaties).
Voor de Zorg geldt dat dit inclusief de premiegefinancierde uitgaven is. Tabel 2. Historische onderuitputting (begrotingsgefinancierd,
excl. HGIS in miljoenen euro's)  199819992000Hoge Colleges van Staat– 3,4– 3,8– 4,6AZ– 1,1– 0,2– 1,0Koninkrijksrelaties– 0,40– 11,1BuiZa– 2,400Justitie– 34,7– 31,7– 47,8BZK– 15,7– 28,5– 20,8OCW– 11,0– 122,7– 154,4Financiën– 414,7– 213,9– 162,6Defensie– 53,213,3– 136,1VROM– 50,8– 50,2– 25,6V&W– 11,4– 7,1– 35,1 EZ4,49,321,4LNV– 8,7– 13,716,6 SZW (Rbg-eng)– 7,8– 9,2– 22,1 SZW (SZA)– 331,3– 373,5– 547,8 VWS (Rbg-eng)– 15,8– 21,8– 26,6 VWS (Zorg)18,5– 34,2– 59,0Infrastructuurfonds59,0– 81,8– 242,8In tabel 2 is een schets gegeven van de onderuitputting die zich de afgelopen
3 jaar heeft voorgedaan op de begrotingen en bij de begrotingsgefinancierde
uitgaven voor de Zorg en de SZA.De cijfers voor de Zorg zijn lastig te interpreteren aangezien de ramingsbijstellingen/meevallers
(tabel 1) optreden in het premiegefinancierde deel terwijl de onderputting
in tabel 2 slechts op de begrotingsgefinancierde zorguitgaven betrekking heeft
en daarbij de cijfers voor 1998 en 1999 ontbreken.Tabel 3. Effecten voorgesteld beleid ( in miljoenen euro's) Effecten voorgesteld beleid2002 Asiel– 35,8Reductie ziekteverzuim/wachtgelden– 45,4 Individuele Huursubsidie– 23,1 Plaatsingsbudget REA– 113Uitstroompremies ABW– 24 Werkgeversbijdrage Zorg– 75ToelichtingEr hebben bij de begrotingsvoorbereiding 2002 geen harde ombuigingen plaatsgevonden.
Wel zijn er besparingen door de effecten van voorgesteld beleid bij asiel,
reductie ziekteverzuim, wachtgelden en de individuele huursubsidie voor in
totaal 0,1 mld euro en vindt een besparing plaats op REA-plaatsingssubsidies
van 0,1 mld euro door een andere vormgeving van beleid (fiscalisering). Tenslotte
leveren de werkgevers zelf een bijdrage aan de financiering van de Van Rijn-maatregelen
voor een bedrag van 0,1 mld euro.Op het terrein van asiel worden gerichte maatregelen ingezet om de uitstroom
van alleenstaande minderjarige asielzoekers (AMA's) te bevorderen en de instroom
te beperken. Het asielbudget is hiervoor neerwaarts bijgesteld. Ramingen van
instroom- en doorstroom van AMA's alsmede capaciteit in de asielketen liggen
hieraan ten grondslag.Om arbeidsmarktknelpunten in de collectieve sector op te lossen, worden
gericht maatregelen genomen. De maatregelen zijn mede gebaseerd op de aanpak
zoals beschreven in het rapport «De arbeidsmarkt in de collectieve
sector». De maatregelen zijn voor een deel gericht op het vergroten
van de aantrekkelijkheid van het werk in de collectieve sector te verhogen.
Anderzijds wordt gestreefd naar een verbetering van de arbeidsomstandigheden.
De verwachting is dat deze maatregelen zullen leiden tot een lager ziekteverzuim
en een vermindering van wachtgelduitgaven. Dit leidt tot een bijstelling van
deze budgetten.De prestatienormering huursubsidie wordt aangescherpt, zoals reeds is
aangekondigd in de nota «Mensen, Wensen, Wonen». Op deze manier
worden verhuurders geprikkeld om huurstijgingen te beperken danwel een goed
plaatsingsbeleid te voeren. Daarnaast wordt de kindertoeslag bij de individuele
huursubsidie afgeschaft. Hiervoor in de plaats is fiscaal de kinderkorting
verhoogd. Beide maatregelen leiden tot een besparing op het budget voor individuele
huursubsidie.Tabel 4. Intertemporele compensaties (bedragen in miljoenen
euro's) Intertemporele compensaties200020012002200320042005 e.v. Diversen Justitie 6,8– 6,4– 6,35,9 Versnelling bijdrage regionale korpsen 39– 3900 Intertemporele compensatie KSG 20,4– 6,8– 6,8– 6,8 Herfasering verkoopopbrengsten Defensie 027,20– 27,2 Kasritme HSL-zuid 0– 83,9045,4 Dividend Westerscheldetunnel/Kasritmewijzigingen Infrafonds/nacalculatie 0– 45,4– 90,80 Intertemporele compensatie EZ 22,7– 22,700 Intertemporeel aanvullende post 86,456,7– 81,7– 56,7 Intertemporele compensatie OV OCW NJN – 133,9000 Intertemporele compensatie OV OCW 2002 220,1– 220,100 Investeringsimpuls Stadsvernieuwing 215,1– 215,100 Intertemporeel HGIS 07,8– 11,83,9 Totaal intertemporeel133,9476,7– 547,7– 197,3– 35,5169,971In de Miljoenennota staat vermeld dat er in deze regeringsperiode
2,5 miljard euro extra is uitgegeven aan onderwijs. In «De hoofdpunten
van het Regeringsbeleid» valt te lezen dat er 3 miljard euro extra is
uitgegeven? Wat is het verschil tussen deze twee getallen en welk getal is
juist?Beide bedragen zijn op zich juist. Het verschil tussen de twee bedragen
wordt verklaard door de verschillende manieren van boeken van de intensiveringen
uit het Regeerakkoord. In tabel 1 uit de ontwerp-begroting OCW 2002 wordt
zichtbaar dat de intensiveringen uit het RA ca. 0,4 mld. euro hoger zijn dan
in tabel 3.4.1 uit de Miljoenennota 2002. Dit verschil heeft betrekking op
de Regeerakkoordintensiveringen voor Cultuur (0,05 mld. euro), Wet Tegemoetkoming
Studiekosten (0,1 mld. euro), Kennis (o.a. ICT; 0,15 mld. euro) en Klassenverkleiningsmiddelen
voor gemeenten (0,1 mld. euro) die in de tabel uit de Miljoenennota worden
meegenomen in andere thema's als Infrastructuur (Kennis), Inkomensbeleid (WTS)
en Overig.72Kunnen de uitgaven meevallers in het onderwijs meer
worden toegelicht?In de begrotingsuitvoering zijn meevallers opgetreden door minder aanspraken
op studiefinanciering en een lager beroep op de wachtgeldenregeling. De raming
van de uitgaven voor de prestatiebeurs en tempobeurs in het hoger onderwijs
is verlaagd. Voor het grootste deel heeft dit betrekking op een geringer aantal
aanvullende beurzen voor eerstejaars, die met ingang van het studiejaar 2000/2001
niet meer onder de prestatiesystematiek vallen. Daarnaast is er sprake van
lagere uitgaven voor de tempobeurs, en minder omzettingen van leningen in
de prestatiebeurs naar een gift. Verder is de begroting in 2002
naar beneden bijgesteld als gevolg van een verlaging van de totale beursuitgaven
aan deelnemers in de beroepsbegeleidende leerweg. Tevens betreft de meevalller
een lagere afrekening van het contract voor de ov-studentenkaart over voorgaande
jaren en een gedeelte van de prijsbijstelling voor de ov-studentenkaart.73Uit tabel 3.4.1. blijkt de zorg met 1,6 miljard euro
te stijgen, betreft dit geheel volumegroei? Hoe moeten deze cijfers worden
gezien in relatie tot de MEV waaruit blijkt dat de uitgaven voor de zorg stijgen
van 37,9 euro in 2001 naar 40,2 euro in 2002, een stijging van 2,3 miljard
euro waarbij een flink deel nominaal zal zijn?De 1,6 miljard euro uit tabel 3.4.1 betreft geheel volumegroei op het
gehele VWS-terrein. De cijfers van de MEV laten zich hiermee echter moeilijk
vergelijken. Hiervoor zijn de volgende redenen. Ten eerste betreft de 1,6
miljard euro de volumegroei ten opzichte van de stand Miljoenennota 2001 voor
2002. Het verschil van 2,3 miljard euro uit de MEV is echter het verschil
tussen de stand 2001 en 2002. In Ministerie van Financiën-termen worden
hier dus «vertikale» en «horizontale» getallen vergeleken.
Tabel 1 van de Zorgnota (pagina 16) geeft het precieze overzicht van de volume-intensiveringen.Ten tweede zitten er definitieverschillen tussen de zorgcijfers die het
CPB/CBS presenteert en de definitie van het BKZ. Onderdeel hiervan zijn onder
andere de zorguitgaven, die niet onder de verantwoordelijkheid van de minister
van VWS vallen (oa onderzoeksdeel academische ziekenhuizen en gemeentelijke
gezondheidsdiensten). Het gaat hier om 0,9 miljard euro.Dat de 1,6 miljard uit tabel 3.4.1 overigens samen met de 0,7 miljard
nominale bijstelling (zie ook vertikale toelichting zorg) samen op 2,3 miljard
uitkomen zou het makkelijke antwoord zijn, maar berust in dit geval dus op
puur toeval.74 en 102Welk deel van de extra uitgaven van 3,8 miljard euro
is bestemd voor verbetering van de arbeidsvoorwaarden in de collectieve sector?Komen de bedragen uit tabel 3.4.5 boven op de bedragen
van 2 miljard euro die volgens de toelichting op p.86 in 2001 en 2002 worden
uitgetrokken voor marktconforme loonontwikkeling? Zo ja, betekent dit dat
er in 2002 dan ruim 3,6 miljard euro beschikbaar is voor arbeidsvoorwaarden
(2 miljard euro plus 1,6 miljard extra)? Waar staan deze middelen verantwoord
en hoe is te verklaren dat de aanvullende post arbeidsvoorwaarden in 2002
thans 1,6 miljard euro bevat (p.283) terwijl er 2,0 miljard euro (p. 86) beschikbaar
zou zijn?In 2002 is 1,6 miljard euro bestemd voor extra uitgaven ten behoeve van
arbeidsmarktknelpunten in de collectieve sector (zie tabel 3.4.5). Hiervan
is 0,8 miljard bestemd voor de zorg, 0,5 miljard voor onderwijs en 0,2 miljard
voor veiligheid. Overigens geldt dat slechts een deel van deze middelen wordt
ingezet voor een verbetering van de arbeidsvoorwaarden zoals specifiek beloningsbeleid
en functiedifferentiatie in de zorg en kortere carrièrelijnen en beloningsdifferentiatie
in het onderwijs. Daarnaast zijn maatregelen genomen die direct ingrijpen
op de vacatureproblematiek in de collectieve sector.Via het referentiemodel krijgen de werkgevers in de collectieve sector
op basis van de geraamde contractloonontwikkeling jaarlijks een vergoeding
voor de financiering van een marktconforme loonontwikkeling. Voor 2001 is
deze inmiddels vastgesteld op 1,7 mrd (inclusief sector zorg ca. 2,0 mrd)
en uitgedeeld aan de departementen via de loonbijstelling. Deze middelen worden verantwoord op de afzonderlijke departementale begrotingen.
Het deel van de marktconforme vergoeding ten behoeve van de zorg loopt niet
via de begroting maar via de premiegefinancierde zorguitgaven.Over de vergoeding voor de werkgevers in de collectieve sector in 2002
wordt pas een besluit genomen op basis van het CEP 2002 (voorlopige raming
collectieve sector ca. 2,0 mrd).75Welke uitgaven worden toegerekend aan «veiligheid
en kwaliteit van de leefomgeving»?Het cluster is opgebouwd uit uitgaven van drie begrotingen (bron horizontale
toelichting Miljoenennota's).Van Justitiebegroting zijn de uitgaven exclusief asiel en algemeen toegerekend.
Van de begroting van BZK zijn de beleidsterrein openbare orde en veiligheid
(vooral politie), grotestedenbeleid en integratie minderheden toegerekend.
Van de defensiebegroting zijn de uitgaven aan de Koninklijke Marechaussee
meegenomen in de toerekening.76Wat wordt bedoeld met de meevallers bij de bouw in
de zorg en «doorwerking uitvoering 2000» in de zorg?Met het eerste wordt bedoeld de meevaller in 2002 van ongeveer 225 miljoen
euro als gevolg van onderuitputting bij de bouw (zie vraag 77). Ten tweede
wordt bedoeld de realisatiecijfers van het jaar 2000. Deze leveren een meevaller
op van 237 miljoen euro (zie jaarbeeld zorg). De structurele doorwerking van
deze onderuitputting bedraagt 88 miljoen euro.77Is de 0,5 mrd die vrijvalt bij de bouw van ziekenhuizen
structureel en zo ja is het zo dat er in het verleden te veel is betaald en
zo nee waar bestaat deze incidentele meevaller dan uit.De meerjarige meevaller bouw zoals die is opgenomen in bijlage 7 (p. 294)
van de Miljoenennota is een meevaller zonder structurele doorwerking na 2002
die met name wordt veroorzaakt door een ramingsbijstelling bij de meldingsregeling
instandhoudingsbouw. Instellingen bouwen op basis van deze regeling trekkingsrechten
op, die in de toekomst tot uitbetaling kunnen komen. De meevaller treedt op
door een lagere (verwachte) benutting van de trekkingsrechten dan in de zorgnota
2001 was verondersteld.78Is het juist dat zowel de pBBP als de contractloonontwikkeling
voor het jaar 2002 pas definitief worden bepaald in het voorjaar van 2002
en dat 1,2 mld euro vooralsnog ongewis is?De pBBP alsmede de contractloonontwikkeling voor het jaar 2002 worden
in het voorjaar van 2002 definitief vastgesteld. Op basis van de dan geldende
loon- en prijsontwikkeling wordt de loon- en prijsbijstelling tranche 2002
uitgedeeld. Net als de andere in tabel 3.4.2 opgenomen ruimtevergrotende bijstelling
gaat het hier om een raming op basis van de huidige inzichten. In welke mate
de voorjaarscijfers hiervan zullen afwijken is nu uiteraard nog niet bekend. 79Wat zijn de verwachtingen omtrent de hoogte van het
pBBP en de contractloonontwikkeling voor het jaar 2002 naar aanleiding van
de actuele gebeurtenissen in de Verenigde Staten?Zie vraag 4.80Wat zijn de gevolgen voor de budgettaire ruimte bij
een ceterus paribus mutatie van ¼%-punt van het pBBP of van de contractloonontwikkeling?Een ceterus paribus (c.p) mutatie van het pBBP in 2002 met + 1%-punt
betekent een vergroting van de budgettaire ruimte met 1½ mld Euro;
een c.p.-mutatie van + ¼%-punt van het pBBP betekent aldus een
vergroting van de budgettaire ruimte van ½ mld Euro. Daarnaast wordt
de budgettaire ruimte met 1 mld Euro verkleind bij een c.p.-mutatie van de
contractloonontwikkeling in 2002 van + 1%-punt; een c.p.-mutatie van
+ ¼%-punt verkleint de ruimte zodoende met ¼ mld Euro.81Kan nauwkeurig worden toegelicht welke bedragen aan
onderuitputting opnieuw zijn ingezet? Wat is de aard en omvang van de onderuitputting
die de afgelopen jaren is opgetreden?Zie vraag 69.82Kan inzicht worden gegeven in alle afzonderlijke budgetverschuivingen
op de diverse begrotingen die ten grondslag liggen aan de ruimte van ½
miljard euro die in 2002 is ontstaan door intertemporele compensaties?Zie vraag 69.83, 91 en 99Wat wordt bedoeld met de bescheiden bedragen die van
werkgevers in overheidssectoren zijn gevraagd? Hoe groot waren die bijdragen?Waaruit bestaan de «arbeidsvoorwaarden collectieve
sector» die voor 200 miljoen euro als ruimtevergrotende bijstelling
worden gerekend (tabel 3.4.2)? Is hier sprake van onderuitputting of taakstellende
onderuitputting?Hoe is de ruimtevergrotende bijstelling van 200 mln
euro op de post «Arbeidsvoorwaarden collectieve sector» in 2002
te verklaren, gezien de arbeidsmarktknelpunten in de collectieve sector?De ruimtevergrotende bijstellingen 2002 op de «Arbeidsvoorwaarden
collectieve sector» hebben betrekking op meevallers in de loonkosten
in de sectoren Rijk, Defensie en Politie. De bijstellingen zijn direct teruggevloeid
naar de sector waar de meevaller zich voordeed. De sectoren Rijk, Defensie
en Politie kwamen niet als probleemsectoren uit het onderzoek van de commissie
van Rijn. Wel waren er een aantal specifieke problemen. Door prioriteiten
te verschuiven konden gesignaleerde problemen worden opgelost. Van de werkgevers
in de Zorg wordt daarnaast een bijdrage van (0,2% per jaar) verwacht voor
de maatregelen als gevolg van het rapport «Investeren in mensen en kwaliteit»
(2002: 75 miljoen euro).84Wat wordt bedoeld met de ruimte bij SZA die is ontstaan
door lagere uitgaven voor arbeidsmarktbeleid? Door de gunstige economische omstandigheden en de krappe arbeidsmarkt
verloopt het vervullen van het geraamde aantal I/D-banen, WIW-dienstbetrekkingen,
WIW-ervaringsplaatsen en RSP-arbeidsovereenkomsten trager dan eerder werd
aangenomen. De ramingen zijn hiervoor inmiddels aangepast. Hierdoor blijven
middelen onder de ijklijn Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt onbenut en vallen
vrij.85 en 96Bij welke bedragen bij het vinden van nieuwe ruimte
gaat het om onderuitputting, ombuigingen dan wel inverdieneffecten?Kan een overzicht gegeven worden van het totale bedrag
aan ombuigingen en ramingsbijstellingen dat is gerealiseerd c.q. gerealiseerd
zal worden in deze kabinetsperiode.Bij het antwoord op vraag 69 is reeds ingegaan op de totale ingeboekte
onderuitputting en de inverdieneffecten van voorgesteld beleid. Er hebben
bij de begrotingsvoorbereiding 2002 geen harde ombuigingen plaatsgevonden.
Wel zijn er besparingen door de effecten van voorgesteld beleid bij asiel,
reductie ziekteverzuim, wachtgelden en de individuele huursubsidie voor in
totaal 0,1 mld euro en vindt een besparing plaats op REA-plaatsingssubsidies
van 0,1 mld euro door een effectievere vormgeving van beleid. Tenslotte leveren
de werkgevers zelf een bijdrage aan de financiering van de van Rijn-maatregelen
voor een bedrag van 0,1 mld euro.Onderstaande tabel geeft aan waar de ruimte onder de uitgavenkaders gevonden
is in de afgelopen Miljoenennota's (in miljarden euro's).  Miljoenennota
2000 en 2002Miljoenennota 2002 Nominale ontwikkeling (ruilvoet)0,5– 1,2 Rente– 2,1– 1,1 Volume werkloosheid– 1,30,3 Bijstellingen SZA– 0,5– 0,5 Arbeidsvoorwaarden collectieve sector0,0– 0,2 Intertemporele compensatie– 0,1– 0,5 Zorg0,1– 0,5Onderwijs0,2– 0,1 GFPF0,60,5Uitgavenreserve– 0,2– 0,1Overig0,0– 0,4Totaal– 2,8– 3,7Onderstaande tabel geeft een overzicht van de ombuigingen waartoe bij
Regeerakkoord is besloten.  2002Doelmatigheid– 1,0 Marktconformeprijzen– 0,1Decentralisatie– 0,2 Arbeidsvoorwaarden overheid– 0,2 Onderwijs– 0,0 Volume sociale zekerheid– 0,3 Buitenlandbeleid (o.a. EU-uitgaven)– 0,9Overig– 0,6 Totaal– 3,586 en 98Kan nader worden uiteengezet hoe de extra ruimte als
gevolg van de ruilvoetontwikkeling is ontstaan? Hoe bestendig is deze ruimte
in het licht van de recente economische en politieke ontwikkelingen?Hoe wordt bewerkstelligd dat de ruilvoetontwikkeling
1,2 euro zal opleveren?De ruilvoetontwikkeling wordt bepaald aan de hand van de ontwikkeling
van de pBBP, de lonen en de prijzen. In de Miljoenennota 2001 waren deze voor
2002 nog gebaseerd op het behoedzame scenario uit het Regeerakkoord. In de
huidige Miljoenennota zijn deze gebaseerd op de meest recente inzichten (MEV
2002). Voor de totstandkoming van de 1,2 miljard euro zij verwezen naar tabel
3.5.2 op pagina 95 van de Miljoenennota. Ten opzichte van de Miljoenennota
2001 is het kader met 4 miljard euro opwaarts bijgesteld. Daarnaast is sprake
van extra uitgaven i.v.m. loon- en prijsontwikkeling van 2,8 miljard euro.
Derhalve resulteert een ruilvoetmutatie van 1,2 miljard euro.87Kan uitputtend worden toegelicht met welke inverdieneffecten
in 2002 rekening is gehouden bij de ruimtevergrotende bijstellingen?Zie vraag 69.88Kan uitputtend worden toegelicht welke uitgaven in
de tijd worden verschoven en naar welk jaar (intertemporele compensatie)?Zie vraag 69.89Is het juist dat de collectieve contractloonontwikkeling
lager is uitgevallen dan in de marktsector? In welke mate is dat het geval?
Voor welke CAO's geldt dat?De arbeidsvoorwaarden in de collectieve sector komen tot stand via het
sectorenmodel waarbij de financiering is afgestemd op de contractloonstijging
in de markt. Iedere sector wordt zo in staat gesteld om afspraken te maken
die marktconform zijn. Doordat per sector afspraken worden gemaakt en op verschillende
tijdstippen, lopen de verschillende onderdelen van de arbeidsvoorwaarden uiteen
tussen sectoren maar ook tussen jaren. De volledig afgesloten contracten in
de collectieve sector (exclusief de Zorg) komen op dit moment gemiddeld op
een contractloonstijging voor 2001 van 3,93%. Dit wijst niet op een achterstand;
het verschil met de raming voor de markt (CLS 2001: 4,25%) bestaat erin dat
het CPB veronderstellingen doet ten aanzien van de nog af te sluiten CAO's.
In het cijfer zit bovendien niet begrepen de budgetten voor specifieke arbeidsmarktknelpunten
in de collectieve sector. Een definitief oordeel over de contractloonstijging
in de collectieve sector ten opzichte van de markt kan pas worden geveld wanneer
alle contracten in zowel de markt als in de collectieve sector zijn afgesloten.
Ten aanzien van de loonontwikkeling in specifieke sectoren verwijzen we u
graag naar de Trendnota Arbeidszaken Overheid 2002 waarin voor iedere sector
een totaalbeeld wordt gegeven omtrent de arbeidsvoorwaardenontwikkeling.90Kan uitputtend worden aangegeven welke begrotingshoofdstukken
en welke uitgavenposten naar verwachting in 2002 onderuitputting zullen kennen
bij eerder toegekende budgetten?De begrotingen 2002 zijn net ingediend bij de Tweede Kamer. De hierin
opgenomen geraamde uitgaven zijn gebaseerd op de meest recente inzichten.
Er wordt dan ook vanuit gegaan, dat de geraamde uitgaven in 2002 geheel tot
besteding zullen komen.91Waaruit bestaan de «arbeidsvoorwaarden collectieve
sector» die voor 200 miljoen euro als ruimtevergrotende bijstelling
worden gerekend (tabel 3.4.2)? Is hier sprake van onderuitputting of taakstellende
onderuitputting?Zie vraag 83.92 en 95Wat wordt bedoeld met de uitgaven meevaller Gemeentefonds/Provinciefonds
(GF/PF) in tabel 3.4.2?Waarom is er een ruimteverkleinende bijstelling van
0,5 miljard euro ten gunste van het Gemeentefonds en Provinciefonds opgenomen
in tabel 3.4.2?In tabel 3.4.2. staan de ruimtevergrotende bijstellingen vermeld voor
het jaar 2002. Deze bestaan uit de elementen: nominale ontwikkeling, rente,
volume werkloosheid en overig. Het gemeentefonds en het provinciefonds , die
onderdeel uitmaken van de categorie «overig», laat daarbij hogere
uitgaven zien. In zowel de Miljoenennota's 2000 en 2001 als in 2002 is er
sprake van hogere uitgaven aan de fondsen van respectievelijk 0,6 mld euro
en 0,5 mld euro. Deze hogere uitgaven zijn het gevolg van de voor het gemeentefonds
en provinciefonds geldende normeringssystematiek. Conform deze systematiek
is de ontwikkeling van de beide fondsen gekoppeld aan de ontwikkeling van
de netto (gecorrigeerde) rijksuitgaven. Stijgen deze netto uitgaven dan neemt
de omvang van de fondsen evenredig toe.93Hoe heeft de bijdrage GF/PF zich ontwikkeld in 1995–1998
en 1998–2002?Uit onderstaande tabel blijkt dat het gemeentefonds (GF) en het provinciefonds
(PF) gedurende de periode 1994–1998 in nominale termen is toegenomen
met f 4,8 miljard (een procentuele stijging van 24,9% over vier jaren).
Voor de periode 1998–2002 is de verwachte
nominale toename f 5,2 miljard (een procentuele stijging van 21,6% over
vier jaren). De genoemde bedragen voor de periode 1994–2000 zijn realisatiecijfers.
De cijfers voor 2001 en 2002 zijn gebaseerd op de stand Miljoenennota 2002.Nominale ontwikkeling van het gemeentefonds en het provinciefonds
(1994–2002; bedragen in miljarden guldens) JaarGFPFGF + PFToename gedurende kabinetsperioden199417,12,219,3 199517,92,320,2 199618,31,720,14,8199721,71,623,3(24,9%)199822,41,724,1 199822,41,724,1 199924,01,825,85,2200025,42,127,5(21,6%)200126,72,228,9 200227,12,229,3 De fondsen ontwikkelen zich door taakmutaties en door de jaarlijkse toevoeging
van het accres. Het accres is bedoeld voor het opvangen van loon-, prijs-,
en volume-ontwikkelingen. Door het accres te corrigeren voor de loon- en prijsontwikkeling
(de prijsmutatie van het BBP) resulteert het vrij-besteedbare
reële accres. Wanneer op basis van een globale methode de toename van
de fondsen wordt uitgesplitst in taakmutaties en accressen, ontstaat het volgende
beeld:Taakmutaties en toevoeging accres KabinetsperiodeTotale groei (GF + PF)Waarvan taakmutatiesWaarvan accresReëel accres 1994–1998f 4,8 miljard
(+24,9%)+16,4%+8,5%+1,5%1998–2002f 5,2 miljard
(+21,6%)–4,5%+26,1%+9,9%94Wat is de intertemporele compensatie van 0,5 miljard
euro uit tabel 3.4.2?Waaruit verklaren zich de verschillen tussen tabel
3.4.2. en het staatje «zorg, onderwijs en veiligheid profiteren»
in NRC-Handelsblad van 30 april 2001 waarin staat dat de dekking van de extra
uitgaven voor 3 miljard gulden gevonden wordt uit niet besteed geld en voor
1 miljard gulden uit lagere kosten asielzoekers en zieken hetgeen niet terug
te vinden is in tabel 3.4.2?Voor het eerste deel zie vraag 69.Het kabinet presenteert haar cijfers in de budgettaire nota's zoals de
Voorjaarnota 2001, die in mei 2001 is uitgebracht, en de Miljoenennota 2002.
Het NRC-Handelsblad heeft vooruitlopend op deze nota's eigen cijfers in april
2001 gepubliceerd. Het kabinet kan niet verklaren waarom het NRC-Handelsblad
deze cijfers heeft gepubliceerd.95Waarom is er een ruimteverkleinende bijstelling van
0,5 miljard euro ten gunste van het Gemeentefonds en Provinciefonds opgenomen
in tabel 3.4.2?Zie vraag 92.96Kan een overzicht worden gegeven van het totale bedrag
aan ombuigingen en ramingsbijstellingen dat is gerealiseerd c.q. gerealiseerd
zal worden in deze regeringsperiode?Zie vraag 85.97Een deel van de extra uitgavenruimte is gevonden door
meevallers bij de uitkeringen. Als de economisch groei verder tegenvalt zullen
de uitgaven voor uitkeringen stijgen en blijkt mogelijk dat de ruimte onder
het kader conjunctureel van aard is geweest met als gevolg dat alsnog extra
uitgaven teruggedraaid moeten worden om overschrijdingen te voorkomen.Deelt de minister deze vrees?In Miljoenennota 2002 is uitgegaan van een stijging van 2001 op 2002 van
40 000 werklozen. Ten opzichte van Miljoenennota 2001 is daarom bij Miljoenennota
2002 een tegenvaller ingeboekt van 0,3 miljard euro. Mocht de conjuncturele
situatie aanleiding geven tot bijstelling van deze raming dan zal een eventuele
mee- of tegenvaller betrokken worden bij de integrale afweging over de uitgaven
die bij Voorjaarsnota 2002 gemaakt zal worden. De inzet van de uitgavenreserve
van 0,1 miljard euro voor 2002, die specifiek is bedoeld voor het opvangen
van macro-economische risico's, is daarbij niet nodig gebleken. Deze reserve
is dus nog beschikbaar voor opvangen van eventuele tegenvallers. 98Hoe wordt bewerkstelligd dat de ruilvoetontwikkeling
1,2 miljard euro zal opleveren?Zie vraag 86.99Hoe is de ruimtevergrotende bijstelling van 200 miljoen
euro op de post «Arbeidsvoorwaarden collectieve sector» in 2002
te verklaren, gezien de arbeidsmarktknelpunten in de collectieve sector?Zie vraag 83.100Kan precies (dat wil zeggen kwantitatief en per regeling)
worden aangegeven hoe aanvankelijk ten behoeve van het arbeidsmarktinstrumentarium
geraamde middelen zijn ingezet als ruimtevergrotende bijstellingen in 2001
en 2002, en waarom?Klopt het dat de ramingen vanaf 2003 niet meer
uitgaan van een verminderd beroep op het arbeidsmarktinstrumentarium?Kan voor alle in het interdepartementaal beleidsonderzoek
«Aan de slag» genoemde arbeidsinstrumenten worden aangegeven wat
het budgettaire beslag in de periode 2001–2006 is, op welke veronderstellingen
deze budgetten gebaseerd zijn en hoe in de periode tot en met 2001 veronderstellingen
en realisaties zich tot elkaar hebben verhouden?De uitgavenramingen voor de I/D-banen en WIW zijn in de begroting voor
2002 op een lager niveau gebracht onder handhaving van de groei voor de langere
termijn tot 60 000 I/D-banen en 50 000 dienstbetrekkingen WIW. Dit
bleek mogelijk omdat in het verleden deze middelen niet volledig tot besteding
waren gekomen. Deze onderuitputting werd veroorzaakt door de gunstige situatie
op de arbeidsmarkt. Thans is voor de jaren 2001 en 2002 een reële raming
opgenomen in de begroting hetgeen de ruimte voor andere uitgaven heeft vergroot.
Voor de periode na 2002 is de oorspronkelijke doelstelling gehandhaafd omdat
de situatie op de arbeidsmarkt thans nog niet is te voorzien.De onderuitputting op de uitgaven voor I/D-banen en WIW zijn in onderstaande
tabel inzichtelijk gemaakt door de huidige raming te vergelijken met die in
de vorige begroting.Tabel 2. De verlaging van de uitgavenramingen ID-banen
en WIW-dienstbetrekkingen/werkervaringsplaatsen ten opzichte van de begroting
2001; in miljoenen euro's  20012002200320042005Vertraagde realisatie ID-banen– 116– 103– 55– 5– 5Minder uitgaven WIW/WEP– 152– 162– 172– 171– 127Totaal– 267– 265– 226– 176– 132Verder is gevraagd het budgettaire beslag van het arbeidsmarktinstrumentarium
aan te gegeven voor de periode 2001–2006. Deze bedraagt 2,8 miljard
euro (6,2 miljard gulden) in 2001 oplopend tot 3 miljard euro (6,6 miljard
gulden) en zijn in onderstaande tabel aangegeven. Het betreffen de programma-uitgaven
op het beleidsartikel 2 «stimulering en kwaliteitsbevordering arbeidsaanbod»
en het beleidsartikel 3 «aanvullende werkgelegenheid» van de begroting
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De premiegefinancierde uitgaven voor
reïntegratie en activering (REA) zijn eveneens in de tabel vermeld. Tabel 1. Budgettaire beslag arbeidsmarktinstrumenten conform
de apparaatsuitgaven op de begroting van SZW voor de periode 2001–2006;
in miljoenen euros's  200120022003200420052006Artikel 2      Sluitende reïntegratie865,2680,6740,1744,2818,4818,4WIW dienstbetrekking en WEP311,9326,6326,8330,9375,8377,6 Scholing HVS0,063,563,563,563,563,5Minderhedenbeleid58,026,16,13,20,00,0Kinderopvang Abw64,086,886,986,959,659,6Sectorale stimulansen0,034,056,768,168,168,1Casemanagement e.d.27,7115,3154,3152,90,00,0 Subsidies en overig0,05,34,60,00,00,0Totaal1 326,81 338,21 439,01 449,61 385,51 387,4       Artikel 3      ID-banen907,01 046,01 157,71 205,61 202,41 202,4RSP6,27,17,47,67,67,6Totaal913,11 053,01 165,11 213,21 210,01 210,0       Premiegefinancierd      REA592,4490,0444,9435,4435,4435,4Totaal Generaal2 832,32 881,23 049,03 098,23 030,93 032,7Raming en realisaties: verwijzing bijlage 3 van de sociale nota.101Het kabinet neemt een aantal arbeidsmarktmaatregelen
om de arbeidsparticipatie te bevorderen. Tot hoeveel extra arbeidsparticipatie
zullen de maatregelen naar verwachting leiden?Het kabinet heeft een aantal algemene maatregelen voorgesteld ter vergroting
van het arbeidsaanbod. Deze maatregelen beogen bij te dragen aan de doelstelling
om de arbeidsdeelname van gemiddeld 65% te laten toenemen tot 70% in 2010.Het kabinet heeft ook een aantal specifieke maatregelen in de fiscaliteit,
onderwijs en de sociale zekerheid voorgesteld om:• de arbeidsparticipatie van ouderen te laten toenemen met 0,75 procentpunt
per jaar,• de arbeidsparticipatie van laagopgeleiden (mensen zonder startkwalificatie)
van thans 46% te verhogen,• de werkloosheid onder etnische minderheden te verminderen van 16%
in 1998 tot 10% in 2002. Deze doelstelling is behaald.De desbetreffende maatregelen en de daarbij behorende doelstellingen zijn
beschreven in de beleidsagenda, die is opgenomen in de begroting XV van het
departement van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.Over de fiscale maatregelen die gericht zijn op het bevorderen van het
arbeidsaanbod kan het volgende worden opgemerkt. Naast het bevorderen van
het arbeidsaanbod is bij de vormgeving van de fiscale maatregelen «arbeidsmarkt
en armoedeval» mede bepaald door inkomenspolitieke overwegingen. Het
CPB heeft berekend dat de fiscale maatre-gelen die specifiek gericht zijn
op het bevorderen van het arbeidsaanbod (invoeren aanvullende arbeidskorting
voor oudere werknemers, invoeren heffingkorting voor toetreders, verhoging
van de combinatiekorting en verhoging van de arbeidskorting) het arbeidsaanbod
in 2002 met 2,5 duizend mensen doen toenemen. Het volledige effect van deze
maatregelen komt met enige vertraging tot stand en bedraagt na verloop van
een aantal jaren naar schatting ongeveer 14 duizend personen.102Komen de bedragen uit tabel 3.4.5 bovenop de bedragen
van 2 miljard euro die volgens de toelichting op bladzijde 86 in 2001 en 2002
worden uitgetrokken voor marktconforme loonontwikkeling? Zo ja, betekent dit dat er in 2002 dan ruim 3,6 miljard euro beschikbaar is voor arbeidsvoorwaarden
(2 miljard euro regulier plus 1,6 miljard extra)? Waar staan deze middelen
verantwoord en hoe is te verklaren dat de aanvullende post arbeidsvoorwaarden
in 2002 thans 1,6 miljard euro bevat (bladzijde 283) terwijl er 2,0 miljard
euro (bladzijde 86) beschikbaar zou zijn?Zie vraag 74.103Kan inzicht worden gegeven in welke mate personeelstekorten
in 2001 hebben geleid tot leegstaande operatiekamers of andere concrete gevolgen?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar de de beantwoording
van de Kamervragen van mevrouw Hermann door de minister van VWS (aanhangsel
handelingen nr. 22, vergaderjaar 2001–2002).104Hoe groot (euro's) zijn de «vrij besteedbare»
schoolbudgetten in elk van de onderwijssoorten en waaraan mag het geld worden
besteed?Scholen voor primair en voorgezet onderwijs en instellingen in de bve
sector ontvangen sinds het schooljaar 2000–2001 een zgn. schoolbudget.
Het gaat met ingang van het schooljaar 2000 -2001 om de volgende middelen
(x € 1 mln):  POVOBVETotaal1. Nascholingsbudget31,925,612,169,72. Schoolprofielbudget107,3179,210,42973. Integraal personeelsbeleid12,97,13,623,64. Arbeidsmarktknelpunten14,79,14,528,35. MOA of schoolbudget45,1Opgn. in 2.21,366,4Totaal211,822151,9485Hiernaast heeft het kabinet in het kader van het rapport «van Rijn
» fors geïnvesteerd in de schoolbudgetten. Het betreft de volgende
intensiveringen (x € 1 mln):  2001200220032004 ev Primair onderwijs55120117117 Voortgezet onderwijs49112115113BVE-sector14323537Totaal118264267267Het schoolbudget mag worden aangewend voor functie- en beloningsdifferentiatie,
versterking van de schoolontwikkeling in het voortgezet onderwijs, faciliteren
van zij-instroom en leraren in opleiding en invoering van betaald ouderschapsverlof.105Kan het kabinet een overzicht opstellen van alle moties
en amendementen die bij de behandeling van de Voorjaarsnota en de eerste suppletore
wetten aangenomen zijn en hoe daar mee om is gegaan in deze Miljoenennota?
Kan worden aangegeven welke amendementen en moties meerjarig (dus ook na 2002)
zijn verwerkt?In tabel 1 wordt een overzicht aangegeven met de aanvaarde amendementen
en op welke begroting deze zijn verwerkt. In de tweede tabel wordt
een overzicht gegeven van de aanvaarde moties bij de Voorjaarsnotie met daarbij
aangegeven op welke wijze aan de moties uitvoering is of wordt gegeven.Tabel 1. Overzicht aanvaarde amendementen bij de suppletore
begrotingen en voorstel voor dekking x mln. euro'sExtra geld 2001Verwerking
op welke begroting Van Gijzel/Crone: sociale veiligheid openbaar vervoer 9,1Binnen begroting
V&WDijsselbloem c.s.: regionale infrastructuur136,1Binnen begroting Infrastructuurfonds Bakker c.s.: regionale en lokale omroepen 8,8Gemeente- en Provinciefonds,
dekking uit de begroting van Financiën en OcenW Rietkerk/De Cloe: grotestedenbeleid 3,4Binnen begroting van BZK verwerkt;
dekking uit algemene middelen Ross-van-Dorp: projectsubsidie stichting Plato 0,5Binnen begroting OcenW Van der Vlies: onderwijshuisvesting gemeente Aalburg 4,5Binnen begroting
OcenW Bolhuis: vogelopvangcentra aan de kust 0,1Binnen begroting LNV Schreijer-Pierik: noodfonds MKZ 11,3Binnen begroting LNV Dittrich: extra personeel DG Preventie, Jeugd en
Sancties 0,2Binnen
begroting JustitieHet amendement Bakker c.s. inzake de regionale en lokale omroepen is voor
2001 verwerkt. De dekking heeft plaatsgevonden op de begroting van Financiën
en de begroting van OCenW.Wat betreft de meerjarige doorwerking van het amendement, waarbij verzocht
is om dekking via de algemene middelen, wil het kabinet eerst een onderzoek
uitvoeren naar de feitelijke uitgaven van de gemeenten en provincies aan de
lokale en regionale omroepen. Bij Voorjaarsnota 2002 wordt bezien of het nodig
is om op basis van het uitgevoerde onderzoek alsnog structureel extra middelen
beschikbaar te stellen voor de lokale en regionale omroepen.Tabel 2. Overzicht aanvaarde moties en wensen bij de Voorjaarsnota
en voorstel voor verwerking Motie Crone/Van WalsemDe regering wordt verzocht de arbeidsvoorwaarden in de culturele sector te
verbeteren, onder meer uit de opbrengsten van de «verjaardagsloterij».Aan de motie wordt tegemoet gekomen voor een bedrag
van circa 8 mln uit de bij Voorjaarsnota beschikbaar gestelde middelen voor
onderwijs.    Motie Van Walsem c.s.De regering wordt verzocht nog dit jaar tenminste 90 miljoen te reserveren
voor de realisatie van natuurbeleid en te streven naar een bedrag oplopend
naar 227 miljoen structureel ten behoeve van een nationaal natuuroffensief.Aan de motie wordt tegemoet gekomen via een incidentele
impuls van 45 mln. in 2001.    Motie RosenmöllerDe regering wordt verzocht voor augustus het toegezegde onderzoek naar topinkomens
met maatregelenpakket te verbreden naar de (semi-)publieke sector.De motie wordt uitgevoerd; het onderzoek is in gang gezet.    MantelzorgVerzoek van
Crone e.a. om in 2002 een zelfde bedrag ter beschikking te stellen als de
11 mln. in 2001. Aan de motie is tegemoet gekomen;
bedrag is opgenomen in de Miljoenennota.    Maatschappelijke opvang dak- en thuislozen, zwerf-
en probleemjongerenVerzoek om structureel een
bedrag vrij te maken.Aan de motie wordt tegemoet
gekomen; er is structureel 4,5 miljoen beschikbaar gesteld.   RechtshulpKamer heeft
aangegeven dat zij het uurtarief voor sociale rechtshulp/advocatuur willen
verhogen naar € 95 per uur. Eveneens motie over ingediend bij suppletore
begroting van JustitieEr komt eerst een interdepartementaal
Beleidsonderzoek over tariefdifferentiatie.    MonumentenzorgVerzoek
van Crone e.a. om extra geld beschikbaar te stellen voor monumentenzorg.Bij Najaarsnota wordt bezien of hiervoor extra gelden
beschikbaar kunnen worden gesteld.    Stimuleren arbeidsaanbodVerschillende politieke partijen vragen om meer in detail aan te geven wat
is gedaan met de aanbevelingen Van RijnIn de Trendnota
staat een presentatie van de Van Rijn-maatregelen.    Omscholingsbeleid dansers en musiciKamer (Crone) dringt aan op handhaving van relatief goedkope
(1,9 mln.) en effectieve beleid van SZW. SZW beziet
in overleg met OCW in hoeverre de regeling kan worden gecontinueerd en zal
de Kamer in het Najaar hierover informeren.106Aangegeven wordt dat er 0,2 mrd Euro is gereserveerd
voor SUWI/ARBVO/ESF. Betreft dit een reservering voor gelden die Nederland
mogelijk moet terugbetalen aan de Europese Unie uit hoofde van onterecht ontvangen
ESF-gelden?Indien neen, heeft het kabinet reeds middelen gereserveerd
voor het eventueel aan de EU terug te moeten betalen bedrag aan onterecht
ontvangen ESF-gelden?Het gereserveerde bedrag van 0,2 mrd Euro (0,5 mrd gulden) is ondermeer
bestemd voor de inrichting van de Centra voor Werk en Inkomen en het UWV,
de ontvlechting en liquidatie van de Arbeidsvoorzieningsorganisatie en ook
voor de mogelijke ESF-terugbetaling aan de Europese Unie. Deze post heeft
het karakter van een stelpost omdat thans nog niet duidelijk is of en zo ja
hoe hoog het bedrag is dat zal moeten worden uitbetaald.107Waarom is ervoor gekozen dit jaar al de vermelding
in guldens geheel weg te laten?In een brief over de presentatie van de euro in de begroting en verantwoording
d.d. 20 mei 1999 (Kamerstuk 26 200, nr.37) is de Tweede Kamer geïnformeerd
over het gebruik van de euro in de begrotingscyclus.In de periode tussen de derde dinsdag in september 2001 tot 1 januari
2002 worden zowel gulden als euro officieel naast elkaar gebruikt in het verkeer
van begrotingsstukken tussen regering en Staten-Generaal. Voor het lopende
begrotingsjaar 2001 worden suppletore begrotingen en uitvoeringsnota's in
gulden uitgebracht. Communicatie over wetgeving (waaronder begrotingswetten)
die betrekking heeft op de periode na 1 januari 2002 luidt in euro, aangezien
deze logischerwijs uitsluitend in euro zal worden opgesteld.Er is destijds voor gekozen om in de Miljoenennota op soortgelijke wijze
om te gaan met de euro als in de departementale begrotingen 2002. Om deze
reden is de Miljoenennota 2002 eveneens volledig in euro uitgebracht. Wel
is er voor gekozen om op bepaalde plekken guldenontwenningsinformatie op te
nemen.108Kan worden gegarandeerd dat de gegeven uitgavenimpuls
voor het lopende begrotingsjaar 2001 nog tot besteding zal komen? Wat als
het niet meer tot besteding komt in 2001, wordt het dan aan de middelen van
2002 toegevoegd?Er is voor het kabinet op dit moment geen reden om aan te nemen dat de
uitgavenimpuls voor 2001 niet tot besteding zal komen. Indien toch blijkt
dat middelen niet tot besteding komen kan zoals gebruikelijk gebruik worden
gemaakt van de eindejaarssystematiek worden benut.109Hoe verhoudt de toetsing van de uitgaven kaders, waarbij
de onderschrijding de overschrijding van de Rijksbegroting in enge zin en
de Zorg compenseert zich met het gestelde over de uitgavenkaders op pagina
74?Zie vraag 61. 110Waarom is de aanpassing van de pBBP in 2002 zo hoog
vergeleken met het jaar daarvoor?De pBBP-aanpassing in 2002 is het gevolg van de mutatie in de pBBP tussen
stand Miljoenennota 2001 en stand Miljoenennota 2002. Dit resulteert in 2001
in een kaderbijstelling van 1,9 miljard euro. De bijstelling 2002 is echter
samengesteld uit tranche bijstelling 2001 (1,9) en de bijstelling 2002 (2,2).
Vandaar dat 2002 hoger is dan 2001. 111De inkomstenmeevallers zijn het meest gevoelig voor
de conjunctuur. Toch blijven ze ondanks de bijstelling van 3% naar 2% sinds
dit voorjaar op peil vanwege de samenstelling van de groeivertraging. De lonen
stijgen sterk en ook de consumentenbestedingen blijven nog hoog. Hoe ziet
het kabinet in dit licht de verdere verslechtering van de concurrentiepositie
en welk gevolg heeft dit voor de inkomstenkant. Kan hier een raming van worden
gegeven.Het huidige economische beeld bevat bij de geraamde loonontwikkeling een
verslechtering van de concurrentiepositie. Deze situatie kan op termijn leiden
tot een lagere economische groei via een daling van de uitvoer met vervolgens
negatieve gevolgen voor de binnenlandse economie, onder meer voor de werkgelegenheid.Het
kabinet bepleit daarom een gematigde loonontwikkeling ten behoeve van een
goede concurrentiepositie.Een gematigde loonontwikkeling kan tot gevolg hebben dat de arbeidsinkomensquote
en de macro consumptiequote daalt, zodat het bovengenoemde samenstellingseffect
van de economische groei op de inkomsten omslaat zodat de inkomsten relatief
achterblijven bij de economische groei.Een integrale doorrekening door het CPB van de periode 2003–2006,
die aansluit op de meest recente raming voor 2001 en 2002 zal daar in een
later stadium meer duidelijkheid in kunnen verschaffen.112Kan een gedetailleerd overzicht gegeven worden van
de hoogte van de ouderenkorting voor elke afzonderlijke leeftijd waarop men
hier recht op heeft?In het Belastingplan 2002 wordt voor de bevordering van de arbeidsparticipatie
van ouderen (MN 2002, pagina 98) de volgende maatregel voorgesteld:Invoering van een met de leeftijd oplopende aanvullende arbeidskorting
voor oudere werkenden, boven op de reguliere arbeidskorting.Tabel. Maatregelen voor oudere werkenden Leeftijd aan het einde van het KalenderjaarExtra arbeidskorting 1 april 20021 januari 2003    58 tot 61 jaar€ 170 (f 
375)€ 227 (f  500) 61 en 62 jaar€ 340 (f 
750)€ 454 (f 1000) 63 jaar en ouder€ 511 (f 1125)€ 681 (f 1500)113Zijn de meevallende rente-uitgaven als gevolg van de
overschotten in de sociale fondsen aangewend voor andere uitgaven in de begroting
2002? Waarom niet/waarom wel? Om welk bedrag gaat het?In 2002 is sprake van een additionele rentemeevaller ten opzichte van
de Miljoenennota 2001 van in totaal 1,1 mld euro (zie tabel 3.4.2). Voor circa
0,2 miljard euro bestaat deze meevaller uit het lagere kapitaalmarkt beroep
van het rijk als gevolg van de hogere saldi van de sociale fondsen. Zoals
uit tabel 3.4.1 in combinatie met tabel 3.4.2. blijkt is de volledige rentemeevaller
ingezet ter financiering van de uitgavenimpuls 2002.114Wat is de verwachte groei van de omvang van de overschotten
in de sociale fondsen in 2002–2006, uitgesplitst naar soort fonds?Voor 2002 staan de overschotten vermeld in Bijlage 4 in de Miljoenennota.
Het exploitatiesaldo bedraagt in 2002 1,5 miljard euro en het vermogensoverschot
10,8 miljard euro. De grootste vermogensoverschotten zitten in het AWF (4,9
miljard euro) en het WAO-fonds (3,1 miljard euro). Ten behoeve van het advies
van de Studiegroep Begrotingsruimte «Stabiel en duurzaam begroten»
heeft het CPB berekend dat bij constante premietarieven en uitgaande van het
voorzichtige trendmatige scenario de vermogensoverschotten in de WAO en AWF
met ca 14 miljard euro oplopen in 2006.In de Miljoenennota op pagina 99 en Sociale Nota blz.150 wordt nader ingegaan
op de overschotten bij de sociale fondsen. Daarin wordt aangegeven dat de
overschotten in de sociale fondsen de komende maanden nader onderzocht worden
mede in relatie tot de uitkomsten van de verschillende verkenningen en onderzoeken
op het gebied van de fiscaliteit en een nieuw zorgstelsel.115Wat is in de jaren 2002–2006 de verwachte groei
van de medefinanciering van het rijk in de Algemene Kas van de Ziekenfondsverzekering?De rijksbijdrage aan de Algemene Kas van de ziekenfondsverzekering vormt
een onderdeel van artikel 13 van de begroting van VWS. In de begroting van
VWS valt af te lezen welke ontwikkeling voor de rijksbijdrage voorzien wordt:
een constant niveau van 3,174 mln euro (exclusief loon- en prijsbijstelling).116Kan de relatie worden gegeven tussen een eventuele
oplopende werkloosheid en de omvang van het overschot in de sociale fondsen
in de jaren 2002–2006? Bij welke omvang van de werkloosheid is het overschot
verdwenen?Ten opzichte van een pad waarbij de werkloosheid voor 2003–2006
constant blijft op het niveau 2002 leidt een oplopende werkloosheid in eerste
instantie tot hogere uitgaven in het wachtgeldfonds (WGF: eerste 6 maanden
van werkloosheid) en daarna tot hogere AWF-uitgaven (na 6 maanden werkloosheid).
Daarnaast zullen de premie-inkomsten van beide fondsen teruglopen ten opzichte
van het pad waarbij uitgegaan wordt van een constante werkloosheid.Het exploitatiesaldo in het Wgf bedraagt –0,3 miljard euro. Door
een oplopende werkloosheid zal dit tekort toenemen. Het exploitatiesaldo in
de AWF bedraagt in 2002 1,6 miljard euro. Als de werkloosheid in de periode
2003–2006 met 70 000 personen oploopt dan wordt dit exploitatieoverschot
gereduceerd tot nul. In de ruimtesom van het CPB van jl mei is een
oploop van de werkloosheid voorzien van 40 000 personen. Bij andere fondsen
kunnen dan nog wel exploitatie-overschotten of tekorten bestaan. Ook de vermogensoverschotten
zijn daarmee nog niet verdwenen117Kan nader worden verklaard waarom men in het kader
van de bestrijding van de armoedeval ertoe is overgaan de AWF-premie te verlagen?Bij bestrijding van de armoedeval zijn twee elementen van belang. Ten
eerste het vergroten van het verschil in inkomen tussen werk en uitkering
en ten tweede de marginale druk bij een inkomensvooruitgang van iemand die
werkt. Het verlagen van de AWF-werkgevers en -werknemerspremie valt onder
de maatregelen «arbeidsmarkt en armoedeval». De lagere werknemerspremie
betekent niet alleen een stijging van het netto loon, maar ook een lagere
marginale druk voor werknemers. Hierdoor wordt inkomensverbetering via werk
aantrekkelijker gemaakt.In tegenstelling tot de arbeidskorting leidt een daling van de AWF-werknemerspremie
vooral tot een daling van de marginale druk en een kleine verhoging van het
verschil tussen werk en uitkering. Een verhoging van de arbeidskorting leidt
alleen tot een groter verschil tussen werk en uitkering maar vermindert de
marginale druk niet.Een verlaging van de AWF-werkgeverspremie leidt tot lagere sociale lasten
voor werkgevers. Hierdoor dalen de kosten van arbeid voor werkgevers wat tot
meer werkgelegenheid kan leiden.118Kan worden geconcludeerd dat 1¼ mld van de gegeven
lastenverlichting voor 2002 is gefinancierd uit de saldi van de sociale fondsen?Nee.119Welk concrete effect zal de verlaging van de Vpb met
0,5% hebben op het Nederlandse vestigingsklimaat?Zie vraag 35.120Welke fondsen ontvangen een rijksbijdrage?De ZFW ontvangt een Rijksbijdrage van ca. 3¼ miljard euro. De AWBZ
ontvangt een rijksbijdrage van 6 miljoen euro ter financiering van de abortusklinieken.
Ook in de WW is nog sprake van een kleine Rijksbijdrage van 36 miljoen euro.
Het gaat hierbij om een bijdrage aan het AWF t.b.v. de reintegratie van WW-gerechtigden
op basis van het besluit Sluitende Aanpak WW en t.b.v. de betaling van de
tegemoetkoming aan verlofgangers (Wet Financiering Loopbaanonderbreking).Naast de echte rijksbijdragen bestaat er ook nog een bijdrage in de kosten
van kortingen (BIKK). Dit is een bijdrage aan de sociale fondsen vanuit de
Algemene Middelen. Deze bijdrage dient echter louter om de premiederving als
gevolg van de belastingherziening op te vangen.121Welke fondsvermogens (en voor welke bedragen) tellen
mee voor het EMU-saldo?De exploitatiesaldi (uitgaven minus inkomsten) van de fondsen tellen mee
bij de berekening van het EMU-saldo. De fondsen in de onderstaande tabel uit
bijlage 4 van de Miljoenennota tellen mee voor het EMU-saldo in 2002. Tabel. Exploitatiesaldo in miljarden euro Totaal centrale fondsen1,7 AOW– 0,6ANW0,0 WAZ0,1 WAO1,2 AWF1,6AWBZ– 1,0 ZFW-centraal0,3   Totaal decentrale fondsen– 0,1 WGF– 0,3 ZFW-individueel0,2  Totaal sociale fondsen1,5 waarvan sociale zekerheidsfondsen2,1 waarvan zorgfondsen– 0,5122Wat is de verklaring voor de verschillen tussen de
raming Miljoenennota 2001 en de Miljoenennota 2002 inzake het EMU-saldo en
de EMU-schuld voor de jaren 1999–2000?De verschillen voor het jaar 2000 tussen Miljoenennota 2001 en 2002 zijn
verklaarbaar doordat na het het verschijnen van Miljoenennota 2001 in september
20 000 nog nadere mutaties bij begrotingen en sociale fondsen zijn opgetreden
die effect hebben gehad op zowel de EMU-schuld als het EMU-saldo. Daarbij
zij het gunstiger EMU-saldo en gunstiger EMU-schuld ten opzichte van Miljoenennota
2001 met name verklaarbaar door meevallers in de premiesfeer. Voor het jaar
1999 zijn de verschillen tussen de Miljoenennota 2001 en 2002 inzake het EMU-saldo
en EMU-schuld verklaarbaar door de verwerking van nieuwe realisatiecijfers
(Nationale Rekeningen) van het Centraal Bureau van de Statistiek in de cijfers.123Nu de daling van de schuldquote met 4,1% in 2002 voor
3,6% het gevolg is van saldo en groei, kan dan meer specifiek worden aangegeven
welke concrete inspanningen het kabinet verricht heeft om de schuld te laten
dalen?Voor zover de schulddaling het gevolg is van het EMU-saldo, kan dit worden
herleid tot concrete keuzes van het kabinet. Het kabinet hanteert vaste reële
uitgavenkaders. De daarmee samenhangende scheiding tussen inkomsten en uitgaven
zorgt er voor dat wanneer de inkomsten meevallen, zoals de afgelopen periode
het geval is geweest, deze inkomsten niet worden gebruikt voor extra uitgaven
maar voor een groot deel worden gebruikt om het saldo te verbeteren. Voorts
heeft het kabinet ervoor gekozen om niet de volledige ruimte die beschikbaar
is voor lastenverlichting ook daadwerkelijk in te zetten. Het grootste deel
van de inkomstenmeevallers is gebruikt voor schuldreductie. Deze inzet heeft
er toe geleid dat er (naar verwachting) in alle vier jaren van deze kabinetsperiode
een overschot zal zijn. Hierdoor is tevens de schuld afgenomen.124Waarom laat men bij de groeiraming thans de behoedzaamheid
iets vieren?Over de mate van behoedzaamheid voor een volgende kabinetsperiode zal
worden besloten in een volgend regeerakkoord. Op dit moment is geen sprake
van het verminderen van de behoedzaamheid bij de groeiraming. De vraag verwijst waarschijnlijk naar de eerste boekhoudkundige berekening
van de budgettaire ruimte voor een volgend regeerakkoord van het CPB. In deze
berekening gaat het CPB1 uit van een voorzichtig
trendmatig scenario met een economische groei van gemiddeld 2¼% per
jaar. Het CPB rekent namelijk met een verwachte economische groei van 2½%
per jaar en een «behoedzaamheidsmarge» van ¼%-punt. In
1997 hanteerde het CPB voor de huidige kabinetsperiode een«behoedzaamheidsmarge»
van 0,6%-punt. Met een «behoedzaamheidsmarge van ¼%-punt geeft
het CPB invulling aan het «voorzichtige trendmatige scenario»
waarop volgens de SER2 het budgettaire beleid
zou moeten worden gebaseerd.125Kan een overzicht worden gegeven van de belangrijkste
financiële transacties die gezamenlijk per saldo in 2002 het tekort met
2,4 mld euro zullen verlagen?In onderstaande tabel staan de belangrijkste financiële transacties
voor 2002 weergegeven in mld. Euro's. Per saldo resulteren deze transacties
in een daling van de schuld met 2,4 mld euro.  2002 Financiële transacties– 2,4 w.v. verstrekte studieleningen0,7w.v. verkoop deelnemingen– 3,0 w.v. overig– 0,1126Staat de hypothese van de minister dat de pogingen
van Lieftinck om te komen tot een baten-lastenstelsel stukliepen door het
vervagen van het bedrijfseconomisch denken niet op gespannen voet met de historische
werkelijkheid dat de staatsbalans van Lieftinck eenvoudigweg niet deugde,
zoals gepubliceerd in «J.M.M.J. Clerx, het begrotingsbeleid van Lieftinck,
politieke opstellen 9, 1989, Centrum voor Parlementaire Geschiedenis Nijmegen»?In het genoemde artikel wordt aangegeven dat bij de cijfers in de staatsbalans
als waarderingsgrondslag de oorspronkelijke kosten op grond van indexcijfers
werden herleid tot het kostenniveau op de balansdatum. Dat bleek geen sinecure
te zijn in verband met de aard en het grote aantal van de taxeren objecten.
Veel cijfers waren derhalve gebaseerd op schattingen, waardoor er slechts
voorlopige conclusies aan verbonden konden worden. Ook Lieftinck zelf was
die mening toegedaan daar hij een voorbehoud maakte «ten aanzien van
de juistheid en volledigheid der balansbedragen», zo wordt in het betreffende
document aangegeven. In deze periode was het beleid van Lieftinck doordrongen
van het streven de doelmatigheid en efficiency bij de overheid te bevorderen,
zo staat eveneens in het betreffende artikel. Dit was met name de focus van
Lieftinck tijdens zijn derde ambtsperiode. In de twee ambtsperioden daarvoor
stond herstel na de Tweede Oorlog centraal. Gedurende de eerste ambtsperiode
van Lieftinck lag de nadruk op de monetaire sanering en gedurende de tweede
ambtsperiode op budgettaire sanering. Vanuit deze perioden moet ook de historische
schets in de Miljoenennota 2002 ten aanzien van Lieftinck worden bezien.127Ligt er een verband tussen de beleidsbegrotingen en
het invoeren van het baten-lastenstelsel. In het rapport Eigentijds begroten wordt in § 1.1.4. nader ingegaan
op de relatie tussen de beleidsbegroting (VBTB) en de invoering van het integrale
baten-lastenstelsel. VBTB wordt daarin gekenschetst als het transformatieproces
binnen de Nederlandse overheid van inputsturing (focus uitsluitend op middelen)
naar de verbreding van de sturing op beleidsprestaties en het verantwoorden
hierover. De essentie van VBTB laat zich ook wel samenvatten als vergroting
van de resultaatgerichtheid, kortom als resultaatgericht management.Hoewel VBTB wat de begrotingspresentatie betreft vooral betekenis heeft
voor de begrotingsindeling (namelijk conform beleidsdoelstellingen in plaats
van conform uitgavencategorieën) is er wel een relatie met het baten-lastenstelsel.
Dat hangt samen met de derde van de vragen die in het VBTB-proces centraal
staan: wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat mag dat kosten?
(in Haags jargon de zogenoemde WWW-vragen). De derde vraag is dus die naar
de kosten van beleid. Binnen een verplichtingen-kasstelsel is uiteraard veel
kasinformatie voorhanden (uitgaven/ontvangsten). Als je echt wilt weten wat
iets kost, levert een baten-lastenstelsel aanzienlijk meer informatie dan
een verplichtingen-kasstelsel; juist als er bepaalde uitgaven worden gedaan
die een meerjarig nut hebben en waarvan de kosten dus over meerdere jaren
kunnen worden uitgesmeerd. Nu is het zo dat voor het leeuwendeel van de uitgaven
geldt dat kas=kosten; maar juist voor die uitgaven waar dat niet het geval
is, heeft een baten-lastenstelsel binnen het VBTB-framework dus duidelijk
toegevoegde waarde. Het gaat hierbij uiteraard niet alleen om de presentatie
van kosten in de begroting als zodanig. Het gaat er vooral ook om wat je met
die kosteninformatie kunt: namelijk betere politieke, maar ook betere bedrijfseconomische
afwegingen maken. Dit leidt tot betere besteding van het belastinggeld.128Wat zijn de gevolgen van de invoering van het baten-lastenstelsel
voor de huidige niveau van de staatsschuld, voor het huidige niveau van het
financieringsoverschot en voor de beschikbare ruimte?Door te gaan begroten en verantwoorden op basis van kosten in plaats van
kasuitgaven veranderen kasbegrippen als staatsschuld en financieringssaldo
niet van omvang. De kasuitgaven van investeringen worden in de begroting in
vorm van kosten toegerekend aan de begrotingsjaren waarin deze tot nut komen,
doch het moment waarop de kasuitgaven worden gedaan verandert niet.De invoering van een baten-lastenstelsel heeft eveneens geen gevolgen
voor de beschikbare ruimte in een volgende kabinetsperiode. Het gespreid ten
laste van de begroting brengen van nieuwe investeringen levert geen ruimte
op voor extra uitgaven. De feitelijke kasuitgaven, en daarmee de belasting
van het EMU-saldo, veranderen niet door een andere manier van begroten. Ook
een euro kan maar één keer worden uitgegeven. Het gespreid ten
laste van de begroting brengen van investeringen betekent niet alleen dat
«nieuwe» investeringen gespreid ten laste van toekomstige begrotingsjaren
worden gebracht, maar ook dat investeringen uit het verleden (voorzover nog
niet afgeschreven) ten laste van toekomstige begrotingen gebracht. Nadat de
overgang naar een kostenbegroting heeft plaatsgevonden, zal het berekenen
van de ruimte voor een nieuwe kabinetsperiode echter plaatsvinden op basis
van de ontwikkeling van kosten in plaats van kasuitgaven. Bij een op kosten
gebaseerde begroting wordt immers genormeerd en gealloceerd op basis van kosten.
Voor het opstellen van een Regeerakkoord zal daarom gekeken moeten worden
naar de ontwikkeling de komende 4 jaar – uitgaande van een bepaald economisch
scenario – van netto kosten bij ongewijzigd beleid (kosten -/niet-belastingontvangsten)
en inkomsten (belasting- en premieontvangsten (excl. gasbaten
en verkoop staatsbezit; dit zijn namelijk balansmutaties). Hierbij zal rekening
moeten worden gehouden met de kosten die voortvloeien uit in het verleden
gedane kasuitgaven (zie ook Miljoenennota hoofdstuk 4, annex 4.1, p. 126–127).129Waarom zal het in het baten-lastenstelsel niet mogelijk
zijn om voorzieningen op departementaal niveau te treffen.In het rapport Eigentijds begroten wordt in 2.6 beargumenteerd waarom
in het nieuwe begrotingsstelsel geen voorzieningen passen. Hiervoor zijn meerdere
redenen aan te geven. De praktijk (zowel in het bedrijfsleven als bij agentschappen)
leert dat het onderscheid tussen voorzieningen en vrij te besteden middelen
lang niet altijd gemakkelijk is aan te brengen. Dat betekent dat het hanteren
van een voorziening het gevaar in zich heeft dat middelen worden onttrokken
aan het zicht van de begrotingsnormering.Voorts is van belang dat voorzieningen op het moment dat ze worden gevormd
het EMU-saldo ontlasten en op het moment dat ze worden aangesproken het EMU-saldo
belasten. Substantiële voorzieningen kunnen dus een bedreiging vormen
voor de beheersbaarheid van de begroting. Bij de rijksoverheid geldt daarbij
nog in het bijzonder dat veel risico's, waarvoor in het bedrijfsleven voorzieningen
worden gevormd, vanwege de grote omvang van de overheid tegen elkaar wegvallen
(zie o.a. de ramingsystematiek bij infrastructuurprojecten) of zich überhaupt
niet voordoen. ESR biedt voor de rijksoverheden (staatsbalans) slechts de
mogelijkheid voor het vormen van zeer specifieke voorzieningen voor pensioenen
wachtgeldverplichtingen. De voorzieningen die volgens ESR'95 gevormd mogen
worden zijn zo specifiek, dat in de praktijk zal gelden dat door aan te sluiten
bij ESR'95 op departementaal niveau er geen mogelijkheid is voorzieningen
te vormen.130Met ingang van welk jaar kan het baten-lastenstelsel
worden ingevoerd?Zie het antwoord op vraag 47.131Waarom is het EMU-saldo Lokale Overheid zo fors toegenomen
in 2002?Het EMU-saldo lokale overheid 2002 betreft een geprognosticeerd ontwikkeling
van het saldo van uitgaven en ontvangsten van gemeenten en provincies. De
toename kan verklaard worden door de sterke groei van het accres van het gemeentefonds
en provinciefonds. De accressen volgen uit de voor het gemeentefonds en provinciefonds
geldende normeringssystematiek. Volgens deze systematiek is de ontwikkeling
van de omvang van de fondsen gekoppeld aan de ontwikkeling van de netto gecorrigeerde
rijksuitgaven. Als gevolg van de forse intensiveringen op het terrein van
onder meer zorg, onderwijs en veiligheid is de bijdragen aan het gemeentefonds
en provinciefonds sterk toegenomen. De inschatting is dat niet al deze extra
middelen tot besteding komen.132Waarom bedragen de belastingafdrachten aan de EU vanaf 2002
0?Het feit dat in tabel 1.5 (pagina 143) en tabel 2.1 (pagina 146–147)
de belastingafdrachten aan de EU bedragen vanaf 2002 0 bedragen heeft
helaas een technisch karakter. Tot en met 2001 werden de belastingafdrachten
op een aparte aanvullende post geadministreerd. Vanaf 2002 zullen de
belastingafdrachten aan de EU deel uit maken van de begroting van
Buitenlandse Zaken (zie ook voetnoot bij tabel 1.5 van Bijlage 1 op pagina
143 van de Miljoenennota). Dit blijkt ook uit het feit dat de uitgaven op
de begroting van Buitenlandse Zaken in tabel 1.5 en tabel 2.1 een sterke oploop
te zien geven van 2001 op 2002.133Waarom bedroegen de aanvullende posten in 2000 nog
0 en lopen die inmiddels op tot 12,5 mld in 2006?Het karakter van aanvullende posten is dat er bedragen op worden gereserveerd
waarvan op het moment van reservering nog niet expliciet kan worden aangegeven
op welke begroting(en) zij uiteindelijk worden verantwoord. De bekendste zijn
de loon- en prijsbijstelling. Voor afgesloten jaren worden de aanvullende
posten in zijn geheel afgeboekt. De middelen op de aanvullende posten zijn
aan het eind van het jaar of geheel uitgedeeld naar de diverse begrotingen
of vallen vrij voor de algemene middelen. De aanvullende posten zijn derhalve
voor 2000 nul. De loon- en prijsbijstelling is voor wat betreft tranche 2001
reeds uitgedeeld, voor latere tranches staat er echter nog een bedrag gereserveerd
op de aanvullende post. Vanwege de tranchesystematiek vertonen de aanvullende
posten een oploop.134Mag uit de tabellen van bladzijde150 worden geconcludeerd
dat in deze regeringsperiode per saldo bijna 140% meer staatsbezit verkocht
is dan ten tijde van het Regeerakkoord werd voorzien? Hoe kan dit verschil
worden verklaard? Welk deel van de staatsschuldreductie in deze regeringsperiode
is toe te schrijven aan verkoop staatsbezit en veilingopbrengsten? Kan een
overzicht worden gegeven van de verkopen van staatsbezit in deze regeringsperiode
tot nu toe?De tabel op bladzijde 150 laat zien dat in 1999 en 2000 voor 187% meer
staatsbezit is vervreemd dan aanvankelijk was geraamd. Over de totale regeringsperiode
kan nog geen conclusie worden getrokken omdat over de (ver)kopen in 2001 en
2002 nog geen uitsluitsel kan worden gegeven. Van de schuldreductie is bijna
11,7 miljard gulden toe te schrijven aan verkopen u.h.v. staatsdeelnemingen
en veilingopbrengsten. Vanaf 1999 zijn de volgende verkopen cq. veilingopbrengsten
gerealiseerd (bedragen in miljoenen guldens): Deelnemingjaarnetto-opbrengst (in
mln. NLG) NV Vuil Afvoermaatschappij1999221,3Koninklijke Hoogovens en Staalfabrieken NV1999582,9   NIB Capital Bank19992 007,6 Arbo Management Groep BV I19990 Pink Roccade I1999257,6    Pink Roccade II2000676,0 Veiling UMTS frequenties20005 918,0 NV Haven van Vlissingen200016,1 Holland Metrology NV200010,5Arbo Management Groep BV II20016,6 TNT Post Groep NV20011 997,9 Eurometaal Holding NV I20014,7 TOTAAL 11 699,2135Hoe is de BBP-deflator berekend?De ontwikkeling van de BBP-deflator geeft de prijsontwikkeling van het
BBP weer. De prijsstijging van het BBP wordt voor het verleden vastgesteld
door het CBS. Het CPB maakt ramingen van de prijsstijging van het BBP in het
lopende en het komende jaar. Bij afwezigheid van mutaties in de externe ruilvoet
is de prijsstijging van het BBP gelijk aan de prijsstijging van de nationale
bestedingen. De prijs van het BBP stijgt sterker (minder) dan de prijs van
de nationale bestedingen indien sprake is van een verbetering (verslechtering)
van de externe ruilvoet. De externe ruilvoet verbetert (verslechtert) indien
de prijsstijging van de uitvoer boven (beneden) die van de invoer ligt.136Wat verklaart de toename van de geraamde dividendbelasting
met 37% in enkele maanden tijd? Is de verwachting dat de opbrengst van dividendbelasting
permanent op een hoger niveau zal blijven?De endogene groei van de dividendbelasting is zeer volatiel, waarbij groeipercentages
van meer dan 30% zich in eerdere jaren hebben voorgedaan. Zoals gemeld in
begroting IXB (p98) is er momenteel een intern onderzoek gaande om de ontwikkeling
bij de dividendbelasting te kunnen duiden. Verschillende factoren spelen hierbij
een rol zoals de winstontwikkeling van de afgelopen jaren en de gewijzigde
fiscale behandeling van vermogensinkomsten voortvloeiend uit de Belastingherziening
2001. Uit dit onderzoek moet blijken of de hogere inkomsten incidenteel of
structureel van aard zijn. In de Voorlopige Rekening zal hierover nader worden
gerapporteerd.137Waarom vallen de opbrengsten uit de kostprijsverhogende
belastingen voor 2001 tegen?De opbrengsten uit de kostprijsverhogende belastingen voor 2001 zijn op
grond van de lagere economische groei per saldo neerwaarts bijgesteld. Daarnaast
geven de kasontvangsten en de opgelegde aanslagen tot en met juli additionele
informatie. Vooral de lager geraamde particuliere consumptie heeft geleid
tot een lagere opbrengstraming van de indirecte belastingen, met name bij
de omzetbelasting. De tegenvallende autoverkopen leiden tot een tegenvallende
opbrengst van de BPM. Daartegenover staat een meevallende ontwikkeling van
de overdrachtsbelasting door de meevallende ontwikkeling van de huizenprijzen.138Hoe verhoudt de geraamde stijging van de opbrengsten
loonbelastingen van 9% in 2002 (2,4 mld euro) zich tot de constatering op
p. 24 dat er sprake is van een zwakkere groei van de werkgelegenheid
en oplopende werkloosheid in 2002? (p. 166)De geraamde stijging in 2002 van de opbrengsten van de loonbelasting is
in lijn met het economisch beeld. Er is sprake van een vertraging in de groei
van de lonen en werkgelegenheid. Beide ontwikkelingen leiden tot een vertraging
van de endogene groei van de opbrengst van de loonbelasting.Aan de endogene groei van de loonbelasting in 2001 ligt onder meer ten
grondslag een werkgelegenheidsstijging van 2% en een loonstijging van 5%.
Door de werking van de progressie neemt de belastingopbrengst sterker toe.
De totale stijging van de endogene groei van de loonbelasting bedraagt
12%. Overigens is voor de totale loonheffing (belasting en premies samen)
de progressie van het stelsel veel kleiner.De raming voor de endogene groei van de loonbelasting vertraagt in 2002
naar 8,8 %, waaraan een werkgelegenheidsgroei van ¾% en een loonstijging
van 4¼% ten grondslag ligt.139Hoe is de aansluiting tussen de begrotingssaldi in
2001 en 2002 en de daling van de EMU-schuld van 2000 op 2001 en 2002?Voor het bepalen van de schulddaling is niet alleen het begrotingssaldo
relevant. Ook KTV's en financiële transacties spelen een rol. Een voorbeeld
van een financiele transactie is aan- of verkoop van staatsbezit. Volgens
Europese richtlijnen zijn deze niet relevant voor het begrotingssaldo, maar
ze zijn wel van invloed op de hoogte van de schuld. Onderstaande tabel geeft
de aansluiting de begrotingssaldi en de schulddaling weer. Dit is dezelfde
tabel als tabel 3.7.3 op pagina 103 van de Miljoenennota.Aansluiting EMU-saldo en EMU-schuld, in miljarden. Min
is schuldverlagend  20012002EMU-schuld 1 januari225,2223,2EMU-saldo– 4,3– 4,3Kas-transactieverschillen/financiële transacties en overig3,1– 2,0 w.v. KTV rente– 0,2– 0,3w.v. KTV belastingen en premies1,71,1w.v. KTV gas0,6– 0,4w.v. Financiële transacties1,1– 2,4w.v. Overig0,00,0Overig– 0,7– 0,2 EMU-schuld ultimo223,2216,9140Waarom wijken de EMU-saldi van de jaren 1996 e.v. af
van de EMU-saldi over dezelfde jaren zoals gepubliceerd in de MN2001.De verschillen in de EMU-saldi tussen de Miljoenennota 2001 en 2002 worden
veroorzaakt door de verwerking van nieuwe realisatiegegevens. Deze realisatiecijfers
worden door het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS) opgesteld en in de
Nationale Rekeningen verwerkt. Vervolgens zijn de realisatiejaren in de Miljoenennota
en in de Macro Economische Verkenningen van het Centraal Planbureau aangepast
aan deze meest recente Nationale Rekeningen van het CBS.141Waarom is de arbeidskorting niet in de overzichten
in Bijlage 5 opgenomen; waarom wordt de arbeidskorting niet genoemd als behorend
tot de primaire heffingsstructuur op bladzijde 181, en waarom wordt de arbeidskorting
niet genoemd bij de maatregelen per 2002 in tabel 5.3.1?Het begrip primaire heffingsstructuur kan op verschillende manieren worden
ingevuld en is bovendien een begrip dat zich in de loop van de tijd voortdurend
ontwikkelt. Er bestaat derhalve een grijs gebied van regelingen die door sommigen
wel en door anderen niet als belastinguitgaven worden gezien. Tot dit grijze
gebied behoort tevens de arbeidskorting. De overweging dat de arbeidskorting
een zeer algemene werking heeft, heeft er toe geleid dat deze niet als belastinguitgave
is aangemerkt. De reden waarom de arbeidskorting niet is opgenomen in de opsomming
van fiscale maatregelen die tot de primaire heffingsstructuur behoren op blz.
181 is uitsluitend gelegen in het voorbeeldsgewijze karakter van deze opsomming. Ook de arbeidskorting kan desgewenst in deze opsomming
worden opgenomen. Vanwege het specifieke instrumentele karakter ervan is de
extra arbeidskorting voor oudere werknemers wel als belastinguitgave aangemerkt.
Om deze reden is deze maatregel wel en de algemene arbeidskorting niet opgenomen
in tabel 5.3.1.142Onderdeel van het lastenverlichtingspakket voor 2002
is een toetrederskorting gericht op werklozen en inactieven die al geruime
tijd geen arbeid hebben verricht. Hoe groot is het verwachte effect van deze
maatregelen? Kan gereageerd worden op de volgende citaten op blz. 96 van de
Macro Economische Verkenning 2002:* «Wel is er met name voor WAO-ers en bijstandgerechtigden een prikkel
om hun zoekinspanningen tijdelijk te verminderen, en zodoende na een jaar
recht te hebben op een korting. Het is onduidelijk hoe dit effect zich zal
verhouden tot het effect van activering.»* «Een aandachtspunt bij dit soort regelingen betreft het informeren
van de doelgroep over het bestaan ervan. Wanneer men pas bij het invullen
van het belastingformulier op het bestaan van de regeling wordt gewezen, is
alleen sprake van een «leuk extraatje».»?Het CPB raamt het effect op het arbeidsaanbod van de heffingskorting voor
toetreders op duizend personen in 2002.Ten aanzien van de citaten in de MEV 2002 kan het volgende worden opgemerkt.
De regeling is zo vormgegeven dat WAO-ers en bijstandsgerechtigden in de afgelopen
18 maanden minimaal 12 maanden een uitkering moeten hebben gehad om in aanmerking
te komen voor de toetrederskorting. Het is dus mogelijk om tussentijds gewerkt
te hebben. Er bestaat inderdaad een risico dat mensen een prikkel hebben om
hun zoekinspanning te verminderen als ze de 12 maanden uitkeringsafhankelijkheid
naderen. Het kabinet is echter van mening dat het effect van de positieve
prikkel van de toetrederskorting groter is dan de negatieve prikkel van de
tijdelijk verminderde zoekinspanning.Momenteel wordt nog bezien of en op welke wijze extra voorlichting nodig
is over de toetrederskorting.143Zijn er voorbeelden te geven van belastinguitgaven
die in theorie wel betrekking hebben op het beleidsterrein van een ministerie,
maar zich lastig laten koppelen aan een specifieke (operationele) doelstelling.Voorbeelden hiervan zijn de aftrek van scholingsuitgaven (studiekosten),
de kindertoeslag forfaitair rendement, de ouderentoeslag forfaitair rendement
en de vrijstelling bepaalde uitkeringen.144Kan met betrekking tot de belastinguitgaven ook worden
aangegeven wat de resultaten van de evaluaties waren?Voor de resultaten van de evaluaties wordt verwezen naar de desbetreffende
evaluatierapporten en voor zover van toepassing tevens de begrotingen van
de bij de evaluaties betrokken departementen. Overigens moet worden opgemerkt
dat veel van deze evaluaties al van oudere datum zijn. De nieuwe VBTB-begrotingssystematiek
en de per 1 januari 2002 in werking tredende Regeling Prestatiegegevens en
Evaluatieonderzoek Rijksoverheid zullen echter bijdragen aan een stroomlijning
en intensivering van de evaluatie van belastinguitgaven. 145Hoe hoog zijn de uitvoeringskosten (zowel budgettair
voor de overheid als qua administratieve lastendruk in het algemeen) van de
verschillende belastinguitgaven, en hoe hebben deze uitvoeringskosten zich
de afgelopen jaren ontwikkeld? In hoeverre zijn de uitvoeringskosten lager
geworden dankzij de belastingherziening.De totale uitvoeringskosten van de Belastingdienst waar het gaat om de
belastinguitgaven vormen een interessant gegeven. De belastinguitgaven vormen
echter veelal een onderdeel van een groter verwerkingsproces, zoals het verwerkingsproces
van de inkomstenbelasting of de loonbelasting. Een verantwoorde toerekening
van de kosten aan een onderdeel zoals de belastinguitgaven is niet goed mogelijk.
Daarbij zou toerekening van kostensoorten als automatiseringskosten e.d. zodanig
grof zijn dat de waarde van de uitkomsten zeer beperkt is. Gegevens over de
administratieve lastendruk van de belastinguitgaven zijn zonder nader onderzoek
niet voorhanden.146Bestaan er mogelijkheden dat de hoogte voor een belastinguitgave
in een baten-lastenstelsel wel aan de Kamer ter autorisatie wordt voorgelegd?De mogelijkheid om een belastinguitgave jaarlijks aan de Kamer ter autorisatie
voor te leggen staat los van een baten-lastenstelsel. In theorie is denkbaar
om een belastinguitgave zodanig vorm te geven dat ieder jaar opnieuw een beslissing
moet worden genomen over de omvang van de in het volgende begrotingsjaar met
de desbetreffende belastinguitgave gemoeide budgettaire derving.147Kan aangegeven worden hoeveel de totale rijksbrede
uitgaven aan asiel bedroegen in de jaren 1998, 1999, 2000 en 2001. Hoeveel
zal er naar verwachting in 2002 in totaal rijksbreed aan asiel worden uitgegeven?De rijksbrede asieluitgaven voor 2002 zijn terug te vinden in de overzichtsconstructie
asiel en migratie in de begroting 2002 van Justitie. Onderstaand zijn de directe
kosten voor 1998–2002 weergegeven. Directe kosten asiel 1998 t/m 2002 (x f 1 000)  19981999200020012002Justitie     Bijdrage IND290290410445490 Opvang asielzoekers1 4601 9402 0202 3281 960Ama's150260380488530Tolken4040404040Vreemdelingenkamers30508080110Rechtsbijstand9090110110110      BZK     Politie (azc's)2020160160145       Raad van State     Bezwaar en beroep––102525      OCW     Onderwijs asielopvang30120130130160      Defensie     KMAR82220220220194Totaal2 1923 0303 5604 0263 764148Waarom wordt er geen melding gemaakt van de uitvoering
van de motie-Crone c.s., die bij Voorjaarsnota vroeg om de middelen van de
nieuwe loterij van SENS (20 miljoen gulden) aan te wenden voor arbeidsvoorwaardenbeleid
in de culturele sector, bovenop de reeds vrijgemaakt gelde (15–17 miljoen
gulden) waaraan in de OCW-begroting wordt gerefereerd?Het Kabinet heeft uitvoering gegeven aan de motie Crone c.s. door bij
Miljoenennota 17 miljoen beschikbaar te stellen. Daarmee wordt een adequate
oplossing geboden voor de gesignaleerde knelpunten. Hier wordt in de OCW begroting
2002 aan gerefereerd. Overigens is in de sector geen sprake van arbeidsmarktkrapte
zoals bijvoorbeeld in de zorg en het onderwijs.149Hoe verhoudt het beroep op de regeling Bevordering
eigen woningbezit zich tot de ramingen?In de raming is uitgegaan van een jaarlijkse verkoop van 20 000 Bew-woningen.
Het beroep op de regeling is in deze aanloopfase vooralsnog gering. In 2002
zal een rapportage met de resultaten van de werking van de wet worden uitgebracht.150Hoeveel bedragen de jaarlijkse uitgaven aan investeringen
in en onderhoud aan infrastructuur in de jaren 1994 t/m 2002? Hoeveel zullen
deze uitgaven naar verwachting bedragen in 2003, 2004 en 2005?In onderstaande twee tabellen wordt een overzicht gepresenteerd van de
jaarlijkse uitgaven aan investeringen in en aan onderhoud infrastructuur 1994
t/m 2002, met een doorkijk naar de verwachte uitgaven in 2005. Daarbij wordt
opgemerkt dat de realisatiecijfers betreffende onderhoud natte infrastructuur
tussen 1997 en 1998 een trendbreuk laten zien. Deze vloeit voort uit het gegeven
dat sinds 1998 de directe apparaatsuitgaven van de Rijkswaterstaat op de programma-artikelen
worden verantwoord. Tabel 1 Investeringen in (in EUR mln)Artikelonderdeel199419951996199719981999200020012002200320042005Rijkswegen01.01.01/025305626907648598697366608011 1931 1151 150Railwegen (+Betuweroute/HSL)01.02.01/024854436547597611 0611 3379421 1271 0831 037823Regionale & Lokale infra01.03.01/022532682302062673574081 2891 2611 5151 029809Natte infrastructuur02.01.01/02 +
02.02.01/02255176187197208200191234357351310383Tabel 2 Onderhoud aan (in EUR mln)Artikelonderdeel199419951996199719981999200020012002200320042005Rijkswegen01.01.03/04357365400431494521537574560573571643Railwegen01.02.03/04466530568635607599673824591584622638Natte infrastructuur 280323331365473486484497442436452511151, 152, 157, 158 en 159Bij de beantwoording van de vragen over de Voorjaarsnota
2001 heeft het kabinet aangegeven dat ze bij Miljoenennota 2002 zal aangeven
in hoeverre zij het noodzakelijk acht de verwachte opbrengst van de staatsdeelnemingen
op basis van actuele inzichten aan te passen. Heeft het kabinet de verwachte
opbrengst inmiddels aangepast, en zo ja met welk bedrag?Wat is het gevolg van deze aanpassing op de voeding
van het Fonds Economische Structuurversterking (FES)? Leidt deze aanpassing
tot een daling van de uitgaven aan infrastructuur en zo ja met hoeveel?De post netto-verkoop staatsbezit komt in 2002 uit
op ongeveer 3 miljard. Waaruit bestaat deze verkoop en tegen welk bedrag zou
hij op dit moment worden gewaardeerd?Idem voor de post verkoop staatsdeelnemingen tot en
met 2004.Kan het kabinet een uitgebreide toelichting geven op
de forse bedragen van 2,2 miljard in 2002 en 3,1 miljard in 2003 en 2004 die
bijgeboekt worden met als toelichting «verkoop staatsdeelnemingen»?
Om welke deelnemingen gaat het en hoeveel levert dit op per deelneming?Kan nader worden toegelicht hoe de taakstelling verkoopopbrengsten
op de aanvullende post algemeen (€ 2,2 miljard in 2002 en maar liefst € 3,1
miljard in 2003 en 2004) zal worden bereikt. Waarom was deze taakstelling
in de Miljoenennota 2001 nog niet opgenomen?In het Regeerakkoord is een taakstelling verkoop staatsdeelnemingen opgenomen
van 0,9 miljard euro per jaar voor de periode 1999–2002. Deze taakstelling
is tot en met 2001 ingevuld.In de Miljoenennota 2001 is melding gemaakt van een additionele verkooptaakstelling
van bijna 16 miljard euro in de periode tot en met 2004. Hiervan is reeds
ruim 2,5 miljard euro gerealiseerd door de veiling van de UMTS-frequenties.
De FES-voeding als gevolg van deze additionele verkooptaakstelling is bij
Miljoenennota 2001 verwerkt. De verkoopopbrengst zoals vorig jaar in de Miljoenennota
gemeld was echter nog niet op de aanvullende post verwerkt. Door de veranderingen
in het beursklimaat is de taakstelling sinds de vorige Miljoenennota echter
met circa 7,5 miljard euro neerwaarts bijgesteld. Per saldo treedt hierdoor
ten opzichte van de regeerakkoordtaakstelling nu bij Miljoenennota 2002 een
mutatie op van 2,2 miljard euro in 2002 en 3,1 miljard euro in de jaren 2003
en 2004.De geraamde verkoopopbrengsten betreffen uitdrukkelijk een taakstelling.
Op dit moment is mede vanwege beurskoers gevoelige informatie nog niet
aan te geven welke deelnemingen wanneer zullen worden verkocht. Dit is ook
de reden dat de verkoopopbrengsten op de aanvullende post wordt geraamd en
niet op de betreffende departementale begroting(en).153Kan de saldo-mutatie «Voeding Fes» worden
gesplitst in de diverse oorzaken die in de toelichting worden genoemd: hogere
olieprijshogere dollarkoers, aanpassing volume gasbaten, en rente uit hoofde
van verkoop staatsdeelnemingenDe wijzigingen in de gasbaten zijn terug te voeren op wijzigingen in de
olieprijs en de dollarkoers. Ten opzichte van de Voorjaarsnota is de dollarkoers
licht gestegen, en de olie met één dollar per vat gestegen.
De rentebaten uit hoofde van verkoop staatsdeelnemingen zijn ten opzichte
van de Voorjaarsnota met EUR 151 mln gedaald.154Alhoewel het jaarlijkse kasplafond in de getoonde jaren
tot en met 2006 niet wordt overschreden, is ultimo 2010 echter wel sprake
van een marginale ruimte onder het kasplafond. dit is het gevolg van het feit
dat in de periode tot en met 2010 de uitgaven hoger zijn dan de ontvangsten.
Hierdoor neemt het zogenaamde voordelig eindsaldo af, evenals het hieraan
gekoppelde kasplafond.Het kasplafond wordt opgebouwd uit meerjarige saldi. Dit heeft tot gevolg
dat de ontvangsten en uitgaven in een specifiek jaar
sluitend kunnen zijn, terwijl het kasplafond nog niet bereikt wordt.155 en 156Voor hoeveel derving van ruimte in het FES (meerjarig
en voor 2002) zorgt de vrij recente sterke daling van het aandeel KPN?In het regeerakkoord staat dat meevallers bij de voeding
van het FES kunnen worden benut voor het doen van extra uitgaven die onder
de Fescriteria vallen en/of worden gebruikt om meer reeds geplande infrastructuuruitgaven
ten laste van het FES te brengen het zogeheten FES-bruggetje.De waarde van de staatsdeelneming in KPN daalt fors.
Toch is het kabinet voornemens het FES-bruggetje te gebruiken. Is het kabinet
van oordeel dat er een tegenvaller is opgetreden bij de staatsdeelnemingen
in KPN en zo ja waarom gebruikt het kabinet dan toch t/m 2003 het FES-bruggetje?Zie ook het antwoord op de vragen 152, 157, 158, 159.De beurswaarde van KPN is in vergelijking met de Miljoenennota 2001 fors
verminderd. Dit blijkt ook uit de staatsbalans (bijlage 9). Het kabinet heeft
de FES-brug in de jaren na 2003 in vergelijking met de Miljoenennota 2001
verlaagd. Opgemerkt kan worden dat de geprognosticeerde verkoop staatsbezit
waardoor betreffende rentebaten ontstaan niet alleen bestaat uit verkoop aandelen
KPN. De voeding van het FES bestaat naast rentebaten ook uit 41,5% van de
gasbaten.157De post netto-verkoop staatsbezit komt in 2002 uit
op ongeveer 3 miljard. Waaruit bestaat deze verkoop en tegen welk bedrag zou
hij op dit moment worden gewaardeerd? Idem voor de post verkoop staatsdeelnemingen
tot en met 2004.Zie vraag 151. 158Kan de regering een uitgebreide toelichting geven op
de forse bedragen van 2,2 miljard in 2002 en 3,1 miljard in 2002 en 2003 die
bijgeboekt worden met als toelichting «verkoop staatsdeelnemingen»?
Om welke deelnemingen gaat het en hoeveel levert dit op per deelneming?Zie vraag 151.159Kan nader worden toegelicht hoe de taakstelling verkoopopbrengsten
op de aanvullende post algemeen (2,2 miljard euro in 2002 en maar liefst 3,1
miljard euro in 2003 en 2004) zal worden bereikt. Waarom was deze taakstelling
in de Miljoenennota 2001 nog niet opgenomen?Zie vraag 151 ANTWOORDEN KAMERVRAGEN N.A.V. MEV 20021De regering nam bij het formuleren van zijn beleidsvoornemens
als uitgangspunt de economische groeiraming van het Centraal Planbureau (CPB)
bij ongewijzigd beleid. Bij dit ongewijzigd beleid hoorden een aantal parameters
zoals de budgettaire ruimte en groei van de werkgelegenheid.Kan aangeven worden wat de effecten zijn geweest van
de beleidsmaatregelen die dit kabinet heeft genomen en nog zal nemen op de
economische groei, de daaruit voortvloeiende extra budgettaire ruimte en de
ontwikkeling van de werkgelegenheid?De gevolgen van het kabinetsbeleid zoals afgesproken in het regeerakkoord
zijn geanalyseerd in Werkdocument no. 105 («Economische gevolgen van
het regeerakkoord 1998»). Het CPB is voornemens om in de middellange
termijn verkenning die in november zal worden gepubliceerd, in te gaan op
de oorzaken van de gunstiger economische ontwikkeling dan in het regeerakkoordscenario
lag besloten. Daarbij zullen ook de gevolgen van het kabinetsbeleid (in afwijking
van het regeerakkoord) worden meegenomen.2, 5 en 47In hoeverre zijn de in de Macro Economische Verkenning
(MEV) 2002 gepresenteerde cijfers nog relevant sinds de rampen in de Verenigde
Staten (11 september 2001)? Kan nauwkeurig worden aangegeven op welke punten
in welke mate de onzekerheden zijn toegenomen? Wanneer worden de prognoses
geactualiseerd?In hoeverre zijn de onzekerheidsvarianten A en B van
toepassing op de economische ontwikkelingen sinds 11 september 2001?Wat zijn de geschatte gevolgen van de catastrofe in
de VS op de vermogens van de pensioenfondsen? Wat zijn daarvan de macro-economische
gevolgen?Zoals in de Macro Economische Verkenning 2002 is benadrukt, zijn de aldaar
gepresenteerde vooruitzichten met aanzienlijke onzekerheden omgeven. De belangrijkste
onzekerheden liggen in het onderliggende buitenlandbeeld. Dat was al zo vòòr
de terroristische aanslagen in de VS van 11 september jongstleden, maar door
de recente gebeurtenissen zijn de internationale onzekerheden verder vergroot.
Het is nog te vroeg voor een evenwichtig oordeel over de economische gevolgen
van de aanslagen. Dat geldt ook voor de specifieke effecten van de catastrofe
in de VS op de vermogens van pensioenfondsen.Bepalend voor de macro-economische doorwerking in Nederland zijn de mogelijke
effecten op de wereldhandel, olieprijs, dollarkoers, beurskoersen en het vertrouwen
van consumenten, producenten en beleggers in en buiten de VS. Op hun beurt
zijn deze effecten weer sterk afhankelijk van de politieke ontwikkelingen
in de nabije en verdere toekomst.Om aan te geven dat de ramingen met onzekerheden zijn omgeven, presenteert
het CPB gewoonlijk naast de centrale projectie ook één of meerdere
onzekerheidsvarianten. In de MEV 2002 (p. 20) wordt ingegaan op de economische
gevolgen van een lagere dollarkoers en een trager groeiherstel in de VS. Hoewel
de actualiteit van deze onzekerheidsvarianten door de recente gebeurtenissen
is toegenomen, dient met nadruk vermeld te worden dat deze varianten niet
beschouwd mogen worden als een inschatting van het CPB van de economische
effecten voor Nederland van de aanslagen in de VS. Zoals gezegd, is het hiervoor
nog te vroeg.In de komende weken zal het CPB bezien of er aanleiding is om de ramingen
uit de MEV 2002 te actualiseren. 3Waarop zijn de verwachtingen inzake het aantrekken
van de consumptie- en uitvoergroei volgend jaar gebaseerd?Het aantrekken van de consumptiegroei volgend jaar is voornamelijk gebaseerd
op de verwachting dat de forse stijging van de koopkracht, die het gevolg
is van de introductie van het nieuwe belastingstelsel per 1 januari jongstleden,
volgend jaar tot extra consumptieve bestedingen leidt. De raming impliceert
dat de spaarquote, na een forse stijging in 2001, volgend jaar stabiel blijft.
Het aantrekken van de uitvoergroei hangt vooral samen met het verwachte internationale
herstel dat zich in de loop van volgend jaar zal manifesteren. In de centrale
projectie neemt de relevante wereldhandel in 2001 slechts met 3% toe, terwijl
voor volgend jaar een groei van 5¾% is geraamd.4Welke dollarkoers wordt gezien als «evenwichtswaarde»?In onzekerheidsvariant B in de MEV 2002 gaat de dollarkoers sneller dan
in de centrale projectie naar zijn «evenwichtswaarde». De meeste
studies geven aan dat de euro momenteel is ondergewaardeerd. Valuta's kunnen
soms langdurig over- of ondergewaardeerd blijven. Maar op wat langere termijn
krijgen fundamentele krachten de overhand en bewegen de koersen naar een meer
evenwichtig niveau. Evenwichtskoersen kunnen niet rechtstreeks worden gemeten.
Wel kunnen zij worden benaderd met behulp van koopkrachtpariteiten en met
econometrische en statistische modellen. Koopkrachtschattingen van de OESO,
de EC en de Wereldbank duiden voor 2000 op een evenwichtskoers van 1,07 à
1,10 dollar per euro. Modelberekeningen van de EC en het CPB wijzen op een
evenwichtswaarde in dezelfde orde van grootte. Deze puntschattingen zijn met
grote onzekerheidsmarges omgeven.5In hoeverre zijn de onzekerheidsvarianten A en B van
toepassing op de economische ontwikkelingen sinds 11 september 2001?Zie vraag 2.6De arbeidsproductiviteit in de marktsector is in 2001
met ¼% gedaald. Wat is daarvan de oorzaak?De geraamde daling van de arbeidsproductiviteit in de marktsector in 2001
heeft vooral een conjuncturele achtergrond. De werkgelegenheid reageert gewoonlijk
met enige vertraging op de conjuncturele ontwikkeling van de productie. De
conjuncturele groeivertraging in 2001 leidt vertaalt zich daardoor nog niet
in een navenante daling van de werkgelegenheid, met als gevolg dat de arbeidsproductiviteit
in 2001 zelfs afneemt. Een forse dip in de productiviteitsontwikkeling is
vanwege deze vertraagde aanpassing van de werkgelegenheid aan de productie
een bekend fenomeen in een cyclische neergang.7Welke maatregelen kan het kabinet nemen om de koopbereidheid
van gezinnen te vergroten?De determinanten van de koopbereidheid zijn, voor zover bekend, niet eerder
geanalyseerd. Maar het ligt voor de hand dat de koopbereidheid vooral bepaald
wordt door de lange termijn verwachtingen ten aanzien van beschikbaar inkomen
en werk. Op korte termijn kan de koopbereidheid sterk beïnvloed
worden door plotselinge gebeurtenissen, voor zover consumenten daarin een
voorbode zien van een verandering in de desbetreffende lange termijn vooruitzichten.
Zo bezien kan het kabinet de koopbereidheid van gezinnen positief beïnvloeden
door een beleid dat leidt tot gunstige lange termijn verwachtingen ten aanzien
van beschikbaar inkomen en werk.8Wat is het beslag van de voor 2002 geplande overheidsbestedingen
op de groei van het Bruto Binnenlands Product (BBP)?De groei van de overheidsbestedingen in 2001 levert een positieve bijdrage
aan de BBP-groei van ¾%-punt. Omdat de meeste maatregelen al in dit
jaar hun beslag krijgen, is de groei van de overheidsbestedingen in 2002 minder
groot en is de bijdrage aan de BBP-groei volgend jaar naar verwachting ¼%-punt.9 en 26Biedt lastenverlichting in de ogen van het CPB een
oplossing om de verwachte verslechtering de concurrentiepositie als gevolg
van de sterk stijgende arbeidskosten te voorkomen?Wat zijn in de ogen van het CPB – gezien de huidige
stand van de economie – de beste methoden om de contractloonstijgingen
af te remmen?In de analyses van het CPB wordt de loonvoet in de marktsector op lange
termijn bepaald door de prijs van de bruto toegevoegde waarde, arbeidsproductiviteit,
wig (verhouding tussen reële arbeidskosten en reëel beschikbare
loonvoet), replacement rate (verhouding tussen netto werkloosheidsuitkering
en netto loon) en het werkloosheidspercentage. Voor de loonontwikkeling op
korte termijn speelt ook de consumptieprijsstijging een rol. Alle vormen van
beleid die direct of indirect deze variabelen beïnvloeden, hebben een
effect op de loonontwikkeling en daarmee op de concurrentiepositie. Dat geldt
bijvoorbeeld voor het beleid gericht op bevordering van het arbeidsaanbod,
maar ook voor lastenverlichting, die via het effect op de wig de loonontwikkeling
beïnvloedt. Er is geen integrale analyse beschikbaar waarbij alle denkbare
beleidsopties op hun gevolgen voor de loonontwikkeling zijn onderzocht. Wel
is duidelijk dat het effect op de loonontwikkeling mede afhankelijk zal zijn
van de specifieke vormgeving van het beleid.Het is nog lastiger te beoordelen in hoeverre met deze beleidsopties de
verwachte verslechtering van de concurrentiepositie voorkomen kan worden,
aangezien de concurrentiepositie niet alleen bepaald wordt door de loonontwikkeling.
Hierbij spelen ook de ontwikkelingen van de arbeidsproductiviteit en andere
kostencomponenten, zoals invoerkosten en kapitaalkosten, een rol van betekenis,
alsmede de kostenontwikkeling in concurrerende landen en de ontwikkeling van
de eurokoers.10Hoe lang blijft, bij de huidige ontwikkeling van de
arbeidsinkomensquote, de werkloosheid nog onder de geschatte evenwichtswerkloosheid?
Welke arbeidsinkomensquote correspondeert met de geschatte evenwichtswerkloosheid?Het is moeilijk in te schatten hoe lang de werkloosheid nog onder de evenwichtswerkloosheid
blijft. Een hoge arbeidsinkomensquote versnelt het oplopen van de werkloosheid,
maar andere factoren zijn ook van groot belang, met name vraagfactoren zoals
de ontwikkeling van de wereldhandel. Mede door het grillige verloop van deze
factoren varieert de lengte van de conjunctuurcyclus sterk. In CPB document
1 «Het Nederlandse groeipotentieel op middellange termijn»
is verondersteld dat de werkloosheid in 2006 op zijn evenwichtswaarde zit.
De evenwichtswerkloosheid zelf wordt eveneens door verschillende factoren
bepaald. Er is daardoor geen een op een relatie tussen de niveaus van de arbeidsinkomensquote
en de evenwichtswerkloosheid.11De raming van het EMU-overschot in 2002 is sinds het
Centraal Economisch Plan verslechterd van 1,5% BBP naar 0,9% BBP, en de raming
van de EMU-schuld is verslechterd van 48,1% BBP naar 47,6% BBP. Welke invloed
heeft dit, gevoegd bij de recente ontwikkeling van de werkgelegenheid en de
werkloosheid, op de budgettaire ruimte in de periode 2003–2006? (MEV
p. 30)In aansluiting op de Macro Economische Verkenning 2002 zal het CPB in
november een uitgewerkte verkenning van de economische ontwikkeling op middellange
termijn publiceren. Bij die gelegenheid zal ook de berekening van de budgettaire
ruimte worden aangepast aan de genoemde recente ontwikkelingen.12Waarom stijgen de rentelasten in 2002 weer scherp?
(MEV, p. 31)In figuur 1.7 in de Macro Economische verkenning 2002 is de reële
mutatie van de rente-uitgaven opgenomen. Uit deze grafiek komt naar voren
dat er in 2002 niet sprake is van een stijging maar van een sterke daling
van de reële rentelasten, zij het in een iets gematigder tempo dan in
2001. De geraamde financieringsoverschotten van het Rijk en van de lagere
overheid zorgen in 2002 voor een afname van de bruto schuld en drukken daarmee
de rente-uitgaven. De vermogens die de sociale fondsen bij het Rijk aanhouden
zorgen eveneens voor lagere geconsolideerde rente-uitgaven. Daarnaast worden
er door het Rijk en de lagere overheden aanzienlijke rentevoordelen behaald
door de herfinanciering van hoogrentende leningen tegen de huidige lange-rentevoet
van circa 5%.13Welk deel (bedrag) van welke intensiveringen waartoe
in het voorjaar is besloten zal naar de mening van het CPB niet tot besteding
komen? (MEV, p. 32)De intensiveringen waartoe in het voorjaar is besloten moeten met name
in de tweede helft van dit jaar tot besteding komen. Gezien het late tijdstip
van besluitvorming en de krappe arbeidsmarkt is het CPB ervan uitgegaan dat
sprake is van een onderuitputting van ruim 0,3 mld euro in 2001. Daarvan heeft
0,1 mld euro betrekking op de intensiveringen op de rijksbegroting in enge
zin (waarvan circa de helft in het cluster onderwijs) en een kleine 0,1 mld
op de zorg. De grootste onderuitputting (0,15 mld euro) verwacht het CPB bij
de lagere overheden. De extra middelen uit het gemeente- en provinciefonds
komen naar verwachting dit jaar maar voor de helft tot besteding.14Hoe beoordeelt het CPB de arbeidstimulerende werking
van het lastenverlichtingspakket 2002?Het lastenverlichtingspakket 2002 bevat verschillende arbeidsstimulerende
maatregelen. De arbeidskorting wordt verhoogd met name voor ouderen. Er wordt
een toetredingskorting ingevoerd ter vervanging van de dit jaar ingegane regeling
waarbij mensen die langer dan een jaar een bijstandsuitkering hebben ontvangen
en een reguliere baan aanvaarden recht hebben op een fiscaal
onbelast bedrag. En er komen extra afdrachts- en premiekortingen voor werkgevers
die ouderen en toetreders in dienst nemen. Het kader «Minder belasting
voor meer werk» in paragraaf 4.1.3 van de MEV en paragraaf 5.2.1«beleidsuitgangspunten»
gaan nader in op deze fiscale stimulansen. Deze maatregelen stimuleren het
aanbod van en vraag naar arbeid langs verschillende kanalen. Zo wordt de wig
op arbeid verlaagd, hetgeen bijdraagt aan loonmatiging en werkgelegenheid.
Ook verlagen de maatregelen de replacement rate (de verhouding tussen het
netto inkomen van niet-werkenden en werkenden). Dit stimuleert het arbeidsaanbod
en leidt tevens tot loonmatiging en extra werkgelegenheid.15Waarom blijft het WAO-dossier in de ogen van het CPB
weerbarstig? Hoe verhoudt deze weerbarstigheid zich met de op pagina 112 genoemde
maatregelen van het kabinet, die hadden moeten bijdragen aan het terugdringen
van de WAO-uitkeringen?Het op pagina 112 besproken wetsvoorstel Verbetering Poortwachter zal
naar verwachting pas vanaf 2002 effect sorteren.Uitgegaan wordt van een besparing van 120 miljoen gulden in 2002 door
een lagere instroom van 4000 herleide uitkeringsjaren (zie voortgangsrapportage
WAO, Tweede Kamerstuk, vergaderjaar 1999–2000, 22 187, nr. 104).De weerbarstigheid van het WAO-dossier uit zich bijvoorbeeld in het feit
dat de commissie Donner met voorstellen is gekomen die in de ogen van het
CPB nog lang niet af zijn. Zie «WAO-voorstellen nog lang niet af»,
P. J. Besseling en A. P. Deelen, ESB, 86e jaargang – nr. 4313.16Wil het CPB de werkloosheidsuitgaven ook onder de automatische
stabilisatoren brengen? (MEV, p. 34)In de MEV stelt het CPB dat het in het kader van de demping van conjuncturele
fluctuaties wenselijk is om de automatische stabilisatoren zo veel mogelijk
te laten werken. Voor de inkomstenkant is er weinig dat een volledige werking
in de weg staat. Aan de uitgavenkant spelen echter ook bestuurlijke argumenten
met betrekking tot de beheersbaarheid en budgetdiscipline. De ijklijn-systematiek
schakelt weliswaar de automatische stabilisator aan de uitgavenkant vrijwel
uit, maar is wel erg nuttig bij de budgetdiscipline. Overigens zij opgemerkt
dat de ijklijn-systematiek wel een stabiliserend element bevat: macro-economische
tegenvallers bij de werkloosheidsuitgaven gaan immers meestal gepaard met
ruilvoetwinst waardoor de overheid reëel gezien meer kan uitgeven. Daar
staat tegenover dat met hogere werkloosheidsuitgaven er minder overblijft
voor bijvoorbeeld zorg en onderwijs hetgeen een de-stabiliserend effect op
de arbeidsmarkt kan hebben.Het is verder erg moeilijk om een deel van de uitgaven, bijvoorbeeld de
werkloosheidsuitgaven, uit de ijklijn-systematiek te tillen omdat dan voor
dit deel de beheersbaarheid in het geding komt. In het geval van de werkloosheidsuitgaven
geldt bovendien dat werkloosheids-, bijstands-, VUT- en arbeidsongeschiktheidsregelingen
gedeeltelijk communicerende vaten zijn. Tenslotte wordt met het buiten het
kader plaatsen van een deel van de uitgaven de flexibiliteit binnen het kader
beperkt.Met andere woorden, met alleen de demping van de conjuncturele fluctuaties
in het achterhoofd is het inderdaad wenselijk om de werkloosheidsuitgaven
als automatische stabilisator te laten optreden. Bestuurlijke overwegingen –
het willen beheersen van het totaal van de collectieve uitgaven en de bestuurlijke
wens van flexibiliteit – pleiten echter niet voor het vergroten van
de werking van de automatische stabilisatoren aan de uitgavenkant.
(zie ook Elfde rapport Studiegroep Begrotingsruimte, «Stabiel en duurzaam
begroten,» pp. 49–51)17Wat wordt bedoeld met de European Harmonized Indices
of Consumer Prices (HICP)-inflatie?De HICP-inflatie is een in Europees verband geharmoniseerde maatstaf voor
de inflatie. Er zijn twee belangrijke verschillen tussen de HICP en de Nederlandse
CPI-maatstaf. De HICP neemt voor de kosten van wonen alleen de huren in beschouwing,
terwijl de CPI ook de (toegerekende) kosten van wonen van huiseigenaren meeweegt.
De CPI weegt alleen de ziektekosten van het derde compartiment mee, terwijl
de HICP ook de ziektekosten van particulier verzekerden in het tweede compartiment
meeweegt. De CPI is de meest geschikte maatstaf voor de beoordeling van de
inflatie in Nederland, de HICP is het meest geschikt voor een vergelijking
tussen Europese landen.18Kan een overzicht worden gegeven van de ontwikkeling
van de inflatie in Nederland afgezet tegen de ontwikkeling in de andere Euro-landen?De ontwikkeling van de inflatie in de Euro-landen staat vermeld in bijlage
B4 van de MEV2002 (bl.z 196). De cijfers voor 2001 en 2002 betreffen ramingen
door het CPB. De inflatie volgens de HICP-index ligt de laatste jaren in Nederland
in het algemeen wat hoger dan in de andere EMU-landen. In 2000 was dit niet
het geval, omdat de inflatie in Nederland incidenteel werd verlaagd door de
afschaffing van de omroepbijdrage. In 2001 ligt de inflatie in Nederland nogal
ver boven het gemiddelde van de EMU-landen door de verhoging van de BTW en
de kleinverbruikersheffing. Door het wegvallen van deze tijdelijke effecten
zwakt de inflatie in Nederland volgend jaar naar verwachting sterker af dan
elders in Europa.Consumentenprijs (HICP) in EU-landen, 1999–2002  1999200020012002EMU-referentiewaarde a)2,12,83,252,75Duitsland0,72,12,751,5Frankrijk0,61,81,751,25Italië1,62,62,751,75België1,22,72,751,75Finland1,32,92,751,75Griekenland2,22,93,752,5Ierland2,55,343Luxemburg1,03,82,751,75Nederland2,02,34,752,5Oostenrijk0,51–02,251,5Portugal2,22,84,502,50Spanje2,23,53,752,25     Eurogebied1,12,42,751,7519Waar is de trendbreuk aan te wijten die ertoe heeft
geleid dat de consument voorzichtiger is geworden met het consumptief aanwenden
van vermogenswinsten?De trendbreuk ten aanzien van de ontwikkeling van het gezinsvermogen komt
tot uitdrukking in een daling van de verhouding tussen het netto gezinsvermogen
en het beschikbaar gezinsinkomen in 2001, nadat deze verhouding sinds 1990
voortdurend was toegenomen. Deze trendbreuk heeft twee belangrijke oorzaken.
In de eerste plaats is het aandelenvermogen in waarde gedaald.
Ten opzichte van de top in augustus vorig jaar is de AEX-index halverwege
dit jaar met 9% gedaald, terwijl het met name het aandelenvermogen is geweest
dat in het recente verleden de grootste stijgingen heeft laten zien. In de
tweede plaats is de stijging van de huizenprijzen in 2001 tot nu toe aanzienlijk
geringer dan in de afgelopen jaren het geval was. Tussen december 2000 en
medio 2001 is de gemiddelde huizenprijs van bestaande woningen volgens het
Kadaster met 2,7% gestegen, terwijl in de afgelopen vijf jaar deze prijzen
gemiddeld nog met ruim 13% per jaar stegen. De trendbreuk wordt dit jaar nog
versterkt door een verschuiving van vermogensgroei naar vermogensinkomsten
onder invloed van de fiscale wijziging (zie MEV 2002, blz. 64 en 67).20Wat zijn de macro-economische gevolgen van het dalen
van de gezinsvermogens?Hoewel de verhouding tussen het netto gezinsvermogen en het beschikbaar
inkomen in 2001 voor het eerst sinds lange tijd naar verwachting zal dalen,
neemt het netto gezinsvermogen in absolute zin in 2001 naar verwachting nog
wel toe. De stijging van het beschikbaar gezinsinkomen is echter aanzienlijk
groter, waardoor de verhouding daalt. De naar verhouding ongunstige ontwikkeling
van het netto gezinsvermogen heeft een neerwaarts effect op de particuliere
consumptie en vormt een van de oorzaken dat in 2001 de volumegroei van particuliere
consumptie achterblijft bij die van het reëel beschikbaar gezinsinkomen.
De andere kant van de medaille is dat de individuele besparingen in 2001 sterk
oplopen.21Opvallende mutaties in tabel 3.4. over de investeringen
van bedrijven betreft de mutaties van investeringen in overige vervoermiddelen.
Kan deze ontwikkeling worden verklaard?De investeringen in overige vervoermiddelen, voornamelijk bestaande uit
afleveringen van vliegtuigen, schepen en railvervoermiddelen, ontwikkelen
zich in de regel erratisch en heftig. In de afgelopen jaren is dat ook het
geval. Vorig jaar werden veel vliegtuigen afgeleverd aan Nederlandse luchtvaartmaatschappijen,
terwijl dat er zowel dit jaar als volgend jaar minder zullen zijn. De forse
afname van de investeringen in vliegtuigen wordt dit en volgend jaar nog enigszins
gecompenseerd doordat er nieuwe treinstellen aan de Nederlandse Spoorwegen
zullen worden geleverd.22Kan nader worden verkaard wat wordt bedoeld met de
zinsnede: «De financiering van de investeringen heeft, macro-economisch
bezien, jarenlang geen probleem opgeleverd, maar daar zou binnenkort wel eens
verandering in kunnen komen»?Met deze zinsnede wordt bedoeld dat in de afgelopen jaren de cashflow-quote,
oftewel verhouding tussen de cashflow en de investeringen, ruimschoots boven
de één lag. In 1994 was deze quote zelf bijna twee. Dit impliceert
dat de marktsector de investeringen in Nederland gemakkelijk kon financieren
uit de som van netto winst en afschrijvingen in nederland. In 2001 en 2002
gaat dit minder gemakkelijk, aangezien in die jaren de cashflow-quote naar
verwachting maar net boven de één uitkomt. Daar komt bij dat
het huidige emissieklimaat ondernemingen maar in beperkte mate in staat stelt
om ter financiering van de investeringen eigen vermogen aan te trekken via
de beurs. Tenslotte zijn banken en andere verschaffers van vreemd vermogen
in het licht van de dalende solvabiliteit terughoudender geworden
met het verstrekken van krediet. Als gevolg van het bovenstaande is het denkbaar
dat het voor bedrijven in de nabije toekomst wat lastiger wordt om hun investeringen
te financieren. 23Het CPB voorziet een inflatie van 2½% in 2002.
De Nederlandsche Bank voorzag dit voorjaar een inflatie van 3,1% in 2002.
Wie heeft het bij het juiste eind en wat is de reden dat deze getallen van
elkaar verschillen?Het verschil in de inflatieraming hangt vooral samen met een verschil
in veronderstellingen ten aanzien van de wisselkoers van de dollar en het
moment waarop de berekeningen van de ramingen zijn afgesloten. Tussen het
moment dat DNB dit voorjaar haar berekeningen afsloot en het moment dat het
CPB dat deed voor de MEV 2002 is de dollarkoers sterk gestegen. Hieruit vloeit
voort dat, hoewel DNB en CPB beide uitgaan van een gemiddelde dollarkoers
van f 2,45 in 2002, in de centrale projectie van DNB een stijging en
in die van het CPB een daling van de dollarkoers (ten opzichte van die in
2001) besloten ligt. Als gevolg hiervan is de bijdrage van de invoerkosten
aan de inflatie in 2002 in de raming van het CPB geringer dan bij DNB. Zodoende
komt de inflatieraming voor 2002 van het CPB lager uit dan die van DNB.24Waarom zal de incidentele looncomponent naar verwachting
afnemen tot ½% in 2002?De incidentele looncomponent is in 2001 vooral hoog als gevolg van de
brutering van de overhevelingstoeslag. Exclusief het effect van de brutering
wordt het incidenteel in 2001 geraamd op ¾%. De incidentele looncomponent
zal naar verwachting in 2002 afnemen tot ½% doordat de krapte op de
arbeidsmarkt minder wordt en de resultaatafhankelijke beloning onder druk
staat vanwege de lage winstgevendheid. De incidentele looncomponent in 2002
bestaat vooral uit het structuureffect; dit is het effect dat de gemiddelde
beloning stijgt als gevolg van veranderingen in bijvoorbeeld het opleidingsniveau,
de leeftijd en het geslacht van het bestand van werknemers.25Waarom ligt de nominale contractloonstijging voor 2001
nog ¾% boven de afgeleide inflatie?De nominale contractloonstijging wordt voor 2001 geraamd op 4¼%
(zie tabel 4.1 op blz. 89 in de MEV); de afgeleide inflatie wordt voor dit
jaar geraamd op 3½% (zie tabel 3.9 op blz. 81 in de MEV). Het verschil
tussen de nominale contractloonstijging en de afgeleide inflatie bedraagt
dus ¾%-punt.26Wat zijn in de ogen van het CPB – gezien de huidige
stand van de economie – de beste methoden om de contractloonstijgingen
af te remmen?Zie vraag 9.27Is de daling van het aantal Wet Inschakeling Werkzoekenden
(WIW)-dienstbetrekkingen uitsluitend toe te schrijven aan de krappe arbeidsmarkt?Er zijn geen aanwijzingen voor andere oorzaken. 28Hoe groot is de bezetting van de ID-banen in 2001 (Instroom/Doorstroom-banen),
en waarop is de verwachting gebaseerd dat de bezetting toeneemt van 43 000
in 2000 naar 55 000 in 2002?Gerekend is met 49 000 banen in 2001. Het aantal van 55 000
in 2002 is gebaseerd op een schatting van SZW. Deze is in lijn met het aantal
van 60 000 in 2004, dat wordt genoemd in de Miljoenennota, blz. 225.29Kan worden geconcludeerd dat de fiscale stimulering
uit 1996 voor werkgevers die een langdurig werkloze in dienst nemen effectief
is?Er bestaan aanwijzingen dat de fiscale stimulering voor werkgevers uit
1996, «Afdrachtsvermindering langdurig werklozen», effectief is
geweest in het verminderen van het aantal langdurig werklozen. Zoals gememoreerd
in de MEV, p. 94, is het aantal personen met een langdurende uitkering teruggelopen.
Daarnaast volgt uit CPB-berekeningen dat dergelijke fiscale stimuleringsmaatregelen
kunnen helpen de langdurige werkloosheid te verminderen. Zie bijvoorbeeld
Graafland et al. (2001) , «MIMICing Tax Polies and The Labour Market»,
North-Holland, pp. 228–236 en de Macro Economische Verkenning 2001,
pp. 171–174.30Kan worden geconcludeerd dat het CPB nog twijfelt aan
de effectiviteit van de door het kabinet voorgestelde uitstroompremies? Hoe
is dit in de berekeningen verwerkt?Bij de activering van uitkeringsontvangers bestaat naast de prikkel tot
activering ook een prikkel om tijdelijk de zoekinspanning te verminderen.
Dit schept enige onzekerheid over het uiteindelijke effect. Bij herintreders
is dat niet het geval.In de berekeningen is uitgegaan van een effect op het arbeidsaanbod van
uitstroompremies, respectievelijk heffingskortingen voor uitkeringsontvangers
die aan het werk gaan van 1000 personen in 2001 en 2002.Wat betreft de overige heffingskortingen, die ingaan in 2002, is gerekend
met een effect op het arbeidsaanbod van 1500 in dat jaar. Het effect van deze
maatregelen komt met enige vertraging tot stand en bedraagt na verloop van
een aantal jaren naar schatting ongeveer 8000 duizend personen.31Wat zijn de effecten voor de koopkracht als gevolg
van het tariefseffect op bijtel- en aftrekposten? Kan wel een juist koopkrachtbeeld
gegeven worden als deze effecten niet meegenomen kunnen worden?Een tariefsverlaging vermindert de waarde van bijtel- en aftrekposten.
Indien de bijtelposten groter (kleiner) zijn dan de aftrekposten, dan leidt
het tariefseffect bij een tariefsverlaging tot een verbetering (verslechtering)
van de koopkracht. Het niet meenemen van tariefseffecten op bijtelen aftrekposten
kan leiden tot een vertekening van het koopkrachtbeeld; deze effecten zijn
in het algemeen beperkt van omvang. De tariefseffecten op bijtel- en aftrekposten
zijn niet meegenomen in de berekening van de koopkracht voor standaardhuishoudens
(de cijfers tussen haakjes voor 2001 in tabel 4.5 op blz. 101 van de MEV),
maar wel in de berekening van de koopkracht voor een grote steekproef van
huishoudens (tabel 4.6 op blz. 101 van de MEV). 32Wat is het gevolg van inkomensstijging van uitkeringsgerechtigden
voor de ontwikkeling van de arbeidsparticipatie?Een stijging van het inkomen van uitkeringsgerechtigden ten opzichte van
dat van werkenden maakt de uitkeringssituatie financieel relatief aantrekkelijker.
De prikkel om een baan te zoeken neemt daardoor af, hetgeen een negatieve
uitwerking heeft op de arbeidsparticipatie.33In welke mate is het lage aandeel van bedrijven in
de volumegroei van het nationaal inkomen te verklaren uit het feit dat steeds
vaker wordt geïnvesteerd in het buitenland?Het lage aandeel van bedrijven in de volumegroei van het nationaal inkomen
wordt niet veroorzaakt door het feit dat steeds meer in het buitenland wordt
geïnvesteerd. Gemiddeld gesproken leveren buitenlandse investeringen
inkomen op. Dit inkomen maakt wel degelijk onderdeel uit van het nationaal
inkomen (niet van het binnenlands product). De oorzaak van de relatief geringe
aandelen van bedrijven in de volumegroei van het nationaal inkomen is vooral
gelegen in de ontwikkeling van de winstgevendheid van bedrijven, die sinds
1998 onder druk staat. Dit geldt met name voor 2001, wanneer de arbeidsinkomensquote
sterk stijgt. Daarnaast kan als oorzaak worden genoemd dat met 10% het absolute
aandeel van bedrijven in het nationaal inkomen (veel) geringer is dan dat
van gezinnen en de collectieve sector.34Wat zijn de macro-economische gevolgen van het negatieve
aandeel van bedrijven in de volumegroei van het Netto Nationaal Inkomen (NNI)
van 2001?Een van de belangrijkste macro-economische gevolgen van het negatieve
aandeel van bedrijven in de volumegroei van het nationaal inkomen is het neerwaartse
effect op de bedrijfsinvesteringen. Aangezien de gedaalde winstgevendheid,
die aan deze daling van het bedrijvenaandeel ten grondslag ligt, de investeringen
met enige vertraging beïnvloedt, heeft de winstverslechtering in 2001
een remmende invloed op de groei van de investeringen in 2001 en 2002.35Hoe is de aansluiting van het financieringssaldo van
de collectieve sector (+ 1,8%) en het vorderingensaldo van de collectieve
sector (+ 0,9%)? (MEV, p. 106)Bij de berekening van het vorderingensaldo worden ten opzichte van het
financieringssaldo financiële transacties (verkoop en aankoop van deelnemingen,
verstrekte kredieten en ontvangen aflossingen) buiten beschouwing gelaten.
Bovendien is het vorderingensaldo gedefinieerd op transactiebasis en het financieringssaldo
op kasbasis.Voor het Rijk wordt de aansluiting tussen financieringssaldo (0,7% BBP)
en vorderingensaldo (0,3% BBP) gegeven in tabel 5.7 van de MEV. Daaruit komt
naar voren dat het financieringssaldo van het Rijk in 2002 met name hoger
uitkomt door de in de meerjarencijfers opgenomen stelpost verkoopopbrengsten
van staatsdeelnemingen.Bij de lagere overheden is eveneens sprake van positieve netto opbrengsten
van de verkoop van deelnemingen en daarnaast van kas-transactieverschillen
(samen 0,2% BBP).Bij de sociale fondsen wordt onder andere gecorrigeerd voor financieringsverschuivingen.
Ook wordt de WTZ-omslagbijdrage aan de premie-ontvangsten toegevoegd.
Het totaal aan correcties bij de fondsen bedraagt ongeveer 0,2% BBP.36Is het juist dat in een internationale vergelijking
de Nederlandse staatsschuld (39,1% BBP), als rekening wordt gehouden met het
vermogen dat is afgezonderd in het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP)
(30%, p. 172), buitengewoon laag is? (MEV, p. 106)Het Stabiliteitspact gaat uit van de bruto schuld van de collectieve sector
(EMU-schuld). Op zichzelf is het juist dat de Nederlandse EMU-schuld in internationale
vergelijking lager uitkomt indien een correctie zou worden gemaakt voor de
verschillen in kapitaaldekking van ambtenarenpensioenen tussen landen. Maar
de wijze van financieren van de ambtenarenpensioenen is slechts een van de
relevante factoren voor de toekomstige financiële ruimte van de overheid.Zeer belangrijk is ook de mate waarin de vergrijzing van de bevolking,
die na 2010 zal inzetten, de rest van de begroting zal belasten. Deze belasting
bestaat vooral uit een scherpe oploop van de kosten voor AOW en zorg. Hiertegenover
staat dat de vergrijzing in Nederland ook gepaard zal gaan met een toename
van uitkeringen van pensioenfondsen en levensverzekeringsmaatschappijen, waarover
belasting is verschuldigd. Per saldo blijken deze factoren de toekomstige
Nederlandse begroting te belasten met 6,9% van het bruto binnenlands product.
Hiermee neemt Nederland in de OESO een positie in de middenmoot in, zo blijkt
uit een internationale vergelijking van de OESO over de gevolgen van de vergrijzing
op de overheidsfinanciën («Fiscal implications of ageing»:
Projections of age-related spending», te downloaden van www.oecd.org).Een andere belangrijke factor is de uitgangspositie van het EMU-sald0.
Nederland kent in 2001 een overschot op de begroting die een verlaging van
de overheidsschuld met zich meebrengt. De hiermee gepaard gaande daling van
de rentebetalingen ontlast toekomstige begrotingen. Ook veel andere landen
hebben een begrotingsoverschot.37Hoe verhoudt de stijging van de collectieve lastendruk
in 2002 zich tot de aangekondigde lastenverlichting in dat jaar?De ontwikkeling van de collectieve lastendruk in 2002 wordt beïnvloedt
door de aangekondigde lastenverlichting van 1½ mld euro in 2002. Deze
heeft een neerwaarts effect op de collectieve lastendruk in 2002 met 0,3%
BBP.Daarnaast heeft ook de invoering van het nieuwe belastingstelsel per 1
januari 2001 nog belangrijke gevolgen voor de belastingontvangsten op kasbasis
in 2002 en daarmee voor de collectieve lastendruk in 2002 (niet voor de microlasten
ontwikkeling, MLO). Dit hangt samen met een verandering in het kaspatroon
van de inkomstenbelasting, hetgeen tot extra kasontvangsten in 2002 leidt
ten koste van de kasontvangsten in 2001. Het gaat hierbij om een bedrag van
ruim 3½ mld euro (0,8% BBP). Dit geeft aanleiding tot een scherpe reductie
van de collectieve lastendruk in 2001 gevolgd door een gedeeltelijke correctie
hierop in 2002.38Welke vermindering van het aantal bijstandsgerechtigden
wordt verondersteld door persoonlijke begeleiding van bijstandsgerechtigden?Het effect van deze beleidsmaatregel is moeilijk in te schatten. In de
raming wordt een effect van 2000 personen in 2002 verondersteld. 39Hoe en wanneer wordt beoordeeld of de afgesproken extra
productie in de zorg ook daadwerkelijk wordt gehaald (wachtlijstproblematiek)?Om te waarborgen dat wachtlijstmiddelen daadwerkelijk tot extra productie
leiden, zal het ministerie van VWS twee maal per jaar, ten behoeve van de
reguliere budgettaire besluitvormingsmomenten, zo goed mogelijke realisatiecijfers
in termen van daadwerkelijk gerealiseerde productie en prijs, alsmede de meest
recente wachtlijstgegevens aan het kabinet beschikbaar stellen. Op basis van
die gegevens zal worden nagegaan of de extra productie in de zorg ook daadwerkelijk
wordt gehaald.40Kan een overzicht worden gegeven van de som van volume-
en prijsmutaties (in procenten) van het BBP per jaar over de afgelopen 25
jaar? (MEV, p.109)Bijlage A9 van de Macro Economische Verkenning 2002 geeft een overzicht
van de ontwikkeling van de collectieve uitgaven naar beleidsmatige clusters
in de afgelopen 15 jaar (1988 t/m 2002). In aanvulling daarop wordt in bijgaande
tabel de ontwikkeling van 1980 tot en met 1987 gegeven (cijfers van de jaren
vóór 1980 zijn niet beschikbaar).Collectieve uitgaven naar beleidsmatige clusters, 1980–1987  19801981198219831984198519861987 volumemutaties         Defensie– 1,84,50,03,3– 0,21,07,0– 4,2Onderwijs0,1– 0,3– 0,2– 2,5– 1,31,83,81,7Openbaar bestuur/openbare orde3,22,02,61,92,14,21,64,2Infrastructuur en milieu– 0,8– 3,9– 6,2– 2,114,6– 5,6– 5,4– 1,8Zorg2,33,41,51,2– 0,14,15,73,4Sociale Zekerheid3,15,36,44,02,90,71,10,8Subsidies2,21,18,913,48,56,5– 5,23,3Overdrachten buitenland– 3,8– 0,14,4– 4,712,4– 0,311,60,6Rentelasten13,915,917,312,29,011,37,44,3Collectieve uitgaven (excl. kredietverlening)2,53,64,43,23,32,92,72,0Kredietverleninga12,616,1– 4,0– 3,4– 13,7– 10,823,03,7Collectieve uitgaven (incl. kredietverlening)3,34,73,62,61,92,04,02,1         Bruto binnenlands product1,2– 0,5– 1,21,73,33,02,81,4          prijsmutaties         Defensie6,24,33,52,72,8– 0,5– 3,00,2Onderwijs4,62,22,60,10,30,0– 1,70,4Openbaar bestuur/openbare orde5,12,22,91,50,4– 0,2– 2,30,4Infrastructuur en milieu8,46,12,70,72,31,6– 0,3– 0,3Zorg6,45,05,72,1– 0,80,81,22,1Sociale Zekerheid5,43,23,41,0– 1,3– 1,10,2– 0,3Subsidies6,25,75,02,41,41,9– 0,30,0Overdrachten buitenland5,55,45,42,11,41,80,1– 0,7Rentelasten5,55,45,42,11,41,80,1– 0,7Collectieve uitgaven (excl. kredietverlening)5,63,73,91,40,00,1– 0,50,2Kredietverleninga5,55,45,42,11,41,80,1– 0,7Collectieve uitgaven (incl. kredietverlening)5,63,84,01,50,10,2– 0,50,2         Bruto binnenlands product5,55,45,42,11,41,80,1– 0,7a Inclusief WIR, KST en debudgetteringen. 41Wat zijn de macro-economische gevolgen van de gewijzigde
inschatting van de effectiviteit van de I/D-banen?Er is alleen sprake van dat door de krappe arbeidsmarkt het vervullen
van het voorgenomen aantal I/D-banen trager verloopt dat eerder werd aangenomen.
Anders gesteld: door de gewijzigde macro-economische situatie is de effectiviteit
van I/D-banen afgenomen. De gewijzigde inschatting van de effectiviteit van
de I/D banen heeft geen macro-economische gevolgen.42Wat is de budgettaire omvang van de 2%-punt contractloonstijging
boven de referentieloonstijging in de zorgsector? Welke onderhandelende partijen
zijn verantwoordelijk voor de overeengekomen contractloonstijging in de zorgsector?Dat de contractloonstijging in de zorgsector 2%-punt uitgaat boven de
contractloonstijging in de sector bedrijven kost de werkgevers in de zorg
350 mln euro. Zonder nadere besluitvorming komt dit niet ten laste van het
macrobudget voor de zorg omdat het referentiemodel (ter berekening van de
overheidsbijdrage aan de arbeidsvoorwaardenruimte in de zorg) veronderstelt
dat dit gecompenseerd zal worden door een bezuiniging op andere arbeidsvoorwaarden.
Indien dit laatste niet gebeurt en er geen produktiviteitsstijging wordt gerealiseerd,
zou de extra loonstijging bij ongewijzigd beleid ten koste gaan van het volume
van de zorgproductie dan wel van de reserves van de zorginstellingen. Bij
de onderhandelingen over de contractloonstijging in de zorgsector zijn enkel
werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties uit de zorgsector betrokken.43In de periode 1996–2002 stijgt het Ziektewet-volume
met ruim 37%. Volgens de Macro Economische Verkenning is dit «ongetwijfeld
deels» (blz. 112) te wijten aan conjuncturele effecten (grotere werkdruk
door krapte op de arbeidsmarkt). Waaraan is de toename nog meer te wijten?De toename is deels te wijten aan de toename van het aantal verzekerden.
Wanneer de werkgelegenheid stijgt, neemt ook het aantal mensen toe dat verzuimt
vanwege ziekte. Het ziekteverzuim omvat ook verzuim vanwege zwangerschap.
Het verzuim uit hoofde van deze oorzaak is licht gestegen in periode 1996–2000.
Verder kunnen ook wegebbende beleidseffecten een rol spelen.44Stel dat 300 000 personen die nu gebruik maken
van een WAO uitkering op 1 januari 2002 allemaal een betaalde baan zouden
hebben. Wat zou daarvan het effect zijn op de economische groei en hoeveel
budgettaire ruimte zou er ontstaan onder de uitgavenkaders?Het effect op de economische groei hangt af van de productiviteit van
deze voormalig arbeidsongeschikten. In het extreme geval waarin hun productiviteit
gelijk is aan nul is het effect op de economische groei nihil. Of door de
besparing op uitkeringen budgettaire ruimte ontstaat hangt sterk af van de
vraag in hoeverre hierbij subsidies worden ingezet. Wanneer deze mensen wel
volledig productief zijn en zij een salaris kunnen verdienen van gemiddeld
22 700 euro (50 000 gulden), dan zou het BBP op lange termijn 0,7
mld euro (1,5 mld gulden) hoger zijn, wat ruim 0,1% van het BBP is. Het bedrag
aan bespaarde uitkeringen bedraagt op lange termijn bij een gemiddelde uitkering
van 13 600 euro (30 000 gulden) ongeveer 0,4 mld euro (0,9 mld gulden).
Op korte termijn zal echter eerst sprake zijn van, enige, verdringing
en toeneming van de werkloze beroepsbevolking.45Wat is de verklaring voor de scherpe stijging van de
nominale Ziekenfondswet (ZFW)-premie nu ook de inkomensafhankelijke ZFW-premie
zo sterk is gestegen door de hogere brutolonen?De nominale premie bestaat uit de opslagpremie en de rekenpremie. De rekenpremie
stijgt vanwege de toename van de uitgaven. De opslagpremie, die door de individuele
ziekenfondsen wordt vastgesteld, stijgt doordat het negatieve saldo exploitatiebeheerskosten
naar verwachting toeneemt en de individuele fondsen naar verwachting hun reserves
nog enigszins willen versterken. Het percentage van de inkomensafhankelijke
premie wordt daarentegen centraal door de regering vastgesteld. De regering
heeft besloten deze premie, net als de meeste andere sociale premies, in 2002
niet te veranderen.46Wat zijn de effecten van de daling van de lasten in
de premiesfeer op de saldi van de sociale fondsen? Wat zijn daarvan de macro-economische
gevolgen?De effecten zijn beperkt. Indien de AWF-werkgevers en werknemerspremie
in 2002 gelijk zouden zijn gebleven, zou het saldo van het AWF ongeveer 0,2
mld euro hoger zijn geweest. De macro-economische effecten van deze premiewijzigingen
zijn verwaarloosbaar.47Wat zijn de geschatte gevolgen van de catastrofe in
de VS op de vermogens van de pensioenfondsen? Wat zijn daarvan de macro-economische
gevolgen?Zie vraag 2.48Hoeveel hoger dan bij regeerakkoord zijn de reële
uitgaven aan arbeidsongeschiktheidsregelingen, onderscheiden naar oorzaak
(hogere uitvoerings- en reïntegratiekosten, aantal uitkeringen)? Hoe
komt het dat de actuele raming van het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
50 000 hoger ligt dan in het regeerakkoord?De reële uitgaven liggen ongeveer 0,6 mld euro hoger. Het is moeilijk
om deze uitgavenstijging exact toe te delen aan de diverse oorzaken. Het grootste
deel van de uitgavenstijging is te wijten aan de tegenvallende ontwikkeling
van het aantal uitkeringsgerechtigden en een relatief klein gedeelte aan hogere
uitvoeringskosten. Het uitkeringsvolume is hoger dan in het regeerakkoord
doordat de instroomkansen vanaf 1996 gestaag zijn gestegen. Ook het aantal
werkenden en daarmee het aantal verzekerden is hoger dan waarmee in het behoedzame
scenario voor het regeerakkoord werd gerekend.49Kunnen de tabellen over de Nederlandse concurrentiepositie
ten opzichte van het eurogebied die de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
op 19 juni 2001 naar de Tweede kamer zond geactualiseerd worden? Deze tabellen
stonden in bijlage A: feiten over de sociaal-economische situatie. Voor de loonkosten per eenheid produkt van de industrie geeft onderstaande
tabel een geactualiseerd overzicht. In vergelijking met de raming van juni
is de concurrentiepositie tov het Eurogebied voor de periode 1997–2002
verder verslechterd. Dit ligt met name aan de jaren 1997–2001. Voor
2002 is tov de raming van juni sprake van een lichte verbetering van het beeld.
Ook de concurrentiepositie tov Duitsland is voor de gehele periode sinds de
raming van juni verder verslechterd.De genoemde bijlage bevat tevens cijfers over de ontwikkeling van de concurrentiepositie
van de totale economie. Deze cijfers zijn gebaseerd op de lenteramingen van
de Europese Commissie die nog niet zijn geactualiseerd.Tabel. Loonkosten per eenheid produkt (industrie, procentuele
mutaties)  199719981999200020012002Σ1. Nederland– 0,71,41,01,44,251,08,352. Eurogebied– 2– 20,1– 1,82,250,5– 2,95Mutatie concurrentiepositie (=2–1)– 1,3– 3,4– 0,9– 3,2– 2– 0,5– 11,3        3. Duitsland– 4,1– 2,4– 0,4– 3,51,50,25– 8,65Mutatie concurrentiepositie (=3–1)– 3,4– 3,8– 1,4– 4,9– 2,75– 0,75– 17Bron: CPB, Macro Economische Verkenning 2002.50Volgens de MEV 2002 bedroeg de gerealiseerde groei
van het BBP in 1998 4,3% en in 1999 3,7%.In de MEV 2001 bedroeg de gerealiseerde groei van het
BBP in 1998 4,1% en in 1999 3,9%. Waarom worden de economische groeicijfers
met terugwerkende kracht aangepast. Wanneer worden de groeicijfers van 1998,
1999 en 2000 definitief vastgesteld?De groeicijfers voor het verleden neemt het CPB over uit de Nationale
rekeningen (NR) die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) jaarlijks
in de zomer publiceert. Het CBS heeft in juli 2001 voorlopige cijfers bekend
gemaakt voor 2000. Voor het jaar 1999 zijn de cijfers herzien en voor 1998
nu definitief vastgesteld. De gebruikelijke aanpassingen tot twee jaar na
de eerste publicatie in de NR vinden plaats omdat er in de loop van de tijd
meer en betere informatie beschikbaar komt die aanleiding geeft de cijfers
aan te passen. De groeicijfers voor 1999 en 2000 worden definitief vastgesteld
in de zomer van 2002 respectievelijk 2003.51Wat is de verklaring voor het feit dat voor delen van
de zorg zelfs over 1997 nog geen gegevens kunnen worden opgenomen in de tabel?De cijfers die de gehanteerde desaggregatie van bepaalde delen van de
zorg mogelijk maken, worden met vertraging gepubliceerd door het CBS. XNoot1Samenstelling: Leden: Witteveen-Hevinga (PvdA), Rosenmöller (GroenLinks),
Van Gijzel (PvdA), voorzitter, Voûte-Droste (VVD), Noorman-den Uyl (PvdA),
Giskes (D66), Kamp (VVD), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (ChristenUnie),
Bakker (D66), De Vries (VVD), Hofstra (VVD), De Haan (CDA), ondervoorzitter,
Stroeken (CDA), Van Beek (VVD), Balkenende (CDA), Vendrik (GroenLinks), Remak
(VVD), Wijn (CDA), Kuijper (PvdA), Dijsselbloem (PvdA), Bolhuis (PvdA), Slob
(ChristenUnie) en Cörüz (CDA).Plv. leden: Koenders (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Duijkers (PvdA),
Balemans (VVD), Van Oven (PvdA), Schimmel (D66), Klein Molekamp (VVD), De
Wit (SP), Hoekema (D66), Van Walsem (D66), Wilders (VVD), Blok (VVD), Dankers
(CDA), Hillen (CDA), Weekers (VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Rabbae (GroenLinks),
Hessing (VVD), Van den Akker (CDA), Timmermans (PvdA), Hindriks (PvdA), Smits
(PvdA), Van der Vlies (SGP) en Ten Hoopen (CDA).XNoot1CPB-werkdocument 003, Boekhoudkundige berekeningen budgettaire ruimte
2003–2006, 2001.XNoot2SER, Sociaal-economisch Beleid 2000–2004, Advies 00/08. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28000-19.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl