Wet op de beroepen in het onderwijs; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28088, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

07-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28088 nr. 5

15-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave I. ALGEMEEN1. Wat regelt het wetsvoorstel?2. De plaats van het wetsvoorstel in een nieuw kwaliteitsstelsel3. Voorgeschiedenis van het wetsvoorstel4. Nieuwe inzichten; brief aan de Tweede Kamer5. Bekwaamheidseisen6. Verantwoordelijkheid van het onderwijsveld voor het
onderhouden van bekwaamheid7. Bekwaamheid en benoembaarheid in de verschillende sectoren8. Zij-instroom in het beroep9. Betrekking van kleine omvang10. Bijzondere positie van BVE-sector in het wetsvoorstel11. Gevolgen voor de WHW12. Naleving: sanctiemogelijkheden13. Financiën14. Advies OnderwijsraadII ARTIKELENArtikel I, onderdeel B (artikel 3a)Artikel I, onderdeel C (artikel 12)Artikel I, onderdeel D (artikel 32)Artikel I, onderdeel E (artikel 32a)Artikel I, onderdeel F (artikel 36 WPO (nieuw))Artikel I, onderdeel H en I (artikelen 53 en 59 WPO (nieuw))Artikel I, onderdeel J (artikel 176h. Kwaliteitsbewaking;
toezicht inspectie; sancties)Artikel I, onderdeel K (artikel 186)Artikel III, onderdeel D (artikel 34)Artikel III, onderdeel F (artikel 37)Artikel IV, onderdeel D (Wet educatie en beroepsonderwijs)
Artikel 4.2.4., tweede lid, onderdeel dArtikel V, onderdeel D (Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek)Artikel 7.16 WHWOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28088Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 188 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 088Wijziging van onder meer de Wet op het primair onderwijs, de Wet op
de expertisecentra, de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet educatie en
beroepsonderwijs en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek,
ter waarborging van de bekwaamheid tot het uitoefenen van beroepen in het
onderwijs (Wet op de beroepen in het onderwijs)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 15 april
2002Mede namens de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij dank ik
de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor
hun bijzondere aandacht voor het voorliggende voorstel van wet, getuige de
vele opmerkingen en vragen.Ik ga hierna, mede namens mijn bovengenoemde ambtgenoot, in op de gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen, en houd daarbij de volgorde van het verslag
aan, ook al betekent dit op diverse plaatsen verwijzing naar al eerder gegeven
antwoorden.Inhoudsopgave I.Algemeen deel21.Wat regelt het wetsvoorstel?2 2.De plaats van het wetsvoorstel in
een nieuw kwaliteitsstelsel7 3.Voorgeschiedenis van het wetsvoorstel13 4.Nieuwe inzichten; brief aan de Tweede
Kamer13 5.Bekwaamheidseisen186.Verantwoordelijkheid van het onderwijsveld
voor het onderhouden van bekwaamheid37 7.Bekwaamheid en benoembaarheid in
de verschillende sectoren498.Zij-instroom in het beroep59 9.Betrekkingen van kleine omvang62 10.Bijzondere positie van beroepsonderwijs
en educatie in het wetsvoorstel63 11.Gevolgen voor WHW64 12.Naleving: sanctiemogelijkheden6513.Financiën65 14.Advies Onderwijsraad65   IIArtikelen66I. ALGEMEEN1. Wat regelt het wetsvoorstel?De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Zij delen de uitgangspunten en doelstellingen van het wetsvoorstel,
maar missen aan de kant van de regering de ambitie om kwaliteit te verbeteren
en om de maatschappelijke status van het leraarschap te verhogen. Deze ambities
liggen nadrukkelijk wel ten grondslag aan het regeerakkoord, zo merken zij
op.Zij vragen of de regering deze ambities niet meer heeft.De regering heeft wel degelijk de ambitie om kwaliteit te verbeteren en
de maatschappelijke status van het leraarschap te verhogen. Het wetsvoorstel
geeft richting aan waarborging en verbetering van de kwaliteit van het personeel
door het stellen van bekwaamheidseisen. Maar dan wel op een manier die ruimte
geeft voor en aansluit bij de professionele ontwikkeling van scholen. De bekwaamheidseisen
moeten zo worden geformuleerd dat er ruimte is voor scholen en opleidingsinstellingen
om langs verschillende wegen personen op te leiden voor een onderwijsberoep
en om met scholing een efficiënte en kwalitatief verantwoorde doorstroom
van onderwijspersoneel mogelijk te maken. Het wetsvoorstel draagt daarmee
in belangrijke mate bij aan het tot stand komen van een open onderwijsarbeidsmarkt.Het wetsvoorstel is voor het realiseren van de door de leden van de PvdA
genoemde ambities noodzakelijk maar is daarvoor niet het enige middel. In
de memorie van toelichting en eerder in de brief van 12 februari 2001 die
in het Algemeen Overleg van 5 april 2001 aan de orde is geweest, heeft de
regering daarom ook nadrukkelijk aandacht geschonken aan de context van het
wetsvoorstel en aan de rollen en verantwoordelijkheden van vooral overheid
en scholen.Het wetsvoorstel draagt bij aan een nieuw kwaliteitsstelsel voor het onderwijs,
dat past in een herkenbaar beleid van deregulering en autonomievergroting;
een kwaliteitsstelsel waarin sterke scholen ruimte hebben om het onderwijs
naar eigen inzicht in te richten en om leerlingen door goed onderwijs optimale
mogelijkheden te bieden om hun talenten te ontplooien. In onder meer de opeenvolgende
onderwijsbeleidsbrieven, in de brief «Kwaliteit aan de basis»
en in het convenant over een strategische beleidsagenda heeft de regering
daarvoor belangrijke lijnen geschetst. Richting, ruimte, resultaat en rekenschap
zijn daarbij de kernbegrippen. Op verschillende plaatsen heeft de regering
aangegeven dat het nieuwe kwaliteitsstelsel enkele ankerpunten heeft (pijlers
van het beleid), die elk in deze Kabinetsperiode verder tot ontwikkeling zijn
gebracht. Het gaat dan om het tot stand komen van:– een wettelijke regeling van het onderwijstoezicht (het wetsvoorstel
Wet op het onderwijstoezicht ligt bij de Eerste Kamer),– wettelijke regels ter invoering van persoonsgebonden nummers in
het onderwijs (inmiddels de Wet van 6 december 2001, Staatsblad 2001, 681),– eisen die aan het onderwijs worden gesteld door kerndoelen en
door algemene beginselen van behoorlijke onderwijskwaliteit, en– regels die zijn gericht op de kwaliteit van het onderwijspersoneel
(het voorliggende voorstel van een Wet op de beroepen in het onderwijs).Op basis van de Wet op de beroepen in het onderwijs worden bekwaamheidseisen
vastgesteld die een goede norm voor kwaliteit van personeel zullen zijn.Wie wil worden benoemd, moet aan die bekwaamheidseisen voldoen. Maar bekwaamheidseisen
zijn niet statisch. De eisen aan het onderwijs veranderen en dus ook de bekwaamheidseisen.
Daarmee zijn bekwaamheidseisen ook richtpunt voor het onderhoud van de bekwaamheid van het personeel. Het wetsvoorstel regelt dat niet maar biedt
daarvoor wel een ankerpunt in de vorm van voorschriften over het schoolplan
en het kwaliteitszorgverslag. Onderhoud en verbetering van kwaliteit vragen
in het bijzonder een gerichte inspanning van de school en van ieder die daarbij
is betrokken, niet in de laatste plaats van de leraar zelf.Voor het bereiken van de ambities van dit kabinet is dus, gelet op wat
hiervoor is opgemerkt, niet alleen dit wetsvoorstel van belang. Het gaat om
een breder geheel van regelgeving en stimulering: het beschikbaar stellen
van budgetten voor scholing, deskundigheidsbevordering, schoolontwikkeling
etc. en het bijdragen aan de aanwezigheid van voldoende aanbod van voldoende
kwaliteit op die terreinen.Ten overvloede wijs ik nog op de vele initiatieven in verschillende kaders
(integraal personeelsbeleid, nota's Maatwerk, CAO's, voorlichtingscampagnes)
om bij te dragen aan de realisering van de ambities waarop de leden van de
PvdA-fractie doelen.Dezelfde leden vragen of het niet zo is dat verhoging van de maatschappelijke
status van het leraarschap noodzakelijk is om het huidige lerarentekort aan
te pakken, en een blijvende instroom in het vak ook in de toekomst te waarborgen.
En of de overheid geen uiterste inspanning behoort te leveren om de status
van het leraarsvak te verhogen.Ik merk hierover op dat de achtereenvolgende nota's Maatwerk uitgebreid
aandacht besteden aan de maatregelen die het kabinet heeft getroffen dan wel
wenst te treffen om het huidige lerarentekort aan te pakken. Zoals al gezegd,
levert de Wet BIO daarbij een noodzakelijke maar niet allesbeslissende bijdrage.
Het kabinet is, het geheel overziende, van mening dat het in de afgelopen
jaren een zodanig aantal maatregelen in samenhang heeft genomen (nota's Maatwerk,
CAO's, wetsvoorstellen op het terrein van de leraar in opleiding, de zij-instroom,
de uitzendarbeid en de beroepen in het onderwijs) dat van een uiterste inspanning
kan worden gesproken. De status van het leraarschap is daarbij ook aan de
orde.De leden van de PvdA-fractie stellen vervolgens vast dat de regering definitief
heeft besloten af te zien van de invoering van een wettelijk verankerd register
voor leraren. Dit omdat de regering er vanuit gaat dat scholen zelf beleid
moeten ontwikkelen om de bekwaamheid van hun personeel te onderhouden, en
dat zij daartoe ook in staat kunnen worden geacht. Deze leden steunen het
streven naar meer autonomie van scholen van harte, en onderschrijven dat er
zeker scholen zijn die de bekwaamheid van hun personeel goed onderhouden.
Maar deze leden vragen de regering toch, nader uiteen te zetten waar zij deze
veronderstelling op baseert. Is het niet zo dat er ook de nodige problemen
bestaan met personeelsbeleid op scholen, zoals bijvoorbeeld blijkt uit het
hoge percentage zieken dat uitvalt met psychische klachten? Is de wens hier
niet te veel de vader van de gedachte?Ik ben van mening ben dat het voeren van personeelsbeleid en in dat kader
ook scholingsbeleid een serieus beleidsonderwerp in de scholen is geworden.
Scholen zijn actief op dat terrein. Zij zijn daartoe in de afgelopen jaren
steeds meer gestimuleerd. Er zijn specifieke maatregelen getroffen voor terugdringing
van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Daarnaast is sinds het begin van
de jaren negentig van de vorige eeuw fors ingezet op de ontwikkeling van een
modern personeelsbeleid in de scholen. In de loop der tijd zijn met het schoolprofielbudget
scholen in staat gesteld tot het voeren van bijvoorbeeld taakbeleid, taak-
en functiedifferentiatie, na- en bijscholing. Dit in de overtuiging dat met
professioneel personeelsbeleid, met meer aandacht voor taakbelasting en de
positie van ouderen, ziekteverzuim het best is tegen te gaan. De analyses
van de staat van het onderwijs door de Commissie Toekomst Leraarschap (de
commissie Van Es) gaven dan ook een nieuwe impuls aan de modernisering
van het personeelsbeleid. Dit beleid is in de onderwijs CAO's, in de nota's
Vitaal Leraarschap en de daaropvolgende nota's bekend gemaakt en van middelen
voorzien. De inspanningen van de besturenorganisaties die op basis van de
CAO's e.d. de laatste jaren modern personeelsbeleid in samenwerking met de
organisaties van schoolleiders en de vakbonden in de scholen stimuleren, hebben
tot resultaat dat scholen in het hele land hiermee bezig zijn.Dezelfde leden informeren of het niet zo is dat ook niet aan alle (financiële)
randvoorwaarden is voldaan om alle scholen in staat te doen zijn de bekwaamheid
van hun personeel adequaat te onderhouden.Ik merk op dat de mogelijkheden voor scholen om personeelsbeleid te voeren
en in dat verband ook deskundigheidsbevordering van het eigen personeel planmatig
aan te wenden de laatste jaren, ook financieel, aanzienlijk zijn verbeterd.
De schoolbudgetten zijn aanmerkelijk verhoogd en de bestedingsvrijheid is
vergroot. Meer dan ooit hebben scholen de kans eigen keuzen te maken en te
realiseren. Het effect daarvan moet in de komende jaren blijken. Ik hoop dat
ook in de komende jaren de financiële en bestedingsruimte voor scholen
verder kan worden vergroot.De leden van de PvdA-fractie vragen vervolgens of zelfs als alle scholen
deze taak uitstekend zouden (kunnen) uitvoeren, een wettelijk verankerd register
geen meerwaarde zou kunnen hebben, omdat het bijdraagt aan versterking van
het imago van het leraarschap en daarmee de status van het vak verhoogt.Ik merk hierover op dat versterking van het imago van het leraarschap,
en daarmee verhoging van de status van het vak, niet afhankelijk zijn van
het geven van een wettelijke basis aan registratie die door het veld zelf
ter hand wordt genomen. Het vrijwillig hanteren van het instrument van registratie
door de beroepsgroep zelf kan naar mijn mening zeker meerwaarde hebben in
termen van imago en status. Wie geregistreerd is, laat daarmee zien dat hij
voldoet aan eisen die leraren wensen te stellen. Een wettelijke regeling is
dus niet nodig om tot die meerwaarde te komen. Daar komt bij dat, gelet op
de Aanwijzingen voor de regelgeving, geen regels gesteld moeten worden voor
zaken die geen regeling behoeven omdat betrokkenen zelf al goede afspraken
maken.De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat er een kader is geschetst
voor de beroepen in het onderwijs. Zij noemen enkele positieve punten uit
het wetsvoorstel. Maar het wetsvoorstel en de (ook artikelsgewijze) toelichting
geven hen ook aanleiding tot kritische vragen en opmerkingen over bepaalde
voorstellen.Het doet mij deugd dat de leden van de VVD-fractie het doel van het wetsvoorstel
onderschrijven zoals dat op blz. 29 van de memorie van toelichting is verwoord.
Het wetsvoorstel beoogt kwaliteit te waarborgen.De leden van de CDA-fractie onderschrijven het voornemen van de regering
om meer autonomie aan de onderwijssector te verlenen voor het opstellen van
(aanvullende) bekwaamheids- en kwaliteitseisen voor het onderwijsgevend personeel
en wat onderwijsgerelateerde werkzaamheden betreft, ook voor ander personeel.
Daarvan neem ik met instemming kennis.Maar deze leden hebben wel een groot aantal kritische opmerkingen en vragen
over de inhoud en de voorgestelde regelgeving van het wetsvoorstel zoals het
nu voorligt. Vooral over de realisatie van de voorstellen en het instrumentarium
voor de sectoren bij het invullen van de nieuwe constructie.Deze leden stellen ook vast dat er geen aparte wet wordt gemaakt voor
de beroepsgroep, dat er geen passages uit sectorwetten worden overgeheveld,
en dat geen duidelijkheid wordt geschapen over de verschillende onderdelen
van de kwaliteitszorg. Zij vragen of dit alles eigenlijk geen behoorlijke
afzwakking van eerdere kwaliteitsborging en imagoverbetering is.Ik ben zeker niet van mening dat met de gekozen lijn sprake zou zijn van
afzwakking van eerdere kwaliteitsborging en imagoverbetering. Met het wetsvoorstel,
geplaatst tegen de bredere achtergrond zoals in het begin van de toelichting
en ook in het begin van deze nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven,
zijn nu juist verantwoordelijkheden beschreven en belegd op een wijze die
meer dan ooit kwaliteit actueel houdt en borgt.Het feit dat, zoals deze leden vaststellen, geen aparte wet wordt gemaakt
voor de beroepsgroep, en geen passages uit sectorwetten worden overgeheveld,
is mijns inziens geen afzwakking van eerdere kwaliteitsborging en imagoverbetering.
Dat is afgezien van een op zichzelf staande wet, doet niets af aan het karakter
en gehalte van de voorgestelde voorschriften zelf. Ook vind ik niet dat de
kwaliteitsverantwoordelijkheden als gevolg van de enkele wijze van regeling –
in een wijzigingswet – onhelder zijn geworden. De verschillende sectorwetten
bieden, na aanvaarding van het wetsvoorstel, voldoende waarborg voor samenhang
van de kwaliteitszorg.Ook de leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Het doel van het wetsvoorstel onderschrijven deze leden.
Voor de beroepsgroep zijn bekwaamheidseisen immers van groot belang voor kwaliteitsborging.
Zij hebben wel twijfels over de opzet van het wetsvoorstel. De leden van deze
fractie constateren dat het huidige wetsvoorstel behoorlijk verschilt van
de oorspronkelijke voornemens. Er is bijvoorbeeld geen aparte wet gemaakt,
gericht op de beroepsgroep. Bovendien wordt er geen centraal beroepsregister
geregeld via de wet en wordt er geen carrièrelijn uitgestippeld en
functies benoemd. En er wordt geen duidelijkheid gegeven over de verschillende
onderdelen van de kwaliteitszorg. Daarom hebben deze leden de indruk dat het
wetsvoorstel een afzwakking is van eerdere voornemens inzake kwaliteitsborging
en imagoverbetering. Zij maken zich ook zorgen over de positie van de leraar
in dit wetsvoorstel en vragen zich af of dit wetsvoorstel er niet toe leidt
dat de leraar juist afhankelijker wordt van overheid en bestuur in plaats
van onafhankelijker.Ik wijs erop dat in het begin van de memorie van toelichting en van deze
beantwoording het wetsvoorstel in zijn context is geplaatst. De samenhang
van verschillende onderdelen van de kwaliteitszorg moet daaruit duidelijk
worden. Er is in het geheel geen sprake van afzwakking van eerdere voornemens
inzake kwaliteitsborging en imagoverbetering. Het uitstippelen van carrièrelijnen
en het benoemen van functies moeten volgens mij niet in dit voorstel aan de
orde zijn.De leden van de SP-fractie nemen helaas met teleurstelling kennis van
het wetsvoorstel. Zij zijn van mening dat het gevaar bestaat dat de scholen
in een onwerkbaar keurslijf worden geperst. De komst van nieuwe, gecompliceerde
regels over de beroepen in het onderwijs heeft bovendien het risico dat de
wet door het onderwijspersoneel louter voor kennisgeving wordt aangenomen.
Dat zou betekenen dat er veel werk voor niets is gedaan. Deze leden vragen
of de regering inziet dat die kans bestaat.Ik onderschrijf niet de opvatting van deze leden dat de nieuwe regels
gecompliceerd zijn en door onderwijspersoneel louter voor kennisgeving zullen
worden aangenomen. Vooral bij bekwaamheidseisen is dat onderwijspersoneel
volop aan zet. De manier waarop die bekwaamheidseisen tot stand moeten komen,
waarborgt dat. Bovendien wijs ik erop dat het wetsvoorstel aan schoolbesturen
en aan individueel onderwijspersoneel op kwalitatief verantwoorde wijze nu
juist eerder meer dan minder ruimte geeft, doordat efficiënte wegen van
doorstroming en verbreding van inzetbaarheid mogelijk worden. Dezelfde leden zijn van mening dat de verantwoordelijkheid van de overheid
een puur facilitaire dient te zijn. Als financierende instantie draagt de
overheid wel de indirecte eindverantwoordelijkheid voor de deugdelijkheid
van het onderwijs. De opleidingen, de leraren en de schoolleiding dragen gezamenlijk
de directe verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het gegeven onderwijs.
Zij vragen of de regering erkent dat een teveel aan overheidsbemoeienis in
strijd is met de vrijheid van onderwijs.Teveel is nooit goed, merk ik op. Het is mijn beleid om veel verantwoordelijkheid
bij betrokkenen zelf te leggen, met heldere normen aan het begin en een adequaat
toezicht als sluitstuk. Een zeer belangrijk element in het waarborgen van
de deugdelijkheid van het onderwijs is naar mijn mening het waarborgen van
de bekwaamheid van het onderwijspersoneel. Daarvoor eisen vaststellen, past
volgens mij bij de grondwettelijk verankerde verantwoordelijkheid van de overheid
en is dan ook geen doorschietende overheidsbemoeienis.De leden van de SP-fractie vragen voorts of de regering het ermee eens
is dat er veel meer middelen nodig zijn om de intenties die voortkomen uit
de wet BIO waar te maken.Inderdaad zijn, om de intenties van de Wet BIO waar te maken, op het niveau
van de school voldoende en voldoende vrij besteedbare middelen nodig. In de
afgelopen jaren is daar al veel aan bijgedragen door de schotten tussen verschillende
geldstromen weg te halen, die geldstromen in schoolbudgetten onder te brengen
en, «last but not least», door het totaal aan middelen in schoolbudgetten
fors te verhogen. Een verdere verhoging van het totaal aan middelen zou natuurlijk
kunnen bijdragen aan een nog betere realisering van de intenties. De hoogte
van het beschikbaar budget is echter niet het enige dat van belang is. Van
belang is ook dat de school beleid formuleert, de juiste keuzen maakt ter
uitvoering daarvan en in dat kader op verantwoorde wijze met beschikbare middelen
omgaat.Ook willen de leden van de SP-fractie weten of het de bedoeling is dat
ouders via het schoolplan gaan uitmaken op welke wijze de leraar zijn professionaliteit
onderhoudt.Naar aanleiding hiervan merk ik het volgende op.Ingevolge artikel 6, onderdeel b, van de WMO 1992 heeft het bevoegd gezag
van de school de voorafgaande instemming van de medezeggenschapsraad als geheel
nodig, dus niet van alleen de ouders, over een voorgenomen besluit van dat
bevoegd gezag met betrekking tot «vaststelling of wijziging van het
schoolplan». Artikel 8 van die wet geeft het personeel instemmingsrecht
over, onder meer, vaststelling of wijziging van regels met betrekking tot
de nascholing van het personeel. De verhouding tussen deze bevoegdheden is
aldus, dat het onderhouden van de bekwaamheid primair een zaak is van het
kwaliteitsbeleid van de school, zoals neer te leggen in het schoolplan, en
dus niet samenvalt met het begrip «nascholing». Vloeien uit het
kwaliteitsbeleid bepaalde specifieke (na)scholingsactiviteiten voort, dan
zijn die volgens een afzonderlijke procedure onderworpen aan het instemmingsrecht
van het personeelsdeel van de medezeggenschapsraad.Dezelfde leden stellen vast dat de regering om goede redenen heeft afgezien
van een register voor leraren. Zij stemmen hiermee in en vragen waarom dan
nog wel is gekozen voor het voorliggende voorstel.Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik naar de brief van 12 februari
2001 en naar het algemeen deel van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel.De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben eveneens met belangstelling
kennis genomen van het wetsvoorstel. Zij constateren met waardering
dat met dit wetsvoorstel de regering haar verantwoordelijkheid neemt om te
zorgen voor een kwalitatief en professioneel goed lerarencorps dat de toekomstige
uitdagingen binnen het onderwijs aan kan. Ook staan zij positief tegenover
de plannen die regering in de toelichting schetst met betrekking tot de betrokkenheid
van de verschillende actoren in het onderwijsveld bij het ontwikkelen en formuleren
van de bekwaamheidseisen. Door dit wetsvoorstel worden de mogelijkheden om
tijdelijk onbevoegd werkzaamheden in het onderwijs te verrichten verruimd.
De leden van de fractie van de ChristenUnie zien uiteraard dat deze verruiming
de instroom van werkenden in het onderwijs vergemakkelijkt. Het belangrijkste
criterium voor hen bij de beoordeling van deze ruimere mogelijkheden is echter
niet een meer flexibele toegang tot de onderwijsarbeidsmarkt, maar het handhaven
van de kwaliteit van het onderwijs.Het doet mij deugd dat de leden van de fractie van de ChristenUnie zich
zo positief opstellen.Het wetsvoorstel regelt onder meer de bevoegdheid voor het vaststellen
van de bekwaamheidseisen. De leden van de fractie van de ChristenUnie vinden
het belangrijk daar zorgvuldig naar te kijken. Bij de voorgestelde regeling
in deze hebben zij een aantal vragen. Die komen in de afzonderlijke paragrafen
van deze nota naar aanleiding van het verslag aan de orde.De leden van de SGP-fractie hebben kennis genomen van het voorliggende
wetsvoorstel. Mede in het licht van de toenemende veranderingen in de samenleving
erkennen zij het belang van het structureel onderhouden van de bekwaamheid
van leraren en andere functionarissen in het onderwijs. De genoemde leden
stemmen daarom in met de introductie van zogeheten bekwaamheidseisen, waardoor
zowel leraren en andere functionarissen in het onderwijs als scholen worden
aangesproken op het onderhouden en ontwikkelen van de kwaliteit van het onderwijs.
Dit verheugt mij.2. De plaats van het wetsvoorstel in een nieuw kwaliteitsstelselDe regering plaatst het wetsvoorstel in het kader van de onderwijsbeleidsbrieven
die deze kabinetsperiode zijn uitgebracht. Het streven daarin naar meer zelfstandigheid
van scholen delen de leden van de PvdA-fractie al sinds deze discussie halverwege
de jaren '80 op gang kwam. Zij beschouwen dit streven dan ook niet als «nieuw».In dat kader hebben deze leden enige vragen over de algemene aannames
rond onderwijsbeleid die in de memorie van toelichting uiteen worden gezet.
Zo stelt de memorie van toelichting vast dat er in het onderwijs moet worden
overgeschakeld van «confectie» naar «maatwerk». De
aan het woord zijnde leden vragen de regering waar in het onderwijs sprake
is van «confectie»? Is het proces van individualisering van het
funderend onderwijs niet reeds lang ingezet, en plukt men daar zeker in het
primair onderwijs niet al de nodige vruchten van?Ik stel vast dat de vraag in eerste instantie gaat over de genoemde onderwijsbeleidsbrieven
en alleen in afgeleide zin over het wetsvoorstel zelf. De uitdrukking van
«confectie naar maatwerk» is, zoals de vragenstellers zullen begrijpen,
niet een beschrijving van een statische situatie. Zij duidt een dynamisch
proces aan. Een proces dat startte vanuit een situatie met regelgeving die
weinig ruimte liet voor eigen keuzen op schoolniveau. Dat proces moet resulteren
in een situatie waarin de regelgeving zo is dat scholen de keuzen kunnen maken
die nodig zijn om leerlingen optimaal te laten presteren. Terecht verwijzen
de vragenstellers naar de vruchten die in dat opzicht al worden geplukt. Ook zouden de leden van de PvdA-fractie graag vernemen waar precies in
het onderwijs sprake is van «gedetailleerde regelgeving», en willen
weten waarom deze regels, als zij zo knellen, dan niet al zijn geschrapt.Verder zouden zij graag een duidelijker beeld krijgen waar precies «door
de overheid opgelegde regels» bestaan, die scholen «in hun primaire
onderwijsproces» geacht worden uit te voeren. Zouden zulke, eventueel
bestaande, regels, niet in strijd zijn met de grondwettelijk vastgelegde vrijheid
van inrichting van het onderwijs, die de autonomie van scholen in hun primaire
proces reeds decennia waarborgt?Het voert naar mijn mening te ver om in het kader van dit wetsvoorstel
uitgebreid in te gaan op de vraag waar precies in het onderwijs sprake is
van gedetailleerde regelgeving en waarom die regels niet al zijn geschrapt.
In de recente periode is vaak, ook met het parlement en ook in termen van
wetgeving, gesproken over vergroting van autonomie en in dat kader over het
verminderen van knellende of anderszins overbodige regels. Ik verwijs hier
naar die initiatieven en gesprekken.De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat met dit wetsvoorstel opnieuw
een stap wordt gezet in de richting van meer beleidsruimte (autonomie) voor
onderwijsinstellingen. De nieuwe toezichtswet maakt het al mogelijk dat onderwijsinstellingen
hun eigen verantwoordelijkheid nemen ter zake van het kwaliteitsbeleid, waaronder
ook het personeelsbeleid gerekend dient te worden. Het voorliggend wetsvoorstel
maakt een professioneel personeelsbeleid beter mogelijk door bekwaamheidseisen
objectief vast te leggen.Deze leden vragen zich af of deze autonomievergroting een verandering
brengt in de taak van de inspectie. Moet de inspectie op basis van deugdelijkheidseisen
ter zake onderzoek verrichten en/of moet de inspectie bepaalde aspecten van
de kwaliteit (bijvoorbeeld het schoolbeleid) als onderwerp van onderzoek?
Met andere woorden kunnen bekostigingssancties getroffen worden door de regering
als er sprake is van een slecht personeelsbeleid?Ik breng naar voren dat bij het periodieke kwaliteitsonderzoek de inspectie
het personeelsbeleid, wat bekwaamheid van het personeel aangaat, zal bezien
aan de hand van de bij en krachtens de Wet BIO neergelegde bekwaamheidseisen
(nalevingstoezicht). Daarnaast dragen de verschillende sectorwetten het bevoegd
gezag of bestuur van de onderwijsinstelling op, zorg te dragen voor kwaliteitsbeleid
en -zorg, waaronder ook het personeelsbeleid wordt begrepen.Constateert de inspectie dat deze bekwaamheidseisen niet zijn nageleefd,
dan kan de minister maatregelen nemen ter ondersteuning van de verbeteringen
die het bevoegd gezag of bestuur heeft ingezet om de geconstateerde tekortkomingen
te verhelpen. Bij wijze van «ultimum remedium» kan de minister
in deze gevallen ook een bekostigingssanctie treffen.Bij het personeel en het personeelsbeleid gaat het wat het inspectietoezicht
betreft vooral om het volgende:– de inspectie beziet de relaties tussen leraren, onderwijsondersteunend
personeel en leerlingen in het kader van het onderzoek van het schoolklimaat;– zij biedt inzicht in de kwaliteit van het didactisch handelen
van leraren.Indien de inspectie daarbij constateert dat verbetering mogelijk is, kan
de minister daartoe alleen stimulerende maatregelen treffen. Een bekostigingssanctie
behoort in deze gevallen niet tot de mogelijkheden.De leden van de CDA-fractie plaatsen een kanttekening bij de stelling
in de memorie van toelichting dat de kwaliteit van het onderwijs goed is,
ook in internationaal perspectief. Zo nu en dan duiken berichten op dat de
kwaliteit van het onderwijs juist afkalft in vergelijking met andere (Europese)
landen. De huidige problemen in de onderwijssector zouden daar mede debet
aan zijn. Kan de regering voornoemde stelling nader onderbouwen? Ik wijs erop dat internationaal vergelijkende testen onveranderd goede
resultaten voor Nederland laten zien. Zo bleek recent nog uit de rapportage
over het OECD PISA project, dat in december 2001 naar de Tweede Kamer is gestuurd,
dat Nederlandse 15/16-jarige leerlingen als derde, eerste en zesde eindigden
bij testen van vaardigheden op het gebied van respectievelijk lezen, wiskunde
en science vergeleken met andere lidstaten van de OECD. Alleen Finland scoorde
beter.Uit internationaal vergelijkend onderzoek van de International Association
for the Evaluation of Educational Achievement (IAE) in 1997 bleek voorts dat
Nederlandse kinderen uit de groepen 5 en 6 van het primair onderwijs voor
rekenen-wiskunde en «science» ruim boven het internationale gemiddelde
scoorden. Bij rekenen-wiskunde behaalde Nederland een vijfde plaats, bij «science»
een zesde.In het Onderwijsverslag 2000 geeft de inspectie aan dat het lerarentekort
op termijn wel een bedreiging kan vormen voor de kwaliteit van het Nederlandse
onderwijs en de prestaties van leerlingen. Betrouwbare internationaal vergelijkende
statistieken over lerarentekorten zijn er niet. In het genoemde PISA-onderzoek
is aan directeuren van deelnemende scholen gevraagd of zij het lerarentekort
in hun land als een probleem zagen. De OECD-lidstaten waar de directeuren
de meeste problemen melden, zijn Griekenland, Engeland, IJsland, Nederland,
Noorwegen en Zweden. In landen als Oostenrijk, België, Zwitserland en
de Verenigde Staten wordt dit probleem niet gemeld. (Knowledge and Skills
for Life OECD. PISA results, 2001, blz. 302).De leden van de CDA-fractie merken op dat de memorie van toelichting spreekt
over «het maximale uit kinderen halen» en overschakelen van confectie
naar maatwerk als kernopdracht voor het onderwijs. Wat wordt precies verstaan
onder dat «maximale»?Bedoelt de regering een zo breed mogelijke oriëntatie op allerlei
gebieden of juist verdieping op bepaalde specifieke gebieden, een maximale
intellectuele ontplooiing of ook ruimte voor cultuur en creativiteit? De huidige
stand van zaken in het studiehuis en de basisvorming heeft aangetoond dat
het nastreven van het maximale ook teveel kan zijn en kan omslaan in overbelasting,
zo merken deze leden op.Het wetsvoorstel betreft niet de structuur van het onderwijs, maar de
bekwaamheid van de beroepsbeoefenaren die binnen die structuur moeten functioneren,
zo merk ik op. Het onderwijs moet, gelet op die structuur, zodanig vorm krijgen
dat het iedere leerling tot het individueel best mogelijk resultaat brengt
zonder overbelasting van die leerling. Dat vergt aandacht voor iedere leerling
afzonderlijk, maatwerk dus. Leraren vervullen ook daarin een belangrijke rol.Daarnaast vinden deze leden dat het de vraag is hoe de overgang van confectie
naar maatwerk -met een individuelere en intensievere begeleiding van leerlingen
en als consequentie daarvan naar verwachting een zwaarder beroep op de arbeidsmarkt
voor leraren- zich verhoudt tot het huidige lerarentekort. Zij zijn van mening
dat dit probleem bij de wetswijziging, althans in de onderliggende stukken,
te weinig aandacht krijgt.Anders dan de leden van de fractie van het CDA ga ik er niet zonder meer
vanuit dat meer maatwerk ook een zwaarder beroep doet op de arbeidsmarkt van
leraren. Ik verwijs daarbij naar het streven van de regering om het onderwijs
meer mogelijkheden te bieden voor een verantwoorde verdere functiedifferentiatie.
De leraarsfunctie zal daarbij naar mijn mening wel de meest centrale en meest
voorkomende functie zijn en blijven, maar zeker niet de enige. In de diverse
nota's Maatwerk is op dit punt al uitgebreid ingegaan.Wat de inhoudelijke kwaliteitseisen betreft die de overheid als minimum
stelt, zouden de leden van de CDA-fractie graag een toelichting willen zien op de begrippen leerstandaarden en het leerlingvolgsysteem en hoe
deze twee begrippen er in de praktijk uit (gaan) zien. Wordt er niet teveel
van uitgegaan dat deze twee zaken al voor de volle 100% functioneren? Kan
de regering daarnaast aangeven in hoeverre hier al blauwdrukken voor bestaan
en wie deze ontwikkelt?Naar aanleiding hiervan merk ik op dat de memorie van toelichting een
visie schetst op hoe de verantwoordelijkheden voor de kwaliteitsbewaking in
het primair en voortgezet onderwijs in de toekomst worden belegd. Belangrijke
bouwstenen worden geleverd door de Wet op het onderwijstoezicht en de Wet
op de beroepen in het onderwijs. Daarnaast is de ontwikkeling van leerstandaarden
van belang. Het kabinet heeft de ontwikkeling van dergelijke leerstandaarden
aangekondigd voor zowel het basisonderwijs als de basisvorming. De leerstandaarden
moeten het mogelijk maken om vast te stellen of scholen in elk geval het minimaal
noodzakelijke niveau van kwaliteit weten te realiseren. Bij de grotere eigen
beleidsruimte voor de scholen hoort immers een sterkere nadruk op verantwoording
over de bereikte opbrengsten. De mate waarin scholen erin slagen deze leerstandaarden
te realiseren, kan worden vastgesteld aan de hand van leerlingvolgsystemen.
Voordat de leerstandaarden ontwikkeld kunnen worden, dient helderheid gecreëerd
te worden omtrent de onderwerpen waarop ze betrekking dienen te hebben. Het
advies van de commissie Wijnen inzake de kerndoelen voor het basisonderwijs
bevat hiervoor een voorstel. Dat voorstel wordt momenteel aan alle betrokkenen
in het veld voorgelegd. Deze consultatieronde zal in april 2002 worden afgerond.
Heeft ook de Tweede Kamer met de nieuwe kerndoelen ingestemd, dan kunnen de
bijpassende leerstandaarden worden ontwikkeld. Die ontwikkeling zal de vorm
krijgen van toetsen, die (in het basisonderwijs) onderdeel uitmaken van leerlingvolgsystemen.
Daarbij blijft ruimte voor uiteenlopende leerlingvolgsystemen, mits al deze
systemen het mogelijk maken om de leerstandaarden te meten.Dezelfde leden zijn er voorstander van dat algemene beginselen van onderwijskwaliteit
worden vastgelegd. Dat geldt ook voor de algemene beginselen van kwaliteit
waaraan onderwijsgevenden moeten voldoen. Maar er moet wel duidelijk worden
aangegeven om welke beginselen het precies gaat en op welke termijn deze in
welke wet zullen worden vastgelegd.Het is mijn bedoeling, deze beginselen de komende tijd verder te ontwikkelen.
Daartoe heeft inmiddels een eerste gedachtewisseling plaatsgevonden met het
onderwijsveld. Voorts komt het onderwerp verder met uw Kamer aan de orde in
het kader van Autonomievergroting in het primair en voortgezet onderwijs.De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering om daarnaast in te gaan
op het spanningsveld dat kan ontstaan tussen de heldere minimumnormen van
de overheid met betrekking tot kwaliteit van het onderwijs, de ruimte voor
de onderwijssector om zelf in te vullen wat zij onder kwalitatief goed onderwijs
verstaat en de begrippen rechtsgelijkheid en rechtszekerheid waarbij het gaat
om een zelfde niveau van onderwijs voor alle leerlingen van een bepaald type
onderwijs en het behalen van het bijbehorende diploma.Ik merk hierover op dat de overheid een belangrijke verantwoordelijkheid
heeft voor de kwaliteit van het onderwijs. Dat komt onder meer tot uiting
in het stellen van heldere kwaliteitsnormen. Er is niet zozeer sprake van
een spanningsveld tussen die normen en ruimte voor de sector, want kwaliteitsnormen
vormen het kader waarbinnen vrijheid en eigen keuzen gestalte krijgen. De
normen komen nadrukkelijk samen met de sector tot stand. Door op dat gebied
goede waarborgen te scheppen, ontstaat een goede balans tussen publieke en
private belangen en verantwoordelijkheden. Over de begrippen rechtsgelijkheid en rechtszekerheid: de overheid mag
de vrijheid van het onderwijs alleen beperken indien dat noodzakelijk is vanwege
de kwaliteit van het onderwijs. Het gaat dus om voorschriften ten aanzien
van minimumkwaliteit. Het onderwijs moet ten minste aan de wettelijke voorwaarden
voldoen. Daarboven zijn scholen vrij om eigen accenten te leggen en zich te
profileren, zonder dat er dan sprake is van rechtsongelijkheid of rechtsonzekerheid.
Mits maar de minimumeisen worden nageleefd. Die zekerheid moeten ouders en
leerlingen jegens de school hebben. Het diploma betekent dat in elk geval
aan de minimumkwaliteitseisen is voldaan.De leden van de CDA-fractie informeren of de minister van zins is om via
het nagestreefde stelsel een bepaalde mate van concurrentie tussen opleidingen
tot beroepen in het onderwijs te realiseren door bijvoorbeeld zijn voornemen
rapporten van de onderwijsinspectie openbaar te maken.Ik wil bevorderen dat personen die een bepaald beroep willen gaan beoefenen
en de werkgevers die deze beroepsbeoefenaren zouden willen aanstellen, kunnen
kiezen uit een gevarieerd aanbod van hoge kwaliteit. Gevarieerd in de zin
dat er verschillende manieren moeten zijn om als beroepsbeoefenaar te worden
gekwalificeerd en meer dan één manier die tot zo'n kwalificatie
leidt. Concurrentie tussen opleidingen en variatie binnen opleidingen dragen
daaraan bij, evenals het kennen van de kwaliteit van de verschillende wegen.
Mede daarom is al eerder in wetgeving de basis gelegd voor systemen van kwaliteitszorg
met als kenmerk een grote mate van openbaarheid, ook van rapporten van de
inspectie.Ook vragen deze leden of het daarnaast het streven van de minister is
om scholen vrij te laten verschillende «profielen» te kiezen (bijvoorbeeld
school met veel ruimte voor creatieve vorming of school met klassieke leermethoden)
waardoor aanstaande leerlingen een bewuste keuze voor een bepaalde school
gaan maken.Ik merk op dat de eerdergenoemde pijlers voor het nieuwe kwaliteitsstelsel,
de Wet op het onderwijstoezicht, de Wet op de beroepen in het onderwijs, en
leerstandaarden en leerlingvolgsystemen, erop zijn gericht de kwaliteit van
het onderwijs te garanderen door een betere verantwoording te organiseren
over de opbrengsten van het onderwijs en de kwaliteitseisen voor de beroepsuitoefening.
Dat maakt het mogelijk om scholen meer ruimte te laten bij de inrichting van
het onderwijsproces. Dit bevordert ook meer ruimte voor profilering van scholen.
Goede voorlichting moet er toe bijdragen dat ouders en leerlingen een weloverwogen
keuze kunnen maken voor een school.De aan het woord zijnde leden onderschrijven de verschuiving van toezicht
op naleving van regelgeving naar stimulerend toezicht aan de hand van kwaliteitsstandaarden,
door de onderwijsinspectie. Zij informeren, hoe dit stimulerend toezicht vorm
krijgt en wie de kwaliteitskenmerken en toezichtkaders opstelt.Daarover merk ik op dat in het bij koninklijke boodschap van 5 juni 2001
ingediende voorstel van Wet op het onderwijstoezicht (WOT; Kamerstukken I
27 783, 2001/02, nr. 186) het beleid ten aanzien van het stimulerend
toezicht door de inspectie is neergelegd. De aspecten van kwaliteit die de
inspectie bij het onderzoek naar de kwaliteit van het onderwijs betrekt, worden
door de wetgever bepaald. Over de werkwijze die de inspectie bij deze kwaliteitsonderzoeken
zal hanteren, voert zij overleg met vertegenwoordigers van het onderwijsveld
en andere betrokkenen, waaronder – bij onderwerpen die de vrijheid van
inrichting betreffen – in ieder geval de erkende richtingen in het onderwijs.
De door de inspectie aldus vastgestelde toezichtskaders, behoeven vervolgens
de goedkeuring van de minister. Deze leden zijn er verder voorstander van dat scholen inspelen op maatschappelijke
eisen van onderwijskwaliteit, maar zijn daarnaast van mening dat juist de
overheid daarin een signalerende en stimulerende rol moet vervullen. Het is
voor een organisatie op microniveau niet altijd mogelijk om een duidelijke
antenne te ontwikkelen voor nieuwe tendensen in de maatschappij. Scholen worden
juist vaak in de praktijk op gegeven moment geconfronteerd met bepaalde ontwikkelingen
waarop zij zelf niet altijd invloed uit kunnen oefenen, bijvoorbeeld het huidige
lerarentekort. De onderwijsbonden en de overheid blijven een belangrijke signaleringsfunctie
behouden als het gaat om maatschappelijke ontwikkelingen waarop scholen in
moeten spelen, maar waarop zij zelf tevens moeten anticiperen via beleid.
Hoe ziet de minister dit en op welke wijze wil hij de hier bedoelde signalerende
en stimulerende rol (laten) vervullen?Ik ben het eens met de stelling dat veld en overheid een signalerende
en stimulerende rol kunnen hebben bij maatschappelijke eisen van onderwijskwaliteit.
De overheid blijft haar signalerende en stimulerende rol vervullen door tijdig
in te spelen op ontwikkelingen in de maatschappij. De nota's Maatwerk voor
morgen: het perspectief van een open onderwijsmarkt, Maatwerk 2 vervolgnota
over een open onderwijs markt en Maatwerk 3 geven een beeld hoe de overheid
die rol heeft ingevuld en ook in de toekomst zal invullen. Die nota's beschrijven
heel expliciet de richting van het beleid naar een open onderwijsarbeidsmarkt.
Dit in verband met het lerarentekort dat zich steeds meer laat voelen. Door
een integraal, zelfbewust personeelsbeleid zullen scholen hun positie op de
arbeidsmarkt blijven innemen. De regering zal de scholen ondersteunen en stimuleren
om de mogelijkheden optimaal te benutten.De memorie van toelichting spreekt over versterking van de positie van
de ouders, zo merken de leden van de CDA-fractie op. Maar dit wordt niet nader
uitgewerkt. De rol van de ouders is in de onderliggende stukken sterk onderbelicht.
Wat is de visie op dit thema of wordt dit overgelaten aan de onderwijssector?Ik erken dat de versterking van de positie van de ouders in de memorie
van toelichting niet nader is uitgewerkt. Ik wil daarbij wijzen op een drietal
wetsvoorstellen ter modernisering van de medezeggenschap in PO, VO en BVE.
Deze voorstellen liggen om advies bij de Raad van State. Ik hoop dat deze
wetsvoorstellen nog voor het verkiezingsreces bij de Tweede Kamer kunnen worden
ingediend. In de memorie van toelichting bij elk van deze wetsvoorstellen
komt de wenselijk geachte versterking van de positie van de ouders uitgebreid
aan de orde.De leden van de SGP-fractie zien het wetsvoorstel nadrukkelijk als een
kaderwet. Zij wijzen er daarbij op dat wezenlijke aspecten van de bekwaamheid
van leraren en andere functionarissen in het onderwijs niet kunnen worden
gemeten. Daarbij gaat het met name om aspecten die verband houden met de pedagogische
relatie tussen opvoeder en kind en de didactische relatie tussen leraar en
leerling.De leden van de SGP-fractie vragen of de regering met hen van mening is
dat juist ook aspecten die niet te vangen zijn in bekwaamheidseisen van doorslaggevend
belang kunnen zijn voor het functioneren van leraren en andere functionarissen
in het onderwijs. Zij vragen de regering daarvan duidelijk blijk te geven,
zodat leraren en andere functionarissen in het onderwijs de visie van de overheid
op hun werkzaamheden niet zullen ervaren als tegengesteld aan hun eigen perceptie
van de gewenste wijze van functioneren in het onderwijs, maar overeenkomstig
de bedoeling als kaderstellend daarvoor.Ik ben van mening dat bekwaamheid een noodzakelijke maar niet allesbepalende
voorwaarde is voor het goed uitoefenen van het beroep. Daarnaast zijn er immers
andere wezenlijke voorwaarden, zoals inspiratie en motivatie,
aspecten die, zoals de leden van de fractie van de SGP-fractie aangeven, verband
houden met de pedagogische relatie tussen opvoeder en kind en de didactische
relatie tussen leraar en leerling.3. Voorgeschiedenis van het wetsvoorstelDe leraar heeft een essentiële rol in het onderwijsleerproces. Hij
vervult een spilfunctie, zo kan men lezen in de memorie van toelichting. Hiermee
zijn de leden van de VVD-fractie het van harte eens. In het regeerakkoord
is een passage over een Wet op het leraarschap opgenomen, vandaar dat de Wet
op de beroepen in het onderwijs in eerste instantie op leraren is toegesneden.
Maar nader doordenken leidde ook deze leden tot een bredere kijk op de verschillende
beroepen die in het onderwijs een plek hebben gevonden of zouden moeten krijgen.
De overheid moet de kwaliteit van het onderwijs waarborgen. Daartoe is zij
ook grondwettelijk verplicht. Het wettelijk kader dient een houvast te bieden
aan ieder die bij het onderwijs is betrokken.De leden van de CDA-fractie vragen waarom dit wetsvoorstel op het leraarschap
zoals het oorspronkelijk genoemd werd, zo lang op zich heeft laten wachten,
terwijl in 1993 al een advies (Een beroep met perspectief) van de commissie
Toekomst leraarschap (Commissie van Es) beschikbaar was, waarop dit wetsvoorstel
is gebaseerd. Het roept tevens de vraag op in hoeverre het voornoemde advies
nog actueel is, gezien de vele ontwikkelingen in de onderwijssector in de
afgelopen jaren (lerarentekorten, zwarte scholen, ICT in het onderwijs, aanpassing
van het studiehuis en de basisvorming, etc.).Naar aanleiding van de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen merk ik
op dat aan het wetsvoorstel een lang en zorgvuldig traject vooraf is gegaan.
In dat traject heeft het advies een belangrijke maar niet een alles bepalende
rol gespeeld. Het voornemen voor een wettelijke regeling is voor het eerst
opgenomen in het Regeerakkoord van dit Kabinet en vervolgens in fasen uitgewerkt
in de nota Maatwerk voor morgen (1999) en in mijn brief van 12 februari 2001.4. Nieuwe inzichten; brief aan de Tweede KamerDe regering stelt dat het loslaten van het streven naar een wettelijk
verankerd register voor leraren met twee elementen te maken heeft: de behoefte
ook andere, ondersteunende functies in het onderwijs een plek te geven, en
de veronderstelling dat zo'n register onvoldoende past bij het centraal stellen
van de eigen verantwoordelijkheid van het onderwijsveld, aldus de leden van
de PvdA-fractie. Deze veranderende opvatting is neergelegd in een brief aan
de Tweede Kamer, en daar besproken in het algemeen overleg van 5 april 2001.
De memorie van toelichting stelt dat de meerderheid van de Tweede Kamer op
hoofdlijnen instemt met de inhoud van de brief.Deze leden benadrukken dat zij al tijdens dit algemeen overleg hebben
aangegeven dat zij het voornemen van de regering om niet tot invoering van
een dergelijk register over te gaan, zeer betreuren, en de argumenten van
de regering in deze discussie niet overtuigend vinden. Zij stellen bovendien
vast dat de regering toen het individuele portfolio als alternatief voor het
centrale register heeft voorgedragen, maar vinden deze suggestie niet op overtuigende
wijze terug in het wetsvoorstel. Zij komen daar later op terug.In het algemeen overleg heb ik de zin van een portfolio-instrument willen
benadrukken en aangegeven het veld in staat te willen stellen – door
tussenkomst van het Samenwerkingsorgaan Beroepskwaliteit Leraren (SBL) –
om van een dergelijk instrument gebruik te maken. Ik heb toen niet
aangegeven dat in plaats van regeling van een register een regeling van het
portfolio zou worden overwogen.Ik merk daarbij op dat het wetsvoorstel zich richt op het bevoegd gezag,
zodat het niet voor de hand ligt regels op te nemen op grond waarvan individuele
personeelsleden worden verplicht hun bekwaamheidsdocumenten bij te houden
en desgevraagd in een bepaalde vorm te presenteren bij het bevoegd gezag.In de bekwaamheidseisen kan tot uiting komen dat van de beroepsbeoefenaar
wordt verwacht dat hij zijn werk en ontwikkeling kan documenteren. Dat kan
in de vorm van een portfolio. Voorschriften daarover liggen niet voor de hand.
SBL werkt op mijn verzoek wel aan modelontwikkeling op dat punt. De daaruit
voortkomende producten kunnen dienen als voorbeeld van «good practice».
Als beroepsbeoefenaren dat wensen, zou kunnen worden bezien of het vrijwillig
bijhouden van individuele portfolio's in een databank meerwaarde kan hebben.Overigens wijs ik erop dat in de nota van wijziging nu wel voorschriften
zijn opgenomen over een bekwaamheidsdossier dat het bevoegd gezag zal bijhouden.
Daarin legt het bevoegd gezag voor elk personeelslid het resultaat vast van
het kwaliteitsbeleid zoals geformuleerd in schoolplan/kwaliteitszorgverslag.
Doorwerking van beleid op het niveau van de school als geheel wordt daarmee
meer inzichtelijk en operationeel. Ook bij het inrichten van het bekwaamheidsdossier
zou het bevoegd gezag gebruik kunnen maken van de portfoliomodellen die SBL
nu ontwikkelt en die in april 2002 tegelijk met een proeve van bekwaamheidseisen
beschikbaar zijn voor publicatie en discussie. Dit bevordert herkenbaarheid
en onderlinge vergelijkbaarheid van gegevens. Dat draagt bij aan de verlangde
externe werking.Tijdens het algemeen overleg van 5 april 2001 hebben de leden van de PvdA-fractie
vier criteria naar voren gebracht aan de hand waarvan zij de voorstellen in
de Wet op de beroepen in het onderwijs zouden beoordelen: goede externe werking,
een heldere kwaliteitsstandaard, groot draagvlak in het onderwijsveld en sterke
stimulering van nascholing. Deze criteria werden tijdens het algemeen overleg
door de regering onderschreven. Toch vinden deze leden deze criteria niet
terug in de memorie van toelichting. Zij vragen de regering haar voorstellen
alsnog aan de hand hiervan toe te lichten, en aan te geven op welke wijze
deze aan genoemde criteria voldoen.Ik ben van mening dat het wetsvoorstel zeker voldoet aan de vier criteria
die in het algemeen overleg van 5 april 2001 naar voren zijn gebracht. Het
feit dat die criteria wellicht niet met zoveel woorden in de toelichting zijn
genoemd, doet daar niet aan af. Een goede externe werking wordt gewaarborgd
door voor te schrijven dat scholen zelf het actueel houden van bekwaamheid,
ook van zittende leraren, in hun plannen opnemen. Het daartoe geven van voorschriften
over het bekwaamheidsdossier, kan daar zeker aan bijdragen.Waar het gaat om heldere kwaliteitsstandaarden verwijs ik naar de kern
van het wetsvoorstel, namelijk de opdracht respectievelijk mogelijkheid om
bij algemene maatregel van bestuur bekwaamheidseisen vast te stellen. Die
bekwaamheidseisen kunnen door de wijze van tot stand komen, waarop ik elders
in deze beantwoording inga, rekenen op een groot draagvlak bij de beroepsbeoefenaar
zelf en zijn omgeving.Het stellen van bekwaamheidseisen, de opdracht aan schoolbesturen om hun
beleid te expliciteren, het voorschrijven van een bekwaamheidsdossier, het
stimuleren van ontwikkeling en gebruik van een portfolio-instrument en het
beschikbaar stellen van schoolbudgetten stimuleert de scholen en het onderwijspersoneel
tot het onderhouden en actueel houden van de bekwaamheid. Nascholing
is een van de instrumenten die daaraan kunnen bijdragen.Ook zijn de leden van de PvdA-fractie nog steeds van mening dat een wettelijk
verankerd register voor leraren niet hoeft te strijden met de eigen verantwoordelijkheid
van het onderwijsveld. Als de eisen die gelden om in het register te worden
bijgeschreven vanuit de praktijk ontwikkeld en gedragen worden, en sprake
is van verankering in de wet van wat van onderop tot stand is gekomen, wordt
de eigen verantwoordelijkheid van het onderwijsveld recht gedaan. Bovendien,
zo menen de leden van deze fractie, laat de zeer nastrevenswaardige autonomie
van onderwijsinstellingen en eigen verantwoordelijkheid van leraren de (grondwettelijk
voorgeschreven) verantwoordelijkheid van de overheid voor de kwaliteit van
het onderwijs onverlet.Ik breng onder de aandacht dat ook zonder wettelijke regeling de beroepsgroep
kan besluiten tot het hanteren van het instrument van registratie, op basis
van vrijwilligheid. Het is niet het wettelijk verankeren daarvan dat tot meerwaarde
leidt, zo gaf ik al aan in antwoord op vragen van de leden van deze fractie.
Het zal wel kunnen leiden tot spanning met de eigen verantwoordelijkheid van
het onderwijsveld om zelf het instrumentarium te kiezen. Daar komt bij, ik
gaf het eerder al aan, dat het, gelet op de Aanwijzingen voor de regelgeving
niet aan de orde is om regels te stellen voor zaken waarover betrokkenen zelf
al goede afspraken maken.De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat de kwaliteit staat of valt
met de kwaliteit van de man of vrouw voor de klas, en de verantwoordelijkheid
van de overheid strekt daarom verder dan tot de initiële bekwaamheid
van leraren. Zij vragen de regering te reageren op deze stellingname.De regering onderschrijft de stelling dat kwaliteit van het onderwijs
in belangrijke mate afhankelijk is van de kwaliteit van de man of vrouw in
de klas. Zij onderschrijft ook de stelling dat de regering ook een verantwoordelijkheid
heeft die verder strekt dan de initiële bekwaamheid van leraren. Die
verantwoordelijkheid vindt zijn uitdrukking niet alleen in het wetsvoorstel
maar ook in andere eerder kort aangeduide initiatieven en maatregelen.Waarom heeft de regering er niet voor gekozen het register met een «kan-bepaling»
in het wetsvoorstel op te nemen, vragen de leden van dezelfde fractie?Dat ook ondersteunende onderwijsfuncties een plek in het wetsvoorstel
verdienen, onderschrijven de aan het woord zijnde leden.Er is, in lijn met de brief van 12 februari 2001 die in het algemeen overleg
van 5 april 2001 is behandeld, niet voor gekozen om een «kan-bepaling»
op te nemen en zo de mogelijkheid van regeling van een register te behouden.Ik wijs bovendien op de bepaling (artikel XVIII) dat na een aantal jaren
de werking van de wet moet worden bezien. In het geval de gekozen weg dan
niet of niet voldoende tot het gewenste resultaat heeft geleid, moet worden
bezien welke instrumenten moeten worden ingezet. Dat kan leiden tot een hernieuwde
discussie over (her)registratie. Ik ga daarvan echter voorlopig niet uit.Overigens, de mogelijkheid tot instelling van een register bestaat zoals
gezegd ook al los van een wettelijke bepaling daarover. Betrokkenen in het
onderwijsveld hebben de vrijheid om een register op te zetten en te hanteren,
en zij kunnen ook een «civiel effect» overeenkomen. Daarvoor is
het niet nodig dat de wetgever spreekt.Er zijn al goede voorbeelden van dergelijke vrijwillige initiatieven.
We verwijzen daarvoor onder meer naar de activiteiten die door lerarenopleiders
(verenigd in het VELON) en schoolleiders (aangesloten bij de NSA, de
Nederlandse Schoolleidersacademie) zijn en worden ondernomen. Die initiatieven
zijn ook door de regering ondersteund.De leden van de PvdA-fractie vragen de regering hoe het in de memorie
van toelichting geschetste perspectief van «team-teaching» en
functiedifferentiatie zich verhoudt tot de ook door de regering nagestreefde
autonomie van scholen. Zijn en blijven scholen niet vrij om hun eigen onderwijskundig
model te kiezen?De scholen hebben en houden de vrijheid om hun eigen onderwijsmodel te
kiezen, zo benadruk ik. Teamteaching en functiedifferentiatie worden op geen
enkele wijze voorgeschreven. Wel is het de bedoeling voorschriften zo vorm
te geven dat de keuzevrijheid van scholen ook echt iets betekent. De stelling
is dat met dit wetsvoorstel een keuze voor teamteaching en functiedifferentiatie
voor de scholen beter mogelijk wordt.Met de vragenstellers is de regering verder van mening dat de kwaliteit
van de leraar altijd van het grootste belang is. Zoals in de memorie van toelichting
is aangegeven, heeft en houdt de leraar immers een spilfunctie, juist ook
bij een toenemende functiedifferentiatie.De leden van de PvdA-fractie hechten er verder aan dat ook aan ondersteunende
functies kwaliteitseisen kunnen worden gesteld. Maar dit kan in de ogen van
deze leden prima samen gaan met een register voor leraren; zij zullen immers
te allen tijde de spil van het onderwijs vormen.Verderop in deze nota naar aanleiding van het verslag ga ik in op het
vraagstuk van bekwaamheidseisen voor ondersteunende werkzaamheden. De op dat
punt te nemen besluiten hangen niet samen met de vraag of wel of niet wordt
gekozen voor registratie van leraren.De regering stelt dat het kwaliteitsbeleid niet alleen op leraren moet
zijn gericht maar ook op onderwijsondersteunende werkzaamheden daar dicht
tegenaan. De leden van de VVD-fractie onderschrijven deze stelling, maar merken
op dat een relatief nieuw fenomeen als «team-teaching» alleen
kans van slagen heeft als docenten hun centrale rol blijven vervullen. Docenten
zijn en blijven verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijsleerproces.
Zij zijn daarvoor opgeleid. Bibliothecarissen, mediathecarissen en web-masters
vervullen allen belangrijke functies, net als onderwijsassistenten, amanuenses
en instructeurs, maar de spin in het web blijft de docent. De leden van de
VVD-fractie willen de docent een eigen positie en een eigen (eind)verantwoordelijkheid
geven. Een positie waarin hij kan groeien en waarmee zijn verantwoordelijkheid
mee kan groeien van juniorleraar tot seniorleraar.Met de leden van de VVD-fractie ben ik van mening dat de leraar centraal
staat en zal blijven staan ook bij verdergaande functiedifferentiatie en introductie
van «team-teaching». De verantwoordelijkheid voor het curriculum
en voor de uitvoering hoort bij de leraar. Differentiatie in de leraarsfunctie
is mogelijk, maar is geen onderwerp van regeling in dit wetsvoorstel.Van het wettelijk regelen van een centraal register heeft de regering
afgezien. Dit verheugt de leden van de VVD-fractie. Hierover hebben zij zich
destijds bij het notaoverleg al in dezelfde positieve zin uitgelaten. Deze
leden geven de regering wel in overweging om het streven naar één
model portfolio met kracht te ondersteunen of zelf ter hand te nemen. Eén
model portfolio vergroot de transparantie en ondersteunt de mobiliteit van
docenten. De beroepsgroep is toch in staat om snel een dergelijk document
te ontwikkelen?Het SBL heeft op mijn verzoek de ontwikkeling van een bruikbaar portfolio-instrument
ter hand genomen. Indien dat instrument op brede schaal wordt
gebruikt, bevordert dit volgens mij de transparantie en kan het bijdragen
aan de mobiliteit.De beroepsgroep, samenwerkend in het SBL, heeft aangegeven op de normering
van de bekwaamheidseisen een model voor een portfolio te zullen baseren, met
een handleiding voor het gebruik, met voorbeelden van portfolio's van leraren
die werkzaam zijn in diverse sectoren van het onderwijs. We ondersteunen de
totstandkoming daarvan. Eerste producten zullen in april 2002, gelijktijdig
met de proeve van bekwaamheidseisen, beschikbaar zijn voor publicatie en discussie.
Ik hoop dat scholen en leraren ervaring willen opdoen met dit portfoliomodel.De leden van de VVD-fractie stellen zelf ook nog enkele nieuwe inzichten
voor om te komen tot een carrièrelijn van voorschool tot universiteit.
Zij zien in dit wetsvoorstel in de eerste plaats aanknopingspunten om bekwaamheidseisen
te stellen aan peuterleiders/-sters die werken in kinderopvangvoorzieningen,
peuterspeelzalen en voorschoolse voorzieningen. Bekwaamheidseisen die vergelijkbaar
zijn met onderwijsondersteunende functies in het onderwijs, alle op mbo-niveau.Met de leden van de fractie van de VVD ben ik van mening dat regels uit
het wetsvoorstel ook van betekenis zouden kunnen zijn voor andere beroepsgroepen
al dan niet in of dichtbij het onderwijs. Maar het lijkt me niet opportuun
om het voorstel nu met die discussie te belasten.De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat het wetsvoorstel ook aanknopingspunten
biedt om al gepromoveerde onderzoekers die op dit moment nog geen wetenschappelijk
(hoofd)docent kunnen worden, een plaats in het voortgezet onderwijs te bieden.
Net als andere zij-instromers zouden zij met een aangepast programma snel
beschikbaar kunnen komen voor de onderwijsarbeidsmarkt.Ik merk hierover op dat er voor gepromoveerde onderzoekers op dit moment
twee mogelijkheden zijn om met een kort traject een bevoegdheid voor het voortgezet
onderwijs te halen:a. Er is een maatwerktraject aan een universitaire lerarenopleiding (ulo)
mogelijk, waarbij rekening wordt gehouden met relevante kennis en vaardigheden
van de promovendi;b. Gepromoveerden komen op grond van hun opleiding en ervaring ook in
aanmerking voor een assessment en een zij-instroom traject.Verder worden er op dit moment plannen ontwikkeld met de VSNU en SBO (Sectorbestuur
Onderwijsarbeidsmarkt) om aio's, oio's en medewerkers van universiteiten met
een tijdelijke aanstelling enthousiast te maken voor een baan als leraar in
het voortgezet onderwijs.Het is zelfs te overwegen om docenten uit het voortgezet onderwijs groeiperspectieven
te bieden om zich te kwalificeren voor een docentfunctie in het hoger onderwijs,
zo merken de leden van de VVD-fractie op. De bekwaamheidseisen voor het voortgezet
en het hoger onderwijs zullen op elkaar aan moeten sluiten om de mobiliteit
over en weer te bevorderen. Een zelfde redenering geldt voor docenten in het
mbo en het hbo. De bekwaamheidseisen dienen op elkaar te worden afgestemd.
De beroepsonderwijskolom vraagt niet alleen om doorstroming van mbo naar hbo
maar ook van vmbo naar mbo en vice versa. Hierdoor zal ook de doorstroming
van studenten vmbo, mbo en hbo beter mogelijk worden.Deze leden vragen een reactie van de regering op dit punt.Het voorstel voor een dereguleringswet hoger onderwijs, dat bij de Tweede
Kamer is ingediend, bevat een voorstel tot wijziging van de benoembaarheidsvoorwaarden
voor de docent in het hoger onderwijs. Daarmee is een belangrijke voorwaarde
geschapen voor een «groeiperspectief» voor leraren in het voortgezet
onderwijs, de BVE-sector en voor leraren in het basisonderwijs. Deze wijziging
behelst dat als voorwaarde voor benoembaarheid aan de lerarenopleidingen
geldt het bezit van een getuigschrift van het hoger onderwijs en een bewijs
van voldoende didactische voorbereiding. Daarmee wordt het benoemen van ervaren
leraren uit het afnemend onderwijsveld beter mogelijk. De verantwoordelijkheid
voor de bekwaamheid van de docenten in het hoger onderwijs ligt verder geheel
bij de instellingen. Het is niet mijn voornemen om nadere regels in de vorm
van bekwaamheidseisen voor docenten in het Hoger Onderwijs vast te leggen.
Doorstroming van docenten tussen vmbo, bve en hbo is overigens uitsluitend
een beslissing van de docent of op grond van een afspraak tussen docent en
zijn werkgever aan de orde.5. BekwaamheidseisenDe leden van de PvdA-fractie nemen kennis van het feit dat de regering
het stellen van «startbekwaamheidseisen» beschouwt als vallend
onder de verantwoordelijkheid van de overheid. Zoals gezegd, menen deze leden
dat deze verantwoordelijkheid verder gaat, en zich uitstrekt tot de kwaliteit
van het lerarencorps als geheel. De overheid draagt deze verantwoordelijkheid
in de ogen van deze leden niet alleen, maar ook niet geheel niet.Deze leden vragen de regering haar verantwoordelijkheid voor de kwaliteit
van leraren helder af te bakenen, en aan te geven hoe zij de grondwettelijke
verantwoordelijkheid voor kwaliteit van onderwijs interpreteert. Beperkt deze
zich tot initiële bevoegdheid, of gaat zij verder?Ik merk op dat de verantwoordelijkheid van de overheid verder strekt dan
alleen tot de bekwaamheid op het moment van benoeming. Wel moge duidelijk
zijn dat, om daadwerkelijk handen en voeten te geven aan het uitoefenen van
die verantwoordelijkheid, wetgeving slechts één instrument is.Ook vragen deze leden de regering om uiteen te zetten waarom gekozen is
voor deze in het voorstel neergelegde hoofdelementen van bekwaamheidseisen.
Is de regering ook bereid inzicht te verschaffen in de elementen die overwogen
zijn, maar uiteindelijk niet in het voorstel zijn opgenomen?Andere hoofdelementen zijn niet overwogen, zo merk ik op. Bij de regelgeving
voor de zij-instroom zijn destijds de inhoudelijke eisen afgeleid van de startbekwaamheidseisen
die in eerder stadium onder regie van de LPC voor PO en VO/BVE zijn geconcipieerd,
maar die als zodanig geen wettelijke status hebben. De hoofdelementen in deze
wet zijn opgesteld naar analogie van die inhoudelijke eisen die ook in de
regelgeving ten aanzien van de zij-instroom recent zijn aanvaard.Zou de discussie over de vraag wat startbekwaamheidseisen zijn niet de
kern van de wetsbehandeling moeten zijn, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.Ik merk op dat de wettelijke verankering van bekwaamheidseisen, de hoofdelementen
en het feit dat scholen hun kwaliteitsbeleid ook op het punt van de deskundigheid
van het personeel, moeten expliciteren en uitvoeren, de kern van het wetsvoorstel
vormen.De nadere invulling van de bekwaamheidseisen gebeurt in een algemene maatregel
van bestuur, die naar zijn aard daarvoor een beter instrument is. Ik ben van
mening dat de discussie over de inhoud van die AMvB de kern raakt van wat
het wetsvoorstel beoogt. De regering zal die algemene maatregel(en) van bestuur
bij het parlement voorhangen.Het SBL zal zoals gezegd in april 2002 een proeve van bekwaamheidseisen
gereed hebben voor publicatie en discussie. Daarin zal een inhoudelijke definitie
van het leraarschap de kern van de beroepsuitoefening beschrijven. Die kern
is tweeledig: de ondersteuning van de ontwikkeling van de leerling
tot een zelfstandig en zelfverantwoordelijk burger (de pedagogische dimensie
van het leraarschap) en de ondersteuning van het aanleren door de leerling
van noodzakelijk geachte kennis, inzichten en vaardigheden (de vak- en didactische
dimensie van het leraarschap). De leraar is een professional die handelt in
gezamenlijke verantwoordelijkheid met anderen. Dat is essentieel. Modern leraarschap
vraagt om een hoogontwikkeld probleemoplossend vermogen en kan geen solistische
activiteit meer zijn.Bovendien geldt de eis van vakbekwaamheid, want de leraar moet beschikken
over een grondige beheersing van het schoolvak (de schoolvakken) waarin hij
de leerling moet begeleiden.De leden van de PvdA-fractie vragen de regering ook of zij bereid is de
AMvB die op grond van de wet zal worden ontworpen, en waarin definitieve bekwaamheidseisen
zullen vastgelegd, bij de Staten-Generaal voor te hangen (zoals ook bij de
Interimwet zij-instroom is gebeurd).De regering is hiertoe bereid. Bij nota van wijziging is alsnog een voorhangbepaling
in het wetsvoorstel opgenomen voor de algemene maatregelen van bestuur die
bekwaamheidseisen zullen (kunnen) regelen.Het is de leden van de PvdA-fractie niet helder hoe zal worden gekomen
tot regelmatige bijstelling van de bekwaamheidseisen, noodzakelijk om te waarborgen
dat onderwijzend personeel steeds aan de meest moderne eisen voldoet. Kiest
de regering nu wel of niet voor een cyclus van een herziening van eens in
de vijf of zes jaar?Ik beaam dat het voorstel op dit punt niet geheel helder is. Om die reden
regelt de bijgevoegde nota van wijziging dat de beroepsgroep ten minste eenmaal
per zes jaren in de gelegenheid wordt gesteld voorstellen te doen tot aanvulling
of anderszins wijziging van de bekwaamheidseisen bijvoorbeeld omdat veranderingen
in onderwijs en/of maatschappij daartoe aanleiding geven. Het is dus niet
op voorhand de bedoeling om elke zes jaren geheel nieuwe sets van bekwaamheidseisen
te laten ontwikkelen, maar wel om bestaande sets aan te vullen of te wijzigen
als daartoe aanleiding is.Een periodieke actualisering van bekwaamheidseisen is noodzakelijk met
het oog op de dynamiek van de samenleving en van de kennisontwikkeling. Voor
verwante cycli in de sfeer van kwaliteitszorg (visitatie en accreditatie in
het hoger onderwijs) is gekozen voor 6 jaar. Door het synchroniseren van de
termijnen wordt afstemming vergemakkelijkt.Volgens de regering zullen de startbekwaamheidseisen ook richtinggevend
worden voor de permanente scholing van zittende leraren. De leden van de PvdA-fractie
vragen hoe zich dat verhoudt tot een beperkte verantwoordelijkheid van de
overheid, namelijk voor alleen startbekwaamheidseisen.
Of zullen de startbekwaamheidseisen telkens weer worden opgeschroefd?Ik antwoord hierop dat in het wetsvoorstel bewust niet wordt gesproken
over «start»bekwaamheidseisen. In een AMvB worden bekwaamheidseisen
vastgesteld die een actueel beeld geven van het minimumkwaliteitsniveau dat
van beroepsbeoefenaren mag worden verwacht. Wie voor het eerst wil worden
benoemd, moet het bewijs leveren aan die eisen te voldoen. Wie eenmaal dat
bewijs heeft geleverd, behoudt het recht op benoeming. Van hem of haar wordt
wel verwacht dat hij met de werkgever initiatieven neemt om die bekwaamheid
actueel te houden. In die zin kunnen de bekwaamheidseisen ook richting geven
aan deskundigheidsbevordering gericht op het actueel houden van de bekwaamheid
van de zittende beroepsbeoefenaar en dus aan de permanente scholing van zittende
leraren. Daarbij kan het ook gaan om aspecten die niet of anders in bekwaamheidseisen
(of exameneisen) waren opgenomen op het moment dat betrokkene voor het eerst
voldeed aan de eisen van benoembaarheid. Bekwaamheidseisen moeten
kunnen wijzigen. Gebruik van de term «opschroeven» in dat verband
is niet aan de orde, omdat die term verwijst naar een steeds hoger niveau
en niet naar een voortdurend actuele inhoud bij een gelijkblijvend niveau.Ook horen de leden van de PvdA-fractie graag van de regering waarom geen
termijn is vastgesteld waarbinnen de bekwaamheidseisen geïmplementeerd
dienen te zijn. Een termijn van bijvoorbeeld drie jaar is toch alleszins redelijk?
Valt anders niet te vrezen dat er een sfeer van vrijblijvendheid rond de invoering
van de bekwaamheidseisen komt te hangen?Ik merk hierover op dat bekwaamheidseisen richtinggevend zijn voor initiële
opleidingen, voor scholing en deskundigheidsbevordering van zittend personeel
en daarmee ook voor het tot stand komen van het beleid van de school op dat
punt. Dat betekent dat er verschillende niveaus van implementatie zijn. In
algemene zin, los van die verschillende niveaus, menen wij dat een implementatietermijn
van drie jaren zou moeten volstaan, tenzij voorstellen tot wijziging van bekwaamheidseisen
uiting zouden zijn van dramatische veranderingen in het beroep. Daarvan ga
ik niet uit. Bekwaamheidseisen hebben hun wortels in de praktijk en ontwikkelen
zich geleidelijk gelet op die praktijk. Implementatie moet uiteraard zorgvuldig
geschieden maar behoeft niet op voorhand een langdurig proces te zijn. We
beginnen nooit bij «nul». Het lijkt mij echter verstandig het
laatste woord daarover nog niet nu te zeggen. Eerst moeten de bekwaamheidseisen
tot stand komen. Bij dat tot stand komen moeten betrokkenen uit po, vo en
bve, maar zeker ook uit de daarop gerichte (leraren)opleidingen hun visie
kunnen geven op een snelle en verantwoorde implementatie.In de desbetreffende AMvB zal duidelijkheid worden gegeven, in voorkomend
geval door daarbij aan te geven op welk moment bepaalde bekwaamheidseisen
in werking zullen treden.De memorie van toelichting geeft aan dat bekwaamheidseisen kunnen worden
geformuleerd voor ondersteunende functies. De leden van de PvdA-fractie vragen
waarom de regering hier heeft gekozen voor een «kan-bepaling».De reden daarvan is dat daarmee beter rekening kan worden gehouden met
nu nog niet uitgekristalliseerde ontwikkelingen, bijvoorbeeld ontwikkelingen
verband houdend met een verdergaande functiedifferentiatie.Dezelfde leden vragen of het niet zo is dat de uitbreiding van de strekking
van dit wetsvoorstel naar ondersteunende functies niet alleen heeft gezorgd
voor wijziging van de titel van de wet (geen Wet op het leraarschap, maar
een Wet op de beroepen in het onderwijs), maar ook een van de twee redenen
vormt waarom de regering heeft afgezien van de invoering van een wettelijk
register. Zij willen niet het functiegebouw in het onderwijs vastspijkeren.Ook de regering wil niet het functiegebouw vastspijkeren. In de brief
van 12 februari 2001 die vooraf ging aan dit wetsvoorstel, is aangegeven dat
de regering op twee, los van elkaar staande, punten wil afwijken van de in
het Regeerakkoord voorgenomen wet op het leraarschap. Die afwijkingen betroffen
de uitbreiding naar beroepen in het onderwijs (dus niet alleen de leraar)
en het afzien van een regeling van een register.De leden van de PvdA-fractie vragen of het niet mogelijk zou zijn een
aantal kwaliteitseisen vast te leggen die gelden voor alle onderwijsondersteunende
functies die met kinderen werken. Deze leden denken daarbij niet alleen aan
onderwijs- en klassenassistenten, maar ook aan remedial teachers, interne
begeleiders, conciërges en toezichthouders, et cetera. Zoals blijkt uit de memorie van toelichting en eerder uit deze beantwoording,
wil de regering voor bepaalde ondersteunende werkzaamheden bekwaamheidseisen
vaststellen. Die werkzaamheden moeten nog worden geïdentificeerd. Als
richtinggevende «grens» spreken we in dat verband niet over «het
werken met kinderen» maar over werkzaamheden die rechtstreeks verband
houden met het onderwijsleerproces.Voor zover die werkzaamheden worden uitgevoerd door één
of meer van de door vragenstellers genoemde functionarissen – ook als
dat op het eerste gezicht minder voor de hand ligt –, zal dus aan de
bekwaamheidseisen moeten worden voldaan. Maar het is nadrukkelijk niet de
bedoeling om bekwaamheidseisen vast te stellen voor de functie van bijvoorbeeld
conciërge of toezichthouder. Over andere door vragenstellers genoemde
functies (remedial teacher en intern begeleider) merk ik op dat wie die bedoelde
functies uitoefent, leraar is, en dus voldoet aan voor leraren geldende bekwaamheidseisen.De leden van de PvdA-fractie stemmen in met het voorstel om de aanstelling
van managers zonder onderwijsbevoegdheid mogelijk te maken, als deze functionarissen
geen lesgevende taak hebben. Zij vragen ook waarom de regering het bij het
stellen van bekwaamheidseisen aan onderwijsleidinggevenden laat bij een «kan-bepaling».
Is het ook hier niet wenselijk en mogelijk dat een gemeenschappelijke noemer
van kwaliteit wordt geformuleerd, zonder dat differentiatie (bovenschools
directeur, onderwijskundige manager, locatiedirecteur, etc.) wordt gefnuikt?
Als zelfregulering resultaat oplevert, kan dat toch worden verankerd in een
AMvB? Mocht er geen resultaat komen, dan is er toch aanleiding voor de regering
om haar verantwoordelijkheid te nemen?Ook voor onderwijskundig leidinggevende werkzaamheden staat kwaliteit
voorop, zo benadruk ik. Schoolleiders ontwikkelen zelf, mede op basis van
afspraken met ons en gesteund door ons, belangwekkende activiteiten om die
kwaliteit en professionaliteit te garanderen. Ik ga er dus vanuit dat er resultaat
zal komen, zodanig dat van de «kan-bepaling» geen gebruik hoeft
te worden gemaakt. Voor het geval dat resultaat uitblijft, bevat het wetsvoorstel
nu al nu de basis voor de regering om, zoals de vragenstellers aangeven, haar
verantwoordelijkheid te nemen.Ook zien de leden van de PvdA-fractie graag een nadere toelichting op
de stellingname dat voor de BVE-sector geen behoefte aan generieke kwaliteitseisen
voor het management zou bestaan. Ook hier is het toch zeer wel mogelijk en
wenselijk om met een gemeenschappelijke noemer van kwaliteit te komen?De memorie van toelichting vermeldt dat instellingen voor educatie en
beroepsonderwijs vanwege hun omvang en brede opleidingsaanbod organisaties
zijn met meer managementfuncties op verschillende niveaus. De BVE-sector heeft
de afgelopen periode met de WEB en passend in de WEB een eigen ontwikkelingsproces
doorgemaakt ook op dit terrein. Om die reden leek het mij nu niet opportuun
om in dat proces in te grijpen door aanvullende sets van bekwaamheidseisen
voor (onderwijskundige) managementfuncties vast te stellen voor de BVE-sector.Dezelfde leden missen een overweging van de regering over het al dan niet
opnemen van (de mogelijkheid tot stellen van) bekwaamheidseisen aan vakdocenten
in het basisonderwijs. Zij komen daar later nog op terug.In de huidige regeling van de bevoegdheden voor het basisonderwijs is
de groepsleerkracht, met weliswaar een uitzondering voor zintuiglijke en lichamelijke
oefening, breed bevoegd voor het hele onderwijsprogramma. De bekwaamheidseisen
voor de afzonderlijke vakken vormen een onderdeel van de bekwaamheidseisen
voor de groepsleerkracht.Voor een beperkt aantal vakken bestaat al langere tijd de mogelijkheid
tot benoemen van een vakleerkracht die (meestal) in het bezit is van een bevoegdheid
voor dat vak in het VO. De verwachting is, dat wie in het bezit is van deze
bevoegdheid, ook voldoende bekwaam is voor dat vak in het basisonderwijs.
Ik zie niet in waarom dit onder de wet BIO anders zou moeten zijn.Ik wijs er in dit verband op dat in de loop van de tijd herhaaldelijk
aandacht is gevraagd voor de positie van het vakonderwijs binnen het basisonderwijs
zoals recent m.b.t. het vak zintuiglijke en lichamelijke oefening. Maar daarbij
heeft de bekwaamheid van de vakleerkracht zelden of nooit ter discussie gestaan.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de ontheffing van bekwaamheidseisen
voor ondersteunend werk voor studenten en deelnemers er uit gaat zien. Is
het niet zo dat een LIO (vierdejaars lerarenopleiding) het assistent-niveau
al direct moet beheersen?Ik wijs erop dat indien bekwaamheideisen voor ondersteunende werkzaamheden
worden vastgesteld, de ontheffing van die bekwaamheidseisen op dezelfde manier
kan worden geregeld als bij de leraar in opleiding (LIO). Met andere woorden:
de student krijgt dan tijdelijk ontheffing van de bekwaamheidseisen voor ondersteunende
werkzaamheden voor de duur dat de student die werkzaamheden tijdens zijn opleiding
verricht.De functie leraar in opleiding is geen ondersteunende functie. De LIO
verricht werkzaamheden op het niveau van de functie leraar en niet op het
ondersteunend niveau.De leden van de VVD-fractie betreuren het dat in de memorie van toelichting
een breed bereik van bekwaamheid als vertrekpunt is gekozen zonder daar voldoende
additionele bijscholing aan te koppelen. De motivering van de regering dat
daarmee wordt aangesloten bij het beleid dat is gericht op verbreding van
de inzetbaarheid en op doorstroom binnen onderwijsfuncties doet hier niet
aan af. Deze leden onderschrijven deze twee laatstgenoemde doelstellingen
maar zijn van mening dat de overheid de kwaliteit moet waarborgen en niet
op voorhand concessies daaraan moet doen. De leden van de VVD-fractie memoreren
dat zij in de afgelopen jaren niet kritiekloos op dit beleidsonderdeel geweest.
Zij komen daar bij de uitwerking van dit punt hieronder op terug.Deze leden zetten vraagtekens bij het begrip «brede kerncompetenties».
Zij verzetten zich niet tegen een poging om bekwaamheidseisen in de vorm van
competenties te formuleren. In andere sectoren is nog onvoldoende ervaring
opgedaan met deze inrichting van de kwalificatiestructuur. Toch wordt deze
manier van invullen van de bekwaamheidseisen gepresenteerd alsof veel problemen
zich hierdoor vanzelf zullen oplossen. De praktijk zal echter weerbarstiger
blijken, verwachten deze leden. Zij verzoeken de regering om er op te letten
dat alle noodzakelijke kennis, inzicht, vaardigheden en houdingsaspecten een
plaats in de nieuwe bekwaamheidseisen krijgen. Juist als deze door middel
van competenties worden ingericht.De door deze leden genoemde elementen acht ik van groot belang. De regering
zal er dan ook scherp op letten dat ze een plaats krijgen in de bekwaamheidseisen.De leden van de VVD-fractie hebben al eerder in de Tweede Kamer hun instemming
betuigd met de opvatting van de regering dat er meer wegen naar het leraarschap
leiden (MvT, blz. 7). Het is daarom een goede zaak om bekwaamheidseisen te
formuleren waaraan alle docenten, langs welke weg ook ingestroomd, moeten
voldoen. Helaas maakt de regering daarop nu reeds in dit wetsvoorstel te veel
uitzonderingen. Maar daarop komen deze leden verder in het verslag nog terug. Door uit te gaan van objectieve bekwaamheidseisen voor alle leraren ontstaat
voor deze leden een belangrijk ijkpunt voor opleidingen (dagopleidingen, duale,
deeltijd- en aanvullende opleidingen) en voor het bevoegd gezag (wie kan worden
benoemd als docent en wie niet). Zo is in de Interimwet zij-instroom opgenomen
dat men tenminste moet beschikken over een relevant hoger onderwijsdiploma
en dat men aanvullende scholing moet volgen op pedagogisch-didactisch en/of
vakinhoudelijk terrein.Deze eisen zijn niet alleen van belang voor de waarborging van de kwaliteit
maar ook om het aanzien van het beroep hoog te houden. De leden van de VVD-fractie
vragen of de regering met hen van mening is dat de bekwaamheidseisen van hoog
niveau moeten zijn en dat deze moeten worden gehandhaafd.Ik onderschrijf dat bekwaamheidseisen van hoog niveau moeten zijn en moeten
worden gehandhaafd.De leden van de VVD-fractie vervolgen dat de op te stellen bekwaamheidseisen
het bevoegd gezag een kader bieden om een eigen loopbaanbeleid, met een daarbij
passend beloningssysteem, te realiseren. Voor deze leden is het onduidelijk
wat de gevolgen zullen zijn voor de werknemer en/of de werkgever indien de
werknemer niet voldoet aan de gestelde bekwaamheidseisen voor zover de wet
géén ruimte biedt om van deze bekwaamheidseisen af te wijken.
Kunnen aan het niet voldoen aan de bekwaamheidseisen rechtspositionele gevolgen
verbonden worden? Zo ja, welke?Ik merk op dat om tot het beroep te worden toegelaten, men het bewijs
moet leveren dat aan bekwaamheidseisen is voldaan. Op grond van zo'n bewijs
heeft men blijvend het recht om te worden benoemd, dus ook als bekwaamheidseisen
inmiddels zijn herzien. Het is aan werkgever en werknemer om afspraken te
maken over het actueel houden van de bekwaamheid en over de gevolgen van niet-nakoming
van die afspraken.De hier aan het woord zijnde leden vragen of de minister bekostigingssancties
zal opleggen indien de onderwijsinspectie vaststelt dat niet aan de bekostigingsvoorwaarden
is voldaan.Ik merk hierover het volgende op.Het bevoegd gezag is ervoor verantwoordelijk dat het beschikt over onderwijsgevend
en onderwijsondersteunend personeel dat voldoende is toegerust om kwalitatief
goed onderwijs te verzorgen. Blijkt uit het inspectietoezicht dat tekortkomingen
in deze kwaliteit ook voortkomen uit het feit dat niet is voldaan aan de bekwaamheidseisen,
dan zal het bevoegd gezag maatregelen ter verbetering moeten treffen. Zie
verder het antwoord op soortgelijke vragen van de leden van de CDA-fractie,
eerder in deze nota naar aanleiding van het verslag.De leden van de VVD-fractie hebben al vaak gepleit voor een groeiperspectief
binnen de leraarsfunctie. Van aankomend leraar (leraar in opleiding) via junior
en ervaren leraar naar seniorleraar. Het bevreemdt deze leden dat hieraan
in de memorie van toelichting geen aandacht wordt geschonken. Zij gaan er
van uit dat de bekwaamheidseisen, zoals deze zullen worden neergelegd in een
AMvB, wel dit onderscheid zullen krijgen. Hierdoor kunnen docenten groeien
in functie door te groeien in bekwaamheid (breedte, hoogte, diepte). Deelt
de regering deze visie?Ik deel de visie dat leraren en docenten moeten kunnen groeien in hun
functie samenhangend met de fase in hun ontwikkeling en de mate waarin zij
competenties bezitten die uitgaan boven het niveau van de bekwaamheidseisen.
En ik hoop ook dat die verdere ontwikkeling van leraren, al dan niet aansluitend
bij een verdere differentiatie in de leraarsfunctie, zich zal doorzetten.
Het stimuleren van integraal personeelsbeleid, een belangrijk aandachtspunt
van de huidige regering, biedt daarvoor goede uitgangs- en aangrijpingspunten.
De aansluiting van dit wetsvoorstel bij de regeling van het schoolplan kan
ook in dat licht worden gezien.Maar nadrukkelijk wil ik nogmaals aangeven dat bekwaamheidseisen in een
AMvB uitsluitend uitdrukking zijn van de minimumkwaliteit die van elke beroepsbeoefenaar
moet worden gevraagd.Dezelfde leden zijn het niet met de regering eens dat de AMvB's waarin
de bekwaamheidseisen worden opgenomen geen nadere parlementaire controle behoeven.
Zij delen de visie van de Onderwijsraad dat, gelet op het belang van bekwaamheidseisen
voor de kwaliteit van het onderwijs, het voorontwerp van de AMvB via een voorhangprocedure
ter kennis van het parlement moet worden gebracht (MvT, blz. 31). Zij delen
overigens de opvatting van de regering dat een terughoudend gebruik moet worden
gemaakt van (zware) voorhangbepalingen. Beter is het om een bepaald onderwerp
in een AMvB te regelen of in de Wet op de beroepen in het onderwijs zelf op
te nemen. Het feit dat de beroepsgroep een belangrijke functie gaat vervullen
bij het formuleren van concept-bekwaamheidseisen en de minister in de positie
komt, deze al dan niet goed te keuren, is volgens de leden van de VVD-fractie
echter een bijzondere reden om een (zware) voorhangbepaling met betrekking
tot de AMvB's waarin de bekwaamheidseisen worden opgesteld te bepleiten. Zij
verzoeken de regering dit bij nota van wijziging te regelen opdat de medewetgever
een medeverantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs behoudt.De regering is hiertoe bereid. Bij nota van wijziging is alsnog een voorhangbepaling
in het wetsvoorstel opgenomen voor de algemene maatregelen van bestuur die
bekwaamheidseisen zullen (kunnen) regelen.De leden van de VVD-fractie stellen de bekwaamheidseisen centraal als
instrument ter waarborging van de kwaliteit van leraren en ander onderwijspersoneel
dat werkzaamheden wil verrichten die direct van belang zijn voor het primaire
onderwijsproces.Het bevreemdt deze leden dat de regering vooralsnog geen bekwaamheidseisen
wil formuleren voor onderwijsondersteunende functies en managementfuncties
terwijl deze functies al worden uitgeoefend. Dat nu nog niet duidelijk is
in welke richting deze functies zich ontwikkelen, is geen beletsel om nu al
bekwaamheidseisen op te stellen. Gelet op de periodieke herijking –
actualiseren van bekwaamheidseisen om de zes jaar – kunnen later altijd
nog nieuw ontwikkelde functies worden toegevoegd of functie-eisen worden aangepast.
De aan het woord zijnde leden verzoeken het wetsvoorstel in deze zin aan te
passen.Ik breng onder de aandacht dat het in het wetsvoorstel niet gaat om het
formuleren van bekwaamheideisen voor de diverse onderwijsondersteunende functies,
maar om het formuleren van bekwaamheidseisen voor direct aan het onderwijsleerproces
gerelateerde werkzaamheden die binnen die diverse functies worden verricht.
Welke werkzaamheden dat exact moeten zijn, is op dit moment nog niet duidelijk.
Daarom is voor een zogenoemde «kan-bepaling» gekozen. In overleg
met de beroepsgroep zullen die werkzaamheden geïdentificeerd moeten worden.Met de Onderwijsraad zijn de leden van de VVD-fractie van mening dat de
wijze waarop de kwalificatiestructuur (de bekwaamheidseisen) zijn vorm krijgt
nog onvoldoende duidelijk is. Zij hebben met betrekking tot dit onderwerp
hieronder een voorstel gedaan.In vervolg op het groeiperspectief binnen de leraarsfunctie zien zij ook
een groeiperspectief vanuit, aan het onderwijsproces gerelateerde, ondersteunende
functies zoals onderwijsassistent, technisch onderwijsassistent en instructeur.
Het wetsvoorstel laat deze optie open, maar werkt hem niet uit als werkend
en wenkend perspectief. Overigens zijn deze leden van mening dat deze ondersteunende
functionarissen altijd onder verantwoordelijkheid van een bevoegde/bekwame
docent dienen te werken. Voorts dient het bevoegd gezag de docent in staat
te stellen zijn verantwoordelijkheid voor het onderwijsleerproces te nemen.
Zij vragen de regering om voor de reeds bestaande functies dat in een AMvB
te regelen en vragen een reactie op dit punt.Over de wijze waarop de kwalificatiestructuur zijn vorm krijgt, deel ik
het standpunt van de VVD dat voor ondersteunende functies net als voor de
leraarsfunctie sprake moet zijn van een groeiperspectief. Vanuit verschillende
onderwijsondersteunende functies zal het mogelijk zijn door te groeien. Dit
moet nader worden uitgewerkt. Een begin hiermee wordt gemaakt in het kader
van duale opleidingstrajecten.De leden van de VVD-fractie zijn een groot voorstander van de introductie
en verdere uitbouw van onderwijsondersteunende functies. Dit hebben zij reeds
7½ jaar in de Tweede Kamer bepleit. Aangezien de leraar de centrale
rol in het onderwijsleerproces heeft en moet houden, dienen ondersteunende
functionarissen onder zijn verantwoordelijkheid te werken. Dat kan met een
grote mate van zelfstandigheid. Sommige onderwijsondersteunende functionarissen
beschikken over meer kennis en/of meer vaardigheden op een bepaald terrein
dan de verantwoordelijke docent (bijvoorbeeld amanuensis of technisch onderwijsassistent).
Toch blijft naar het oordeel van deze leden de bevoegde en bekwame docent
eindverantwoordelijk voor het totale onderwijsleerproces.Bovendien: waar iedereen verantwoordelijk is, is uiteindelijk niemand
aanspreekbaar op zijn of haar verantwoordelijkheid. De leden van de VVD-fractie
willen een heldere verantwoordelijkheidsverdeling tussen leraren en onderwijsondersteunende
functionarissen en verzoeken de regering dit ook in de Wet op de beroepen
in het onderwijs tot uitdrukking te brengen. Is zij hiertoe bereid?Ook ik meen dat de leraar centraal moet staan in het onderwijsleerproces
en dat ondersteunende functionarissen hun werkzaamheden altijd onder verantwoordelijkheid
van een bevoegd leraar uitvoeren. Voor de verschillende onderwijsondersteunende
functies is dat ook nu al vastgelegd (Rpbo, CAO-afspraken).De leraar draagt in belangrijke mate verantwoordelijkheid voor het curriculum
en voor de uitvoering ervan. Hij is de spil in het onderwijsleerproces. Om
die reden verplicht het wetsvoorstel wel tot het vaststellen van bekwaamheidseisen
voor leraren en wordt bepaald dat personen slechts benoembaar zijn als leraar
als zij hebben aangetoond aan bekwaamheidseisen voor dat beroep te voldoen.
Voor andere beroepen verplicht het voorstel niet tot het vaststellen van bekwaamheidseisen
voor alle denkbare werkzaamheden die onder dat beroep kunnen worden begrepen.
Het vaststellen van bekwaamheidseisen zal worden beperkt tot die werkzaamheden
die rechtstreeks van belang zijn voor het onderwijsleerproces.Uit het totaal van bekwaamheidseisen (voor leraren en voor werkzaamheden
van ondersteunende en van onderwijskundig leidinggevende aard) zal naar ik
aanneem samenhang in werkzaamheden en verantwoordelijkheden en in het bijzonder
de centrale positie van de leraar blijken.Met tevredenheid stellen de leden van de VVD-fractie vast dat de regering
soepeler is geworden bij het formuleren van bekwaamheidseisen voor schoolleiders.
Deze soepelheid heeft betrekking op dat deel van de taak – het geven
van onderwijs – dat een deel van de schoolleiders niet (meer) uitoefent.
Terecht dat voor hen die eis in dat geval wordt geschrapt.Maar ook aan de functie van leidinggevende zijn taken en verantwoordelijkheden
gekoppeld. Een onderwijsorganisatie is veelal een complexe organisatie die
hoge eisen stelt aan het management. Deze leden nodigen de regering en de
verenigingen voor schoolleiders uit om naar een AMvB toe te werken die de
vakbekwaamheid van onderwijsmanagers regelt. Met de leden van de VVD-fractie ben ik van mening dat aan het management
van de school hoge eisen moeten worden gesteld. Maar voor een deel gaat het
dan om eisen die niet specifiek zijn voor het onderwijs en/of die niet rechtstreeks
van belang zijn voor het onderwijsleerproces en voor de beoordeling of (adjunct)schoolleiders
aan die eisen voldoen. Ik vind dat het niet zonder meer voor de hand ligt
om in onderwijswetgeving een basis te leggen voor het vaststellen van zulke
bekwaamheidseisen. Het benoemend of aanstellend bestuur moet in beginsel zelf
een goede afweging kunnen maken. Ik heb dat vertrouwen temeer omdat de verenigingen
voor schoolleiders zelf interessante, door de regering ondersteunde, activiteiten
ondernemen gericht op professionalisering van het management en in dat kader
op het voldoen aan kwaliteitsstandaarden. Het lijkt mij goed om het resultaat
en effect van die activiteiten af te wachten en niet nu al te besluiten om
alsnog gebruik te maken van de «kan-bepaling» in het wetsvoorstel.
Daarmee kom ik voor een belangrijk deel tegemoet aan het advies van de Onderwijsraad
op dat punt en volg ik de Aanwijzingen voor de regelgeving. Want als schoolleiders
er zelf voldoende in slagen hun vakbekwaamheid te regelen en te waarborgen,
zijn wettelijke voorschriften niet noodzakelijk en dus niet gewenst.Aangezien leraren in het onderwijs een centrale rol vervullen (de spil
vormen) en leraren alle moeten beschikken over een relevant hoger onderwijsdiploma,
gaan de leden van de VVD-fractie ervan uit dat ook onderwijsmanagers op dit
hoge niveau moeten kunnen functioneren. Zo'n eis zou in de AMvB ten aanzien
van het onderwijsmanagement niet mogen ontbreken, wat dient te blijken uit
een relevant HO-getuigschrift en voor elke functie relevante kennis en ervaring.
Deelt de regering deze visie?Ik bevestig dat onderwijsmanagers op hoog niveau moeten kunnen functioneren
en moeten beschikken over relevante kennis en ervaring voor die functie. Maar
het bezit van een HO-getuigschrift hoeft niet wettelijk te worden voorgeschreven.
Schoolbesturen kunnen en zullen naar mijn mening op dat punt zelf verantwoorde
keuzen maken. Daarom vind ik het niet wenselijk om uit te sluiten dat het
schoolbestuur iemand tot schoolleider benoemt die dat bestuur ervan kan overtuigen
dat hij beschikt over de noodzakelijke kwaliteiten zonder in het bezit te
zijn van een HO-getuigschrift.In het wetsvoorstel is vastgelegd dat bij AMvB bekwaamheidseisen kunnen
worden gesteld voor onderwijsondersteunende en/of leidinggevende werkzaamheden.
Die bekwaamheidseisen worden dan gerelateerd aan de werkzaamheden en niet
aan de functie. De leden van de CDA-fractie zijn niet echt een voorstander
van een «kan-bepaling» op dit punt. Waarom wordt hier geen striktere
lijn gehanteerd?Elders in de beantwoording ga ik op dit punt in. Een striktere lijn wil
ik nu niet volgen, omdat nog niet duidelijk is om welke werkzaamheden het
precies gaat.De leden van de CDA-fractie willen graag worden geïnformeerd over
de inhoud van de overeenkomst over de professionalisering van de schoolleiders
in het voortgezet onderwijs (VO).De tekst van de gezamenlijke overeenkomst, die getekend is op 30 mei 2001,
is als bijlage bij deze nota naar aanleiding van het verslag gevoegd.1Dezelfde leden constateren dat de Raad van State behoorlijk kritisch is
over het voornemen om alle bekwaamheidseisen te regelen op het niveau van
een AMvB. De startbekwaamheidseisen zoals vakbekwaamheid en pedagogisch-didactische
kennis verdienen naar de mening van de Raad regeling in de wet zelf. Inspectietoezicht heeft de prestaties van de school als aangrijpingspunt,
niet de kwaliteit van de leraar, zo stelt de regering. Hoe verhoudt zich dit
tot het toezicht van de inspectie op het schoolplan waarin op grond van dit
wetsvoorstel dient te worden opgenomen welke maatregelen worden getroffen
om te waarborgen dat het personeel zijn bekwaamheid onderhoudt, zo vragen
de leden van de CDA-fractie.Ik merk hierover op dat het schoolplan vooral de uitdrukking is van het
kwaliteitsbeleid van de school, in al zijn aspecten. Een zeer belangrijk aspect
van dat beleid is het onderhouden van de bekwaamheid van het personeel. De
inspectie ziet erop toe dat het schoolplan instrumenten bevat die de kwaliteit
van het personeel en daarmee van het onderwijs zelf daadwerkelijk waarborgen.
Het gaat daarbij niet om beoordeling van de kwaliteit van het individuele
personeelslid door de inspectie, zo heb ik in de memorie van toelichting willen
aangeven, maar van het personeel in den brede, in de context van de totale
«onderwijsoutput» van de school.De leden van de CDA-fractie vragen waarom de regering de hoofdelementen
van bekwaamheidseisen die opgenomen worden in de wet zo globaal houdt.Het minste wat zou moeten plaatsvinden is dat de bedoelde AMvB's van een
voorhangprocedure worden voorzien, ook gelet op de grondwettelijke taak die
de regering heeft in de zorg voor het onderwijs. Zij vragen een reactie van
de regering.De wet geeft het kader voor bekwaamheidseisen in de vorm van hoofdelementen,
zo merk ik op. Dat kader moet nadrukkelijk richting geven maar niet zodanig
dat in de uitwerking, die meer tijd vergt en die vraagt om een periodieke
herziening, geen enkele ruimte meer zit. Het resultaat van die verdere uitwerking
wordt neergelegd in een algemene maatregel van bestuur die, zoals eerder in
deze beantwoording is aangegeven, zal worden voorgehangen.Dezelfde leden informeren hoe de ontwikkeling van het omzetten van bevoegdheidseisen
naar bekwaamheidseisen zich verhoudt tot de Europese arbeidsmarkt. Garanderen
de nieuwe bekwaamheidseisen toegang op de onderwijsarbeidsmarkt in andere
Europese landen of wordt daar nog steeds met bewijzen van bevoegdheid gewerkt?
Kortom, hoe verhoudt deze wet zich tot de Europese richtlijnen ten aanzien
van de erkenning van diploma's en de daarmee samenhangende toegang tot de
arbeidsmarkt?Ik antwoord hierop als volgt.De bevoegdheid tot het geven van onderwijs blijkt doorgaans, ook onder
de Wet BIO, uit het bezit van een getuigschrift. Alleen is het zo dat het
getuigschrift voortaan, anders dan nu, het sluitstuk is van een opleiding
die specifiek op bij AmvB vastgestelde bekwaamheidseisen is gericht. Ik zie
dan ook geen spanning met de wederzijdse erkenning van getuigschriften. En
evenmin zie ik spanningen in relatie tot toegang tot de arbeidsmarkt.De leden van de CDA-fractie maken zich zorgen over de weinig concrete
aanpak als het gaat om de uitwerking van de bekwaamheidseisen en de bijbehorende
implementatietermijn. Het zou volgens hen toch duidelijk moeten zijn hoe de
regering één en ander voor ogen heeft: wie, wanneer, hoe en
wat? Welke taakverdeling en welk tijdpad heeft hij voor ogen?Ik merk op dat SBL de bekwaamheidseisen vanuit een generieke basis ontwikkelt.
In april 2002 is een proeve van die bekwaamheidseisen gereed voor publicatie
en discussie. Deze eisen kunnen door terugkoppeling naar het onderwijsveld
worden gevalideerd. De regering streeft ernaar om begin 2003 het voorstel
voor de bekwaamheidseisen inclusief de gewenste specificaties, die later in
het jaar worden ontwikkeld, gereed te hebben voor vaststelling bij algemene
maatregel van bestuur. Ook zijn in april 2002 beschikbaar: een
portfoliosjabloon, voorbeeldportfolio's, een handleiding voor het opbouwen
van een portfolio, en voorbeeldbeschrijvingen ten behoeve van het bekwaamheidsonderzoek.De leden van de CDA-fractie vragen hoe, als er meer taken worden neergelegd
bij SBL, SBL dan (ook financieel) in de gelegenheid wordt gesteld om die taken
te vervullen.SBL wordt – ook financieel – in staat gesteld om taken te
vervullen op basis van goedkeuring van een jaarlijks door SBL opgesteld plan
van aanpak, merk ik op.Het is erg belangrijk om de sector helderheid te verschaffen over de implementatie
van één en ander, brengen de leden van de CDA-fractie naar voren.
Implementatie van de betreffende voorstellen vraagt namelijk veel tijd en
energie. Hoe is het daarbij gesteld met de begeleiding? Wordt die vanuit het
ministerie gegeven? Hoe ziet het financiële plaatje er precies uit? Wie
betaalt de kosten die met de implementatie van dit wetsvoorstel gepaard gaan?Bij gelegenheid van vaststelling bij algemene maatregel van bestuur van
bekwaamheidseisen zal ik meer specifiek kunnen ingaan op de implementatie.
Begeleiding wordt daarbij niet voorzien anders dan door de producten en dienstverlening
van de kant van het SBL. Ik ga er niet van uit dat voor implementatie anderszins
aanvullend middelen nodig zijn.Wat het speciaal onderwijs aangaat, achten de leden van de CDA-fractie
de opmerking terecht dat de betreffende ondersteunende beroepsgroepen vaak
als paramedici al aan bepaalde kwaliteitssystemen worden onderworpen.Dit behelst naar verwachting echter niet altijd de pedagogisch-didactische
component van het beroep die het voorliggende wetsvoorstel nu juist beoogt
te waarborgen. Daarnaast zou het goed zijn de ondersteunende werkzaamheden
die verband houden met de specifieke omstandigheden van kinderen in het speciaal
onderwijs in kaart te brengen. De minister lijkt volgens deze leden op dit
terrein weinig ambitieus en gunt zijn collega van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport alle ruimte. Zij vragen een onderbouwing van het standpunt van de
regering.Ik merk op dat met «ondersteunende werkzaamheden die verband houden
met de specifieke omstandigheden van kinderen in het speciaal onderwijs»
met name het werk van de ergotherapeut, de fysiotherapeut, de logopedist/akoepedist,
de maatschappelijk deskundige, de orthopedagoog/psycholoog, de audioloog en
de medisch specialist wordt bedoeld.De bedoelde werkzaamheden vragen inderdaad bepaalde pedagogische vaardigheden,
maar dat wisselt sterk per werkzaamheid. De werkzaamheden wijken wat omvang
en/of inhoud betreft sterk af van de pedagogisch-didactische vaardigheden
die van de leerkracht worden gevraagd om het onderwijsleerproces vorm te kunnen
geven.Kenmerkend voor deze werkzaamheden is steeds dat het gaat om zeer specialistisch
werk dat weliswaar ondersteunend is voor het werk van de leerkracht maar waarover
de leerkracht, juist omdat de kennis en de vaardigheid van deze specialisten
niet van hem gevraagd kunnen worden, ook niet de zeggenschap en verantwoordelijkheid
kan dragen die hij voor de onderwijsondersteuners, bedoeld in de artikelen
3a en 32a van de WEC, wel draagt. Opname in het brede en samenhangende geheel
van bekwaamheidseisen dat dit wetsvoorstel mede in verband met de verbreding
van de inzetbaarheid en de doorstroom binnen onderwijsfuncties beoogt, is
daarom niet zinvol.De leden van de CDA-fractie plaatsen vraagtekens bij de uitzonderingen
die worden gemaakt voor schoolleiders in het voortgezet onderwijs, ondersteunend
personeel in de sector speciaal onderwijs, onderwijskundig leidinggevenden
in de BVE-sector en remedial teachers in het primair onderwijs, waar het gaat
om het niet-vaststellen van bekwaamheidseisen. Een duidelijke en deugdelijke
argumentatie daarvoor ondermijnt de consistentie en de helderheid van het
nieuwe stelsel.Op deze vragen is in het voorafgaande al ingegaan. Ik moge daarnaar verwijzen.Ook de toelichting op de situatie in de BVE-sector voor regulier onderwijskundig
personeel is volgens de leden van de CDA-fractie summier.Daarnaast plaatsen de aan het woord zijnde leden vraagtekens bij het voornemen
de bekwaamheidseisen voor onderwijskundig personeel in het gewone onderwijs
tevens zonder aanvullingen ook van toepassing te verklaren op de sector speciaal
onderwijs. Het is huns inziens de vraag of deze constructie recht doet aan
de specifieke zorg en onderwijsbehoefte van de betreffende leerlingen.Met de leden van de fractie van CDA – maar ook de leden van de fractie
van de PvdA stellen daarover vragen – vind ik dat leerlingen uit het
(V)SO een specifieke zorg en onderwijsbehoefte hebben en dat het (V)SO een
eigen karakter heeft en veel van de leerkracht vergt.De huidige praktijk van benoeming en (na)scholing is, dat een bestuur
meestal een leerkracht met ervaring in het basisonderwijs benoemt die al aanvullende
scholing heeft gevolgd of met wie hierover bij de benoeming afspraken worden
gemaakt. Er zijn nu geen afzonderlijke bevoegdheidseisen voor het (v)so. Deze
praktijk past goed bij het eigen karakter en de specifieke eisen die het (v)so,
ook per schoolsoort, stelt en geeft het bevoegd gezag de ruimte voor een eigen
beleid gericht op het onderhouden en vergroten van de voor zijn school vereiste
bekwaamheden.Gezien het voorgaande ligt het stellen van aparte (aanvullende) bekwaamheidseisen
met consequenties voor de benoembaarheid niet voor de hand.Meer in het algemeen wil ik erop wijzen dat ik voor dit moment uit wil
gaan van brede bekwaamheidseisen voor het beroep van leraar en niet voor bekwaamheidseisen
voor de verschillende functies daarbinnen. Aparte sets van bekwaamheidseisen
als voorwaarde voor benoembaarheid voor bijvoorbeeld de vakleraar in het primair
onderwijs, de remedial teacher, de leraar (voortgezet) speciaal onderwijs
of de leraar in het vmbo zouden mogelijk onnodige drempels opwerpen voor mobiliteit
en benoembaarheid. Daarmee zijn ontwikkelingen in de toekomst echter niet
uitgesloten.Voor de BVE-sector snijdt het argument van complexiteit van de sector
om dus maar geen bekwaamheidseisen op te stellen voor onderwijskundig leidinggevende
werkzaamheden geen hout, volgens de leden van de CDA-fractie. Dergelijke eisen
dienen toch juist om helderheid te brengen in een complexe structuur met veel
verschillende verantwoordelijkheden?De leden van de CDA-fractie onderschrijven de noodzaak tot voortdurende
scholing. Maar in de huidige situatie met onderbezetting en overbelasting
van onderwijzend en ondersteunend personeel lijkt dit op dit moment een luxe.Het is mijns inziens zaak om alles op alles te zetten om eerst de genoemde
problemen op te lossen zodat ruimte en tijd ontstaan om daadwerkelijk ook
vorm te kunnen geven aan scholingsactiviteiten.Zowel de Onderwijsraad als de Raad van State hebben problemen met het
voorstel om de bekwaamheidseisen bij algemene maatregel van bestuur te regelen.
Ook de leden van de D66-fractie vragen of het niet beter zou zijn –
gezien de grondwettelijke taak van de regering – om de hoofdelementen
van de regeling zoals reikwijdte en structurele elementen in de wet op te
nemen. Wat vindt de minister van het idee om bijvoorbeeld de competenties
die bureau Berenschot in mei 1997 heeft weergegeven op te nemen als hoofdelementen
in de wet?De uitwerking hiervan op het niveau van beginnend leraar zou men kunnen
vastleggen in een AMvB. De overheid moet immers volgens de Grondwet eisen
stellen aan de toegang tot het leraarsberoep.Het is deze leden opgevallen dat tot op heden geen inzicht bestaat in
wat voor soort bekwaamheidseisen worden opgenomen in de AMvB's. Het samenwerkingsverband
beroepskwaliteit leraren (SBL) spreekt over het ontwikkelen van een «tweede
generatie bekwaamheidseisen», waarvan naar verwachting in april 2002
een proeve gereed is. Zij willen graag weten in hoeverre hetgeen momenteel
ontwikkeld wordt afwijkt van hetgeen al eerder, in opdracht van het ministerie
van OCenW en in overleg met de sociale partners, is ontwikkeld door Bureau
Berenschot?Ik stel vast dat diverse vragen wijzen op de relatie tussen bekwaamheidseisen
en het competentiemodel dat door Berenschot is ontwikkeld en op de mogelijkheid
de geformuleerde competenties aan te merken als bekwaamheidseisen. Inderdaad
is er een relatie tussen de bekwaamheidseisen en het ontwikkelde competentieprofiel.
Deze is er doordat beide teruggaan op dezelfde bron: de in de jaren negentig
van de vorige eeuw opgestelde beroepsprofielen voor leraar primair onderwijs
en leraar secundair onderwijs. Deze profielen werden in opdracht van de besturen-
en vakbondsorganisaties opgesteld door de Landelijke Pedagogische Centra en
uitgegeven door Forum Vitaal Leraarschap. Het competentiemodel werd ontwikkeld
in een gezamenlijk project door de LPC én Berenschot.De beroepsprofielen zijn ideaaltypisch beschreven, een maximumbeschrijving
van de kenmerken van de beroepsuitoefening. De profielen werden ter beschikking
van alle scholen gesteld zodat zij zelf daaruit schoolspecifieke profielen
kunnen maken in het kader van loopbaanplanning. De beroepsprofielen werden
voorts als basis gebruikt om bekwaamheidseisen te formuleren waaraan een startende
leraar zou moeten voldoen.Het competentiemodel werd opgesteld om scholen een handreiking te bieden
bij de ontwikkeling van een loopbaan van startend naar ervaren leraar en excellent
of senior leraar. Het boekje Competenties van leraren (waarvan er inmiddels
10 000 zijn afgenomen) beschrijft een loopbaanfasenmodel en een bijbehorend
beoordelingssysteem. Bij een verantwoord gebruik kunnen scholen hiermee beslissingen
nemen over beloning. Maar het gepubliceerde model is een generiek model dat
nog zou moeten worden toegesneden op de afzonderlijke onderwijssectoren en
op de specifieke eisen van elke onderwijsinstelling.Hoewel de achtergrond van het competentiemodel en de bekwaamheidseisen
dezelfde is, zijn zij niet uitwisselbaar. Het competentiemodel beschrijft
de competenties die een zich professioneel ontwikkelende leraar in zijn loopbaan
zou moeten verwerven, uitgaande van de minimale bekwaamheidseisen waarover
deze bij afronding van de opleiding zou moeten beschikken.Het competentie- of loopbaanfasenmodel is nooit bedoeld als blauwdruk
voor alle scholen. Het is een hulpmiddel. Scholen kunnen in het model zelf
accenten leggen of competenties toevoegen die zij in de eigen situatie belangrijk
vinden. Ook hoeft niet iedere leraar door te groeien naar excellent niveau,
noch heeft iedere school daaraan behoefte.Ik concludeer op grond van het voorgaande dat de aard en het bedoelde
gebruik van het competentiemodel niet geschikt zijn om in de wet in de vorm
van bekwaamheidseisen te worden opgenomen.In zijn advies stelt de Raad van State voor om startbekwaamheidseisen
zoals vakbekwaamheid en pedagogisch-didactische vaardigheden, in de wet
op te nemen. De overige eisen kunnen dan volgens de Raad worden ingepast in
het visitatieprogramma van de inspectie en in het personeelsbeleid van de
onderwijsinstellingen. De minister wijst dat af omdat de inspectie geen toezicht
zou houden op de kwaliteit van de individuele leraar.De leden van D66-fractie vragen hoe deze uitspraak zich verhoudt tot het
toezicht van de inspectie op het schoolplan, waarin op grond van het onderhavige
wetsvoorstel dient te worden opgenomen welke maatregelen worden getroffen
om te waarborgen dat het personeel zijn bekwaamheid onderhoudt.Ik mag voor mijn reactie verwijzen naar mijn antwoord op eenzelfde vraag
van de leden van de CDA-fractie, eerder in deze paragraaf.De leden van de fractie van D66 informeren verder waarom de wettelijke
hoofdelementen van bekwaamheidseisen zo globaal zijn gehouden.Een belangrijke reden is, zo merk ik op, dat er op dit moment nog onvoldoende
zicht bestaat op de inhoud van de vast te stellen bekwaamheidseisen. Pas als
daarover meer duidelijkheid bestaat, kan worden bezien of het wenselijk is
de hoofdelementen die het wetsvoorstel al wel noemt, nog uit te breiden.Overigens is het niet mijn voornemen om te komen tot verfijnde en gedetailleerde
bekwaamheidseisen. Daarom verwacht ik eerder dat wat het wetsvoorstel nu als
hoofdelementen beschrijft, ook uiteindelijk die hoofdelementen zullen zijn.
Ik vind ook niet dat de hoofdelementen een te globaal karakter hebben. Het
gaat om de essentialia, die nu al in de wettekst zelf zijn opgenomen.Dezelfde leden vinden het vreemd dat, gezien het belang van de bekwaamheidseisen
voor de kwaliteit van het onderwijs en de grondwettelijke zorg van de regering
voor onderwijs, de algemene maatregel van bestuur waarin de bekwaamheidseisen
worden opgenomen, geen voorhangbepaling heeft gekregen.De regering heeft bij nota van wijziging alsnog een voorhangbepaling in
het wetsvoorstel opgenomen voor de algemene maatregelen van bestuur die bekwaamheidseisen
zullen (kunnen) regelen.De leden van de D66-fractie zouden graag van de minister willen horen
wat hij bedoelt met de zinsnede op blz. 8 van de memorie van toelichting:
«functies, in vergelijking met de functie van onderwijsassistent, dichter
staan bij het leraarschap en worden gekenmerkt door een grotere mate van zelfstandigheid».
Is de minister via deze wet van plan een juniorleraar mogelijk te maken?Het wetsvoorstel maakt het mogelijk dat bij AMvB bekwaamheidseisen worden
vastgesteld voor bepaalde onderwijsondersteunende werkzaamheden waarbij de
eisen zijn gerelateerd aan werkzaamheden en niet aan functies. Het lijkt deze
leden dat hier een spanningsveld kan ontstaan. Het gaat om functies die naar
verwachting in de toekomst gaan ontstaan. Deze functionarissen worden geplaatst
in een bepaalde salarisschaal. Een onderwijsondersteuner kan echter uiteenlopende
soorten onderwijsondersteunende werkzaamheden verrichten. In de eventuele
AMvB worden de bekwaamheidseisen voor verschillende werkzaamheden vastgelegd.
Kunnen dit werkzaamheden van een verschillend niveau zijn? Hoe wordt daarbij
dan een salarisniveau geïndiceerd? Wat zijn de resultaten van het overleg
met de sociale partners over dit onderwerp tot op heden?Met de zinsnede van de memorie van toelichting: «functies ... die
in vergelijking met de functie van onderwijsassistent, dichter staan bij het
leraarschap en worden gekenmerkt door een grotere mate van zelfstandigheid»
is bedoeld dat er naast de functie onderwijsassistent nog andere ondersteunende
functies zijn waarbinnen onderwijsondersteunende werkzaamheden worden verricht,
zo merk ik op. De functies in de laagste schalen bevatten nauwelijks
elementen die gerelateerd zijn aan het onderwijsleerproces. Vanaf schaal 4
(onderwijsassistent) nemen de aan het onderwijsleerproces gerelateerde werkzaamheden
steeds meer toe en naar mate de ondersteunende functie een hogere schaal betreft,
worden de aan het onderwijsleerproces gerelateerde werkzaamheden veelal met
grotere zelfstandigheid uitgevoerd. Dit wetsvoorstel regelt geen (nieuwe)
functies. De onderwijsondersteuner verricht werkzaamheden van verschillend
niveau. Dit kunnen werkzaamheden zijn waarvoor bekwaamheidseisen worden gesteld,
maar ook werkzaamheden waarvoor geen bekwaamheidseisen gelden. Het salarisniveau
zal geïndiceerd moeten worden op het totaal van de werkzaamheden die
de onderwijsondersteuner uitvoert. Over dit laatste wordt niet naar aanleiding
van dit wetsvoorstel overleg gevoerd met de sociale partners.De leden van de D66-fractie kunnen zich verenigen – gezien de lerarentekorten –
met het mogelijk maken van een (adjunct)-directeur op een basisschool zonder
onderwijsbevoegdheid. Via een AMvB kunnen bekwaamheideisen vastgesteld worden,
gerelateerd aan onderwijszaken. De regering ziet daar echter voorlopig vanaf.
Betekent dit dat een schoolleider dus langer dan twee jaar aan onderwijs gerelateerde
taken kan uitvoeren zonder dat hij voldoet aan de eisen die daar normaal gesproken
voor gelden? Wordt de kwaliteit van het onderwijsmanagement hiermee voldoende
bewaakt? Zou het niet beter zijn om vast te leggen in de wet dat bekwaamheidseisen
voor leidinggevende vastgelegd worden bij AMvB?Ik antwoord hierop dat inderdaad een schoolleider zonder onderwijsbevoegdheid
aan onderwijs gerelateerde taken kan uitvoeren d.w.z. direct leiding kan geven
aan leraren en ander personeel dat zich bezig houdt met onderwijskundige taken.Maar het is niet zo dat een leidinggevende zonder onderwijsbevoegdheid
in alle gevallen niet in staat moet worden geoordeeld om onderwijskundige
leiding te geven. Het is heel goed mogelijk dat dit wel het geval is gezien
voorgaande beroepservaring of scholing/opleiding. Het is aan het bevoegd gezag
om dit na te gaan. Indien dit niet het geval is, zal het bevoegd gezag vanuit
de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de onderwijskundige leiding
besluiten om betrokkene aanvullende scholing aan te bieden en/of een ander
met deze leiding te belasten.Daarom vormt de nieuwe mogelijkheid van de (adjunct)directeur zonder onderwijsbevoegdheid
voor mij op zich nog geen reden om nu al tot het vastleggen van bekwaamheidseisen
voor leidinggevenden te besluiten.Ook voor de schoolleiders in het voortgezet onderwijs wil de minister
eerst bekijken of zelfregulering tot voldoende kwaliteitswaarborgen kan leiden
alvorens bekwaamheidseisen bij AMvB te regelen. De leden van de fractie van
D66 zouden graag vernemen wat de inhoud is van de overeenkomst over de professionalisering
van schoolleiders in het voortgezet onderwijs die de minister heeft gesloten
met de VVO en VSWO.Op dit punt verwijzen we naar de bijlage bij deze nota naar aanleiding
van het verslag.De Grondwet geeft de overheid de plicht zorg te dragen voor de bekwaamheid
en zedelijkheid van de onderwijsgevenden. De overheid is op grond van dit
grondwettelijk voorschrift bevoegd bekwaamheidseisen te stellen. De wet zal
straks de hoofdcomponenten van de bekwaamheidseisen bevatten. De uitwerking
zal plaats vinden in AMvB's. De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren
dat de in het wetsvoorstel genoemde hoofdcomponenten aangeven waarop de bekwaamheidseisen
betrekking hebben. Ze bevatten geen inhoudelijke uitwerking. Omdat de bekwaamheidseisen
vergaande consequenties hebben voor de beroepsgroep van leraren,
vinden genoemde leden de vaststelling hiervan een belangrijk gebeuren dat
met waarborgen omkleed moet zijn.Moet daarom niet het parlement, als medewetgever, betrokken zijn bij het
vaststellen van de hoofdlijn van de bekwaamheidseisen? Moeten daarom de AMvB's
waarin deze hoofdlijn wordt uitgewerkt, niet bij het parlement voorgehangen
worden?De regering is hiertoe bereid. Bij nota van wijziging is alsnog een voorhangbepaling
in het wetsvoorstel opgenomen voor de algemene maatregelen van bestuur die
bekwaamheidseisen zullen (kunnen) regelen.Hoe oordeelt de minister in deze over de competenties die Bureau Berenschot
in 1997 heeft opgesteld? Kunnen zij niet als hoofdcomponenten in de wet worden
opgenomen, zo vragen de leden van de ChristenUnie.Elders in de beantwoording is al uitgebreid ingegaan op de relatie met
de genoemde producten van Bureau Berenschot. Daarnaar moge worden verwezen.De regering geeft in de toelichting aan het zeer belangrijk te vinden
dat allerlei actoren uit het veld betrokken worden bij de totstandkoming van
de bekwaamheidseisen. Verder meldt zij dat de uiteindelijke verantwoordelijkheid
voor het opstellen van bekwaamheidseisen moet liggen bij een orgaan dat op
redelijke afstand staat van vakbeweging, opleidingsinstituten en ministerie.
De leden van de fractie van de ChristenUnie onderschrijven deze zienswijze.Maar in de wet zullen geen bepalingen met betrekking tot de ontwikkeling
en opstelling van de bekwaamheidseisen worden opgenomen. Volgens de leden
van de fractie van de ChristenUnie brengt dit het risico met zich mee dat
de totstandkoming niet zo gaat verlopen als de regering die voor ogen ziet.
Zo wil de regering dat de leraren die bij de totstandkoming betrokken zijn,
een representatief afspiegeling vormen van de beroepsgroep. Zonder een wettelijk
voorschrift hieromtrent kan evenwel de situatie ontstaan dat slechts een kleine,
niet representatieve groep van leraren betrokken is bij de ontwikkeling van
bekwaamheidseisen. Zou het daarom niet goed zijn, zoals de Onderwijsraad ook
aanbeveelt, globaal in de wet op te nemen op welke wijze de totstandkoming
georganiseerd moet worden?Op dit punt verwijs ik graag naar de bij deze nota naar aanleiding van
het verslag gevoegde nota van wijziging. Bij nader inzien is besloten om op
dit punt in het wetsvoorstel enkele bepalingen op te nemen.In het wetsvoorstel is voor een aantal functies en werkzaamheden de bepaling
opgenomen dat deze functies dan wel werkzaamheden twee jaar mogen worden uitgeoefend
zonder dat de betrokken functionaris voldoet aan de vereisten die hieraan
zijn gesteld. Dit geldt bijvoorbeeld voor onderwijsondersteunende werkzaamheden,
maar ook voor de functies van directeur en adjunct-directeur in het primair
onderwijs. Het is geen ondenkbeeldige situatie dat in de toekomst een aanzienlijk
aantal van werkenden in het onderwijs (nog) onbevoegd hun werkzaamheden verrichten.
De leden van de ChristenUnie vragen af of dit geen gevolgen zal hebben voor
de kwaliteit van het onderwijs. Hoe denkt de regering over dit mogelijke risico?
Kan zij daarbij aangeven hoe volgens hem de kwaliteit van de werkzaamheden
van onbevoegden gewaarborgd blijft? Hoe zal trouwens vastgesteld worden dat
een niet bevoegd iemand geschikt is om twee jaar lang (onbevoegd) onderwijsondersteunende
werkzaamheden te verrichten? Is een geschiktheidonderzoek analoog aan dat
van de zij-instroom hiervoor een optie?De bepaling waarnaar de leden van de ChristenUnie verwijzen, gaat over
het zittend personeel dat momenteel deze taken uitvoert. Nieuw personeel dient
alvorens te kunnen worden benoemd aan de desbetreffende bekwaamheidseisen
te voldoen. Het ligt niet in de rede om zittend personeel aan
een geschiktheidsonderzoek te onderwerpen. Ik ga ervan uit dat het bevoegd
gezag goed in staat is serieus te bezien of bij zittend personeel de gewenste
kwaliteit aanwezig is en te bezien of men in staat moet worden geacht binnen
de gestelde termijn aan de bekwaamheidseisen te voldoen. Een geschiktheidsonderzoek
analoog aan dat van de zij-instroom lijkt voor die categorie niet noodzakelijk.De leden van de SGP-fractie constateren dat de invulling van de bekwaamheidseisen
vrijwel geheel aan het onderwijsveld wordt overgelaten. In de wet worden slechts
enkele zeer algemene eisen geformuleerd. Ten aanzien van onderwijsondersteunende
functies en onderwijskundigleidinggevende werkzaamheden wordt zelfs volstaan
met een kan-bepaling. De genoemde leden merken op dat de Grondwet vereist
dat de bekwaamheid van onderwijsgevenden bij wet wordt geregeld. Zij vragen
of de voorgestelde wettelijke bepalingen daaraan voldoen. Ook vragen zij of
onder de in de Grondwet bedoelde onderwijsgevenden ook functionarissen met
onderwijsondersteunende of onderwijskundig-leidinggevende werkzaamheden moeten
worden verstaan.Ik merk hierover op dat de woorden «bij de wet te regelen»
niet alleen het instrument van de wet in formele zin omvatten, maar ook door
de centrale overheid vastgestelde algemeen verbindende voorschriften op het
niveau van een algemene maatregel van bestuur of een ministeriële regeling
krachtens een wettelijk voorschrift.Met andere woorden, ik ben van mening dat voorgestelde wettelijke bepalingen
daaraan voldoen.Naar aanleiding van de vraag of onder de in de Grondwet bedoelde onderwijsgevenden
ook functionarissen met onderwijsondersteunende of onderwijskundig-leidinggevende
werkzaamheden moeten worden verstaan, merk ik op dat het mijn intentie is
om voor werkzaamheden van genoemde aard alleen bekwaamheidseisen te kunnen
vaststellen indien deze rechtstreeks zijn gerelateerd aan het onderwijsleerproces.
In dat geval kan mijns inziens worden gesproken van werkzaamheden waarop de
Grondwet doelt.De regering is van mening dat het in het licht van de Aanwijzingen voor
de regelgeving niet nodig is om de algemene maatregelen van bestuur waarin
de bekwaamheidseisen worden vastgelegd aan de Kamer voor te leggen. Ziet de
regering in de grondwettelijke taak van de wetgever om de bekwaamheid van
onderwijsgevenden te regelen geen bijzondere reden om de Kamer via een voorhangprocedure
van de voorontwerpen van de regelingen inzake de bekwaamheidseisen op de hoogte
te stellen, zo vragen de leden van de fractie van de SGP.De bijgevoegde nota van wijziging voorziet in een voorhangprocedure, zo
merk ik op.Dezelfde leden vragen hoe de regering zich het ontwikkelen en onderhouden
van de bekwaamheidseisen concreet voorstelt. Zij vragen tevens hoe wordt veiliggesteld
dat alle belanghebbenden daarbij worden betrokken. Hoe denkt de regering te
voorkomen dat de onderscheiden organisaties onnodig hun eigen procedures gaan
volgen? Is de regering met de leden van de SGP-fractie van mening dat moet
worden gestreefd naar eenduidige informatievoorziening in de richting van
het onderwijsveld? In hoeverre acht de regering een samenhangende structuur
voor het opstellen en onderhouden van de onderscheiden bekwaamheidseisen noodzakelijk
dan wel gewenst?Deze leden vragen in dit verband een reactie van de regering op het voorstel
van het SBL om een samenhangende structuur van de verschillende betrokken
actoren in het onderwijsveld een plaats te geven in de wetgeving. In hoeverre
zal zo'n constructie volgens de regering invloed kunnen hebben op de onafhankelijkheid
van de betrokken actoren? Welke actoren zouden volgens de regering
tenminste bij zo'n structuur betrokken moeten zijn?Ik wijs erop dat ik voor het ontwikkelen en onderhouden van de bekwaamheidseisen
in de nota van wijziging een voorziening heb getroffen die bijdraagt aan een
samenhangende structuur waarover deze leden spreken. Met de regeling krijgt
de minister de opdracht om de beroepsorganisatie die hij op het punt van beroepskwaliteit
representatief acht voor het onderwijspersoneel van elke afzonderlijke sectorwet,
in de gelegenheid te stellen om voorstellen te doen voor bekwaamheidseisen
voor leraren en, als van die gelegenheid gebruik wordt gemaakt, voor onderwijskundig-leidinggevende
en/of onderwijsondersteunende werkzaamheden. Eén organisatie, boven
de afzonderlijke partijen, heeft daarmee een coördinerende rol en moet
borg staan voor een open proces. Inbrengen van leraren en organisaties komen
bij die ene organisatie samen. Dat voorkomt dat, zoals deze leden aangeven,
onderscheiden organisaties onnodig hun eigen procedures gaan volgen of het
proces gaan beheersen.Ik wil graag het Samenwerkingsorgaan beroepskwaliteit leraren (SBL) zien
als die ene beroepsorganisatie. Ik zal SBL daarop dus in eerste instantie
aanspreken, maar wil deze organisatie niet in de wet noemen. De wet moet zo
zijn geformuleerd dat de minister ook een andere organisatie kan aanwijzen
in het geval SBL de haar toegedachte taak niet of niet voldoende kan uitoefenen.
In april 2002 wordt een eerste proeve van bekwaamheidseisen, opgesteld door
SBL, openbaar en zal SBL consultaties starten bij regiogroepen van leraren,
besturen, schoolleiders, ouders, opleidingen e.d. In diezelfde periode zullen,
uitgaande van de proeve van bekwaamheidseisen, die bekwaamheidseisen verder
worden uitgewerkt en genormeerd.In januari 2003 zal SBL vervolgens het definitieve advies over bekwaamheidseisen
aan de minister aanbieden.Er zijn diverse waarborgen dat dit advies van SBL draagvlak in het onderwijsveld
zal hebben:– SBL is een samenwerkingsorgaan van beroepsbeoefenaren;– SBL laat de bekwaamheidseisen ontwikkelen door leraren in de regio's.
De daarvoor nu door SBL ingerichte werkgroepen worden in 2003 uitgebouwd tot
een landelijk dekkend netwerk van regionale kwaliteitskringen waarin leraren
betrokken zijn bij de ontwikkeling en actualisering van bekwaamheidseisen;– SBL houdt consultatieronden met diverse groepen van belanghebbenden;– SBL heeft een Raad van Advies die regelmatig bijeenkomt. In die
Raad van Advies zijn vertegenwoordigd besturenorganisaties, ouderorganisaties,
schoolleiders, studenten en leerlingorganisaties, VSNU, HBO-Raad, LPC, Velon
en de inspectie van het onderwijs. De Raad van Advies bespreekt onder meer
opzet en ontwikkeling van het werkprogramma van SBL en producten van SBL.
Met het gereedkomen van de eerste proeve van bekwaamheidseisen in april 2002,
worden in overleg met de Raad van Advies meer uitgebreide consultatieronden
ingericht met de leden van de organisaties die in de Raad zijn vertegenwoordigd.Er zijn dus op allerlei manieren en in allerlei fasen contacten met het
onderwijsveld. De vraag naar de informatievoorziening acht ik dan ook hiermee
impliciet beantwoord.Dezelfde leden vragen of het de bedoeling is om naast startbekwaamheidseisen
ook andere niveaus van bekwaamheden te omschrijven en op welke wijze die dan
zouden moeten functioneren.Het is niet de bedoeling van de regering om naast de bekwaamheidseisen
andere niveaus van bekwaamheden in wettelijke kaders te omschrijven. Dit laat
echter onverlet dat er aanvullende bekwaamheidseisen zouden kunnen
ontstaan, maar die zullen niet gelden als op de wet gebaseerde benoembaarheidseisen.
Voorstelbaar is dat de beroepsgroep in overleg en samenspraak met andere actoren
deze ontwikkelt. De structuur in de beschrijving van de basisbekwaamheid van
de leraar kan worden uitgebouwd in de richting van verbreding (op meer gebieden
inzetbaar), verdieping/ vervolmaking. Maar zo'n uitbreiding overstijgt het
niveau van minimumkwaliteit waarvoor de wetgever waarborgen moet scheppen.
Regeling van zulke uitbreidingen ligt dus niet voor de hand. Ook kan die structuur
worden benut om andere functies te beschrijven die kunnen toeleiden tot het
leraarschap. Het vaststellen van bekwaamheidseisen voor ondersteunend werk
kan daaronder worden begrepen.De leden van de SGP-fractie vragen tevens hoe leraren en andere functionarissen
in het onderwijs geprikkeld kunnen worden om hun bekwaamheden zo goed mogelijk
te onderhouden en te ontwikkelen. Is de regering van mening dat leraren en
andere functionarissen in het onderwijs op basis van het wetsvoorstel voldoende
worden gemotiveerd om hun bekwaamheden zo goed mogelijk te onderhouden en
te ontwikkelen? Of is er slechts sprake van een verplichting tot het onderhouden
van de bekwaamheid zonder meer? In hoeverre zijn scholen bevoegd en in staat
om de ontwikkeling van bekwaamheid ook in de salariële sfeer te belonen?Ik merk op dat het wetsvoorstel in eerste instantie de verplichting regelt
dat scholen in hun kwaliteitsbeleid aangeven welke inspanningen zij zich getroosten
als het gaat om het onderhouden van de bekwaamheid van het personeel. Binnen
de grenzen van de geldende carrièrepatronen hebben scholen mogelijkheden
tot belonen.Het wetsvoorstel richt zich niet rechtstreeks tot de leraar.De leden van de SGP-fractie constateren dat er nog geen duidelijkheid
is over de manier waarop de functies met betrekking tot ondersteunende werkzaamheden
in het primair onderwijs zich zullen uitkristalliseren. Om die reden is er
gekozen voor de mogelijkheid om bekwaamheidseisen op te stellen. In hoeverre
dat daadwerkelijk zal gebeuren, is afhankelijk van de aard van de werkzaamheden,
concluderen deze leden. Zij vragen of de regering nader kan aangeven welke
criteria gehanteerd zullen worden of het opstellen van bekwaamheidseisen wenselijk
dan wel noodzakelijk is.Bij het vaststellen van de onderwijsondersteunende werkzaamheden waarvoor
bekwaamheidseisen wenselijk dan wel noodzakelijk zijn, is bepalend dat deze
werkzaamheden direct gerelateerd zijn aan het onderwijsleerproces. Tevens
spelen hierbij de complexiteit van de werkzaamheden en de zelfstandigheid
bij de uitoefening een rol. Ik verwijs wat dat betreft naar de blz. 8 en 9
van de memorie van toelichting.Waarom zouden er voor het verrichten van onderwijskundig-leidinggevende
werkzaamheden geen bekwaamheidseisen moeten worden vastgesteld, vragen de
leden van de SGP-fractie? Is dat afhankelijk van de soorten functies die binnen
die categorie zullen ontstaan? Hoe is het mogelijk om de bekwaamheid gecontroleerd
te onderhouden en te ontwikkelen als er geen bekwaamheidseisen worden vastgesteld?Op dit punt is eerder in deze beantwoording al ingegaan. Ik stelde daarbij
vast dat schoolleiders zelf, mede op basis van afspraken met ons en door mij
ondersteund, belangwekkende activiteiten ontwikkelen om die kwaliteit en professionaliteit
te garanderen. Ik ga er dus vanuit dat er resultaat zal komen, zodanig dat
van de «kan-bepaling» geen gebruik hoeft te worden gemaakt. Voor
het geval dat resultaat uitblijft, bevat het wetsvoorstel nu al de basis voor
de regering om bekwaamheidseisen vast te stellen, indien dat vanuit de grondwettelijke
taak nodig is. Het antwoord op de vraag of van de «kan-bepaling»
gebruik zal worden gemaakt, is niet afhankelijk van het antwoord op de vraag
of er verschillende soorten functies binnen die categorie zullen ontstaan.
Schoolleiders zelf zijn druk doende te werken aan kwaliteitsstandaarden
en professionalisering. Wat zij met elkaar afspreken, kan heel goed dienen
als richtpunt voor kwaliteit en professionaliteit. Daarvoor zijn niet op voorhand
bij wet geregelde bekwaamheidseisen nodig.De aan het woord zijnde leden hebben al bij de behandeling van de begroting
voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 2002 met gemengde gevoelens ingestemd
met de mogelijkheid dat leidinggevenden in het primair onderwijs niet noodzakelijkerwijs
hoeven te beschikken over een onderwijsbevoegdheid c.q. onderwijsbekwaamheid.
Zij zien onder ogen dat de taken van leidinggevenden in het primair onderwijs
niet altijd meer direct onderwijskundig van aard zijn. Maar dat neemt volgens
hen niet weg dat leidinggevenden in het onderwijs in ieder geval gevoel zullen
moeten hebben voor en om moeten kunnen gaan met de pedagogisch-didactische
omgeving waarin zij opereren. Mede gezien het tekort aan leidinggevenden in
het primair onderwijs menen de leden van de SGP-fractie hun steun aan dit
onderdeel van het wetsvoorstel echter niet te kunnen onthouden. Zij constateren
wel dat een leidinggevende zonder onderwijsbevoegdheid c.q. onderwijsbekwaamheid
niet alleen de leiding van een school op zich kan nemen, omdat die school
dan onderwijskundige leiding zou missen. Stemt de regering met die constatering
in?Elders in deze beantwoording is op dit punt ingegaan. Ik acht het niet
waarschijnlijk dat op een school geen van de leidinggevenden zal voldoen aan
de bekwaamheidseisen voor het geven van onderwijs, respectievelijk ik verwacht
dat de meergenoemde initiatieven van bijvoorbeeld de Nederlandse Schoolleidersacademie
(NSA) ertoe zullen leiden dat op een goede manier aandacht zal worden besteed
aan de kwaliteit van het onderwijskundig leidinggeven.De leden van de SGP-fractie vinden het juist dat de bekwaamheidseisen
voor de diverse functionarissen in het onderwijs richtinggevend werken voor
de curricula van de lerarenopleidingen. Maar het is hen niet duidelijk hoe
dat in het wetsvoorstel wordt geregeld.Ik antwoord hierop als volgt.Van belang is zich te realiseren dat een opleiding tot leraar in beginsel
alleen geaccrediteerd kan worden indien recht wordt gedaan aan de bekwaamheidseisen.
Conform artikel 7.6 van de WHW dienen lerarenopleidingen zich immers te richten
op de bekwaamheidseisen, waarmee sprake is van een specifieke bekostigingsvoorwaarde.
De WHW bevat in hoofdstuk 15 verschillende bepalingen betreffende sancties
indien niet aan bekostigingsvoorwaarden wordt voldaan.6. Verantwoordelijkheid van het onderwijsveld voor het
onderhouden van bekwaamheidDe leden van de PvdA-fractie kunnen zich zeer wel vinden in het adagium
«eens bevoegd is niet altijd bekwaam». Dit roept bij hen wel opnieuw
de vraag op, waarom de regering de verantwoordelijkheid van de overheid voor
de kwaliteit van zittende leraren zo terughoudend formuleert (zie boven).
Ook onderschrijven deze leden het belang dat de regering hecht aan nascholing
van zittende leraren.Op dit punt verwijs ik naar eerder gegeven antwoorden.Dezelfde leden vragen de regering of scholen over voldoende middelen voor
nascholing beschikken, en het antwoord te beargumenteren.Ik merk op dat de middelen voor nascholing met ingang van augustus 2001
zijn toegevoegd aan het schoolbudget. Het schoolbudget geeft scholen aanzienlijk
meer ruimte om een eigen arbeidsmarkt- en personeelsbeleid te voeren. Het
nascholingsbeleid is onderdeel van het personeelsbeleid en door samenvoeging
en ontschotten van de budgetten krijgen scholen ruimte om de
budgetten effectief en efficiënt in te zetten. De besteding van het schoolbudget
wordt geëvalueerd, zodat duidelijk wordt welke accenten scholen leggen.
Over de resultaten van die evaluatie zal de Kamer worden geïnformeerd.De leden van de PvdA-fractie informeren met hoeveel procent het nascholingsbudget
sinds de invoering in 1993 jaarlijks is gestegen, en vragen om tegelijk te
laten zien hoeveel de gemiddelde prijzen van nascholingscursussen in dezelfde
periode jaarlijks omhoog zijn gegaan.Sinds de invoering in 1993 is de ontwikkeling van het nascholingsbudget
in po en vo per formatieplaats als volgt (in guldens): SchooljaarPrimair onderwijsVoortgezet onderwijs 1993/943807001994/95420630 1995/965267931996/97589910 1997/986109451998/99608945 1999/006269452000/01626980Voor educatie en beroepsonderwijs is de omvang van nascholingsbudgetten
per formatieplaats als volgt (in guldens): KalenderjaarBVE1994668 1995751 1996825 19978251998825 1999825 2000825Bron voor beide tabellen: Vraaggestuurde nascholing (...), IVA, april
2001 (serie: Beleidsonderzoek Arbeidsvoorwaarden en Beroepskwaliteit Onderwijspersoneel
61)Dit betekent een stijging van 65% voor het Primair onderwijs, 40% voor
het voortgezet onderwijs en 24% voor BVE.Ik beschik niet over gegevens over de stijging van gemiddelde prijzen
van nascholingscursussen.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering de huidige inspanning
van werkgevers en werknemers in het onderwijs met betrekking tot nascholing
beoordeelt. Kan de regering aangeven hoeveel leraren jaarlijks aan scholing
deelnemen, en wat voor scholing dat is?Ik beoordeel die inspanning positief, mede gezien de resultaten van het
longitudinale evaluatieonderzoek naar de gevolgen van de vraaggestuurde financieringssystematiek.Uit dat onderzoek blijkt ook een redelijk grote deelname van leraren aan
nascholing (gemeten in het cursusjaar 1997/1998). De tabel hieronder geeft
een overzicht van de percentages van het deel van het personeel dat heeft
deelgenomen aan nascholingsactiviteiten.Hieruit blijkt dat op ruim de helft van de scholen voor basisonderwijs
en op bijna eenderde van de scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs het
voltallige personeel heeft deelgenomen aan een of meer nascholingsactiviteiten.
In het voortgezet onderwijs en in de BVE sector ligt dit aantal lager, omdat
er in die sectoren individuele leraren zijn die geen behoefte hebben aan nascholing.
Werkgevers proberen de deelname te vergroten door te verplichten
tot het volgen van nascholing. In de BVE sector is dit het geval bij 72%,
in het voortgezet onderwijs bij 67% en in het primair onderwijs bij 40% van
de instellingen. De inspanning van zowel werknemers als werkgevers kan gezien
de resultaten van het evaluatieonderzoek als redelijk positief worden beoordeeld.  BasisonderwijsSpeciaal
onderwijsVoortgezet onderwijsBVE0–25%8.816.98.19.426–50%17.425.538.537.551–75%20.527.337.631.376–100%53.430.215.821.9De inhoud van de nascholing is divers en bestaat onder andere uit pedagogische
onderwerpen, didactische onderwerpen, vakinhouden, leerproblemen, managementwikkelingen,
kwaliteitszorg, ict, nieuwe leermiddelen, doelgroepen, enz.In de afgelopen drie jaar zijn er accentverschuivingen geweest. Zo is
er meer aandacht gekomen voor nascholing op het gebied van nieuwe technologieën,
onderwijsvernieuwingen, leerlingenzorg, managementontwikkeling, het geven
van onderwijs, kwaliteitszorg en het ontwikkelen van onderwijsmethoden. De
aandacht voor nascholingsactiviteiten op het gebied van medezeggenschap, onderwijs
aan doelgroepen en disfunctioneren van medewerkers is gelijkgebleven.De leden van de PvdA-fractie vragen welke sancties de verschillende partijen
tot hun beschikking hebben als nascholing achterwege blijft en de desbetreffende
onderdelen van het schoolplan slecht of geheel niet worden uitgevoerd (als
de school niet faciliteert of een leraar weigert zich te scholen).Ik merk op dat uiteindelijk doorslaggevend is, welke afspraken op het
niveau van de school zullen gelden en ook op het niveau van de school, bijvoorbeeld
in het schoolplan, zijn bekrachtigd of anderszins vastgelegd. Betrokken partijen
beschikken over sancties die ze met elkaar overeenkomen. Die sancties kunnen
ook rechtspositioneel van aard zijn.Op het centraal niveau van werkgevers en werknemers wordt gesproken over
een professioneel statuut, dat onderdeel kan zijn van decentrale CAO-onderhandelingen.Dezelfde leden merken op dat volgens de regering onderlinge afspraken
tussen werkgevers en werknemers in het onderwijs over (na)scholing een werkbaar
alternatief kunnen vormen voor centraal geregelde registratie. Deze leden
vragen de regering of zulke afspraken al gemaakt zijn, en zo nee, waarom niet?
Hoe lang wordt er al niet onderhandeld tussen sociale partners over dergelijke
afspraken? Is de keus in het regeerakkoord van 1998 om over te gaan tot wettelijk
verankerde registratie niet ingegeven door het jarenlang uitblijven van zulke
afspraken?Centrale en decentrale CAO's bevatten geregeld afspraken op onderdelen
die direct of indirect van belang zijn voor het onderhoud of de uitbreiding
van de bekwaamheid van het personeel. De voorschriften in het wetsvoorstel
zijn niet rechtstreeks afhankelijk van het tot stand komen van zulke afspraken,
want die voorschriften zijn niet gericht op het collectief of op collectieve
afspraken. Zij zijn gericht op de school die moet voldoen aan bekostigingsvoorwaarden.De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat de individuele portfolio,
in de proeve van wet nog naar voren gebracht als serieus alternatief voor
het wettelijk verankerde register, in de memorie van toelichting nog slechts
wordt genoemd als «een van de mogelijke instrumenten». Zij krijgen
daardoor de indruk dat dit wetsvoorstel nog weer een stap terug is ten
opzichte van de proeve, die al een stap terug was ten opzichte van het regeerakkoord.Met de brief van 12 februari 2001 en met de memorie van toelichting bij
het wetsvoorstel heeft de regering willen aangeven dat andere, misschien zelfs
betere, instrumenten dan het register denkbaar zijn om de doelstelling van
het wetsvoorstel te realiseren. Het portfolio heeft in de discussie daarbij
nadrukkelijk een rol gespeeld, vooral ook omdat het een goed instrument kan
zijn waarvoor de beroepsgroep zelf meer geporteerd is dan voor een register.
Het SBL beziet mede op ons verzoek de mogelijkheden van een portfoliosystematiek.Met de eerdere brief heeft de regering toen niet willen vastleggen dat
het alternatief voor een register onvermijdelijk de portfoliosystematiek zou
zijn die ook nog eens onvermijdelijk regeling bij wet behoeft. Ik merk op
dat de Raad van State op dat punt in zijn advies er op aandringt het portfolio
een minder prominente plaats te geven in de memorie van toelichting.In paragraaf 4 van deze nota naar aanleiding van het verslag heb
ik echter, in antwoord op vragen van dezelfde leden, aangegeven dat ik nu
niet overweeg voorschriften te geven over het portfolio. Wel zijn in de nota
van wijziging voorschriften geformuleerd over een bekwaamheidsdossier, bij
te houden door het bevoegd gezag.De leden van de PvdA-fractie vragen welke andere mogelijke instrumenten
de regering ziet , en waarop zij de veronderstelling baseert dat het veld
tot sluitende afspraken hierover zou kunnen komen. Voorts stellen deze leden
vragen over het ontbreken van wettelijke regels over het niet-naleven van
afspraken over bekwaamheid. Zou het niet mogelijk moeten zijn om gemakkelijker
over te gaan tot ontslag van leraren die hun bekwaamheid niet onderhouden?
Is dat niet de consequentie van de keuze van de regering om het wettelijk
register los te laten, waardoor immers verwijdering uit het register als sanctie
is verdwenen?In antwoord hierop: scholen voeren zelf integraal personeels- en kwaliteitsbeleid
en maken afspraken over mogelijke sancties waaronder eventueel ontslag. De
ontwikkeling van schoolplannen en van instrumenten voor documentatie van de
ontwikkeling van bekwaamheid, vergroten het inzicht in die bekwaamheid en
in het nakomen of nalaten van afspraken. Ik verwacht dan ook dat bijvoorbeeld
door het aanreiken van kwalitatief goede en hanteerbare instrumenten, de onderlinge
vergelijkbaarheid van de afspraken op schoolniveau groot zal zijn.Sluitende afspraken op het centrale niveau van werkgevers en werknemers
kunnen helpen maar zijn niet per definitie noodzakelijk.Als het gaat om uitbreiding van bekwaamheid in de zin van uitbreiding
van benoembaarheid geldt dat de beroepsbeoefenaar die werkzaamheden wil verrichten
waarvoor bekwaamheidseisen gelden waaraan hij niet voldoet, vooraf of in voorkomend
geval binnen twee jaren zijn bekwaamheid moet hebben aangetoond met een daartoe
geëigend getuigschrift.Het is niet de intentie om te regelen dat ontslag van rechtswege mogelijk
wordt voor die personen die hun bekwaamheid niet willen of hebben onderhouden.
Voor alle duidelijkheid: regeling van een register zou evenmin hebben geleid
tot ontslag van rechtswege.De leden van de PvdA-fractie kunnen instemmen met de keuze van het SBL
als vertegenwoordiger van de beroepsgroep. Zij vragen de regering hoe deze
keuze in het wetsvoorstel is vastgelegd, of blijft het bij vermelding in de
memorie van toelichting.Bij nader inzien is besloten de positie van de representatieve beroepsgroep
toch in het wetsvoorstel te regelen. Ik verwijs hiervoor naar de nota van
wijziging en de toelichting daarop. Dat representatie van de beroepsgroep geen «closed shop» mag
worden, delen deze leden met de regering. Zij vragen de regering wel toe te
lichten hoe zij dit bedoelt: dat ook andere partijen zich kunnen gaan opwerpen
als representant van de beroepsgroep in het kader van de uitvoering van deze
wet, of dat SBL als blijvende opdracht meekrijgt dat zij open staat voor allen
die zich beschouwen als lid van de beroepsgroep.Bedoeld wordt dat SBL blijvend open staat voor alle relevante beroepsbeoefenaren,
of zij nu wel of niet zijn georganiseerd. In de structuur van en rond SBL
moet dat ook tot uiting komen. In dat geval kan SBL ook de beroepsorganisatie
blijven die wordt bedoeld in de nota van wijziging.De leden van de PvdA-fractie vragen met nadruk aandacht voor de wijze
waarop inspraak van ouders en leerlingen op de vaststelling van bekwaamheidseisen
zal worden geregeld. Zal dit lopen uitsluitend via officieel overleg, of krijgen
ook niet-georganiseerde ouders en leerlingen de kans om mee te praten?Ik merk hierover op dat ouders en leerlingen betrokken zullen zijn, niet
alleen bij het officiële overleg, maar ook in de ontwikkelingsfase. Elders
in deze beantwoording ga ik meer uitgebreid op dit vraagstuk in.De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering bereid is een stevig
onderzoek te laten verrichten onder Nederlandse ouders en leerlingen over
wat zij onder een goede leraar verstaan, en hoe hun wensen zich verhouden
tot de bekwaamheden van het huidige lerarencorps.Er is volgens mij geen aanleiding voor een zo omvattend en ingewikkeld
onderzoek. We beginnen ook niet van voor af aan; onderwijs en de bekwaamheid
van leraren behoren tot de veel besproken onderwerpen, ook bij ouders en leerlingen.
Dat heeft zijn weerslag in het vaststellen van onder meer bekwaamheidseisen
die tot stand komen nadat professionals zich daarover hebben uitgesproken
in goed contact met die ouders en leerlingen.De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat de regering de mogelijkheid
openlaat dat op vrijwillige basis een vorm van register wordt aangelegd, door
SBL en de Nederlandse Schoolleiders Academie. Zij vragen de regering waarom
zelfs deze mogelijkheid niet in het wetsvoorstel wordt verankerd.De mogelijkheid tot instelling van een register bestaat, zoals eerder
aangegeven, ook al los van een wettelijke bepaling daarover. Betrokkenen in
het onderwijsveld hebben de vrijheid om een register op te zetten en te hanteren,
en zij kunnen ook een «civiel effect» overeenkomen. Daarvoor is
het niet nodig dat de wetgever ingrijpt.De leden van de VVD-fractie onderschrijven de stelling «bevoegd
is niet altijd bekwaam». De akte van bekwaamheid garandeert startbekwaamheid
maar waarborgt niet het actueel houden van die bekwaamheid. Zij onderschrijven
het voorstel van de regering om bekwaamheidseisen te formuleren waaraan alle
leraren moeten voldoen, zowel beginnende juniorleraren als meer ervaren seniorleraren.Toch vinden zij het gekunsteld overkomen dat bewust is afgezien van het
begrip «startbekwaamheid». Immers, alle bekwaamheidseisen zullen,
wat de gerichtheid op het leraarschap betreft, richtinggevend zijn voor de
curricula van de lerarenopleidingen die op basis van artikel 7.16 van de WHW
tot die bekwaamheidseisen zeggen (...) op te leiden. Het is daarom ook terecht
dat in de memorie van toelichting staat dat tegen deze achtergrond helder
is welke hoger onderwijs (HO)-getuigschriften bevoegdheid geven voor het onderwijs
(blz. 16). Deze leden onderschrijven deze visie en vragen de regering om dit
in de op te stellen AMvB op te nemen. Wil zij dit toezeggen? Naar aanleiding hiervan merk ik op dat met de aangehaalde passage op blz.
16 is beoogd te zeggen dat uit artikel 7.6 van de WHW (niet uit artikel 7.16
waar deze leden naar verwijzen) voortvloeit dat de HO-instelling zich als
het gaat om een lerarenopleiding moet richten op de bekwaamheidseisen, zodat
het met goed gevolg afsluiten van de HO-opleiding resulteert in een getuigschrift
met een duidelijk civiel effect. Ik wijs in dit verband ook op artikel 7.11
van de WHW, waar onder meer is bepaald dat het getuigschrift van een lerarenopleiding
de onderwijsbevoegdheid moet vermelden die aan dat getuigschrift is verbonden.
Hier is al met al geen noodzaak voor bij AMvB vast te stellen voorschriften.
Het samenstel van bij AMvB vast te stellen bekwaamheidseisen, van gerichtheid
van de lerarenopleiding op die eisen en van een getuigschrift dat de onderwijsbevoegdheid
vermeldt, maakt nadere voorschriften overbodig.De leden van de VVD-fractie zijn ingenomen met het verder en beter positioneren
van de beroepsgroep. Met de regering zijn zij het eens dat de vakorganisaties
niet de volledige beroepsgroep dekken. Niet alle onderwijsgevenden zijn namelijk
lid van een vakorganisatie. Bovendien richt een vakorganisatie zich primair
op de bescherming van de positie van haar leden. Een nobel doel, dat wel,
maar er is meer. Ook de verenigingen van vakdocenten maken deel uit van de
beroepsgroep. Met de Onderwijsraad zijn deze leden van oordeel dat de beroepsgroep
aangeduid en omschreven moet worden. Het onderhoud van de bekwaamheid geeft
namelijk een nieuwe impuls aan de deskundigheidsbevordering van de beroepsbeoefenaren.Dit moet worden geconcretiseerd en gestimuleerd zodat kan worden omgegaan
met de praktische problemen waar het personeel vaak mee te maken heeft bij
het onderhouden van de bekwaamheid. De mogelijkheden om de bekwaamheid te
onderhouden zijn er immers nu al maar worden niet altijd optimaal gebruikt.
Zo benutten de onderwijsinstellingen de budgetten voor bij- en nascholing
bijvoorbeeld niet optimaal als gevolg van de tekorten. Straks worden de beroepsbeoefenaren
hierop afgerekend. Misschien is het te overwegen om een klein onafhankelijk
instituut op te richten dat het aanspreekpunt van de regering vormt (SBL).
Een dergelijk onafhankelijk instituut bereidt concept-bekwaamheidseisen voor
waarna de regering ze al dan niet overneemt en ter bekrachtiging voorlegt
aan het parlement. Het onafhankelijk instituut zou een brede Raad van Advies
kunnen krijgen die voor de concept-bekwaamheidseisen een adviesbevoegdheid
krijgt. In de Raad van Advies zouden alle relevante partijen een plaats kunnen
krijgen. De leden van de VVD-fractie vragen aan de regering wat zij van deze
gedachte vindt. Is de regering bereid om de beroepsgroep een plaats in de
WBIO te geven? Zo ja, dan wachten zij het voorstel ter zake af. Zo nee, waarom
niet?Zoals ook elders in deze beantwoording is aangegeven, heeft de regering
er bij nader inzien voor gekozen in het wetsvoorstel ook bepalingen over de
beroepsgroep op te nemen. Zie de nota van wijziging en de toelichting daarop.
We zien dat het SBL een ontwikkeling doormaakt in de richting van de organisatie
die mij daarbij voor ogen staat: een organisatie die georganiseerden en ongeorganiseerden
verenigt op het aspect van beroepskwaliteit en die een centrale en samenbindende
rol kan spelen voor initiatieven op dat terrein.De leden van de CDA-fractie onderschrijven de taken van de overheid die
resteren na de nieuwe taakverdeling tussen overheid en onderwijssector. De
overheid houdt de verantwoordelijkheid voor een minimumniveau aan kwaliteit,
waarborgt de toegankelijkheid (zowel financieel als qua beschikbaarheid!)
en heeft een bepaalde financiële verantwoordelijkheid.Maar deze leden krijgen graag een toelichting op de inhoud en onderlinge
verhoudingen van de verschillende verantwoordelijkheden. Elders in deze nota naar aanleiding van het verslag is dit punt aan de
orde. De overheid stelt bekwaamheidseisen vast. De beroepsgroep faciliteert
en doet voorstellen voor die bekwaamheidseisen. Scholen en beroepsbeoefenaren
maken afspraken over het onderhouden van de bekwaamheid.Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie met name ook een toelichting
op de wijze van verantwoording door de scholen aan de overheid en andere betrokken
partijen zoals ouders, leerlingen, studenten, etc., waar het gaat om het invullen
van de ruimte die zij krijgen om kwalitatief hoogwaardig onderwijs op maat
te verzorgen.Ik merk hierover op dat de verantwoording jegens ouders, leerlingen, studenten,
enz., verloopt langs de lijnen van de medezeggenschap. Voor de WPO, de WEC,
de WVO en de WEB is dat op dit moment de Wet medezeggenschap onderwijs 1992.
Het schoolplan zal moeten aangeven hoe de school haar onderwijskundige opdracht
invult, waaronder het verzorgen van maatwerk. Voorts wijs ik op het stimulerend
toezicht door de inspectie voor het onderwijs.Voor het onderhouden en zonodig uitbreiden van de bekwaamheid van het
personeel gaat de regering er vanuit dat het bevoegd gezag (schoolbestuur)
samen met het personeel hiervoor zorgdraagt. Hoe zit de juridische constructie
hiervan in elkaar, vragen de leden van de CDA-fractie? Kan het personeel gedwongen
worden bepaalde bekwaamheden te ontwikkelen? Welke mogelijkheden zijn er indien
een onderwijskracht weigert mee te werken of toezegt en in de praktijk geen
gehoor geeft aan deze toezegging?In de memorie van toelichting wordt gesteld dat er geen gevolgen in rechtspositionele
zin zijn voor een individuele leerkracht. Welke sanctie- of drangmiddelen
zijn er dan voorhanden, vragen dezelfde leden? Wat is hierbij de juridische
positie van een sociaal statuut, op te stellen binnen de scholen, waarin voorzien
wordt in een regeling bij zulk soort situaties?Graag wil ik benadrukken dat het wetsvoorstel vooral kwaliteit en onderhoud
van bekwaamheid moet stimuleren alsmede moet bijdragen aan het meer toegankelijk
maken van de onderwijsarbeidsmarkt door beroepen en werkzaamheden in termen
van minimumkwaliteit meer in samenhang te brengen. Die samenhang, inhoudelijk
van aard en beschreven in termen van competenties, maakt op maat gesneden
toegangen tot het beroep beter mogelijk. Wie voldoet aan de bekwaamheidseisen,
mag door het bevoegd gezag worden benoemd. Aan bevoegd gezag en werknemer
samen is de verantwoordelijkheid om afspraken te maken over het noodzakelijke
onderhoud van de bekwaamheid en over de daaraan te verbinden gevolgen als
die afspraken niet worden nagekomen.Sancties voor individuele leraren kent de onderwijswetgeving niet. Het
gaat erom wat het bevoegd gezag kan en moet doen, als bekostigingsvoorwaarde
voor het bijzonder onderwijs/ regel voor het openbaar onderwijs. Het «aanpakken»
van individuele leraren is een zaak van rechtspositie en arbeidsvoorwaarden,
dus tussen bevoegd gezag en betrokkene. Denkbaar is dat in de arbeidsovereenkomst/aanstellingsakte
wordt neergelegd dat betrokkene zijn bekwaamheid moet onderhouden en dat het
verzaken van die plicht kan leiden tot disciplinaire maatregelen of zelfs
ontslag. Maar dat is naar mijn overtuiging geen zaak van de wetgever.Een professioneel statuut, overeengekomen op of boven het niveau van de
individuele school, kan een basis bieden voor dergelijke afspraken binnen
de school.Wanneer een school als geheel niet voldoet aan bepaalde kwaliteitseisen,
heeft dit in het geval van bijzonder onderwijs gevolgen voor de financiering.
De leden van de CDA-fractie vragen naar mogelijke sancties bij scholen in
het openbaar onderwijs, wie bepaalt of een school niet voldoet en
wie een sanctie uitvaardigt. De regering beoogt via de Wet op het onderwijstoezicht
de mogelijkheid te creëren om in overleg met het bevoegd gezag voorzieningen
te treffen wanneer een bepaalde school niet aan de minimumkwaliteitseisen
voldoet.Ik merk op dat de kwaliteitseisen regels voor het openbaar onderwijs zijn.
Dat betekent dat de gemeenten als bevoegd gezag rechtstreeks gehouden zijn
de wet uit te voeren. De onderwijswetgeving voorziet in mogelijke sancties.
Inhouding van bekostiging is bijvoorbeeld een mogelijke sanctie. In het algemeen
is het de minister die de sanctie treft en daarmee ook «het niet voldoen»
vaststelt. Rapportages van bijvoorbeeld de inspectie van het onderwijs zullen
in het algemeen aan zo'n vaststelling vooraf kunnen gaan.Dezelfde leden informeren hoe deze voorzieningen eruit kunnen zien en
op welk moment en hoe de minister samen met het bevoegd gezag ingrijpt. Wat
is daarnaast het beleid van de onderwijsinspectie en de overheid wanneer een
school wel aan de minimumkwaliteitseisen voldoet, maar niet aan de zelf geformuleerde
eisen? Wat zijn precies de bevoegdheden en sanctiemogelijkheden van de onderwijsinspectie,
ook waar het gaat om controle van afspraken tussen sociale partners en overheid,
en sociale partners onderling bij de waarborging van de kwaliteit van de leraar
en een integraal personeelsbeleid?Naar aanleiding hiervan merk ik op dat noodzakelijke kwaliteitsverbeteringen
in eerste instantie door de onderwijsinstellingen zelf worden geïnitieerd,
ofwel naar aanleiding van de uitkomsten van de eigen kwaliteitszorg ofwel
naar aanleiding van een inspectieonderzoek. Maar als uit het toezicht op de
manier waarop een instelling de voorgenomen kwaliteitsverbetering realiseert,
blijkt dat deze het niet op eigen kracht redt, kan de minister ter ondersteuning
maatregelen treffen. Hieronder kan worden begrepen het voeren van bestuurlijk
overleg en het wijzen op «good practices» bij andere instellingen.
Daarnaast kan een beroep worden gedaan op ondersteuning om hulp te bieden
aan de betreffende instelling, indien daar behoefte aan is.De instelling heeft vaak zelf, door de uitkomsten van haar kwaliteitszorg,
het beste zicht op de eigen ondersteuningsbehoefte, zodat de aard van de maatregelen
in overeenstemming met het bevoegd gezag zal worden bepaald. Naast de genoemde
voorbeelden zal ook kunnen worden besloten tot het stimuleren van verdere
deskundigheidsbevordering van het schoolteam, het inwinnen van organisatorisch
advies of het aanreiken van kwaliteitsinstrumenten.Met het voorstel van wet op het onderwijstoezicht zal de inspectie de
kwaliteit van het onderwijs in brede zin beoordelen. Dit betekent dat zij
daarbij niet alleen nagaat in hoeverre de wettelijke eisen zijn nageleefd,
maar ook onderzoek doet naar andere aspecten van kwaliteit. De eigen kwaliteitszorg
van de instelling is voor het inspectietoezicht het eerste aangrijpingspunt.
Uit de zelfevaluatie door of vanwege de instelling zal moeten blijken in hoeverre
de instelling voldoet aan de door haarzelf gestelde kwaliteitseisen. De inspectie
beoordeelt deze zelfevaluatie mede op betrouwbaarheid en ambitieniveau. Zij
bekijkt dus of het eigen oordeel van de instelling – over de mate waarin
de eigen kwaliteitsdoelstellingen zijn gehaald – klopt en hoe hoog de
instelling de lat voor haarzelf heeft gelegd.De inspectie heeft geen bevoegdheden bij het bestuurlijk natraject. Zij
kan de minister wel informeren en adviseren over een naar haar oordeel zorgelijke
situatie. De minister kan vervolgens stimulerende maatregelen treffen. Zijn
wettelijke eisen niet nageleefd, dan kan hij daarnaast uiteindelijk beslissen
tot een bekostigingssanctie of ontneming van rechten.Evenmin heeft de inspectie een rol bij controle van afspraken tussen sociale
partners en overheid en sociale partners onderling. Van belang is immers
het presteren van de school zelf, ongeacht de afspraken die daaraan (hadden
kunnen of moeten) bijdragen.De leden van de CDA-fractie juichen de plannen van de regering met betrekking
tot de professionele ontwikkeling van leraren en bijbehorende ontwikkelingsplannen
in het kader van een integraal personeelsbeleid toe.Voor zover bekend bestaan er verschillende vormen van financiering voor
instellingen die nascholing voor (potentiële) onderwijskrachten verzorgen.
Is de regering van zins deze regelingen te harmoniseren?Ik wijs erop dat een eventuele herziening of harmonisering van de financiering
van verschillende vormen van nascholing geen onderdeel uitmaakt van dit wetsvoorstel
en daar ook niet goed bij zou passen. Dit onderwerp zal beter op zijn plaats
zijn in de beleidsreactie op het advies van de Onderwijsraad (Ten dienste
van de school) over de educatieve infrastructuur. Duidelijk is wel dat we
ernaar streven dat scholen steeds meer in staat moeten zijn om zelf hun beleid
te bepalen, daarbij ondersteunings- en nascholingsvragen te formuleren en
die ondersteuning en nascholing zelf in te kopen waarbij ze moeten kunnen
kiezen uit een gevarieerd aanbod bij instellingen naar hun keuze.De regering spreekt in de memorie van toelichting over het vastleggen
van de frequentie van het aantonen van actuele bekwaamheid, het faciliteren
van scholing en het certificeren van scholingsactiviteiten. De leden van de
CDA-fractie vragen of het waar is dat deze zaken naar gelang het draagvlak
en overleg in de onderwijssector, in verschillende regio's en op verschillende
niveaus (met eventueel individuele afspraken voor afzonderlijke scholen) verschillend
kunnen worden afgesproken en vastgelegd, maar dat dit ook kan resulteren in
centrale afspraken tussen de overheid, sociale partners en de onderwijssector,
bijvoorbeeld gecoördineerd door SBL. Zij vragen een toelichting van de
regering. Kan de regering daarnaast ingaan op de rol van SBL? Wat doet het
SBL precies en in welke mate worden haar activiteiten en standpunten gedragen
door de actoren in de onderwijssector?Mijn reactie op deze vragen is als volgt.Het wetsvoorstel gaat ervan uit dat het onderhouden van bekwaamheid de
verantwoordelijkheid is van het onderwijsveld. Het daadwerkelijk invullen
van die verantwoordelijkheid is essentieel. Daarom bevat het wetsvoorstel
aanvullingen van de schoolplanartikelen in WPO, WEC en WVO en van het kwaliteitszorgartikel
in de WEB. Scholen en instellingen moeten nu in het kader van hun kwaliteitsbeleid
ook hun beleid helder maken over het onderhouden van de bekwaamheid van het
personeel. De school staat dus centraal. Per saldo betekent dit, dat er verschillen
kunnen bestaan en dat er op verschillende niveaus afspraken kunnen bestaan.De rol van SBL zal in dat verband vooral dienstverlenend zijn. SBL zal
ervoor zorgen dat instrumenten zoals het portfolio worden ontwikkeld waarvan
scholen en beroepsbeoefenaren gebruik kunnen maken. Ook zal SBL een bijdrage
leveren aan inhoudelijke beoordeling van het aanbod aan nascholing en deskundigheidsbevordering.De leden van de CDA-fractie merken op dat het de bedoeling is om na vijf
jaar een verslag te maken over de doeltreffendheid en de effecten van deze
wetswijziging. Waarom is de regering van mening dat dit voldoende is om de
effectuering van de verantwoordelijkheid van betrokkenen te evalueren?Het is de bedoeling van de regering om in het verslag dat na vijf jaren
wordt opgemaakt, een beschrijving en beoordeling te geven van de effecten
van het wetsvoorstel, indien tot wet verheven. Daarbij staat centraal of en
in welke mate de diverse betrokkenen hun verantwoordelijkheden waarmaken en
waartoe dat leidt. Aan de hand daarvan kunnen we beoordelen of
aan dit wetsvoorstel de juiste uitgangspunten en veronderstellingen ten grondslag
liggen.Dezelfde leden informeren hoe dit wetsvoorstel zal bijdragen aan oplossing
van het lerarentekort.Dit wetsvoorstel levert daaraan indirect een bijdrage, doordat het de
basis legt voor bekwaamheidseisen in termen van competenties van beroepsbeoefenaren.
Doorstroommogelijkheden tussen verschillende functies komen daardoor beter
in beeld, want al aanwezige en nog missende competenties worden zichtbaar.
Doorgroei naar andere functies in het onderwijs en verbreding van inzetbaarheid
binnen functies in het onderwijs worden daarmee mogelijk met behulp van een
gevarieerd en op maat gesneden geheel van opleiding en scholing.Het is de leden van de D66-fractie opgevallen dat een aantal onderwijsorganisaties
zich zorgen maken over de ingewikkelde verantwoordelijkheidsverdeling. Ook
deze leden vinden dat uit de memorie van toelichting een complexe verantwoordelijkheidsverdeling
spreekt. Wie zijn volgens de regering de relevante actoren in het veld? Het
SBL vindt dat alsnog een platform met een coördinerende en afstemmende
functie op het gebied van beroepskwaliteit formeel in de wet zou moeten worden
opgenomen. Volgens de algemene onderwijsbond (AOB) heeft de minister alleen
met schoolbesturen een formele relatie en het direct aanspreken van individuele
leraren is dus binnen de huidige regelgeving onmogelijk. Een van de hoofdredenen
voor dit wetsvoorstel was toch juist het versterken van de positie en kwaliteit
van de leraar? Zij vragen dan ook of het niet wenselijk zou zijn om een duidelijke
verantwoordelijkheidsverdeling in de wet te verankeren op zodanige wijze dat
het een werkbare constructie blijft.Scholen staan centraal, zo benadruk ik. Zij zijn primair verantwoordelijk
voor kwalitatief hoogwaardig onderwijs en moeten ruimte hebben daartoe eigen
beleid te voeren. De overheid moet het stelsel ordenen en waarborgen scheppen
voor kwaliteit. Dan gaat het bijvoorbeeld om de vaststelling van eisen aan
beroepskwaliteit in de vorm van bekwaamheidseisen. Die verantwoordelijkheid
van de overheid is geregeld in dit wetsvoorstel.Inderdaad heeft de overheid, vanwege het subsidiekarakter van de onderwijswetgeving,
alleen met schoolbesturen een formele relatie (afgezien van het algemene verbod
om onbevoegd onderwijs te geven). Het wetsvoorstel moet daarbij aansluiten
en richt zich bij de bekwaamheidseisen dan ook niet tot de leraar (met wie
de overheid immers geen subsidierelatie onderhoudt) maar tot het schoolbestuur:
benoeming mag alleen als de bekwaamheid is aangetoond; het schoolplan/kwaliteitszorgverslag
moet het onderhouden van bekwaamheid instrumenteren.Toch speelt de leraar een heel cruciale rol, ook al spreekt dit wetsvoorstel
hem niet rechtstreeks aan. Hij levert belangrijke input voor regelgeving door
een zware rol te spelen in het tot stand komen van bekwaamheidseisen. De leraar
is bij uitstek degene die deskundig is als het gaat om de inhoud en ontwikkeling
van zijn beroep. De beroepskwaliteit gaat hem rechtstreeks aan. Om die reden
voorziet de nota van wijziging in een bepaling over het tot stand komen van
bekwaamheidseisen. De minister stelt één organisatie in de gelegenheid
daarvoor voorstellen te doen. Vooralsnog ga ik ervan uit dat het Samenwerkingsorgaan
Beroepskwaliteit Leraren die organisatie kan zijn. SBL zal een centrale en
initiërende rol hebben bij het formuleren van voorstellen voor bekwaamheidseisen
en zal SBL op mijn verzoek ook diensten verlenen als het gaat om ontwikkeling
en gebruik van instrumenten die van belang kunnen zijn bij het onderhouden
van de bekwaamheid, zoals het ontwerpen van portfoliosystematiek, het op vrijwillige
basis bijhouden van portfolio's in een databank, het verlenen
van keurmerken aan deskundigheidsbevordering die van belang kunnen zijn bij
het onderhoud van de bekwaamheid, etc.De inspectie zal erop toezien, vanuit het schoolplan, dat zowel het bevoegd
gezag als het personeel gezamenlijk ervoor zorgen de bekwaamheid van het onderwijzend
personeel te onderhouden, aldus de leden van de D66-fractie. Hoe gaat de inspectie
dit proces beoordelen en welke beoordelingscriteria worden al dan niet in
de toezichtskaders opgenomen?Ik wijs erop dat het nog te vroeg is om vast te stellen hoe de inspectie
dit zal beoordelen en welke beoordelingscriteria daarbij zullen gelden. Het
kan dan bijvoorbeeld gaan om de vraag of er daadwerkelijk beleid is vastgesteld
in het schoolplan, wat het draagvlak daarvan is in de school, of en op welke
wijze het schoolplan wordt uitgevoerd, of veranderingen in bekwaamheidseisen
leiden tot hernieuwde doordenking van het schoolbeleid en de operationalisering
daarvan in termen van het onderhoud van de bekwaamheid van het personeel,
wat de effectiviteit was van het vastgestelde beleid etc.De leden van D66-fractie hebben een voorkeur voor een algemeen registersysteem
boven een portfoliosysteem maar vinden dat de betrokkenen daar zelf een keuze
in moeten kunnen maken. Komt deze wens om te gaan werken met een portfoliosysteem
uit de beroepsgroep zelf? Met de Raad van State en de Onderwijsraad twijfelen
zij echter over het gebruik en de waarde van de portfoliosystematiek. Deze
leden maken zich zorgen dat met het wegvallen van het registersysteem een
motivatie is weggevallen voor docenten om hun deskundigheid op peil te houden.Kan de regering aangeven in hoeverre docenten op basis van dit wetsvoorstel
worden gemotiveerd om hun deskundigheid op peil te houden, anders dan de opdrachten
tot nascholing vanuit de schoolleiding? In welke zin was het oude systeem
van het behalen van akten en op basis daarvan ontvangen van meer salaris wat
dat betreft meer motiverend?De opvatting van de aan het woord zijn de leden dat met het wegvallen
van het registersysteem een motivatie is weggevallen voor leraren om hun deskundigheid
op peil te houden, acht ik nauwelijks bewezen. Door de aanvulling op de bepalingen
over het schoolplan respectievelijk kwaliteitszorgverslag is een basis gelegd
die veel dichter bij de leraar zelf en zijn actuele beroepspraktijk ligt dan
het geval zou zijn bij een centraal register. Dat lijkt meer motiverend én,
mede daardoor, effectiever dan centrale registratie. Ik ga er daarbij vanuit
dat het schoolplan niet het document zal zijn waarin de schoolleiding opdrachten
tot nascholing geeft aan het personeel. Het schoolplan wordt geacht een document
te zijn waarover alle geledingen in de school zich kunnen uitspreken.Vanuit de beroepsgroep zelf, in het bijzonder het SBL, is de gedachte
over het werken met een portfoliosystematiek geopperd als een mogelijk beter
alternatief. Het moet een betekenisvol en hanteerbaar instrument zijn. Een
model daarvoor zal in april 2002 voor discussie beschikbaar zijn. De vraag
in welke zin het oude systeem van het behalen van akten en het op basis daarvan
ontvangen van meer salaris meer motiverend is, is nauwelijks te beantwoorden.
Bij het behalen van akten gaat het om het volgen van een opleiding gericht
op het uitbreiden van bekwaamheid én benoembaarheid. Nascholing of
anderszins deskundigheidsbevordering is niet zonder meer gericht op het uitbreiden
van benoembaarheid maar op het bijhouden of verdiepen van bekwaamheid en daarmee
mogelijk van inzetbaarheid.De regering zegt in de memorie van toelichting dat de portfolio slechts
een van de mogelijke instrumenten is, zo merken de leden van de fractie van
D66 op. Kan de regering voorbeelden geven van andere mogelijke instrumenten? Het onderhouden van bekwaamheid acht ik een opdracht aan het onderwijs.
In de memorie van toelichting op het wetsvoorstel is daarop nadrukkelijk ingegaan.
Het onderwijsveld moet de instrumenten kiezen die daarbij passen. In de discussie,
ook in het algemeen overleg van 5 april 2001, is gesproken over de betekenis
die een portfolio – een gedachte uit het veld, onder meer bij gelegenheid
van de hoorzittingen over de brief van 12 februari 2001 – daarbij zou
kunnen hebben. Met de bedoelde passages in de memorie van toelichting sluiten
we aan op die discussie, waarin het portfolio wordt gezien als een mogelijk
nuttig instrument.Ik wil op dit punt verder verwijzen naar mijn eerdere antwoorden onder
meer in reactie op vragen van leden van de fractie van de PvdA.De leden van de fractie van de ChristenUnie overwegen dat de invoering
van de bekwaamheidseisen ertoe moet leiden dat docenten permanent werken aan
hun professionele ontwikkeling en het onderhouden van hun bekwaamheden. Scholen
krijgen zelfs de wettelijke plicht om beleid op dit punt te voeren. Deze leden
willen weten in hoeverre scholen ingesteld zijn op een permanente (bij)scholing
van hun werknemers. Zijn zij wel bereid hun personeel daarvoor ruimhartig
de gelegenheid te geven, zeker als bedacht wordt dat veel scholen door het
lerarentekort moeite moeten doen om docenten voor de klas te krijgen? Zullen
docenten gezien de hoge werkdruk in het onderwijs wel voldoende motivatie
hebben ook nog eens te gaan werken aan het op peil houden van hun bekwaamheden?Uit het eerder aangehaalde onderzoek (Vraaggestuurde nascholing (...),
IVA, april 2001) blijkt mij dat scholen overtuigd zijn van het belang van
(bij)scholing en deskundigheidsbevordering. Zij zijn bereid daarvoor gelegenheid
te geven. Ook onderwijsgevend en onderwijsondersteunend personeel zijn van
het belang overtuigd. In het kader van het integraal personeelsbeleid geeft
de school dit zo vorm dat met de specifieke omstandigheden van school en leraren
rekening wordt gehouden. Overigens merk ik op dat is afgesproken dat binnen
een normbetrekking 10% van de tijd moet kunnen worden besteed aan deskundigheidsbevordering.De leden van de fractie van de ChristenUnie ontvangen graag een overzicht
van de financiële middelen, bedoeld voor scholing, die op macroniveau
aan de scholen beschikbaar worden gesteld. Zou dat uitgesplitst kunnen worden
naar de sectoren en zou daarbij aangegeven kunnen worden wat het gemiddelde
scholingsbudget per school bedraagt?De leden van de SGP-fractie wijzen er op dat het onderhouden van de bekwaamheid
van leraren en andere functionarissen in het onderwijs zowel in de tijd als
in geld de nodige middelen vraagt. Zij vragen of het de bedoeling is dat het
onderhouden en ontwikkelen van de bekwaamheid in principe binnen de werktijd
zal plaatsvinden. In hoeverre zijn scholen, leraren en andere functionarissen
in het onderwijs daarbij gebonden aan een bepaalde duur? Is dat ook een onderdeel
van het toezicht door de inspectie?Is de regering van oordeel dat scholen de beschikking hebben over voldoende
nascholingsmiddelen om het wetsvoorstel naar behoren te kunnen uitvoeren?Eerder in deze nota naar aanleiding van het verslag is, in antwoord op
vragen van de leden van de fractie van de PvdA, een overzicht van financiële
middelen gegeven. In de daarbij opgenomen tabellen zijn overigens de bedragen
niet per school maar per formatieplaats weergegeven. Daaruit blijkt dat het
totaal aan middelen de afgelopen jaren flink is toegenomen. Met een verdere
groei, de leden van deze fractie duiden hierop, zou uiteraard de uitvoering
van het voorliggend wetsvoorstel nóg beter kunnen geschieden.Deze leden vragen ook of het onderhouden en ontwikkelen van bekwaamheid
binnen de werktijd zullen plaatsvinden. Ik kan hierop geen antwoord geven,
maar wijs erop dat in CAO-verband is afgesproken dat in een normbetrekking
10% van de tijd beschikbaar is voor activiteiten in het kader van de deskundigheidsbevordering.
Met andere woorden, er is in beginsel ruimte binnen de werktijd. Een bepaalde
duur is daarmee echter niet voorgeschreven. Deskundigheidsbevordering is onderdeel
van het schoolplan en daarmee van het kwaliteitsbeleid. De inspectie kijkt
daar natuurlijk naar in het kader van het stimulerend toezicht.7. Bekwaamheid en benoembaarheid in de verschillende sectorenDe leden van de PvdA-fractie vragen de regering waarom voor het primair
onderwijs alleen voor groepsleerkrachten en OALT-leerkrachten bekwaamheidseisen
zullen worden opgesteld. Zo zetten zij vraagtekens bij het handhaven van de
eis voor vakleerkrachten in het primair onderwijs (PO) dat een bevoegdheid
voor het VO volstaat. Deze leden menen dat vakkennis die geschikt is voor
VO-leerlingen van een heel andere orde is dan werken met leerlingen in het
PO, zeker als het om jonge kinderen gaat. Ook pedagogisch-didactische kennis
moet beter zijn toegesneden op de leeftijdsgroep van leerlingen. Zij vragen
de regering daarom onderscheid te maken tussen bekwaamheidseisen voor docenten
in het VO (die haast per definitie vakdocent zijn) en vakleerkrachten in het
PO.Eerder in deze beantwoording is al aangegeven waarom het niet opportuun
is afzonderlijk bekwaamheidseisen vast te stellen voor vakleerkrachten in
het basisonderwijs. In het algemeen geven zij immers onderwijs dat ook door
de groepsleraar mag worden gegeven. De daarvoor nodige bekwaamheid is beschreven
in de bekwaamheidseisen voor die groepsleraar. Afzonderlijke vastlegging voor
vakleerkrachten levert volgens mij geen meerwaarde.Ook het handhaven van de eisen voor een groepsleerkracht voor remedial
teachers wordt door de leden van de PvdA-fractie betreurd. Zij zijn van mening
dat het «aankunnen» van een groep andere vaardigheden vereist
dan het intensief begeleiden van individuele leerlingen. Daarmee wordt een
onnodig hoge drempel geschapen voor remedial teachers, en wordt het extra
begeleidende werk gedaan door mensen die als potentiële groepsleerkracht
eigenlijk niet gemist kunnen worden. Deze leden vragen de regering daarom
alsnog tot aparte bekwaamheidseisen voor remedial teachers over te gaan.Ik merk hierover het volgende op.Remedial teaching is een geïntensiveerde en op de individuele leerling
toegesneden vorm van onderwijs. Een remedial teacher kan in de schoolorganisatie
ook moeilijk functioneren zonder ervaring als groepsleerkracht en zonder een
intensieve wisselwerking met die groepsleerkracht. De bekwaamheideisen van
de groepsleerkracht vormen daarom een noodzakelijke basis voor de functie
van remedial teacher. Vindt het bevoegd gezag aanvullende bekwaamheden nodig,
dan is het aan betrokkene en het bevoegd gezag om hiervoor scholingsafspraken
te maken.Deze opzet biedt een bevoegd gezag meer mogelijkheden voor een flexibele
inzet van personeel – daarbij rekening houdend met schoolorganisatorische
en formatieve mogelijkheden – dan de keuze voor afzonderlijke bekwaamheidseisen.De leden van de fractie van de PvdA hebben twijfels bij het handhaven
van dezelfde kwaliteitseisen voor groepsleerkrachten in het PO en het (voortgezet)
speciaal onderwijs ((V)SO). Zij snappen enerzijds de redenering van de regering
wel, dat potentiële leerkrachten voor het (V)SO niet onnodig moeten worden
gehinderd. Aan de andere kant heeft het (V)SO onmiskenbaar een eigen karakter,
en wordt over het algemeen meer van leerkrachten in het (V)SO geëist.
Dit vergt volgens de leden van de PvdA-fractie aanvullende bekwaamheidseisen
voor het (V)SO. Ook het extreem hoge ziekteverzuim in het (V)SO rechtvaardigt
dat leraren optimaal voorbereid moeten zijn op dit werk, en hun
bekwaamheid maximaal moeten bijhouden. Deze leden zien graag een reactie van
de regering hier op.Eerder in deze nota naar aanleiding van het verslag zijn wij op dit punt
ingegaan in antwoord op soortgelijke vragen van leden van de fractie van het
CDA.De leden van de PvdA-fractie stemmen van harte in met het verdwijnen van
de begrippen «eerstegraads» en «tweedegraads» leraar.
Zij hebben daar bij eerdere gelegenheden op aangedrongen, en vinden dit onderscheid
obsoleet. Wel vragen zij zich af wat dit voornemen van de regering materieel
betekenen zal, nu zij aangeeft dat specifieke eisen gesteld zullen blijven
worden aan alleen leraren in de bovenbouw van havo en vwo. Deze leden zijn
van mening dat ook leraren in het vmbo moeten beschikken over specifieke vaardigheden,
en vinden deze zeker niet minder waard dan de academische vaardigheden die
in het studiehuis noodzakelijk zijn. Zij dringen er daarom op aan om ook voor
docenten in het vmbo specifieke bekwaamheidseisen op te stellen. Deze leden
denken daarbij met name aan pedagogisch-didactische kwaliteiten, en het vermogen
om abstracte kennis begrijpelijk en hanteerbaar over te dragen.Naar aanleiding hiervan breng ik het volgende onder de aandacht.Bekwaamheidseisen worden geformuleerd om de minimumkwaliteiten te bepalen
waarover leraren moeten beschikken. Ze zijn geen uitdrukking van de waarde
die wordt gehecht aan een bepaald soort vaardigheden. De regering heeft dan
ook op geen enkele wijze willen suggereren dat leraren in het vmbo niet zouden
moeten beschikken over specifieke bekwaamheden dan wel dat die bekwaamheden
en vaardigheden minder waard zouden zijn dan die van leraren elders in het
voortgezet onderwijs of zelfs tot andere beloning zouden moeten leiden. Er
is niet zonder meer een één op één relatie tussen
de schoolsoort of fase waarin de leraar werkt en zijn beloning. Integendeel,
recentelijk is nu juist besloten dat de voor het voortgezet onderwijs geldende
salarisschalen in beginsel bereikbaar zijn voor elke leraar in dat onderwijs.
Met de mogelijkheid van toekenning van schaal 11 in het hele VO en van schaal
12 ook in VMBO en onderbouw havo/vwo en met de extra verhoging van de schoolbudgetten
zijn de mogelijkheden daartoe verruimd. Het bevoegd gezag neemt beslissingen
over de inschaling. Dat is onderdeel van het personeelsbeleid. Dat de leraar
beschikt over competenties die uitstijgen boven het niveau van bekwaamheidseisen
kan daarbij een rol spelen.Er worden wat mij betreft sets bekwaamheidseisen vastgesteld voor leraren
die – net als nu – in de eerste fase van het voortgezet onderwijs
in principe in alle schoolsoorten benoembaar en inzetbaar zijn. In die fase
is de schoolkeuze nog niet afgerond en zitten leerlingen ook nog niet volledig
naar schoolsoort gegroepeerd. Het formuleren van sets bekwaamheidseisen die
leiden tot een meer beperkte inzetbaarheid van leraren is naar mijn mening
een stap in een ongewenste richting.Dit uitgangspunt van (schoolsoort)brede benoembaarheid betekent in de
eerste plaats dat de set van bekwaamheidseisen de specifieke bekwaamheden
en vaardigheden moeten dekken die nodig zijn voor elk van die schoolsoorten.
Bovendien veronderstelt het de aanwezigheid van die pedagogisch-didactische
bekwaamheden, die de leraar in staat stellen zijn aanpak voortdurend aan te
passen aan de specifieke behoeften van de leerling of leerlingen waar hij
op dat moment mee te maken heeft.Voor het voorbereidend hoger onderwijs worden in aanvulling daarop specifieke
bekwaamheidseisen gesteld. Dit is noodzakelijk vanwege omvang en complexiteit
van de specifieke vakinhouden in dit deel van het voortgezet onderwijs. Deze
specifieke eisen zullen dan ook vooral liggen op vakinhoudelijk en specifiek
vakdidactisch terrein. Ze komen niet in de plaats van de bekwaamheidseisen
die gelden voor de eerste fase van het voortgezet onderwijs (inclusief vmbo),
maar worden aanvullend gesteld. Toch suggereert de memorie van toelichting wel de mogelijkheid van specifieke
bekwaamheidseisen voor de eerste twee leerjaren. Die specifieke bekwaamheidseisen
moeten het beter mogelijk maken om een bestaande (schoolsoortbrede) éénvakkige
bekwaamheid/benoembaarheid voor één vak uit te breiden met een –
tot de eerste twee leerjaren beperkte – bekwaamheid/benoembaarheid voor
een ander vak. Naar aanleiding van vragen hierover van de fracties van PvdA
en VVD gaan we hierop later in.Verder is er de mogelijkheid dat de leraar zich aanvullend door nascholing
en ervaring verder bekwaamt in het lesgeven in een bepaald deel van het voortgezet
onderwijs. Met de introductie van de schalen 11 en 12 in de eerste jaren van
het voortgezet onderwijs en de daartoe extra toegenomen schoolbudgetten is
het bevoegd gezag dan ook beter in positie gebracht om de waardering daarvoor
ook in de beloning tot uitdrukking te brengen.De zienswijze dat ook de onderbouw van het voortgezet onderwijs specifieke
kennis en vaardigheden van leraren vergt, delen de leden van de PvdA-fractie
met de regering. Zij vragen daarom de suggestie om ook voor deze groep eigen
bekwaamheidseisen te ontwerpen, uit te werken. Deze leden steunen de weg waarlangs
de regering meervakkige kennis in de onderbouw bereiken wil, en zien hier
een doorslaggevende taak voor de autonome school.Ik merk hierover op, dat de suggestie in de memorie van toelichting om
specifieke bekwaamheidseisen voor de eerste twee leerjaren van het voortgezet
onderwijs te ontwikkelen, in de eerste plaats voortkomt uit het streven naar
de mogelijkheid van uitbreiding van de inzetbaarheid van leraren met behoud
van vakinhoudelijke kwaliteit. Het gaat daarbij om uitbreiding van de bekwaamheid
van een al voor ten minste één vak volledig bevoegde/bekwame
leraar met vakinhoudelijke en -didactische bekwaamheden voor een ander vak.Aan dat streven liggen vooral pedagogisch-didactische argumenten ten grondslag.
In de eerste twee leerjaren van het voortgezet onderwijs is er om pedagogisch-didactische
redenen behoefte, minder verschillende leraren per klas te hebben (sterkere
band tussen leraar en klas, geleidelijker overgang van primair onderwijs naar
voortgezet onderwijs, meer samenhang en minder versnippering). Een manier
om dat te bereiken met behoud van de vakinhoudelijke en -didactische kwaliteit,
is dat leraren een tweede (of derde) bevoegdheid bezitten. Ontwikkeling en
vaststelling van specifieke bekwaamheidseisen voor de eerste twee leerjaren
van het VO maken dat in meer situaties bereikbaar. Daardoor wordt de inzet
van onbevoegde leraren beperkt.Overigens zijn er ook vanuit het perspectief van het personeelsbeleid
en de personeelsvoorziening argumenten voor bekwaamheidsverbreding. In het
personeelsbeleid van de school kan bekwaamheidsverbreding worden ingebed als
mogelijkheid tot loopbaanontwikkeling voor leraren. In de personeelsvoorziening
kan grotere flexibiliteit in de inzet van leraren het ontstaan van vele kleine,
en daardoor moeilijk vervulbare vacatures voorkomen.De leden van de PvdA-fractie vragen speciale aandacht voor praktijkdocenten
in onderbouw en vmbo. De regering besteedt wel aandacht aan de positie van
deze docenten in de BVE-sector, maar niet aan die in het VO. Deze leden vragen
de regering waarom dat zo is, en of ook hier niet sprake kan zijn van specifieke,
aanvullende bekwaamheidseisen.De positie van de docenten voor de beroepsgerichte vakken in het VMBO
verschilt niet wezenlijk van die van de leraren voor de algemene vakken, zo
merk ik op. Zoals het wetsvoorstel aangeeft, zullen voor alle leraren in het
voortgezet onderwijs bekwaamheidseisen worden vastgesteld die betrekking hebben
op zowel pedagogisch-didactische kennis, inzicht en vaardigheden als op vakbekwaamheid.
Dat geldt ook voor de leraren in de beroepsgerichte vakken. De
beroepsgerichte vakken in het VMBO hebben een beroepsvoorbereidende functie,
die in de BVE-sector een beroepsopleidende. In de BVE-sector bestaat daardoor
vaker behoefte aan inzet van vakspecialisten.De leden van de VVD-fractie zijn er geen voorstander van om de terminologie
«eerstegraads gebied» respectievelijk «tweedegraads gebied»
los te laten. Zij zien hier de zin niet van in. Deze zin wordt ook onvoldoende
in de memorie van toelichting gemotiveerd. Op blz. 30 staat dat bekwaamheidseisen
kunnen worden onderscheiden naar schoolsoort en naar samenhangende leerjaren
in het voortgezet onderwijs. De regering heeft onlangs haar standpunt bepaald
ten aanzien van het advies van de Onderwijsraad over de toekomst van de basisvorming.
Differentiatie naar niveau (per schoolsoort) behoort weer tot de mogelijkheden.Deze leden begrijpen niet dat het huidige onderscheid in eerste- en tweedegraadsgebied
te weinig ruimte biedt voor mogelijk toekomstige ontwikkelingen. Indien een
dergelijke naamswijziging wordt voorgesteld, die blijkbaar ook onderwijsinhoudelijke
consequenties in de toekomst kan inhouden, dan dient de regering toch meer
zicht te bieden op deze mogelijke consequenties. Vooralsnog kunnen deze leden
niet instemmen met de voorgestelde wijziging. Zij verzoeken de regering dit
nu beter te motiveren of later bij afzonderlijk voorstel van wet hierop terug
te komen, wanneer ook helder is wat de beoogde onderwijsinhoudelijke consequenties
zijn. Kan zij hiermee instemmen?In antwoord op vragen van onder meer leden van de fractie van de PvdA
ben ik op dit onderwerp elders in deze nota naar aanleiding van het verslag
al ingegaan. De achtergrond van de opvatting dat het onderscheid eerste- en
tweedegraads bevoegdheid te weinig ruimte biedt aan mogelijke toekomstige
ontwikkelingen, ligt in de mogelijkheden die er zijn om specifieke sets van
bekwaamheden te formuleren. Inzetbaarheid van bevoegde leraren kan daarmee
op verantwoorde en efficiënte wijze worden vergroot, in overeenstemming
met het personeelsbeleid van de school. Zo geeft de memorie van toelichting
aan dat het in dat kader wenselijk zou kunnen zijn om specifieke bekwaamheidseisen
voor de eerste twee leerjaren van het voortgezet onderwijs te ontwikkelen
en vast te stellen. Deze suggestie komt in de eerste plaats voort uit het
streven om niet voorbij te gaan aan de goede argumenten die er zijn om in
de eerste twee leerjaren van het voortgezet onderwijs leraren voor meer dan
één vak te kunnen inzetten, maar tegelijk wel de garantie te
krijgen van bekwaamheid.Inzet van leraren voor meer vakken kan worden beargumenteerd met verwijzing
naar pedagogische en didactische voordelen en naar samenhang binnen het stelsel.Pedagogisch voordeel is bijvoorbeeld dat het inzetten van een leraar in
meer vakken het mogelijk maakt klassen te koppelen aan een kleiner aantal
leraren. Daardoor kan de band tussen leraar en klas sterker worden. Didactisch
voordeel kan worden behaald als het gaat om het zichtbaar maken van de samenhang
tussen de verschillende vakken en de samenhang in didactische aanpak.Als het gaat om het stelsel: de overgang van het primair onderwijs, waarin
één leraar vrijwel alle vakken geeft, naar het voortgezet onderwijs,
waarin één leraar niet meer dan één vak geeft,
verloopt niet meer abrupt maar geleidelijk, via een tussenstap: in de eerste
twee jaren van het voortgezet onderwijs zijn er meer leraren die meer vakken
kunnen geven. De enige manier om dat te bereiken met de garantie van vakinhoudelijke
en -didactische kwaliteit is, een tweede (of derde) bevoegdheid te eisen.
Binnen het huidige stelsel van bevoegdheden betekent dat een bevoegdheid die
het helehuidige tweedegraads gebied bestrijkt,
van de eerste klas vmbo tot en met de derde klas gymnasium en eindniveau 4
van het mbo. Maar voor inzet alleen in de eerste twee leerjaren van het VO
houdt een volledige tweedegraads bevoegdheid een surplus aan
vakinhoudelijke en -didactische kennis en vaardigheden in. Voor het beoogde
doel, namelijk vergroting van inzetbaarheid van de «bevoegde leraar»,
wordt de opleiding tot een (brede) tweedegraads bevoegdheid daarom als te
belastend ervaren. Ontwikkeling en vaststelling van bekwaamheidseisen specifiek
voor de eerste twee leerjaren van het VO zorgen ervoor dat de belasting van
een opleiding daartoe in verhouding staat tot het beoogde doel: bredere inzetbaarheid
in alleen de eerste twee jaren van het voortgezet onderwijs. Daardoor zal
de inzet van onbevoegde leraren kunnen worden beperkt en de vakinhoudelijke
kwaliteit van het onderwijs veiliggesteld.De leden van de VVD-fractie wijzen verder vakverbreding, zoals voorgesteld,
af. Hoe kan de regering met dit voorstel komen nu het strijdig is met het
hart van het wetsvoorstel? Het voorstel van de vakverbreding verdraagt zich
niet met de minimale bekwaamheidseisen waaraan alle leraren moeten voldoen.
De beperking dat de vakinhoudelijke kennis niet veel verder behoeft te reiken
dan feitelijk noodzakelijk is dan de eerste twee leerjaren van het voortgezet
onderwijs strookt niet met de bekwaamheidseis waarover een normaal bevoegde
en bekwame docent moet beschikken. Of ligt er in het voornemen van de regering
de wens besloten om aan het aspect vakkennis in de bekwaamheidseisen sowieso
minder waarde te hechten?Deze leden zijn niet tegen vakverbreding als zodanig. Iedere docent kan
door middel van bijscholing zijn bekwaamheid verbreden. Er vanuit gaande dat
een bekwame docent al beschikt over voldoende pedagogisch-didactische kennis,
zal deze bijscholing voornamelijk betrekking hebben op nieuwe vakkennis. Zeker
wanneer het verbreding betreft van een vak dat dicht bij het eigen vak ligt,
zal de bijscholing niet onnodig zwaar hoeven te zijn. De leden van de VVD-fractie
nodigen de regering dringend uit het wetsvoorstel op dit onderdeel aan te
passen.Het wetsvoorstel voorziet naar mijn mening in wat deze leden wensen. Het
wetsvoorstel regelt geen vakverbreding. Wel is het streven, mogelijkheden
aan te reiken voor bekwaamheidsverbreding van beroepsbeoefenaren. De suggestie
om, indien gewenst, specifieke bekwaamheidseisen vast te stellen voor de eerste
twee leerjaren van het voortgezet onderwijs teneinde in die leerjaren een
vakinhoudelijk bredere inzet van leraren mogelijk te maken, behoort in die
zin dan ook tot de kern van dit wetsvoorstel: het garanderen van onderwijskwaliteit
door het vaststellen van een set bekwaamheidseisen voor leraren. Ook breder
bevoegde docenten moeten immers voldoen aan de bekwaamheidseisen waaraan alle
leraren moeten voldoen. Zij moeten voorts voldoen aan de bekwaamheidseisen
die gelden voor het lesgeven in het tweede (of derde) vak in de eerste twee
leerjaren van het VO. Het gaat hier dus om leraren met een bijzondere kwaliteit:
een bredere bekwaamheid dan wat minimaal is vereist voor een «normale»
inzetbaarheid. Het wetsvoorstel regelt dus niet een vakbreding maar een verantwoorde
en efficiënte verbrede inzet van personeel.Over het belang van vakinhoudelijke bekwaamheid breng ik het volgende
naar voren. Het wetsvoorstel schrijft vaststelling voor van bekwaamheidseisen
die betrekking hebben op zowel pedagogisch-didactische kennis, inzicht en
vaardigheden als op vakbekwaamheid. Daarmee is het belang aangegeven dat aan
vakbekwaamheid wordt gehecht. Over de reikwijdte van de vakinhoudelijke kennis
laat dit wetsvoorstel zich niet uit. Dat is aan de orde in de AMvB over de
bekwaamheidseisen zelf. Wel kan hier al worden gesteld dat de vakinhoudelijke
kennis van de leraar in alle gevallen verder moeten reiken dan tot het gebied
waarvoor zijn bevoegdheid geldt. De leraar zal altijd ruim overzicht moeten
hebben over de kennis en vaardigheden die leerlingen onder zijn verantwoordelijkheid
moeten bereiken. Kan de regering aangeven in hoeverre de bekwaamheidseisen voor onderwijsgevend
personeel al zijn opgesteld, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Hoe zijn
deze eisen tot stand gekomen, hoe lang zijn ze geldig en hoe vindt eventuele
herijking plaats? In hoeverre zijn er op dit moment al bekwaamheidseisen geformuleerd
voor verschillende onderwijssectoren, -soorten en -fasen en waar zijn op dit
moment al bekwaamheidseisen geïmplementeerd?In antwoord hierop breng ik naar voren dat in april 2002 SBL een eerste
proeve van bekwaamheidseisen gereed zal hebben voor publicatie en discussie.
Met die proeve zullen consultatieronden worden gehouden, waarna in januari
2003 een definitief advies aan ons zal worden aangeboden. Elders in deze beantwoording
ben ik al op dit punt in gegaan. De voorstellen voor bekwaamheidseisen komen
onder regie van SBL in kringen van leraren tot stand en zullen aan een brede
groep van betrokkenen onder meer in de Raad van Advies van SBL worden voorgelegd
voordat een definitief advies aan de regering wordt aangeboden. De bekwaamheidseisen
zullen ten minste zes jaren geldig zijn. Ten minste elke zes jaar zal worden
bezien of eventuele herziening of aanvulling nodig is. De nota van wijziging
regelt dat.Bekwaamheidseisen in de zin van het wetsvoorstel zijn er dus nog niet,
dat zou ook niet kunnen. Wel zijn er eind jaren negentig van de vorige eeuw
op ons verzoek en onder regie van de LPC startbekwaamheidseisen opgesteld
voor het primair onderwijs en voor voortgezet onderwijs en educatie en beroepsonderwijs.
Die startbekwaamheidseisen hebben geen juridische basis gekregen. Lerarenopleidingen
beschouwen ze wel als richtinggevend voor hun curricula. Met de HBO-raad is
dat ook in een convenant vastgelegd over de implementatie van startbekwaamheidseisen
voor het primair onderwijs. Daarbij is ook afgesproken dat de inspectie rapporteert
over die implementatie. Een eerste rapportage is de Kamer eind januari jl.
gezonden met het oog op het algemeen overleg over lerarenopleiding d.d. 30
januari jl.Dezelfde leden hebben er geen bezwaar tegen dat het voorstel tot invoering
van een wettelijk register voor onderwijsgevend personeel van de baan is.
Eventuele voordelen van een dergelijk stelsel waren ook onvoldoende helder
gemaakt. Maar deze leden constateren wel dat er niets voor in de plaats is
gekomen. Het eerder voorgestelde portfoliomodel wordt niet verplicht gesteld.
Welke andere instrumenten ziet de regering om zicht te blijven houden op de
kwaliteit van het onderwijspersoneel? Hoe wordt bereikt dat er toch een zekere
vorm van uniformiteit ontstaat opdat de mobiliteit van het onderwijspersoneel
niet negatief wordt beïnvloed?Ik merk op dat zoals ook elders in deze beantwoording is aangegeven, SBL
een portfolio-instrument ontwikkelt dat breed bruikbaar kan zijn. Bij gelegenheid
van de publicatie van de eerste proeve van bekwaamheidseisen in april 2002,
zal ook ten aanzien van het portfolio meer zicht worden geboden op de mogelijke
uitwerking.Aan een school opgedane kwalificaties moeten toch een zeker civiel effect
hebben en ook geldig zijn op andere scholen, zo stellen de leden van de CDA-fractie.
Is het de bedoeling onderscheid in bekwaamheidseisen aan te brengen, bijvoorbeeld
per schoolsoort of schoolfase? Zo ja, hoe krijgt dit dan wettelijk gestalte?Mijn bedoeling is dat de ontwikkeling van bekwaamheid van personeel systematisch
wordt bijgehouden en desgewenst ook een rol kan spelen bij overgang naar een
andere werkgever. Zoals al is aangegeven, kan het bij nota van wijziging geïntroduceerde
bekwaamheidsdossier daaraan bijdragen.Over het civiel effect van aan de school opgedane kwalificaties wil ik
het volgende opmerken. De wet zelf geeft aan onder welke voorwaarden personeel mag worden benoemd. Leraren moeten voldoen aan bekwaamheidseisen.
Zij kunnen het bewijs daarvoor leveren door overlegging van een getuigschrift
waaruit blijkt dat aan die bekwaamheidseisen is voldaan. Zulke getuigschriften
zijn de basis voor benoembaarheid, zij hebben een breed civiel effect. Als
een leraar zich breder wil kwalificeren en de benoembaarheid wil uitbreiden,
zal hij ook in dat geval het bewijs van zijn bekwaamheid moeten laten blijken
uit een getuigschrift als bedoeld in de WHW.De vragenstellers duiden kennelijk ook op kwalificaties die niet leiden
tot uitbreiding van benoembaarheid maar zijn gericht op verdieping van bekwaamheid
op terreinen waarvoor betrokkene al benoembaar is en dus heeft bewezen aan
de bekwaamheidseisen te voldoen. Nascholing kan bijvoorbeeld leiden tot een
verdieping van bekwaamheid al dan niet toegesneden op door de school gemaakte
keuzen. Dergelijke kwalificaties hebben niet zonder meer civiel effect in
de zin dat personen die niet beschikken over die kwalificaties niet zouden
mogen worden benoemd. Het is bij uitsluiting de verantwoordelijkheid van het
aanstellend of benoemend bevoegd gezag om die kwalificaties te wegen. Met
het aanreiken van door SBL ontwikkelde instrumenten wordt in ieder geval de
transparantie op dat punt bevorderd.De leden van de CDA-fractie constateren vervolgens dat met dit wetsvoorstel
het verschil in tweede- en eerstegraads leraren verdwijnt. Welke politieke
overwegingen hebben geleid tot het doen verdwijnen van dit verschil? Heeft
dit ook consequenties voor de beloning? Hoe verhouden huidige bevoegdheden
zich tot toekomstige bekwaamheidseisen? Geeft een in het verleden verkregen
bevoegdheid automatisch recht op een bewijs van startbekwaamheid in de toekomst?Voor de overwegingen achter het verlaten van de begrippen eerste- en tweedegraads
bevoegdheid verwijs ik naar antwoorden op vragen van onder meer de fracties
van de PvdA en de VVD. Dat verlaten van begrippen heeft geen gevolgen voor
de beloning. Het is aan het bevoegd gezag om kwaliteit en inzetbaarheid te
waarderen in inschaling in een functie.De vast te stellen bekwaamheidseisen zijn minimum kwaliteitseisen waaraan
alle leraren moeten voldoen. Voor nieuwkomers in het beroep fungeren ze als
startbekwaamheidseisen, voor wie op grond van een eerder behaalde bevoegdheid
al toegang heeft tot het beroep hebben ze een richtinggevende functie voor
verdere professionalisering.De leden van de CDA-fractie merken verder op dat de memorie van toelichting
stelt dat de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt zullen leiden tot een toename
van het belang van onderwijsondersteunende activiteiten. Kan dit worden toegelicht?
Bestaat er geen kans dat een te strikte functiedifferentiatie en functieafsplitsing
leidt tot functieverarming en vermindering van het functie-imago? Welke nieuwe
functies voorziet de regering?Ik vind het lerarentekort het meest nijpende probleem voor de onderwijsarbeidsmarkt.
Ook daardoor ontstaat behoefte om personeel en onderwijskundige inrichting
van de school op een nieuwe manier op elkaar af te stemmen. Daarbij kunnen
scholen meer dan voorheen gebruik gaan maken van ander personeel dan uitsluitend
leraren.Functiedifferentiatie leidt niet tot functieverarming en vermindering
van het functie-imago. Eerder tot het tegendeel: leraren vinden dankzij de
ontwikkeling van meer ondersteuning hun beroep juist interessanter. Zij worden
niet langer belast met de «simpele» klussen, maar kunnen zich
veel meer richten op inhoudelijke zaken zoals selectie van leerstof en afstemming
ervan op verschillende doelgroepen.De leden van de CDA-fractie onderschrijven dat een samenhangende kwalificatiestructuur
de verschillende onderwijsberoepen en werkzaamheden ten opzichte
van elkaar positioneert en helderheid verschaft. Maar wie zet deze structuur
op en onderhoudt deze?Tot op heden bestaat geen zicht op wat voor soort bekwaamheidseisen worden
opgenomen in de AMvB's. Het SBL spreekt over het ontwikkelen van een «tweede
generatie bekwaamheidseisen» waarvan naar verwachting in april 2002
een proeve gereed is.De stelling is dat een samenhangende kwalificatiestructuur tot stand komt
door in onderlinge samenhang bekwaamheidseisen te formuleren voor verschillende
beroepen en werkzaamheden in het onderwijs. Ik wijs erop dat die kwalificatiestructuur
er nog niet is, want er zijn nog geen bekwaamheidseisen in de zin van het
wetsvoorstel, en het tempo waarin ze beschikbaar komen is verschillend. Zo
moet nog veel werk worden verricht voordat bekwaamheidseisen zijn vastgesteld
voor alle ondersteunende werkzaamheden waarvoor dat gewenst kan worden geacht.De beroepsbeoefenaren zelf hebben, samenwerkend in het SBL, de opdracht
om voorstellen te ontwikkelen op deze terreinen. Bekwaamheidseisen zelf zullen
bij AMvB worden vastgesteld en kunnen eenmaal per zes jaren worden gewijzigd
of aangevuld.Ook vragen deze leden in hoeverre wat nu wordt ontwikkeld, afwijkt van
wat al eerder, in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
en in overleg met sociale partners, is ontwikkeld door Bureau Berenschot.Elders in deze beantwoording gaan we in op de relatie met wat Bureau Berenschot
heeft ontwikkeld.Het verbaast de leden van de CDA-fractie dat de regering stelt dat de
onderwijsondersteunende activiteiten aan belang zullen winnen maar dat deze
activiteiten nog geenszins geïdentificeerd zijn door de actoren in het
veld. Dat leidt tot de vraag hoe de mogelijkheid tot het stellen van bekwaamheidseisen
voor werkzaamheden van ondersteunend personeel via de algemene maatregel van
bestuur eventueel nader kan worden ingevuld. Wie beslist of er eisen moeten
komen en welke procedure wordt dan bewandeld?Nadere invulling van bekwaamheideisen voor werkzaamheden van ondersteunend
personeel gebeurt naar ik verwacht in twee fasen:a. de beroepsgroep identificeert eerst voor welke werkzaamheden bekwaamheidseisen
zouden moeten worden vastgesteld en legt haar voorstel aan mij voor. Ik wil
de in de nota van wijziging bedoelde beroepsorganisatie hierop aanspreken;b. daarna krijgt die beroepsorganisatie, als dat voorstel voldoende draagvlak
heeft, de gelegenheid om een voorstel te doen voor bekwaamheidseisen voor
die werkzaamheden.De leden van de CDA-fractie stellen vast dat onderwijsondersteunende personeelsleden
en onderwijskundig-leidinggevende personeelsleden twee jaar mogen worden belast
met werkzaamheden waarvoor bekwaamheidseisen gelden waaraan zij niet voldoen.
Daarnaast is de regering niet voornemens om op korte termijn bekwaamheidseisen
op te stellen voor onderwijskundigleidinggevenden. Hoe verhouden beide stellingnamen
zich tot de voorgenomen kwaliteitsimpuls?In mijn visie is er geen strijdigheid tussen beide stellingnamen. In de
memorie van toelichting is aangegeven waarom we ervoor hebben gekozen nog
geen gebruik te maken van de «kan-bepaling» tot het vaststellen
van bekwaamheidseisen van onderwijskundig leidinggevende aard. Daarbij speelt
nu juist een belangrijke rol dat schoolleiders zelf, zowel in po als vo, als
het gaat om een kwaliteitsimpuls belangrijke initiatieven hebben genomen. Het effect daarvan zou heel goed zodanig kunnen zijn dat er geen aanleiding
is om daarnaast ook in de regelgeving bekwaamheidseisen vast te stellen.Wel is uiteraard rekening gehouden met het feit dat de situatie kan ontstaan
dat we er wél voor kiezen om van de «kan-bepaling» gebruik
te maken. Dat enkele feit maakt het noodzakelijk om te voorzien in een regeling
voor zittend personeel dat wel met die werkzaamheden wordt belast maar nog
niet aan de daarop gerichte bekwaamheidseisen voldoet.De leden van de CDA-fractie vragen ook of het de bedoeling is dat de inspectie
jaarlijks inventariseert hoeveel onbevoegden er werkzaam zijn binnen het onderwijs.Ik merk op dat de inspectie in het algemeen op de hoogte zal zijn van
het aantal onbevoegden. Zij geeft immers zelf daartoe ontheffing (bijvoorbeeld
op grond van artikel 33 WVO, 3e lid) dan wel zij wordt daarvan op de hoogte
gesteld door het bevoegd gezag van de school (bijvoorbeeld op grond van het
nieuwe vierde lid van artikel 33).Waarom heeft de regering niet gekozen voor duidelijk aangeven in de AMvB
welke bekwaamheden voor welke onderwijsvormen noodzakelijk zijn, zo vragen
de leden van de D66-fractie?Ik antwoord hierop dat elke wet (WPO, WEC, WVO delen I en II, en WEB)
een eigen grondslag bevat voor een AmvB over bekwaamheidseisen voor personeel
als bedoeld in die wet. Volstrekt helder zal zijn voor welke onderwijsvormen
de in die AMvB's opgenomen bekwaamheidseisen zullen gelden.Dezelfde leden stellen vast dat de bekwaamheidseisen voor vakleerkrachten
in het primair onderwijs voor bepaalde nader aan te wijzen vakken dezelfde
zijn als die voor leraren in het voortgezet onderwijs. Voor welke vakken kunnen
leraren uit het voortgezet onderwijs benoemd worden?Voor de vakken zintuiglijke en lichamelijke oefening, Engelse taal, tekenen,
muziek, handvaardigheid, Fries, euritmie, bevordering van het taalgebruik
(drama) en spel en beweging (dans) kunnen leraren met een vo-bevoegdheid worden
benoemd.Na lezing van de passages in de memorie van toelichting over de bekwaamheid
en benoembaarheid bekruipt de leden van de D66-fractie het gevoel dat het
wetsvoorstel niet alleen bekwaamheidseisen regelt voor de beroepsgroep maar
ook oplossingen aandraagt voor het lerarentekort. Klopt dat beeld?Ik merk hierover op dat met dit wetsvoorstel wordt beoogd de toelating
tot het beroep te laten bepalen door bekwaamheidseisen. Het gaat daarbij om
bekwaamheden die noodzakelijk zijn voor een goede uitoefening van het beroep
en die daaraan direct zijn ontleend. Voor de toelating tot het beroep is dan
niet langer de manier waarop die bekwaamheden zijn verworven, het belangrijkst.
Deze benadering beoogt meer eigenlijke criteria te hanteren voor de toelating
tot het beroep van leraar. Tegelijkertijd maakt dit een meer open onderwijsarbeidsmarkt
mogelijk. Als daarmee oplossingen worden aangedragen voor het lerarentekort,
is dat alleen maar toe te juichen.Het hoofdstukje over voortgezet onderwijs op blz. 16 en 17 van de memorie
van toelichting roept veel vragen op bij dezelfde leden. Het bestaande onderscheid
tussen tweede- en eerstegraads leraren komt te vervallen maar wat daar precies
voor in de plaats komt is hen niet duidelijk. Immers de AMvB moet nog nader
ingevuld worden en er zitten veel kan-bepalingen in de tekst. Graag willen
zij opheldering over de verbreding van de inzet van de leraar in de onderbouw.
Hebben de leden van de D66-fractie het goed begrepen dat als
een leraar in de onderbouw voor een vak bevoegd is, hij tevens voor alle vakken
bevoegd is? Kan de regering aangeven welke specifieke bekwaamheidseisen voor
de eerste twee leerjaren nodig zijn om de kwaliteit van het onderwijs te behouden
en versterken?Het wetsvoorstel schrijft bekwaamheidseisen voor die betrekking hebben
op zowel pedagogisch-didactische kennis, inzicht en vaardigheden als op vakbekwaamheid,
zo merk ik op. De eisen van vakbekwaamheid gelden per vak. Er is nergens in
dit wetvoorstel sprake van dat aan de lesbevoegdheid voor het ene vak automatisch
de bevoegdheid wordt gekoppeld om in een ander vak les te geven, laat staan
in alle andere vakken.De bekwaamheidseisen zelf zullen in een AMvB worden vastgelegd. Op dit
moment is het nog niet mogelijk een nauwkeurige beschrijving te geven van
eventuele specifieke bekwaamheidseisen voor de eerste twee leerjaren van het
VO. Voor een meer algemene argumentatie daarbij verwijzen we naar de antwoorden
over dit onderwerp op vragen van de leden van de fracties van PvdA en VVD.Ook zijn deze leden benieuwd wie straks de disciplinaire kennis van de
leraar in de gaten gaat houden. Als de in het nieuwe artikel 36 bedoelde AMvB
vastgesteld wordt, betekent dit dat een leraar twee jaar lang kan lesgeven
in een andere fase van het onderwijs (b.v. bovenbouw havo/vwo) of in een ander
vakgebied.Ik wijs erop dat voorop staat dat het bevoegd gezag verantwoordelijk is.
Het wetsvoorstel vereist een schriftelijke overeenkomst tussen bevoegd gezag
en desbetreffende leraar die op basis daarvan een inspanningsverplichting
heeft. Het gaat in alle gevallen om reeds bevoegde leraren die hebben aangetoond
over kwaliteiten te beschikken die nodig zijn voor leraarschap in VO. Op grond
daarvan kan inzicht worden verwacht in eventuele gebreken in vakkennis en
een actieve houding in het vragen om ondersteuning. Bovendien, de leraar functioneert
niet in isolement, maar als lid van vaksectie en afdeling.De leden van de fractie van D66 vragen of ouders en leerlingen hierin
nog advies- of instemmingsrecht hebben.Zoals eerder al opgemerkt in deze nota naar aanleiding van het verslag,
heeft het kwaliteitsbeleid van de school een plaats in het schoolplan, dat
is onderworpen aan instemmingsrecht van de medezeggenschapsraad als geheel,
dus inclusief ouders/leerlingen.De nascholing in engere zin is onderworpen aan instemmingsrecht van het
personeelsdeel van de medezeggenschapsraadDe leden van de D66-fractie informeren of het wetsvoorstel het mogelijk
maakt niet-academici onderwijs te laten geven in de bovenbouw havo/vwo. Welke
argumenten heeft de regering hiervoor behalve dat het helpt bij het verminderen
van de lerarentekorten?Elders in deze nota naar aanleiding van het verslag heb ik in antwoord
op vragen van de leden van de fractie van D66 aangegeven dat het stellen van
opleidingseisen zoals een academische opleiding minder goed past in de benadering
van bekwaamheidseisen. Ook heb ik aangegeven, onder meer in antwoord op vragen
van de leden van de fractie van de PvdA, dat het bij de bekwaamheidseisen
voor het voorbereidend hoger onderwijs (bovenbouw HAVO/VWO) gaat om extra bekwaamheidseisen bovenop die voor het overig VO
en dat het in de rede ligt dat ze in belangrijke mate betrekking zullen hebben
op vakinhoudelijke kennis, inzichten en vaardigheden.Het wetsvoorstel bevat de mogelijkheid dat docenten in de eerste twee
jaren van het voortgezet onderwijs naast voor hun eigen vak ook voor andere vakken inzetbaar zijn. Daarvoor zouden specifieke bekwaamheidseisen
kunnen worden ontwikkeld. De leden van de fractie van de ChristenUnie willen
weten of docenten zonder (bij)scholing aan deze specifieke eisen kunnen voldoen
of dat het uitdrukkelijk de bedoeling is dat zij zich daarvoor gaan bijscholen.
Een makkelijker inzetbaarheid voor andere vakken dan het vak waar de docent
bevoegd is, mag uiteraard niet ten koste gaan van de vakinhoudelijke kwaliteit
van het onderwijs. De tweedegraads vakbevoegdheid zal echter bij de verbreding
voor de inzet niet meer geëist worden. Kan de regering aangeven hoe de
specifieke bekwaamheidseisen garanderen dat vakinhoudelijke kwaliteit van
de lessen van voldoende niveau blijft?Ik breng naar voren dat het vaststellen van specifieke bekwaamheidseisen
voor de eerste twee leerjaren van het voortgezet onderwijs er nadrukkelijk
op is gericht dat leraren een inspanningsverplichting aangaan opdat ze na
ten hoogste twee jaar kunnen aantonen dat ze daadwerkelijk aan die eisen voldoen.
In het personeelsbeleid van de school kan bekwaamheidsverbreding worden ingebed
als mogelijkheid tot loopbaanontwikkeling voor leraren. In de personeelsvoorziening
kan grotere flexibiliteit in de inzet van leraren het ontstaan van vele kleine,
en daardoor moeilijk vervulbare vacatures voorkomen.Ontwikkeling en vaststelling van specifieke bekwaamheidseisen voor de
eerste twee leerjaren van het VO maken het mogelijk dat de belasting van een
opleiding tot een bevoegdheid daartoe, in een juiste verhouding komt te staat
tot het beoogde doel: bredere inzetbaarheid in de eerste twee jaren van het
voortgezet onderwijs. Dat zal de inzet van onbevoegde leraren kunnen beperken
en de vakinhoudelijke kwaliteit van het onderwijs veiligstellen.8. Zij-instroom in het beroepDe leden van de PvdA-fractie juichen het toe dat de zij-instroom in het
leraarsvak in onderliggend wetsvoorstel haar plek krijgt. Zij vragen de regering
wel hoe problemen bij de opleiding van zij-instromers kunnen worden opgelost.
Deze leden hebben de stellige indruk dat zij-instromers vooral behoefte hebben
aan praktijkscholing, terwijl hen nu vooral theorie wordt geboden. Ook is
de maximale periode van scholing van twee jaar in een aantal regio's kennelijk
gaan werken als een minimum. Zij vragen de regering of haar dezelfde geluiden
bereikt hebben, en zo ja, wat hier aan te doen is. Het is immers in ieders
belang dat zij-instromers zo geolied mogelijk hun weg naar het onderwijs weten
te vinden.Deze geluiden hebben mij bereikt. Er zijn maatregelen genomen en voorstellen
gedaan om knelpunten weg te nemen. Deze maatregelen zijn opgenomen in de achtereenvolgende
beleidsnota's Maatwerk.Dezelfde leden stemmen ook van harte in met de uitbreiding van het aantal
praktijkvakken waarvoor mbo'ers met ervaring kunnen worden toegelaten. Wel
vragen zij de regering wat de zin betekent dat het «bij voorkeur»
zal gaan om personen die enige jaren relevante ervaring met het betreffende
vak op de arbeidsmarkt hebben opgedaan. Zal het niet altijd moeten gaan om
personen die over dergelijke ervaring beschikken?Het zal volgens mij altijd moeten gaan om personen die over relevante
ervaring met het vak beschikken op de arbeidsmarkt. De voorkeur gaat uit naar
personen die al enige jaren ervaring hebben opgedaan.Ook vragen deze leden waarom regels met betrekking tot uitzendkrachten
apart geregeld zullen worden. Horen deze niet thuis in onderliggend wetsvoorstel?Ik wijs erop dat de regels over uitzendkrachten strekken tot explicitering
en verduidelijking van de mogelijkheden tot inschakeling van uitzendkrachten.
Dat heeft als zodanig niets te maken met het kwaliteitsbeleid van de school.
Over dat laatste nu gaat de WBIO heel nadrukkelijk. Een afzonderlijk wetsvoorstel
voor de uitzendkrachten had dan ook de voorkeur. Het wetsvoorstel over de
uitzendkrachten ligt inmiddels om advies bij de Raad van State.De leden van de VVD-fractie vragen of de Open Universiteit nu al geschiktheidverklaringen
mag afgeven. Zo niet, wordt dit meegenomen in de nieuwe taak voor de Open
Universiteit? Zijn er al afspraken gemaakt met de Open Universiteit om meer
hoger opgeleiden als zij-instromer voor te bereiden op het lerarenberoep?Deze leden hechten aan de eis van hoger onderwijs. Zij komen later in
het verslag hierop terug.Ik merk hierover op dat de Open Universiteit (OUNL) nu geen geschiktheidsverklaringen
kan afgeven, want zij verzorgt geen lerarenopleidingen.De OUNL zal een plan opstellen voor het ontwikkelen van een methodiek
voor afstandsonderwijs aan zij-instromers, zoals besproken bij de behandeling
van de onderwijsbegroting 2002. Het overleg met de OUNL over de invulling
van deze nieuwe taak is nog gaande. Daarbij is het name van belang dat de
rol van de OUNL in relatie tot die van de bestaande aanbieders van lerarenopleidingen
en van scholing van zij-instromers duidelijk wordt gemarkeerd. Ik wil niet
vooruitlopen op de conclusies van dat overleg; zodra hierover concrete afspraken
tot stand zijn gekomen, zal ik de Kamer daarover informeren.De beleidsarme inbedding van de regeling voor de zij-instroom heeft de
steun van de leden van de VVD-fractie, evenals de reeds aangekondigde mogelijkheid
om ook andere instellingen te erkennen om geschiktheidsverklaringen af te
geven. Deze instellingen dienen aan dezelfde hoge kwaliteitseisen te voldoen
als de hogeschoolopleidingen en universitaire opleidingen. De onderwijsinspectie
dient voluit de ruimte en de bevoegdheid te krijgen om ook de kwaliteit van
deze instellingen te waarborgen. Deelt de regering deze opvatting?Ik wijs erop dat voorop staat dat wanneer andere instellingen dan hogeschoolopleidingen
en universitaire opleidingen erkend worden om geschiktheidsverklaringen af
te geven, deze instellingen aan dezelfde kwaliteitseisen dienen te voldoen.
Dit zal van overheidswege worden gewaarborgd.De leden van de VVD-fractie vragen vervolgens of de regering wel op de
goede weg zit door toelating van mbo-gediplomeerden tot het geschiktheidonderzoek
zij-instroom. Deze leden zijn bereid geweest, na grote druk van de regering,
om voor een beperkt aantal praktische beroepsgerichte vakken in het vmbo deze
weg te openen. Helaas gebeurt nu wat zij toen al vreesden. De deur wordt nu
verder opengezet voor andere beroepsgerichte vakken in het vmbo. Niet valt
in te zien waarom op een volgend moment de regering weer een stapje verder
gaat. Deze leden huldigen het adagium «beter ten halve gekeerd, dan
ten hele gedwaald». Zij wijzen de regering erop dat de leraarsfunctie
in principe uitgeoefend moet worden door iemand die tenminste een relevant
hoger onderwijs diploma heeft. Het is beter om voor praktische beroepsgerichte
vakken te werken met «team-teaching» onder leiding en verantwoordelijkheid
van een bevoegde en bekwame docent waarbij een instructeur wordt ingeschakeld.
De carrièrelijn van de docent praktische beroepsgerichte vakken loopt
dan bijvoorbeeld van (technisch) onderwijs assistent via instructeur naar
bekwame docent.Het feit dat de Interimwet zij-instroom beleidsarm in de sectorwetten
zou worden ingevoerd, waar deze leden mee in kunnen stemmen, brengt hen ertoe
om de regering te verzoeken deze uitbreiding tot deelname aan het geschiktheidonderzoek
door mbo-gediplomeerden te heroverwegen. De leden van de VVD-fractie vragen de regering bovendien naar de resultaten
van de eerste groep zij-instromers. Volgens de memorie van toelichting zullen
de eerste resultaten pas in 2002 beschikbaar komen. Het voorstel kan op zijn
minst prematuur worden genoemd.Anders dan de leden van de VVD veronderstellen, is het niet zo dat met
het wetsvoorstel «de deur nu verder wordt opengezet voor andere beroepsgerichte
vakken in het vmbo» en dat «op een volgend moment de regering
weer een stapje verder gaat». Het voorstel bevat alleen de mogelijkheid,
niet de plicht, voor een uitbreiding op termijn. Daarbij is aangegeven dat
van die mogelijkheid alleen gebruik wordt gemaakt indien dat kwalitatief verantwoord
is. Pas dan komt er een koninklijk besluit dat de uitbreiding effectueert
(zie artikel XII van het wetsvoorstel). Ervaringen in de VMBO-pilot vind ik
overigens wel hoopgevend. Ik ga daarop hierna nader in, in antwoord op vragen
van leden van de fractie van D66.In aansluiting daarop schetsen de leden van de fractie van de VVD een
wat hen betreft ideale carrièrelijn voor de docent praktische beroepsgerichte
vakken. Een lijn die bijvoorbeeld loopt van (technisch) onderwijsassistent
via instructeur naar bekwame docent. Zo'n weg is zeker begaanbaar, maar ik
wijs erop dat ook in dat geval bekwame personen die een verrijking voor het
team kunnen zijn, niet in alle gevallen over een HO-getuigschrift zullen beschikken
en dat voor hen zij-instroom een goede route zal kunnen zijn. Ik ben er kortom
niet zonder meer van overtuigd dat heroverweging van het wetsvoorstel op dit
punt noodzakelijk en gewenst is.De resultaten van de eerste groep zij-instromers zijn opgenomen in het
onderzoek van Research voor Beleid, dat al aan de Tweede Kamer is toegezonden.De regels over de zij-instroom in het beroep worden geïncorporeerd
in dit wetsvoorstel. De leden van de D66-fractie vragen met de Raad van State,
gezien de geringe toestroom, of een definitieve regeling wel vereist is. Heeft
de minister inmiddels beschikking over recentere gegevens betreffende de instroom?
Inventariseert de inspectie hoeveel (tijdelijk) onbevoegden er jaarlijks voor
de klas staan?Ik benadruk dat de mogelijkheid om als zij-instromer leraar te worden
niet is bedoeld als tijdelijke maatregel. Het gaat om een structurele nieuwe
route naar het leraarschap, waaraan kwaliteitseisen gesteld worden.De laatste gegevens over de zij-instroom zijn aan de Kamer toegezonden
bij brief van 27 november 2001. Ook beschikt de Kamer inmiddels over het rapport
van Research voor Beleid, dat een beschrijving geeft van de eerste periode
zij-instroom. De inspectie inventariseert inderdaad het aantal onbevoegden
in het voortgezet onderwijs.Het is de leden van de fractie van D66 opgevallen dat toelating van mbo-gediplomeerden
tot het geschiktheidonderzoek nu voor alle 14 beroepsgerichte vakken in het
vmbo wordt geregeld. Doet de regering dit uit oogpunt van de lerarentekorten,
of heeft zij daar andere valide argumenten voor?Naast het feit dat hiermee een nieuwe «bron» van leerkrachten
wordt aangeboord, heeft deze maatregel ook een kwalitatieve onderbouwing.
Onder meer uit de ervaringen die in de diverse projecten uit Maatwerk 2 zijn
en worden opgedaan met zij-instroom van vakmensen in het vmbo, gevoegd bij
de ontwikkelingen rondom het «opleiden in de school», blijkt dat
deze doelgroep ook een kwalitatieve impuls kan geven aan het onderwijs. Deze
leraren staan dicht bij de belevingswereld van de leerlingen in de vmbo-praktijkvakken.
Zij brengen een schat aan kennis en ervaring uit de praktijk mee. Meer dan
hbo-gediplomeerden hebben zij ervaringskennis over de beroepen en functies
waarvoor zij als leraar de leerlingen voorbereiden. Dit sluit ook aan bij
wat de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling in zijn recente advies «Aansprekend
opvoeden, balanceren tussen steun en toezicht» opmerkt:
«Wanneer ondernemers of werknemers meedoen in de lessen, kunnen de leerlingen
zich identificeren met die volwassenen.» (p. 32).Overigens is er in antwoord op vragen van de fractie van de VVD al op
gewezen dat, op grond van artikel XII van het voorstel, de uitbreiding pas
kan worden geëffectueerd op een bij koninklijk besluit te bepalen datum.De leden van de SGP-fractie constateren dat de relatief korte opleiding
en de soms relatief hoge beloning van zij-instromers bij collega's niet zelden
op weerstand stuiten. Herkent de regering de constatering van deze leden?
Hoe denkt de regering daar op een gunstige wijze op in te kunnen spelen?Ik bevestig de juistheid van de constatering dat de opleiding en beloning
van zij-instromers soms punt van discussie zijn bij collega's. Voorlichting
en informatiebijeenkomsten besteden aan dat punt aandacht. De opleiding mag
dan wel relatief kort lijken, niet vergeten moet worden dat het gaat om mensen
met een zo relevante opleiding en/of werkervaring in andere maatschappelijke
sectoren, dat zij op basis van de kwalificaties en competenties die zij daar
verwierven, de geschiktheid bezitten om onmiddellijk als leraar te beginnen,
in combinatie met een op maat toegesneden aanvullend scholingstraject. Bovendien
zijn het altijd mensen met een opleiding hoger onderwijs.De beloning en/of inschaling vindt plaats conform de voor het onderwijs
geldende regelgeving. In concreto betekent dit dat zij in het bij de functie
horende carrièrepatroon worden ingeschaald met inachtneming van het
laatstverdiende salaris. Ten hoogste kan het salaris één periodieke
verhoging hoger zijn.De leden van de fractie van de SGP vragen of het nodig is om het regelmatig
geven van gastlessen in te passen in een formele structuur. Zodoende wordt
er wellicht onnodig een extra uitzondering op het voldoen aan de bekwaamheidseisen
geconstrueerd. Graag ontvangen deze leden hierop een reactie.In het wetsvoorstel wordt beoogd het niveau van betrokkenheid van de bedoelde
categorie mensen, die naar mijn mening een verrijking van het onderwijs kunnen
betekenen, aan het incidentele te laten ontstijgen. Formele inpassing houdt
ook structurele betrokkenheid bij het onderwijs in van de maatschappelijke
sectoren waarin deze «gastdocenten» werkzaam zijn. Relaties tussen
onderwijs en maatschappelijke sectoren zullen via deze mensen vanzelfsprekender
en langduriger kunnen zijn.9. Betrekking van kleine omvangDe leden van de PvdA stemmen in met het inschakelen van «gastdocenten»
in het voortgezet onderwijs. Ook deze mogelijkheid zal zeker kunnen bijdragen
aan terugdringing van het lerarentekort. Zullen deze mensen altijd een hoofdbetrekking
elders moeten hebben, of kan het ook gaan om bijvoorbeeld (gedeeltelijk) arbeidsongeschikten,
gepensioneerden of herintredende vrouwen? Zou het niet beter zijn om bij deze
mogelijkheid te spreken van «buitengewoon leraarschap», om het
onderscheid met «echte» gastdocenten te markeren?De memorie van toelichting geeft aan dat het om personen gaat van buiten
het onderwijs die een duidelijke meerwaarde kunnen bieden door de kennis en
ervaring die ze inbrengen vanuit zowel het bedrijfsleven alsook andere sectoren
van de maatschappij. Dat kan dus zowel gaan om mensen die elders een hoofdbetrekking
hebben en uit hoofde van die betrekking kunnen bogen op de nodige ervaring
en kennis, als ook om mensen die een meerwaarde kunnen leveren voor het onderwijs
vanwege hun maatschappelijke positie, ervaring en kennis – bijvoorbeeld
vanuit vrijwilligersorganisaties. Wel dient hierbij sprake te zijn van een
structurele «link» met het bedrijfsleven of «andere
sector van de maatschappij» waardoor betrokkene meerwaarde kan bieden.De term «gastdocent» is niet opgenomen in het wetsvoorstel
zelf. Het wetsvoorstel biedt de ruimte om de bedoelde categorie mensen structureel
bij het onderwijs te betrekken; het staat de scholen vrij zelf een aanduiding
voor hen te kiezen.De leden van de VVD-fractie waren verrast, onaangenaam verrast zelfs,
door het wetsvoorstel om onbevoegden structureel in te zetten als gastdocent.
Dat het hierbij om een kleine betrekkingsomvang gaat, is niet relevant voor
de deelnemers die «les krijgen» van zo'n gastdocent. Bovendien
wordt door de regering niet voldoende gemotiveerd waarom zo'n speciale docent
niet aan de bekwaamheidseisen hoeft te voldoen. Impliceert dit dat ook andere
«gastdocenten» met kleine deeltijdbetrekkingen structureel niet
aan de bekwaamheidseisen hoeven te voldoen?Is het niet beter om de gaststatus op een andere manier uit te werken
en wel zodanig dat de volledig bevoegde en bekwame docent eindverantwoordelijk
is voor deze lessen die verzorgd worden door deze gast? De regering noemt
dit als een optie. De leden van de VVD-fractie noemen dit de enig juiste mogelijkheid.
Waarom ligt het niet voor de hand om bij betrekkingen van kleine omvang de
verplichting te laten gelden om te voldoen aan de bij de functie behorende
actuele bekwaamheidseisen; zoals daar zijn: eisen met betrekking tot vakkennis,
vakdidactiek en pedagogiek? Indien iemand om hem of haar moverende redenen
niet bereid en/of in staat is om aan deze eisen te voldoen, zal een bekwame
docent de eindverantwoordelijkheid voor het onderwijsleerproces moeten dragen.
Deze leden hechten eraan dit principe niet overboord te zetten.Naar aanleiding hiervan breng ik het volgende naar voren.Binnen het systeem van kwaliteitszorg zijn er naar mijn mening voldoende
«checks and balances» om de school het vertrouwen te kunnen geven
dat zij doordacht gebruik zal maken van deze op zich beperkte ruimte in de
regelgeving en daarvoor ook de verantwoordelijkheid kan dragen. Daarmee is
niet gezegd dat het bezit van de juiste bekwaamheden niet belangrijk is. Maar
in alle gevallen vasthouden aan het voldoen aan de formele bekwaamheidseisen
zou een te grote belemmering inhouden voor het docentschap. Doorgaans zal
het gaan om personen met substantiële en relevante vakbekwaamheid en
ervaring, die het onderwijs nu juist kunnen verrijken. De leden van de VVD
merken terecht op dat gastdocenten zouden moeten functioneren onder verantwoordelijkheid
van een bevoegde leraar. De nota van wijziging regelt dat. Gelet daarop is
het niet nodig dat inschakeling van gastdocenten aan de inspectie wordt gemeld.
Dat voorschrift vervalt dan ook door de nota van wijziging.10. Bijzondere positie van BVE-sector in het wetsvoorstelDe leden van de PvdA-fractie vragen de regering of zij cijfers kan overleggen
over aantallen geslaagden voor de didactische cursus voor zij-instromers in
de BVE-sector. Is ook bekend hoeveel van deze zij-instromers binnen een periode
van twee jaar weer afhaken?Ik antwoord dat de capaciteit voor de didactische cursus BVE in het jaar
2000 met 200 plaatsen is verhoogd van 228 naar 428 plaatsen. De aanbieders
van de cursus, de Fontyshogeschool te Tilburg en de Educatieve Faculteit van
de Hogeschool Amsterdam, hebben deze capaciteit in het jaar 2000 niet helemaal
benut, maar in 2001 hebben ze meer dan 428 certificaten uitgereikt. Gemiddeld
zijn in 200 en 2001 428 certificaten aan geslaagden uitgereikt.Gezien de praktische opzet van de cursus via de combinatie van werken
en leren verwacht ik dat het aantal afhakers binnen een periode van twee jaar
gering is.Ik beschik niet over cijfers over het aantal afhakers. De leden van de VVD-fractie hebben destijds voor het wetsvoorstel Interimwet
zij-instroom gestemd. Zij delen de opvatting van de regering dat een open
onderwijsarbeidsmarkt gebaat is bij een route om hoger opgeleiden via een
speciale voorziening tot de onderwijsarbeidsmarkt toe te laten treden.Zij kunnen instemmen met de inbedding in de sectorwetten zoals thans wordt
voorgesteld, met dien verstande dat zij niet begrijpen waarom het geschiktheidonderzoek
niet voor de BVE-sector zou behoeven te gelden. Gelet op het feit dat zich
daar tot op heden geen problemen hebben voorgedaan, kan de conclusie worden
getrokken dat, vanuit wetsystematisch oogpunt en vanuit waarborging van kwaliteit,
zich niets verzet tegen opneming van het geschiktheidonderzoek ten behoeve
van de BVE-sector. Het voorstel van de regering past ook niet in de gelijkwaardige
waardering voor de BVE en de VO-sector.Hierover merk ik op dat met de Interimwet zij-instroom leraren primair
en voortgezet onderwijs het mogelijk is geworden om in het primair en voortgezet
onderwijs HO-opgeleiden te benoemen die daartoe geschikt zijn maar nog niet
aan de benoembaarheidseisen voldoen. Tot inwerkingtreding van de Interimwet
was benoeming van dergelijke personen in het basisonderwijs niet mogelijk
en in het voortgezet onderwijs feitelijk alleen op basis van ontheffing. De
Interimwet biedt scholen voor po en vo dus meer ruimte.Die ruimte is er voor educatie en beroepsonderwijs al op basis van de
in de WEB geregelde benoembaarheideisen. Daarom vallen educatie en beroepsonderwijs
niet onder de reikwijdte van de Interimwet en zijn de zij-instroomregels,
zoals die nu beleidsarm in het wetsvoorstel worden geïncorporeerd, ook
met de W BIO niet op educatie en beroepsonderwijs van toepassing.De benoembaarheideisen in de WEB zijn indertijd ruim geformuleerd. Vanwege
de beroepsopleiding is er naast de door de lerarenopleiding opgeleide leraren
behoefte aan leraren afkomstig uit het beroepenveld van de opleidingen met
veelal specifieke en specialistische kennis en vaardigheden. Dit geldt vooral
voor vakken en onderdelen van vakgebieden waarvoor geen HO-opleiding bestaat.Naast de eis van het bezit van een HO-getuigschrift is in art 4.1.2 aanvullend
de didactische bekwaamheid opgenomen. Als door een combinatie van opleiding
en werkervaring de kandidaat geacht kan worden op HO werk- en denkniveau te
kunnen functioneren, is betrokkene eveneens benoembaar. Ik verwacht wel dat,
naar analogie van de zij-instroomregels in po en vo, de invoering van vraagfinanciering
voor de pedagogisch-didactische scholing BVE meer dan nu zal leiden tot maatwerk,
afgestemd op missende of minder goed ontwikkelde competenties van pedagogische
en didactische aard.11. Gevolgen voor de WHWDe eerstegraads lerarenopleidingen zullen voortaan worden aangeduid als
lerarenopleiding voor het voorbereidend hoger onderwijs. De leden van de PvdA-fractie
vragen of ook nog een apart traject zal worden ontworpen voor opleidingen
die zich speciaal richten op leraar vmbo, die zich qua status zullen kunnen
meten met het huidige eerstegraads niveau.Zoals al eerder verwoord in deze nota naar aanleiding van het verslag
wordt nu niet overwogen om specifiek voor het vmbo een set bekwaamheidseisen
vast te stellen. Het ligt daarom niet in de rede dat er een apart traject
komt voor opleidingen die zich speciaal richten op leraar vmbo. Wel is denkbaar
dat binnen het opleidingstraject tot de brede bekwaamheidseisen in de praktijk
accent gelegd wordt op het opleiden tot een deelsoort van het VO, bijvoorbeeld
het vmbo. Aan de positionering van een opleiding kan wat mij betreft geen
status worden verbonden. Voor mij hebben alle opleidingen gelijke status. De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering beschikt over sancties
naar lerarenopleidingen als zij niet aansluiten met hun curriculum op de bekwaamheidseisen
voor leraren.Eerder in deze beantwoording, onder meer naar aanleiding van vragen van
leden van de SGP-fractie is de regering hierop ingegaan.12. Naleving: sanctiemogelijkhedenDe leden van de PvdA-fractie vragen de regering of zij het sanctieapparaat
voldoende acht, of dat aanvullende bestuurlijke maatregelen gewenst zijn.
Welke sancties kunnen naar leraren die hun bekwaamheid niet onderhouden worden
getroffen?Ik breng naar voren dat het wetsvoorstel vooral kwaliteit en onderhoud
van bekwaamheid moet stimuleren en moet bijdragen aan het meer toegankelijk
maken van de onderwijsarbeidsmarkt door beroepen en werkzaamheden in termen
van minimumkwaliteit meer in onderlinge samenhang te brengen. Die samenhang,
inhoudelijk van aard en beschreven in competenties, maakt op maat gesneden
toegangen tot het beroep mogelijk. Wie voldoet aan de bekwaamheidseisen mag
door het bevoegd gezag worden benoemd. Aan bevoegd gezag en werknemer samen
is de verantwoordelijkheid om afspraken te maken over het noodzakelijke onderhoud
van de bekwaamheid en over de gevolgen als die afspraken niet worden nagekomen.Sancties voor individuele leraren kent de onderwijswetgeving dan ook niet.
Het «aanpakken» van individuele leraren is een zaak van afspraken
tussen bevoegd gezag en betrokkene. Het ligt dan bijvoorbeeld voor de hand
om in de arbeidsovereenkomst/aanstellingsakte neer te leggen dat betrokkene
zijn bekwaamheid moet onderhouden en dat het verzaken van die plicht kan leiden
tot disciplinaire maatregelen of zelfs ontslag. Dat is geen zaak van de wetgever.13. FinanciënDe leden van de fractie van D66 vragen naar een overzicht van de kosten
die tot nu toe zijn uitgegeven voor de ontwikkeling van bekwaamheidseisen
en competenties en een bedrag geven wat nog nodig is in de nabije toekomst.Ik merk hierover op dat in de afgelopen jaren aan SBL subsidie is verleend
op basis van goedkeuring van activiteitenplannen. Tussen 1999 en 2001 ging
het in totaal om een bedrag van € 1 579 155 (M€ 0,272
in 1999, M€ 0,416 in 2000 en M€ 891 in 2001). Het grootste deel
van die middelen is bestemd voor het werk van kringen van leraren met het
oog op de ontwikkeling van bekwaamheidseisen.Dezelfde leden vragen of het huidige budget voor nascholing toereikend
is om het wetsvoorstel op een goede manier te kunnen uitvoeren.Elders in deze nota naar aanleiding van het verslag heb ik aangegeven
dat met de ontwikkeling van schoolbudgetten en de recente substantiële
verhoging daarvan, scholen beter in staat zullen zijn prioriteiten te stellen
en nascholing in te kopen. Een geleidelijk verdere verhoging in de komende
jaren is wellicht wenselijk.14. Advies OnderwijsraadDe Onderwijsraad heeft een advies uitgebracht over dit wetsvoorstel. De
leden van de fractie van de ChristenUnie willen weten waarom dit advies niet
openbaar is gemaakt. Is de regering hier als nog toe bereid?Het Onderwijsraadadvies is door de Onderwijsraad bekend gemaakt. Het is
als bijlage ook achter deze nota naar aanleiding van het verslag gevoegd.1II ARTIKELENOnduidelijk blijft voor de leden van de fractie van de VVD hoe de beroepsgroep
is samengesteld. De regering heeft het niet noodzakelijk gevonden om een definitieomschrijving
van beroepsgroep in de wet te plaatsen. Is de regering hier alsnog toe bereid?In de bij deze beantwoording gevoegde nota van wijziging is hierin nu
voorzien.Artikel I, onderdeel B (artikel 3a)Zal het vereiste van een verklaring omtrent het gedrag voor onderwijsondersteunende
functies voor al deze functies gelden, of alleen voor functionarissen die
zelf met kinderen werken (bijvoorbeeld niet voor een personeelsmedewerker
of een systeembeheerder), zo vragen de leden van de PvdA-fractie.Ik antwoord dat naar huidig recht en ook in het wetsvoorstel de verklaring
omtrent het gedrag is voorgeschreven voor alle onderwijsfunctionarissen.De regering stelt voor om in artikel 3a, eerste lid sub b WPO (nieuw)
te bepalen dat onderwijsondersteunende werkzaamheden als bedoeld in artikel
32a, derde lid, slechts mogen worden verricht door degene die onder andere
in het bezit is van een getuigschrift «waaruit blijkt dat is voldaan
aan de in artikel 32a, derde lid, bedoelde bekwaamheidseisen», aldus
de leden van de VVD-fractie.In artikel 32a, derde lid WPO (nieuw) wordt echter bepaald dat voor onderwijsondersteunende
werkzaamheden bekwaamheidseisen kúnnen worden vastgesteld. Ook uit
blz. 8 van de memorie van toelichting is af te leiden dat het nog onzeker
is of en in hoeverre de centrale overheid daadwerkelijk bekwaamheidseisen
voor onderwijsondersteunende werkzaamheden zal opstellen.In de visie van deze leden sluiten de formuleringen van artikel 3a, eerste
lid sub b WPO (nieuw) en van artikel 32a, derde lid WPO (nieuw) derhalve niet
adequaat op elkaar aan. Artikel 3a, eerste lid sub b WPO (nieuw) legt aan
het onderwijsondersteunend personeel de plicht op aan bepaalde bekwaamheidseisen
te voldoen die, gelet op de redactie van artikel 32, derde lid WPO (nieuw)
en de memorie van toelichting, echter niet hoeven te worden/zijn opgesteld.
Zij vragen een reactie van de regering hierop.Naar aanleiding hiervan merk ik op dat indien krachtens artikel 32a, derde
lid, geen eisen worden gesteld, het eerste lid, onder b, van artikel 32a WPO
een dode letter blijft, zo is geredeneerd bij het formuleren van de wettekst.
Maar het is inderdaad duidelijker om expliciet het voorwaardelijk karakter
van onderdeel b aan te geven, Daarom zijn in de nota van wijziging enkele
verduidelijkingen in het wetsvoorstel aangebracht.De leden van de SGP-fractie vragen of in Artikel I, onderdeel B, artikel
3a, derde lid, eerste volzin, wellicht per ongeluk het woord «niet»
is weggevallen.Ik antwoord hierop ontkennend. Het gaat om een functionaris die in het
bezit moet zijn van een verklaring omtrent het gedrag (onderdeel a) en die
niet mag zijn veroordeeld door de rechter (onderdeel e). Het voldoen aan de
vereisten onder b, c en d is niet aan de orde, want anders hoefde de betrokkene
niet voor een beperkte periode van twee jaar te worden belast met de hier
bedoelde werkzaamheden.Maar ook dit is bij nota van wijziging verduidelijkt. Artikel I, onderdeel C (artikel 12)De regering stelt dat het belang van de bekwaamheidseisen groot is, zo
constateren de leden van de VVD-fractie. Onder andere zullen zij richtinggevend
zijn voor de permanente scholing van zittende beroepsbeoefenaren om hun bekwaamheid
op peil te houden. In dit laatste ziet de regering een relatie tussen bekwaamheidseisen
en het personeelsbeleid van de school (blz. 7 MvT).Indien de regering een relatie tussen bekwaamheidseisen en het personeelsbeleid
ziet, waarom wil de regering de zinsnede «waaronder maatregelen en instrumenten
om te waarborgen dat het personeel zijn bekwaamheid onderhoudt» dan
in onder het vierde lid van artikel 12 WPO voegen (beleid met betrekking tot
bewaking en verbetering van de kwaliteit van het onderwijs) en niet (mede)
onder het derde lid van artikel 12 (personeelsbeleid)?Ik ben van oordeel dat de relatie met het kwaliteitsbeleid van de school
voorop staat. Maar vanzelfsprekend heeft kwaliteitsbeleid rechtstreeks implicaties
voor ook het personeels- en scholingsbeleid van de school; kwaliteitsbeleid
wordt daarmee geoperationaliseerd. Dat hoeft echter niet expliciet in de schoolplanartikelen
van WPO, WEC en WVO te worden bepaald. Deze wetten bepalen op dit punt dat
het personeelsbeleid «in elk geval» maatregelen omvat met betrekking
tot het personeel die bijdragen aan de ontwikkeling en de uitvoering van het
onderwijskundige beleid. Het gaat hier om integraal personeelsbeleid. De wettelijke
ruimte is toereikend voor ook de vertaling van het kwaliteitsbeleid als hier
bedoeld.Artikel I, onderdeel D (artikel 32)De leden van de PvdA-fractie constateren dat het niet de bedoeling is
om langs deze weg allerlei nieuwe opleidingen te genereren, maar vragen of
er niet sprake zou moeten kunnen zijn van meer maatwerk in opleidingen, zodat
de toestroom naar het onderwijs ruimer kan worden (bijvoorbeeld een aparte
vakopleiding voor vakleerkrachten in het basisonderwijs, of voor remedial
teachers).Opleidingen richten zich op bekwaamheidseisen. Eerder in deze nota is
in antwoord op vragen van dezelfde leden aangegeven waarom in een aantal gevallen
aparte bekwaamheidseisen niet wenselijk lijken.De regering stelt voor om in artikel 32, eerste lid sub b, WPO (nieuw)
te bepalen dat een directeur of adjunct-directeur onder wiens functie werkzaamheden
als bedoeld in artikel 32a, tweede lid, WPO (nieuw) vallen, moet voldoen aan
de in artikel 32a, tweede lid, WPO (nieuw) gestelde eisen, aldus de leden
van de VVD-fractie.Ook in artikel 32a, tweede lid, WPO (nieuw) is echter bepaald dat voor
leidinggevende werkzaamheden bekwaamheidseisen kúnnen worden vastgesteld.
En op blz.10 van de memorie van toelichting stelt de regering niet voornemens
te zijn op korte termijn deze bekwaamheidseisen vast te stellen.Ook tussen artikelen 32, eerste lid sub b, WPO (nieuw) en artikel 32a,
tweede lid, WPO (nieuw) missen deze leden derhalve een adequate aansluiting.
Artikel 32, eerste lid sub b, WPO (nieuw) legt aan het leidinggevend personeel
de plicht op aan bepaalde bekwaamheidseisen te voldoen die, gelet op de memorie
van toelichting, momenteel niet zullen worden opgesteld en, gelet op de redactie
van artikel 32a, tweede lid, WPO (nieuw), ook op een later tijdstip niet per se hoeven te worden/zijn opgesteld. Zij ontvangen
ook hier graag een reactie van de regering op.Zie mijn hierboven gegeven antwoord op de vraag bij artikel 32a van de
WPO. Het is inderdaad duidelijker om expliciet het voorwaardelijk karakter
van onderdeel b aan te geven. Daarin voorziet de nota van wijziging. Artikel I, onderdeel E (artikel 32a)De leden van de PvdA-fractie vragen of een nadere afgrenzing kan worden
gegeven van onderwijsondersteunende functies als hier bedoeld. Vallen conciërges
en toezichthouders bijvoorbeeld onder de hier gegeven definitie?Bij de beantwoording van de vragen van de D66-fractie heb ik al aangegeven
dat de onderwijsondersteunende functies meer of minder dicht bij het leraarschap
kunnen staan. De werkzaamheden in de functies in de lage schalen – waaronder
de functies conciërge en toezichthouder – bevatten nauwelijks elementen
die gerelateerd zijn aan het onderwijsleerproces. Daarom zullen voor die werkzaamheden
geen bekwaamheidseisen worden vastgesteld. Vanaf de functie onderwijsassistent
nemen de aan het onderwijsleerproces gerelateerde werkzaamheden steeds meer
toe.Artikel I, onderdeel F (artikel 36 WPO (nieuw))Uit de memorie van toelichting maken de leden van de VVD-fractie op dat
de regering verschillende soorten bekwaamheidseisen voor ogen staat. De bekwaamheidseisen
die door de regering bij AMvB worden opgesteld (wettelijke bekwaamheidseisen)
geven toegang tot een beroep in het onderwijs. De door het veld zelf opgestelde
bekwaamheidseisen (aanvullende bekwaamheidseisen) waarborgen dat het personeel,
eenmaal werkzaam in het onderwijs, zijn bekwaamheid onderhoudt (blz. 7 MvT).
Bovendien bestaan binnen de wettelijke en aanvullende bekwaamheidseisen, afhankelijk
van het beroep binnen het onderwijs waarvoor zij zijn opgesteld (functiedifferentiatie),
nog verschillende niveaus (blz. 5 MvT). Deze leden vragen of de voorgestelde
wijzigingen van artikel 36, tweede en vierde lid, WPO voldoende recht doen
aan het onderscheid tussen en diversiteit binnen de diverse bekwaamheidseisen.
In de door de regering voorgestelde tekst wordt immers alleen gesproken over
«de bekwaamheidseisen» in hun algemeenheid.Ik merk op dat het wetsvoorstel een basis legt voor het vaststellen van
bekwaamheidseisen die de wetgever noodzakelijk acht. Daarmee wordt de in de
ogen van de wetgever noodzakelijke minimumkwaliteit gegarandeerd. Onderscheid
en diversiteit boven het niveau van minimumkwaliteit is een zaak van personeelsbeleid
op het niveau van de school. De school is verantwoordelijk voor een evenwichtig
personeelsbestand en voor afspraken met dat personeel over het actueel houden
van bekwaamheid, verdere doorgroei en daarmee ook voor differentiatie in bijvoorbeeld
de leraarsfunctie op het niveau van de school.Artikel I, onderdeel H en I (artikelen 53 en 59 WPO (nieuw))De regering stelt voor om in artikel 53, tweede lid, en 59, vierde lid,
van de WPO de woorden «akten van bekwaamheid» te vervangen door
de woorden «bewijsstukken waarmee de bekwaamheid wordt aangetoond».
De regering heeft tevens voorgesteld om in artikel 3, derde en vierde lid,
WPO (nieuw) de woorden «bewijs van bekwaamheid» te vervangen door
het woord «getuigschrift». De leden van de VVD-fractie vragen
waarom de regering geen voorstel heeft gedaan om de woorden «akten van
bekwaamheid» in artikelen 53, tweede lid, en 59, vierde lid, WPO eveneens
te wijzigen in het woord «getuigschrift».Ik merk naar aanleiding hiervan op dat het bij nadere doordenking beter
is om overal in algemene zin te spreken van «bewijsstukken waarmee de
bekwaamheid kan worden aangetoond», dus ook in artikel 3, waar het gaat
om personen die uit het buitenland afkomstig zijn. De nota van wijziging regelt
dat.In de artikelen 53 en 59 van de WPO en in de vergelijkbare artikelen van WEC en WVO moet voorts alsnog rekening worden gehouden met de geschiktheidsverklaring
bij zij-instroom als grond voor benoeming of aanstelling. De nota van wijziging
regelt ook deze aanpassingen.Artikel I, onderdeel J (artikel 176h. Kwaliteitsbewaking;
toezicht inspectie; sancties)De regering wil het accent van het toezicht door de onderwijsinspectie
verschuiven van handhaving van regelgeving naar stimulering van de kwaliteitszorg.
Voor de leden van de VVD-fractie is onduidelijk welke grens de regering daarbij
trekt. De regering is immers van oordeel dat indien zelfregulering niet tot
het gewenste resultaat leidt, de mogelijkheid moet bestaan om alsnog van overheidswege
regels te stellen (blz. 27 en 28 MvT). Maar wanneer leidt zelfregulering niet
tot het gewenste resultaat? Waar legt de regering de grens?Indien de inspectie constateert dat het onderwijs aan een instelling ernstig
tekortschiet, zal zij nader onderzoek instellen, zo breng ik naar voren. Bij
dit onderzoek zal zij ook de oorzaken van de geconstateerde tekortkomingen
nagaan. Blijken deze tekortkomingen mede aan de bekwaamheid van het management
te wijten, dan kan zij de minister adviseren stimulerende maatregelen te treffen.
Hieronder valt ook de mogelijkheid om, in overeenstemming met het bevoegd
gezag, een interim-manager aan te stellen.Maar dit soort incidentele gevallen is geen aanleiding om algemene, voor
álle onderwijsinstellingen, geldende regels te stellen over de bekwaamheid
van schoolleiders. Daarvoor zal er sprake moeten zijn van een meer structureel
probleem.> Artikel I, onderdeel K (artikel 186)Of men benoembaar is, zou met name moeten blijken uit een relevant getuigschrift,
aldus de leden van de PvdA-fractie. Zou relevante werkervaring niet ook expliciet
moeten worden genoemd? Is het denkbaar dat relevante werkervaring leidt tot
minder hoge eisen aan de benodigde aanvullende opleiding (dit uiteraard los
van het vereiste van een afgeronde HO-opleiding)?Hierover merk ik op dat het wetsvoorstel de getuigschriftensystematiek
tot vertrekpunt heeft voor de toegang tot het beroep. Dit ligt anders als
het gaat om het onderhouden van bekwaamheid: daarbij speelt, naast gevolgde
(na)scholing, ook relevante werkervaring een rol. Zulke werkervaring kan er
op schoolniveau inderdaad toe leiden dat men minder aanvullende scholing hoeft
te volgen.Artikel III, onderdeel D (artikel 34)«Voor scholen zonder een centrale directie kan voor de helft van
het aantal directieleden worden afgeweken van de eis van een onderwijsbevoegdheid»,
zo citeren de leden van de PvdA-fractie. Waarom deze beperking? Is het niet
zuiverder te stellen dat wie een directiefunctie heeft zonder lesgevende taken,
niet over een bekwaamheidseisen betreffende het lesgeven hoeft te beschikken?Wijziging van deze bestaande regelgeving vind ik op dit moment niet noodzakelijk.
Anders dan in het primair onderwijs is daarvoor in het voortgezet onderwijs
geen aanleiding. De praktijk ervaart de bestaande regelgeving niet als belemmerend
of knellend. De bepalingen over het bezit van een onderwijsbevoegdheid als
benoembaarheidvoorwaarde voor leidinggevenden in het voortgezet onderwijs,
waar de bedoelde regel een onderdeel van is, laten meer dan voldoende ruimte
voor benoeming van mensen zonder lesbevoegdheid. Artikel III, onderdeel F (artikel 37)De leden van de PvdA-fractie vragen waarom iemand die voldoet aan bekwaamheidseisen
voorbereidend hoger onderwijs, in het gehele VO aan de slag mag. Gelden voor
lesgeven aan het vmbo niet geheel andere vaardigheden? Is de kwaliteit van
een goede leraar vmbo niet gelijkwaardig aan die van een goede leraar voorbereidend
hoger onderwijs?Eerder in deze nota is in antwoord op vragen van dezelfde leden toegelicht
dat bekwaamheidseisen worden ontwikkeld voor leraren die inzetbaar zijn in
alle schoolsoorten van de eerste fase van het voortgezet onderwijs en dat
de bekwaamheidseisen voor het voorbereidend hoger onderwijs dan ook worden
gesteld als extra eisen, dus bovenop de bekwaamheidseisen
voor de eerste fase van het voortgezet onderwijs. Het is aan het bevoegd gezag
om kwaliteit en inzetbaarheid te waarderen in inschaling in een functie. Met
de mogelijkheid van toekenning van schaal 11 in het hele VO en van schaal
12 ook in VMBO en onderbouw havo/vwo en met de extra verhoging van de schoolbudgetten
heeft het bevoegd gezag daartoe de mogelijkheden gekregen.Dezelfde leden vragen of een leraar die voldoet aan vmbo-bekwaamheidseisen
dan niet ook over een brede inzetbaarheid voor het VO moeten kunnen beschikken?
Zou het oordeel over de brede inzetbaarheid niet moeten toekomen aan het bevoegd
gezag, en maakt dat een wettelijke verankering niet overbodig?Zoals eerder is aangegeven, wordt nu niet overwogen om specifiek voor
het vmbo een set van bekwaamheidseisen vast te stellen.Artikel IV, onderdeel D (Wet educatie en beroepsonderwijs)
Artikel 4.2.4., tweede lid, onderdeel dIs het waar, zo vragen de leden van de VVD-fractie, dat artikel 4.2.4.,
tweede lid, onderdeel d en e, van de WEB de weg opent om zonder hoger onderwijsdiploma,
zonder geschiktheidonderzoek door een daartoe bevoegde instantie, door het
bevoegd gezag bekwaam verklaard kan worden. Zij vragen wat de zin is van een
(interim)wet zij-instroom of van overeenkomstige bepalingen in de sectorwetten
als een zo algemeen geformuleerd ontsnappingsclausule is ingebouwd.Zoals eerder in deze nota is aangegeven, is de Interimwet niet van toepassing
op de BVE-sector. De keuze voor een beleidsarme incorporatie van zij-instroomregels
in dit wetsvoorstel brengt daarin dus geen verandering.Artikel V, onderdeel D (Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek)Artikel 7.16 WHWDe leden van de VVD-fractie hebben grote moeite met het laten vervallen
van artikel 7.16 WHW. Dit artikel is destijds bij amendement Netelenbos (PvdA)
Boers-Wijnberg (CDA) in de WHW opgenomen. De regering motiveert het laten
vervallen met het argument dat nog nooit gebruik is gemaakt van de mogelijkheid
om voorschriften voor de inrichting van lerarenopleidingen te geven. Gelet
op de veranderingen die aanstaande zijn, bijvoorbeeld het formuleren van bekwaamheidseisen
(kerncompetenties in plaats van eindtermen), willen deze leden het huidige
artikel 7.16 als noodrem handhaven, in de hoop dat het ook de komende jaren
niet nodig zal zijn op basis van dit artikel voorschriften uit te vaardigen.
Kan de regering dit standpunt billijken?Ik heb gemeend dat handhaving van de mogelijkheid tot het geven voorschriften
als bedoeld in artikel 7.16 WHW niet langer nodig is. De reden daarvoor is
dat ten tijde van de opneming in de WHW van dit artikel, het stelsel
van kwaliteitszorg nog in ontwikkeling was. Er moest nog veel ervaring mee
worden opgedaan. We zijn nu een paar jaren verder, er zijn ervaringen opgedaan
en het stelsel van kwaliteitszorg is inmiddels een– ook internationaal –
gewaardeerd stelsel. Er is tot op heden geen aanleiding gezien om van artikel
7.16 gebruik te maken. Met het vaststellen van bekwaamheidseisen wordt richting
gegeven aan de opleidingen. Daarmee is er naar mijn mening nog minder aanleiding
te veronderstellen dat we ooit van bedoeld artikel gebruik zouden willen maken.
Handhaving van het artikel bij wijze van noodrem lijkt mij dan niet goed passen.Ik hoop hiermee voldoende te zijn ingegaan op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,L. M. L. H. A. Hermans XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28088-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl