Terugkeerbeleid; Nota "Terugkeernota, maatregelen voor een effectievere uitvoering van het terugkeerbeleid"
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29344, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

03-12-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29344 nr. 1

21-11-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamTerugkeernotaMaatregelen voor een effectievere uitvoering van het terugkeerbeleid 1. SAMENVATTING EN HOOFDPUNTEN2. INLEIDING3. PROBLEEMBESCHRIJVING EN KORTE TERUGBLIKA. ProbleembeschrijvingB. Korte terugblikTabel 1 – Daadwerkelijk vertrek asiel Tabel 2 – Daadwerkelijk vertrek niet-asiel 4. DOELSTELLING5. MAATREGELENA. GrensbewakingTabel 3 – Overzicht toegang geweigerde asiel en
niet-asiel aan de grens op de luchthaven Schiphol Tabel 4 – Overzicht aantallen geweigerden* 1. Bevorderen van terugkeer van aan de grens geweigerde
vreemdelingenVerdrag van ChicagoAansprakelijkheid vervoerdersRestrictievere doorplaatsing vanuit Aanmeldcentrum Schiphol
naar een OpvangcentrumIn stand laten toegangsweigering bij doorplaatsing naar
een opvangcentrumVerhogen aandeel op aanvoerende luchtvaartmaatschappij
gelegde claims2. Bevorderen van documentatie van vreemdelingenVerruiming toepassing afschriftplichtToepassing van biometrie in combinatie met de afschriftplicht3. Mogelijkheden van wedertoegang beperken4. Mobiel Toezicht VreemdelingenB. Asiel1. Bevorderen van documentatie van vreemdelingen2. Beschikbaar houden van de vreemdeling3. Bevorderen van zelfstandig vertrek door realistische
verwachtingen van asielzoekerTabel 5 – Terugkeerders door tussenkomst IOM 4 Introductie van nieuwe vormen van asielopvangC. Regulier en Illegaal1. Intensivering vreemdelingentoezicht2. BiometrieD. Een effectievere organisatie van het terugkeerprocesE. Draagvlak/Publieke opinieF. Vertrek en terugkeer als integraal onderdeel van het
Nederland buitenlands beleid1. Hoofdlijnen van het beleid2. Terugkeerbeleid in EU-verband3. Nationaal terugkeerbeleid in internationaal perspectief4. AMA opvang5. Overige mogelijkheden binnen het kader van ontwikkelingssamenwerking
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29344Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 86 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 344Terugkeerbeleidnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VOOR VREEMDELINGENZAKEN EN INTEGRATIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 november 2003Met dit schrijven bied ik uw Kamer aan de: «Terugkeernota, maatregelen
voor een effectievere uitvoering van het terugkeerbeleid».De minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie,M. C. F. VerdonkTerugkeernotaMaatregelen voor een effectievere uitvoering van het terugkeerbeleid 1.SAMENVATTING EN HOOFDPUNTEN3   2.INLEIDING4   3.PROBLEEMBESCHRIJVING EN KORTE TERUGBLIK6   A.Probleembeschrijving6   B.Korte terugblik7   4.DOELSTELLING8   5.MAATREGELEN9   A.Grensbewaking91.Bevorderen van terugkeer
van aan de grens geweigerde vreemdelingen112.Bevorderen van documentatie
van vreemdelingen133.Mogelijkheden van wedertoegang
beperken134.Mobiel Toezicht Vreemdelingen14   B.Asiel141.Bevorderen van documentatie
van vreemdelingen15 2.Beschikbaar houden
van de vreemdeling15 3.Bevorderen van zelfstandig
vertrek door realistische verwachtingen van asielzoeker16 4.Introductie van nieuwe
vormen van asielopvang16    C.Regulier en Illegaal181.Intensivering vreemdelingentoezicht182.Biometrie19    D.Een effectievere organisatie van het terugkeerproces19   E.Draagvlak/Publieke opinie21   F.Vertrek en terugkeer als integraal onderdeel van het Nederland
buitenlands beleid211.Hoofdlijnen van het
beleid21 2.Terugkeerbeleid in
EU-verband233.Nationaal terugkeerbeleid
in internationaal perspectief244.AMA opvang25 5.Overige mogelijkheden
binnen het kader van ontwikkelingssamenwerking251. SAMENVATTING EN HOOFDPUNTENVoor u ligt een notitie waarin maatregelen worden voorgesteld voor effectievere
uitvoering van het terugkeerbeleid. Het doel van de voorgestelde maatregelen
is te komen tot meer daadwerkelijk vertrek van vreemdelingen die geen rechtmatig
verblijf hebben uit Nederland.Hierbij kunnen de volgende maatregelen worden onderscheiden:• Maatregelen die zien op verbetering van de grensbewaking. Deze
maatregelen zijn:• Het opnemen een standaardclausule inzake de Annex 9 van het Verdrag
van Chicago in bilaterale terug- en overname overeenkomsten die in het kader
van de Benelux worden gesloten met derde landen;• De implementatie van de EU richtlijn 2001/51/EG inzake de aansprakelijkheid
van vervoerders om aan de grens geweigerde vreemdelingen te verwijderen;• Het restrictiever doorplaatsen vanuit het AC Schiphol van personen
die een asielverzoek doen naar een opvangcentrum;• Het in stand laten van de toegangsweigering bij doorplaatsing naar
een opvangcentrum en betrokkene een vrijheidsbeperkende maatregel op leggen;• Het verhogen van het aandeel op aanvoerende luchtvaartmaatschappijen
gelegde claims;• Het verruimen van de toepassing van de afschriftplicht door flexibel
en snel te reageren op plotselinge aanvoer van grote aantallen ongedocumenteerden
vanaf een bepaalde luchthaven;• Het toepassen van biometrie in combinatie met de afschriftplicht;• Het voorkomen van de wedertoegang van eenmaal verwijderde vreemdelingen;• De inzet van het Mobiel Toezicht Vreemdelingen (MTV) door onder
andere een meer recherchematige inzet van het MTV en meer aandacht voor grootschalige
toezichtacties.• Maatregelen die zien op vreemdelingen die vanuit de asielprocedure
uit Nederland moeten vertrekken. Deze maatregelen zijn:• Het bevorderen van de documentatie inzake identiteit en nationaliteit
van vreemdelingen die asiel aanvragen door in de asielprocedures een duidelijker
onderscheid te maken tussen gedocumenteerde en ongedocumenteerde asielzoekers;• Het beschikbaar houden van de vreemdeling ten behoeve van het identiteit-
en nationaliteitsonderzoek door het koppelen van de meldplicht en de inhuisregistratie;• Het bevorderen van het zelfstandige vertrek door realistische verwachtingen
van de asielzoeker te realiseren door eenduidiger en nadrukkelijker de mogelijke
uitkomst van de asielprocedure aan de asielzoeker kenbaar te maken;• De introductie van nieuwe vormen van asielopvang door middel van
het realiseren van oriëntatielocaties en terugkeerlocaties. De oriëntatielocaties
richten zich op asielzoekers in afwachting van een eerste beslissing. De terugkeerlocaties
richten zich op asielzoekers die een eerste negatieve beschikking van de IND
hebben ontvangen;• Het voorbereiden van oplossingen voor de groep uitgeprocedeerden
die. niet in aanmerking komt voor de eenmalige regeling of de toepassing van
de inherente afwijkingsbevoegdheid en derhalve zullen moeten terugkeren. Uw
Kamer zal daarover worden geïnformeerd bij de rapportage inzake de eenmalige
regeling begin 2004.• Maatregelen die zien op vreemdelingen die op reguliere wijze of
op illegale wijze Nederland zijn binnengekomen en geen rechtmatig verblijf
(meer) hebben. Deze maatregelen zijn:• Het intensiveren van het vreemdelingentoezicht door bij vermoeden
van illegaal verblijf vaker staande houdingen te realiseren, de handhaving
van de in de Vreemdelingenwet opgenomen verplichting voor vreemdelingen, de
inzet van capaciteit op nationaliteit- en identiteitsonderzoek en sneller
reageren op klachten en signalen over de aanwezigheid van illegaal verblijvende
vreemdelingen;• Nader onderzoek naar het toepassen van biometrie in alle gevallen
waar een toelatingsprocedure wordt gestart gecombineerd met de invoering van
een Europees Visa Informatiesysteem.• Maatregelen die zien op een effectievere organisatie van het terugkeerproces.
Deze maatregelen zijn:• Het beleggen van de regiefunctie voor de organisatie van het terugkeerproces
bij ondergetekende en het invulling geven aan een landelijk gestandaardiseerde
werkwijze van de totale terugkeerorganisatie, het continu verbeteren van de
ketenbrede informatievoorziening tussen de ketenpartners in aansluiting op
de ontwikkeling van de BVV in relatie tot het VRS en het LAPAS;• Maatregelen die zien op het vergroten van het draagvlak voor terugkeer.
Deze zijn:• Het uitdragen van een centrale boodschap dat onrechtmatig verblijf
van vreemdelingen niet wordt geaccepteerd. Uiteindelijk geldt dat wie terug
wil ook terug kan;• Maatregelen die zien op vertrek en terugkeer als integraal onderdeel
van het Nederlands buitenlands beleid. Deze zijn:• Het realiseren van samenwerking tussen Nederland en landen van
herkomst inzake terugkeer waarbij de inspanningen zich zullen richten op een
elftal belangrijke landen van herkomst;• Het betrachten van coherentie in het Nederlands buitenlandse beleid
ten aanzien van landen van herkomst.• Door intensivering van aandacht voor conflictpreventie en postconflictsituaties.
En door aansluiting te zoeken bij het UNHCR concept «Conventie Plus».• Daarnaast zullen landenspecifieke strategieën worden opgesteld
ten behoeve van de terugkeer en zullen afspraken worden opgevolgd inzake terug-
en overname overeenkomsten;• Het ondersteuning bieden aan de opvang van minderjarigen in het
land van herkomst opdat terugkeer mogelijk is, het versterken van de capaciteit
van het herkomstland om migratie beter te beheren;• De instelling van een apart budget voor terugkeerondersteunende
activiteiten ook in landen die niet behoren tot de OS-partnerlanden;• Het bijdragen aan een verdere harmonisatie van het Europese beleid
op het terrein van asiel- en migratie en meer specifiek op het terrein van
terugkeer.2. INLEIDINGIn Nederland bevindt zich een groot aantal vreemdelingen dat geen recht
heeft op verblijf en de plicht heeft Nederland te verlaten. Voor een deel
betreft het vreemdelingen die zijn uitgeprocedeerd na de afwijzing van hun
verzoek om toelating. Voor een ander deel betreft het vreemdelingen die nooit
een aanvraag tot toelating hebben ingediend maar hier illegaal verblijven.
De inzet van het Nederlands terugkeerbeleid richt zich op terugkeer
van reeds aanwezige en toekomstige uitgeprocedeerden en andere illegaal verblijvende
personen naar hun land van herkomst of een veilig derde land.Van oudsher is terugkeer veelal gepresenteerd als sluitstuk van het vreemdelingenbeleid.
In zekere zin is het dat ook: na een zorgvuldige weging van de aanvraag komt
de overheid bij een deel van de aanvragen tot een afwijzing. De betrokkene
verblijft daarna niet meer rechtmatig in Nederland en zal dus moeten terugkeren
naar het land van herkomst of naar een ander land waar hij of zij wordt toegelaten.Het is de overtuiging van het kabinet dat het terugkeerbeleid veel meer
moet zijn dan het sluitstuk – of zelfs de sluitpost – van een vreemdelingrechtelijke procedure. Meer dan 70% van
alle asielaanvragen blijkt uiteindelijk niet gegrond. Van alle aanvragen voor
een reguliere verblijfsvergunningen wordt ongeveer 35% afgewezen. Deze gegevens
tonen aan dat terugkeer niet zozeer een sluitstuk als wel een integraal onderdeel
moet zijn van het vreemdelingenbeleid. Essentieel in de vreemdelingrechtelijke
procedure is serieuze en consequente aandacht voor de mogelijke terugkeer
van de vreemdeling. Niet omdat de overheid mensen een aanspraak op een verblijfsvergunning
zou willen ontzeggen maar simpelweg omdat gebleken is dat een meerderheid
van de aanvragers die vergunning, op inhoudelijke gronden niet toekomt en
zij geen valse hoop moeten krijgen.In de afgelopen jaren is veel aandacht besteed aan maatregelen om de instroom
en daarmee het aantal asielaanvragen in Nederland te beperken. Dat heeft daadwerkelijk
geleid tot vermindering van asielstromen. De cijfers tonen dat aan. Dat heeft
er echter ook toe geleid dat minder dan nodig tegelijkertijd aandacht werd
gegeven aan terugkeer van uitgeprocedeerden en andere vreemdelingen die geen
verblijfstitel hebben. Een aantal van de in deze nota beschreven maatregelen
is dan ook niet nieuw en zullen uw Kamer wellicht bekend voorkomen. Een aantal
maatregelen, waaronder nieuwe vormen van asielopvang en terugkeer als onderdeel
van ontwikkelingssamenwerkingbeleid is wel nieuw. Daarnaast zit de de vernieuwing
vooral in de combinatie van maatregelen en de centrale regie die daarop wordt
voorgesteld. Die centrale regie moet vervolgens een duidelijke institutionele
verankering krijgen waardoor er meer kans op succes ontstaat. Het terugkeerbeleid
kan bovendien alleen succesvol zijn wanneer de overheid zowel nationaal als
internationaal het onderwerp de juiste prioriteit geeft.Een deel van de vreemdelingen dat niet in aanmerking komt voor verblijf
verlaat Nederland niet. Om te beginnen wordt daarom aandacht besteed aan de
mogelijkheden om aan de grens, bij binnenkomst van vreemdelingen in Nederland,
te werken aan de identificatie en documentatie van de vreemdeling. Immers,
kennis van identiteit en nationaliteit is veelal voorwaarde om degenen te
kunnen laten terugkeren die dat zelfstandig niet doen. Om dezelfde reden wordt
veel aandacht besteed aan de communicatie naar de vreemdeling in de asielprocedure:
vanaf het begin moet duidelijk worden gemaakt dat terugkeer een waarschijnlijke
uitkomst van een procedure zal zijn. Een nieuwe opvangstructuur moet daarbij
behulpzaam zijn. Voor personen die illegaal in Nederland zijn en die dus in
de regel niet of nauwelijks in contact staan met de overheid zal vooral een
intensivering van het vreemdelingentoezicht moeten bijdragen aan een effectiever
terugkeerbeleid. Het gaat er hierbij om dat illegaal verblijf wordt getraceerd
en wordt beëindigd door middel van terugkeer.Een andere belangrijke gedachte die ten grondslag ligt aan de notitie,
is het besef dat de Nederlandse overheid niet in staat is alleen terugkeer
te realiseren. Allereerst is de medewerking nodig van de vreemdeling. Daarbij
staat vast dat degene die wil terugkeren ook daadwerkelijk kan terugkeren.
Voorts is de medewerking nodig van de landen van herkomst van vreemdelingen.
Die medewerking is niet altijd vanzelfsprekend wanneer het gaat
om gedwongen terugkeer van hun onderdanen. Het
is daarom van belang dat in de bilaterale betrekkingen met landen waarnaar
terugkeer plaatsvindt, voldoende aandacht bestaat voor een goede samenwerking
op dit terrein. Daarnaast is het belangrijk de samenwerking op het gebied
van terugkeer in Europees (of Benelux) verband te intensiveren. Ten slotte
is bij de terugkeer de medewerking nodig van landen via wier grondgebied de
terugkeer naar het land van bestemming dient te geschieden, zogenaamde transitlanden.De maatregelen die worden voorgesteld zijn drieledig. Ten eerste voorstellen
die te maken hebben met het terugkeerbeleid zelf of de uitvoering daarvan.
Het gaat dan om nieuw beleid maar ook om voorstellen voor een effectievere
toepassing van bestaande mogelijkheden. Vervolgens worden voorstellen gedaan
om de communicatie over en de organisatie van de terugkeer te verbeteren.
Ten derde wordt op internationaal terrein een meer integraal beleid van de
gehele rijksoverheid ten aanzien van terugkeer vormgegeven waarbij ook de
inzet van andere departementen aan de orde is.Door het kabinet is tevens een notitie aangekondigd over de maatschappelijke
problematiek die de aanwezigheid van personen zonder verblijfsvergunning met
zich brengt. Deze notitie die gericht zal zijn op niet specifiek vreemdelingrechtelijke
aangelegenheden zoals de aanpak van overlast, de aanpak van het profiteren
van illegaal verblijf door onder andere huisjesmelkers en werkgevers zal het
komende voorjaar aan Uw kamer worden gezonden.3. PROBLEEMBESCHRIJVING EN KORTE TERUGBLIKA. ProbleembeschrijvingTerugkeer heeft betrekking op vreemdelingen die van meet af aan onrechtmatig
in Nederland verblijven en op vreemdelingen die na uitgeprocedeerd te zijn
Nederland moeten verlaten. Volgens schattingen gaat het om ruim 100 000
mensen die geen rechtmatig verblijf hebben, die veelal niet terug willen of
zeggen niet terug te kunnen naar het land van herkomst en die geen faciliteiten
(meer) ontvangen van de rijksoverheid. Zij verblijven voornamelijk in de grote
steden en worden daar voor een deel door gemeenten of maatschappelijke instellingen
opgevangen. Deze groep mensen wisselt voortdurend in omvang en samenstelling.
Omvang en samenstelling zijn mede afhankelijk van het aantal verblijfsaanvragen
van vreemdelingen in Nederland. Het spreekt voor zich dat de inrichting en
het besturen van een rechtstaat zich moeizaam laat verenigen met de aanwezigheid
van een grote groep mensen die zich onrechtmatig op Nederlands grondgebied
bevindt. Het onrechtmatige verblijf heeft bovendien tot gevolg dat betrokkenen
een zwakke sociaal economische en maatschappelijk kwetsbare positie hebben.
Deze kwetsbaarheid kan leiden tot uitbuiting en kan mensen verleiden tot deelname
aan onwettige of criminele activiteiten. Onrechtmatig verblijf vormt in bovenstaande
zin een politiek, bestuurlijk en maatschappelijk vraagstuk. Het kabinet wil
mede om deze reden zijn inzet verhogen op het gebied van terugkeer van onrechtmatig
verblijvende vreemdelingen naar het land van herkomst. Daarbij vormen de grote
aantallen onrechtmatig verblijvende vreemdelingen een bestuurlijke belasting
voor (gemeentelijke) overheden en is het maatschappelijke draagvlak voor het
Nederlandse vreemdelingenbeleid in het geding.Het belangrijkste knelpunt bij het bewerkstelligen van een effectief terugkeerbeleid
ligt in de noodzakelijke medewerking van de betrokken vreemdeling.
Hierbij teken ik opnieuw aan, dat vreemdelingen die terug willen ook terug
kunnen. Echter, veelal werken uitgeprocedeerde of andere onrechtmatig verblijvende
vreemdelingen niet of onvoldoende mee aan hun vertrek. Hoewel er geen land
is dat officieel weigert te voldoen aan de volkenrechtelijke verplichting
om eigen onderdanen toe te laten, blijkt dat sommige landen in de praktijk
bij gedwongen terugkeer belemmeringen opwerpen. Dat maakt behalve maatregelen
die leiden tot gedwongen terugkeer ook afspraken in de internationale sfeer
noodzakelijk. Ook is een intensivering van het toezicht op illegale vreemdelingen
nodig. Deze intensivering zal onder meer worden ingezet op de identificatie
en vaststelling van nationaliteit van illegale vreemdelingen. Echter, voor
dit laatste is uiteindelijk ook veelal de medewerking van landen van herkomst
noodzakelijk.Per definitie is weinig bekend over de mensen die zich onrechtmatig in
Nederland bevinden. Veel niet rechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen
onttrekken zich aan toezicht en veel uitgeprocedeerde asielzoekers vertrekken
met onbekende bestemming, het zogenoemde «MOB gaan». Behalve het
feit dat van niet toegelaten vreemdelingen vaak niet wordt vastgesteld of
zij het land daadwerkelijk hebben verlaten, heeft Nederland een lange grens
waarlangs vreemdelingen uit het Schengengebied relatief makkelijk illegaal
ons land kunnen binnenkomen. Dit alles wordt nog versterkt doordat er nog
geen geharmoniseerd Europees asiel/terugkeerbeleid bestaat en een waterdichte
Europese buitengrens ontbreekt.B. Korte terugblikDoor vorige kabinetten zijn veel van de genoemde problemen onderkend.
Terugkeerbeleid is dan ook geen nieuw fenomeen. Zo is onder het tweede paarse
kabinet een terugkeernotitie aan de Tweede Kamer gezonden. Vervolgens is naar
aanleiding van de brief aan de Tweede Kamer «Stand van zaken uitvoering
terugkeerbeleid» (TK 2001–2002, 26 646 nr. 648) een terugkeerproject
voor vreemdelingen op wiens aanvraag nog onder het regime van de oude Vreemdelingenwet
is beslist, ingericht.Dit project heeft betrekking op de groep langdurig in Nederland verblijvende
asielzoekers, die niet in aanmerking zijn gekomen voor een verblijfstitel
of van wie een tijdelijke verblijfstitel is ingetrokken. Zij vallen veelal
nog onder de toepassing van de bij de oude Vreemdelingenwet geldende stappenplannen.
Het gaat met name om personen aan wie destijds op grond van de Regeling Opvang
Asielzoekers(ROA) en de Zorgwet VVTV voorzieningen zijn verstrekt en die thans
nog in decentrale opvangvoorzieningen in gemeenten verblijven.Zoals bekend wordt geruime tijd gesproken over het vinden van oplossingen
voor de maatschappelijk gevoelde problematiek rond asielzoekers die al lange
tijd in Nederland verblijven.Het kabinet heeft ervoor gekozen om deze problematiek als volgt aan te
pakken (TK 2002/03 19 637, nr. 754). Aan een deel van de nog in procedure
zijnde groep asielzoekers wordt alsnog een verblijfsvergunning verleend. Daartoe
is er de eenmalige regeling geformuleerd. Ook worden in de komende periode
de zogenaamde 14–1 brieven beantwoord, waarbij beoordeeld of in een
individueel geval met gebruikmaking van de inherente afwijkingsbevoegdheid,
alsnog een verblijfsvergunning verleend dient te worden.Ondanks deze aanpak zal deze problematiek vooralsnog niet geheel opgelost
worden. Immers een deel van deze langdurig in Nederland verblijvende groep
vreemdelingen zal niet in aanmerking komen voor een verblijfsvergunning en
zal dus Nederland dienen te verlaten. Indien zijgeen gehoor geven
aan hun vertrekverplichting zal de beëindiging van de voorzieningen afhankelijk
zijn van de medewerking van de gemeenten. Er zijn gemeenten, die op grond
van hun zorgplicht, menen hieraan hun medewerking niet te kunnen verlenen.
Alleen door een gezamenlijke inspanning van rijk en de gemeenten kan dit probleem
worden opgelost.Ik zal in overleg met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) binnen
grenzen van de huidige Vreemdelingenwet in deze kwestie tot een oplossing
trachten te komen. Uw Kamer zal over de uitkomsten van dit overleg, separaat,
bij de berichtgeving over de uitvoering van de eenmalige regeling, begin 2004
worden geïnformeerd.Ondanks de inspanningen van de afgelopen jaren laten de aantallen uitzettingen
en vertrek onder toezicht een dalende trend zien. Hierbij zijn niet de personen
die met onbekende bestemming vertrekken (MOB'ers) meegenomen.Tabel 1 – Daadwerkelijk vertrek asiel PeriodeTotaal 2000Totaal 2001Totaal 20022003 t/m augustusUitzetting2 0272 1122 2761 282Vertrek onder toezicht3 1881 2531 5371 390Totaal5 2153 3653 8132 672Bron: Rapportage VreemdelingenketenTabel 2 – Daadwerkelijk vertrek niet-asiel PeriodeTotaal 2000Totaal 2001Totaal 20022003 t/m augustusUitzetting7 9207 3869 7396 921Vertrek onder toezicht12 0745 7977 5185 543Totaal19 99413 18317 25712 464Bron: Rapportage Vreemdelingenketen4. DOELSTELLINGOndanks de in de afgelopen jaren genomen maatregelen is in het vorige
hoofdstuk duidelijk geworden dat onrechtmatig verblijf in Nederland op grote
schaal voorkomt en dat de bestrijding nog niet de gewenste resultaten heeft
opgeleverd. In het bijzonder de neerwaartse trend over de afgelopen jaren
van het aantal daadwerkelijk verwijderde personen zonder verblijfsrecht adstrueert
dit.Het doel van de in deze notitie te nemen maatregelen is het terugbrengen
van het aantal in Nederland verblijvende vreemdelingen dat geen recht heeft
op verblijf. Dat kan door de instroom te beperken maar ook door te zorgen
dat mensen zonder rechtmatige verblijftitel daadwerkelijk Nederland verlaten.
De genoemde neerwaartse trend moet dus worden doorbroken met als resultaat
een stijging in het aantal daadwerkelijke verwijderingen in de komende jaren.Bij alle voorstellen geldt een aantal uitgangspunten. Deze vloeien grotendeels
voort uit de Vreemdelingenwet 2000 (Vw 2000).• Vreemdelingen hebben een eigen verantwoordelijkheid om uit Nederland
te vertrekken indien zij geen rechtmatig verblijf hebben. • Vervoerders hebben een verantwoordelijk voor het verwijderen van
door hun aangevoerde vreemdelingen aan wie de toegang tot Nederland is geweigerd.• De Nederlandse overheid (rijks-, provinciale- en gemeentelijke
overheid) dient slechts te faciliteren ten behoeve van het vertrek uit Nederland
van betreffende vreemdelingen.• Wanneer een illegaal verblijvende vreemdeling niet voldoet aan
zijn rechtsplicht om zelfstandig Nederland te verlaten kan de overheid gebruik
maken van haar bevoegdheid het vertrek uit Nederland af te dwingen.• De beëindiging van de voorzieningen van overheidswege volgt
van rechtswege uit het niet rechtmatig verblijf in Nederland.5. MAATREGELENDe hierna volgende maatregelen zijn onder te verdelen in zes categorieën.
In de eerste plaats zijn maatregelen nodig om te voorkomen dat het aantal
mensen in Nederland zonder verblijfstitel verder toeneemt. Deze maatregelen
hebben te maken met het verder verbeteren van grensbewaking. Vervolgens worden
maatregelen beschreven die zich richten op bevorderen van terugkeer van mensen
in de verschillende fases van de asielprocedure. Ten derde worden maatregelen
benoemd die zich richten op vreemdelingen die op reguliere of illegale wijze
Nederland zijn binnengekomen en geen rechtmatig verblijf (meer) hebben. Ten
vierde wordt een effectievere en efficiëntere organisatie van het huidige
terugkeerproces beschreven. Vervolgens zijn maatregelen nodig die te maken
hebben met de communicatie over het terugkeerbeleid. Tenslotte worden maatregelen
benoemd die in internationaal verband een bijdrage leveren aan een effectievere
terugkeer.Een deel van de maatregelen in dit hoofdstuk is concreet uitgewerkt. Een
ander deel betreft algemene beleidsvoornemens.A. GrensbewakingGrensbewaking heeft onder meer als doel om illegaal verblijf te voorkomen.
Door bijvoorbeeld controle van het voorgenomen doel en duur van het verblijf
van personen kan worden voorkomen dat vreemdelingen met oneigenlijke bedoelingen
illegaal op het grondgebied gaan verblijven. Het is dus nuttig om in het kader
van de grensbewaking maatregelen te nemen om de toestroom van personen die
onrechtmatig in Nederland zullen verblijven te verkleinen. Hierbij hanteert
de overheid het principe dat de verantwoordelijkheid voor het verwijderen
van vreemdelingen aan wie de toegang tot het grondgebied is geweigerd, naar
een plaats buiten Nederland, bij de vervoerder ligt.Nederland is partij bij het Akkoord van Schengen. Dientengevolge vindt
onder meer aan de Nederlandse landsgrenzen met Duitsland en België geen
grenscontrole meer plaats. Wel vindt in deze grensstreek het zogenoemde mobiel
toezicht op vreemdelingen (MTV) plaats. Dit wordt uitgevoerd door de Koninklijke
Marechaussee. Grenscontrole vindt alleen nog plaats aan de Nederlandse buitengrenzen
van het Schengen-gebied, in het bijzonder op de Nederlandse lucht- en zeehavens
die als grensdoorlaatpost zijn aangewezen. De belangrijkste daarvan zijn de
luchthaven Schiphol en de havens van Rotterdam.Er reizen jaarlijks circa 40 miljoen personen van of naar Schiphol. Ruim
40% daarvan is transitverkeer. De rest vertrekt vanaf Schiphol of komt hier
aan en heeft Nederland als bestemming. Een deel daarvan komt via Schiphol
het Schengengebied binnen en wordt dus aan de grens gecontroleerd.
Jaarlijks wordt aan de grens 9000 vreemdelingen de toegang tot Nederland geweigerd1.De onderstaande tabel geeft een overzicht van het totaal aantal geweigerde
vreemdelingen over de periode 1997–2002 op de luchthaven Schiphol.Tabel 3 – Overzicht toegang geweigerde asiel en
niet-asiel aan de grens op de luchthaven Schiphol Categorie199719981999200020012002Asiel4 8354 4064 4594 0452 6611 922Niet-asiel4 0195 0065 5165 9786 6956 764Totaal8 8549 4129 97510 0239 3568 686Bron: INDIAC* Het aantal geweigerde vreemdelingen aan de overige doorlaatposten van
Nederland is verwaarloosbaar klein.Tabel 4 geeft aan van de twee grensdoorlaatposten, hoeveel vreemdelingen
werden geweigerd over de periode 1997 tot en met 2002.Tabel 4 – Overzicht aantallen geweigerden* JaarLuchthaven SchipholRotterdam-Havens 19978 8549419989 412148 19999 975108200010 02377 20019 3566520028 68681 Gemiddeld9 38496Bron: INDIACUit de bovenstaande tabellen blijkt dat van de geweigerde vreemdelingen,
verreweg het grootste deel op de luchthaven Schiphol is geweigerd. Dit volgt
direct uit het feit dat Schiphol, met circa 40 miljoen reizigers op jaarbasis,
in aantal de grootste grensdoorlaatpost van Nederland is. Verder blijkt (tabel
3) dat het aantal geweigerde vreemdelingen op de luchthaven Schiphol tot en
met het jaar 2000 steeg, maar sinds 2001 afneemt. De daling is met name het
gevolg van het feit dat het aandeel asielzoekers sterk is afgenomen. Het aandeel
niet-asielzoekers is daarentegen gestegen.Om een geweigerde vreemdeling in het kader van grensbewaking te kunnen
laten terugkeren is het cruciaal om te kunnen achterhalen met welke vervoerder
de vreemdeling op een Nederlandse luchthaven is aangekomen. Dit is bijvoorbeeld
mogelijk door middel van gate controles en aan
de hand van aanwezige reisdocumenten. De vervoerder is ingevolge artikel 65
Vreemdelingenwet 2000, verplicht om de geweigerde vreemdeling terug te geleiden
naar het laatste vertrekpunt buiten Nederland. Relevant hierbij is dat autoriteiten
van landen van waaruit de vreemdeling is vertrokken, verplicht zijn om deze,
de toegang geweigerde vreemdeling, weer terug te nemen voor onderzoek. Deze
verplichting is vastgelegd in artikel 3.63 van de Annex 9 van het Verdrag
inzake de internationale burgerluchtvaart (Verdrag van Chicago). Deze verplichting
geldt ongeacht de nationaliteit van betrokkene en ongeacht de aanwezigheid
van reis- of identiteitsdocumenten. Daarbij is ook bepaald dat de autoriteiten
van het land van vertrek de vreemdeling vervolgens niet mogen terugzenden
naar de plaats waar hem eerder de toegang is geweigerd. Het Verdrag
van Chicago is wereldwijd van toepassing en is door bijna 190 landen ondertekend
en geratificeerd.Voor de niet-asielzoekers die op de luchthaven Schiphol aankomen, geldt
dat in nagenoeg alle gevallen achterhaald kan worden met welke vervoerder
zij hebben gereisd. Hierdoor levert de teruggeleiding van deze groep in de
praktijk geen grote problemen op. Dit is anders bij de asielzoekers. Zij beschikken
veelal niet meer over reis- of identiteitsdocumenten op het moment dat zij
zich melden bij de paspoortcontrole. Hierdoor kan veelal niet meer worden
vastgesteld met welke vervoerder zij Nederland hebben bereikt. Om bij te dragen
aan de oplossing van de hierboven beschreven problematiek wordt in de hierna
volgende vier paragrafen benodigde maatregelen beschreven.1. Bevorderen van terugkeer van aan de grens geweigerde
vreemdelingenVerdrag van ChicagoDe wereldwijde naleving van bepalingen van de Annex 9 van het Verdrag
van Chicago is voor verbetering vatbaar. In de praktijk worden namelijk niet
alle, de toegang geweigerde, vreemdelingen teruggenomen dor staten. Om de
naleving te bevorderen wordt voorgesteld om een standaardclausule inzake Annex
9 op te nemen in bilaterale terug- en overname overeenkomsten die in het kader
van de Benelux worden gesloten met derde landen.Aansprakelijkheid vervoerdersNaar verwachting zal medio 2004 de Europese Richtlijn 2001/51 inzake de
aansprakelijkheid van vervoerders zijn geïmplementeerd. Als gevolg van
de implementatie van deze richtlijn zijn vervoerders aansprakelijk voor een
deel van de kosten die voortkomen uit het verblijf van de vreemdeling aan
wie de toegang is geweigerd en geweigerd blijft. Dit betekent dat ook de kosten
die voortvloeien uit het verblijf van een verwijderbaar geworden asielzoeker
in bijvoorbeeld het Grenshospitium kunnen worden verhaald op de desbetreffende
vervoerder. Dit betreft dus de kosten voor verblijf in de periode tussen het
moment van de afwijzing van het asielverzoek en de feitelijke teruggeleiding
door de luchtvaartmaatschappij. Ook voorziet het wetsvoorstel ter implementatie
van de richtlijn in een verhoging van de boetes tot maximaal €11 250
per geweigerde vreemdeling, die aan vervoerders in het kader van hun aansprakelijkheid
kunnen worden opgelegd. De huidige boete bedraagt maximaal €2 250.
In 2002 werden boetes opgelegd voor een totaal bedrag van ruim €560 000.
De verhoging en de mogelijkheid van kostenverhaal zullen een extra prikkel
geven aan vervoerders om de controle van de reisdocumenten van hun passagiers
te optimaliseren. Met de verhoging worden de boetebedragen voor deze feiten
in de Europese Unie geharmoniseerd.Restrictievere doorplaatsing vanuit Aanmeldcentrum Schiphol
naar een OpvangcentrumAsielverzoeken aan de buitengrens worden zoveel mogelijk binnen 48 uur
behandeld op het aanmeldcentrum Schiphol. Indien nader onderzoek naar het
asielrelaas en – met name – naar de identiteit nodig is, wordt
de asielzoeker doorgeplaatst naar een opvangcentrum en wordt toegang verleend
tot het grondgebied.Deze werkwijze bevordert dat asielzoekers zich ontdoen van reis- en identiteitsdocumenten,
omdat het onderzoek naar identiteit en asielrelaas wordt bemoeilijkt. Behalve
dat op deze wijze de asielprocedure kan worden misbruikt, is het vanuit een
oogpunt van effectieve grensbewaking evenmin wenselijk dat vreemdelingen van
wie de identiteit niet vaststaat, toegang krijgen tot het grondgebied. Bovendien
vervallen met de toegangsverlening belangrijke mogelijkheden
voor een eventuele toekomstige verwijdering van de vreemdeling.Tegen deze achtergrond zal de tijdens de procedure op het aanmeldcentrum
Schiphol voortaan in alle gevallen dat de capaciteit dit toelaat gebruik worden
gemaakt van de bestaande bevoegdheid1 om een
bepaalde groep asielzoekers door te plaatsen voor onderzoek in het Grenshospitium.
Het betreft die asielzoekers ten aanzien van wie nader onderzoek naar het
asielrelaas en met name de identiteit en nationaliteit nodig is. Daarmee blijft
de toegangsweigering vaker dan nu het geval is in stand. De IND heeft in deze
gevallen maximaal zes weken de tijd om over de officiële toelating tot
Nederlands grondgebied en het asielverzoek te beslissen. Dit betekent dat
de gedurende de behandeling van het asielverzoek, opgelegde maatregelen in
het kader van de grensbewaking gehandhaafd blijven. Daarmee blijven ook de
mogelijkheden van het verwijderen van de vreemdeling op grond van het Verdrag
van Chicago in stand. De aanvoerende luchtvaartmaatschappij blijft voorts
vaker dan nu verantwoordelijk voor de verwijdering van deze vreemdelingen.
Vanzelfsprekend zullen die asielzoekers wiens verzoek kansrijk lijkt conform
de huidige werkwijze worden doorgeplaatst naar een opvangcentrum.Bijkomend effect kan zijn dat het vaker toepassen van de mogelijkheid
om over te gaan tot plaatsing in het Grenshospitium voor nader onderzoek kan
stimuleren dat asielzoekers zich niet ontdoen van hun reis- en identeitsdocumenten.
Daarnaast kan deze maatregel tot kostenbesparing voor de overheid leiden,
omdat de kosten voor de verwijdering van de uitgeprocedeerde asielzoeker,
in geval van een uiteindelijk negatieve beslissing, voor rekening blijven
van de aanvoerende luchtvaartmaatschappij.In stand laten toegangsweigering bij doorplaatsing naar
een opvangcentrumNaast de mogelijkheid van het plaatsen in het Grenshospitium zal ook de
mogelijkheid worden onderzocht om bij doorplaatsing van asielzoekers vanuit
het Aanmeldcentrum Schiphol naar een opvangcentrum de toegangsweigering in
stand te laten en betrokkene een vrijheidsbeperkende – in plaats van
een vrijheidsontnemende – maatregel op te leggen. In dat geval blijven
de verplichtingen van vervoerders gedurende het verblijf van asielzoekers
in het opvangcentrum van kracht.Deze maatregel zal er onder meer toe leiden dat de vervoerders meer aandacht
zullen besteden aan de registratie van de documenten van hun passagiers. Daarnaast
kan deze maatregel tot kostenbesparing voor de overheid leiden, omdat de kosten
voor de verwijdering van de uitgeprocedeerde asielzoeker, in geval van een
uiteindelijk negatieve beslissing, voor rekening komen van de aanvoerende
luchtvaartmaatschappij. De noodzaak van uitbreiding van capaciteit en de mogelijke
kosten daarvan zullen nog in kaart worden gebracht.Verhogen aandeel op aanvoerende luchtvaartmaatschappij
gelegde claimsDe inzet van en de coördinatie tussen de verschillende grensbewakinginstrumenten
(zoals gate controles) zal verder worden verbeterd
zodat van meer vreemdelingen, die zonder reisdocumenten per vliegtuig in Nederland
arriveren, kan worden vastgesteld door welke vervoerder zij zijn vervoerd.
In de huidige situatie wordt bijna 90% van alle toegang geweigerde vreemdelingen
op basis van een claim daartoe door de vervoerder teruggevoerd naar het land
van herkomst. Van de mensen die asiel vragen en de toegang wordt geweigerd
wordt in de huidige situatie ongeveer 65%, via een claim op de vervoerder,
teruggebracht naar het land van herkomst. Overigens zullen gate controles niet kunnen voorkomen dat vreemdelingen
zich alsnog ontdoen van reis en identiteitsdocumenten voordat zij zich vervoegen
bij de paspoortcontrole.2. Bevorderen van documentatie van vreemdelingenVerruiming toepassing afschriftplichtIngevolge artikel 4 Vw 2000 kunnen vervoerders in bepaalde gevallen worden
verplicht om bij aankomst afschriften van de reisdocumenten van passagiers
te overleggen aan de grensbewakingautoriteiten. Op dit moment wordt halfjaarlijks
een lijst met 20 luchthavens opgesteld waar voor alle aanvoerende luchtvaartmaatschappijen
de verplichting geldt, om van hun passagiers een afschrift van de reisdocumenten
te overleggen. In de praktijk blijkt deze maatregel, ook door de combinatie
met andere maatregelen, zeer effectief. Zo daalde het aantal ongedocumenteerden
afkomstig van Lagos van 149 voor de invoering van de afschriftplicht in 1997
naar 11 in 2003 (tot en met september). De verruiming van de toepassing van
de afschriftplicht brengt een zekere administratieve lastenverzwaring voor
de luchtvaartmaatschappijen met zich. Naar verwachting zal de omvang van die
verzwaring echter beperkt blijven. Het streven is niet zozeer gericht op uitbreiding
van het aantal luchthavens onder de afschriftplicht, maar beoogt vooral om
flexibel en snel te reageren op plotselinge aanvoer van grote aantallen ongedocumenteerden
vanaf een bepaalde luchthaven. De lastenverzwaring die dat eventueel met zich
brengt wordt gerechtvaardigd door de getalsmatig onderbouwde vrees voor illegale
immigratie vanaf de betrokken luchthavens.Toepassing van biometrie in combinatie met de afschriftplichtDe toepassing van biometrie verdient hoge prioriteit. De inzet van biometrie
in combinatie met de bestaande afschriftplicht voor luchtvaartmaatschappijen
biedt mogelijkheden om de terugkeer te bevorderen. Op een groot aantal luchthavens
dat op de lijst van afschriftplichtige luchthavens is opgenomen, wordt door
de KLM gewerkt met scan apparatuur (voor het maken van afschriften van reisdocumenten
en tickets). Hier kan een koppeling met een scanapparaat voor het vastleggen
van een biometrisch kenmerk worden gemaakt, waardoor kan worden vastgesteld
welke reiziger een bepaald reisdocument heeft getoond aan de luchtvaartmaatschappij
bij het aan boord gaan. Hierdoor behoeft minder tijd te worden besteed aan
identiteits- en nationaliteitsonderzoek, waardoor de terugkeer zal worden
bevorderd.De combinatie van biometrie en de afschriftplicht zal er toe leiden dat
zowel de reisroute als de identiteit van de ongedocumenteerde vreemdeling
beter te achterhalen zijn. Hierdoor kan ook achterhaald worden welke luchtvaartmaatschappij
de betrokken vreemdeling heeft aangevoerd. De maatregel levert een inbreuk
op de persoonlijke levenssfeer op. Daarvoor is, als gevolg van de geldende privacy-regels, een wettelijke basis vereist en moet de
proportionaliteit en noodzaak van de maatregel aannemelijk zijn. Dat laatste
is het geval gezien de gerechtvaardigde vrees voor illegale immigratie vanaf
de betrokken luchthavens.De uitwerking en uitvoering van dit voorstel brengen kosten met zich.
Een vervolgproject wordt gestart om de consequenties (financieel, juridisch
en praktisch) nader in kaart te brengen. In dit project zal zorgvuldig worden
gekeken naar de relatie tussen het visumproces en het afnemen van biometrische
kenmerken. Waar mogelijk zal hierbij worden aangesloten op de introductie
van biometrie in het visumproces.3. Mogelijkheden van wedertoegang beperkenMaatregelen zullen worden genomen, gericht op het voorkomen van de wedertoegang
van eenmaal verwijderde vreemdelingen. Daarbij wordt gestreefd
naar het strikter handhaven van en een ruimer beleid voor het signaleren van
personen in het Schengen Informatiesysteem (SIS) ter fine van toegangsweigering,
uiteraard binnen de grenzen die de Schengen Uitvoeringsovereenkomst hieraan
stelt. Een verruiming van de toepassing van deze signalering kan in de Vreemdelingencirculaire
vastgelegd worden.SIS signalering verhindert toegangsverlening van betrokkene in het gehele
Schengengebied. Nu vindt signalering voor een periode van twee jaar plaats
nadat een vreemdeling, binnen een periode van twee jaar, tweemaal verwijderd
is. In de toekomst zal de betrokkene reeds na een eerste verwijdering gedurende
twee jaar gesignaleerd worden in het SIS. Deze signalering laat overigens
onverlet dat personen, die stellen gegronde vrees voor vervolging te hebben,
in staat gesteld zullen worden om een asielverzoek in te dienen.Tevens zal een poging gedaan worden, op grond van artikel 6.2 Vreemdelingenbesluit,
om de kosten van uitzetting op de vreemdeling te verhalen. Eén van
de te onderzoeken mogelijkheden is het vereisen van een financiële zekerheidstelling.
Overwogen wordt om dit toe te passen in die gevallen waarbij wedertoegang
wordt verleend na verlopen van de signaleringstermijn van de vreemdeling,
terwijl de betrokkene de kosten van zijn eerdere uitzetting nog niet heeft
terugbetaald.4. Mobiel Toezicht VreemdelingenHet mobiel toezicht vreemdelingen (MTV) wordt uitgevoerd door de Koninklijke
Marechaussee. Het instrument MTV bestaat sinds 1994. Het MTV is erop gericht
illegaal verblijf van vreemdelingen, al dan niet in georganiseerd verband,
in een zo vroeg mogelijk stadium tegen te gaan. Het dient voorts ter preventie
en ontmoediging van toekomstige illegale migratie en tenslotte draagt het
MTV ook bij aan de bestrijding van mensensmokkel. In het Nationaal Actieplan
Terrorismebestrijding en Veiligheid, dat na de aanslagen van 11 september
2001 is opgesteld, is onder meer de noodzaak vastgelegd van een effectievere
inzet van het MTV.Eén van de te nemen maatregelen is een effectievere en een meer
recherchematige inzet van het MTV langs de binnengrenzen. Het kabinet heeft
besloten om de uitvoering van het MTV meer informatie gestuurd te maken. Daarom
zal binnen het MTV meer accent gelegd worden op informatieverzameling en -uitwisseling.
Daarnaast komt meer aandacht voor grootschalige toezichtsacties. Het werkterrein
zal worden uitgebreid waardoor MTV-controles in een ruimer gebied achter de
grens zullen worden uitgevoerd dan tot op heden het geval was. De KMar zal
bij de planning en uitvoering van controles intensiever gaan samenwerken met
binnen- en buitenlandse ketenpartners, waardoor efficiencyvoordelen worden
behaald. MTV-controles zullen daarnaast tevens gaan plaatsvinden op uitreizend
personenverkeer. Op korte termijn zal een pilot worden gestart die tot doel
heeft ervaring op te doen met de laatstgenoemde maatregel. Tenslotte zal de
KMar het mandaat krijgen tot het in bewaring stellen van vreemdelingen, zodat
in de toekomst in meer gevallen een aanhouding tot inbewaringstelling ter
fine van daadwerkelijke verwijdering zal kunnen leiden. Daartoe zal het Voorschrift
vreemdelingen 2000, de Vreemdelingencirculaire 2000 en uiteindelijk ook het
Vreemdelingenbesluit 2000 worden aangepast. Begin 2004 zal gestart worden
met de gefaseerde implementatie van de genoemde maatregelen.B. AsielDe praktijk leert dat het merendeel van de in Nederland binnenkomende
vreemdelingen uiteindelijk niet in aanmerking komt voor een verblijfsvergunning
en dus weer zal moeten terugkeren naar het land van herkomst. Met
dit feit in het achterhoofd kan de gehele asielprocedure, veel meer dan nu,
worden ingericht op voorbereidingen op terugkeer.Het aantal asielzoekers in de centrale opvang bedroeg per eind augustus
2003 circa 58 000 personen. Daarvan had circa 47 600 personen een
afwijzende beschikking gekregen van de IND. Het overgrote deel is tegen deze
afwijzing in beroep gegaan. Uit gegevens van de afgelopen jaren blijkt dat
per saldo, na het doorlopen van eventuele vervolgprocedures, circa 15% van
de vreemdelingen die een asielaanvraag hebben ingediend, een asielvergunning
voor bepaalde tijd hebben ontvangen. De vergunningen worden voor het overgrote
deel direct in eerste aanleg verleend. In 11% van de gevallen waarin door
een asielzoeker beroep wordt ingesteld tegen de afwijzing van de asielaanvraag,
wordt het beroep gegrond verklaard. Deze cijfers onderbouwen de stelling dat
het overgrote deel van de in Nederland binnenkomende asielzoekers uiteindelijk
terug moet naar het land van herkomst.1. Bevorderen van documentatie van vreemdelingenIn de asielprocedures zal een duidelijker onderscheid gemaakt gaan worden
tussen gedocumenteerde asielzoekers enerzijds en ongedocumenteerde asielzoekers
anderzijds. Bij de ongedocumenteerden zal veel intensiever onderzoek worden
gedaan naar de identiteit en de nationaliteit van de asielzoeker. Hiertoe
zijn reeds in de paragraaf over grensbeheer maatregelen genoemd. Het betreft
met name maatregelen die bedoeld zijn om de toegangsweigering te verlengen
en die de vervoerders aanspreken op hun verplichtingen, mede in combinatie
met de invoering van biometrie.Er bestaan daarnaast wettelijke bepalingen op grond waarvan ongedocumenteerde
asielverzoeken kunnen worden afgewezen. Er zal meer inzet van personele capaciteit
plaatsvinden voor consequente toepassing daarvan. Dit zal, in combinatie met
een aantal maatregelen in de sfeer van internationale samenwerking, naar verwachting
de schijnbare voordelen, die het niet bezitten van identiteitspapieren nu
met zich brengt, sterk doen afnemen. Niet in de laatste plaats omdat er een
signaalwerking uitgaat van de extra aandacht voor de bepaling van de identiteit
en nationaliteit.2. Beschikbaar houden van de vreemdelingHierboven is gesteld dat meer tijd genomen zal worden voor het doen van
onderzoek naar identiteit en nationaliteit van ongedocumenteerde asielzoekers.
Het is van essentieel belang dat de betrokken vreemdeling zich hiervoor beschikbaar
houdt. Als instrument van toezicht is hiertoe de meldplicht ingesteld, die
door de Vreemdelingendiensten aan de vreemdeling wordt opgelegd. Deze meldplicht
vertoont overeenkomsten met de registratie van de bewoning van opvanglocaties,
de zogeheten inhuisregistratie, uitgevoerd door de COA. Deze registratie wordt
onder andere gebruikt om te controleren of opvangvoorzieningen rechtmatig
worden verstrekt, dan wel beëindigd moeten worden omdat de vreemdeling
zich niet langer beschikbaar houdt. Gebleken is dat de meldplicht en de inhuisregistratie
arbeidsintensief zijn en daardoor niet altijd consequent door de Vreemdelingendiensten
en COA kunnen worden uitgevoerd. Het voornemen is de beide registratiehandelingen
(meldplicht en inhuisregistratie) samen te voegen en te ondersteunen door
geautomatiseerde systemen (gebruik makend van biometrie). Hierdoor zullen
deze handelingen efficiënter kunnen verlopen. De benodigde personele
inzet bij zowel de Vreemdelingendiensten als het COA zal afnemen. Het inzicht
in de verblijfplaats van de vreemdeling zal verbeteren en daarmee diens beschikbaarheid
voor activiteiten in het kader van de beoordeling van de toelatingsaanvraag
en de eventuele aanstaande terugkeer naar het land van herkomst.
De verstrekking van opvangvoorzieningen zal effectiever ingericht kunnen worden,
doordat voorzieningen beëindigd kunnen worden zodra de vreemdeling niet
meer aanwezig blijkt.3. Bevorderen van zelfstandig vertrek door realistische
verwachtingen van asielzoekerEen asielzoeker wordt tijdens de procedure slechts met terugkeer geconfronteerd
na een afwijzende beschikking van de IND en/of na de uitspraak van de rechter.
Dat gebeurt door middel van terugkeergesprekken met medewerkers van het COA.
De afwijzende beschikking zelf wordt via de advocaat aan de vreemdeling kenbaar
gemaakt. Het signaal dat de asielprocedure zeer waarschijnlijk zal gaan eindigen
met een afwijzing en terugkeer wordt daardoor niet optimaal afgegeven. Alleen
de geïnteresseerden voor terugkeer komen vervolgens in aanraking met
organisaties die kunnen helpen bij het organiseren van de terugkeer, zoals
IOM of Cordaid. Gedwongen terugkeer vindt slechts plaats als de nationaliteit
en/of identiteit vast staat en er (vervangende) reisdocumenten zijn. Veel
vreemdelingen werken niet mee aan het verkrijgen van deze reisdocumenten.
Het streven is om het signaal, dat het uiteindelijke resultaat van het asielverzoek
negatief kan zijn, eenduidiger en nadrukkelijker te laten uitdragen door alle
betrokken ketenpartners en gedurende de gehele asielprocedure. Dat zou moeten
gebeuren vanaf het moment dat een asielverzoek wordt ingediend. Hiertoe zal
een communicatieprotocol voor alle uitvoerende diensten worden opgesteld.De mogelijkheid voor zelfstandig vertrek zal, vanaf het moment van de
eerste afwijzende beschikking, door alle ketenpartners aan de betrokkene worden
aangeboden. Hierbij zal het zelfstandig vertrek worden gefaciliteerd op grond
van de bestaande readmissieregelingen (IOM/REAN). In onderstaande tabel is
het aantal vertrekkers (terugkeer en doormigratie) opgenomen dat IOM sinds
1997 heeft gerealiseerd. De hoge getallen voor 1999 en 2000 worden verklaard
door het grote aantal terugkeerders naar Kosovo.Tabel 5 – Terugkeerders door tussenkomst IOM PeriodeAantal terugkeerders 1997826  1998889  19994 136 20003 220  20011 775  20022 194 20032 555
*  20042 750
** * Bijgestelde prognose per 1-11-03** Voorlopige informele prognosesMomenteel wordt nog onderzocht of er een extra stimulans zou kunnen worden
gecreëerd door de mate van facilitering voor terugkeer te laten afnemen
naarmate de vreemdeling langer in Nederland verblijft. Onderzocht wordt of
een dergelijke maatregel effect heeft op de bereidheid terug te keren.4 Introductie van nieuwe vormen van asielopvangOm het signaal «niet toelaten betekent terugkeren» sterker
af te geven zullen ook de opvangvoorzieningen voor asielzoekers in een nieuwe
structuur aangeboden worden.De opvanglocaties worden opgesplitst in twee soorten locaties voor twee verschillende categorieën asielzoekers. Daarbij gaat het om oriëntatielocaties
waar asielzoekers in afwachting van een beslissing worden ondergebracht. Daarnaast
komen er terugkeerlocaties. Asielzoekers worden overgeplaatst naar één
van de terugkeerlocaties na een afwijzende beschikking van de IND.De financiële en organisatorische consequenties hiervan zullen nader
worden onderzocht. Hierbij zullen tevens maatregelen voor de thans in decentrale
opvang verblijvende asielzoekers worden betrokken.Van deze verdeling van de opvang in twee categorieën wordt een aantal
effecten verwacht. Door de overplaatsing vanuit een oriëntatielocatie
naar een terugkeerlocatie wordt een sterk signaal afgegeven aan de asielzoeker
dat de overheid heeft beslist dat hij niet in aanmerking komt voor een verblijfsvergunning
en naar alle waarschijnlijkheid Nederland dus moet verlaten. In de locaties
wordt het aanbod van voorzieningen aangepast aan de fase van de asielprocedure,
waardoor een helder onderscheid gemaakt kan worden tussen op Nederland gerichte
voorzieningen en op voorzieningen die gericht zijn op een toekomst in het
eigen land. Omdat communicatie en attitude van het personeel in hoge mate
bepalend zijn, zullen de medewerkers in de locaties gespecialiseerd moeten
zijn in het omgaan met de asielzoeker in een bepaalde fase van zijn procedure
en bewust kiezen voor één van de twee soorten locaties. Dit
heeft, naast beter gemotiveerde medewerkers, tevens het effect dat niet langer
dubbele signalen worden uitgezonden door de medewerkers aan de asielzoekers
over de wenselijkheid van hun verblijf in Nederland. In de terugkeerlocaties
kunnen gespecialiseerde teams werken aan het bevorderen van de zelfstandige
terugkeer en aan het verkrijgen van de juiste identiteits- en nationaliteitsgegevens.
Daarbij kunnen alle relevante organisaties in de keten betrokken worden. De
organisatie van de terugkeerlocaties zoals hier beschreven biedt ook betere
mogelijkheden deze werkzaamheden al in de opvang effectief te verrichten.De doelgroep van de nieuwe vormen van opvang zijn uiteindelijk alle asielzoekers
(onder zowel de Vw2000 als de oude vreemdelingenwet) die in de centrale opvang
van het COA verblijven. Gestart zal echter worden met het onderbrengen van
de instroom in oriëntatielocaties. Locaties die aangewezen worden als
oriëntatielocatie kennen bij aanvang nog een gemengde populatie. De asielzoekers
in de oriëntatielocaties en in de bestaande asielzoekerscentra (AZC's)
die een eerste afwijzende beschikking van de IND ontvangen, worden vervolgens
overgeplaatst naar de terugkeerlocaties. Deze terugkeerlocatie zullen geen
asielzoekers in de opvang hebben die nog in afwachting zijn van de beslissing
op hun asielaanvraag. Voor het bestaande deel van asielpopulatie (degenen
die al eerder tenminste een eerste beslissing op hun asielaanvraag hebben
ontvangen maar nog wel in hun eerste procedure zijn) die nu centraal of decentraal
door het COA of door een gemeente wordt opgevangen, wordt nader onderzocht
of, en zo ja hoe, eventuele overplaatsing mogelijk is. Daarna moet een eventuele
wijziging in de Regeling verstrekkingen asielzoeker (i.v.m. opvangen op grond
van deze regeling) worden neergelegd.De nieuwe opvangmogelijkheden zullen vorm krijgen binnen de bestaande
mogelijkheden van de Vw 2000 en in de huidige opvanglocaties van het COA.
Om de aanwezigheid van de asielzoeker zo veel als mogelijk te waarborgen kan
gebruik worden gemaakt van artikel 57 Vw 2000, op grond waarvan een ruimte
kan worden aangewezen waar de asielzoeker zich dient op te houden en op grond
waarvan de asielzoeker zich aan aanwijzingen van het personeel dient te houden.Het niveau van voorzieningen in de terugkeercentra is sober maar minimaal
dat van het minimumniveau van de richtlijn opvang asielzoekers1. Gelet op de ingrijpende consequenties voor de organisatie van de opvang
van asielzoekers en gelet op de mogelijke juridische en financiële consequenties
zal op zeer korte termijn een project worden gestart ter uitwerking van de
nieuwe vormen van opvang.C. Regulier en IllegaalHet terugkeerbeleid richt zich eveneens op de personen met een reguliere
verblijfsvergunning van wie de tijdelijke vergunning afloopt of wordt ingetrokken.
Ook andere personen die zonder verblijfstitel (dus illegaal) in Nederland
verblijven, dienen terug te keren naar het land van herkomst. Deze groepen
hebben gemeen dat hun contact met de overheid – in tegenstelling tot
asielzoekers die in de regel overheidsvoorzieningen genieten – (zeer)
beperkt is. De maatregelen met name aan of vóór de grens, die
bijdragen aan de mogelijkheid tot identificatie van deze personen vergroten
de kans op terugkeer van deze groepen. De belangrijkste bijdrage aan hun terugkeer
zal echter moeten worden geleverd door een geïntensiveerd vreemdelingentoezicht.
Daarbij moet overigens aangetekend worden dat ook een geïntensiveerd
vreemdelingentoezicht niet de terugkeer van alle vreemdelingen zonder verblijfsrecht
tot gevolg zal hebben. Daarom worden er afspraken gemaakt met de politie over
de prioriteiten bij het (actievere) toezicht op vreemdelingen.1. Intensivering vreemdelingentoezichtBij de politiekorpsen komt voor de operationele taken van het vreemdelingentoezicht
een capaciteit van 1050 budget verdeeleenheden (bve) beschikbaar. Deze capaciteit
zal worden ingezet voor de intensivering van het reguliere vreemdelingentoezicht
dat plaats vindt op grond van de Vreemdelingenwet en voor de bestrijding van
migratiecriminaliteit. Extra capaciteit ontstaat doordat administratieve toelatingstaken
van de Vreemdelingendienst worden overgedragen aan de IND. Naast de capaciteit
voor het toezicht neemt ook de capaciteit voor vreemdelingenbewaring de komende
jaren fors toe.Om het vreemdelingentoezicht te intensiveren worden met de regionale politiekorpsen
resultaatsafspraken gemaakt voor de periode 2004 tot 2006. De basis daarvoor
vormt een landelijk kader waarin afspraken worden vastgelegd met de gezamenlijke
politiekorpsen. Er worden momenteel afspraken gemaakt over het aantal te realiseren
identiteits- en nationaliteitsvaststellingen met als uiteindelijke doel om
het aantal feitelijke verwijderingen te doen stijgen.De intensivering van het vreemdelingentoezicht door de politie zal in
de praktijk op verschillende manieren vorm krijgen. Speerpunten hierbij zijn
de volgende zaken.– De inzet van capaciteit op het onderkennen en aanpakken van illegaal
verblijf. Dat betekent dat bij vermoeden van illegaal verblijf vaker staande
houdingen van personen plaats zullen vinden.– De inzet van capaciteit op nationaliteits- en identiteitsonderzoek
om te zorgen voor de benodigde vervangende reisdocumenten.– Handhaving van de in de Vreemdelingenwet opgenomen verplichtingen
voor vreemdelingen. Hierbij is vooral te denken aan de bestaande aanmeldplicht
voor vreemdelingen.– Snellere reactie op klachten en signalen over de aanwezigheid
van illegaal verblijvende vreemdelingen. Daarbij is te denken aan klachten
over overlast als gevolg van illegaal verblijf. Het aantal groepsgerichte
acties wordt opgevoerd.– Verzamelen van informatie in het kader van de bestrijding van
mensensmokkel en mensenhandel. De huidige inzet op criminele dan wel overlastgevende illegaal verblijvende
personen blijft gehandhaafd. Daarbij zal er meer gebruik worden gemaakt van
de mogelijkheid om criminele illegalen te verwijderen door, tijdens de periode
van detentie, voorbereidingen te treffen om betrokkene direct te kunnen verwijderen
aan het einde van de straf. Hiertoe wordt een geautomatiseerde koppeling gelegd
tussen systemen van de strafrechtketen en de vreemdelingenketen, opdat relevante
gebeurtenissen in de ketens door middel van berichtenverkeer kunnen worden
uitgewisseld. Ook het middel van de ongewenstverklaring zal vaker worden ingezet.
Dit betekent een verdere ondersteuning van de VRIS-werkwijze (Vreemdelingen
In de Strafrechtsketen)2. BiometrieBehalve voor het bevorderen van de documentatie van inreizende vreemdelingen
is de toepassing van biometrie ook belangrijk om de kans te vergroten dat
illegaal in Nederland verblijvende personen terugkeren. Daarbij moet gedacht
worden aan alle vreemdelingen, die op reguliere wijze Nederland zijn binnen
gekomen. Onderzocht wordt of biometrische kenmerken in combinatie met een
afschrift van het reisdocument in een databank kunnen worden vastgelegd in
alle gevallen (MVV en visum) waar een toelatingsprocedure wordt gestart.In Europa steunt Nederland de ontwikkeling van een Europees Visa Informatiesysteem
(VIS) waarin biometrische kenmerken van visumaanvragers worden opgeslagen.
Het VIS is onder meer gericht op het tegengaan van fraude met visa, het verbeteren
van de controle van visahouders aan de grens en op de verhoging van kansen
op identificatie van ongedocumenteerde vreemdelingen. Het VIS kan een belangrijke
rol vervullen in het terugkeerproces, aangezien in dit systeem de biometrische
gegevens van visumaanvragers worden opgeslagen. Hierdoor kan ook van de categorie
ongedocumenteerde vreemdelingen die eerder in het land van herkomst een visum
heeft aangevraagd, de identiteit en herkomst worden vastgesteld.Met de aanschaf van een databank, de integratie ervan in de systemen van
de vreemdelingenketen en het plaatsen van biometrische scanapparatuur op diplomatieke
posten zijn investeringen gemoeid. Met deze investeringen zal Nederland een
belangrijk deel van de voorbereidingen op de implementatie van het VIS hebben
afgerond.Het VIS wordt gekoppeld aan het Schengen Informatiesysteem (SIS II) waardoor
direct valt na te gaan of een visumaanvrager op de signaleringslijst voorkomt.
Volledige implementatie van het VIS is voorzien in 2007. Omdat het inrichten
van het VIS een zeer omvangrijk en gecompliceerd traject is, heeft de Commissie,
op initiatief van Nederland, voorgesteld om vooruitlopend op de implementatie
van het VIS te beginnen met de opname van biometrische kenmerken op visa en
verblijfsdocumenten. Hierdoor kan voor sommige gevallen nog vóór
2007 een verband worden gelegd tussen de houder, het paspoort en het visum
en bovendien kunnen de werkprocessen reeds voorbereid worden die nodig zijn
voor de verdere invoering van biometrie in het visumproces. Naar verwachting
zullen de voorstellen nog in 2003 door de Raad worden goedgekeurd.D. Een effectievere organisatie van het terugkeerprocesVoor het faciliteren van zelfstandige terugkeer en het realiseren van
gedwongen terugkeer wordt in de huidige situatie door een aantal organisaties
vanuit de rijksoverheid in een uitvoerende of ondersteunende rol samengewerkt,
te weten de Vreemdelingendiensten van de politie, de Koninklijke Marechaussee,
de Immigratie- en Naturalisatiedienst, het ministerie van Buitenlandse Zaken,
Dienst Justitiële Inrichtingen, het Centraal Orgaan opvang
Asielzoekers en de Stichting NIDOS. De Internationale Organisatie voor Migratie
(IOM) speelt als intergouvernementele organisatie een aparte rol. Ook een
aantal ontwikkelingsorganisaties en de gemeentes speelt een rol bij terugkeer.
Ondergetekende draagt als gezagsdrager een verantwoordelijkheid voor het werk
van de Vreemdelingendiensten en de Koninklijke Marechaussee. Voor wat betreft
het beheer van deze diensten spelen uiteraard respectievelijk de korpsbeheerder
en de minister van Defensie hun eigen rol. De IND en het COA vallen als respectievelijk
uitvoerende dienst en zelfstandig bestuursorgaan onder de verantwoordelijkheid
van ondergetekende. De Dienst Justitiële Inrichtingen valt onder de verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie. De minister van Buitenlandse Zaken draagt de
verantwoordelijkheid voor het beheer van de relatie met andere landen en voor
de visumverlening. De genoemde inter- of non gouvernementele organisaties
vallen uiteraard buiten de betrokken ministeriële verantwoordelijkheden.Met behoud van de verantwoordelijkheden van de betrokken ministers is
het noodzakelijk de organisatie van het terugkeerproces efficiënter en
effectiever in te richten. Dat vereist een intensief proces van continue afstemming
en samenwerking onder een strakke centrale regie. Het kabinet heeft besloten
dat de regie komt te liggen bij ondergetekende. Doel hiervan is een betere
coördinatie van de activiteiten van de verschillende organisaties die
een taak hebben in (het bewerkstelligen van) de terugkeer van vreemdelingen.
De organisatie van de terugkeer wordt daarmee effectiever, flexibeler en beter
bestuurbaar. Deze centrale regie moet ertoe leiden dat taken en verantwoordelijkheden
duidelijk worden belegd en dat werkprocessen naadloos op elkaar aansluiten
en gericht zijn op het daadwerkelijke vertrek uit Nederland van vreemdelingen
zonder verblijfstitel. Nieuw daarbij is dat de centrale regie organisatorisch
vorm zal krijgen in de per 1 januari 2004 in te richten Stafdirectie Coördinatie
Vreemdelingenketen (SCV).De volgende maatregelen worden genomen om het terugkeerproces effectiever
te organiseren. Ten eerste zal invulling gegeven worden aan een landelijk
gestandaardiseerde werkwijze van de totale terugkeerorganisatie. De werkwijze
levert een eenduidig beeld op van de uitvoering, waardoor monitoring, analyses
en voortgangsbewaking beter kunnen worden uitgevoerd. Er zal afstemming moeten
plaatsvinden tussen bedrijfsprocessen en gehanteerde prioriteiten van de betrokken
organisaties. Daartoe worden de processen van de betrokken organisaties naast
elkaar gelegd en wordt bezien op welke wijze de activiteiten van de verschillende
organisaties op elkaar aansluiten. Daarnaast zal verder gewerkt worden aan
het verbeterproces van de ketenbrede informatievoorziening tussen ketenorganisaties
in aansluiting op de huidige ontwikkeling van de Basisvoorziening Vreemdelingen
(BVV). Hierbij is onder andere voorzien in het geautomatiseerd uitwisselen
van signalen over cruciale activiteiten tussen de actoren in het terugkeerproces.
Met behulp van dit systeem, dat werkt aan de hand van een zogeheten abonnementenservice,
ontvangt de ketenorganisatie een bericht dat de start vormt voor een volgende
activiteit in het terugkeerproces. Ook de verblijfsstatus van de betrokkene
en de wijzigingen daarin zullen met behulp van de BVV direct aan de ketenorganisaties
kenbaar worden gemaakt.Een volgende stap is het uitwisselen van berichten waarin achterliggende
dossierinformatie zal worden uitgewisseld tussen de ketenorganisaties. Met
de ontwikkeling van het geautomatiseerd uitwisselen van signalen en berichten
is een investering gemoeid. Daarbij zal tevens worden bezien of er een koppeling
tot stand kan worden gebracht tussen BVV en het recentelijk ontwikkelde Voortgangsbewakings-
en Registratie Systeem (VRS). Dit VRS is bedoeld voor de voortgangsbewaking
van individuele gevallen. Ten derde zal worden geïnvesteerd
in het optimaliseren van de voortgangsbewaking van de aanvragen voor vervangende
reisdocumenten door het recentelijk ontwikkelde Laissez Passer Informatie
registratiesysteem (LAPAS) ten behoeve van de ketenpartners. Ook zullen knelpunten
op uitvoerend niveau snel worden gesignaleerd en opgelost door de inrichting
van één vast meldpunt binnen de stafdirectie van alle betrokken
organisaties.Naast dit alles zal de IND haar operationele toezicht en terugkeerteams,
samen met de afdelingen die de overheidsvluchten organiseren en die de Laissez
Passers bij de ambassades verzorgen, eveneens vanaf januari 2004, bundelen
in een afzonderlijke directie.E. Draagvlak/Publieke opinieOmdat het draagvlak en de acceptatie van het Nederlandse vreemdelingenbeleid
in het geding is zal een extra inspanning moeten worden gepleegd op het terrein
van communicatie. Maar dat is niet het enige. Vanuit het uitgangspunt dat
de vreemdeling een eigen verantwoordelijkheid heeft om te vertrekken zal die
doelgroep ook moeten worden aangesproken.Het is een niet onaanzienlijke uitdaging om deze groep op andere gedachten
te brengen en zo op het been te zetten van eigen verantwoordelijkheid nemen
voor terugkeer. Vooral waar het gaat om mensen die nooit in contact zijn geweest
met de overheid. Ook bestuurders en vervoerders zullen moeten worden overtuigd
van hun verantwoordelijkheden. De centrale boodschap moet zijn dat onrechtmatig
verblijf van vreemdelingen niet wordt geaccepteerd omdat het Nederland en
uiteindelijk ook de vreemdeling zelf schaadt. Illegaal verblijf met alle bijbehorende
randverschijnselen is immers uiteindelijk geen aantrekkelijk perspectief.
Voor alle illegaal in Nederland verblijvende vreemdelingen, inclusief uitgeprocedeerden,
geldt dat diegenen die terug wil keren dat ook daadwerkelijk kunnen. Hoewel
de boodschap in presentatie en keuze van media kan verschillen is het wel
noodzakelijk om ook hier een centrale regie te voeren en een eenduidig signaal
af te geven vanuit de overheid richting de vreemdeling, het bestuur, de vervoerder
en de maatschappij. Dat alles betekent overigens niet noodzakelijkerwijze
dat een grootschalige massamediale voorlichtingscampagne over terugkeer in
het verschiet ligt. Er moet in de eerste plaats gedacht worden aan het door
alle overheidsinstellingen uitdragen van dezelfde centrale boodschap tegenover
de vreemdeling en tegenover elkaar. Die boodschap moet vervolgens door de
gehele overheid en andere betrokkenen in consistent gedrag tot uitdrukking
worden gebracht.F. Vertrek en terugkeer als integraal onderdeel van het
Nederland buitenlands beleid1. Hoofdlijnen van het beleidMigratie is een internationaal verschijnsel met grote gevolgen voor zowel
de bestemmingslanden als de herkomstlanden. Een deel van de migratie vindt
plaats op irreguliere wijze, en in bestemmingslanden worden de negatieve effecten
van irreguliere migratie en irregulier verblijf ervaren. Door vele herkomstlanden
wordt echter het algemene effect van alle vormen van migratie als positief
ingeschat. Er bestaat dan ook een spanning tussen het Nederlandse beleid gericht
op het beheersbaar houden van de immigratie naar Nederland en het beleid van
vele herkomstlanden.Terugname van eigen onderdanen behoort tot de internationale verplichtingen
van staten en deze verplichting wordt als zodanig ook erkend door landen van
herkomst. Vanwege de genoemde spanning blijkt echter dat voor het realiseren
van terugname en terugkeer samenwerking nodig is tussen Nederland
en landen van herkomst (en soms landen van doorreis). Samenwerking kan ook
helpen voorkómen dat vreemdelingen na terugname opnieuw naar Nederland
reizen, met andere woorden, samenwerking kan bijdragen aan duurzame terugkeer.
Om tot goede samenwerking op dit gebied te komen is het van belang ook de
belangen van het land van herkomst te erkennen. Het kan hierbij overigens
ook gaan om immateriële belangen als respect; het aangaan van een dialoog
kan meer opleveren dan het eenzijdig opleggen van restrictieve maatregelen.De overtuigingskracht van een verzoek tot medewerking aan terugkeer wordt
veelal versterkt wanneer dit verzoek in breder verband wordt gedaan, bijvoorbeeld
in EU-verband of door een aantal gelijkgezinde landen. Het kabinet ondersteunt
dan ook de ontwikkeling en uitvoering van een gemeenschappelijk EU asiel-
en migratiebeleid, inclusief terugkeerbeleid, met inbreng van de eigen beleidsaccenten.
Waar het EU-beleid echter op korte termijn onvoldoende concrete oplossingen
biedt voor de nationale terugkeerproblematiek zal het aangevuld worden met
nationaal beleid, dat om redenen van effectiviteit bij voorkeur in samenwerking
met gelijkgezinde landen en na afstemming met omringende landen zal worden
uitgevoerd.Een verzoek tot medewerking aan terugkeer wint aan overtuigingskracht
wanneer dit goed is toegesneden op het betreffende land van herkomst en de
betrekkingen tussen Nederland en dit land. Dergelijk maatwerk kost tijd en
capaciteit, en kan niet tegelijkertijd voor alle landen van herkomst worden
uitgevoerd. Om die reden richten de Nederlandse inspanningen zich in eerste
instantie op een elftal belangrijke landen van herkomst. Het betreft Afghanistan,
Algerije, Angola, China, Democratische Republiek Congo, Guinee, Iran, Nigeria,
Servië en Montenegro, Somalië en Syrië.Ook coherentie in het buitenlandse beleid ten aanzien van deze landen
vergroot de kracht van de Nederlandse inzet. Vertrek en terugkeer worden dan
ook als integraal onderdeel opgenomen in het Nederlandse buitenlandse beleid,
gebaseerd op een zorgvuldige afweging tussen het belang van terugkeer en andere
Nederlandse belangen.Als voorbeeld van het benutten van de mogelijkheden van coherentie geldt
het Nederlandse beleid ten aanzien van internationale conflicten. In de komende
jaren voorziet het kabinet extra aandacht voor dit terrein, mede vanuit de
ontwikkelingssamenwerking. Naast het algemene belang van deze extra aandacht,
draagt dit beleidsaccent potentieel ook bij aan het beheersbaar houden van
migratie naar Nederland en Europa. Asielmigratie blijkt immers nauw samen
te hangen met internationale en binnenlandse conflicten, gezien het feit dat
de grote meerderheid van de asielzoekers die de afgelopen jaren naar Nederland
kwamen afkomstig is uit landen in (burger)oorlog. Succesvolle conflictpreventie,
-beheersing en -oplossing zullen in de eerste plaats leiden tot afname van
primaire vluchtelingenbewegingen (grotendeels zuid-zuid), maar vervolgens
ook tot afname van secundaire migratie (onder meer zuid-noord). Een versterking
van de bescherming en lokale integratie van oorlogsvluchtelingen en -ontheemden
in de regio van het conflict zal naar verwachting leiden tot verdere afname
van secundaire zuid-noord-migratie. Op dit gebied wordt aansluiting gezocht
bij het door de UNHCR ontwikkelde concept «Conventie Plus», een
concept om door effectievere samenwerking tussen landen van herkomst, opvang,
doorgang en bestemming te komen tot oplossingen voor vluchtelingenproblemen.
Wanneer een conflict eenmaal beëindigd is, kan adequate wederopbouwhulp
bijdragen aan het consolideren van de conflictoplossing, waardoor duurzame
terugkeer mogelijk wordt. Samenwerking met VN-organisaties zoals de UNDP kan
daarbij belangrijk zijn. De UNHCR ontwikkelt in dit kader het concept van
de 4R (repatriation, rehabilitation, reintegration, reconstruction). 2. Terugkeerbeleid in EU-verbandMet het Verdrag van Amsterdam (1 mei 1999) heeft de Gemeenschap bevoegdheden
op het gebied van terug- en overname gekregen. In het kader van de nauw met
elkaar verbonden vraagstukken van asiel en migratie sprak de Europese Raad
van Tampere (oktober 1999) zich uit voor een gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid
van de EU, met de volgende vier elementen:1. Partnerschap met de landen van herkomst2. Gemeenschappelijk Europees asielstelsel3. Eerlijke behandeling van derde landers4. Beheer van de migratiestromen.Om het beter beheersen van de migratiestromen mogelijk te maken worden
door de Gemeenschap terug- en overnameovereenkomsten (T&O's, ook «readmissie-overeenkomsten»
genoemd) afgesloten en standaardclausules opgenomen in andere overeenkomsten
tussen de Europese Gemeenschap en betrokken derde landen of groepen van landen.
De Gemeenschap voert onderhandelingen met Algerije, China, Marokko, Oekraïne,
Pakistan, de Russische Federatie en Turkije. De onderhandelingen over de overeenkomsten
met de SAR Hong Kong, Macao, Sri Lanka en Albanië zijn inmiddels afgerond
en afgesloten. Daarnaast zijn T&O-clausules opgenomen in Associatieovereenkomsten
met onder andere Egypte, Jordanië en Syrië.De Europese Raad van Laken (december 2001) onderstreepte de noodzaak van
Europese T&O's en vroeg om een prioriteitenlijst qua landen en een duidelijk
actieplan, terwijl de Europese Raad van Sevilla (juni 2002) hier de wenselijkheid
van een specifiek terugkeerprogramma aan toevoegde. Verder werd tijdens de
Europese Raad van Thessaloniki (juni 2003) gesproken over proefprojecten voor
bescherming in de regio en over de prioriteiten van het door de Raad goedgekeurde
actieprogramma terugkeer, waarover eind 2003 verslag zal worden uitgebracht.
In de Europese Raad van Brussel (oktober 2003) werd gewezen op het belang
van het tot stand brengen van onder andere een effectief terugkeerbeleid voor
illegale immigranten.Over het op 3 juli 2003 door het Italiaanse voorzitterschap gedane voorstel
voor het inzetten van gemeenschappelijke chartervluchten voor de terugkeer
van illegalen is tijdens de JBZ-raad van 6 november politiek akkoord bereikt.
Het betreft een initiatief voor operationele samenwerking tussen de lidstaten
op het gebied van gemeenschappelijke terugkeeroperaties voor illegaal verblijvende
onderdanen van derde landen. Nederland stelt zich op het standpunt dat een
Europees terugkeerbeleid een integraal onderdeel vormt van de bestrijding
van illegale immigratie, zowel als sluitstuk bij de bestrijding van illegale
immigratie als ook preventief door de signaalwerking die ervan uit gaat.Daarnaast is tijdens dezelfde JBZ raad een politiek akkoord bereikt over
de ontwerpbeschikking voor een verrekening-systeem tussen de lidstaten voor
de financiële lastenverdeling van wederzijdse erkenning van verwijderingsbesluiten.
Het betreft hier besluiten waarin verwijdering van onderdanen van derde landen
vanaf het grondgebied van een andere lidstaat wordt bevolen. Leidend beginsel
hierbij is dat de lidstaat die het verwijderingsbesluit uitvaardigt de kosten
(onder andere reis- en begeleidingskosten) terugbetaalt aan de lidstaat die
het besluit uitvoert.Binnenkort zal de Europese Raad zich uitspreken over een Commissievoorstel
voor een vijfjarig programma met een financiële enveloppe van € 250
miljoen (ter opvolging van de budgetlijn B7–667). Hiermee wordt de mogelijkheid van financiering voor projecten op het gebied van asiel
en migratie uitgebreid. Dit programma is belangrijk voor de financiering van
terugkeerprojecten en proefprojecten op het gebied van bescherming in de regio.Tijdens het Nederlandse voorzitterschap in 2004 zal aan de verdere ontwikkeling
van het EU asiel- en migratiebeleid worden gewerkt. Specifieke speerpunten
kunnen op dit moment nog niet bepaald worden.3. Nationaal terugkeerbeleid in internationaal perspectiefWaar Nederlands nationaal beleid ter bevordering van vertrek en terugkeer
nodig is, zal dit zich de komende jaren vooral blijven richten op het tot
stand brengen en onderhouden van samenwerking met landen van herkomst op het
gebied van terugkeer.Daarnaast wordt samenwerking gezocht met landen van opvang in de regio.
In eerste instantie wordt onderzocht of met deze landen, UNHCR en gelijkgezinde
westerse landen gezamenlijk de bescherming in de regio kan worden verbeterd.
Op termijn wordt onderzocht of ook bescherming van asielzoekers in de regio
mogelijk is, conform de separaat aan uw Kamer gezonden brieven over dit onderwerp.Terugkeerinspanningen richten zich in eerste instantie in het bijzonder
op een elftal landen: Afghanistan, Algerije, Angola, China, Democratische
Republiek Congo, Guinee, Iran, Nigeria, Servië en Montenegro, Somalië
en Syrië. Met al deze landen bestaat al een vorm van samenwerking op
het gebied van terugkeer, van wisselende intensiteit. Belangrijke criteria
voor de keuze van deze landen zijn enerzijds het aantal vreemdelingen zonder
verblijfstitel met de nationaliteit van het land en anderzijds de inschatting
dat het EU-terugkeerbeleid ten aanzien van het land op korte termijn onvoldoende
concrete resultaten oplevert. In de komende jaren zal deze lijst regelmatig
worden bezien op actualiteit en zo nodig aangepast.Vergroting van de effectiviteit van het huidige terugkeerbeleid zal worden
gerealiseerd door een verbetering van de coherentie van het Nederlandse beleid.
Daartoe zullen op korte termijn landenspecifieke strategieën worden opgesteld
waarin het bereiken en onderhouden van medewerking aan terugkeer en terugname
wordt uitgewerkt als integraal onderdeel van het Nederlandse buitenlandse
beleid. Uitgaande van een analyse van de problematiek van in Nederland verblijvende
vreemdelingen zonder verblijfstitel uit het land, de stand van zaken en knelpunten
van de bestaande terugkeeractiviteiten, en de multilaterale, EU- en bilaterale
betrekkingen met het land, zullen de mogelijkheden worden onderzocht om, door
dialoog, ondersteuning of in laatste instantie pressie, medewerking aan terugkeer
te bewerkstelligen. Bij ondersteuning of pressie zullen eerst maatregelen
op het terrein van migratie en personenverkeer worden overwogen en, wanneer
deze ontoereikend worden geacht, maatregelen op andere terreinen van buitenlands
beleid. Bij landen die bereidheid tonen tot samenwerking kan ondersteuning
knelpunten in de implementatie helpen oplossen. Bij landen die samenwerking
weigeren wordt eerder gedacht aan pressie om alsnog medewerking te verkrijgen.Bij de opstelling van de strategieën zullen ook de mogelijkheden
voor samenwerking met gelijkgezinde landen en afstemming met omringende landen
worden onderzocht en verwerkt.Een vast onderdeel van de strategieën is dat in alle betrekkingen
met het land van herkomst ook de onderwerpen migratie en terugkeer op de agenda
zullen worden gezet (missies van bewindslieden en ambtenaren, politieke dialoog,
reguliere contacten van ambassades). Van de landen van herkomst wordt in principe gevraagd dat zij zich houden
aan hun internationale verplichtingen tot terugname van eigen onderdanen.
Concreet wordt gevraagd mee te werken aan de bepaling van identiteit en/of
nationaliteit van vreemdelingen, de verstrekking van reisdocumenten, de feitelijke
wedertoelating en in sommige gevallen het toelaten van overheidsvluchten voor
terugkeer.Een belangrijke stap in de strategie kan zijn het vastleggen van de modaliteiten
van samenwerking. Een voorbeeld dat ook in andere gevallen overweging verdient
is de tripartiete overeenkomst inzake terugkeer die met Afghanistan en de
UNHCR is afgesloten, in nauwe afstemming met gelijkgezinde landen.Een andere veel gebruikte vorm is de Terug- en Overnameovereenkomst (T&O).
Op dit moment heeft Nederland al met veel landen afspraken inzake terug- en
overname, op EU-, Benelux- of nationaal niveau. Het kabinet blijft het EU-beleid
voor afsluiting van T&O's ondersteunen. Met een aantal voor Nederland
prioritaire landen van herkomst zal echter niet op voldoende korte termijn
een EU-T&O worden gesloten. In dat geval zal het kabinet de ruimte voor
nationale afspraken over terugen overname maximaal benutten. Bilaterale of
Benelux-onderhandelingen die reeds lopen, zullen worden afgerond. Voor de
huidige en mogelijk toekomstige prioritaire terugkeerlanden met welke nog
geen terug- en overname-afspraken gemaakt zijn (op dit moment betreft het
alleen Iran), zal het maken van dergelijke afspraken onderdeel van de strategie
vormen, evenals het bepalen van de meest geëigende vorm (bilateraal of
in Beneluxverband, Memorandum of Understanding, uitvoeringsprotocol bij een
EU-T&O, of T&O-clausule in algemeen bilateraal verdrag).Overigens is het sluiten van een T&O in enige vorm niet het eindpunt
van de strategie; de ervaring leert immers dat de implementatie van de overeenkomst
continu relatiebeheer vereist en dat het afsluiten van een T&O overeenkomst
op zichzelf niet automatisch leidt tot uitvoering van de gemaakte afspraken.Voor de prioritaire landen van herkomst die bereidheid tonen tot medewerking
aan terugkeer kan op beperkte schaal ondersteuning bij de opstelling of implementatie
van terugkeerovereenkomsten worden overwogen.4. AMA opvangEen veelbelovende aanpak is bijvoorbeeld de ondersteuning van de opvang
van minderjarigen in het land van herkomst op een zodanige manier dat ook
opvang wordt geboden aan teruggekeerde afgewezen alleenstaande minderjarige
asielzoekers uit Nederland. Een eerste proefproject op dit gebied in Angola
is onlangs van start gegaan. De mogelijkheden voor een tweede proefproject,
in de Democratische Republiek Congo, worden thans onderzocht. Hierbij meld
ik u tevens dat het mijn intentie is uw Kamer over de stand van zaken met
betrekking tot de pilots ama-campus te informeren voor het einde van het jaar5. Overige mogelijkheden binnen het kader van ontwikkelingssamenwerkingOok valt te denken aan ondersteuning op gebieden als:– Versterking van de capaciteit van het herkomstland om migratie
te beheren en mensenhandel en mensensmokkel te bestrijden, door middel van
overdracht van kennis en, waar nodig, verstrekking van apparatuur;– Versterking van capaciteit van landen om regionaal en subregionaal
te overleggen over asiel- en migratievraagstukken en het verlenen, op verzoek, van assistentie aan landen bij het sluiten van overnameovereenkomsten
met naburige landen.Directe ondersteunende activiteiten zijn slechts mogelijk binnen de beschikbare
financiële kaders.Tot op heden zijn op beperkte schaal ODA-middelen (ODA = Official Development
Assistance) ingezet voor terugkeerondersteunende activiteiten. De landen waarop
de ontwikkelingssamenwerking (OS) zich concentreert en die zijn gekozen op
OS-criteria, zijn echter in de meeste gevallen andere landen dan de landen
die op grond van de terugkeerproblematiek aandacht verdienen. Zo zijn de partnerlanden
voor OS die zijn voorgesteld in de notitie «Aan elkaar verplicht, Ontwikkelingssamenwerking
op weg naar 2015» grotendeels andere dan de hierboven genoemde elf prioritaire
terugkeerlanden.Om toch mogelijk te maken dat ook vanuit de ontwikkelingssamenwerking
wordt bijgedragen aan een geïntegreerd terugkeerbeleid wordt voor de
toekomst de voorkeur gegeven aan de instelling van een apart budget voor terugkeerondersteunende
activiteiten ook in landen die niet behoren tot de OS-partnerlanden. Dit aparte
budget zou moeten worden ondergebracht bij de toerekening aan de OS-begroting
van de eerstejaarsopvang van asielzoekers, conform de tot op heden gebruikte
systematiek voor de financiering van terugkeeractiviteiten. De modaliteiten
en omvang van een dergelijk apart budget moeten nog uitgewerkt worden.Ook indirecte ondersteuning van het betrokken land kan effectief zijn
om medewerking te verkrijgen, zonder dat van een formele koppeling sprake
is. Hiertoe zal worden onderzocht of Nederland tegemoet kan komen aan wensen
van het land op enig gebied van de betrekkingen (politiek, ontwikkelingssamenwerking,
economisch, cultureel).Voor landen die zich niet bereid tonen mee te werken aan terugkeer en
terugname, zullen de mogelijkheden om pressie uit te oefenen worden onderzocht.
Ook hier kunnen in principe alle gebieden van de betrekkingen in aanmerking
komen, waarbij een zorgvuldige afweging van de verschillende Nederlandse korte-
en lange-termijn belangen zal worden gemaakt.XNoot1Toegangsweigering vindt plaats ex art 3 Vw 2000 onder meer op de grond
van het ontbreken van reisdocumenten, het vormen van een gevaar voor de openbare
orde of nationale veiligheid, het niet beschikken over voldoende middelen
om te voorzien in de kosten van het verblijf.XNoot1Vreemdelingencirculaire 2000, C3/3.3.1, onder d.XNoot1Het betreft richtlijn 2003/9/EG/ van de Raad dd 27-1-2003 tot vaststelling
van minimumnormen voor opvang van asielzoekers in de lidstaten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29344-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl