Wijziging artikel 141 Wetboek van Strafrecht; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26519, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

11-05-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26519 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingHet geldend rechtArtikel 141 en medeplegenHet openlijke van de geweldplegingArtikel 141, tweede lid, Wetboek van StrafrechtDe interpretatie van «in vereniging geweld plegen»De onschuldige passant; demonstratiesOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26519Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 39 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 519Wijziging van artikel 141 van het Wetboek van Strafrechtnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING InleidingArtikel 141 Wetboek van Strafrecht (verder WvSr) kent een belangrijke
beperking bij de bestrijding van het verschijnsel waar het op ziet: openlijke
geweldpleging. Als van de betrokkene niet een gewelddadige handeling is uitgegaan,
kan hij niet worden veroordeeld als pleger van het misdrijf van artikel 141
WvSr. Dit wetsvoorstel strekt ertoe, deze beperking aan te passen in die zin,
dat ook degene die op andere wijze bijdraagt aan de openlijke geweldpleging,
veroordeeld kan worden als pleger van openlijke geweldpleging. Met deze wijziging
wordt beoogd, de strafbaarstelling van openlijke geweldpleging meer op één
lijn te brengen met de strafrechtelijke aansprakelijkheid wegens medeplegen
van andere delicten. Tevens kan een bijgesteld artikel 141 WvSr een bijdrage
leveren aan de strafrechtelijke bestrijding van ordeverstoringen die met openlijke
geweldpleging gepaard gaan. Daarenboven zijn mijn ambtgenoot van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en ikzelf ons er van bewust dat het probleem
van de grootschalige ordeverstoringen niet alleen met behulp van het strafrecht
tegemoet moet worden getreden en een gecombineerde aanpak vergt. In dat kader
en met het oog op de naderende voetbalwedstrijden die voor het Europees kampioenschap
in België en Nederland zullen worden gespeeld, wordt thans een pakket
van maatregelen voorbereid. Deze omvatten bestuurlijke maatregelen en in aanvulling
daarop strafvorderlijke aanpassingen.Met name twee argumenten spelen bij de voorgestelde wetswijziging een
rol. In de eerste plaats wordt thans anders over strafrechtelijke aansprakelijkheid
gedacht dan rond 1886. Niet alleen het plegen van uitvoeringshandelingen,
maar ook andere bijdragen aan het totstandkomen van een delict rechtvaardigen
strafrechtelijke aansprakelijkheid. Als uitvloeisel van deze ontwikkeling
wordt de figuur van het medeplegen veel ruimer geïnterpreteerd. Het past
in de lijn van deze rechtsontwikkeling, ook de strafbaarstelling van openlijke
geweldpleging aan te passen. Voorts is het karakter van de openlijke geweldpleging
veranderd; thans gaat het veelal om een gewilde en voorbereide confrontatie
met de politie, waarbij belemmering van de bewijsgaring een onderdeel van
een welbewust gekozen strategie is. Het onderhavige wetsvoorstel, dat zijn
belangrijkste rechtvaardiging in de evolutie van het denken over strafrechtelijke
aansprakelijkheid vindt, verlicht de bewijslast in die situatie. Daarmee beoogt dit wetsvoorstel bij te dragen aan een bevredigende strafrechtelijke
afhandeling van geweldpleging tijdens rellen. In herinnering wordt geroepen
dat dit wetsvoorstel is aangekondigd bij gelegenheid van een algemeen overleg
betreffende de politiële en justitiële afhandeling van de rellen
rond de Eurotop (Kamerstukken II 1996/97, 25 419, nr. 6). Ook bij voetbalrellen
en bij rellen rond de ontruiming van kraakpanden kan de beoogde verruimde
aansprakelijkstelling terzake van openlijke geweldpleging een bevredigende
strafrechtelijke afhandeling faciliteren.In het kader van de voorbereiding van het onderhavige wetsvoorstel is
advies gevraagd aan de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA), het Openbaar
Ministerie en de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR). Tevens is
een gesprek gevoerd met vertegenwoordigers van de Amsterdamse politie. Deze
vertegenwoordigers en het Openbaar Ministerie ondersteunen de voorgestelde
wetswijziging. De NVvR heeft in haar advies aangegeven er «begrip»
voor te hebben «dat met dit concept-wetsvoorstel wordt beoogd de kring
van personen die zich schuldig maakt aan openlijke geweldpleging in de zin
van artikel 141 lid 1 Sr te verruimen.» De NVvR heeft, net als de NOvA,
echter ook kritiek. Die kritiek kan echter voor een groot deel worden teruggevoerd
op het misverstand dat de wijziging van het eerste lid gevolgen heeft voor
de toepasselijkheid van het tweede lid. Dat is evenwel, zoals verderop in
deze toelichting zal worden uiteengezet, niet het geval. Ook op andere punten
hebben de adviezen van de verschillende geconsulteerde organen tot aanpassingen
in de toelichting geleid.In het navolgende zullen eerst de argumenten voor deze wetswijziging uitgebreider
worden uiteengezet. Vervolgens zal nader worden ingegaan op de interpretatie
van het bestanddeel in «vereniging». Het geldend rechtDe strafbaarstelling van openlijke geweldpleging stamt, in de kern, reeds
uit 1886. De bestanddelen van de onderhavige delictsomschrijving zijn sindsdien
niet gewijzigd; slechts de bedreigde straf is aangepast: er is tevens geldboete
op dit feit gesteld. Het eerste artikellid luidt momenteel als volgt: «Zij
die openlijk met verenigde krachten geweld plegen tegen personen of goederen,
worden gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren en zes maanden
of geldboete van de vierde categorie».De delictsomschrijving van openlijke geweldpleging is bij de totstandkoming
van het huidige Wetboek van Strafrecht uitgebreid voorwerp van discussie geweest.
De Raad van State stelde de vraag die thans nog steeds de cruciale is: dient
de strafbaarheid zich ook uit te strekken tot «hen, die tot de vereenigde
menigte behooren, die aan de zamenrotting deelnemen, ook al is door hen geene
enkele daad van geweld bedreven.» De toenmalige Minister van Justitie,
Smidt, beantwoordde deze vraag negatief: «Stelt men de geheele zaâmgevloeide
menigte strafbaar, indien zij een dreigend karakter aanneemt, men komt, bij
den toevloed van tal van onschuldigen (...) in allerlei moeijelijkheden. Zoodra
werkelijk geweldpleging tegen personen of goederen gerigt wordt, zullen diegenen
uit de menigte, die zich daaraan schuldig maken, en ook zij die daaraan medepligtig
zijn, alsmede zelfs zij, die pogen het te doen, onder het bereik der strafwet
vallen en dit is toch voldoende.» Uit de parlementaire discussie blijkt,
dat de Tweede Kamer deze interpretatie deelde.Uit de wetsgeschiedenis kan derhalve de conclusie worden getrokken, dat
de toenmalige wetgever het bestanddeel «met verenigde krachten»
restrictief interpreteerde. Niet iedereen die aan het geweld bijdroeg, kon
veroordeeld worden op basis van artikel 141 WvSr.De Hoge Raad heeft artikel 141, eerste lid, WvSr tot dusver overeenkomstig
deze wetsgeschiedenis uitgelegd. In HR 9 oktober 1990, NJ 1991, 30 is uitgemaakt
dat «het enkele feit dat de verdachte tot een groep heeft behoord
die geweld heeft gepleegd, zonder dat is komen vast te staan dat van de verdachte
zelf enige gewelddadige handeling is uitgegaan, geen geweldpleging zijdens
de verdachte op(levert) in de zin van art. 141, eerste lid Sr.» Op dit
uitgangspunt is de Hoge Raad niet teruggekomen. Lagere rechters hebben wel in andere zin beslist. Niet alleen was het
hof in de zaak die ten grondslag lag aan HR 9 oktober 1990, NJ 1991, 30 wel
tot een veroordeling gekomen, ook de rechtbank Groningen bijvoorbeeld had,
bij de berechting van de krakers die in de Wolters-Noordhoff-zaak gearresteerd
waren, een ruimer criterium aangehouden. In Rechtbank Groningen 17 juli 1990,
NJ 1990, 741 is bijvoorbeeld overwogen: «Hoewel niet kan worden ontkend
dat aan de wetsgeschiedenis een argument voor het tegendeel kan worden ontleend,
is naar het oordeel van de rechtbank voor strafbaarheid op grond van art.
141 Sr (...) niet vereist, dat de dader daadwerkelijk geweld tegen personen
of goederen heeft gepleegd.» De rechtbank gaf vervolgens argumenten,
waarom een ruimere interpretatie aangewezen zou zijn.Dat de Hoge Raad artikel 141 WvSr, gelet op de wetsgeschiedenis, eng heeft
uitgelegd, is begrijpelijk. De vraag of personen aansprakelijk kunnen worden
gesteld voor groepsgeweld als niet aantoonbaar is dat zij een deel van dat
geweld voor hun rekening hebben genomen, is een rechtspolitieke. Dergelijk
gedrag kan niet worden bestraft als de wetgever daar niet expliciet, door
een wetswijziging, toe heeft gemachtigd. Deze wetswijziging strekt daartoe.In dit kader is van belang, dat de rechtspraak van de Hoge Raad geen argument
tegen een dergelijke wetswijziging bevat. Veeleer ligt het andersom: de wetsgeschiedenis
staat in de weg aan een interpretatie die op grond van andere argumenten in
ieder geval door lagere rechters meer aanvaardbaar is geoordeeld. Artikel 141 en medeplegenOp grond van een aantal argumenten die voor deze wetswijziging pleiten,
heb ik tot het bevorderen daarvan besloten. Het belangrijkste argument is,
dat tegenwoordig anders wordt aangekeken tegen de rol van degenen die Minister
Smidt rond 1886 nog «onschuldigen» noemde. Niet iedereen die geen
geweld gebruikt is onschuldig. Ook degenen die geen geweld gebruiken kunnen
schuldig zijn, doordat hun aanwezigheid het plegen van geweld door anderen
bevordert. In de eerste plaats zijn geweldplegers temidden van een verzameling
gelijkgezinden moeilijker aan te pakken. In de tweede plaats kan de aanwezigheid
van gelijkgezinden een ontremmend effect hebben op de geweldpleger. «Schuld»
aan de openlijke geweldpleging hoeft, anno 1998, niet per definitie meer in
het zelf plegen van dat geweld te zitten.Ook elders in het strafrecht is in de loop van de afgelopen eeuw het inzicht
doorgedrongen, dat strafrechtelijke aansprakelijkheid niet per definitie op
een bijdrage aan de uitvoeringshandelingen van een delict hoeft te berusten.
Een bekend voorbeeld is de jurisprudentie inzake het medeplegen. Voor medeplegen
was aanvankelijk vereist dat er sprake was van een gezamenlijke uitvoering
van het delict, waarbij zelfs wel de eis gesteld werd dat de rollen verwisselbaar
waren. Die verwisselbaarheid van rollen, en zelfs de gezamenlijke uitvoering,
is thans niet meer vereist. Bekend is het Containerdiefstalarrest (HR 17 november
1981, NJ 1983, 84), waarin de verdachte van alles regelt, maar het feitelijk
stelen van de containers aan een ander overlaat. Hij wordt veroordeeld wegens
het plegen van «diefstal door twee of meer verenigde personen»
(art. 311 WvSr). Blijkens HR 15 april 1986, NJ 1986, 740 kan zelfs van het
medeplegen van moord sprake zijn als de betrokkene geen uitvoeringshandeling
van die moord heeft verricht.Artikel 141 WvSr is nauw verwant met het medeplegen. Er moet sprake zijn
van twee of meer personen, die met verenigde krachten geweld plegen
tegen personen of goederen. Thans is het zo, dat een persoon die zelf geen
geweld pleegt tegen een persoon, onder omstandigheden kan worden gestraft
voor het medeplegen van de moord op die persoon, of voor het medeplegen van
zware mishandeling van die persoon, maar niet voor het met verenigde krachten
geweld plegen tegen die persoon. Dat heeft iets ongerijmds.De voorgestelde aanpassing van artikel 141 WvSr beoogt te bewerkstelligen,
dat de verruiming van het medeplegen ook bij dit artikel doorwerkt. Hij die
zich met anderen verenigt, waarbij het resultaat van die vereniging is, dat
openlijk geweld wordt gepleegd tegen personen of goederen, dient daarvoor
strafrechtelijk aansprakelijk te zijn. Wie welbewust meegaat naar een plaats
waar vanuit een groep openlijk geweld zal worden gepleegd, en zich daar als
een lid van die groep manifesteert, is niet «onschuldig». Ook
vocale, intellectuele en andere bijdragen aan het verband dat het openlijke
geweld pleegt, tellen mee.Door deze wijziging wordt de historische verhouding tussen artikel 141
en de deelnemingsfiguur medeplegen weer enigszins hersteld. Wedzinga stelt,
dat het begrip «verenigde krachten» aanvankelijk «een synoniem»
was van de deelnemingsfiguur medeplegen.1 De vervanging
van «met verenigde krachten» door «in vereniging»
die in dit wetsontwerp wordt voorgesteld, brengt met zich dat artikel 141
en de deelnemingsfiguur medeplegen weer naar elkaar toegroeien in plaats van
uiteendrijven. Tegelijk brengt de keuze voor de woorden «in vereniging»
tot uitdrukking dat het medeplegen van openlijke geweldpleging een wat eigen
karakter houdt. Het gaat gewoonlijk om een wat andere vorm van samenwerking
dan (bijvoorbeeld) bij diefstal, waar de wet spreekt van «twee of meer
verenigde personen». Daar is gewoonlijk het uitgangspunt een hechte
samenwerking tussen twee (en in sommige gevallen drie, vier of vijf) personen,
waaraan een gemeenschappelijk plan ten grondslag ligt. Bij openlijke geweldpleging
is het uitgangspunt een vrij ongestructureerd samenwerkingsverband van enkele
tientallen personen, dat veel minder planmatig te werk gaat. Daaraan doet
niet af dat openlijke geweldpleging soms ook door enkele personen, en betrekkelijk
planmatig kan worden gepleegd. De wetgever van 1886 heeft – terecht –
ook voor verschillende begrippen gekozen om de samenwerking die voor de artikelen
141 en 311 WvSr vereist is te verwoorden. Dit wetsvoorstel bouwt op die keuze
voort.In de strafrechtelijke literatuur is wel betoogd, dat het medeplegen van
openlijke geweldpleging ook thans reeds ten laste kan worden gelegd.2 Als deze opvatting juist zou zijn, is de onderhavige
wetswijziging voor een deel overbodig. In dat geval kan namelijk ook thans
al aan een betrokkene die niet zelf een gewelddadige handeling heeft verricht,
het medeplegen van openlijke geweldpleging ten laste worden gelegd.Het eerder genoemde arrest HR 9 oktober 1990, NJ 1991, 30 doet echter
betwijfelen of deze opvatting juist is. De Hoge Raad beperkte daarin, zo bleek,
de aansprakelijkheid terzake van het huidige artikel 141 WvSr tot degenen
die zelf gewelddadige handelingen plegen. Daarmee valt moeilijk te rijmen,
dat de aansprakelijkheid terzake van dit artikel via de figuur van het medeplegen
zou kunnen worden uitgebreid tot betrokkenen die geen gewelddadige handeling
hebben gepleegd. Prof. mr. D.H. de Jong meent zelfs dat «in de benadering
van de Hoge Raad het uitsluitend aansprakelijk zijn voor het eigen geweld
een zó dominant kenmerk van art. 141 Sr is dat deze bepaling daarmee
goeddeels, zo niet volledig derogeert aan de algemene deelnemingsbepalingen.»3Vanzelfsprekend zou het mogelijk zijn, een expliciete beslissing van de
Hoge Raad in dezen af te wachten. De consequentie daarvan is evenwel, dat
vooralsnog onduidelijkheid blijft bestaan over de reikwijdte van artikel 141
WvSr, en de bijdrage die dit artikel aan de bestrijding van ordeverstoringen
kan leveren. Gelet op het maatschappelijk belang van duidelijkheid in dezen
ben ik van mening dat de wetgever hier het voortouw dient te nemen.
Daarbij speelt ook een rol dat vooral, zo niet uitsluitend, de wetsgeschiedenis
van artikel 141 WvSr aan een ruimere uitleg in de weg staat. Dat legt op diezelfde
wetgever ook de verantwoordelijkheid, die ruimere uitleg mogelijk te maken.Denkbaar zou in beginsel nog zijn, dat de deelnemingsfiguur medeplichtigheid
tot op zekere hoogte soelaas biedt bij de betrokkene die geen gewelddadige
handeling pleegt. Voor de medeplichtigheid geldt echter, dat de wetgever van
1886 haar gekoppeld heeft aan de daden van geweld. Strafbaar moesten zijn,
zo stelde Minister Smidt in de eerder geciteerde passage, diegenen die zich
aan geweldplegingen schuldig maken, en ook «zij die daaraan medeplichtig
zijn». De rechtspraak betreffende artikel 141 doet veronderstellen dat
de Hoge Raad veel belang hecht aan deze wetsgeschiedenis. Dat maakt het onzeker
of de betrokkene die geen bijdrage levert aan de feitelijke geweldpleging,
bijvoorbeeld door stenen aan te geven, veroordeeld kan worden als medeplichtige.
Het onderhavige wetsvoorstel beoogt ook degenen wier bijdrage bijvoorbeeld
gelegen is in het bemoeilijken van de ontdekking van de feitelijke geweldplegers
expliciet onder de werking van artikel 141 WvSr te brengen. Daarnaast geldt,
dat op medeplichtigheid ingevolge artikel 49 WvSr een lagere straf staat.
Dit wetsvoorstel gaat uit van de gedachte dat bijdragen aan het openlijke
geweld die niet in het plegen van gewelddadige handelingen bestaan even laakbaar
kunnen zijn. Voorts brengen de tenlastelegging en het bewijs van de medeplichtigheid
extra complicaties met zich.Al met al vormen de mogelijkheden die de deelnemingsfiguur medeplichtigheid
zou kunnen bieden onvoldoende reden om van het onderhavige wetsvoorstel af
te zien. Het openlijke van de geweldplegingIn het voorgaande heb ik uiteengezet, dat de ontwikkeling van de strafrechtelijke
aansprakelijkheid in de afgelopen honderd jaar de wijziging van artikel 141
WvSr rechtvaardigt die door dit wetsontwerp wordt voorgesteld. De praktische
noodzaak daartoe is vooral het gevolg van een andere ontwikkeling. De openlijke
geweldpleging waar artikel 141 WvSr op ziet, is in de afgelopen honderd jaar
van karakter veranderd.In de jaren voorafgaand aan 1886, de jaren waarin het huidige artikel
141 WvSr geconcipieerd werd, domineerde een ander soort openlijke geweldpleging
het nieuws. Wedzinga ziet «een zekere samenhang tussen openlijke geweldpleging
enerzijds en oproer, rebellie en muiterij anderzijds.»1 Voor de interpretatie van de voorganger van het huidige artikel 141,
artikel 440 Code Pénal, is het Friese hongeroproer-arrest (HR 4 januari
1848, W 911) van groot belang geweest.Kenmerkend voor het geweld waar artikel 141 voor bedoeld was, is dat het
openlijk werd begaan in twee betekenissen. Niet alleen was het geweld voor
anderen zichtbaar en een verstoring van de openbare orde; zichtbaar was ook
wie wat deed. En voorzover de politie niet ter plekke kon achterhalen wie
wat deed, kon achteraf gewoonlijk voldoende bewijs tegen de deelnemers aan
het oproer worden verzameld, doordat zij over eigen en andermans bijdragen
daaraan verklaringen aflegden. Illustratief is, dat over de bewijsproblemen
die het huidige artikel 141 WvSr kent, tijdens de parlementaire behandeling
nauwelijks is gesproken. Slechts de Raad van State refereert er kort aan.De openlijke geweldpleging die thans het nieuws domineert is anders. Tijdens
de geweldpleging maken de daaraan deelnemende personen zichzelf veelal onherkenbaar;
bijvoorbeeld door bivakmutsen te dragen. Na de geweldpleging is geen van de
deelnemers bereid tegenover de politie een verklaring af te leggen. Meer in
het algemeen is de houding ten opzichte van politie en justitie ook veranderd.
Voor 1886 was de politie bij openlijke geweldpleging dikwijls in zekere zin
een «derde»: aan de maatschappelijke oorzaak die tot
de geweldpleging leidde had zij gewoonlijk part noch deel. Thans is de openlijke
geweldpleging veelal in essentie een gewilde en voorbereide confrontatie met
diezelfde politie. De zwijgzaamheid van de deelnemers na afloop is een element
van een welbewust gekozen collectieve opstelling.Het gevolg van deze verandering is, dat niet alleen de deelnemers die
geen geweld plegen maar ook de deelnemers die wel geweld plegen uiteindelijk
onbestraft blijven. Zeker bij massale ordeverstoringen valt nauwelijks na
te gaan wie wat heeft gedaan. De bewijsmoeilijkheden die rond 1880 niet op
de voorgrond traden, domineren thans het beeld.De wijziging die het onderhavige wetsontwerp voorstelt, verlicht –
zo bleek reeds – de bewijslast. Bewezen hoeft niet meer te worden dat
van de betrokkene zelf een «gewelddadige handeling» is uitgegaan.
Voldoende is, dat de betrokkene opzet op het in vereniging plegen van openlijk
geweld heeft gehad, en daaraan een voldoende significante bijdrage heeft geleverd. Artikel 141, tweede lid, Wetboek van StrafrechtHet tweede lid van artikel 141 WvSr bevat een aantal strafverzwarende
omstandigheden. De betrokkene kan met een hogere gevangenisstraf worden gestraft
als hij opzettelijk goederen vernielt of indien het door hem gepleegde geweld
(zwaar) lichamelijk letsel of de dood ten gevolge heeft gehad.De interpretatie van dit tweede lid wordt door deze wetswijziging niet
veranderd. Een consequentie van de onderhavige wetswijziging is daarmee dat
het verschil tussen de bewijslast van het eerste lid en die van het tweede
lid van artikel 141 WvSr wordt vergroot. Wie heeft bijgedragen aan de openlijke
geweldpleging, is aansprakelijk op grond van het eerste lid; wie daadwerkelijk
zelf geweld tegen personen of goederen heeft aangewend, riskeert onder de
daar vermelde omstandigheden de strafverhoging van het tweede lid. Dat is
een helder en goed verdedigbaar onderscheid; iets helderder zelfs dan het
onderscheid dat thans tussen beide artikelleden bestaat. Ook dit kan als een –
ondergeschikt – argument voor de voorgestelde wetswijziging worden gezien.
Het is derhalve uitdrukkelijk niet de bedoeling om al degenen die zich schuldig
maken aan openlijke geweldpleging, ook aansprakelijk te kunnen stellen voor
de delictgevolgen van artikel 141, tweede lid, WvSr.Het is evenmin de bedoeling om het deelnemen aan een vechterij, strafbaar
gesteld in artikel 306, onder de reikwijdte van artikel 141 WvSr te brengen.
Artikel 306 WvSr, geplaatst in de mishandelingstitel, heeft een andere ratio
dan artikel 141 WvSr: niet het gevaar dat de deelnemers aan een vechterij
voor elkaar opleveren, maar het gevaar voor de openbare orde staat bij artikel
141 WvSr centraal. Het oogmerk van deze wetswijziging is uitsluitend daarin
gelegen, ook degenen die verantwoordelijk zijn voor een openlijke geweldpleging
zonder dat zij (aantoonbaar) geweld hebben gepleegd, expliciet onder de reikwijdte
van artikel 141 WvSr te brengen. De interpretatie van «in vereniging geweld plegen»De verruiming van de reikwijdte van artikel 141 WvSr krijgt gestalte door
de vervanging van de woorden «met verenigde krachten» door de
woorden «in vereniging». De woorden «in vereniging»
drukken uit dat de samenwerkingseis van artikel 141 WvSr onverkort blijft
gelden: het «verenigde» van de krachten wordt voortgezet in de
eis dat in vereniging geweld moet zijn gepleegd. Aan deze vereniging worden
geen strengere eisen gesteld, wat betreft de nauwheid en de volledigheid van
de samenwerking, dan bij het huidige artikel 141 WvSr het geval is. Anders dan bij moord en bij diefstal gewoonlijk het geval is, zal –
zo werd reeds gesteld – aan openlijke geweldpleging veelal niet een
fase van voorbereiding voorafgaan. De samenwerking kan zeer wel bestaan uit
niets meer dan een gezamenlijk gepleegde, niet voorbereide vernieling of mishandeling.
Net als thans kan ook na de voorgestelde wijziging in dergelijke gevallen
zeer wel van openlijke geweldpleging sprake zijn.Het verschil met de huidige delictsomschrijving zit uitsluitend in het
ontbreken van het woord «krachten». Anders dan thans is niet langer
doorslaggevend of de verdachte «krachten» heeft aangewend die
met die van anderen verenigd zijn. Voldoende is, dat hij deel uitmaakt van
de groep die het openlijke geweld heeft gepleegd, en een bijdrage heeft geleverd
aan dat geweld. Die bijdrage kàn bestaan in het plegen van een gewelddadige
handeling, dat hoeft echter niet. De betrokkene kan ook met een bivakmuts
hebben rondgelopen en anderen hebben aangemoedigd. Hij kan, in gevallen waarin
het openlijke geweld niet «spontaan» gepleegd wordt, ook een rol
in de organisatie hebben gespeeld door deelnemers aan de openlijke geweldpleging
te werven.De betekenis van de eis dat de betrokkene een bijdrage moet leveren, moet
niet worden onderschat. Verwezen kan worden naar de casus van HR 6 mei 1986,
NJ 1987, 78. Daarin was sprake van twee personen die gezamenlijk naar een
tankstation reden, alwaar benzine voor het maken van molotov-cocktails werd
gehaald. De molotov-cocktails werden in deze zaak later ook daadwerkelijk
gebruikt. Ook na de voorgestelde wijziging blijft dat een noodzakelijke voorwaarde
voor strafbaarheid van degene die de benzine heeft gehaald. Voor een veroordeling
wegens het plegen van openlijke geweldpleging blijft immers vereist dat de
betrokkene een bijdrage aan het openlijke geweld heeft geleverd. Als de enige
bijdrage van de betrokkene bestond uit het halen van benzine voor molotov-cocktails
die geen rol hebben gespeeld bij de openlijke geweldpleging, is een veroordeling
wegens het plegen van openlijke geweldpleging ook na de voorgestelde wetswijziging
niet mogelijk.De consequentie van de wijziging van artikel 141, eerste lid, WvSr is,
dat ook degene die zelf geen gewelddadige handeling verricht, het openlijke
geweld in vereniging kan plegen. Met het hedendaagse begrip van «plegen»
is deze interpretatie naar mijn mening zeer wel verenigbaar. Ook in andere
context kan sprake zijn van (functioneel) plegen door een persoon die de uitvoering
aan een ander overlaat. Verwezen kan worden naar HR 29 mei 1990, NJ 1991,
217 waarin een specialist als (functioneel) pleger van doodslag werd aangemerkt,
terwijl de feitelijke handelingen die tot de dood leidden waren verricht door
arts-assistenten en/of verpleegkundigen. De onschuldige passant; demonstratiesHet risico dat een werkelijk onschuldige in een strafproces betrokken
raakt, wordt door de voorgestelde verruiming van artikel 141 WvSr wellicht
iets groter. Dat een bij openlijke geweldpleging aanwezige persoon zelf geen
daad van geweld heeft gepleegd, pleit hem immers niet meer per definitie vrij.
Om deze reden wordt wel verondersteld dat het voor de onschuldige passant
niet eenvoudig zal blijken te zijn aan te tonen geen betrokkenheid bij de
openlijke geweldpleging te hebben. Gevreesd wordt dat in de praktijk sprake
zal zijn van een omkering van de bewijslast, waardoor de onschuldpresumptie
in gevaar komt.Naar mijn mening is deze vrees niet terecht. De voorgestelde delictsomschrijving
biedt voldoende waarborgen, dat de onschuldige passant niet veroordeeld zal
worden. In de eerste plaats moet de betrokkene opzet op het openlijke geweld
hebben gehad. Aangetoond zal moeten worden dat hij het geweld gewild heeft,
of in ieder geval welbewust op de koop toe heeft genomen. Wie per ongeluk
in een geweld plegende groep verzeild raakt, heeft dat opzet niet. Dat zal
gewoonlijk ook betrekkelijk snel blijken. Voorts zal bewezen moeten worden
dat de betrokkene een voldoende significante bijdrage aan het
geweld heeft geleverd. De enkele aanwezigheid in een groep is daarvoor niet
voldoende.De vraag welke risico's een onschuldige passant loopt, is het meest prangend
bij demonstraties. Daarbij kan zeer gemakkelijk sprake zijn van een ongewilde
confrontatie tussen eerzame burgers die van hun grondwettelijk gegarandeerde
demonstratievrijheid gebruik maken, en personen die van de demonstratie gebruik
willen maken om de openbare orde te verstoren. Ook bij demonstraties die gepaard
gaan met ongeregeldheden is het risico dat onschuldige burgers op basis van
artikel 141 WvSr opgepakt worden naar mijn mening evenwel zeer gering. Vooropgesteld
dient te worden dat het onderhavige artikel geen collectieve aansprakelijkheid
schept: er moeten ten aanzien van de individuele verdachte voldoende aanwijzingen
van schuld bestaan. Zijn deze er niet, dan ontbreekt een grondslag voor strafvorderlijk
optreden. Van omkering van de bewijslast is derhalve geen sprake: aan de aanhouding
moeten aanwijzingen ten grondslag liggen dat de betrokkene een voldoende significante
bijdrage aan het openlijke geweld leverde.Uit informatie van de Amsterdamse politie blijkt bovendien dat onschuldige
demonstranten en geweldplegers in de praktijk veelal betrekkelijk duidelijk
te onderscheiden zijn, alleen al omdat onschuldige demonstranten er in veel
gevallen zelf voor zorgen dat er – ook ruimtelijk – distantie
is tussen hen en de geweldplegers. Dat spreekt ook min of meer vanzelf: het
effect van een demonstratie op de publieke opinie hangt mede af van de wijze
waarop de demonstratie verloopt. In dit verband kan er op worden gewezen dat
bij demonstraties in veel gevallen door de organisatie maatregelen worden
getroffen die een ordelijke gang van zaken moeten bevorderen. De Amsterdamse
politie sluit voorafgaande aan de demonstratie veelal een soort overeenkomst
met de organisatoren, waarvan de interne ordebewaking een belangrijk onderdeel
vormt. Het beeld dat onschuldige demonstranten en geweldplegers bij een demonstratie
niet goed te onderscheiden zijn, en strafrechtelijk ingrijpen daarom een groot
risico op het aanhouden van onschuldige burgers met zich zou brengen, behoeft
derhalve bijstelling. Een scheiding is in veel gevallen goed te maken. Waar
een scheiding niet goed te maken valt, en onduidelijk blijft wie bij geweldpleging
betrokken is, zal ook indien het onderhavige wetsvoorstel tot wet wordt verheven
en in werking treedt van strafrechtelijk optreden moeten worden afgezien.De risico's van de uitbreiding van de strafrechtelijke aansprakelijkheid
terzake van openlijke geweldpleging voor de onschuldige demonstrant zijn,
zo volgt uit het voorgaande, gering. Voor een andere categorie demonstranten
behelst deze wetswijziging echter wel bepaalde risico's. De Amsterdamse politie
signaleert dat bij demonstraties dikwijls dezelfde personen de openlijke geweldpleging
veroorzaken. Zij kijken er voor uit om zelf een steen op te pakken, maar moedigen
anderen daar wel toe aan. Deze demonstrant valt na de inwerkingtreding van
het onderhavige wetsvoorstel onder degenen die het openlijke geweld plegen.
Het aanstichten van openlijk geweld door anderen tot gewelddaden aan te zetten
is zeker een voldoende bijdrage daaraan. Thans zien politie en justitie in
veel gevallen onvoldoende mogelijkheden om tegen deze demonstranten op te
treden. Het onderhavige wetsvoorstel vergroot deze mogelijkheden. Als bijvoorbeeld
uit videobeelden, gemaakt van een demonstratie, duidelijk naar voren komt
dat een demonstrant met zijn gedrag en/of uitlatingen de openlijke geweldpleging
opzettelijk heeft bevorderd, kan dat voldoende aanleiding opleveren om de
betrokkene aan te houden.Dergelijke aanhoudingen kunnen onder omstandigheden voorkomen dat een
beginnende openlijke geweldpleging daadwerkelijk uit de hand loopt. Daar zijn
vooral de onschuldige demonstranten mee gediend.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsXNoot1W. Wedzinga, Openlijke geweldpleging, Arnhem 1992, p. 96.XNoot2Wedzinga, a.w., p. 172.XNoot3Prof. mr. D.H. de Jong, Groepsgeweld, Strafrechtelijke en beleidsmatige
aspecten, Arnhem 1992, p. 6–7.XNoot1Vgl. Wedzinga, a.w., p. 43. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26519-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl