Aanpassing fiscale procesrecht aan Algemene wet bestuursrecht en wijz. van een aantal fiscale e.a. wetten; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25175, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

03-02-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25175 nr. 5

28-01-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen1.1 Achtergronden en doelstelling van het wetsvoorstel1.4. Opzet en hoofdlijnen van het wetsvoorstel1.5. Invoering van de mogelijkheid van een voorlopige
voorziening in het fiscale procesrecht1.6. Gevolgen van het wetsvoorstel voor de rechterlijke
macht en de belastingdienstII ARTIKELSGEWIJZE BEHANDELING Artikel I – wijziging van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen Onderdelen D en G Artikelen 24a en 26aOnderdeel E Artikel 25, zesde lidArtikel 25, zevende lidOnderdeel G Artikel 26Artikelen 26b en 26cArtikel 27TITEL 8.1. ALGEMENE BEPALINGEN AFDELING 8.1.3 (VERWIJZING, VOEGING EN SPLITSING)AFDELING 8.1.5 (PARTIJEN)AFDELING 8.1.6 (GETUIGEN, DESKUNDIGEN EN TOLKEN)AFDELING 8.1.7 (VERZENDING VAN STUKKEN)TITEL 8.2 (BEHANDELING VAN HET BEROEP) AFDELING 8.2.1 (GRIFFIERECHT)AFDELING 8.2.2 (VOORONDERZOEK)Over te leggen stukken (artikel 8:42 Awb)AFDELING 8.2.4. (VEREENVOUDIGDE BEHANDELING)AFDELING 8.2.5 (ONDERZOEK TER ZITTING)AFDELING 8.2.6 (UITSPRAAK)TITEL 8.4 (HERZIENING)Artikel 27aArtikel 27bArtikel 27cArtikel 27dArtikel 27eArtikel 27gArtikelen 28 en 28b, tweede lidArtikel 28aArtikel 28b, eerste lidArtikel 29Artikel 29aArtikel 29c, tweede lidArtikel 29dArtikel 29g, eerste lidArtikel 30Onderdeel LOnderdeel N Artikel 57Onderdeel O Artikel 60Artikel II wijziging van de TariefcommissiewetArtikel III wijziging van andere wetten Onderdeel G (artikel 248 gemeentewet)Onderdeel L (artikel 30 Wet waardering onroerende zaken)Artikel V overgangsrechtOverige puntenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25175Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 109 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 175Aanpassing van het fiscale procesrecht aan de Algemene wet bestuursrecht
en wijziging van een aantal fiscale en andere wetten (herziening van het fiscale
procesrecht)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 28 januari 1998 1. AlgemeenMet grote belangstelling hebben wij kennisgenomen van de vele waardevolle
en grondige opmerkingen en vragen van de vaste commissie voor Justitie en
van de leden van de fracties van de PvdA, VVD, D66, SGP en GPV. De grondigheid
van het verslag is versterkt doordat in ruime mate gebruik is gemaakt van
de commentaren die van de zijde van belangenorganisaties, de fiscale rechtspraktijk
en rechtswetenschap op het wetsvoorstel zijn gegeven.Het stemt tot voldoening dat de commissie en de leden van de aan het woord
zijnde fracties zich kunnen verenigen met de doeleinden en de strekking van
het onderhavige wetsvoorstel en dat zij zich in vele van de voorgestelde artikelen
kunnen vinden.De leden van de fractie van D66 waren van mening dat de rechtsbescherming
van de burger ten opzichte van de overheid optimaal gewaarborgd moet zijn.
Dat geldt naar hun oordeel voor het procesrecht in het algemeen en voor het
fiscaal procesrecht in het bijzonder. In dat kader verwelkomden zij de aanpassing
van het fiscaal procesrecht aan het uniform bestuursprocesrecht, neergelegd
in hoofdstuk 8 van de Algemene wet bestuursrecht (na te noemen Awb). Zij waren
van mening dat een verdergaande stroomlijning van het procesrecht op een aantal
punten gewenst is.Naar aanleiding van een vijftal punten brengen wij het volgende naar voren.Het onderhavige wetsvoorstel past het fiscale procesrecht aan aan het
uniform bestuursprocesrecht in hoofdstuk 8 van de Awb. Al eerder was het fiscale
procesrecht aangepast aan de algemene regels inzake bezwaar en beroep in hoofdstuk
6 van de Awb. Het onderhavige wetsvoorstel brengt geen wijziging aan in het
stelsel van rechtsbescherming. Het bevat een regeling voor het procesrecht
voor procedures die bij de belastingrechter kunnen worden aangebracht.De civiele rechter is de bevoegde rechter in geschillen over de invordering,
o.a. executiegeschillen. De civiele rechter komt doorgaans in het beeld,
nadat de schuld van de burger aan de overheid voor invordering vatbaar is.
De omvang van de schuld – in casu van een belastingschuld dan wel een
verplichting tot teruggaaf van belasting – wordt zo nodig in een bestuursrechtelijke
procedure vastgesteld. Het is de bedoeling dat in de vierde tranche van de
Awb een uniforme regeling tot stand wordt gebracht omtrent de betaling en
invordering van een uit een beschikking of een wettelijk voorschrift voortvloeiende
geldschuld. Ook in die regeling zal de civiele rechter belast blijven met
executiegeschillen. Wij verwijzen verder naar hetgeen wij aan het slot van
deze nota onder overige punten naar voren hebben gebracht.Het onderhavige wetsvoorstel brengt geen wijziging aan in het stelsel
van rechtsbescherming in douanezaken. In onderdeel 7.3 van de brief van de
eerste ondergetekende van 25 juni 1997 over de herziening van de rechterlijke
organisatie wordt ingegaan op de toekomst van de Tariefcommissie. Het voornemen
bestaat om de Tariefcommissie op te heffen en haar rechtsmacht onder te brengen
bij het gerechtshof te Amsterdam (kamerstukken II 1996/97, 25 425, nr.
1). In dat kader zal de beslechting van douanegeschillen verder worden vereenvoudigd.
Alsdan zal ook worden bezien of tegen uitspraken van het gerechtshof te Amsterdam
in douanegeschillen beroep in cassatie zal worden opengesteld.Het onderhavige wetsvoorstel houdt voor zover nodig rekening met de verplichtingen
die voortvloeien uit internationale regelgeving. Wij wijzen erop dat op 1
januari 1998 twee wetten inzake de herziening van het stelsel van fiscale
boete en van het fiscale strafrecht in werking zijn getreden (de wet van 18
december 1997, Stb. 738, tot wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen
en van de Invorderingswet 1990 in verband met het stelsel van bestuurlijke
boeten en van het fiscale strafrecht en de wet van 18 december 1997, Stb.
737, tot wijziging van enkele wetten in verband met de herziening van het
stelsel van bestuurlijke boeten en van het fiscale strafrecht (Invoeringswet
bestuurlijke boeten)). De daarin vervatte wijziging van het stelsel van fiscale
boeten en het fiscale strafrecht vloeit mede voort uit nationale en internationale
jurisprudentie inzake de uitleg van rechtstreeks werkende verdragsbepalingen.Deze wetten en het onderhavige wetsvoorstel wijzigen de Algemene wet inzake
rijksbelastingen (na te noemen Awr). In de nota van wijziging wordt voorzien
in de nodige afstemming tussen deze wetten en het onderhavige wetsvoorstel.Bij het voorgestelde artikel 29c van de Awr zal nader worden ingegaan
op het gehandhaafde procesmonopolie van de advocatuur voor het pleiten bij
de Hoge Raad.Het onderhavige wetsvoorstel handhaaft overigens de huidige regeling van
vertegenwoordiging van partijen in procedures bij de fiscale rechter. Dat
betekent dat partijen bepalen of zij zelf in rechte optreden, al dan niet
vergezeld door een persoon die rechtsbijstand verleent, dan wel zich willen
laten vertegenwoordigen door een gemachtigde. Partijen zijn in beginsel ook
vrij in de keuze van hun gemachtigde. De vraag of dit stelsel wijziging behoeft
in een definitieve regeling van de belastingrechtspraak, en zo ja, in welke
zin, hangt onder meer af van de wijze van voltooiing van de herstructurering
van het stelsel van bestuursrechtelijke rechtsbescherming en bestuursrechtspraak,
van de vormgeving van de definitieve regeling van de belastingrechtspraak
en van de herijking van de omvang van de verplichte procesvertegenwoordiging.
Wij achten het niet zinvol om in het kader van het onderhavige wetsvoorstel
nader op deze vragen in te gaan. Wat betreft de benoembaarheid van fiscaal juristen in rechtbanken en gerechtshoven
merken wij het volgende op. Wij zijn van mening dat deelneming van fiscaal
juristen aan de civiele rechtspraak en aan de straf- en bestuursrechtspraak
de rechtspleging ten goede komt. In het voorstel van wet arbeidsvoorwaarden
Rechterlijke Macht 1995/1997 wordt voorgesteld om te voorzien in de mogelijkheid
dat de zogenoemde fiscalisten oude stijl die thans uitsluitend zitting kunnen
hebben in een belastingkamer van een gerechtshof of in de ondernemingskamer
van het gerechtshof Amsterdam, op het gehele werkterrein van een gerechtshof
worden ingezet (kamerstukken II 1996/97, 25 404).In de Wet op het hoger onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek is
een groot aantal artikelen van het Academisch Statuut komen te vervallen,
waaronder bepalingen over de studierichting Nederlands recht en de fiscaal-juridische
studierichting binnen de studie rechtsgeleerdheid. De reden hiervoor is geweest
dat daardoor de universiteiten meer beleidsvrijheid krijgen ten aanzien van
de door hen te bieden opleiding. Tevens kan beter invulling worden gegeven
aan de eisen die worden gesteld aan de inhoud van een opleiding voor een beroep
dat nadere reglementering van overheidswege vereist. In verband daarmee zijn
in de Aanpassingswet Wet op het hoger onderwijs de bepalingen inzake de beroepsvereisten
van rechters in de Wet op de rechterlijke organisatie gewijzigd. De –
nog niet geldende – wijzigingen houden ondermeer in dat tot rechterlijk
ambtenaar kan worden benoemd degene die is gerechtigd tot het voeren van de
meesterstitel. Voorts is bepaald dat bij algemene maatregel van bestuur nadere
regels worden gesteld met betrekking tot de beroepsvereisten. Deze nadere
regels zullen worden neergelegd in het Besluit beroepsvereisten rechterlijke
ambtenaren, dat thans in voorbereiding is. Over dit ontwerp-besluit zal nog
nader overleg worden gevoerd met de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
(NVvR) en de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten. De beoogde
regeling zal erin voorzien dat fiscaal georiënteerde juristen ook bij
rechtbanken inzetbaar kunnen zijn. 1.1 Achtergronden en doelstelling van het wetsvoorstelDe commissie en de leden van de fracties van D66 en het GPV stelden enige
vragen over de (verhouding tussen de) thans voorgestelde harmonisatie van
het fiscale procesrecht en de belastingrechtspraak in twee feitelijke instanties.In de reeds genoemde brief van 25 juni 1997 is naar voren gebracht dat
het kabinet er de voorkeur aan geeft om thans geen besluitvorming over de
derde fase van de herziening van de rechterlijke organisatie te entameren.
Dat betekent onder meer dat invoering van belastingrechtspraak in twee feitelijke
instanties eerst te gelegener tijd haar beslag zal krijgen. Naast de algemene
redenen voor het uitstel van besluitvorming over de derde fase wordt ten aanzien
van de belastingrechtspraak nog opgemerkt dat voor het vooralsnog ongewijzigd
laten daarvan tevens pleit dat aldus wordt voorkomen dat de sectoren bestuursrecht
van de rechtbanken er op korte termijn opnieuw een appelrechter bij krijgen.
In de komende periode zal ervaring worden opgedaan met de toepassing van het
nieuwe uniforme bestuursprocesrecht in de belastingrechtspraak van de gerechtshoven
en de Hoge Raad.Invoering van belastingrechtspraak in twee feitelijke instanties zal leiden
tot enige aanpassing van de thans voorgestelde regeling. Hoe die aanpassing
eruit zal zien, valt op dit moment niet te zeggen. Dat hangt af van de ervaringen
met de toepassing van het nu voorgestelde fiscaal procesrecht en van de komende
wijzigingen in het stelsel van fiscale en bestuursrechtelijke rechtsbescherming. 1.4. Opzet en hoofdlijnen van het wetsvoorstelEen van de onderdelen van de vijfde tranche van de Awb betreft een onderzoek
naar de vraag of de bestaande heffingssystemen van verschillende overheden
beter in het systeem van de Awb kunnen worden ingepast. In overleg met de
ministeries van Financiën en Sociale Zaken en Werkgelegenheid wordt bezien
of in de Awb enkele algemene bepalingen over heffingen (waaronder begrepen
belastingen en premies) kunnen worden opgenomen. Heffingen komen op veel terreinen
voor, en zijn soms nodeloos ingewikkeld. Bovendien is gebleken dat in een
aantal gevallen de systematiek van de Awb niet optimaal aansluit op de systematiek
van de heffing, onder meer doordat de betalingsverplichting nogal eens rechtstreeks
uit de wet voortvloeit, zodat daaraan geen besluit ten grondslag ligt (zie
brief van de minister van Justitie en de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken van 19 juni 1996 over de planning van de werkzaamheden aan de Awb, kamerstukken
II 1995/96, 24 400 VI, nr. 49).Het is de bedoeling dat in dit onderzoek tevens de vormgeving van het
stelsel van fiscale rechtsbescherming – gesloten of open stelsel –
aan de orde zal komen. Met dit onderzoek is nog geen aanvang gemaakt. Wij
verwachten dat de resultaten van dit onderzoek niet eerder dan in 1999 beschikbaar
zullen kunnen zijn. 1.5. Invoering van de mogelijkheid van een voorlopige
voorziening in het fiscale procesrechtDe leden van de D66-fractie hadden enkele vragen naar aanleiding van het
voorstel om ook in de belastingrechtspraak de voorlopige voorziening te introduceren.In de regeling van de voorlopige voorziening in de Awb is overeenkomstig
de traditie in het bestuursprocesrecht gekozen voor handhaving van de verknochtheid
van de voorlopige voorziening aan het hoofdgeding, d.w.z. de bezwaarschriftprocedure
of bodemprocedure bij de bestuursrechter. Uit het evaluatieonderzoek van het
uniform bestuursprocesrecht, Ervaringen met de Awb, het bestuursprocesrecht,
Deventer, 1996 (na te noemen evaluatie van het bestuursprocesrecht) is niet
naar voren gekomen dat in de praktijk behoefte bestaat aan een zelfstandig
kort geding. Er is geen aanleiding voor het maken van een uitzondering in
de belastingrechtspraak.Voorts merken wij op dat naar aanleiding van een aanbeveling van de Werkgroep
voor aspecten van rechtsbescherming in het belastingrecht van 2 december 1996
met betrekking tot de verplichtingen ten dienste van de belastingheffing (hoofdstuk
VIII, afdeling 2, van de Awr) het voornemen bestaat een aantal besluiten met
betrekking tot deze verplichtingen voor bezwaar vatbaar te maken. De Tweede
Kamer is bij brief van 15 april 1997 (WDB97/119 M) door de tweede ondergetekende
van dit voornemen op de hoogte gebracht. Het betreft besluiten betreffende
de toepassing van de administratieplicht (artikel 52 Awr) en de plicht tot
informatieverstrekking over derden (artikel 53 Awr), terzake waarvan de Werkgroep
een tekort signaleert in de rechtsbescherming van de belastingplichtigen. 1.6. Gevolgen van het wetsvoorstel voor de rechterlijke
macht en de belastingdienstNaar aanleiding van een vraag van de leden van de D66-fractie naar de
financiële armslag van de gerechtshoven met het oog op de toepassing
van de nieuwe regeling merken wij het volgende op.De voorgestelde regeling zal – zeker in het begin – leiden
tot enige vergroting van de werklast voor de gerechtshoven. De omvang van
die toename valt niet exact aan te geven. In de memorie van toelichting worden
in het bijzonder drie processuele voorzieningen genoemd die zullen
kunnen leiden tot meer werk: de voorlopige voorziening, de schadevergoeding
en de herziening. Daarvan zal de voorlopige voorziening relatief het meeste
werk opleveren. De behoefte aan een voorlopige voorziening, d.w.z. de noodzaak
tot het treffen van een voorlopige voorziening, omdat onverwijlde spoed, gelet
op het belang van de belastingplichtige, zulks vereist, zal naar verwachting
in belastingprocedures beperkt kunnen blijven, omdat de fiscus een soepel
beleid hanteert inzake uitstel van betaling van een belastingschuld over de
hoogte waarvan wordt geprocedeerd. Veel hangt af van de wijze waarop de belastingrechter
de regeling zal toepassen. Zijn beleid – terughoudend of ruimhartig –
zal een belangrijke invloed hebben op de omvang van het beroep dat de belastingplichtige
op de nieuwe regeling zal doen. Bij de berekening van de werklastvermeerdering
is uitgegaan van het percentage voorlopige voorzieningen op het gehele terrein
van de rechtsmacht van de rechtbanken – met uitzondering van vreemdelingenzaken –
ten opzichte van hun gehele werklast. Op basis daarvan is voorzien in een
tijdelijke uitbreiding van de formatie van de gerechtshoven met zes raadsheren
met de daarbij behorende ondersteuning. Wij achten deze formatieuitbreiding
voorshands voldoende. Mocht blijken dat zij te krap is begroot, dan zal bijstelling
volgen.De memorie van toelichting besteedt, zo merkt de commissie op, relatief
weinig aandacht aan de positie van lokale overheden die belastingen heffen.
Gezien het technische karakter van het wetsvoorstel bestaat er weinig aanleiding
in te gaan op de specifieke positie van de lokale overheden. Daarbij is ook
van belang het uitgangspunt, zoals in de memorie van toelichting (blz. 18)
vermeld, dat er, afgezien van de hoogte van het griffierecht, geen procesrechtelijke
verschillen moeten bestaan die hun grondslag vinden in de belastingsoort.
Overigens hebben zowel de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (na te noemen
VNG) als de Unie van Waterschappen in 1995 commentaar gegeven op het concept-wetsvoorstel
en in 1997, op uitnodiging van de commissie, op het onderhavige wetsvoorstel.
Het commentaar uit 1995 heeft geleid tot een aantal aanpassingen. De memorie
van toelichting gaat voorts op verschillende plaatsen in op de opmerkingen
van de VNG en de Unie van Waterschappen. II ARTIKELSGEWIJZE BEHANDELING Artikel I – wijziging van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen Onderdelen D en G Artikelen 24a en 26aDe vragen en opmerkingen over de artikelen 24a en 26a zullen wij gezamenlijk
beantwoorden. Juist met het oog op de praktische hanteerbaarheid van de bezwaarprocedure
voor de belanghebbende is gekozen voor de regeling dat een bezwaarschrift
meer dan één belastingaanslag of voor bezwaar vatbare beschikking
kan betreffen. De belanghebbende kan zowel wanneer twee of meer besluiten
zijn aangeduid op één aanslagbiljet als wanneer twee of meer
besluiten zijn vastgelegd in afzonderlijke aanslagbiljetten, daartegen bezwaar
maken bij even zovele bezwaarschriften. Hij kan er ook voor kiezen om tegen
die besluiten op te komen in één geschrift. Achterliggende gedachte
is om ten aanzien van dit punt zo min mogelijk formaliteiten voor te schrijven.
Daarnaast is een afzonderlijke regeling (als bijvoorbeeld het bestaande artikel
43 Wet waardering onroerende zaken) niet meer nodig, zoals thans het geval
is, indien het wenselijk wordt geacht dat wel in één bezwaarschrift
bezwaar kan worden gemaakt tegen besluiten die niet op één
aanslagbiljet zijn aangeduid. Naar onze mening bestaat er in de dagelijkse
praktijk geen gevaar dat de voorgestelde regeling leidt tot misverstanden
bij de belanghebbende. Op elk aanslagbiljet staat conform artikel 3:45 Awb
bij welk bestuursorgaan en binnen welke termijn bezwaar kan worden gemaakt
tegen de belastingaanslag en de voor bezwaar vatbare beschikkingen die op
het aanslagbiljet zijn aangeduid. De belanghebbende kan ervoor kiezen indien
hij bezwaar heeft tegen meer dan één besluit, de bezwaren te
vervatten in één bezwaarschrift, maar ook om één
bezwaarschrift per besluit in te dienen. Indien een belanghebbende in één
bezwaarschrift bezwaar maakt tegen besluiten die op verschillende aanslagbiljetten
zijn kenbaar gemaakt en die betrekking hebben op zaken die onvoldoende samenhangen,
dan zal het bestuursorgaan op de grondslag van één bezwaarschrift
meerdere beslissingen op bezwaar kunnen nemen. Sinds 1 januari 1998 geldt
op grond van artikel 24a, tweede lid, Awr dat een bezwaarschrift tegen een
belastingaanslag geacht wordt mede te zijn gericht tegen de bestuurlijke boete –
tenzij het tegendeel blijkt uit het bezwaarschrift – indien de bedragen
van de belastingaanslag en de boete op één aanslagbiljet zijn
vermeld (amendement B.M. de Vries c.s., kamerstukken II 1997/98, 24 800,
nr. 10). Deze bepaling, die van praktische aard is en beoogt te voorkomen
dat belastingplichtigen onnodig niet-ontvankelijk worden verklaard als zij
niet specifiek bezwaar maken tegen de boete, wordt gehandhaafd in artikel
24a, tweede lid.Bezwaarschriften kunnen, de commissie en de leden van de GPV-fractie vragen
hiernaar, niet de besluiten van verschillende heffende instanties betreffen.
De bezwaarschriftprocedure betreft de heroverweging door het bestuursorgaan
dat een besluit of meerdere besluiten heeft genomen. Die heroverweging wordt
in gang gezet door het indienen van een bezwaarschrift bij het desbetreffende
bestuursorgaan (artikel 6:4, eerste lid, Awb). Een bezwaarschrift kan niet
door meer belanghebbenden gezamenlijk worden ingediend. Dit volgt, zoals ook
in de memorie van toelichting (blz. 8) aangegeven, uit de formulering van
artikel 23 Awr. Voor alle duidelijkheid is artikel 24a nu zo gewijzigd dat
uit dit artikel zelf ook blijkt dat een bezwaarschrift niet door meer belanghebbenden
gezamenlijk kan worden ingediend.Op de vraag van de commissie of wordt voorzien in voorlichting antwoorden
wij dat op het aanslagbiljet standaard, zoals hierboven aangegeven, conform
artikel 3:45 Awb staat bij welk bestuursorgaan en binnen welke termijn bezwaar
kan worden gemaakt tegen de besluiten die op het aanslagbiljet (één
dagtekening) zijn aangeduid. Daarnaast zal in brochures van de belastingdienst
aandacht worden besteed aan de mogelijkheid in één bezwaarschrift
tegen meer dan één belastingaanslag of voor bezwaar vatbare
beschikking op te komen. Daarbij zal uitdrukkelijk worden gewezen op het belang –
met name indien bezwaar wordt gemaakt tegen besluiten die niet op hetzelfde
aanslagbiljet zijn aangeduid – van het in acht nemen van de bezwaartermijn(en).Het voorgestelde artikel 26a bevat voor de beroepsprocedure een overeenkomstige
bepaling als artikel 24a, eerste lid, voor de bezwaarprocedure. De bepaling
voorziet met het oog op de praktische hanteerbaarheid van de beroepsprocedure
voor de belanghebbende in de mogelijkheid dat in één beroepschrift
tegen twee of meer uitspraken beroep wordt ingesteld. Voordeel van de voorgestelde
regeling ten opzichte van de huidige regeling is dat in één
beroepschrift beroep kan worden ingesteld tegen twee of meer uitspraken met
betrekking tot samenhangende zaken. Daarbij is van belang dat, mocht de rechter
van oordeel zijn dat de door de belanghebbende veronderstelde samenhang niet
aanwezig is, zulks niet leidt tot niet-ontvankelijkheid. De rechter kan de zaken in dat geval splitsen en twee of meer uitspraken doen. Alsdan
is de appellant tweemaal of meermalen griffierecht verschuldigd.Aan het voorgestelde artikel 26a wordt, onder aanduiding van deze bepaling
als eerste lid, een tweede lid toegevoegd, waarin artikel 24a, tweede lid,
van overeenkomstige toepassing wordt verklaard. Daarmee wordt de sinds 1 januari
1998 bestaande regeling op grond van artikel 28 Awr gecontinueerd dat een
beroepschrift tegen de belastingaanslag geacht wordt mede te zijn gericht
tegen de bestuurlijke boete – tenzij uit het beroepschrift het tegendeel
blijkt – indien de bedragen van de belastingaanslag en de boete op één
aanslagbiljet zijn vermeld.In antwoord op de desbetreffende vraag van de commissie merken wij op
dat een beroepschrift niet kan worden ingediend door meer dan één
belanghebbende. Dit volgt uit de systematiek van de Awr, waarin de regeling
met betrekking tot het indienen van een bezwaarschrift (niet mogelijk door
meer belanghebbenden gezamenlijk) doorwerkt naar de regeling met betrekking
tot het instellen van beroep. Voor alle duidelijkheid is ook artikel 26a nu
zo gewijzigd dat uit dit artikel zelf ook blijkt dat een beroepschrift niet
door meer belanghebbenden gezamenlijk kan worden ingediend. Een beroepschrift
kan, de commissie en de leden van de GPV-fractie vragen hiernaar, niet de
uitspraken van verschillende heffende instanties betreffen.Ook met betrekking tot de regeling van artikel 26a wordt voorzien in voorlichting.
Op het geschrift waarin de uitspraken zijn vervat staat conform artikel 3:45
Awb bij welk gerechtshof en binnen welke termijn beroep kan worden ingesteld
tegen de uitspraken. Daarnaast zal in brochures van de belastingdienst aandacht
worden besteed aan de mogelijkheid in één beroepschrift tegen
meer dan één uitspraak beroep in te stellen. Daarbij zal uitdrukkelijk
worden gewezen op het belang – met name indien beroep wordt ingesteld
tegen uitspraken die niet in hetzelfde geschrift zijn vervat – van het
in acht nemen van de beroepstermijn(en). Onderdeel E Artikel 25, zesde lidAnders dan de commissie menen wij dat in het voorgestelde artikel 25,
zesde lid, «aanslag» niet dient te worden vervangen door «belastingaanslag»
en «beschikking» niet moet worden vervangen door «voor bezwaar
vatbare beschikking». Indien «aanslag» zou worden vervangen
door «belastingaanslag», zou de zogenoemde omkering van de bewijslast
ook gelden met betrekking tot voorlopige aanslagen. Zoals ook aangegeven in
het nader rapport inzake de Wet van 20 december 1996, Stb. 659 (kamerstukken
II 1995/96, B, blz. 2), past de omkering van de bewijslast echter niet goed
bij het karakter van de voorlopige aanslag. In het huidige artikel 25, zesde
lid, staat sedert 1 juni 1996 (Wet van 2 november 1995, Stb. 554) weliswaar
«belastingaanslag», maar het artikel is bij genoemde Wet van 20
december 1996, Stb. 659, abusievelijk niet zodanig gewijzigd dat de omkering
van de bewijslast, conform de bedoeling, niet zou gelden voor voorlopige aanslagen.
De aanduiding «voor bezwaar vatbaar» is niet opgenomen omdat het
duidelijk is dat er sprake is van een beschikking die voor bezwaar vatbaar
is. In artikel 23 Awr wordt nu juist gesproken van «voor bezwaar vatbare
beschikking» omdat dit artikel de mogelijkheid opent bezwaar te maken
tegen een als zodanig in de belastingwet aangeduide voor bezwaar vatbare beschikking.
In het belastingrecht is sprake van een gesloten stelsel van rechtsmiddelen;
tegen andere beschikkingen dan voor bezwaar vatbare beschikkingen kan geen
bezwaar worden gemaakt. Tot 1 januari 1994 was geen bezwaar maar alleen rechtstreeks beroep mogelijk
tegen een navorderingsaanslag. Vanaf 1 januari 1994 is wel bezwaar mogelijk
tegen een navorderingsaanslag en geldt de zogenoemde omkering van de bewijslast
ook bij de behandeling van een bezwaarschrift tegen een navorderingsaanslag.
Op de desbetreffende vraag van de leden van de GPV-fractie antwoorden wij
dat geheel los daarvan het aantal gevallen waarin de omkering van de bewijslast
geldt per 14 juli 1994, is toegenomen met de inwerkingtreding van de Wet van
29 juni 1994, Stb. 499. Daarbij is onder meer het niet-nakomen van de administratieverplichting
van artikel 52 Awr gesanctioneerd met de omkering van de bewijslast. Artikel 25, zevende lidArtikel 25, zevende lid, laat het bestuursorgaan de vrijheid afzonderlijke
bezwaarschriften tegen besluiten die zijn aangeduid op verschillende aanslagbiljetten
bij gezamenlijke uitspraak af te doen. De veronderstelling van de VNG dat
het onder de voorgestelde regeling niet langer mogelijk zou zijn om afzonderlijke
bezwaarschriften tegen een belastingaanslag en een kwijtscheldingsbesluit
met betrekking tot een verhoging bij gezamenlijke uitspraak af te doen berust
op een misverstand. De relatie die in de memorie van toelichting op artikel
25, zevende lid, wordt gelegd met het nieuwe artikel 24a geeft aan dat het
bestuursorgaan, indien bezwaar is gemaakt tegen meer dan één
besluit, de vrijheid heeft te kiezen of hij uitspraak doet per afzonderlijk
bezwaar of dat hij de uitspraken vervat in één geschrift, net
als de belanghebbende bij het maken van bezwaar de vrijheid heeft te kiezen
of hij de bezwaren al dan niet combineert in één bezwaarschrift.
Het ligt in de rede dat het bestuursorgaan in geval van een gecombineerd bezwaarschrift
terzake van zaken die naar zijn oordeel niet samenhangen, per afzonderlijk
bezwaar uitspraak doet. Onderdeel G Artikel 26Naar aanleiding van de vragen van de commissie en de leden van de fractie
van het GPV hebben wij het in artikel 26, eerste lid, neergelegde voorstel
tot handhaving van de huidige regeling van de relatieve competentie onderworpen
aan een heroverweging. Er zijn goede argumenten aan te voeren zowel voor handhaving
van het huidige stelsel als voor aansluiting bij de regeling van de relatieve
competentie in artikel 8:7 Awb. Toepasselijkheid van artikel 8:7 Awb leidt
ertoe dat in rijksbelastingzaken wordt aangeknoopt bij de woonplaats van de
belastingplichtige.Wij zijn ons ervan bewust dat bij zetelaanknoping de relatieve competentie
van de gerechtshoven mede wordt beïnvloed door de wijze waarop de belastingdienst
zijn organisatie inricht. Zo heeft de concentratie van de eenheden registratie
en successie in nog slechts drie plaatsen ertoe geleid dat de gerechtshoven
te Leeuwarden en Amsterdam niet langer competent zijn in die zaken. Zo is
het gerechtshof te Arnhem als enige bevoegd in motorrijtuigenbelasting-zaken,
doordat de desbetreffende eenheid in Apeldoorn zetelt. Het gerechtshof te
Leeuwarden is bevoegd in zaken betreffende heffingen ingevolge de Meststoffenwet,
omdat het bureau heffingen is gevestigd in Assen.Voor het grootste gedeelte van de particulieren/niet-ondernemers zal het
in het algemeen niet uitmaken of sprake is van een zetel- of woonplaatsaanknoping.
In beide stelsels van relatieve competentie zou hetzelfde gerechtshof rechtsmacht
hebben. De verschillen tussen beide stelsels doen zich het sterkst voelen
wanneer belastingeenheden zijn geconcentreerd. Bij concentratie kan de bereisbaarheid
voor de belanghebbende – in de literatuur is daarop ook
gewezen – verminderen. De vermindering van bereisbaarheid wordt enigszins
gecompenseerd door de in het Besluit nevenzittingsplaatsen voorziene mogelijkheid
dat de belastingkamers zaken buiten de hoofdplaats van het ressort behandelen
op de zitting van een nevenzittingsplaats elders binnen het ressort. Deze
voorziening brengt de belastingrechtspraak dichter bij de belastingplichtige.
Niettemin blijft de belastingplichtige bij zetelaanknoping onder omstandigheden
geconfronteerd met relatief lange reistijden.De regeling van de Awb is derhalve over het geheel gesproken stellig vriendelijker
voor de particulier/niet-ondernemer. Aan de andere kant leidt de regeling
tot langere reistijden voor de inspecteur.Voor ondernemers heeft de huidige competentieregeling als voordeel dat
de fiscale positie van alle tot een zogenoemde entiteit behorende natuurlijke
personen of rechtspersonen door dezelfde inspecteur en dus hetzelfde gerechtshof
worden behandeld. Daar staat tegenover dat de partners van ondernemers en
van directeur-grootaandeelhouders moeten procederen bij het gerechtshof tot
welks rechtsgebied de standplaats van de ten aanzien van die entiteit bevoegde
inspecteur behoort.Alles opnieuw afwegende zijn wij thans van mening dat de redenen om niet
aan te sluiten bij de Awb onvoldoende zwaarwichtig zijn. Wij stellen derhalve
voor ook in belastingzaken aan te sluiten bij artikel 8:7 van de Awb. Die
aansluiting brengt voor de lokale overheden geen verandering ten opzichte
van de huidige competentieregeling met zich mee (artikel 8:7, eerste lid,
zetelaanknoping).Wij wijzen er in dit verband nog op dat een gerechtshof op de voet van
artikel 8:13 Awb – bij voorbeeld op verzoek van een concern –
een zaak kan verwijzen naar een ander gerechtshof, waar een andere zaak aanhangig
is, indien behandeling van die zaken door dat gerechtshof gewenst is. Ten
slotte wijzen wij nog op artikel 6:15 Awb. Deze bepaling zorgt ervoor dat
vergissingen ten aanzien van de relatieve competentie zelden fataal zijn voor
de belastingplichtige. In het kader van de evaluatie van de Awb wordt voorgesteld
artikel 6:15 zodanig te verruimen dat fouten vrijwel nooit meer fataal zijn. Artikelen 26b en 26cDe commissie stelde enige vragen over de reikwijdte van artikel 26b, de
aanvang van de beroepstermijn en over de samenhang tussen het voorgestelde
artikel 26b en artikel 6:13 van de Awb.Naar aanleiding daarvan brengen wij het volgende naar voren.Het stelsel van rechtsbescherming in de Awb is open, gaat uit van een
algemeen belanghebbende-begrip en van het instellen van beroep. Als een besluit
vatbaar is voor beroep bij de bestuursrechter, dient de belanghebbende eerst
voorafgaand aan het beroep bezwaar te maken tegen het primaire besluit. Het
stelsel van rechtsbescherming in het belastingrecht is gesloten, gaat uit
van het recht om bezwaar te maken en bepaalt welke belanghebbende bezwaar
kan maken. In artikel 23 is bepaald welke primaire besluiten voor bezwaar
vatbaar zijn en wie daartegen bezwaar kunnen maken. Dat is allereerst de geadresseerde
van het besluit. Tegen dat besluit kan – als derde belanghebbende –
ook bezwaar maken degene van wie inkomens- en vermogensbestanddelen zijn begrepen
in het voorwerp van de belasting waarop dat besluit betrekking heeft. Voorts
is in artikel 24 bepaald dat de belastingplichtige in bezwaar kan komen tegen
het bedrag dat door hem op aangifte is voldaan dan wel door een inhoudingsplichtige
van hem is ingehouden en dat de inhoudingsplichtige in bezwaar kan komen tegen
het bedrag dat door hem op aangifte is afgedragen. De artikelen 23 en 24 houden
een nadere concretisering houden in van degenen wier belang rechtstreeks bij
een besluit op het terrein van de belastingen is betrokken (vgl. artikel 1:3
Awb). In het onderhavige wetsvoorstel worden deze artikelen ongewijzigd gelaten. Ingevolge het huidige artikel 26 juncto de artikelen 23 en
24 kan degene die als geadresseerde of als voornoemde derde belanghebbende
bezwaar heeft gemaakt, beroep instellen tegen een uitspraak op dat bezwaar.
Voorts kan de derde belanghebbende beroep instellen tegen een door de geadresseerde
uitgelokte uitspraak op bezwaar, indien de geadresseerde niet zelf daartegen
beroep heeft ingesteld. In het huidige artikel 26 wordt niet verwezen naar
artikel 6:13 Awb. Een redelijke uitleg van het tweede lid van het huidige
artikel 26 brengt met zich dat de derde die geen gebruik heeft gemaakt van
zijn recht van bezwaar een niet door artikel 6:13 Awb beperkt recht van beroep
heeft tegen een uitspraak op bezwaar waartegen door de geadresseerde van het
primaire besluit geen beroep is ingesteld.Het voorgestelde artikel 26b verruimt en beperkt het beroepsrecht. De
verruiming is daarin gelegen dat degene die het recht heeft bezwaar te maken
op de voet van de artikelen 23 en 24, beroep kan instellen tegen een door
hem zelf of door een andere belanghebbende uitgelokte uitspraak op bezwaar.
Dat betekent dat ook de geadresseerde van het oorspronkelijke besluit beroep
kan instellen tegen een uitspraak op bezwaar van een derde belanghebbende,
en voorts dat beroep ook openstaat voor een belanghebbende wanneer een andere
belanghebbende reeds beroep heeft ingesteld. Anders dan thans het geval is
kan dus tegen één uitspraak door meer dan één
belanghebbende worden opgekomen. Deze verruiming wordt evenwel gemitigeerd
door de toepasselijkheid van artikel 6:13 van de Awb. Degene die geen gebruik
heeft gemaakt van het recht van bezwaar tegen een besluit, kan geen beroep
instellen tegen een uitspraak op bezwaar van een ander tegen dat besluit,
die zijn positie ten opzichte van het oorspronkelijke besluit niet in nadelige
zin heeft beïnvloed. Ter verduidelijking volgt hier een voorbeeld. Van
een echtpaar is aan de man een definitieve aanslag inkomstenbelasting opgelegd.
De vrouw heeft rente-inkomsten gehad en deze zijn op grond van artikel 5,
eerste lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (Wet IB) aangemerkt als
inkomensbestanddelen van haar man en in aanmerking genomen bij de vaststelling
van het bedrag van zijn aanslag. De man heeft bezwaar gemaakt tegen de hoogte
van de aanslag. De inspecteur komt tegemoet aan het bezwaar van de man maar
handhaaft het bedrag van de aanslag omdat hij nu meer rente-inkomsten van
de vrouw in aanmerking neemt dan bij het opleggen van de aanslag (zogenoemde
interne compensatie door de inspecteur). De vrouw was op grond van artikel
23 bevoegd bezwaar te maken tegen de aanslag inkomstenbelasting die aan haar
man was opgelegd, maar zij heeft dat niet gedaan. Zij kan echter op grond
van artikel 26b wel beroep instellen tegen de uitspraak van de inspecteur
op het bezwaar van haar man. Haar kan niet worden verweten dat zij geen bezwaar
heeft gemaakt met betrekking tot de rente-inkomsten die de inspecteur in een
later stadium alsnog in aanmerking heeft genomen, wél dat zij geen
bezwaar heeft gemaakt met betrekking tot de rente-inkomsten die al in aanmerking
zijn genomen bij de vaststelling van de hoogte van het bedrag van de aanslag.
De vrouw kan derhalve beroep instellen voorzover haar positie is verslechterd
door de beslissing op het bezwaarschrift van haar man. Haar positie is verslechterd;
haar man dient weliswaar in de eerste plaats het bedrag van de aanslag te
betalen, maar hij heeft op grond van artikel 66 van de Wet IB een verhaalsrecht
op zijn vrouw voor het gedeelte van de verschuldigde belasting dat is toe
te rekenen aan de rente-inkomsten van zijn vrouw. Zij is bovendien voor dat
gedeelte van de verschuldigde belasting aansprakelijk op grond van artikel
44 van de Invorderingswet 1990.Gelet op voornoemde interpretatie van het huidige artikel 26 stelt de
uitdrukkelijke verwijzing in het voorgestelde artikel 26b naar artikel 6:13
Awb zijn toepasselijkheid buiten twijfel. Dit geldt ook voor de verwijzing
naar artikel 6:13 in het voorgestelde artikel 28a Awr. Ingevolge het voorgestelde artikel 26c gaat de termijn voor het instellen
van beroep in na de dag van dagtekening van de uitspraak, tenzij die dag is
gelegen vóór de dag van bekendmaking. In dat geval geldt de
hoofdregel van artikel 6:8 Awb. Deze regeling komt overeen met artikel 22j,
aanhef en onderdeel a. De regeling zal ook gelden voor de gevallen waarin
beroep (of bezwaar) wordt ingesteld door een ander dan degene die de uitspraak
heeft uitgelokt. Er bestaat geen verplichting om de uitspraak op bezwaar bekend
te maken aan een ander dan degene tot wie die uitspraak is gericht. Doorgaans
zal de belanghebbende die op grond van artikel 26b een beroepsrecht toekomt,
door degene die bezwaar heeft gemaakt worden ingelicht over de uitspraak.
De belanghebbenden staan immers doorgaans tot elkaar in de relatie van echtgenoten
of werkgever en werknemer. Bovendien hebben beiden er belang bij dat de belastingschuld
tot een juist bedrag is vastgesteld. Naar verwachting zullen zich weinig problemen
voordoen, ook al omdat thans zelden beroep wordt ingesteld door belanghebbenden
die mede bevoegd zijn beroep in te stellen op grond van het huidige artikel
26 Awr. Op zichzelf is het wel denkbaar dat er situaties zullen voorkomen
waarin de belanghebbende niet op de hoogte is van de uitspraak op het bezwaar
tegen bijvoorbeeld een belastingaanslag. Indien dan uiteindelijk blijkt dat
de aanslag tot een te hoog bedrag is vastgesteld, behoeft minder te worden
betaald of, als de aanslag al geheel is betaald, wordt het te veel betaalde
bedrag met vergoeding van invorderingsrente terugbetaald. Bovenstaande geldt
mutatis mutandis met betrekking tot de aanvang van de cassatietermijn voor
belanghebbenden die op grond van artikel 28a beroep in cassatie kunnen instellen.Het voorgestelde artikel 26b, tweede lid, geeft een specifieke regeling
met het oog op de belangen van die andere belanghebbende.Ten slotte wijzen wij erop dat in voorkomend geval beroep kan worden gedaan
op artikel 6:11 Awb, dat een regeling geeft voor verschoonbare termijnoverschrijding. Artikel 27In de memorie van toelichting is een uitgebreide toelichting gegeven op
de consequenties van deze kernbepaling voor het toekomstige fiscale procesrecht.
Dat heeft geleid tot een uitgebreide reactie van de zijde van de commissie
en de aan het woord zijnde fracties. Wij achten het van groot belang dat de
gedachtewisseling over de toepasselijkheid van het Awb-procesrecht op procedures
in belastingzaken en de afwijkingen daarvan die nodig zijn voor een goede
regeling van het fiscale procesrecht en een goed verloop van de fiscale procedure
grondig kan zijn.Bij de beantwoording van de vragen zullen wij veelal direct ingaan op
de gestelde vragen en afzien van een weergave of een samenvatting van de commentaren
en van de overwegingen in die commentaren die (mede) tot het stellen van die
vragen aanleiding hebben gegeven. TITEL 8.1. ALGEMENE BEPALINGEN AFDELING 8.1.3 (VERWIJZING, VOEGING EN SPLITSING)In de artikelen 8:13 en 8:14 van de Awb zijn enige voorzieningen opgenomen
die ten goede kunnen komen aan een doelmatige rechtspleging.Artikel 8:13 voorziet in de mogelijkheid dat een zaak wordt verwezen naar
een andere rechtbank (die zonder die verwijzing niet bevoegd zou zijn om die
zaak te behandelen), indien zij van oordeel is dat behandeling van die zaak
en van de zaak die aanhangig is gemaakt bij de andere rechtbank, door die
rechtbank gewenst is. Die rechtbank moet met de verwijzing instemmen.
De rechtbank die verwijst, kan daartoe ambtshalve besluiten. Zij zal bij haar
beslissing rekening houden met de belangen van partijen. Uit de evaluatie
van het bestuursprocesrecht is gebleken dat verwijzing weinig voorkomt. In
het enkele geval dat zij plaatsvindt, ligt aan verwijzing een verzoek van
partijen ten grondslag. Verwijzing kan bij voorbeeld gewenst zijn, indien
eenzelfde bestuursorgaan en/of eenzelfde belanghebbende betrokken is in geschillen
ten aanzien van verschillende, maar aanverwante besluiten. Verwijzing kan,
maar behoeft niet te leiden tot een gevoegde behandeling van de betrokken
zaken.Ingevolge artikel 8:14 kan de rechtbank zaken over hetzelfde of een aanverwant
onderwerp gevoegd behandelen. Dat kunnen zaken betreffen die door één
appellant zijn aangebracht dan wel door twee of meer appellanten. Het belang
van een gevoegde behandeling is daarin gelegen dat het verhandelde in de gevoegde
zaken ten grondslag ligt aan de uitspraak of uitspraken in de gevoegde zaken.
Wij wijzen erop dat gezamenlijke behandeling van zaken op de zitting ook voorkomt
zonder dat er sprake is van een formele voeging.De rechter is bevoegd om ambtshalve tot voeging over te gaan. Hij zal
bij zijn beslissing (op verzoek of ambtshalve) rekening houden met de belangen
van partijen. De belastingrechter zal niet tot voeging overgaan, indien de
aard van het geschil of de positie die de procederende belanghebbenden ten
opzichte van elkaar hebben, zich daartegen verzetten.Het verdient aanbeveling dat partijen voorafgaande aan de zitting op de
hoogte worden gesteld van het voornemen om de zaken gevoegd te behandelen.Artikel 8:14 Awb geeft de rechter ook de bevoegdheid om gevoegde zaken
te splitsen. Bij splitsing moet men vooral denken aan de gevallen waarbij
één appellant in één beroepschrift opkomt tegen
twee of meer afzonderlijke uitspraken op bezwaar die geen of weinig verwantschap
met elkaar hebben. Zulks leidt niet tot niet-ontvankelijkheid. De rechter
kan de zaken splitsen. De zaken krijgen daardoor een gescheiden behandeling.
Alsdan is de appellant tweemaal of meermalen griffierecht verschuldigd (artikel
8:41, eerste lid, Awb). Samenhangende zaken betreffen besluiten die voortvloeien
uit of zijn gegrond op hetzelfde feit of eenzelfde feitencomplex. Voor de
afdoening van deze zaken dient de rechter hetzelfde feit of hetzelfde feitencomplex
vast te stellen en te waarderen. Besluiten vertonen geen samenhang –
afgezien van de omstandigheid dat zij gericht zijn tot één geadresseerde –,
wanneer zij het gevolg zijn van feiten en omstandigheden die wat aard en tijd
betreft niet aan elkaar zijn gerelateerd. Ontbreekt enige samenhang, dan is
er geen aanleiding om die zaken gezamenlijk te behandelen.Wij zijn van oordeel dat er geen aanleiding is om in het belastingprocesrecht
af te wijken van de regelingen in de artikelen 8:13 en 8:14 Awb. De belastingrechter
zal van de voorzieningen – al dan niet op verzoek van partijen –
gebruik kunnen maken, wanneer zulks in het belang is van een doelmatige rechtspleging
en indien een zorgvuldige behandeling is verzekerd. AFDELING 8.1.5 (PARTIJEN)Met de leden van de PvdA-fractie en de D66-fractie zijn wij van oordeel
dat alle op de zaak betrekking hebbende feiten kenbaar moeten zijn voor alle
procespartijen. Niettemin kunnen zich bijzondere omstandigheden voordoen die
een uitzondering hierop kunnen rechtvaardigen. Voor die gevallen is artikel
8:29 Awb geschreven. Over de validiteit van het gebruik maken van de uitzonderingsmogelijkheid
van artikel 8:29 Awb oordeelt uiteindelijk de rechter. Bovendien kan de rechter
alleen met de uitdrukkelijke toestemming van de andere procespartijen mede
op de grondslag van de desbetreffende feiten uitspraak doen. Met de SGP-fractie
zijn wij van oordeel dat het onthouden van stukken tot een uiterste
minimum beperkt dient te worden. In de instructie beroepschriften zal, zoals
in de memorie van toelichting aangegeven, worden opgenomen dat de inspecteur
zo min mogelijk gebruik maakt van de bevoegdheid van artikel 8:29. Ter verduidelijking
wordt hierna een voorbeeld gegeven waarin de inspecteur ons inziens de rechter
om toepassing van artikel 8:29 kan verzoeken. De inspecteur corrigeert het
bedrag van de aftrekbare kosten die een harpiste in haar aangifte inkomstenbelasting
heeft opgenomen. De inspecteur stelt dat de kosten in hun omvang overtreffen
hetgeen gebruikelijk is voor harpisten. Hij baseert zijn correctie op gegevens
over de aftrekbare kosten van de paar andere harpisten in Nederland die in
vergelijkbare omstandigheden verkeren. Uit de gegevens is voor de harpiste
gemakkelijk af te leiden bij welke andere harpisten bepaalde aftrekbare kosten
in aanmerking zijn genomen. In dit geval kan de inspecteur de belastingrechter
verzoeken dat alleen hij kennis zal mogen nemen van deze gegevens om te voorkomen
dat de inspecteur zijn geheimhoudingsplicht schendt (artikel 67 Awr). De rechter
beslist of de beperking van de kennisneming gerechtvaardigd is. In dit verband
merken wij nog op dat uit de evaluatie van het bestuursprocesrecht naar voren
is gekomen dat het wenselijk is dat de rechter die oordeelt over de toepassing
van artikel 8:29, een andere is dan de rechter die op het beroep beslist,
in de gevallen waarin de wederpartij toestemming om recht te doen op geheime
stukken weigert (hetgeen zelden blijkt voor te komen).Ingevolge artikel 8:29, vijfde lid, kan de rechter mede uitspraak doen
op de grondslag van door een partij verstrekte informatie ten aanzien waarvan
is beslist dat beperking van kennisneming gerechtvaardigd is, mits de andere
partij daartoe toestemming verleent. De commissie werpt de vraag op hoe deze
partij hieromtrent een weloverwogen beslissing kan nemen.Toepassing van het vijfde lid zal naar verwachting zeer zelden plaatsvinden.
Hiervoor is reeds naar voren gebracht dat de belastingdienst slechts in uitzonderlijke
gevallen zal vragen om toepassing van artikel 8:29, eerste lid. Het is aannemelijk
dat ook de belanghebbende zeer zelden hierom zal vragen. Daarbij zal de partij
die informatie buiten het geding wil houden, eerder het oog hebben op voor
hem nadelige dan voor hem voordelige informatie. De rechter die moet beslissen
op een verzoek om toepassing van artikel 8:29 kan drie beslissingen nemen.
Hij kan het verzoek afwijzen, hij kan de weigering om de informatie te verschaffen
honoreren dan wel de beperking van de kennisneming gerechtvaardigd achten.
Hij zal deze beslissingen motiveren. Afwijzing volgt, indien naar het oordeel
van de rechter geen gewichtige redenen aanwezig zijn. Indien die redenen op
zich aanwezig zijn, ligt niettemin afwijzing van het verzoek voor de hand,
indien de informatie van groot belang voor een goede beoordeling van het bestreden
besluit, en het dus van belang is dat de andere partij zich hierover kan uitlaten.
De beslissing dat weigering gerechtvaardigd is ligt voor de hand, indien gewichtige
redenen aanwezig zijn en de informatie niet van significant belang is. De
beslissing dat beperking van de kennisneming gerechtvaardigd is, komt in het
beeld indien de rechter het op zich wenselijk acht dat mede op de grondslag
van de desbetreffende informatie op het beroep zal worden beslist. Daarvoor
is de toestemming nodig van de partij aan wie die informatie wordt onthouden.
Naar ons oordeel kan die partij daarover een weloverwogen besluit nemen. De
beslissing van de rechter is gemotiveerd. De partij kent de informatie weliswaar
niet, maar hij is doorgaans wel bekend met de aard van de informatie. In de
meeste gevallen zal hij tot het oordeel komen dat het in zijn belang is dat
de rechter van die informatie kennis neemt.De commissie en de leden van de PvdA-fractie vragen om een nadere uiteenzetting
over de gevolgen van de toepasselijkheid van artikel 8:22 van de Awb, en het
vervallen van artikel 13 van de Wet administratieve rechtspraak
belastingzaken (Warb) en de niet-toepasselijkheid van artikel 41 Awr op vertegenwoordiging
in procedures bij de belastingrechter.In de toelichting op onderdeel L van het wetsvoorstel is naar voren gebracht
dat het belang van een zo algemeen mogelijk geldend uniform bestuursprocesrecht
zwaarder dient te wegen dan het belang dat binnen de Awr één
systematisch fraaie regeling wordt getroffen voor vertegenwoordiging en bijstand
in en buiten rechte. Niettemin moet onder ogen worden gezien of de gevolgen
van deze keuze zo bezwaarlijk zijn dat specifieke voorzieningen moeten worden
getroffen.De Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) verwacht dat het bestaan
van verschillende regimes voor vertegenwoordiging in en buiten rechte tot
praktische complicaties zal leiden, bij voorbeeld bij het sluiten van compromissen
tijdens de gerechtelijke procedure. De NOB geeft niet aan op welke complicaties
zij het oog heeft. Niet goed is in te zien in welk opzicht de voorgestelde
regeling het sluiten van zulk een compromis in de weg zou staan.De Awb geeft in tegenstelling tot de Awr en de Warb geen regeling voor
de gevolgen van het overlijden van de belanghebbende. Dat betekent dat in
de Awb de gezamenlijke erven partij zijn in een lopende bezwaarschriftprocedure
of een lopende procedure bij de bestuursrechter. Zij kunnen worden vertegenwoordigd
door hun gemachtigde, die daartoe een (schriftelijke) volmacht van hen behoeft.
De huidige fiscale procedure voorziet in de mogelijkheid dat de gezamenlijke
erven – zonder volmacht – worden vertegenwoordigd door een van
hen, de executeur-testamentair, of de bewindvoerder van de nalatenschap. Dit
is op zich een praktische regeling. Uit de evaluatie van het bestuursprocesrecht
is niet gebleken dat het ontbreken van een dergelijke regeling in de Awb in
de praktijk tot moeilijkheden heeft geleid. Bezien zal worden of opneming
van een dergelijke regeling in de Awb aanbeveling verdient. Wij zien thans
geen aanleiding om de regeling van artikel 2, vierde lid, van de Warb te handhaven.In de Awb en in het fiscale procesrecht ontbreekt een regeling over de
zaakwaarneming. In de Awb ontbreekt ook een in het fiscale procesrecht geldende
regeling die aan het bestuursorgaan onderscheidenlijk de bestuursrechter de
bevoegdheid toekent een vergunning tot vertegenwoordiging te verlenen, bij
voorbeeld tot vertegenwoordiging van bekwame personen die tijdelijk niet zelf
in rechte kunnen optreden en ook niet een vertegenwoordiger hebben kunnen
aanwijzen. Uit de evaluatie van het procesrecht is niet gebleken dat het ontbreken
van een dergelijke regeling tot complicaties heeft geleid. Dat wijst erop
dat situaties waarin een tijdelijke voorziening moet worden getroffen, zich
weinig voordoen en dat, wanneer die zich mochten voordoen, in de praktijk
processuele oplossingen worden gevonden, zoals uitstel van behandeling of
het optreden van een vertegenwoordiger in de verwachting dat in een later
stadium alsnog een volmacht zal worden afgegeven. Daarmee is nog niet gezegd
dat een regeling voor zaakwaarneming in het bestuursprocesrecht zonder nut
zou zijn. Nader zal worden bezien of een regeling inzake zaakwaarneming in
de Awb wenselijk is.Op grond van artikel 8:22 Awb juncto artikel 27 Faillissementswet kunnen
bestuursprocedures die door de belanghebbende vóór zijn faillissement
aanhangig zijn gemaakt, op verzoek van het bestuursorgaan worden geschorst,
opdat de curator in de gelegenheid is te beslissen of hij de procedure wil
voorzetten. Wij zien thans geen goede argumenten waarom in afwijking van voornoemde
regeling de gefailleerde belastingplichtige de bevoegdheid zou dienen te behouden
om zelfstandig door te procederen.De commissie onderscheidenlijk de leden van de D66-fractie vraagt zich
af of onderscheidenlijk zijn van oordeel dat de regeling in de artikelen 8:27, 8:28 en 8:30 Awb ten aanzien van boetezaken in strijd is met verdragsbepalingen.Wij wijzen er op dat de raadsheer-commissaris op grond van artikel 16a
Warb bevoegd is om partijen op te roepen tot het verstrekken van inlichtingen.
In de artikelen 8:27 en 8:28 Awb is uitdrukkelijk neergelegd dat partijen
verplicht zijn om de verlangde inlichtingen te geven. Op grond van artikel
8:31 Awb kan de bestuursrechter aan de niet-naleving van de informatieplicht
de consequentie verbinden die hem goed dunkt. De (belasting)rechter zal deze
artikelen in boetezaken verdragsconform toepassen. Hij kan dus geen inlichtingen
verlangen van de belanghebbende tot het geven waarvan deze op grond van verdragsbepalingen
niet is gehouden. Voor het fiscale procesrecht betekent dat in concreto dat
de belastingplichtige niet verplicht is aan de belastingrechter de inlichtingen
te verschaffen waartoe hij op grond van artikel 67j Awr niet is verplicht
(indien de inspecteur jegens de belastingplichtige een handeling heeft verricht
waaraan deze in redelijkheid de gevolgtrekking kan verbinden dat aan hem wegens
een bepaalde gedraging een boete zal worden opgelegd, is de belastingplichtige
niet langer verplicht terzake van die gedraging enige verklaring af te leggen
voor zover het betreft de boete-oplegging). Artikel 8:31 kan geen toepassing
vinden in de gevallen waarin het niet-verstrekken van inlichtingen geen schending
van de informatieplicht kan opleveren.Wij wijzen er nog op dat in de vierde tranche Awb een algemene regeling
inzake bestuurlijke boete zal worden opgenomen. AFDELING 8.1.6 (GETUIGEN, DESKUNDIGEN EN TOLKEN)In artikel 8:33 is de keuze gemaakt dat getuigen niet behoeven te worden
beëdigd. De rechter kan daartoe besluiten. Uit de evaluatie van de Awb
is niet gebleken dat de regeling niet bevredigend werkt en dat de procespraktijk
behoefte zou hebben aan een verplichte beëdiging van getuigen. Niet is
in te zien waarom deze keuze niet verantwoord zou zijn voor het fiscale procesrecht
en waarom de regeling van artikel 15, vierde lid, Warb zou moeten worden gehandhaafd. AFDELING 8.1.7 (VERZENDING VAN STUKKEN)Naar aanleiding van de vragen van de commissie en de opmerkingen van de
leden van de PvdA-fractie over de wijze van verzending van stukken –
al dan niet aangetekend – merken wij het volgende op.De wetgever heeft in artikel 8:37 als uitgangspunt genomen dat verzending
van stukken vanwege de rechter geschiedt bij gewone brief, tenzij de rechter
anders bepaalt. De wetgever heeft ten aanzien van een aantal cruciale momenten
in de procedure bepaald dat in die gevallen verzending plaatsvindt bij aangetekende
brief of bij brief met ontvangstbevestiging, tenzij de rechter anders bepaalt.
De vraag is aan de orde of verzending bij aangetekende brief ook zou moeten
plaatsvinden voor andere stukken, waarvan het verzendingsmoment de aanvang
van een fatale termijn inhoudt, zoals de nota's griffierecht en de uitnodiging
tot het herstellen van een verzuim als bedoeld in artikel 6:6 Awb. Als die
uitbreiding gewenst zou zijn en ook verantwoord, gelet op de kosten die verbonden
zijn aan verzending bij aangetekende brief, dan zou zulks moeten leiden tot
wijziging van de Awb en niet tot het treffen van een van de Awb afwijkende
regeling. Aan de fiscaliteit kunnen immers op dit punt geen bijzondere argumenten
worden ontleend voor een van het uniform bestuursprocesrecht afwijkende regeling.Uit de evaluatie van het bestuursprocesrecht is naar voren gekomen dat
de betaling van het verschuldigde griffierecht in de praktijk soms tot problemen
leidt. De aanbeveling wordt gedaan dat de griffier de mededeling van de verschuldigdheid
van het griffierecht zo spoedig mogelijk na ontvangst van het
beroepschrift doet en daarbij de informatie geeft over de wijze van betaling
(en over de gevolgen van niet-betaling). Indien betaling uitblijft, wijst
de griffier de indiener van het beroepschrift (andermaal) op de gevolgen van
niet-betaling binnen een nieuwe termijn. Als betaling wederom uitblijft, volgt
de niet-ontvankelijkverklaring. Een handelwijze waarbij de indiener van het
beroepschrift twee maal aan zijn verplichtingen wordt herinnerd, wordt reeds
door een groot aantal rechterlijke colleges in de praktijk gebracht. Zij is
clientvriendelijker en effectiever dan de eenmalige verzending bij aangetekende
brief. Het verdient aanbeveling dat deze praktijk binnen de gehele bestuursrechtspraak
ingang doet.Uit de evaluatie van het bestuursprocesrecht is niet naar voren gekomen
dat verzending bij gewone brief van bij voorbeeld de uitnodiging om een vormherstel
te herstellen in de praktijk tot problemen leidt. De hersteltermijn wordt
bepaald door het bestuursorgaan c.q de rechter en op het niet-tijdige herstel
kan, maar behoeft niet een niet-ontvankelijkverklaring te volgen. Wij wijzen
erop dat ook andere belangrijke stukken in het belastingrecht bij gewone brief
worden verzonden, zoals de primaire beslissing (de aanslag) en de uitspraak
op bezwaar.Is uitbreiding van de verplichte aangetekende verzending naar ons oordeel
niet nodig ter verzekering van een zorgvuldige rechtsgang, deze zou ook uit
oogpunt van kostenbeheersing niet verantwoord zijn. TITEL 8.2 (BEHANDELING VAN HET BEROEP) AFDELING 8.2.1 (GRIFFIERECHT)De regeling van het griffierecht komt aan de orde bij artikel 27b. AFDELING 8.2.2 (VOORONDERZOEK)De termijn indiening verweerschrift (artikel 8:42 Awb)De termijn voor het indienen van een verweerschrift (thans vertoogschrift)
en het overleggen van de stukken wordt ingevolge de voorgestelde toepasselijkheid
van artikel 8:42 Awb teruggebracht van acht naar vier weken. Wij menen dat
een termijn van vier weken voor het bestuursorgaan in de regel voldoende is.
Mocht het bestuursorgaan meer tijd nodig hebben, dan kan de rechter desgevraagd
de termijn verlengen. Wij achten het van groot belang dat er vlot wordt geprocedeerd. Een termijn
van vier weken levert een bijdrage aan een snelle procedure. Hij houdt bestuursorganen
onder druk. Een termijn van acht weken als hoofdregel is niet in het belang
van een snelle procedure. De ervaring leert immers dat men zich instelt op
de toebemeten tijd en de gestelde termijn doorgaans maximaal wenst te benutten.
En ook bij een termijn van acht weken zal er behoefte blijven aan uitstel.
Wij erkennen dat de voorgestelde wijziging voor de bestuursorganen, die gewend
zijn aan een termijn van acht weken, een omschakeling inhoudt. Zij zullen
hun werkwijze of organisatie van werken zo nodig moeten aanpassen om in staat
te zijn om in de regel binnen vier weken een verweerschrift en de stukken
in te zenden. Wij achten het verantwoord dat deze inspanning van hen wordt
gevraagd. Wij zijn van oordeel dat de belastingprocedure zich wat ingewikkeldheid
en massaliteit betreft niet wezenlijk onderscheidt van andere bestuursrechtelijke
procedures. Er bestaat geen rechtvaardiging voor het maken van een uitzondering
voor de belastingdienst, gemeenten of waterschappen. Over te leggen stukken (artikel 8:42 Awb)De commissie heeft uit de memorie van toelichting (blz. 16) afgeleid dat ons standpunt zou zijn dat stukken die wel op het geschil betrekking
hebben, maar die de inspecteur liever geheim wil houden voor de belastingplichtige,
niet zijn aan te merken als «op de zaak betrekking hebbende stukken»
en daarom niet aan de rechter behoeven te worden overgelegd. Hier nu is sprake
van een misverstand. In de memorie van toelichting hebben wij tot uitdrukking
willen brengen dat de inspecteur alle stukken die bij het nemen van het bestreden
besluit een rol hebben gespeeld, aan de rechter en aan de wederpartij ter
kennisneming beschikbaar moet stellen. Stukken die geen rol bij de besluitvorming
van de inspecteur hebben gespeeld en daarmee niet op de zaak betrekking hebben,
behoeven echter op grond van artikel 8:42 Awb niet verstrekt te worden. Daarbij
denken wij bijvoorbeeld aan renseignementen die voor de uiteindelijke besluitvorming
geen betekenis hebben. Voorts kan gedacht worden aan de niet-openbare gedeelten
van controle-rapporten (interne memo's) die hoofdzakelijk controle-strategische
informatie bevatten met het oog op toekomstige controles. Deze informatie
speelt in beginsel geen rol bij de besluitvorming van de inspecteur c.q. de
onderbouwing van de opgelegde belastingaanslag.Resumerend, ook in antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van
de PvdA-fractie, zijn wij van oordeel dat de verhouding tussen de artikelen
8:42 en 8:29 Awb zo dient te worden verstaan dat een bestuursorgaan de op
de zaak betrekking hebbende informatie aan de rechter moet verstrekken. Tot
de op de zaak betrekking hebbende informatie behoort niet de informatie die
geen rol heeft gespeeld bij de besluitvorming over de opgelegde aanslag. Voorzover
de op grond van artikel 8:42 Awb aan de rechter te verstrekken informatie
geheimhouding behoeft, kan artikel 8:29 worden ingeroepen. In dat geval is
het de rechter die beslist of geheimhouding inderdaad moet plaatsvinden (zie
verder de beschouwingen bij afdeling 8.1.5).Getuigen en deskundigen (artikelen 8:46 t/m 8:48 Awb)Wij menen dat de termijn waarin de rechter de partijen in het vooronderzoek
informeert over het horen van getuigen in de praktijk niet te kort zal blijken
te zijn. Zoals de commissie zelf opmerkt is uit de evaluatie van de Awb niet
gebleken dat de termijn van (tenminste) een week uit artikel 8:46, tweede
lid, Awb tot problemen leidt. Wij merken daarbij op dat thans in belastingzaken
het tijdstip waarop de getuigen worden gehoord dikwijls na overleg met de
partijen – die de rechter verzoeken de getuigen op te roepen –
door de rechter wordt bepaald. AFDELING 8.2.4. (VEREENVOUDIGDE BEHANDELING)Naar aanleiding van het arrest van de Hoge Raad van 2 december 1992, BNB
1993/64, is bij tweede nota van wijziging in het voorstel van wet voltooiing
eerste fase herziening rechterlijke organisatie (22 495) een volzin toegevoegd
aan artikel 8:55, derde lid, Awb en artikel 18b, tweede lid, Warb. Deze wijziging
strekt ertoe te verzekeren dat in geschillen over administratieve sancties
de indiener van het verzetschrift die bij het indienen van het verzet niet
gevraagd heeft om te worden gehoord, daartoe niettemin in de gelegenheid wordt
gesteld. Deze wijziging voorziet in een verdragsconforme toepassing van de
regeling van het verzet. AFDELING 8.2.5 (ONDERZOEK TER ZITTING)Artikel 8:63, tweede lid, Awb geeft de rechter de bevoegdheid af te zien
van het horen van door een partij ter zitting meegebrachte of opgeroepen getuigen
of deskundigen, indien hij van oordeel is dat dit redelijkerwijs niet
kan bijdragen aan de beoordeling van de zaak. Deze bepaling voorziet in de
mogelijkheid dat getuigen en deskundigen van een partij niet wor- den gehoord,
indien de rechter van oordeel is dat hetgeen zij naar voren kunnen brengen,
niets meer kan toevoegen aan zijn kennis van de zaak. Het moet buiten iedere
twijfel zijn dat het horen van hen overbodig is.Uit de evaluatie is gebleken dat de rechter terughoudend gebruik maakt
van deze bevoegdheid. De rechter neemt ter zitting veelal een informele en
soepele proceshouding aan. Hij is geneigd de partijen die getuigen of deskundigen
willen inzetten, ter wille te zijn, tenzij hun aantal te groot is of het gevaar
dreigt van overrompeling van de wederpartij.Hoewel de bepaling niet primair het oog heeft op het weren van onbetrouwbare
getuigen of deskundigen, kan de rechter zich op het standpunt stellen dat
het horen van een dergelijke getuige of deskundige niet kan bijdragen aan
de beoordeling van de zaak. AFDELING 8.2.6 (UITSPRAAK)Ingevolge artikel 8:69, derde lid, kan de rechter de feiten ambtshalve
aanvullen. Het gaat om een bevoegdheid. Van de aard van het geschil en de
wijze van procesvoering zal afhangen of de rechter behoefte gevoelt om deze
bepaling toe te passen. De rechter kan van deze bevoegdheid gebruik maken
binnen de door het eerste lid van dit artikel getrokken grenzen. De bevoegdheid
om de feiten aan te vullen gaat niet zover dat de rechter feiten aan zijn
uitspraak ten grondslag mag leggen waarover partijen zich in de procedure
niet hebben kunnen uitlaten. Denkbaar is dat de rechter een voor de belastingplichtige
nadelig feit op het spoor komt. Hij zal de belastingplichtige daarmee moeten
confronteren.Artikel 8:69, derde lid, geldt voor rechtspraak in eerste aanleg, voor
appelrechtspraak en voor rechtspraak in eerste en enige aanleg. Niet goed
is in te zien waarom deze bepaling buiten toepassing zou moeten blijven in
het huidige stelsel van belastingrechtspraak.Artikel 8:72 geeft een regeling voor de gevolgen van een gegrondverklaring
van het beroep. Deze regeling zal de belastingrechter meer mogelijkheden geven
in de wijze van afdoening na vernietiging van de uitspraak op bezwaar. De
regeling staat er niet aan in de weg dat de belastingrechter de traditie,
gebaseerd op de zogenoemde devolutieve werking van het appel, doorzet. Die
traditie houdt in dat de belastingrechter na vernietiging doet wat de inspecteur
had moeten beslissen. De rechter stelt alsdan de belastingschuld zelf vast,
en verwijst de zaak niet terug naar de inspecteur. Het is denkbaar dat de
belastingrechter er in de toekomst onder omstandigheden de voorkeur aangeeft
dat de inspecteur een nieuwe uitspraak doet op bezwaar met inachtneming van
zijn uitspraak. Men kan daarbij denken aan gevallen waarbij de inspecteur
niet toegekomen is aan een inhoudelijke beoordeling van het bezwaar, omdat
dit naar zijn oordeel niet-ontvankelijk was. Ook is voorstelbaar dat de rechter
na de bevinding dat de zaak onvoldoende is voorbereid, de inspecteur opdraagt
zijn werk alsnog te doen. Afgewacht moet worden of, en zo ja, in welke mate
de attitude van de belastingrechter wijziging zal ondergaan.Het spreekt vanzelf dat de door de Nederlandse Orde van Advocaten (NOVA)
genoemde afdoeningspraktijk, waarbij de zaak wordt aangehouden om de inspecteur
in de gelegenheid te stellen de suggesties van het gerechtshof aan te brengen,
ook onder het nieuwe procesrecht mogelijk zal blijven. TITEL 8.4 (HERZIENING)Herziening van een onherroepelijke uitspraak komt weinig voor. De situaties
waarin een partij – belanghebbende of bestuursorgaan – behoefte
heeft een verzoek om herziening te doen, doen zich niet vaak voor.
De voorwaarden waaronder de rechter de onherroepelijke uitspraak kan herzien,
zijn strikt. Het moet immers gaan om feiten en omstandigheden die zich hebben
voorgedaan vóór de uitspraak, bij de indiener van het verzoekschrift
niet bekend waren en redelijkerwijs niet bekend konden zijn, en ten slotte
tot een andere uitspraak zouden hebben kunnen leiden, indien deze feiten en
omstandigheden eerder bij de rechter bekend waren geweest. De reikwijdte van
artikel 8:88 Awb wordt dus aangegeven door deze voorwaarden. Feiten en omstandigheden
die zijn voorgevallen na de – onherroepelijke – uitspraak kunnen
dus nimmer tot herziening leiden.De gevallen waarin het bestuursorgaan na herziening gehouden zal worden
tot restitutie van hetgeen niet meer verschuldigd blijkt te zijn, zullen naar
verwachting zeer schaars zijn. Overigens kunnen naar onze mening aan het ontbreken
van de absolute zekerheid dat een onherroepelijke uitspraak nimmer kan worden
aangetast, geen argumenten worden ontleend om het instrument van herziening
niet toe te passen op uitspraken omtrent geschillen over een belastingschuld.De voorziening zou niet aan het doel waarvoor zij in het leven is geroepen,
kunnen beantwoorden, indien zij slechts zou kunnen worden ingeroepen binnen
een bepaalde – in de visie van de Unie van Waterschappen kennelijk korte –
termijn.Herziening kan worden verzocht door de oorspronkelijke procespartijen.
Ook de inspecteur kan derhalve om herziening vragen. Wij wijzen erop dat de
inspecteur deze voorziening niet kan benutten als een bijzondere mogelijkheid
tot navordering of naheffing, omdat herziening niet openstaat om geschilpunten
te beslechten die in de voorafgaande procedure geen onderwerp van geschil
zijn geweest. In een herzieningsprocedure kunnen dus, anders dan tijdens een
normale beroepsprocedure, niet meer alle elementen van de belastingaanslag
aan de orde komen.Het instrument van de herziening is een waardevol en zinvol sluitstuk
in de bestuursrechtelijke rechtsbescherming. Artikel 27aDe commissie verzoekt ons te reageren op de bezwaren die in Geschrift
203 van de Vereniging voor Belastingwetenschap zijn geuit tegen het voorgestelde
artikel 27a. In dit Geschrift wordt gepleit tegen invoering van deze bepaling.
Wij zijn van mening dat invoering van artikel 27a noodzakelijk is. Het artikel
houdt een sterke vereenvoudiging in van de regeling van artikel 8a Warb (opgenomen
bij Wet van 16 december 1993, Stb. 650 juncto Wet van 23 december 1993, Stb.
690). De ratio van de regeling blijft dezelfde. De inspecteur mag de bevoegdheden
die hij heeft op grond van hoofdstuk VIII, afdeling 2, van de Awr, niet gebruiken
indien beroep is ingesteld tegen het niet tijdig doen van een uitspraak, tenzij
het gerechtshof heeft bepaald dat die afdeling nog wel van toepassing is.
De regeling van artikel 8a is tijdens de parlementaire behandeling uitvoerig
aan de orde geweest. De argumenten die destijds naar voren zijn gebracht voor
de regeling dat hoofdstuk VIII, afdeling 2, Awr nog enige tijd van toepassing
kan zijn, gelden naar onze mening nog onverkort (kamerstukken II 1990–1991,
22 164, nr. 3, blz. 5–7, nr. 5, blz. 6–9, en nr. 7, blz.
5–6). De huidige regeling van artikel 8a Warb en de voorgestelde regeling
zien op gevallen waarin het bestuursorgaan niet in staat is binnen één
respectievelijk twee jaar uitspraak te doen op een bezwaarschrift (artikel
25, eerste en tweede lid, Awr), zonder dat het bestuursorgaan daarvan een
verwijt kan worden gemaakt. Het gaat daarbij bij voorbeeld om langlopende
boekenonderzoeken of gevallen waarbij informatie uit het buitenland moet komen.
Ook is denkbaar dat de belanghebbende zelf nog niet alle informatie heeft
kunnen verstrekken. Indien de belanghebbende vervolgens opkomt tegen het niet
tijdig doen van een uitspraak, blijft het bestuursorgaan gehouden
uitspraak te doen op het bezwaar (artikel 6:20, eerste lid, Awb). Enerzijds
om te voorkomen dat de positie van het bestuursorgaan wordt benadeeld als
gevolg van het instellen van beroep tegen het uitblijven van een uitspraak
op het bezwaar – de belastingschuld kan niet op het juiste bedrag worden
vastgesteld – en anderzijds om te bewerkstelligen dat de rechter in
de bedoelde gevallen kan oordelen over een zaak waarin alle feiten voorhanden
zijn dient de rechter, al dan niet op verzoek van het bestuursorgaan, te kunnen
bepalen dat het bestuursorgaan nog gedurende enige tijd informatie aan de
belanghebbende kan vragen en inzage in de boekhouding kan verkrijgen. Daarbij
is van belang dat bij belastingen de belanghebbende in het algemeen niet,
zoals in geval van beschikkingen op aanvraag, iets verlangt van het bestuursorgaan.
Bij belastingen wordt uiteindelijk van de belanghebbende betaling verlangd
van zijn belastingschuld die door het bestuursorgaan is vastgesteld. Bij het
vaststellen van de hoogte van de belastingschuld kan de medewerking van de
belanghebbende niet worden gemist. Gelet op het verplichte karakter van belastingen
is deze medewerking doorgaans gesanctioneerd. Het bestuursorgaan kan dan ook
thans een beroep doen op de zogenoemde omkering van de bewijslast indien de
belanghebbende weigert het bestuursorgaan de benodigde gegevens en inlichtingen
te verschaffen. De mogelijkheid van een beroep op de omkering van de bewijslast
blijft ons inziens ook onder de voorgestelde regeling nodig om, zoals hiervoor
uiteengezet, te bereiken wat wordt beoogd met die regeling. Anders dan de
leden van de PvdA-fractie achten wij het daarom ook niet wenselijk de uitoefening
van de in artikel 27a bedoelde bevoegdheden afhankelijk te maken van de toestemming
van de belanghebbende.De toetsing door de rechter of het bestuursorgaan gebruik mag blijven
maken van de bevoegdheden van hoofdstuk VIII, afdeling 2, van de Awr maakt
geen onderdeel uit van de – inhoudelijke – beroepsprocedure. Dat
betekent echter niet, zoals de commissie veronderstelt, dat het algemene beginsel
van hoor en wederhoor dan niet zou gelden. Artikel 27bDe commissie en de leden van de fracties van D66 en de VVD vragen ruime
aandacht voor de voorgestelde regeling van het griffierecht. Het gaat met
name om de hoogte van het griffierecht, de voorgestelde differentiatie en
de consequenties daarvan, de heffing van griffierecht in boetezaken, de teruggaveregeling,
de anti-cumulatieregeling en de uitvoerbaarheid van de regeling.Wij maken allereerst een paar opmerkingen vooraf.De heffing van griffierecht beoogt tweeërlei. In de eerste plaats
mag van de belanghebbende die beroep wenst in te stellen, een zekere bijdrage
worden verlangd in de kosten van een gerechtelijke procedure. Als zodanig
dient de heffing mede een budgettair doel. In de tweede plaats draagt de verschuldigdheid
van griffierecht mede bij aan de afweging of het instellen van beroep zinvol
is. Ook in verhogingszaken mag een bijdrage van de appellant worden verlangd
(vgl. HR 17 juni 1992, BNB 1992/277). De regeling moet zo danig zijn dat het
recht op toegang tot de onafhankelijke rechter gewaarborgd blijft. De regeling
inzake het griffierecht in de Awb is niet in strijd met artikel 6 van het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden (EVRM). Het moet niet uitgesloten worden geacht dat onverkorte toepassing
van de regeling in een concreet geval strijd zou kunnen opleveren met het
in artikel 6 EVRM gegarandeerde recht op toegang tot de rechter. Indien de
rechter van oordeel is dat toepassing van de regeling in een concrete zaak
dat recht belemmert, kan hij bepalen dat van de belanghebbende een zodanig
recht wordt geheven dat die rechtsgang in die zaak is verzekerd. Het is aannemelijk
dat de rechter bij die beslissing rekening houdt met de financiële omstandigheden
van de betrokken belanghebbende, en nagaat of die omstandigheden
de betaling van het ingevolge de Awb verschuldigde recht in de weg staat (vgl.
HR 28 juni 1995, NJ 567 en HR 31 januari 1994, NJ 1995, 598).Ten slotte moet de regeling uitvoerbaar zijn.Wij menen dat de voorgestelde regeling waarbij het Awb-regime uitgangspunt
is, aanvaardbaar en uitvoerbaar is. Ter aanvulling op hetgeen daaromtrent
in de memorie van toelichting is opgemerkt brengen wij het volgende naar voren.Bij de totstandkoming van de Awb is gekozen voor een algemeen geldende
regeling van globaal karakter zonder verfijningen in verband met de draagkracht
van betrokkene of in verband met het belang van een specifiek geschil. De
regeling is daardoor ook gemakkelijker uitvoerbaar dan een regeling waarbij
bij de heffing van het recht rekening moet worden gehouden met het belang
of de inkomenspositie van de appellant.Anders dan in de Warb, waarin – afgezien van artikel 5, vierde lid –
geen onderscheid wordt gemaakt tussen de belanghebbenden, wordt in de Awb
onderscheid gemaakt tussen natuurlijke personen en andere belanghebbenden.
Anders dan in de Warb wordt in de Awb niet uitdrukkelijk rekening gehouden
met de draagkracht van natuurlijke personen. Zowel in het stelsel van de Warb
als in het Awb-stelsel wordt onderscheid gemaakt tussen het normale tarief
en een laag tarief. In de Warb geldt een lager tarief voor alle belanghebbenden
bij procedures over een gering belang en voor natuurlijke personen in de laagste
inkomenscategorieën. In de Awb geldt een laag tarief voor natuurlijke
personen in geschillen over de uitvoering van met name genoemde algemeen verbindende
voorschriften, die in de regel betrekking hebben op aanspraken en verplichtingen
van belanghebbenden in de laagste inkomensgroepen.Voor procedures bij de rechtbanken en het College van Beroep voor het
bedrijfsleven geldt thans voor natuurlijke personen een normaal tarief van
f 210 en een laag tarief van f 55. Voor andere belanghebbenden geldt
een tarief van f 420. Voor procedures bij het College van Beroep studiefinanciering
geldt één laag tarief van f 55. Voor hoger beroep bij de
Afdeling bestuursrechtspraak en de Centrale Raad van Beroep gelden voor natuurlijke
personen tarieven van f 315 onderscheidenlijk f 160 en voor andere
belanghebbenden en bestuursorganen f 630. Deze tarieven zijn hoger dan
de tarieven die ingevolge de Warb zijn verschuldigd. In eerste aanleg is het
gewone tarief thans f 80. Het tarief bedraagt f 45 in zaken met
een belang dat niet hoger is dan f 150, en voor natuurlijke personen
uit de lagere inkomensgroepen. In cassatie is het normale tarief f 315.
In zaken met een gering belang is f 90 verschuldigd. Voor natuurlijke
personen uit de lagere inkomensgroepen gelden twee tarieven van f 90
en van f 165.Wij blijven van oordeel dat er geen goede redenen zijn om het bijzondere,
van de Awb afwijkende stelsel van griffierecht in fiscale zaken te handhaven,
noch wat betreft de hoogte van het recht, noch wat betreft de systematiek
van de heffing. De aard van de belastingprocedure en van partijen (belanghebbenden
en de heffende bestuursorganen) verschillen niet zodanig van andere bestuursrechtelijke
procedures en de daarin optredende partijen dat op grond daarvan een ander
stelsel gerechtvaardigd is. In belastingprocedures gaat het steeds over een
belang dat op geld waardeerbaar is. Het gewone stelsel is mede van toepassing
op zulke procedures. De omstandigheid dat partijen in het voorgestelde stelsel
in de regel meer griffierecht zullen moeten betalen kan geen grond opleveren
voor handhaving van een afwijkend regime.Het vorengaande neemt natuurlijk niet weg dat onder ogen moet worden gezien
of de wijze waarop het stelsel van griffierecht in fiscale zaken is aangepast
aan het Awb-stelsel aanpassing behoeft, in het licht van de tegen de voorgestelde
uitwerking ingebrachte bezwaren. In artikel 27b, eerste lid, onderdeel b, is ervoor gekozen om de regelingen
te vermelden ten aanzien waarvan het gewone tarief voor natuurlijke personen
geldt. Voor beroepen tegen besluiten die uit andere regelingen voortvloeien,
geldt het lage tarief. Daarmee wordt bereikt dat particulieren niet of nauwelijks
met het gewone tarief worden geconfronteerd. Daarmee is verzekerd dat het
lage tarief geldt voor nagenoeg alle – door natuurlijke personen aangebrachte –
geschillen over een gering belang, en voor nagenoeg alle geschillen die door
belanghebbenden uit de lagere inkomensgroepen aanhangig plegen te worden gemaakt.
Wij erkennen dat de voorgestelde differentiatie tot gevolg heeft dat een werknemer
die procedeert over een beperkt bedrag aan (te veel) ingehouden loonbelasting,
het normale tarief is verschuldigd. Dit is een onevenwichtig gevolg van de
gemaakte keuze. Wij stellen daarom voor om de Wet op de loonbelasting 1964
te schrappen van de lijst van wetten in onderdeel b waarvoor het gewone tarief
is verschuldigd.Er is kritiek uitgeoefend op het voorstel dat andere belanghebbenden dan
natuurlijke personen steeds het gewone tarief zijn verschuldigd. Deze kritiek
richt zich in feite tot de regeling in de Awb. Die regeling heeft als uitgangspunt
dat van niet-particulieren een hogere bijdrage mag worden verlangd dan van
een natuurlijk persoon, omdat zij doorgaans draagkrachtiger zijn dan een natuurlijk
persoon.Deze kritiek spitst zich toe op de omstandigheid dat niet-particulieren
een verhoudingsgewijs hoog recht zullen moeten betalen in geschillen over
een gering belang. Zij houdt voorts in dat het voorgestelde bedrag voor sommige
van deze belanghebbenden een belemmering zou kunnen vormen voor de toegang
tot de rechter.In het gewone stelsel is de keuze gemaakt dat een andere belanghebbende
dan een natuurlijk persoon een hoger griffierecht betaalt, ongeacht de grootte
van het belang dat in geschil is. Wij zien geen aanleiding om deze belanghebbenden
in een fiscale procedure anders te behandelen, en bij voorbeeld voor hen te
voorzien in de heffing van een lager recht in zaken met een gering belang.Wij verwachten niet dat de voorgestelde verhogingen ertoe zullen leiden
dat belanghebbenden die menen gegronde bezwaren te hebben tegen een uitspraak
op bezwaar, van het instellen van beroep zullen afzien, ook niet, wanneer
een gering bedrag in geschil is. Maar vanzelfsprekend kan niet worden uitgesloten
dat er belanghebbenden zullen zijn die nu niet, maar in de toekomst wél
in de hoogte van het recht aanleiding zullen zien af te zien van het instellen
van beroep.Niet ontkend kan worden dat degene die ingevolge het gewijzigde stelsel
meer griffierecht zal moeten betalen, er op achter uitgaat, indien hij in
het ongelijk wordt gesteld. Het gaat te ver dit gevolg aan te merken als een
verslechtering van de rechtsbescherming. Daarvan zou pas sprake zijn, indien
de toegang tot de rechter niet langer gewaarborgd zou zijn. Dit nu is naar
ons oordeel niet het geval.De termijn waarbinnen het griffierecht betaald moet zijn, wordt van acht
weken teruggebracht tot vier weken. Wij verwachten niet dat deze termijn in
de praktijk tot moeilijkheden zal leiden. Wij verwijzen naar de praktijk,
beschreven onder afdeling 8.1.7, waarbij aan de eigenlijke mededeling omtrent
de verschuldigdheid van het griffierecht en de gevolgen van niet-tijdige betaling
een voorbericht voorafgaat.De regeling van vergoeding van het griffierecht bij gegrondverklaring
dan wel bij intrekking van het beroep blijft ongewijzigd. In het van overeenkomstige
toepassing verklaarde artikel 8:74, eerste lid, is bepaald dat de uitspraak
inhoudt dat het griffierecht wordt vergoed indien het beroep gegrond is (dat
is geheel of gedeeltelijk verlies van de fiscus), en dat in overige gevallen
de rechter kan bepalen dat gehele of gedeeltelijke vergoeding
plaatsvindt (bij voorbeeld bij toepassing van artikel 6:22 Awb inzake het
passeren van schending van een vormvoorschrift). In artikel 8:41, vierde lid,
is bepaald dat het griffierecht wordt terugbetaald, indien het beroep wordt
ingetrokken omdat het bestuursorgaan geheel of gedeeltelijk aan de indiener
van het beroepschrift is tegemoetgekomen. Dat is dus een verplichting. De
bepaling verschaft verder aan de belastingdienst de titel om ook in andere
gevallen van intrekking het griffierecht geheel of gedeeltelijk te vergoeden.
De belastingdienst kan bij voorbeeld van deze discretionaire bevoegdheid gebruik
maken, indien hij (na contact met de belastingplichtige) tot het oordeel is
gekomen dat deze redelijkerwijs beroep heeft kunnen instellen. Men kan daarbij
denken aan besluitvorming met lichte procedurele tekortkomingen of onduidelijke
besluitvorming: de inspecteur is tekortgeschoten in zijn motiveringsplicht
ten aanzien van de afwijzing van een overigens rechtens onjuist standpunt
van de belastingplichtige. Ook kan men denken aan het geval dat de belastingplichtige
een pleitbaar standpunt heeft ingenomen, of het geval waarin de intrekking
van het beroep de inspecteur veel extra werk bespaart.Ingevolge artikel 8:41, eerste lid, is eenmaal griffierecht verschuldigd,
indien het beroepschrift twee of meer samenhangende besluiten betreft. Deze
voorziening is later toegevoegd (Leemtewet Awb). Deze uitbreiding is beperkt
van strekking, omdat de samenhangende besluiten óf tegelijkertijd moeten
worden genomen óf in de tijd kort na elkaar, binnen de beroepstermijn
van het eerste besluit. Samenhangende besluiten zijn besluiten die voortkomen
uit één samenstel van feiten en omstandigheden. Een voorbeeld
daarvan is het beroep tegen een ontslagbesluit en tegen het benoemingsbesluit
van een ander. In de fiscaliteit komen samenhangende besluiten regelmatig
voor, met name ingeval de besluiten op één aanslagbiljet zijn
vermeld. Wij noemen als voorbeeld een belastingaanslag inkomstenbelasting
en een voor bezwaar vatbare beschikking heffingsrente met betrekking tot die
belastingaanslag. Een voorbeeld van twee samenhangende besluiten die niet
op één aanslagbiljet zijn vermeld – een minder vaak voorkomende
situatie – is een naheffingsaanslag omzetbelasting en een navorderingsaanslag
vennootschapsbelasting die worden opgelegd aan een vennootschap terzake van
door de vennootschap verzwegen omzet.Wat de uitvoerbaarheid van de voorgestelde regeling betreft merken wij
het volgende op. De uitvoering van de griffierechtregeling is in handen van
het ondersteunend personeel van de gerechtshoven. De regeling moet eenvoudig
toepasbaar zijn. Aan de hand van het beroepschrift en (de omschrijving van)
de uitspraak op bezwaar moet aanstonds duidelijk zijn welk griffierecht verschuldigd
is. Zowel de huidige als de voorgestelde regeling kent een tariefdifferentiatie.
In de huidige regeling zijn er twee beoordelingsfactoren: het belang van de
zaak en het inkomen van de appellant/natuurlijke persoon. In de voorgestelde
regeling zijn er drie beoordelingsfactoren: de status van de appellant (natuurlijk
persoon of niet), de belastingwet met betrekking tot welke de voor beroep
vatbare beslissing is genomen en – bij beroep tegen meer dan één
besluit – de samenhang van de besluiten. Wij achten de nieuwe regeling
eenvoudiger en minder bewerkelijk dan de huidige regeling. Ook de beoordeling
van de mate van samenhang in gevallen waarin de besluiten op meer dan één
aanslagbiljet zijn vermeld, zal doorgaans eenvoudig zijn. Overigens verwachten
wij dat voor de toepassing van artikel 8:41, eerste lid, tweede volzin, zo
veel mogelijk een standaardbeleid zal worden ontwikkeld.In artikel 27b, eerste lid, onderdelen a en b, is de volgorde aangehouden
van artikel 8:41, derde lid: d.w.z. eerst de beschrijving van de gevallen
waarin het lage tarief is verschuldigd en daarna van de – overige – gevallen waarin het gewone tarief is verschuldigd. Door de systematiek
in artikel 27b, waarin om redenen van eenvoud de gevallen waarin het gewone
tarief is verschuldigd, uitdrukkelijk zijn beschreven, zijn de restgevallen,
waarin het lage tarief is verschuldigd, opgenomen in onderdeel a. Wij geven
er de voorkeur aan deze volgorde te handhaven.Indien één beroepschrift wordt ingediend tegen meerdere
niet samenhangende besluiten, kan de rechter tot splitsing overgaan. Indien
reeds betaling voor één beroep heeft plaatsgevonden, dient bijbetaling
plaats te vinden van het alsnog verschuldigde griffierecht. De griffier zal
appellant op de hoogte stellen van de splitsing en hem mededeling doen omtrent
welk beroep nog griffierecht is verschuldigd. Indien (tijdige) betaling uitblijft,
zal het beroep tegen het – afgesplitste – besluit niet-ontvankelijk
worden verklaard. Wij verwachten in de praktijk geen complicaties.De leden van de VVD-fractie vragen om een uitgebreide reactie op een artikel
van prof. dr L.G.M. Stevens en drs A.O. Lubbers, Drempels in de toegang tot
de belastingrechter, Weekblad Fiscaal Recht 1994/337.Wij zullen ingaan op de onderdelen in dit artikel die het griffierecht
betreffen, voor zover aspecten in het vorengaande nog niet aan de orde zijn
geweest.Stevens en Lubbers zijn allerminst overtuigd geraakt van de budgettaire
functie van het heffen van griffierecht. Zij zijn voorts op principiële
gronden tegenstanders van het heffen van griffierecht. De heffing kan ertoe
leiden dat belastingaanslagen in de praktijk aan de bescherming van de onafhankelijke
rechter worden onttrokken. Zij verwijzen naar de motie Lansink c.s. (kamerstukken
II 1983/84, 17 931, nr. 28). In deze motie wordt overwogen dat hantering
van het griffierecht met als doel het verkleinen van het aantal beroepsprocedures
een oneigenlijk middel is en dat het hanteren van het griffierecht als volumemaatregel
strijdig is met het vereiste van een goede rechtsbescherming. In de motie
wordt het oordeel uitgesproken dat griffierecht slechts mag dienen ter dekking
van normaal te achten administratiekosten. De regering wordt verzocht af te
zien van haar voornemen het griffierecht te hanteren als middel ter beperking
van het aantal beroepsprocedures.Naar het oordeel van de schrijvers is het griffierecht een ondeugdelijk
middel om het aantal lichtvaardige beroepen af te remmen.De heffing van griffierecht is verantwoord en aanvaardbaar, mits het recht
op toegang tot de onafhankelijke rechter is verzekerd. De wetgever heeft aanvaard
dat de heffing van een – relatief geringe – bijdrage in de kosten
van de procedure, vooraf verschuldigd door de appellant en uiteindelijk voor
rekening van de partij die in het ongelijk wordt gesteld, mede een budgettair
doel dient en een prikkel mag zijn voor een verantwoorde afweging ten aanzien
van het instellen van beroep en hoger beroep c.q. beroep in cassatie. Deze
doeleinden staan niet in de weg aan een goede rechtsbescherming. De heffing
van griffierecht is niet gericht op het verkleinen van het aantal beroepsprocedures,
en dient niet als een volumemaatregel. Iets anders is dat de verschuldigdheid
van griffierecht kan bijdragen tot de bevinding dat het instellen van beroep
niet zinvol is. Met de aanvaarding dat de heffing van griffierecht mede een
budgettair doel kan dienen heeft de wetgever als zijn oordeel uitgesproken
dat deze heffing mede aan de verwezenlijking van een ander doel dienstig kan
zijn dan de dekking van normaal te achten administratiekosten.Bij het ontwerpen van de in artikel 8:41 Awb neergelegde regeling is mede
uitgangspunt geweest dat de perceptiekosten van de uitvoering van de regeling
niet onevenredig hoog zijn in verhouding tot het beoogde doel. Daarom is dan
ook afgezien van een gedifferentieerd stelsel met verminderingen en vrijstelling. Wat de budgettaire effecten van de voorgestelde regeling betreft merken
wij het volgende op.Het voorstel om de Wet op de loonbelasting 1964 alsnog op te nemen in
artikel 27, eerste lid, onderdeel b, zal tot gevolg hebben dat ten aanzien
van deze categorie van zaken in eerste aanleg niet het gewone tarief van f 210
zal worden geheven maar het lage tarief van f 55. Voor cassatie zal niet
f 315, maar f 160 verschuldigd zijn. Het verschil bedraagt in beide
instanties f 155. Het gaat naar verwachting om ongeveer 350 zaken bij
de gerechtshoven en de Hoge Raad. Dat zou dan neerkomen op een derving van
f 54 250.Ten aanzien van het budgettair belang van de heffing van griffierecht
bij de gerechtshoven vermelden wij dat in 1996 de opbrengst omstreeks f 1 280 000
was. Door de belastingdienst werd in totaal f 514 000 vergoed. De
kosten in verband met de inning van griffierecht worden begroot op f 440 000
(16 000 x f 27,50 per zaak). Het budgettaire belang bedroeg over
1996 per saldo f 326 000. Wij schatten dat dit belang bij toepassing
van de voorgestelde regeling f 800 000 zal zijn. Artikel 27cIn artikel 27c wordt het huidige in artikel 11a Warb neergelegde stelsel
van geslotenheid en openbaarbeid van zittingen in fiscale procedures gehandhaafd,
zij het dat de regeling door de aanpassing aan de systematiek van artikel
8:62 Awb in technische zin is gewijzigd. In verhogingszaken – daarin
is dezelfde formulering gehanteerd als in artikel 11a Warb («een uitspraak
waarbij een boete geheel of gedeeltelijk is gehandhaafd») – is
openbaarheid van de zitting in verband met de eisen in artikel 6 EVRM uitgangspunt.
De rechter kan bepalen dat het onderzoek ter zitting geheel of gedeeltelijk
zal plaats hebben met gesloten deuren, onder meer indien de eerbiediging van
de persoonlijke levenssfeer van de belastingplichtige zulks eist. Wanneer
ter zitting moet worden ingegaan op het achterliggende feitencomplex, kan
in die omstandigheid, gelet op de aard van de feiten, een reden zijn gelegen
om tot niet-openbare behandeling over te gaan. De rechter kan die beslissing
nemen naar aanleiding van een verzoek van de belastingplichtige dan wel ambtshalve.
Het voorstel dat behandeling steeds achter gesloten deuren plaatsvindt, indien
daarom wordt verzocht – d.w.z., zo begrijpen wij, zonder toetsing door
de rechter aan objectieve criteria, zoals opgenomen in artikel 11a, vierde
lid, Warb en in artikel 8:62, tweede lid, Awb – lijkt zich niet ten
volle te verdragen met het EVRM.Wij zien geen aanleiding de woorden «gehandhaafd» in de eerste
volzin van het eerste lid te vervangen door de woorden «in het geding
is». De bestaande redactie leidt in de praktijk niet tot problemen of
onduidelijkheden. De door de commissie voorgestelde redactie kan niet leiden
tot hetgeen zij beoogt te verwezenlijken. Kennelijk is haar bedoeling dat
de zitting in de regel slechts openbaar is, wanneer in beroep de boete in
het geding is. Welnu, haar formulering komt naar inhoud overeen met de bestaande
en gehandhaafde formulering, omdat een uitspraak op bezwaar waarbij een boete
(geheel of gedeeltelijk) in het geding is, identiek is aan een uitspraak waarbij
de boete geheel of gedeeltelijk wordt gehandhaafd, d.w.z. een uitspraak waarin
niet of slechts gedeeltelijk aan de bezwaren tegen de oorspronkelijk opgelegde
boete is tegemoet gekomen.In artikel 11a, tweede lid, en het voorgestelde artikel 27c, eerste lid,
tweede volzin, is bepaald dat de rechter in niet-boetezaken als uitzondering
op de hoofdregel van niet-openbare behandeling kan bepalen dat het onderzoek
openbaar is, voor zover de belangen van partijen daardoor niet worden geschaad.
Daarvan is sprake, indien het geding niet raakt aan de persoonlijke levenssfeer
van partijen. Al heeft de rechter de bevoegdheid ook zonder toestemming van
partijen tot openbare behandeling te besluiten, is het niet waarschijnlijk
dat hij hiertoe overgaat zonder zich van hun instemming te vergewissen.De rechter zal bij het gebruik van zijn in artikel 27c gegeven bevoegdheid
mede acht slaan op hetgeen de geheimhoudingsplicht van de inspecteur in casu
omvat. De rechter zal in ieder geval niet tot een openbare behandeling besluiten,
indien de in artikel 8:62, tweede lid, genoemde belangen in het geding zijn.
Wordt tot een openbare behandeling overgegaan, dan kan de rechter rekening
houden met de geheimhoudingsplicht van de inspecteur. Niettemin kan een openbare
behandeling meebrengen dat de inspecteur ten behoeve van de goede uitvoering
van de belastingwet gegevens openbaar maakt.De leden van de GPV-fractie hebben de indruk dat de openbaarheid in fiscale
procedures waarbij een verhoging in het geding is, niet veel voorstelt. Zij
geven aansluiting bij de regeling van artikel 8:62 Awb in overweging.De behandeling van boetezaken vindt thans in de regel niet plaats ter
openbare zitting.Wat de aanbevolen aansluiting bij de regeling in artikel 8:62 betreft
is vermoedelijk sprake van een misverstand. Ingevolge artikel 27c, eerste
lid, eerste volzin, vindt juist aansluiting plaats bij artikel 8:62.Openbare behandeling van fiscale zaken vindt over het geheel genomen weinig
plaats. Wanneer openbare behandeling plaatsvindt, stuit dat in de praktijk,
voor zover bekend, niet op problemen. Het lijkt niet waarschijnlijk dat de
mogelijkheid van een openbare behandeling belastingplichtigen ervan zou weerhouden
om beroep in te stellen. De huidige en de voorgestelde regeling eerbiedigen
immers de persoonlijke levenssfeer van partijen.Uit onderzoek naar de situatie in enige ons omringende landen rond de
openbaarheid van fiscale procedures (Belgie, Duitsland, Frankrijk, Denemarken
en Groot-Brittannië) blijkt dat de hoofdregel aldaar is dat de behandeling
van belastingzaken voor de rechter openbaar is. Daarop bestaan enkele voor
de hand liggende uitzonderingen, bijvoorbeeld om te voorkomen dat bedrijfsgeheimen
worden prijsgegeven. De behandeling van bezwaarschriften in de genoemde landen
vindt in de regel plaats in beslotenheid. Artikel 27dIn het kabinetsstandpunt over de evaluatie van de Awb wordt – in
reactie op de aanbevelingen van de commissie Polak – het standpunt ingenomen
dat de tijd nog niet rijp is om een rechterlijke beslistermijn – d.w.z.
een termijn waarbinnen de totale beroepsprocedure moet zijn beëindigd –
vast te leggen in de wet. Op korte termijn zal wel nader onderzoek worden
verricht naar de lengte van een dergelijke termijn en naar de voorwaarden
om aan die termijn te kunnen voldoen. In overleg met de rechterlijke macht
zal worden bevorderd dat richtlijnen voor de maximumtermijnen voor de afdoening
van verschillende soorten bestuurszaken in een landelijke uniforme procesregeling
worden opgenomen.In artikel 8:66 Awb is bepaald dat de rechter zijn schriftelijke uitspraak
in de regel binnen zes weken na sluiting van het onderzoek doet, met de mogelijkheid
van verlenging met ten hoogste zes weken in bijzondere gevallen. Wij menen
dat deze regeling ook van toepassing behoort te zijn op de belastingprocedure
bij de gerechtshoven. Uitbreiding van de mogelijkheid tot verlenging overeenkomstig
de wens van de gerechtshoven is naar onze mening niet wenselijk en zou ook
een verkeerd signaal zijn. Wij menen dat de voorgestelde termijnen ook haalbaar
zijn. Onze mededeling dat deze termijnen van orde zijn, op overschrijding
waarvan geen sanctie staat, is een zinvolle afsluitende opmerking aan het
eind van de toelichting op artikel 27d, en moet verstaan worden
in de context waarin zij is gedaan. Onze gedachtengang is aldus dat wij ervan
uitgaan dat ook de belastingrechter erin zal slagen om binnen zes respectievelijk
twaalf weken schriftelijk uitspraak te doen. Daarop zal zijn inspanning zijn
gericht. In het onverhoopte geval dat het niet lukt om binnen die termijnen
uitspraak te doen, volgt evenwel geen sanctie. Met die mededeling wordt niet
het signaal afgegeven dat overschrijding van die termijn niet bezwaarlijk
zou zijn. Termijnen zijn er om gehaald te worden. Dat geldt zowel voor termijnen
van orde als voor fatale termijnen.Ook de termijnen voor het niet terstond doen van mondelinge uitspraak
en voor het verzenden van de uitspraak nadat deze in het openbaar is uitgesproken,
zijn termijnen van orde.De toepassing van de artikelen 8:67 en 8:79 Awb zijn voor zover na te
gaan niet aan de orde geweest bij de evaluatie van het procesrecht. Overigens
hebben ons geen signalen bereikt die er op wijzen dat de rechtbanken moeite
ondervinden om deze termijnen te halen. Artikel 27eHet bestuursorgaan moet op grond van artikel 6, tweede lid, EVRM bij het
opleggen van een boete de opzet of grove schuld van de betrokkene bewijzen.
De zogenoemde omkering van de bewijslast is derhalve niet van toepassing met
betrekking tot de zogenoemde vergrijpboeten, dat zijn de bestuurlijke boeten
ter zake van meer ernstig beboetbare feiten waarvoor het bestaan van opzet
of grove schuld een vereiste is. Dit is voor de duidelijkheid expliciet opgenomen
in artikel 29, eerste lid, Awr. In het onderhavige wetsvoorstel wordt dit
zowel opgenomen in artikel 25, zesde lid, (bezwaar) als in artikel 27e (beroep).
Voor het bepalen van de grondslag van de bedoelde bestuurlijke boeten wordt,
voorzover sprake is van opzet of grove schuld, aangesloten bij de feitelijk
geheven belasting. Dit geldt ook indien de omvang van de feitelijk geheven
belasting is vastgesteld met toepassing van de zogenoemde omkering van de
bewijslast, zoals ook aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag
inzake het wetsvoorstel 24 800 (kamerstukken II 1997/98, 24 800,
nr. 7, blz. 6). Een andere opvatting zou tot grote praktische complicaties
leiden.Op grond van artikel 27e Awr geldt de omkering van de bewijslast niet
voorzover is gebleken dat de uitspraak op het bezwaar onjuist is. De rechter
kan een belastingaanslag op een lager bedrag vaststellen indien blijkt dat
de aanslag tot een te hoog bedrag is vastgesteld. De rechter is ook in geval
van omkering van de bewijslast vrij in de waardering van de bewijsmiddelen. Artikel 27gIngevolge artikel 8:78 wordt de beslissing, d.w.z. het dictum in de uitspraak,
in het openbaar uitgesproken.De artikelen 8:79 Awb en artikel 27g Awr handelen over de verstrekking
van afschriften of uittreksels van de gehele uitspraak.Er moet onderscheid worden gemaakt tussen de verstrekking aan partijen
en anderen. Wat de verstrekking aan partijen betreft is artikel 8:79, eerste
lid, Awb van toepassing: de griffier zendt een afschrift van de uitspraak
of van het proces-verbaal van de mondelinge uitspraak kosteloos aan partijen.
Voor verstrekking aan anderen dan partijen geldt een van artikel 8:79, tweede
lid, Awb afwijkende regeling. Ingevolge artikel 5, negende lid, Warb en het
voorgestelde artikel 27g geschiedt deze verstrekking met machtiging van de
belastingrechter. In de regel geeft de voorzitter deze machtiging, tenzij
bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de belastingplichtige
of van bepaalde gevoelige bedrijfsgegevens niet in voldoende mate kan worden
gewaarborgd. Als uitvloeisel van de fiscale geheimhoudingsplicht worden uitspraken
slechts in geanonimiseerde vorm verstrekt. Anonimisering is bewerkelijk en
brengt kosten met zich mee.De belastingrechter voorziet ook in actieve openbaarmaking. Hij selecteert
zelf de uitspraken waarvan publicatie in de vakpers naar zijn oordeel wenselijk
is met het oog op de rechtspraktijk of de rechtsontwikkeling. De belastingdienst
die veelal zelf partij is, zorgt ervoor dat relevante uitspraken binnen de
dienst bekendheid krijgen.Het ministerie van Justitie, de rechtspraak en de vakpers overleggen over
een regeling ter verbetering van de algemene verkrijgbaarheid en beschikbaarheid
van jurisprudentie, waaronder de fiscale jurisprudentie. Dit overleg is nagenoeg
voltooid. Wij verwachten dat binnenkort een regeling tot stand komt die bevredigend
kan functioneren voor alle betrokkenen, d.w.z. een algemene verkrijgbaarheid
van (fiscale) jurisprudentie verzekert, de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van procespartijen waarborgt en voorziet in een evenwichtige verdeling
van de kosten die gemoeid zijn met het voor publicatie gereed maken van de
jurisprudentie. Artikelen 28 en 28b, tweede lidDe commissie en de leden van de fracties van PvdA, VVD en SGP zetten mede
naar aanleiding van het advies van de Raad van State en kritiek in de literatuur
van Langereis en Röben en van Feteris, en van de NOB en de VNG, vraagtekens
bij het voorstel de huidige regeling waarbij rechtstreeks beroep in cassatie
tegen een mondelinge uitspraak niet mogelijk is en slechts beroep mogelijk
is tegen een schriftelijke uitspraak die in de plaats komt van de mondelinge
uitspraak, te schrappen en te vervangen door een regeling waarbij rechtstreeks
beroep in cassatie openstaat tegen een mondelinge uitspraak. Dit voorstel
wordt aangevuld met een voorziening waarbij de Hoge Raad van het gerechtshof
aanvullende gegevens verkrijgt.Wij zullen op deze opmerkingen gezamenlijk ingaan. Veel van de punten
die aan de orde zijn gesteld, zijn reeds besproken in het nader rapport (onderdeel
6) en in de memorie van toelichting. Onze opmerkingen dienen ter aanvulling
van hetgeen aldaar naar voren is gebracht.Allereerst willen wij nogmaals beklemtonen dat het onderhavige wetsvoorstel
beoogt het bijzondere fiscale procesrecht aan te passen aan het uniform bestuursprocesrecht.
Van de Awb afwijkende regels dienen te vervallen, tenzij hun handhaving, gelet
op specifieke aspecten in de fiscale procedure of de fiscale rechtsgang, geboden
is. Tegen de achtergrond van dit uitgangspunt moet worden bezien of de voorgestelde
regeling een achteruitgang betekent ten opzichte van de bestaande regeling.Bij de totstandkoming van het uniform bestuursprocesrecht is aan de orde
geweest of de fiscale regeling zou moeten worden opgenomen in het in de Wet
voltooiing eerste fase herziening rechterlijke organisatie neergelegde stelsel
van rechtsbescherming. Er is toen gekozen voor een stelsel waarbij rechtstreeks
hoger beroep kan worden ingesteld tegen een mondelinge uitspraak. Dat was
overigens geen nieuw voorstel, omdat destijds in de Beroepswet en in de Ambtenarenwet
1929 hoger beroep openstond tegen uitspraken die overeenkwamen met de mondelinge
uitspraak in artikel 8:67 Awb.Ter vermijding van elk misverstand op dit punt merken wij op dat een mondelinge
uitspraak in wezen een schriftelijke uitspraak is in een soberder gedaante
dan de schriftelijke uitspraak, bedoeld in artikel 8:77 Awb. De mondelinge
uitspraak bevat de uiteindelijke beslissing en is gemotiveerd. Zij wordt gerelateerd
in een proces-verbaal. Een mondelinge uitspraak wordt gedaan in zaken van
eenvoudige aard. Het belang is primair daarin gelegen dat partijen
terstond dan wel na een korte tijd weten waar zij aan toe zijn en dat het
redigeren van de uitspraak minder bewerkelijk is. Een mondelinge uitspraak
van de rechtbank is vatbaar voor hoger beroep en kan dat ook zijn. Zij volgt
op een behandeling van de zaak ter zitting. Partijen, of hun gemachtigden
zijn daarbij aanwezig. Zij kennen de zaak, het verloop van de procedure en
de feiten die in de zaak van belang zijn. Zij kunnen in de mondelinge uitspraak
voldoende bouwstenen halen om te beoordelen of doorprocederen in hun –
eenvoudige – zaak zinvol is. De mondelinge uitspraak vormt – tezamen
met de overige gedingstukken – voldoende grondslag voor een (feitelijke)
behandeling en beoordeling door de appelrechter.De vraag rijst nu of het in het fiscale stelsel van rechtsbescherming
wezenlijk anders ligt, of anders gezegd of de rechtsgang in cassatie in de
weg staat aan de mogelijkheid van beroep in cassatie tegen een mondelinge
uitspraak. De Hoge Raad kan als cassatierechter zelf geen onderzoek doen naar
de feiten. De Hoge Raad moet in staat zijn en in staat worden gesteld om te
controleren of de feitenrechter op goede gronden tot zijn uitspraak is gekomen.
Met het oog op een goed functionerende cassatierechtspraak is naar aanleiding
van het commentaar van de Hoge Raad op een concept-wetsvoorstel als extra
waarborg in artikel 28b, tweede lid, bepaald dat de Hoge Raad dient te beschikken
over het proces-verbaal van de zitting dat op de zaak betrekking heeft, alsmede
over een overzicht van het procesverloop, de vaststelling van de feiten, de
omschrijving van het geschil en de standpunten van partijen.De door ons voorgestelde regeling past in de systematiek van het stelsel
van bestuursrechtelijke rechtsbescherming. Zij is eenvoudiger dan de huidige
regeling, waarbij voor het verkrijgen van een schriftelijke uitspraak een
recht is verschuldigd. Zij voorkomt de problemen bij de toepassing van de
huidige regeling die in de rechtspraktijk naar voren zijn gekomen. Wij doelen
op in cassatie vernietigde vervangende schriftelijke uitspraken die inhoudelijk
verschilden met de mondelinge uitspraak. Met andere woorden, ook de mondelinge
uitspraak moet wat redengeving en daaraan ten grondslag liggende feiten en
omstandigheden definitief zijn. En dat is nu juist de reden waarom ook deze
uitspraak rechtstreeks voor cassatie vatbaar dient te zijn en ook kan zijn.Wij zijn van oordeel dat de voorgestelde regeling meer voordelen biedt
dan de huidige regeling, en minder nadelen.De huidige regeling zou naar het oordeel van de commentatoren twee voordelen
hebben, terwijl aan de voorgestelde regeling vele nadelen zouden zijn verbonden.Eerste voordeel van de huidige regeling zou volgens hen zijn dat het gerechtshof
in staat zou zijn eventuele onduidelijkheden in de mondelinge uitspraak weg
te nemen in de vervangende schriftelijke uitspraak. Wij wijzen erop dat de
huidige regeling blijkens de jurisprudentie er niet toe mag dienen om verbeteringen
aan te brengen in de uitspraak. Tweede voordeel zou zijn dat de in het ongelijk
gestelde partij aan de hand van de vervangende uitspraak zijn cassatiekansen
beter zou kunnen wegen. Hij zou wellicht tegen de mondelinge uitspraak beroep
in cassatie instellen en in een schriftelijke uitspraak aanleiding zien daarvan
af te zien. Dit gevolg kan niet worden uitgesloten. Maar wij achten het niet
waarschijnlijk dat het procesgedrag van partijen significant zal veranderen.
Het gaat om eenvoudige zaken, de in het ongelijk gestelde partij of zijn gemachtigde
kent zijn dossier en de gemotiveerde mondelinge uitspraak geven voldoende
aanknopingspunten om de proceskansen goed af te wegen. Wel is het zo dat partijen
in een eerder stadium een definitieve afweging zullen moeten maken of moet
worden doorgeprocedeerd.Een nadeel van de voorgestelde regeling zou zijn dat degene die beroep
in cassatie instelt, in zijn beroepschrift geen aandacht kan besteden aan
de aanvullende informatie voor de Hoge Raad. Die constatering is op zich juist.
Dat nadeel wordt evenwel ondervangen omdat in de cassatieprocedure
nog gelegenheid zal bestaan om te reageren op deze stukken. Voorts zou een
nadeel zijn dat de nieuwe regeling ertoe zou kunnen leiden dat er minder mondelinge
uitspraken worden gedaan. Het is moeilijk te voorspellen of dit effect zal
optreden. Wij wijzen erop dat de attitude van de belastingrechter ten aanzien
van het doen van uitspraak – wel of niet mondeling en de vormgeving
van een mondelinge uitspraak – niet overal hetzelfde is. Veel mondelinge
uitspraken zijn thans reeds zodanig gemotiveerd dat partijen zich een voldoende
afgewogen oordeel kunnen vormen over de wenselijkheid van het aanwenden van
een rechtsmiddel daartegen. Het is denkbaar dat de gerechtshoven in de toekomst
minder mondeling uitspraak zullen doen. Het is evenwel evenzeer denkbaar dat
zij daarvan meer gebruik zullen maken. Wij verwachten ook hier geen significante
verschuivingen. Ook in de nieuwe regeling blijft de mondelinge uitspraak een
aantrekkelijk afdoeningsinstrument. Het doen van een mondelinge uitspraak
is minder bewerkelijk. Zij geeft een duidelijk signaal aan partijen, hoe in
hun – eenvoudige – zaak naar het oordeel van het hof dient te
worden beslist. De vrees dat de voorgestelde regeling ertoe zal leiden dat
er meer dan thans beroep in cassatie zal worden ingesteld delen wij dus niet.
Er is geen aanleiding voor de veronderstelling dat het afwegingsproces onder
de nieuwe regeling wat de uitkomst betreft anders zal verlopen.Thans zullen wij nog ingaan op enige specifieke vragen.De aanvullende gegevens maken geen deel uit van de uitspraak. Gebreken
in de aanvulling kunnen op zich dus niet leiden tot vernietiging van de bestreden
uitspraak. Wel kan de Hoge Raad op grond van de aanvullende stukken tot het
oordeel komen dat de uitspraak wegens een motiveringsgebrek niet in stand
kan blijven, omdat de feitenrechter ten onrechte geen beslissing heeft genomen
over omstreden feiten.Overschrijding van de termijn waarbinnen de aanvullende stukken aan de
Hoge Raad moeten zijn gezonden, heeft geen gevolgen.Bij nader inzien achten wij het wenselijk dat in artikel 29 ook artikel
8:39 Awb van overeenkomstige toepassing wordt verklaard. Daarmee wordt verzekerd
dat de aanvullende stukken naar partijen worden gezonden. Door deze wijziging
is artikel 29b, eerste lid, overbodig geworden.Het ligt voor de hand dat de indiener van het beroepschrift in de gelegenheid
wordt gesteld om zijn beroepschrift aan te vullen, voordat een verweerschrift
wordt ingediend. Dat voorkomt een extra wisseling van conclusies. Het verdient
aanleiding zulks uitdrukkelijk in de wet vast te leggen.Met verwijzing naar onderdeel 1 van deze nota delen wij mee dat de vraag
of beroep in cassatie dient open te staan tegen uitspraken in douanezaken
aan de orde zal komen in het kader van de voorgenomen wijziging in de rechtspleging
in douanezaken.Een uitspraak op een verzoek om herziening is ingevolge artikel 8:88,
tweede lid, Awb een uitspraak als bedoeld in afdeling 8.2.6 van de Awb. Tegen
zo een uitspraak staat ingevolge artikel 28, eerste lid, beroep in cassatie
open bij de Hoge Raad. Een uitdrukkelijk vermelding in dit artikellid dat
ook beroep openstaat tegen een uitspraak krachtens titel 8.4 Awb achten wij
daarom overbodig.De regeling in artikel 28 is ontleend aan de artikelen 37 van de Wet op
de Raad van State en 17 van de Beroepswet. Een uitspraak krachtens artikel
8:54, eerste lid, is een uitspraak als bedoeld in afdeling 8.2.6. Zo gelden
de in artikel 8:77 gestelde eisen ook voor de uitspraak na een vereenvoudigde
behandeling. Het verdient aanbeveling uitdrukkelijk te bepalen dat tegen een uitspraak
van de president op een verzoek om een voorlopige voorziening geen beroep
in cassatie kan worden ingesteld. Wij halen hier een gedeelte aan uit de toelichting
op een wijziging van artikel 37 Wet op de Raad van State bij de tweede nota
van wijziging inzake wetsvoorstel voltooiing eerste fase: «Ook kan geen
hoger beroep worden ingesteld tegen een uitspraak van de president in de voorlopige-voorzieningsprocedure.
Deze uitzondering was in het oorspronkelijk wetsvoorstel onvoldoende duidelijk
tot uitdrukking gebracht. Dit leidde in de literatuur soms tot de opvatting
dat langs de weg van het oorspronkelijk artikel 37, tweede lid, («andere
beslissingen van de rechtbank onderscheidenlijk de president») toch
hoger beroep tegen een uitspraak in de voorlopige-voorzieningsprocedure mogelijk
zou zijn. Om elke twijfel weg te nemen is er thans voor gekozen ook deze uitzondering
met zoveel woorden in de wet neer te leggen, en wel door middel van een toevoeging
aan het oorspronkelijke artikel 37, derde lid, thans tweede lid. Deze toevoeging
heeft weliswaar niet het karakter van een uitzondering op de hoofdregel van
het eerste lid (het gaat immers niet om een uitspraak van de rechtbank als
bedoeld in afdeling 8.2.6 of een uitspraak van de president als bedoeld in
artikel 8.3.8, [thans 8:86]), maar niettemin is ervoor gekozen ook dit geval
waarin geen hoger beroep kan worden ingesteld, op te nemen in het tweede lid.»
In het stelsel van bestuursrechtelijke rechtsbescherming heeft de wetgever
als zijn oordeel uitgesproken dat tegen uitspraken van de president op een
verzoek om voorlopige voorziening geen hoger beroep dient open te staan. Voorlopige
voorzieningen zijn verknocht aan de hoofdzaak. Er is geen aanleiding om in
de fiscale rechtspraak, waarin deze voorziening thans wordt geïntroduceerd,
op dit stelsel een uitzondering te maken.Ingevolge het derde lid kan tegen tussenbeslissingen van het gerechtshof
niet zelfstandig beroep in cassatie worden ingesteld. Deze beslissingen kunnen
in het kader van het beroep tegen de eindbeslissing aan het oordeel van de
cassatierechter worden onderworpen.In de artikelen 37, tweede lid, onderdeel b, Wet op de Raad van State
en 18, tweede lid, onderdeel b, Beroepswet is bepaald dat tegen een uitspraak
van de rechtbank als bedoeld in artikel 8:55, vijfde lid, Awb (dat is een
uitspraak op verzet) geen hoger beroep openstaat. In het voorgestelde artikel
28, tweede lid, waarin is vermeld tegen welke uitspraken geen beroep in cassatie
kan worden ingesteld, ontbreekt de uitspraak van het gerechtshof op een verzet.
Dat betekent dat ingevolge artikel 28, eerste lid, tegen een dergelijk uitspraak
beroep in cassatie openstaat. Artikel 28aWij verwijzen naar hetgeen bij artikel 26b naar voren is gebracht. Artikel 28b, eerste lidTot de op de uitspraak betrekking hebbende stukken behoren het beroepschrift
in eerste aanleg, de door partijen in het geding in eerste aanleg overgelegde
stukken, het verhandelde tijdens het vooronderzoek (bij voorbeeld de correspondentie
tussen partijen en (de griffier van) het gerechtshof) en het verhandelde tijdens
het onderzoek ter zitting (bij voorbeeld pleitnota's). Wij wijzen erop dat
de Hoge Raad ook thans kennis neemt van pleitnota's, voor zover zij geïnsereerd
zijn in 's Hofs uitspraak.In artikel 28b, eerste lid, wordt gesproken over «de op de uitspraak
betrekking hebbende gedingstukken». Dat zijn dus de stukken waarop het
hof recht heeft gedaan. In artikel 29d worden «alle stukken» desgewenst
in handen gesteld van de procureur-generaal. Daartoe behoren voornoemde stukken,
in voorkomend geval de stukken, bedoeld in artikel 28b, tweede
lid, het beroepschrift in cassatie, de uitspraak van het hof en de stukken
die in de cassatieprocedure zijn gewisseld. Dit verklaart het verschil in
redactie. Artikel 29In artikel 29 is de aan het vooronderzoek gewijde afdeling 8.2.2 van de
Awb (artikelen 8:42 tot en met 8:51) buiten toepassing gelaten. In cassatie
vindt immers geen vooronderzoek naar de feiten plaats. Afdeling 8.1.5 inzake
partijen is in haar geheel van overeenkomstige toepassing verklaard. Wij erkennen
dat artikel 8:30 gelet op de niet-toepasselijkheid van het vooronderzoek,
in cassatie niet kan worden toegepast. Daartoe zal artikel 29 worden gewijzigd.
Nu partijen zelf bij de Hoge Raad kunnen procederen, is artikel 8:32 van overeenkomstige
toepassing verklaard. Artikel 29aArtikel 29a, vierde lid, verklaart artikel 8:41, tweede en vierde lid,
van de Awb, van overeenkomstige toepassing. In het tweede lid van dat artikel
is onder meer bepaald dat de indiener van het beroepschrift wordt gewezen
op de verschuldigdheid van griffierecht, en dat de indiener van het beroepschrift
bij niet tijdige betaling niet-ontvankelijk wordt verklaard. Die bepaling
kan alleen maar slaan op degene die vooraf tot betaling van griffierecht is
gehouden, en dat is niet het bestuursorgaan dat beroep in cassatie instelt.
Het is daarom niet nodig om in artikel 29, vierde lid, te bepalen dat de daarin
genoemde artikelen uit de Awb niet van toepassing zijn, indien het derde lid
van toepassing is. Wij wijzen er nog op dat de artikelen 40 van de Wet op
de Raad van State en 22 van de Beroepswet eenzelfde systematiek hanteren als
artikel 29a.Artikel 29a, derde lid, komt overeen met artikel 5, tweede lid, Warb.
Er is geen aanleiding om in het fiscale procesrecht af te wijken van hetgeen
thans in de Warb, in de Wet op de Raad van State en de Beroepswet is bepaald.
Deze bepalingen berusten op het volgende aan de regeling van het griffierecht
ten grondslag liggende uitgangspunt: (1) degene die beroep instelt, is griffierecht
verschuldigd; (2) de verwerende partij, niet zijnde bestuursorgaan, behoeft
bij verlies van de procedure in appel of in cassatie niet het griffierecht
te restitueren; (3) griffies zijn niet gehouden tot restitutie van griffierecht.
Daarom is bepaald dat het appellerend bestuursorgaan of het bestuursorgaan
dat beroep in cassatie instelt, pas achteraf bij verlies van de procedure
griffierecht is verschuldigd. Artikel 29c, tweede lidDe commissie en de leden van de fracties van D66 en SGP zijn niet overtuigd
van de wenselijkheid van het voorgestelde artikel 29c. Er worden geen goede
gronden aanwezig geacht waarom de verzending van een pleitnota (die door een
ander dan een advocaat kan zijn opgesteld), blijft voorbehouden aan advocaten.
Bovendien zouden ook niet-advocaten in staat moeten zijn om een mondeling
pleidooi te houden. In overweging wordt gegeven om de Hoge Raad de bevoegdheid
toe te kennen om aan niet-advocaten toestemming te verlenen tot het houden
van een mondeling of schriftelijk pleidooi.De commissie komt ten slotte met de gedachte dat, nu het mondelinge pleidooi
uitzondering is geworden, partijen in de gelegenheid zouden moeten zijn om
voorafgaand aan een eventueel mondeling pleidooi een tweede schriftelijke
gedachtewisseling met elkaar te hebben.Naar aanleiding daarvan brengen wij het volgende naar voren. In het eerste
lid van artikel 29c is de regeling van artikel 23, eerste lid, van de Warb gehandhaafd. De bepaling houdt in dat het feitelijk optreden
ter zitting blijft voorbehouden aan advocaten. De Hoge Raad heeft erop gewezen
dat het specifieke karakter van de cassatieprocedure niet toelaat dat onbeperkt
wordt bepaald dat anderen dan advocaten de zaak mondeling kunnen toelichten.
Daarbij is naar het oordeel van de Hoge Raad van belang dat het beroep van
belastingadviseur nog niet wettelijk is geregeld.In het tweede lid wordt een buiten de wet ontstane praktijk gecodificeerd:
de mogelijkheid dat advocaten in plaats van het houden van een mondeling pleidooi
een schriftelijk pleidooi overleggen. Deze voorziening maakt mogelijk dat
een pleidooi feitelijk wordt opgesteld door een ander dan een advocaat.De voorgestelde regeling beoogt een evenwicht te vinden tussen het uitgangspunt
dat in bestuursrechtelijke procedures geen verplichte procesvertegenwoordiging
bestaat en het uitgangspunt dat procederen bij de Hoge Raad, gelet op de aard
van het cassatie-instituut, is voorbehouden aan advocaten.De Raad van State achtte het eerste en tweede lid moeilijk met elkaar
in overeenstemming te brengen. Wij zijn een andere mening toegedaan. In het
tweede lid wordt de mogelijkheid geboden van een schriftelijk pleidooi in
plaats van een mondeling pleidooi. De advocaat is verantwoordelijk voor de
inhoud van het pleidooi. Dat wordt niet anders in het geval, waarin (een deel
van) de pleitnota door een ander is opgesteld. De Raad van State heeft gesuggereerd
om in het wetsvoorstel te bepalen aan welke eisen van deskundigheid, kwaliteit
en onafhankelijkheid andere vertegenwoordigers dan advocaten in cassatieprocedures
dienen te voldoen. In het nader rapport is naar voren gebracht dat dit voorstel
in dit stadium ongewenst wordt geacht, omdat daarmee de discussie over verruiming
van de toelating tot de balie en die over verplichte procesvertegenwoordiging
zou worden doorkruist. Wel heeft de eerste ondergetekende aanleiding gevonden
over deze kwestie het oordeel te vernemen van de Commissie herijking verplichte
procesvertegenwoordiging (commissie Van Delden). De commissie heeft in par.
4.1.2.3 van haar rapport «Gericht verplicht» van juli 1997 het
volgende overwogen: «Naar aanleiding van het wetsvoorstel Herziening
fiscaal procesrecht, waarin het fiscale procesrecht in overeenstemming wordt
gebracht met het algemene procesrecht van hoofdstuk 8 van de Awb, heeft de
minister van Justitie aan de commissie verzocht om bij de advisering mede
de vraag te betrekken of er mogelijkheden zijn tot verruiming van de kring
van degenen die in fiscale zaken een mondeling pleidooi bij de Hoge Raad kunnen
houden. De wens zelf in cassatie te mogen pleiten leeft sterk bij de Nederlandse
Orde van Belastingadviseurs en de Nederlandse Federatie van Belastingadviseurs.
Om diverse redenen kunnen veel, dikwijls hooggekwalificeerde leden van deze
beroepsorganisaties niet toetreden tot de balie. Inschakeling van een cassatie-advocaat
wordt door hen als een onnodige kostenverhogende hindernis ervaren.Wat betreft het beroep in cassatie geldt a fortiori hetgeen hiervoor [namelijk
in par. 4.1.2.2 inzake bestuurs(proces)recht] is opgemerkt: het beroep dient
zich te beperken tot die gevallen waarin het ook echt gewenst en noodzakelijk
is. Voor cassatie geldt bovendien dat het bijzondere karakter van de procedure,
waarin de feiten niet opnieuw onderzocht worden, specifieke kennis en deskundigheid
vereist. Naar de mening van de commissie vergt het algemeen belang van de
rechtseenheid, de rechtsontwikkeling en de zorg voor de rechtsbescherming
van de burger, dat mondelinge toelichting op een cassatieberoep slechts door
(gespecialiseerde) advocaten wordt gegeven. In lijn met de conclusies van
de werkgroep Cohen is de commissie geen voorstander van uitbreiding van de
kring van procesgemachtigden. Een dergelijke uitbreiding leidt tot de vorming
van meer balies, hetgeen de door de commissie voorgestane kwaliteitsbevordering
van rechtsbijstand niet ten goede komt. Niet goed valt in te
zien hoe een kleine groep hoog gespecialiseerde fiscalisten in het stelsel
van een enkelvoudige balie kan worden ingepast. In dit verband is ook van
belang dat het beroep van belastingadviseur (nog) niet wettelijk is geregeld.»
Wij zien in het rapport geen aanknopingspunten om thans voor te stellen dat
de verantwoordelijkheid voor het – mondeling of schriftelijk –
pleiten ook kan worden gelegd bij niet-advocaten. Wij geven er de voorkeur
aan de regeling van de procesvertegenwoordiging opnieuw ten gronde te bezien
in het kader van de herstructurering van de belastingrechtspraak.Wij wijzen het voorstel dan ook af om de Hoge Raad te belasten met een
bevoegdheid om – zonder wettelijke criteria – niet-advocaten toestemming
te verlenen om te pleiten. Als de wetgever zou overgaan tot de toelating van
niet-advocaten tot het houden van een pleidooi bij de Hoge Raad, dan zal de
wetgever ook moeten aangeven aan welke eisen de toe te laten niet-advocaten
dienen te voldoen.De gedachte om te voorzien in de mogelijkheid van repliek en dupliek voor
partijen spreekt ons aan. Hoewel in de praktijk nauwelijks behoefte lijkt
te bestaan aan een extra schriftelijke ronde en onnodige vertraging in de
cassatieprocedure moet worden vermeden, verdient het de voorkeur dat de wetgever
deze extra ronde niet uitsluit. De cassatierechter zal er evenwel op toe moeten
zien dat het gebruik maken van deze voorziening uitzondering blijft. Uitgangspunt
moet blijven dat de schriftelijke uitwisseling van standpunten – afgezien
van de gelijktijdige indiening van een schriftelijke pleitnota en een eventuele
reactie op de conclusie van de procureur-generaal – beperkt blijft tot
een beroepschrift (eventueel gevolgd door een aanvullend beroepschrift) en
een verweerschrift.In deze gedachte zal de Hoge Raad in navolging van artikel 8:43, eerste
lid, Awb de indiener van het beroepschrift op zijn verzoek in de gelegenheid
kunnen stellen om te repliceren op het verweerschrift, en vervolgens de verweerder
om daarop te dupliceren. Artikel 29 zal daartoe worden gewijzigd. Artikel 29dDe opmerkingen van de commissie zijn voor ons aanleiding geweest nog eens
te bezien of het beter is om te wachten met de codificatie van een bij de
Hoge Raad bestaande praktijk, waarin partijen in de gelegenheid worden gesteld
om te reageren op de conclusie van de procureur-generaal, dan wel nu tot regeling
over te gaan voor de fiscale cassatieprocedure. Duidelijk is dat codificatie
van deze praktijk dient plaats te vinden voor de gehele cassatierechtspraak.
Hoewel de praktijk zich ook zonder wettelijke regeling redt, achten wij bij
nader inzien de introductie van het uniform bestuursprocesrecht een goede
gelegenheid om deze voorziening thans in de wet vast te leggen voor de belastingprocedure.
Voor de goede orde wijzen wij erop dat de praktijk sinds kort niet langer
is beperkt tot conclusies in boetezaken maar de conclusies in alle zaken betreft. Artikel 29g, eerste lidDe commissie merkt terecht op dat in artikel 29g, eerste lid, in verband
met het voorgestelde in artikel 28, eerste lid, na het woord «gerechtshof»
tevens moet worden vermeld de woorden «of van de president van het gerechtshof».Naar aanleiding van de verdere vragen van de commissie merken wij nog
het volgende op. Ingevolge artikel 26a kan een beroepschrift meer dan één
uitspraak op bezwaar betreffen. Daarop volgt één uitspraak,
tenzij het hof de zaken splitst en tot meer dan één uitspraak
komt. Het stelsel van bestuursrechtelijke rechtsbescherming voorziet niet
in de mogelijkheid dat tegen meer dan één uitspraak van de rechtbank
één beroepschrift bij de appelrechter wordt ingediend (vgl de
artikelen 8:41, eerste lid, tweede volzin, 40, eerste lid, Wet op de Raad
van State en 22, eerste lid, tweede volzin, Beroepswet). Wij zien geen aanleiding
om een dergelijke voorziening op te nemen in de belastingrechtspraak.Het wetsvoorstel voorziet niet in de mogelijkheid dat tijdens de cassatieprocedure
een verzoek om een voorlopige voorziening wordt ingediend. De behandeling
van een verzoek om een voorlopige voorziening behoort naar onze mening niet
te worden opgedragen aan de cassatierechter. Het uitspreken van een schorsing
of het treffen van een ordemaatregel past niet in het cassatie-instituut.
Dat doet de vraag rijzen of voor de president van het gerechtshof een taak
moet worden weggelegd, wanneer het bodemgeschil aanhangig is bij de Hoge Raad.
Wij beantwoorden die vraag ontkennend. Uit procedureel oogpunt is zo'n oplossing
niet fraai. Zij is ook niet nodig. Wij hebben er al op gewezen dat de behoefte
aan een voorlopige-voorzieningsprocedure tijdens de beroepsprocedure bij het
gerechtshof naar verwachting bescheiden zal zijn. De gevallen waarin die behoefte
zich doet gevoelen bij de cassatieprocedure – als die behoefte al zou
bestaan – zullen zeer schaars zijn. Bovendien wijzen wij erop dat het
gerechtshof op de voet van artikel 8:72, zesde lid, Awb kan bepalen dat een
voorlopige voorziening vervalt op een later tijdstip dan het tijdstip waarop
het uitspraak doet. Wij concluderen dat er geen leemte in de rechtsbescherming
is.Wij achten het bij nader inzien wenselijk dat ook een uitspraak van de
Hoge Raad waarbij het geschil definitief is afgedaan (de Hoge Raad verwerpt
het cassatieberoep of doet de zaak na vernietiging zelf af) onderhevig kan
zijn aan herziening. Al zullen de omstandigheden waarin een herziening gerechtvaardigd
zou kunnen zijn, zich zelden voordoen, en zal daarom de behoefte aan herziening
van een uitspraak van de Hoge Raad zeer gering zijn, het is denkbaar dat de
Hoge Raad zijn uitspraak heeft gebaseerd op de grondslag van onvolledige feiten
en omstandigheden, en dat hij, waren die feiten hem (en het gerechtshof) bekend
geweest, tot een andere uitspraak had kunnen komen. Er is dus geen goede grond
voor uitsluiting van de toepasselijkheid van titel 8.4 van de Awb. Deze titel
zal alsnog worden opgenomen in artikel 29 Awr.De mogelijkheid van incidenteel hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak
en de Centrale Raad van Beroep bestaat niet.In de fiscale literatuur wordt introductie van de mogelijkheid van incidenteel
beroep in cassatie wel bepleit. Wij citeren uit het rapport van de Commissie
ter bestudering van de betekenis van de Algemene wet bestuursrecht voor het
fiscale procesrecht, geschriften van de Vereniging voor Belastingwetenschap
no. 193, par. II.10.: «Indien een grievenstelsel ontbreekt, ontbreekt
tevens de behoefte aan de mogelijkheid van incidenteel appel. Voor wat de
cassatie betreft, ligt dit anders: het is bepaald wenselijk dat ook in belastingzaken
de mogelijkheid wordt geopend om, al dan niet voorwaardelijk, incidenteel
cassatieberoep in te stellen. Dat die mogelijkheid thans in het fiscale procesrecht
ontbreekt, is zonder meer een gemis. Thans is de situatie immers zo dat, indien
bijv. een belastingplichtige een aanslag op twee zelfstandige gronden bestrijdt
en het hof de primaire grond verwerpt doch de subsidiaire aanvaardt, voor
die belastingplichtige geen beroep in cassatie openstaat; wanneer dan de staatssecretaris
beroep in cassatie instelt en de Hoge Raad 's Hofs uitspraak vernietigt, omdat
naar zijn oordeel het hof ten onrechte het subsidiaire verweer van de belastingplichtige
heeft gehonoreerd, kan de belastingplichtige niet alsnog bij
de Hoge Raad de juistheid van de gronden waarop het hof zijn primaire verweer
heeft verworpen, ter discussie stellen. Slechts in uitzonderlijke gevallen
zal de Hoge Raad misschien bereid zijn de uitspraak ambtshalve op dat punt
te vernietigen.»Wij kunnen op dit moment niet overzien of de behoefte aan de mogelijkheid
van (voorwaardelijk) incidenteel beroep in cassatie zich ook onder het nieuwe
bestuursprocesrecht – wij wijzen op artikel 8:69, tweede lid, Awb inzake
aanvulling van rechtsgronden – in dezelfde mate doet gevoelen. Wij kunnen
ook niet overzien of invoering van deze voorziening implicaties heeft voor
het hoger beroep, en zo ja, welke. Dat vergt nadere studie. Wij menen evenwel
dat aan een zorgvuldige en effectieve rechtspleging in cassatie in dit opzicht
geen belemmeringen in de weg moeten worden gelegd. Daarom zijn wij van oordeel
dat deze voorziening thans in de Awr kan worden neergelegd, vooralsnog op
een eenvoudige manier, d.w.z. zonder de heffing van griffierecht. Op die manier
kan tevens ervaring worden opgedaan die zinvol kan zijn voor het overige bestuursprocesrecht.Artikel 6:6 Awb juncto artikel 6:24 is ook van toepassing op de cassatieprocedure.
De Awb gaat ervan uit dat het orgaan of de rechter waar de procedure loopt
die door het – onvolledige – geschrift is ingeleid, de partij
die het verzuim pleegt, in de gelegenheid stelt dat verzuim te herstellen.
In cassatie zal dus de (griffier van de) Hoge Raad gelegenheid bieden tot
herstel van het gepleegde verzuim. Dat geldt dus ook voor het aanvullen van
het beroepschrift. Naar ons oordeel is het niet nodig om dit voor de cassatieprocedure
uitdrukkelijk te regelen. Artikel 30Wij verwijzen naar onze opmerkingen bij artikel 27g.Vervallen bepalingHet huidige artikel 28, tweede lid, Awr beoogt te verzekeren dat een beroepschrift
een voldoende concrete omschrijving van het geschilpunt inhoudt om als deugdelijke
basis van het te voeren geding te kunnen dienen (kamerstukken II 1955/56,
4080, nr. 5, blz. 11). De eisen die artikel 6:5, tweede lid, Awb stelt bewerkstelligen
hetzelfde, ook in zaken waar het geschil doorgaans betrekking heeft op de
hoogte van bedragen (sociale zekerheid en studiefinanciering bij voorbeeld).
Wij zien geen reden voor belastingzaken wel een bepaling, soortgelijk aan
artikel 28, tweede lid, Awr op te nemen. Wij verwachten zonder een dergelijke
bepaling geen noemenswaardige hogere werkbelasting van de gerechtshoven of
een langere duur van procedures. Onderdeel LWij verwijzen naar onze opmerkingen bij afdeling 8.1.5. Onderdeel N Artikel 57In de Awb is geen regeling opgenomen die de belanghebbenden die in Nederland
geen vaste woonplaats of plaats van vestiging hebben, verplicht domicilie
te kiezen binnen Nederland. In het algemene bestuursprocesrecht is anders
dan in de fiscaliteit niet gebleken van een behoefte aan een dergelijke regeling.
In de fiscaliteit geldt de verplichting om domicilie te kiezen al zeer lang.
In 1892 bestond er al een regeling die overeenkomt met de regeling van artikel
57 (artikel 51, derde lid, van de Wet op de Vermogensbelasting 1892). De behoefte
aan verplichte domicilie-keuze in de fiscaliteit houdt verband
met het verplichte karakter van belastingen; het is niet alleen in het belang
van de belanghebbende maar ook van het bestuursorgaan dat de voor de belanghebbende
bestemde stukken hem daadwerkelijk bereiken. Daarbij is in belastingzaken
een in absolute zin niet onaanzienlijk aantal belanghebbenden niet in Nederland
woonachtig of gevestigd. Onderdeel O Artikel 60Artikel 6:11 geeft een regeling voor verschoonbare overschrijding van
de termijn waarbinnen een bezwaarschrift of een beroepschrift moet worden
ingediend. Ingevolge artikel 8:55, eerste lid, is artikel 6:11 ook van toepassing
op verzetschriften. Artikel 6:11 is niet van toepassing op een verzoekschrift
om een voorlopige voorziening, omdat dit tijdens de bezwaarschrift- of de
beroepsprocedure kan worden ingediend. In de regeling van artikel 6:11 Awb
vindt de beoordeling van de verschoonbaarheid van de termijnoverschrijding
plaats door het bestuursorgaan of door de bestuursrechter waar het beroep
aanhangig is gemaakt.Door de voorgestelde wijzigingen in artikel 60 is het bereik van dit artikel
beperkt tot de gevallen waarin een termijn voor het doen van een verzoek aan
de inspecteur is verstreken. Naar aanleiding van de opmerkingen van de commissie
rijst de vraag of ook in geval van verzoekschriften aan de inspecteur de tussenkomst
van de belastingrechter is vereist ter beoordeling van de vraag of de termijnoverschrijding
al dan niet verschoonbaar is. In navolging van de commissie stellen wij thans
voor om terzake de inspecteur de bevoegdheid te verlenen om een beslissing
te nemen over de verschoonbaarheid van de termijnoverschrijding. Wij nemen
de suggestie van de commissie over om artikel 6:11 Awb van overeenkomstige
toepassing te verklaren. Artikel II wijziging van de TariefcommissiewetIn de regeling van het uniform bestuursprocesrecht ontbreekt een regeling
die voorziet in de mogelijkheid dat de bestuursrechter aan de minister die
het aangaat, inlichtingen verschaft over de toepassing van een wet. Dat behoort
ook niet tot de taken van een rechter. Nu het uniform bestuursprocesrecht
van toepassing wordt verklaard op de procedure bij de Tariefcommissie, is
er geen aanleiding meer de specifieke bepaling in de huidige Tariefcommissiewet
te behouden die de Tariefcommissie verplicht de minister van Financiën
desgevraagd in te lichten over de toepassing van het douanetarief.Uitgangspunt in het uniform bestuursprocesrecht is dat de bestuursrechter
in het vooronderzoek zelf de onderzoekshandelingen verricht, en dus zelf de
getuigen hoort. Dat uitgangspunt behoort ook te gelden voor de Tariefcommissie.
Wel is het ingevolge artikel 8:51 Awb mogelijk dat de rechter aan de griffier
opdraagt om een onderzoek ter plaatse in te stellen.Handhaving van een delegatiebepaling in de Tariefcommissiewet is dus wenselijk
noch nodig. Artikel III wijziging van andere wetten Onderdeel G (artikel 248 gemeentewet)In onze opmerkingen in afdeling 8.1.3 hebben wij naar voren gebracht dat
wij het voorstel afwijzen, inhoudende dat verwijzing en voeging door de rechter
afhankelijk zijn van de toestemming van partijen. Wij verwijzen daarnaar. Onderdeel L (artikel 30 Wet waardering onroerende zaken)In de voorgestelde wijziging van artikel 30, eerste lid, van de Wet waardering
onroerende zaken ontbreekt de verwijzing naar een aantal artikelen van de
Awr. Dit verzuim is thans hersteld. Voorts wordt – hierin wordt voorzien
door een wijzigingsbepaling in de wet van 18 december 1997, Stb. 735, houdende
wijzigingen van technische aard van enkele belastingwetten c.a. – «22a»
vervangen door «22j» en vervalt de verwijzing naar artikel 65,
eerste lid, eerste volzin, Awr. Artikel V overgangsrechtIngevolge het voorgestelde overgangsrecht blijft het oude procesrecht
onder de Warb en de Awr, zoals die golden vóór de datum van
inwerkingtreding van deze wet, van toepassing op bezwaar, gemaakt vóór
dat tijdstip, en op beroep en beroep in cassatie, ingesteld vóór
dat tijdstip. In een bezwaarschrift- of beroepsprocedure die is ingeleid vóór
dat tijdstip, kan dus niet een verzoek om een voorlopige voorziening worden
gedaan.Een uitspraak van het gerechtshof of van de Hoge Raad op een beroep (in
cassatie), ingesteld vóór het tijdstip van inwerkingtreding,
maar gedaan na dat tijdstip, is vatbaar voor herziening. De strekking van
het in artikel V neergelegde overgangsrecht is dat het nieuwe procesrecht
van toepassing is op rechtsmiddelen waarvan op of na de datum van inwerkingtreding
gebruik wordt gemaakt. Overige puntenIn de fiscaliteit kan door de belanghebbende aan het bestuursorgaan een
standpuntbepaling vooraf worden gevraagd. Bij de aanslagregeling waarbij het
ingenomen standpunt fiscale gevolgen heeft kunnen bezwaar en beroep worden
ingesteld. Tegen de standpuntbepaling zelf staan geen zelfstandige rechtsmiddelen
open. Dit houdt verband met het gesloten stelsel van rechtsbescherming in
het belastingrecht, waarin alleen bezwaar en beroep openstaan tegen expliciet
in de belastingwet genoemde besluiten. Het is denkbaar dat gekozen wordt voor
een zodanige wijziging van het systeem dat standpuntbepalingen vooraf wél
zelfstandig in rechte getoetst zouden kunnen worden. De NOVA stelt een dergelijke
wijziging voor. Wij zijn als gezegd van mening dat een mogelijke – ingrijpende –
wijziging van het gesloten stelsel van rechtsbescherming het best kan worden
bekeken in het kader van het hoofdstuk heffingen in de vijfde tranche van
de Awb. Overigens is bij de Wet van 20 december 1996, Stb. 659, met ingang
van 1 juli 1997 het aantal beslissingen in het belastingrecht vergroot dat
voor bezwaar en beroep vatbaar is. Thans zijn ook bezwaar en beroep mogelijk
tegen een voorlopige aanslag. De belanghebbende kan zodoende een bewuste definitieve
standpuntbepaling van het bestuursorgaan – indien de vaststelling of
de vermindering van de voorlopige aanslag daarop berust – in een eerder
stadium dan voorheen aan de belastingrechter voorleggen.In het kader van de invordering van belastingen kan een reeks procedures
voor de civiele rechter spelen. De meeste van deze procedures worden gevoerd
op grond van bepalingen uit het civiele recht. De ontvanger – degene
die belast is met de invordering van belastingen – mag naast de bevoegdheden
uit de Invorderingswet 1990 ook gebruik maken van de (civiele) bevoegdheden
die andere schuldeisers hebben (artikel 3, tweede lid, Invorderingswet 1990).
Er is als uitgangspunt van de Invorderingswet 1990 uitdrukkelijk gekozen voor
dit zogenoemde open systeem (kamerstukken II 1987/88, 20 588, nr. 3,
blz. 7–9). Daarnaast is van belang dat een dwangbevel een executoriale
titel oplevert die met toepassing van de voorschriften van het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering (Rv.) kan worden tenuitvoergelegd
(artikel 14 Invorderingswet 1990). Zo kunnen geschillen die rijzen in verband
met een executie voor de civiele rechter worden gebracht (artikel 438 Rv.).
Gelet op het bovenstaande achten wij het niet opportuun de berechting van
alle geschillen over de invordering op te dragen aan de belastingrechter,
zoals de NOB in overweging geeft. Met betrekking tot de betwistingsprocedure
tegen de aansprakelijkstelling ingevolge artikel 49 Invorderingswet 1990 heeft
de Werkgroep voor aspecten van rechtsbescherming in het belastingrecht op
28 oktober 1996 als gezegd aanbevolen bezwaar en beroep bij de belastingrechter
open te stellen tegen de aansprakelijkstelling en die procedure samen te voegen
met die tegen de hoogte van de belastingaanslag waarvoor aansprakelijk wordt
gesteld. De tweede ondergetekende van deze nota heeft de Tweede Kamer bij
brief van 15 april 1997 (WDB97/119 M) bericht dat hij in nauw overleg met
de eerste ondergetekende de mogelijkheid zal bezien op welke wijze uitvoering
kan worden gegeven aan deze aanbeveling.Ten slotte vraagt de commissie of in het wetsvoorstel rekening moet worden
gehouden met rechtspraak van de Hoge Raad ten aanzien van de eisen die artikel
6 EVRM stelt aan de begrijpelijkheid van bepaalde schriftelijke mededelingen
van bestuursorganen of de rechter, wanneer de belanghebbende de Nederlandse
taal niet voldoende begrijpt (HR 9 november 1993, FED 1994/428 en HR 18 oktober
1994, FED 1996/164, beide met aantekening van Feteris).De jurisprudentie van de Hoge Raad had betrekking op zaken waarin artikel
6 EVRM toepasselijk werd geacht (administratieve boete op grond van de Wet
administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften). Deze jurisprudentie
is relevant voor geschillen over bestuurssancties.De rechtspraak van de Hoge Raad komt erop neer dat schriftelijke mededelingen
van de zijde van de overheid die betrekking hebben op de wettelijke eisen
ten aanzien van de ontvankelijkheid van een voorziening van rechtsbescherming,
moeten worden gedaan in een taal die de belanghebbende redelijkerwijs geacht
kan worden te begrijpen, wanneer moet worden aangenomen dat deze de Nederlandse
taal onvoldoende begrijpt. Of anders gezegd, wanneer komt vast te staan dat
het niet voldoen aan de voor ontvankelijkheid gestelde eisen het gevolg is
van de omstandigheid dat belanghebbende mededelingen daaromtrent wegens onvoldoende
begrip van de Nederlandse taal niet heeft kunnen begrijpen, dient niet-ontvankelijkheid
achterwege te blijven. Op bestuursorganen en de bestuursrechter rust een bepaalde
informatieplicht. De rechter zal steeds in voorkomende gevallen kunnen nagaan
of de niet-nakoming van vormvoorschriften verschoonbaar is omdat deze het
gevolg is van taalmoeilijkheden.Wij zijn van oordeel dat de wetgever met deze problematiek rekening moet
houden. Daartoe zijn al voorstellen gedaan. Wij verwijzen naar de op 1 januari
1998 in werking getreden artikelen 67g, derde lid, en 67l, derde lid, Awr.
Ook in de regeling van de bestuurlijke boete in de vierde tranche van de Awb
zal aandacht aan deze problematiek worden geschonken.De Minister van Justitie,W. SorgdragerDe Staatssecretaris van Financiën,W. A. F. G. Vermeend 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25175-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl