Wet raadplegend referendum Europese Grondwet; Voorlopig verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20032004-28885, nr. B

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

14-04-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28885 nr. B

09-04-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28885Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 40 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 885Voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende
het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijk verdrag
voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet)BVOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE ZAKEN EN
DE HOGE COLLEGES VAN STAAT1Vastgesteld 9 april 2004Het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel heeft de vaste commissie
voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat aanleiding gegeven tot
het stellen van de navolgende vragen en het maken van de navolgende opmerkingen.Voorafgaande aan de fractiegewijze bijdragen aan dit verslag wenste de
vaste commissie de indieners de volgende overwegingen voor te leggen.Door stagnatie in de besluitvorming over de Europese Grondwet –
het is op dit moment zelfs nog onzeker of deze er komt – is de koppeling
die in het wetsvoorstel wordt aangebracht met de datum voor de verkiezingen
voor het Europees Parlement van juni 2004 in wetstechnisch opzicht een ongelukkige.
Het uitstel biedt echter tevens de kans om deze koppeling ongedaan te maken.
Weliswaar biedt artikel 8 lid 1, onder e de mogelijkheid om ook op een later
tijdstip tot het referendum over te gaan, maar de commissie zou de indieners
willen vragen of het niet verstandig zou zijn tot een andere redactie van
het wetsvoorstel te komen. Niet alleen zal dat de duidelijkheid voor geïnteresseerde
burgers ten goede komen (zie ook de Aanwijzingen voor de regelgeving, nr.
10), ook kan een enkele ongelukkige bepaling dan anders worden geredigeerd.
Zo acht een meerderheid van de commissie het onwenselijk bij de beoordeling
of aan de vereisten voor het kiesrecht is voldaan (artikel 3 lid 2) de toestand
op het moment van inwerkingtreding van de wet aan te houden, aangezien er
tussen dit moment en het feitelijke referendum jaren van verschil kunnen liggen.
Indien deze lezing van dat artikel juist zou zijn dan zou de CDA-fractie zich
bij de meerderheid van de commissie willen aansluiten.De leden van de CDA-fractie waardeerden de
inzet van de Tweede Kamer, meer in het bijzonder die van de leden die het
voorstel 28 885 daar aanhangig hebben gemaakt en dit thans ook in de
Eerste Kamer gaan verdedigen.Zij hadden nog wel de vraag hoe deze leden zich ervan hebben vergewist
dat de Tweede Kamer de behandeling van dit wetsvoorstel wilde doorzetten.
Zij begrepen uit het antwoord van de Voorzitter van de Tweede Kamer op een
daartoe strekkende vraag van de Eerste Kamervoorzitter (op voorstel
van de vaste Eerste Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken) dat de drie initiatiefnemers
de behandeling wilden doorzetten, niettegenstaande de bekende ontwikkelingen
rond de ICG van afgelopen winter. Zulks doen zij kennelijk uit naam van de
Tweede Kamer die het wetsvoorstel immers heeft toegezonden aan (het presidium
van) de Eerste Kamer. Vandaar bovengestelde vraag.Het wetsvoorstel kon overigens de leden van de CDA-fractie vooralsnog
geen warme gevoelens bezorgen. Sterker nog, deze leden waren niet overtuigd
van de waarde van het daarin voorgestelde nationale raadplegende referendum
over het verdrag tot vaststelling van een Grondwet van Europa.Het standpunt van de Eerste Kamerfractie van het CDA ten aanzien van beslissende
en raadgevende (correctieve) referenda is voor de laatste maal uitgebreid
verwoord bij de behandeling van de drie «paarse referendavoorstellen»:
het beslissend referendum in de Grondwet, de Tijdelijke referendumwet en het
voorstel met betrekking tot het burgemeestersreferendum. (Zie Handelingen
EK 2 juli 2001 35–1488). Naast praktische bezwaren is toen met
name het principiële argument aangevoerd, dat dit type referenda op gespannen
voet staat met de vertegenwoordigende democratie. Volksvertegenwoordigers
maken hun standpunt formeel dan wel materieel afhankelijk van de wilsbepaling
van een anonieme meerderheid van een referendumelectoraat en zijn aldus bereid
eigen inzichten ook in principiële kwesties daarvan afhankelijk te maken.
Zulks kan naar de opvatting van deze leden op gespannen voet komen te staan
met de opdracht van volksvertegenwoordigers in een representatieve democratie.Deze leden van het CDA beseften uiteraard terdege dat hier een raadplegend
referendum wordt voorgesteld: een referendum dus waarbij het initiatief uitgaat
van een overheid(sorgaan), die met betrekking tot een bepaalde aangelegenheid
raad of advies vraagt aan burgers alvorens te besluiten.Deze leden van het CDA waren echter van opvatting dat in deze context,
behoudens extreme omstandigheden, een dergelijk referendum op dezelfde wijze
uitwerkt en wordt ervaren als de eerdergenoemde decisieve en correctieve varianten.De wijze waarop dit referendum in dit wetsvoorstel wordt opgezet en uitgewerkt
kan bij de burger ook nauwelijks een andere indruk vestigen:een onafhankelijke referendumcommissie die het referendum begeleidt; de
van overeenkomstige toepassing verklaring van grote delen van de Kieswet en
de Tijdelijke referendumwet; de beperking van de geraadpleegden tot het electoraat
voor de Tweede Kamer; de begeleiding door de Kiesraad; het «ritueel»
van oproepkaarten, machtigingen, stemhokjes en/of stemmachines; de publicitaire
storm waarmee campagne en verkiezing gepaard zullen gaan; de uitspraak van
een aantal fracties in de Tweede Kamer dat zij de uitslag accepteren of (zeer)
zwaar laten meewegen enz. Is er een land in de EU, waar dan ook en wanneer
dan ook, waar een raadplegend referendum op dezelfde voet en op dezelfde wijze
als hier wordt voorgesteld, is georganiseerd, dat ooit anders besloot dan
het referendumelectoraat (althans de meerderheid daarvan) raadde?Dit betekent naar het inzicht van deze leden van het CDA dat, extreme
situaties uitgezonderd, dit referendum materieel een beslissend referendum
is.De bezwaren die zij tegen dit type referendum hebben en die eerder en
elders zijn toegelicht, golden daarom ook tegen dit voorgestelde referendum.Zulks zou uitzondering kunnen lijden indien de situatie zo uniek zou zijn
dat raadpleging van de pouvoir constituante verdedigbaar of wenselijk wordt.
Dit referendum gaat echter over een verdrag dat vooral zaken codificeert en
de pijlerstructuur relativeert, rechtspersoonlijkheid van de EU
vestigt en grondrechten nader verankert. Er is geen substantiële soevereiniteitsoverdracht,
noch lijkt de vermoedelijke inhoud van het verdrag af te wijken van de Grondwet
in de zin van art. 91 lid 3 Grondwet. Er is geen principieel, maar slechts
een gradueel verschil met eerdere verdragen zoals bijv. het Verdrag inzake
de burgerlijke en politieke rechten van burgers, het Verdrag van Maastricht,
het EMU-verdrag e.d.. De Raad van State meent dat indien initiatiefnemers
dan toch een grond zoeken, zij deze nog het beste kunnen zoeken in de omstandigheid
dat het verdrag «tot op zekere hoogte» vergeleken mag worden met
grondwetsherziening. Dat is wat anders dan dat dit verdrag daarmee gelijkgesteld
wordt.Er zit in dit wetsvoorstel, gelet op de toelichting van de initiatiefnemers
en uit sommige uitlatingen van woordvoerders van Tweede Kamerfracties die
het voorstel steunden, een soort absolutiekarakter. Er wordt als het ware
boete gedaan en vergeving gevraagd voor eerdere tekortkomingen in de communicatie
met burgers rond mijlpalen in het integratietraject: verdragen van Maastricht,
Amsterdam, Nice; de Euro; de uitbreiding van de EU bijvoorbeeld.Het boetekleed siert de politiek maar de penitentie, een nationaal raadplegend
referendum, blijft hier minder gelukkig.Deze leden hadden een aantal vragen over dit nieuwe instrument dat na
ruim twee eeuwen plotseling vanachter de constitutionele horizon lijkt op
te rijzen.De verdedigers van het voorstel zijn kennelijk van opvatting dat een nationaal
raadplegend referendum geen constitutionele basis behoeft. Hiermee verwerpen
ze impliciet de opvatting dat cruciale, terecht door de verdedigers als zeer
belangrijk aangemerkte, nieuwe voorzieningen/experimenten zoals deze referendumvorm
niet hoeven te worden gebaseerd of erkend in de nationale constitutie. Welke
andere EU-landen kennen het instrument van het nationale raadplegende referendum
zonder drempels zoals hier voorgesteld zonder dat de Grondwet deze mogelijkheid
opent of aangeeft?De verdedigers van het wetsvoorstel gaan er echter wel vanuit dat een
dergelijk instrument een wettelijke basis moet hebben. Welke gronden –
afgezien van budgettaire – brengen hen tot dit oordeel?De indieners zien de raadpleging kennelijk vooral als een raadpleging
ten behoeve van de Kamers; veel minder als een advies aan de wetgever als
zodanig. Het voorstel van de regering het referendum te laten gaan over de
goedkeuringswet werd bijvoorbeeld door hen ook niet overgenomen. Waarom, zo
vroegen deze leden van het CDA, zou dan, redenerend in de trant van de verdedigers
van het initiatief-wetsvoorstel, het niet gerechtvaardigd kunnen zijn, dat
de Tweede Kamer zelf een nationaal raadplegend referendum organiseert, indien
zij advies meent nodig te hebben van burgers bij haar taak als medewetgever
of als vaststeller van bijvoorbeeld grote projecten?Het viel deze leden op dat de verdedigers van het initiatief-wetsvoorstel
de weg via de Tijdelijke referendumwet (Trw) niet wilden afwachten of stimuleren,
mede vanwege de hoge drempels («slotgracht»). Dat betekent, dat
zij aldus de drempels en condities die deze wet aan een referendum verbindt,
kunnen vermijden. Is nu in de opvatting van de indieners een nationaal raadplegend
referendum – al dan niet bij regeerakkoord overeengekomen – in
beginsel toelaatbaar over alle denkbare onderwerpen, dus zonder de uitzonderingen
van artikel 6 Trw? Slechts enkelvoudige meerderheden in beide Kamers zouden
dan volstaan om – indien sanctie wordt verkregen – over wat dan
ook een referendum «los te slaan». Beschouwen de initiatiefnemers
dit wetsvoorstel als een opmaat of precedent voor die – nu nog virtuele –
referendumpraktijk? Is de regering van opvatting dat zij in dit verband kan blijven «bij een contraseign politiek» die ook deze voorstellen
steeds accepteert?Waarom is, nu het kennelijk gaat om een advies aan het parlement (Handelingen
TK 27–1866), de Eerste Kamer uitgesloten van de benoeming van de leden
van de referendumcommissie?Zijn de verdedigers van opvatting dat een goede feitelijke samenvatting
van het verdrag, zoals opgesteld door de referendumcommissie, vergezeld dient
te gaan van de vaststelling dat een aantal zaken dus niet onderdeel uitmaken
van het object van de raadpleging? Zo kan onder andere worden vermeden dat
het altijd dreigende gevaar van plebiscitering (voor of tegen kabinetsbeleid)
van het instrument zoveel mogelijk kan worden weggenomen. Hierdoor blijft
de advisering zo zuiver mogelijk gericht op het verdrag zelf en wordt vervuiling
van het debat tegengegaan.Wat is de juridische status van de referendumcommissie?De Tweede Kamer heeft gekozen voor de vorm van een initiatief-voorstel
van wet en niet voor een initiatiefvoorstel van Rijkswet. De leden van de
CDA-fractie hadden hierover de volgende vragen. Het staat voor hen evenals
voor de Raad van State vast dat de «Europese Grondwet», althans
een deel daarvan, in de terminologie van de Raad van State de Nederlandse
Antillen en Aruba bindt (in der terminologie van het Statuut «raakt»
en daar zal «gelden»; zie M. Nap, Wetgeving van het Koninkrijk
der Nederlanden, hoofdstuk 3, pagina 42 t/m 46). Deze zal dan ook voor die
landen moeten worden goedgekeurd.De indieners vroegen zich af of een referendum overzee wel zinnig is.
De leden van de CDA-fractie lieten die stelling nadrukkelijk voor hun rekening.
Maar zij meenden dat de verdedigers van het wetsvoorstel toch eens uiteen
zouden moeten zetten waarom zij dan niet tenminste de vorm van een initiatief-Rijkswet
hebben gekozen. Dan was enige stem gegund aan de overzeese gebiedsdelen en
wel op de wijze die het Statuut daaromtrent kent.De verdedigers van het voorstel hebben zich bij de schriftelijke en mondelinge
voorbereiding van de besluitvorming in de Tweede Kamer steeds gekeerd tegen
kiesdrempels met het argument dat het om een raadplegend referendum gaat.
Een raadplegend referendum is altijd geldig en verschilt bijvoorbeeld in karakter
van het raadgevend correctief referendum met al zijn drempels en beperkingen,
zo redeneerden zij.Deze leden van de CDA-fractie valt het vervolgens wel op, dat in dit wetsvoorstel
de kring van ingezetenen wier raadpleging men op prijs stelt, is beperkt tot
het electoraat van de Tweede Kamer. De volksvertegenwoordiging vertegenwoordigt
toch het gehele Nederlandse volk en dient de belangen in het oog te houden
van alle ingezetenen? Waarom dan toch tot in het kleinste detail (gedetineerden
zijn bijv. uitgesloten) een kopiëring van het electoraat voor de Tweede
Kamerverkiezing? Dit suggereert toch ook in hoge mate dat hier materieel een
beslissend referendum wordt voorgesteld?Waar in het wetsvoorstel gesproken wordt van Onze Minister is dat blijkens
art. 1 onder a. Onze Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,
tevens de beoogde ondertekenaar van het wetsvoorstel. In dit wetsvoorstel
wordt echter voor uitgebreide delen verwezen naar de Tijdelijke referendumwet
(Trw) en direct of via die Trw naar de Kieswet. Daar is «Onze Minister»
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties die overigens geen
beoogd ondertekenaar is van dit wetsvoorstel. «Welke minister van Binnenlandse
Zaken» is primair verantwoordelijk voor de wijze waarop de taken en
bevoegdheden uit de Kieswet en de Trw, waarnaar wordt verwezen in dit wetsvoorstel
worden uitgevoerd en uitgeoefend?In art. 6 lid 1 wordt bepaald dat de kiesgerechtigheid voor de verkiezing
van de leden van het Europees Parlement op 10 juni 2004 van personen
die hun werkelijke woonplaats buiten Nederland hebben, tevens geldt als registratie voor het referendum. Het tijdstip waarop het referendum
zal worden gehouden is thans hoogst onzeker. Begint deze bepaling naar het
oordeel van de verdedigers van het wetsvoorstel niet te knellen indien het
referendum ver na 10 juni 2004 zal worden gehouden?Is in artikel 8 lid 1 onder b na de komma het woord «en» weggevallen?Er zijn bepalingen zoals bijvoorbeeld die onder artikel 1 onder e en in
artikel 2 lid 3 die door tijdsverloop hun betekenis hebben verloren en iets
zinledigs bepalen. Welke andere bepalingen in dit wetsvoorstel behoeven naar
het oordeel van de verdedigers van het voorstel aanpassing indien dit kalenderjaar
nog geen verdrag tot stand komt?Schorst de onverhoopte ontbinding van één of beide Kamers
de voorbereiding van een referendum waartoe was besloten?Wat is de visie van de initiatiefnemers op een situatie die zou kunnen
ontstaan indien op 10 juli a.s. de stembus een duidelijke meerderheid
oplevert voor die partijen die zich hebben uitgesproken voor de huidige «concept
Europese grondwet», maar uit de raadpleging een andere meerderheid blijkt?De leden van de VVD-fractie hadden met belangstelling
kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. In navolging van het advies
van de Raad van State waren deze leden van mening dat, gezien het karakter
van het Grondwettelijk Verdrag voor de Europese Unie, raadpleging van het
oordeel van de kiezers wenselijk is. Aangezien ontbinding van de Tweede Kamer,
gebruikelijk bij een herziening van de Nederlandse Grondwet, niet in de rede
ligt, achtten deze leden een, niet bindend, raadplegend referendum een alleszins
voor de hand liggend alternatief.Deze leden hadden echter nog een aantal vragen:In de considerans van het voorliggende wetsvoorstel wordt als doel voor
het houden van een raadplegend referendum genoemd: het verhogen van de betrokkenheid
van de burgers bij de toekomstige hervormingen van de Europese Unie die voortvloeien
uit de Europese Conventie. De leden van de VVD-fractie achtten deze doelstelling
niet zuiver. Zou het doel van een raadplegend referendum niet moeten zijn
parlementariërs in de gelegenheid te stellen kennis te nemen van de mening
van de burgers over het Verdrag, zodat zij bij hun besluitvorming dienaangaande
hiermee rekening kunnen houden? Waarom hebben de indieners van het wetsvoorstel
voor deze onzuivere formulering gekozen?In de memorie van toelichting op het wetsvoorstel gaven de indieners in
paragraaf 4.2 aan dat het maatschappelijk draagvlak van referenda de
laatste decennia gegroeid is. Zij geven tevens aan dat uit een in juni 2003
gehouden Eurobarometerpeiling is gebleken, dat 4 van de 5 van de ondervraagde
Nederlanders het noodzakelijk vinden dar alle burgers van de EU zich bij referendum
kunnen uitspreken over de ontwerp Grondwet. Zonder deze gegevens te willen
bestrijden, wilden de leden van de VVD-fractie er op wijzen dat deelname aan
referenda in Nederland niet gekenmerkt worden door een hoog opkomstpercentage.
De sitewww.Referendaplatform.nl geeft hieromtrent
duidelijke cijfers. De meeste in Nederland gehouden referenda betreffen gemeentelijke
aangelegenheden. Als de opkomst bij deze referenda al als laag valt te bestempelen,
zo vroegen deze leden aan de indieners, wat geeft hun dan het vertrouwen dat
het opkomstpercentage bij een Europese aangelegenheid wel een aanvaardbaar
resultaat zal laten zien? Welke waarde hechten de indieners aan het opkomstpercentage
met betrekking tot de representativiteit van de uitkomst van het referendum?Ondanks hun positieve houding ten opzichte van het te houden referendum
had het de leden van de VVD-fractie ten zeerste verbaasd dat het voorliggende
wetsvoorstel in deze vorm en op dit tijdstip bij de Eerste Kamer was ingediend.
De feitelijke situatie is immers dat er nog geen grondwettelijk verdrag is,
dat nog niet duidelijk is wat de inhoud van het verdrag zal zijn,
en, last but not least, wanneer het verdrag gesloten wordt. Met betrekking
tot het voorliggende wetsvoorstel is met name dit laatste aspect van belang.Aangezien inmiddels duidelijk is dat een stemming over het verdrag niet
kan plaats vinden gelijktijdig met de verkiezing van de leden van het Europees
Parlement op 10 juni a.s. zijn meerdere onderdelen van het wetsvoorstel
niet meer relevant. Zonder in dezen uitputtend te zijn willen de leden van
de VVD-fractie wijzen op onder meer de volgende artikelen:• In artikel 2 lid 3 wordt gesproken over een situatie waarbij voor
22 april bepaalde handelingen zijn verricht of besluiten zijn genomen.
Nu duidelijk is dat deze handelingen of besluiten niet voor die datum verricht
of genomen zullen worden lijken deze artikelen overbodig. Hetzelfde geldt
mutatis mutandis ook voor het gestelde voor meerdere onderdelen van artikel
8 lid 1.• Nu de datum van het voorgestelde referendum niet zal samenvallen
met de datum van verkiezing van de leden van het Europees Parlement lijkt
ook de bepaling in artikel 6 lid 1 betreffende de registratie van de kiesgerechtigdheid
van personen die hun werkelijke woonplaats buiten Nederland hebben, niet meer
correct.De leden van de VVD-fractie gaven te kennen buitengewoon veel waarde te
hechten aan zorgvuldige wetgeving. Dit heeft niet alleen betrekking op de
inhoud van het wetsvoorstel, doch ook op de tekst er van. In aansluiting op
de inleidende commissie-opmerkingen gaven wij de indieners van het wetsvoorstel
dan ook met klem in overweging het wetsvoorstel ten spoedigste te wijzigen
door middel van het schrappen van overbodige tekstonderdelen. Het indienen
van een novelle bij de Tweede Kamer zou daartoe een geëigend middel kunnen
zijn. Dit zal naar de mening van deze leden de kwaliteit van wetgeving ten
goede komen. Zij zouden graag van de indieners van het wetsvoorstel vernemen
of zij hiertoe bereid zijn, en indien dit niet het geval is wat daarvoor de
redenen zijn.De leden van de GroenLinks-fractie hadden
met grote interesse kennis genomen van het voorstel «Wet raadplegend
referendum Europese Grondwet». Met de indieners waren zij van mening
dat het instrument «referendum» drie positieve kenmerken heeft
die de democratische besluitvorming verdiepen: het is een forse impuls voor
het publieke debat over het betreffende onderwerp, het is een uitstekend middel
om de participatie van burgers in de politieke besluitvorming een plaats te
geven en het kan het draagvlak vergroten voor de besluiten die Tweede en Eerste
Kamer over het betreffende onderwerp moeten nemen. Zeker in het geval van
de Europese Grondwet zijn deze drie kenmerken van kracht.Hoewel de initiatiefwet al veel aandacht bij de behandeling in de Tweede
Kamer heeft gehad, resteerden er nog enkele vragen.Het derde, hiervoor genoemde, kenmerk gaat uiteraard alleen op in het
geval van een raadplegend referendum dat voor de behandeling van de desbetreffende
wet in Tweede en Eerste Kamer wordt gehouden. Op advies van de Raad van State
hebben de indieners in de tweede versie van de memorie van toelichting de
passage over de relatie met de Tijdelijke referendum wet (Trw) geschrapt,
in die zin dat de indieners aanvankelijk van oordeel waren dat op basis van
de Trw ook na vaststelling van het verdrag nog een correctief raadplegend
referendum zou kunnen worden gehouden. De Raad van State bestreed dat omdat
de Europese Grondwet ook de Nederlandse Antillen en Aruba zou binden –
en daarmee op grond van artikel 7f van de Trw niet-referendabel zou zijn.
Hoewel de indieners in hun commentaar op dit onderdeel van het advies van de Raad van State stelden hiervan niet overtuigd te zijn, hebben
zij deze passage in de uiteindelijke memorie van toelichting geschrapt, omdat
het nu niet aan de orde zou zijn. Daar hebben zij op zichzelf gelijk in. Toch
blijft deze kwestie natuurlijk op tafel liggen. Blijven de indieners bij hun
opvatting dat te zijner tijd bij de goedkeuring van het verdrag bepaald moet
worden dat die goedkeuringswet moet worden uitgesloten van de Trw ? En op
welke grond zou dat dan moeten gebeuren? Zou deze mogelijkheid toch niet open
gelaten moeten worden, omdat het immers – onder bepaalde omstandigheden –
voorstelbaar is dat de besluitvorming in Tweede en Eerste Kamer een andere
uitslag te zien geeft dan het raadplegend referendum, waardoor een correctief –
weliswaar ook raadplegend – referendum op zijn plaats zou zijn?Kunnen de indieners aangeven waarom het volgens hen de voorkeur verdient
vooraf een raadplegend referendum te organiseren in plaats van de Trw te volgen?Waarom hebben de indieners in de slotbepalingen geen artikel opgenomen
dat verwijst naar artikel 168 van de Trw (de evaluatie-bepaling) omdat een
evaluatie van het referendum over de Europese Grondwet zeker ook van belang
kan zijn voor de evaluatie van de Trw, waarvan het overigens maar de vraag
is of deze Trw, gezien de hoge drempels, ooit tot een referendum leidt?Nu het er naar uitziet dat artikel 8 lid e van toepassing zal zijn over
de datum van de stemming en wellicht ook lid 2, verdient de vrees van de VNG
en de NVB (brief van 10 december 2003) aandacht, waarin aangehikt wordt
tegen de datum van 8 september als mogelijkheid gezien de voorafgaande
vakantiedrukte. Kunnen de indieners op deze bezwaren reageren?De leden van de fracties van de ChristenUnie
en de SGP merkten op het wetsvoorstel bijzonder
te vinden om redenen van het oogmerk, nl. om voor het eerst in onze moderne
geschiedenis een referendum op nationaal niveau te organiseren, het onderwerp
nl. een nog niet bestaande tekst over (vermoedelijk) een voorstel voor een
Europese Grondwet en de procedure nl. een wetgevingsinitiatief. Het was deze
leden niet ontgaan dat het voorstel mocht rekenen op een ruime steun in de
Tweede Kamer en dat het debat in die Kamer allereerst werd gekenmerkt door
enige euforie over eerdergenoemde karakteristieken en minder over de relatie
van het instrument referendum tot de vereisten van ons stelsel van vertegenwoordigende
democratie. Ter voorbereiding van de plenaire bespreking van het wetsvoorstel
wilden zij na kennisneming van de argumenten, geuit in de schriftelijke stukken
en in het debat in de Tweede Kamer, aan de indieners opheldering vragen over
enkele aspecten van het voorstel.Kern van het voorstel is dat aan de kiesgerechtigde leden van onze bevolking
advies wordt gevraagd over de Europese Grondwet, die als bekend, thans nog
slechts in staat van wording is. In de stukken is tot op heden nauwelijks
aandacht besteed aan wie dat advies gericht zal zijn. Kunnen de initiatiefnemers
bevestigen dat het advies in elk geval niet gericht kan zijn aan de regering
om de simpele reden dat de regering door haar aanvaarding van het IGC-resultaat
een al vaststaande mening geacht wordt te hebben? Betekent dit tevens dat
de regering de vrijheid, en zelfs de politieke plicht, heeft zich met die
mening te mengen in het publieke debat voorafgaande aan het referendum? Achten
de initiatiefnemers dit wenselijk? Als niet de regering de geadresseerde is
zal het referendumresultaat gericht zijn aan de andere organen van de wetgevende
macht te weten de Tweede en de Eerste Kamer. Kunnen de indieners met deze waarneming instemmen? Zo ja, menen zij dan dat de Eerste Kamer op dezelfde
wijze als de Tweede Kamer zich zal dienen te bezinnen op de vraag naar de
betekenis en het gezag van de referendumuitspraak? Had het dan niet voor de
hand gelegen, om nog maar te zwijgen over de wenselijkheid van een zo groot
mogelijk parlementair draagvlak, dat de initiatiefnemers positief hadden gereageerd
op de suggestie van minister De Graaf om de leden van de referendumcommissie
ex artikel 24 te laten benoemen door beide Kamers der Staten-Generaal? Willen
zij in overweging nemen dit alsnog te regelen?De leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP stelden, met verwijzing
naar in het verleden gevoerde debatten over het instrument van het referendum
in het algemeen, dat volstaan kan worden met een oordeel over de specifieke
karakteristieken van het voorstel. Slechts één aspect van algemene
strekking is aanleiding tot vragen. Zonder de initiatiefnemers te willen vragen
naar de verhouding van het vertegenwoordigende stelsel enerzijds en het referendum
anderzijds, wilden zij wel een antwoord hebben op de vraag waarom de initiatiefnemers
een referendumuitspraak kennelijk superieur achten aan het zelfstandig oordeel
van de Kamers der Staten-Generaal. Want waarom hebben zij bij herhaling een
pleidooi gehouden voor een binding vooraf aan het referendumresultaat door
de leden van de Staten-Generaal? Wordt zo geen onzuiver element ingebracht
nl. dat het niet alleen gaat om een gevraagd advies van de bevolking maar
om een uitlokken van een gezaghebbende stem van het electoraat? Wordt daarmee
het karakter van het referendum geen geweld aangedaan? En hadden in elk geval
de initiatiefnemers zich niet moeten onthouden van het doen van uitspraken
hierover? Hebben zij nu zelf niet meegewerkt aan het creëren van de verwachting
dat het de uitslag van het referendum doorslaggevend zal of zal behoren te
zijn voor de opstelling van het parlement? En in het geval de opvatting van
de meerderheid van het parlement blijkt af te wijken van de uitslag van het
referendum, waarom zou dan de niet-beargumenteerde uitspraak van de bevolking
dienen te prevaleren boven de wel-beargumenteerde uitspraak van de vertegenwoordigende
lichamen? De leden van deze fracties vroegen of de initiatiefnemers zelf,
bij dezen dus op de man/vrouw af gevraagd, bereid zijn uit te spreken dat
zij zelf zich bij voorbaat binden aan de uitslag van het referendum.Weinig helder is de uitspraak van de initiatiefnemers dat het volgen van
de procedure die wettelijk is voorgeschreven voor de goedkeuring van verdragen
in dit geval een «democratische lacune» oplevert. Nog daargelaten
wat precies onder een dergelijke lacune moet worden verstaan, spreken zij
daarmee impliciet niet uit dat de materieel veel verder reikende verdragen
van Rome en Maastricht evenals het Enkelvoudig Verdrag onvoldoende democratisch
gelegitimeerd moeten worden geacht? In dit verband vroegen deze leden ook
aandacht voor de verhouding van de Grondwet voor Europa en het reeds geldende
verdragenacquis. Waarover wordt de bevolking nu geraadpleegd: over het geheel
van de constitutionele ordening van de Europese Unie zoals deze zich aandient
in het voorstel tot een grondwet, de inhouden van de vorige verdragen dus
inbegrepen, of slechts over de in de Grondwet voorgestelde aanvullingen cq.
finale codificatie van de staatkundige ordening van de Europese Unie? Is het
niet zo dat zowel voor het beslissende parlement als ook voor het raadgevende
electoraat slechts het laatste geldt? Immers, bij een verwerping van het voorstel
voor een grondwet blijven de bestaande verdragen onverkort van toepassing.
Erkennen de initiatiefnemers dat het daarom van groot belang is dat de kiesgerechtigden
vooraf duidelijk wordt gemaakt dat het referendum formeel en materieel niet
gaat over bijvoorbeeld de afschaffing van de grenscontroles, de introductie
van de euro of de Interne Markt? Een meer specifieke vraag die
hieruit voortvloeit betreft de inhoud van de feitelijke samenvatting van het
verdrag ex artikel 26, lid 1 onder b. Is het geen eis van eerlijke voorlichting
dat uit die samenvatting ook blijkt wat het werkelijke effect kan zijn van
het referendum? Moet niet minimaal duidelijk worden gemaakt dat de referendumuitslag
ook na«overnemen» van die uitslag door het parlement geen effect
heeft op het bestaande acquis post-Nice?De leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP betwijfelden of
de initiatiefnemers een adequate reactie hebben gegeven op het – overigens
respectabele – minderheidsstandpunt van het lid van de Raad van State,
de heer Lauwaars. Deze stelt de realistische vraag of het beleidsmatig denkbaar
is dat Nederland de andere lidstaten van de Unie trotseert met een verwerping
van het voorstel voor een grondwet. De initiatiefnemers wezen in hun reactie
op de mogelijkheid van heronderhandelen en het eventueel bedingen van een
opt-out terzake van omstreden bepalingen. Hoe is het echter mogelijk om op
grond van de referendumuitslag te concluderen welke bepalingen omstreden zijn?
Welke conclusie dient naar het oordeel van de initiatiefnemers te worden getrokken
indien de uitslag van een tweede referendum opnieuw negatief is? Ontstaat
dan niet de situatie dat een faire honorering van de volkswil betekent dat
Nederland de Europese Unie dient te verlaten? Durven de initiatiefnemers deze
conclusie als voortvloeiend uit de strekking van hun voorstel voor hun rekening
te nemen? Als dat niet het geval is, wat is dan nog het gewicht van dit referendum?
Is het in de visie van de indieners werkelijk denkbaar dat het effect van
het referendum zou kunnen zijn dat alle afwegingen en beslissingen die de
wetgever vanaf het Verdrag van Rome tot het Verdrag van Nice onder eigen politieke
verantwoordelijkheid in het veronderstelde belang voor ons land volkomen legitiem
heeft genomen, daarbij duurzaam gesteund door verkiezingsprogramma's van bijna
alle politieke partijen, terzijde worden geschoven? Kortom, hoe serieus nemen
de initiatiefnemers zelf de consequenties van een mogelijke negatieve uitslag
van het voorgestelde referendum?Hebben de indieners ook onder ogen gezien dat zich de complicatie kan
voordoen dat de tekst van de Grondwet voor Europa ons land verplicht tot een
wijziging van de Grondwet? Ter illustratie wezen deze leden op de opmerkingen
van W.J.M. Voermans in RegelMaat afl. 2003/6, blz. 229, over de wijze waarop
de verdragsluitende competenties die aan de Unie zijn toebedeeld op gespannen
voet staan met artikel 91 Gr. Het gaat nu niet om deze zaak zelf, waaraan
nog toegevoegd kan worden dat ook andere bepalingen van de Europese Grondwet
mogelijkerwijs tot een aanpassing van onze Grondwet kunnen verplichten, maar
om het feit dat dan ook de wijzigingsprocedure inclusief verkiezingen is voorgeschreven.
Is het dan niet vreemd ook nog eens een referendum te houden? Kortom, verdient
het geen aanbeveling eerst te bezien of een wijziging van de Grondwet noodzakelijk
zal zijn en pas daarna een referendum te overwegen?Weinig fraai, zo meenden de leden van de fracties van de ChristenUnie
en de SGP, is de in het tweede lid van artikel 2 opgenomen mogelijkheid dat
het referendum ook gehouden kan worden over een IGC-tekst, die nog niet door
de regering is ondertekend. Dat impliceert dat de bevolking een tekst wordt
voorgelegd, die juridisch nog onder handen moet worden genomen en dus nog
geen definitieve vorm kent. Getuigt dit niet van te weinig respect voor zowel
de tekst van de zog. Grondwet als voor de kiesgerechtigden? Het was deze leden
niet ontgaan dat genoemde optie zich wegens het naderen en spoedig passeren
van de in het wetsvoorstel genoemde datum van 22 april zich zeer waarschijnlijk
niet meer zal voordoen. Dat betekent dat het doen samenvallen van het referendum met de eerstvolgende verkiezingen voor het Europese Parlement niet
meer mogelijk zal zijn. Verdient het dan geen aanbeveling de al bijna verouderde
tekst van artikel 2, lid 2, bij de tijd te stellen en uitsluitend te bepalen
dat het referendum zal worden gehouden over het verdrag, zoals dat is ondertekend
voor het Koninkrijk?De leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP vroegen waarom
in artikel 15 moet worden vastgesteld dat «een meerderheid» van
de kiesgerechtigden zich voor het verdrag heeft uitgesproken. Suggereert het
spreken over «een meerderheid» niet meer nl. het uitbrengen van
een beslissende stem waarbij de meerderheidsregel geldt, dan wat in feite
bij een raadplegend referendum het geval is. Gaat het bij dit referendum niet
eerder om een bijzondere vorm van het peilen van de publieke opinie waarbij
het vaststellen van de percentages pro en contra voldoende is en meer passend
is bij het raadplegend karakter van het voorgestelde referendum?De voorzitter van de commissie,WitteveenDe griffier van de commissie,NieuwenhuizenXNoot1Samenstelling: Holdijk (SGP), Schuyer (D66), Van Heukelum (VVD), Luijten
(VVD), Pastoor (CDA), Meindertsma (PvdA), Bemelmans-Videc (CDA) (plv. voorzitter), Dölle (CDA), Platvoet (GL), Witteveen (PvdA) (voorzitter), Hessing (LPF), Ten Hoeve (OSF), Van Raak
(SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20032004-28885-B.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl