Wijziging Wetboek van Strafrecht i.v.m. strafbaarstelling discriminatie wegens een handicap; Nadere memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20042005-28221, nr. E

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

10-01-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

28221 nr. E

07-01-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28221Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 25 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 221Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling
van beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig
optreden wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (strafbaarstelling
discriminatie wegens een handicap)ENADERE MEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 7 januari 2005Met belangstelling heb ik kennis genomen van het nader voorlopig verslag.Het verheugt mij dat de leden van de fractie van het CDA met mij de oprechte wens delen om werk te maken van de bestrijding
van discriminatie wegens een handicap, en dat zij mijn uitgangspunt onderschrijven
dat daarbij ook voor het strafrecht een rol is weggelegd. Deze leden wilden
nog bij een aantal beschouwingen in de memorie van antwoord nader stilstaan.
Graag maak ik gebruik van de geboden mogelijkheid om hieronder mijn standpunt
aan de hand van de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen verder te verduidelijken.Ook de leden van de fractie van de VVD hadden
nog enkele vragen. Graag zal ik deze in het onderstaande beantwoorden.De kernvraag voor de leden van de fractie van het CDA blijft of de delictsomschrijving die in het voorgestelde artikel
429quater, tweede lid van het Wetboek van Strafrecht is neergelegd, wenselijk
en aanvaardbaar is. Deze leden vroegen wat bij de «afweging van geval
tot geval rekening houdende met alle relevante omstandigheden» nog de
betekenis is van de civielrechtelijke rechtsbronnen waarbij de strafrechter
aansluiting kan zoeken.In de memorie van antwoord heb ik aangegeven dat wat betreft de invulling
van het bestanddeel «zonder redelijke grond» aansluiting kan worden
gezocht bij civielrechtelijke rechtsbronnen. Uit die bronnen volgt dat geen
gehandicaptenvoorzieningen behoeven te worden getroffen indien deze voor de
betrokken ondernemer een onevenredige belasting zouden vormen. Of het treffen
van een voorziening al dan niet onevenredig belastend is, hangt van de omstandigheden
af en moet van geval tot geval worden beoordeeld. De afweging waarop deze
leden doelen betreft een redelijkheidsoordeel en vormt de kern van de civielrechtelijke
norm.De indruk van de aan het woord zijnde leden dat het civiele recht de strafrechter
weinig te bieden heeft, en dat de Wet gelijke behandeling op grond van handicap
of chronische ziekte niet onmiddellijk bruikbaar is, onderschrijf ik niet.
Bij de centrale norm dat alleen die gehandicaptenvoorzieningen behoeven te
worden getroffen die geen onevenredige belasting vormen, kan door
de strafrechter worden aangesloten. Dat de uitwerking van deze norm in ontwikkeling
is, doet daaraan naar mijn oordeel niet af. Bij de norm uit de Wet gelijke
behandeling op grond van handicap of chronische ziekte kan naar mijn oordeel
aansluiting worden gezocht. Ik wijs er in dit verband op, dat de opmerkingen
van de toenmalige minister van justitie, waarop deze leden wezen, daaraan
niet af kunnen doen. De opmerkingen van deze minister hadden betrekking op
de wet van 14 november 1991, Stb. 623, door welke wet de anti-discriminatiebepalingen
uit het Wetboek van Strafrecht zijn uitgebreid met discriminatie wegens hetero-
of homoseksuele gerichtheid. Bij de mondelinge en schriftelijke behandeling
van dit wetsvoorstel heb ik erop gewezen dat de strafbaarstelling van discriminatie
wegens een handicap in het sociaal-economisch verkeer een wezenlijk andere
benadering kan vergen dan de strafbaarstelling van het op andere grond discrimineren
in het sociaal-economisch verkeer. In geval van bijvoorbeeld het niet-toelaten
in een discotheek van personen met een donkere huidskleur of homoseksuele
personen, is sprake van een plicht om dit gedrag na te laten. De thans besproken
strafbepaling roept onder omstandigheden een plicht in het leven voor ondernemers
om iets te doen, bijvoorbeeld het treffen van gehandicaptenvoorzieningen.
Het ligt voor de hand om de norm, waaruit deze positieve verplichting kan
voortvloeien, geen andere reikwijdte te geven dan in het civiele recht en
in de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte het
geval is.Het betoog van de toenmalige minister van justitie dat het begrip «onderscheid»
in het civiele recht in kleurloze zin wordt gehanteerd, terwijl dit begrip
in het strafrecht een diskwalificerende betekenis toekomt, heeft geen betrekking
op het in de voorgestelde strafbepaling centraal staande begrip «zonder
redelijke grond». Wat betreft de inhoud van dat bestanddeel moet aansluiting
worden gezocht bij het civiele recht.In de memorie van antwoord noemde ik een tweetal redenen waarom de zorg
van de aan het woord zijnde leden naar mijn oordeel moet worden gerelativeerd.
In verband met de tweede door mij daar aangevoerde reden vroegen deze leden
hoe het vervolgen van alleen in het oog springende gevallen zich verhoudt
tot de in de memorie van toelichting gemaakte opmerking, dat de hoofdregel
bij overtreding van de bepalingen die discriminatie wegens handicap tegengaan,
is dat een strafrechtelijke reactie volgt. Naar mijn oordeel zijn beide uitspraken
zeer wel verenigbaar. De hoofdregel dat vervolging plaats dient te hebben,
heeft betrekking op de strafbaarstellingen van discriminatie wegens handicap
zoals deze waren opgenomen in het oorspronkelijke, bij de Tweede Kamer ingediende
wetsvoorstel. De bepaling inzake discriminatie wegens handicap in het sociaal-economisch
verkeer maakte daarvan geen deel uit. Naar mijn oordeel is het wenselijk dat
bij deze laatste bepaling alleen in het oog springende gevallen – dat
wil zeggen: gevallen waarin het buiten twijfel is dat er sprake is van strafbare
discriminatie wegens handicap in het sociaal-economisch verkeer – worden
vervolgd. Discriminatie wegens een handicap in het sociaal-economisch verkeer
kan niet zonder meer op één lijn worden gesteld met het aanzetten
tot haat tegen of discriminatie van personen wegens hun handicap. Laatstgenoemde
gedragingen zijn van een andere orde. Dat blijkt ook uit de omstandigheid
dat discriminatie wegens handicap in het sociaal-economisch verkeer slechts
een overtreding is, en het aanzetten tot haat etc. tot de categorie der misdrijven
behoort.In verband met de eerste door mij in de memorie van antwoord aangevoerde
reden, waarom relativering op haar plaats is, merkten de leden van de fractie
van het CDA terecht op dat de mate waarin het
treffen van een voorziening voor een ondernemer belastend is, van geval tot
geval kan variëren. Deze leden spraken in verband met deze belasting
over een «continuüm» dat van licht naar zwaar
loopt. Ik deel de indruk van deze leden dat voorzieningen die onevenredig
belastend zouden zijn en waarvan het onredelijk zou zijn, deze van de ondernemer
te vergen, zich aan de uiterste grens van dit continuüm bevinden. Gesteld
en bewezen moet worden dat de situatie van een onevenredige belasting, de
uiterste categorie dus, zich niet voordoet. Dat zou onder meer kunnen worden
bewezen door feiten en omstandigheden aan te voeren waaruit voortvloeit dat
het treffen van een voorziening in het concrete geval geen enkel probleem
zou hebben opgeleverd. In een dergelijke situatie is omgekeerd immers aan
te nemen dat het achterwege laten van deze voorziening zonder redelijke grond
is geschied. Indien de officier van justitie feiten en omstandigheden aanvoert
op basis waarvan het feit buiten redelijke twijfel bewezen is, ligt het, zo
stelden de aan het woord zijnde leden met recht, op de weg van de ondernemer
om alsnog feiten en omstandigheden aan te voeren waaruit zou kunnen volgen
dat het treffen van een voorziening toch onevenredig belastend voor hem zou
zijn. Ik merk hierover op dat deze gang van zaken een algemeen kenmerk in
zich draagt van het strafprocesrecht, welk algemene kenmerk niet als zodanig
voortvloeit uit de voorgestelde strafbepaling. Dat algemene kenmerk houdt
in, dat als uit feiten en omstandigheden buiten redelijke twijfel voortvloeit
dat de verdachte het strafbare feit heeft begaan, dat het dan op de weg van
de verdachte ligt om alsnog aan te voeren waarom het hem ten laste gelegde
toch niet kan worden bewezen verklaard. Aandacht verdient dat de verdachte
daartoe overigens, gelet op zijn zwijgrecht, niet verplicht is.In dit verband stip ik aan dat de strafrechtelijke bewijslast bepaald
strenger is dan de bewijslast die in de Wet gelijke behandeling op grond van
handicap of chronische ziekte wordt gehanteerd. De regels over de bewijslast
uit de laatstgenoemde wet komen erop neer dat, als een gehandicapte persoon
in rechte feiten aanvoert die een ongerechtvaardigd onderscheid kunnen doen
vermoeden, het de wederpartij is, die moet bewijzen dat het treffen van een
voorziening voor hem een onevenredige belasting zou hebben betekend. In het
strafrechtelijk kader ligt de bewijslast echter bij de overheid.Mijn opmerking dat vervolging alleen moet plaatshebben in in het oog springende
gevallen waarin voorzieningen achterwege zijn gebleven zonder dat daarvoor
een redelijke grond aanwijsbaar is, sluit bij het vorenstaande aan. Van de
gevallen die zich aan het uiteinde van het door de aan het woord zijnde leden
geschetste continuüm bevinden, moeten alleen de in het oog springende
gevallen worden vervolgd.De leden van de fractie van het CDA meenden
dat het welbewust kiezen van een term waarvan de reikwijdte later nog zal
moeten worden ingevuld aan de hand van andere rechtsbronnen, iets anders is
dan de omstandigheid dat veel begrippen vanwege de aard van de taal polyinterpretabel
zijn. Zij meenden dat de aanpak die in de voorgestelde strafbepaling is gekozen,
lijkt af te wijken van wat het Europees Hof bedoelt.Met de verwijzing in de memorie van antwoord naar het oordeel van het
Europees Hof heb ik willen aangeven, dat ook het Hof oog heeft voor de omstandigheid
dat delictsomschrijvingen soms onvermijdelijk open termen bevatten waarvan
de uitwerking aan de rechtspraktijk is overgelaten. Het door deze leden gemaakte
onderscheid tussen in taalkundig opzicht weinig omlijnde termen en open termen
waarvan de wetgever zelf stelt dat deze moeten worden ingevuld aan de hand
van andere rechtsbronnen, heeft voor de praktijk naar mijn oordeel geen betekenis.
Open termen worden in de regel juist gekozen met als motief om strafbepalingen
het vermogen mee te geven op veranderende of van te voren in mindere mate
voorziene omstandigheden te kunnen inspelen. Ook het Europees Hof lijkt niet
van het door deze leden aangebrachte onderscheid uit te gaan, waar dit Hof
aangeeft dat «excessive rigidity» in de wetgeving mag
worden vermeden en dat de wetgeving zo mag worden ingericht dat deze in staat
is «to keep pace with changing circumstances». Het is om deze
reden («accordingly»), zo vervolgt het Hof, dat veel wetten«are
inevitably couched in terms which, to a greater or lesser extent, are vague
and whose interpretation and application are questions of practice».Daar komt nog bij dat het Europees Hof uitgaat van een ruim begrip «law»
dat behalve de wet in formele zin ook de uitwerking in wetgeving in materiële
zin, rechtspraak en strafvorderingsrichtlijnen kan omvatten. Alleen al daarom
moet naar mijn oordeel worden aangenomen, dat het zonder meer toelaatbaar
is om de invulling van een wetsterm mede afhankelijk te stellen van andere
rechtsbronnen dan de tekst van de wet en de geschiedenis van haar totstandkoming.De leden van de CDA-fractie meenden dat de
in de memorie van antwoord gemaakte vergelijking tussen het voorgestelde artikel
429 quater, tweede lid, van het Wetboek van Strafrecht en artikel 13 van de
Wet bodembescherming niet opgaat. Het oordeel van deze leden dat het bestanddeel
«zonder redelijke grond» niet vergelijkbaar zou zijn met het bestanddeel
«redelijkerwijs» kan ik niet onderschrijven. De aangegeven bepaling
uit de Wet bodembescherming vraagt van de strafrechter een oordeel over welke
maatregelen om bodemverontreiniging te voorkomen of ongedaan te maken «redelijkerwijs»
van de ondernemer kunnen worden gevergd. Dat betekent dat de rechter in een
concreet geval moet bepalen welke maatregelen hadden moeten worden genomen.
In dat opzicht vergt deze strafbepaling van de strafrechter een redelijkheidsoordeel.
In zoverre komt deze bepaling met de besproken bepaling uit dit wetsvoorstel
overeen. Dat deskundigen bij hun oordeel wat nodig is om de bodem te beschermen
uitgaan van een standaard, een «state of the art», en dat deze
deskundigen vanuit die standaard aan een ondernemer kunnen meedelen wat nodig
is om bodemverontreiniging te voorkomen, doet er naar mijn oordeel niet aan
af, dat het de rechter is die uiteindelijk moet vaststellen welke van de denkbare
maatregelen om bodemverontreiniging te voorkomen redelijkerwijs van de ondernemer
kunnen worden gevergd. Dat is een zelfstandig oordeel dat moet worden losgezien
van het oordeel van een deskundige. Daarbij spelen ook factoren als draagkracht
een rol, en dat is een andere kwestie dan de vraag welke maatregelen noodzakelijk
zijn om bodemverontreiniging te voorkomen, een vraag die ook door deskundigen
kan worden beantwoord. Een vergelijking kan worden gemaakt met het treffen
van gehandicaptenvoorzieningen. Een deskundige zal kunnen berichten welke
voorzieningen nodig zijn om een gehandicapte bijvoorbeeld de toegang te verschaffen
tot de verschillende ruimten in een restaurant. Daarmee is echter niet gegeven
dat een individuele restauranthouder zonder redelijke grond handelt door niet
al deze voorzieningen daadwerkelijk te treffen.In dit verband merkten de aan het woord zijnde leden op, dat de Wet bodembescherming
kiest voor bestuursrechtelijke handhaving en niet voor strafrechtelijke. Die
stelling kan ik niet onderschrijven. Het overtreden van de besproken bepaling
uit de Wet bodembescherming is wel degelijk strafbaar gesteld. Dat volgt uit
de artikelen 1a, 2, eerste lid, en 6, van de Wet op de economische delicten.
Dat vervolging voor het overtreden van deze bepaling in bepaalde gevallen
bovendien is aangewezen, volgt uit het Transactiebesluit milieudelicten en
de aanwijzing handhaving milieurecht van het openbaar ministerie. Ook vanuit
dit gezichtspunt kan artikel 13 van de Wet bodembescherming wat betreft de
materieelrechtelijke reikwijdte wel degelijk met de thans voorgestelde bepaling
worden vergeleken. Dat zou overigens niet anders worden indien het overtreden
van artikel 13 van de Wet bodembescherming niet strafrechtelijk doch bestuursrechtelijk,
door middel van bestuurlijke boetes, zou worden gehandhaafd, hetgeen, zo moet
ter voorkoming van misverstand worden benadrukt, thans niet het geval is. Ook voor punitieve sancties in het bestuursrecht gelden het legaliteitsvereiste
en het daaruit voortvloeiende voorzienbaarheidsvereiste.De leden van de fractie van de VVD hadden
twijfels over de verenigbaarheid van het voorgestelde artikel 429quater, tweede
lid, met het legaliteitsvereiste. Zij meenden dat mijn conclusie dat van strijd
met het voorzienbaarheidvereiste geen sprake is, op zijn minst voorbarig lijkt,
nu een door de wetgever gestelde norm alsook een in de rechtspraktijk ontwikkeld
normenstelsel waarbij de strafrechter aansluiting moet zoeken, naar hun waarneming
ontbreekt.In de memorie van antwoord heb ik begrip getoond voor de zorgen die bij
de leden van de verschillende fracties zijn gerezen. Tevens heb ik aangegeven
dat de zorg van de verschillende fracties wel moeten worden gerelativeerd.
Om de eerder in de memorie van antwoord genoemde redenen meen ik dat de wetgever
wel degelijk een norm heeft gesteld, die inhoudt dat het niet-treffen van
gehandicaptenvoorzieningen alleen dan strafbaar is, als een redelijke grond
daarvoor ontbreekt. Voorts heeft de strafrechter civielrechtelijke rechtsbronnen
om aansluiting bij de zoeken. Ik meen om deze redenen dat niet kan worden
gezegd dat de voorliggende strafbepaling onaanvaardbaar of onwenselijk zou
zijn. Naar mijn oordeel moet daarom niet worden teruggekeerd naar het oorspronkelijke
standpunt dat een strafbepaling als de onderwerpelijke in het kader van dit
wetsvoorstel thans niet passend is.De Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20042005-28221-E.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl