Wijziging van de Wet op de orgaandonatie (evaluatie); Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29494, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

14-04-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29494 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeenHoofdlijn wijzigingsvoorstelArtikelenArtikel IAArtikel 10, vijfde lidBArtikel 11, vijfde lidCArtikel 18, eerste lidD + EArtikel 20, algemeenArtikel 20, eerste lidArtikel 20, tweede lidArtikel 20, derde lidArtikel 20, vierde lidArtikel 20, vijfde lidArtikel 20, zesde lidFArtikel 22, algemeenArtikel 22, eerste lidArtikel 22, tweede lidArtikel 22, derde lidGArtikel 23Artikel IIAdministratieve lastenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29494Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 60 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 494Wijziging van de Wet op de orgaandonatie (evaluatie)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGAlgemeenDe afgelopen jaren is in Nederland met betrekking tot orgaandonatie een
beleid gevoerd dat in hoofdlijnen uit twee trajecten bestaat, namelijk het
ondersteunen en facileteren van medische beroepsbeoefenaren bij het uitvoeren
van donatieprocedures alsmede voorlichting geven aan het algemeen publiek,
teneinde de bewustwording over dit onderwerp te vergroten, en daarmee de bereidheid
tot donatie te verhogen. Beide trajecten hebben tot doel een verbetering van
het aanbod van donororganen te bewerkstelligen, zodat patiënten die wachten
op een donororgaan een grotere kans krijgen om een passend orgaan te ontvangen.
Voor veel van de patiënten die op de wachtlijst voor een donororgaan
staan, is een transplantatie de enig mogelijke behandeling. Voor hen is het
kunnen ontvangen van een donororgaan dus letterlijk van levensbelang.In vervolg op een algemeen overleg met de Vaste commissie voor VWS op
23 februari 2000 zijn maatregelen opgenomen in het plan van aanpak orgaandonatie.
In de periode daarna trad echter nog onvoldoende verbetering op in het aanbod
van orgaandonoren. Mede naar aanleiding van de in 2001 verschenen evaluatie
van de wet, uitgevoerd door ZonMw, is dan ook door de toenmalige minister
van VWS geconcludeerd dat de resultaten van de Wet op de orgaandonatie teleurstellend
zijn (brief 21 feb. 2002, Kamerstukken II 2001/02, 28 140, nr. 3).
Daarbij is ook gesteld dat, hoewel het aantal registraties in het Donorregister
aan de verwachtingen voldoet en het aantal weefseldonaties toegenomen is,
toch het effect van de maatregelen op het aantal orgaandonoren nog tegenvalt.
De inspanningen in de ziekenhuizen en de publieksvoorlichting hebben nog niet
geleid tot een verhoging van het aantal postmortale donoren van vitale organen.
Wel werd door de toenmalige minister naar aanleiding van de evaluatie en de
jaarcijfers van de Nederlandse Transplantatie Stichting geconcludeerd dat
de resultaten hoopgevend zijn voor wat betreft het raadplegen van het register
en donatie van houdbare organen. De aanbevelingen die naar aanleiding van
de evaluatie worden opgevolgd hebben voornamelijk betrekking op verbetering
van de uitvoeringspraktijk van de Wet op de orgaandonatie (WOD). Het onderhavige
wetsvoorstel kan mede gezien worden als het sluitstuk van het plan van aanpak
orgaandonatie waarmee diverse maatregelen getroffen zijn om het
aanbod van donororganen te bevorderen.In 2002 heeft de Coördinatiegroep Orgaandonatie (CG) naar aanleiding
van praktijkervaringen met de Wet op de orgaandonatie eveneens een rapport
uitgebracht. Deze rapportage is aangeboden als bijlage III bij Kamerstukken
II 2001–2002, 28 140, nr. 3. De CG bestaat uit een brede vertegenwoordiging
van verschillende organisaties die bij het onderwerp betrokken zijn: de NVZ
Vereniging van Ziekenhuizen, de Vereniging Academische Ziekenhuizen, de Koninklijke
Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG), de Nederlandse
Transplantatie Vereniging, de Stichting Landelijk Centrum Verpleging &
Verzorging, Zorgverzekeraars Nederland, de Nederlandse Transplantatie Stichting,
de Stichting Transplantatie Nu!, Arcares, de Leverstichting Nederland, de
Nierstichting Nederland, NIGZ-Donorvoorlichting en het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport hebben zitting in de CG die onder onafhankelijk voorzitterschap
van prof.dr. J.C. Terlouw staat. De CG doet in de rapportage een aantal aanbevelingen
die beogen voor betrokkenen in het veld de bedoeling van de wet te verduidelijken
en de verplichtingen te verhelderen. De CG beveelt aan om de verplichting
tot raadplegen van het Donorregister bij het overlijden van een voor donatie
geschikte persoon, expliciet op te nemen in de wettekst. Ook het moment waarop
geraadpleegd mag worden, dient volgens de CG duidelijker aangegeven te worden.Verder vindt de CG het wenselijk om het invullen van donatieformulieren,
waar die inzicht in het werkelijke donorpotentieel kunnen geven, minder vrijblijvend
te maken. Tenslotte constateert de CG dat de bepalingen rondom de voorbereidende
en preserverende handelingen in het veld soms tot een defensieve interpretatie
leiden en daarom raadt de CG aan om de betreffende wetsartikelen te nuanceren
en nader toe te lichten. Het onderhavige wetsvoorstel strekt hiertoe.In zijn advies «Nieuwe wegen naar orgaandonatie» van juni
2003 (Niet-dossierstuk vws0300864) geeft de Gezondheidsraad ontwikkelingen
weer ten aanzien van bepaalde aspecten van orgaandonatie. Dit advies leidt
niet tot wijzigingen in de bepalingen die betrekking hebben op orgaandonatie
bij leven. Het advies gaf wel aanleiding voor de nu voorgestelde wijziging
van het tweede lid van artikel 22.In vervolg op de motie Van Blerck-Woerdman (Kamerstukken II 1998/99, 26 200
XVI, nr. 30), de relatief gunstige uitkomst van een experiment met een regionale
herinneringsmailing en de aanbevelingen van ZonMw en de Coördinatiegroep
Orgaandonatie waren begin 2002 voorbereidingen gestart om een landelijke herinneringsmailing
uit te voeren aan diegenen die weliswaar al eerder zijn aangeschreven maar
die zich nog niet hebben laten registreren in het Donorregister. Die voorbereidingen
bestonden onder meer uit een technische aanpassing van de wet, om een dergelijke
aanschrijving mogelijk te maken. Een persoonlijke herinneringsmailing aan
alle ingezetenen van achttien jaar en ouder, die zich nog niet eerder hebben
laten registreren, zal zeer kostbaar zijn. Het voorgaande kabinet was van
mening dat de kosten niet zullen opwegen tegen de baten en heeft besloten
af te zien van een verplichte herinneringsmailing en de motie niet uit te
voeren. Het voorstel houdende wijziging van de Wet op de orgaandonatie in
verband met de toezending van donorformulieren waarover de Raad van State
eerder advies heeft uitgebracht, wordt dan ook ingetrokken, maar in het onderhavige
wetsvoorstel zijn wél de nodige bepalingen opgenomen die ertoe strekken
te kunnen komen tot een herhaalde aanschrijving.Een ander punt dat door de Coördinatiegroep Orgaandonatie is aangedragen
betreft de lacune in de WOD voor wat betreft het belang van internationale
samenwerking op het gebied van orgaandonatie. Met de Wet veiligheid en kwaliteit
lichaamsmateriaal (WVKL) wordt de verhouding met het buitenland op dit punt
afdoende geregeld. De import van onbewerkt lichaamsmateriaal moet onder de
WVKL altijd via een orgaanbank verlopen, tenzij het gaat om lichaamsmateriaal
waarvoor overeenkomstig de WOD toewijzing door een orgaancentrum heeft plaatsgevonden
en het materiaal naar zijn aard niet geschikt is om te worden aangeboden aan
een orgaanbank. In de praktijk betreft dit met name niet-houdbare organen
zoals hart of nier. De orgaanbank moet aan het orgaancentrum melden dat het
lichaamsmateriaal invoert met het oog op implantatie. De melding is uiteraard
bedoeld om het aan het orgaancentrum mogelijk te maken om ook ingevoerde houdbare
schaarse organen toe te wijzen.Het volledige beslissysteem van de WOD wordt in voorliggend voorstel niet
gewijzigd. Dit is in lijn met de aanbevelingen uit de eerste evaluatie van
de WOD. Besloten is om eerst te bezien of de intensieve aanpak onder het huidige
beslissysteem leidt tot verbetering in de aantallen orgaandonoren, zoals die
wél is gerealiseerd voor weefsels. De tussenrapportage van de tweede
wetevaluatie, die op verzoek van de toenmalige Tweede Kamer vóór
1 juli 2003 is verschenen (Kamerstukken II, 2002–2003, 28 140
nr. 12), geeft een eerste verkenning van de verschillende beslissystemen en
de hiermee samenhangende beginselen en belangen en van het door de overheid
getroffen beleid. De onderzoeksperiode tot het verschijnen van de tussenrapportage
van de tweede evaluatie is echter zo kort geweest, dat daarin niet meer dan
een globale richting kon worden aangegeven. De eindrapportage van de tweede
evaluatie zal in april 2004 verschijnen. Omdat deze eindrapportage ook de
verder nog noodzakelijke bouwstenen voor de discussie over een eventuele wijziging
van het beslissysteem levert is de verwachting dat deze discussie voor een
belangrijk deel in 2004 zijn beslag zal krijgen.Om in het geval dat van de mogelijkheid tot systeemwijziging gebruik zal
worden gemaakt geen tijd te verliezen vinden thans reeds in het kader van
de tweede evaluatie van de WOD verkenningen plaats door ZonMw naar verschillende
varianten van andere beslissystemen en de effecten die een eventuele wijziging
kan hebben op het huidige systeem en op de betekenis voor de momenteel aanwezige
registraties in het Donorregister. Desondanks is de verwachting dat een eventuele
systeemwijziging veel tijd zal kosten. Destijds is, na een proces van jaren,
een principiële keuze gemaakt voor het beslissysteem zoals dat in de
huidige wet geregeld is. Te verwachten is dat de te voeren discussie over
een wijziging van het beslissysteem en het eventueel voorbereiden van een
wijzigingsvoorstel voor een ander systeem, ingewikkelde ethische en morele
discussies met zich mee zal brengen.Omdat deze discussie over het beslissysteem tijdrovend zal zijn, en het
nu wel al noodzakelijk is om verbeteringen in de uitvoeringspraktijk aan te
kunnen brengen wordt dit wetsvoorstel thans ingediend en kan niet worden gewacht
op de uitkomsten van de discussies over het beslissysteem.Aan verschillende personen en organisaties die vanuit de praktijk met
orgaandonatie te maken hebben, is gevraagd om van een concept van dit wetsvoorstel
na te gaan hoe de voorgestelde wijzigingen uit zouden werken. Uit de reacties
van organisaties van beroepsbeoefenaren en patiënten werd duidelijk dat
ook het veld verwacht dat de voorgestelde wijzigingen in de praktijk positief
zullen uitwerken. Naar aanleiding van deze commentaren is de tekst nog aangepast.Hoofdlijn wijzigingsvoorstelZoals hiervoor al is aangegeven, zijn aanpassingen van de WOD gewenst
om zodoende de doelstellingen van de wet beter te realiseren. Een doelstelling
van de Wet op de orgaandonatie is het bevorderen van het aanbod van geschikte
donororganen. Het cruciale onderdeel van de procedure die leidt tot het beschikbaar
komen van postmortale donororganen, is dat een potentiële orgaandonor
tijdig als zodanig herkend wordt door de arts en dat deze arts vervolgens
daarnaar handelt. Door middel van dit wetsvoorstel worden nieuwe verplichtingen
opgenomen die juist deze fase van de donatieprocedure strikter regelen. Het
wetsvoorstel bevat verschillende nieuwe bepalingen waarmee verplichtingen
worden opgenomen, zoals de verplichting om bij ieder overlijdensgeval het
register te raadplegen, tenzij het reeds duidelijk is dat de betreffende persoon
medisch gezien niet in aanmerking komt als donor en het verplicht invullen
van een formulier bij overlijden in een ziekenhuis. Door middel van het formulier,
dat bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld zal worden, wordt verslag
gedaan van de wijze waarop de regels van de WOD en het ziekenhuisprotocol
zijn nageleefd. Door deze aanscherpingen zullen minder potentiële donororganen
nodeloos verloren gaan. De belangrijkste reden om deze nieuwe verplichtingen
op te nemen is dat verwacht wordt dat zo een positieve bijdrage geleverd wordt
aan de herkenning van potentiële orgaandonoren. Daarnaast is een belangrijk
voordeel dat door middel van het formulier ook essentiële informatie
over het werkelijke donorpotentieel beschikbaar komt. Tenslotte maakt de verslaglegging
op dit donatieformulier beter toezicht mogelijk.De overige wijzigingen hebben vooral ten doel om diegenen die professioneel
bij orgaandonatie betrokken zijn, de medische beroepsbeoefenaren, beter te
ondersteunen en te faciliteren in de uitvoeringspraktijk teneinde het aanbod
van organen te bevorderen. Waar diverse taken totnogtoe in ieder geval onder
verantwoordelijkheid van een arts moeten worden uitgevoerd en in de praktijk
ook meestal door deze zelf worden verricht, vermeldt het wetsvoorstel nu expliciet
de mogelijkheid om op instellingsniveau die taken aan een andere persoon te
delegeren. Natuurlijk geldt dit alleen voor zover het niet-medische taken
betreft die ook goed door een ander dan een arts gedaan kunnen worden zoals
bijvoorbeeld door een donatiefunctionaris of transplantatiecoördinator.
Voorbeelden daarvan zijn het raadplegen van het Donorregister en het leggen
van contact met het orgaancentrum.Met dit wetsvoorstel wordt mogelijk dat in het ziekenhuisprotocol voortaan
functionarissen aangewezen worden die in voorkomende gevallen deze taken uitvoeren,
zodat artsen daarvan geheel of gedeeltelijk ontlast kunnen worden. Uiteraard
moet de behandelend arts voorafgaand aan het raadplegen van het Donorregister
wel zélf beoordelen of de betrokkene medisch gezien als donor geschikt
zou zijn. Activiteiten die te maken hebben met het in gang zetten van een
donatieprocedure kunnen zodoende nooit gestart worden zonder dat de behandelend
arts hiervoor groen licht geeft. De uitvoering van de wet kan daardoor flexibeler
plaatsvinden, terwijl toch duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is.Ook worden met de voorliggende wijzigingsvoorstellen het moment waarop
en de volgorde waarin handelingen in de donatieprocedure uitgevoerd mogen
worden, duidelijker vastgelegd. Geregeld wordt nu dat het Donorregister al
geraadpleegd mag worden als een persoon naar redelijke verwachting binnen
afzienbare tijd zal overlijden. Ook is in het wetsvoorstel ter verduidelijking
aangegeven welke handelingen er, als er een positieve wil in het register
is aangetroffen, al vóór het intreden van de dood verricht mogen
worden.Deze nadere omschrijvingen leiden ertoe dat de onzekerheden worden weggenomen
die thans in de praktijk worden gevoeld, terwijl toch een zorgvuldige gang
van zaken gewaarborgd is.Vervolgens wordt met het wetsvoorstel in artikel 20, derde lid, verduidelijkt
dat als een overledene zélf toestemming heeft gegeven voor orgaandonatie
er geen toestemming van anderen meer is vereist. Uitgangspunt van de wet is
immers dat eenieder in beginsel zélf beschikkingsbevoegd is ten aanzien
van orgaandonatie na zijn overlijden, en dat de nabestaanden daarover geen
eigen rechten hebben. Buiten de situatie dat de overledene de nabestaanden
uitdrukkelijk heeft aangewezen om te beslissen over de orgaandonatie, kunnen
slechts in geval van minderjarigheid, wilsonbekwaamheid of het ontbreken van
een wilsverklaring, de nabestaanden in de plaats van de potentiële donor
treden bij de beslissing over het al dan niet optreden als orgaandonor. In
het geval wél een geldige positieve wilsverklaring is afgegeven hoeft
aan de nabestaanden dan dus ook geen toestemming te worden gevraagd en als
er geen nabestaanden zijn, is dat ook geen belemmering voor het doorgaan van
de donatieprocedure. Uiteraard zullen wel de naasten van de overledene indien
aanwezig of onmiddellijk bereikbaar op de hoogte moeten worden gesteld. Zou
daarbij blijken van bezwaren, dan kan op grond daarvan alleen in zeer uitzonderlijke
gevallen van donatie worden afgezien. Een andere situatie betreft het geval
waarin de overledene geen toestemming of bezwaar voor donatie heeft laten
registreren, of door middel van de registratie zijn nabestaanden of een specifiek
persoon heeft aangewezen als beslisser(s). Dan moet er een gesprek met de
in artikel 11 bedoelde perso(o)n(en) worden gevoerd om de ingevolge het wetsysteem
vereiste toestemming voor donatie te verkrijgen. Zonder deze toestemming is
er in deze situatie geen donatie mogelijk. Het ontbreken van een (positieve)
wilsverklaring van de stervende zelf blijkt tot dusverre door degenen die
dan mogen beslissen vaak te worden uitgelegd als de wens van de overledene
om geen toestemming voor orgaandonatie te hebben willen geven. Het ontbreken
van een wilsverklaring betekent formeel echter niet meer en niet minder dan
dat de stervende noch toestemming heeft gegeven, noch bezwaar heeft gemaakt.
Het antwoord op de toestemmingsvraag die in deze situatie aan de in artikel
11 bedoelde perso(o)n(en) of aangewezen beslisser moet worden gesteld, is
dus nog onbekend.In de praktijk wordt, in weerwil van de positieve wilsverklaring van de
overledene zélf, nog te vaak aan de nabestaanden toestemming voor orgaandonatie
gevraagd of worden de door hen ingebrachte bezwaren gehonoreerd. Zoals hiervoor
ook reeds aangegeven strookt dat niet met het uitgangspunt van de wet omtrent
de uitsluitende beschikkingsbevoegdheid van de donor en schaadt dit bovendien
de zwaarwegende belangen van de potentiële ontvangers van diens organen.Het wetsvoorstel maakt het onderscheid duidelijk tussen de situatie waarin
wel en waarin geen geldige wilsverklaring aanwezig is.Tenslotte wordt het mogelijk om nieuwe ingezeten aan te schrijven ten
behoeve van registratie in het Donorregister. Eveneens wordt het mogelijk
om mensen die nog niet eerder een aan hen toegezonden registratieformulier
hebben geretourneerd, opnieuw te benaderen.ArtikelenArtikel IAArtikel 10, vijfde lidDoor deze bepaling in de wet op te nemen wordt de mogelijkheid gecreëerd
om door middel van een algemene maatregel van bestuur te regelen dat bij de
jaarlijkse aanschrijving ook aan personen die voor het eerst in een basisadministratie
zijn ingeschreven en die niet al later op grond van het eerste lid van artikel
10 zullen worden aangeschreven, een registratieformulier toegezonden wordt.
Het gaat daarbij in de praktijk dus om immigranten die zich enig jaar hier
gevestigd hebben en al ouder zijn dan 19 jaar; immigranten die op het moment
van inschrijving de leeftijd van 19 jaar nog niét hebben bereikt zullen
immers meelopen met de jaarlijkse aanschrijving op grond van het eerste lid,
dat wil zeggen dat zij – uiteraard alleen indien zij op het tijdstip
waarop de jaarlijkse aanschrijving plaats heeft nog steeds als ingezetene
zijn ingeschreven – worden aangeschreven in het jaar nadat zij 18 jaar
zijn geworden, conform de huidige werkwijze van het Donorregister.Omdat immigranten die op het moment van vestiging 19 jaar of ouder zijn,
tot dusverre niet zijn aangeschreven, is uiteindelijk ook een aantal registraties
gemist. Hoe groot dat aantal is valt niet precies te zeggen, maar indicatief
is het gegeven dat in het jaar 2001 zo'n 133 400 mensen zich in Nederland
hebben gevestigd. De toevoeging geeft voorts de mogelijkheid personen aan
wie reeds een donorformulier is toegezonden en van wie nog geen wilsverklaring
in het register is opgenomen opnieuw een donorformulier toe te zenden. In
de algemene maatregel van bestuur kunnen categorieën van personen aangewezen
worden die hiervoor in aanmerking komen. Het is bijvoorbeeld niet de bedoeling
om personen ouder dan 80 jaar een herinneringsbrief te sturen, omdat zij vanwege
hun leeftijd in de praktijk geen donor meer kunnen zijn. Van de mogelijkheid
die het vijfde lid zal bieden, wordt uiteraard alleen gebruik gemaakt indien
de middelen die voor de uitvoering van de algemene maatregel van bestuur nodig
zijn ter beschikking worden gesteld en de kosten-batenverhouding aanzienlijk
is verbeterd ten opzichte van de situatie in 2002.BArtikel 11, vijfde lidDe ontwikkelingen in de transplantatiewetenschap kunnen ertoe leiden dat
op een gegeven moment met succes een «nieuw» orgaan kan worden
getransplanteerd. Dat wil zeggen een orgaan waarvan ten tijde van het opmaken
van een bepaalde wilsbeschikking door een persoon nog niet bekend was dat
het voor transplantatie bruikbaar zou zijn. De betreffende persoon heeft dus
ook geen expliciete beslissing over het al dan niet uitzonderen van toestemming
voor donatie van zo'n orgaan kunnen nemen. Zo betreft het bij de op de achterzijde
van het donorformulier vermelde (en door aankruisen van toestemming uit te
zonderen) organen vanzelfsprekend alleen de al langer regulier te transplanteren
organen. Omdat op een gegeven moment bleek dat ook darmen met succes zouden
kunnen worden getransplanteerd, is bij de herziening van het Besluit donorregister
in 2001 de achterzijde van het donorformulier uitgebreid met een rubriek «darmen»,
opdat de mogelijkheid zou bestaan ook deze organen van de toestemming uit
te zonderen. In de toelichting bij het herziene besluit is aangegeven dat
alleen in de gevallen dat de nabestaanden of de door betrokkene
aangewezen persoon bevoegd zijn tot het nemen van de beslissing omtrent donatie,
toestemming ook betrekking kan hebben op nieuwe organen. Ten aanzien van mensen
die zich als donor hebben laten registreren geldt dat echter niet. Het ligt
desondanks niet in de rede dat degenen die toestemming hebben laten registreren
zelf steeds een aanvullende verklaring over nieuwe organen opmaken en bij
zich dragen. Het voorgaande betekent dat bij een dergelijke aanpak toch verschillende
«nieuwe» organen verloren zullen kunnen gaan. Alleen al om dat
te voorkomen is een regeling in de wet zelf vereist, die expliciet mede betrekking
heeft op de mogelijkheid van het verlenen van aanvullende toestemming voor
het uitnemen van een «nieuw» orgaan. Het onderhavige artikel strekt
er toe om zulks op eenvoudige en efficiënte wijze te regelen. De wijze
waarop de aanvullende toestemming verleend kan worden volgt volledig de systematiek
van de WOD. Donatie is uitsluitend mogelijk indien toestemming verleend is.
Als van de overledene zelf geen wilsverklaring omtrent het nieuwe orgaan bekend
is omdat de mogelijkheid van transplantatie van dat orgaan op het tijdstip
van toestemming nog niet aan de orde was, kan overeenkomstig de huidige regeling
van artikel 11 voor donatie van dat orgaan aanvullende toestemming worden
verleend door de nabestaanden respectievelijk de aangewezen persoon. Het maakt
hierbij niet uit of de toestemming van de overledene is verleend middels een
geregistreerd donorformulier of door een andere wilsverklaring. Het referentiepunt
is de tekst van het op het tijdstip van toestemming geldende donorformulier;
dit zijn de organen waarvan op dat moment bekend was dat ze geschikt waren
voor donatie en waarover de overledene bewust een beslissing heeft kunnen
nemen. Aan de wilsbeschikking die door de overledene zelf eerder afgegeven
is kan uiteraard niet getornd worden.CArtikel 18, eerste lidIn het gewijzigde artikel 18, eerste lid, wordt de mogelijkheid geboden
degene die de dood vaststelt te ontlasten van de verantwoordelijkheid om er
voor te zorgen dat van het vermoedelijk beschikbaar komen van donororganen
melding wordt gedaan, nu daarvoor door het ziekenhuis ook een andere persoon
aangewezen kan worden. Ook het doen van de feitelijke melding is een niet-medische
handeling, die heel goed door een ander dan de arts uitgevoerd kan worden.Om te waarborgen dat de uitvoering van deze taak altijd en op de juiste
wijze geschiedt, is het wel nodig dat de verantwoordelijkheid hieromtrent
wordt vastgelegd, in casu via het ziekenhuisprotocol bedoeld in artikel 23.
Het is uiteraard ook mogelijk om de arts in het protocol aan te wijzen als
functionaris bedoeld in dit artikel. Altijd is het wel de behandelend arts
die vast moet stellen of een patiënt een potentiële donor is.D + EArtikel 20, algemeenHet voorgestelde nieuwe artikel 20 bevat ten opzichte van het huidige
artikel een aantal wijzigingen die bij een overlijdensgeval een aantal expliciete
verplichtingen in het leven roepen. Zo wordt verduidelijkt welke stappen op
welk moment gezet mogen worden.In grote lijnen betekent dit het volgende. Ten eerste wordt in het eerste
lid van artikel 20 expliciet vastgelegd dat bij elk overlijdensgeval het register
moet worden geraadpleegd, behalve wanneer het reeds duidelijk is dat er contra-indicaties
zijn waardoor de persoon medisch gezien niet aanmerking komt als
donor. Uiteraard is het niet zinvol om het register te raadplegen als al vast
staat dat de stervende niet geschikt is als donor. Deze zou bijvoorbeeld te
oud kunnen zijn of zou er sprake kunnen zijn van één van de
algemene medische contra-indicaties die al bekend zijn. Omdat in de praktijk
veel onzekerheid bleek te bestaan over het moment waarop in verband met een
mogelijke donatieprocedure de eerste maatregelen mogen worden getroffen, is
in het eerste lid van artikel 20 van het wetsvoorstel met zoveel woorden gesteld
dat het raadplegen van het register reeds kan gebeuren op het moment dat de
persoon naar redelijke verwachting binnen afzienbare tijd zal overlijden.
Hiermee wordt dus expliciet bepaald dat niet altijd gewacht behoeft te worden
tot het moment dat de persoon is overleden. In het Modelprotocol postmortale
orgaan- en weefseldonatie, dat is opgesteld onder leiding van het Kwaliteitsinstituut
voor de Gezondheidszorg CBO is een dergelijke gang van zaken reeds beschreven.
Verder zal het in het eerste lid expliciteren van de verplichting om na te
gaan of er een wilsbeschikking met betrekking tot orgaandonatie is en de in
het nieuwe vierde lid opgenomen verplichting om bij ieder overlijdensgeval
een formulier in te vullen steeds vanzelfsprekender worden om bij ieder overlijden
expliciet stil te staan bij de vraag of de betrokkene orgaandonor kan zijn.In geval van een contra-indicatie zal in het in het vierde lid genoemde
formulier slechts aangegeven behoeven te worden van welke contra-indicatie
er bij deze persoon sprake was.Artikel 20, eerste lidDe bepalingen van het eerste lid maken duidelijk dat de behandelend artsen,
behalve de artsen van de categorieën die op grond van de algemene maatregel
van bestuur van het zesde lid worden uitgezonderd, bij élk overlijden
verplicht zijn om na te gaan of de patiënt geschikt zou zijn als orgaandonor.
Als dit het geval is, moet de in het protocol aangewezen functionaris nagaan
of er toestemming is in het register of in een schriftelijke verklaring. Als
een patiënt stervende is en naar redelijke verwachting binnen afzienbare
tijd, doorgaans is dit binnen enkele uren, zal overlijden, kan dus reeds het
register worden geraadpleegd. Of het raadplegen van het register in een concreet
geval prudent is, is ter beoordeling van de behandelend arts. Omdat het raadplegen
van het register een neutrale handeling is zal er zelden bezwaar zijn om het
register kort vóór het overlijden te raadplegen. Als er een
positieve wil is geregistreerd kunnen namelijk vervolgens op grond van artikel
22, eerste lid, vóór het intreden van de dood ook reeds handelingen
worden verricht ten behoeve van onderzoek naar contra-indicaties.Niet altijd zal het register reeds vóór het overlijden kunnen
zijn geraadpleegd. Het eerste lid van artikel 20 schrijft voor dat in dat
geval wel zo spoedig mogelijk ná het intreden van de dood het register
moet worden geraadpleegd. Dat wil zeggen ofwel zo spoedig mogelijk nadat bij
een beademde patiënt op grond van het klinisch onderzoek de diagnose
hersendood is gesteld, ofwel zo spoedig mogelijk nadat op grond van adem-
en hartstilstand het overlijden is geconstateerd. De verplichting van spoedige
raadpleging heeft ook als doel om in voorkomend geval nog tot uitvoering van
een non-heart-beating donatieprocedure te kunnen overgaan. Het opnemen van
een exact tijdstip is uiteraard niet mogelijk, omdat vooraf niet bekend is
wanneer het precieze moment van overlijden zal zijn. Het nieuwe eerste lid
bepaalt expliciet dat het raadplegen van het register gebeurt door de in het
instellingsprotocol aangewezen functionaris.Zoals gezegd moet de behandelend arts voorafgaand aan het raadplegen uiteraard
wel zélf nagaan of de patiënt geschikt is als orgaandonor. Activiteiten die te maken hebben met het in gang zetten van een donatieprocedure
kunnen zodoende dus nooit gestart worden zonder dat de behandelend arts hiervoor
groen licht geeft.Artikel 20, tweede lidIn het tweede lid van artikel 20 wordt voorgesteld dat de in het protocol
aangewezen functionaris eveneens de in de huidige wet aan de arts opgelegde
taak op zich neemt om de nabestaanden om toestemming te vragen. Aangezien
het raadplegen van het register en van de nabestaanden geen medische taak
is, die echter wel dicht tegen de hulpverlenende taak van de arts aan ligt,
kan deze ook goed worden verricht door andere, bij voorkeur hiervoor opgeleide,
personen. De voorkeuren en mogelijkheden in een bepaald ziekenhuis zullen
bepalen welke functionaris voor welke taak wordt aangewezen in het protocol.
Dit kan dus ook de behandelend arts zijn. In de toelichting bij artikel 23
komen wij uitgebreider terug op het aanwijzen van deze functionaris. Artikel 20, derde lidDe bedoeling van deze in het wetsvoorstel opgenomen bepaling is te bereiken
dat niet lichtvaardig wordt omgegaan met de toestemming die de overledene
zelf voor donatie heeft gegeven. Het komt in de praktijk voor dat in weerwil
van de bedoeling van de wet rekening wordt gehouden met bezwaren van nabestaanden
terwijl er een positieve wil is aangetroffen van de overledene zelf of dat
in dat geval toch nog toestemming aan de nabestaanden wordt gevraagd. Er dient
echter ook met het belang van de potentiële ontvangers van een donororgaan
rekening gehouden te worden. Dit zijn de patiënten die op een wachtlijst
staan om een donororgaan te ontvangen, dat voor hen van levensbelang kan zijn.
Daarom wordt in het derde lid van artikel 20 nu expliciet aangegeven dat in
het geval van een positieve wil van de betrokkene, anders dan in het tweede
lid, de naasten van de overledene alleen op de hoogte worden gesteld van de
wijze waarop aan de toestemming gevolg wordt gegeven. Het betreft dan een
gesprek waarin de in het protocol aangewezen functionaris hen op de hoogte
stelt van de wens van de overledene om na zijn overlijden organen ter beschikking
te stellen voor donatie en waarin hij aangeeft welke organen geschikt zijn
om te transplanteren en dus zullen worden uitgenomen. Toestemming voor donatie
is immers al aanwezig en kan door anderen ook niet ongedaan worden gemaakt.
Dat neemt niet weg dat bij dat gesprek kan blijken dat de naasten ernstige
bezwaren tegen een voorgenomen orgaandonatieprocedure hebben. De Nederlandse
Vereniging voor Neurologie (NVN) en de KNMG vragen nadrukkelijk aandacht voor
deze moeilijke situatie. Wij zijn in beginsel van mening dat de wens van de
overledene, die een bewuste eigen keuze heeft gemaakt, behoort te worden gevolgd.
Dat hoort in deze situatie ook de inzet van degene die het gesprek voert te
zijn. Niettemin kan sprake zijn van dermate heftige en emotionele bezwaren
van naasten dat van de arts niet gevergd kan worden dat hij, alleen gelet
op de wil van de overledene, tot uitname van organen overgaat. In dergelijke
uitzonderlijke gevallen is sprake van een conflict van plichten waarin de
zorg van een goed hulpverlener meebrengt dat van verwijdering van organen
wordt afgezien. Een en ander is geheel in overeenstemming met de gedachten
die destijds op dit punt aan de wet ten grondslag lagen; het wetsvoorstel
brengt slechts een verduidelijking aan.De formulering van het artikel houdt tevens in dat overleg met de naasten,
als al duidelijk is dat de betrokkene toestemming heeft gegeven voor donatie,
soms ook al plaats kan vinden vóór het overlijden van de patiënt. In de praktijk zal van geval tot geval worden bezien welk moment geschikt
is en wat in de gegeven situatie zorgvuldig is.Het nieuwe derde lid van artikel 20 hanteert de term «daarvoor in
aanmerking komende, onmiddellijk bereikbare naasten». Dat wil zeggen
dat niet perse de in artikel 11 bedoelde nabestaanden van de toestemming van
de overledene zelf op de hoogte hoeven te worden gesteld. Zij zijn immers
in dit geval niet degenen van wie toestemming voor het verwijderen van organen
is vereist. In gevallen waarin sprake is van een voorafgaande opname of behandeling
van de patiënt, zijn de naasten degenen met wie er eerder in het kader
van de behandeling contacten zijn geweest.Veelal zijn dat uiteraard de partner, de ouders of de kinderen van de
betrokkene, die ook tot de in artikel 11 bedoelde nabestaanden behoren, maar
noodzakelijk is dat niet. Denkbaar is ook dat een goede vriend of vriendin
van de patiënt een rol heeft gespeeld bij de behandeling. Is geen sprake
van een voorafgaande opname of behandeling, dan ligt het, afhankelijk van
de concrete omstandigheden, voor de hand de partner, kinderen of ouders te
informeren. De betrokkene moet volgens de bepaling wel onmiddellijk bereikbaar
zijn. Daarmee is bedoeld aan te geven dat indien de naasten niet onmiddellijk
bereikbaar zijn, dit geen belemmering is voor de donatieprocedure, de vereiste
toestemming is immers al aanwezig. Niet onmiddellijk bereikbaar zijn van naasten
mag er overigens niet toe leiden dat aan hen blijvend informatie over de wilsbeschikking
en de donatieprocedure onthouden wordt. Het (zo snel mogelijk) informeren
van hen, eventueel achteraf, is onderdeel van een correct uitgevoerde donatieprocedure.Overigens kan, indien de overledene toestemming heeft gegeven op een donorformulier
waarop niet alle, ten tijde van het overlijden te doneren, organen zijn opgesomd,
overeenkomstig het nieuwe vijfde lid van artikel 11 om aanvullende toestemming
worden gevraagd voor eventueel nieuw te doneren organen. Dan zal dus in ieder
geval ook contact moeten worden opgenomen met de in artikel 11 bedoelde personen. Artikel 20, vierde lidMet het vierde lid wordt de verplichte verslaglegging van de toepassing
van artikel 20, eerste tot en met derde lid geregeld. Hiertoe wordt bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur een formulier vastgesteld. De belangrijkste
reden om de verplichting tot het invullen van een dergelijk formulier in de
wet op de nemen is dat verwacht wordt dat zo een positieve bijdrage geleverd
wordt aan de herkenning van potentiële orgaandonoren. Door het moeten
invullen van het formulier worden medische professionals zich bij elk overlijden
bewust van de eventuele mogelijkheid van orgaandonatie. Bovendien kan door
middel van analyse van de formulieren een beter inzicht verkregen worden in
het donorpotentieel en de oorzaken waardoor dit niet ten volle wordt benut,
en zo zal naar verwachting een bijdrage geleverd worden aan het verder verbeteren
van het aantal donatieprocedures. Daarbij komt nog dat de gewenste informatie
niet op andere wijze verkregen kan worden. Daarnaast maakt documenteren door
middel van gestandaardiseerde formulieren de mogelijkheden van controle op
naleving van de verplichtingen beter. Tenslotte is het voor gestandaardiseerde
analyses nuttig dat het orgaancentrum ook over de informatie kan beschikken.
De informatieverstrekking mag uiteraard niet verder gaan dan anonieme en geaggregeerde
gegevens omdat persoonsgegevens optimaal beschermd moeten worden. Het bij
of krachtens algemene maatregel van bestuur uit te werken formulier zal in
ieder geval zo beknopt mogelijk gehouden worden en zal gebaseerd worden op
het thans in gebruik zijnde formulier in het modelprotocol. Dit artikellid
voorziet in de mogelijkheid om in de bedoelde algemene maatregel van bestuur zonodig ook nadere regels te stellen inzake het verstrekken
van de benodigde gegevens aan het orgaancentrum. Het thans in gebruik zijnde
formulier wordt door een aantal ziekenhuizen op vrijwillige basis ingevuld
en de verzamelde gegevens worden thans ook al – anoniem en geaggregeerd –
door het orgaancentrum met behulp van een computerprogramma geanalyseerd.
Door de mogelijkheid om met het verplicht te stellen formulier de te verzamelen
gegevens ook beschikbaar te stellen aan het orgaancentrum wordt aangesloten
bij de huidige praktijk waarbij waardevolle informatie beschikbaar komt over
het donorpotentieel. De nieuwe verplichting zal voor degenen die het formulier
thans vrijwillig invullen, geen extra belasting veroorzaken. Op de administratieve
lasten die met deze nieuwe verplichting zijn gemoeid wordt later in de toelichting
teruggekomen.Artikel 20, vijfde lidSignalen uit de praktijk geven aan dat het voor artsen en verpleegkundigen
nog niet altijd helder is of, en zo ja, welke medische gegevens van personen
zij mogen verstrekken aan het orgaancentrum. In het geval inzage in het medisch
dossier van betrokkene aan een ander dan de arts werd gevraagd is ook niet
altijd helder of dit toegestaan was. Het betreft gegevens over de potentiële
donor opdat ook het orgaancentrum kan beoordelen of betrokkene medisch gezien
geschikt is als donor. Indien dit het geval is, gaat het ook om gegevens die
noodzakelijk zijn voor de toewijzing van organen.Met dit artikel wordt bepaald dat het aan diegenen die belast zijn met
het melden van de organen aan het orgaancentrum toegestaan is het medisch
dossier van betrokken in te zien voor zover dit nodig is in verband met de
toewijzing van organen. Het verstrekken van gegevens indien van belang voor
de donatieprocedure is eveneens toegestaan. Hoewel de betrokken potentiële
donor zelf niet meer in staat is om toestemming te geven voor inzage in en
verstrekken van medische gegevens, mag verondersteld worden dat de betrokken
potentiële donor hiermee akkoord had zullen gaan, aangezien inzage in
het dossier van de patiënt uitsluitend het uitvoeren van de donatieprocedure
dient, en in dit stadium van de procedure is toestemming voor donatie aanwezig.
Zonder toestemming voor donatie kan immers nooit het vermoedelijk beschikbaar
komen van een orgaan gemeld worden.De bewoordingen van artikel 20, vijfde lid, inhoudende dat aan de donatiefunctionaris
inzage in het dossier van de patiënt wordt verstrekt, voor zover dat
voor de uitoefening van zijn werkzaamheden noodzakelijk is, maken duidelijk
dat dan in termen van artikel 7:457, eerste lid, BW sprake is van een geval
waarin het bepaalde bij of krachtens de wet verplicht tot verstrekking van
de gegevens zonder toestemming van de patiënt.Artikel 20, zesde lidOp grond van dit onderdeel kunnen bijvoorbeeld artsen die in hun dagelijkse
praktijk niet of nauwelijks met donatieprocedures in aanraking zullen komen,
worden vrijgesteld van de verplichtingen die uit artikel 20 voortvloeien.
Artsen die in een omgeving werken waar orgaandonatie feitelijk vrijwel altijd
onmogelijk is behoeven niet belast te worden met deze verplichtingen. Gedacht
kan worden aan verpleeghuisartsen, van wie de patiënten veelal te oud
zijn om orgaandonor te kunnen zijn en bij wie relatief vaak sprake zal zijn
van een contra-indicatie voor donatie. Ook voor huisartsen zullen donatieprocedures
nauwelijks aan de orde zijn omdat in die gevallen dat zij de dood constateren
er veelal sprake zal zijn van overlijden in de thuissituatie van patiënten
die aan een ernstige aandoening lijden die vaak een contra-indicatie
voor donatie is. In de desbetreffende algemene maatregel van bestuur zal worden
geregeld wanneer en hoe de bedoelde categorieën artsen bij overlijdensgevallen
gehouden zijn een donatieprocedure in gang te zetten.FArtikel 22, algemeenHet artikel in de huidige wet over de voorbereidende en preserverende
handelingen blijkt in de praktijk tot veel vragen te leiden omdat niet altijd
helder is welke handelingen op welk moment toegestaan zijn. In de voorgestelde
wijziging voor artikel 22 wordt daarom meer expliciet aangegeven welke handelingen
op welk moment mogen worden verricht.Bovendien is er onderscheid gemaakt tussen beademde en niet-beademde patiënten.
Om die reden is een lid toegevoegd.In het wijzigingsvoorstel is nu aangegeven om welke maatregelen het gaat,
zoals bijvoorbeeld het in stand houden van de kunstmatige beademing en het
kunstmatig in stand houden van de bloedsomloop. Ook de in-situpreservatie
ten behoeve van een zogenoemde non-heart-beatingprocedure is explicieter geregeld.
Omdat het al geruime tijd mogelijk is om sommige organen ter plekke in het
lichaam te koelen (in-situ te preserveren) was op grond van de huidige wet
het nemen van deze preserverende maatregelen al mogelijk.De uitvoering van de voorbereidende handelingen zoals omschreven in artikel
22 legt een aantal verplichtingen op aan de instelling die deze handelingen
verricht. In dit verband is het relevant in algemene zin kort in te gaan op
de bekostiging van deze handelingen. Volgens de vigerende bekostigingssystematiek
maken de ziekenhuizen jaarlijks produktieafspraken met de ziektekostenverzekeraars.
Naast de reguliere budgetten uit productieafspraken ontvangen de ziekenhuizen
een kostenvergoeding voor de verrichte donatieactiviteiten van het orgaancentrum
(in casu de Nederlandse Transplantatie Stichting). Daarbij gaat het ook om
een vergoeding van voorbereidingskosten zoals de testen die noodzakelijk zijn
in het kader van de hersendoodverklaring. Los van de huidige bekostigingssystematiek
wordt sinds enige jaren concreet gewerkt aan een bekostigingssystematiek die
gebaseerd is op prestaties en de daarmee samenhangende kosten (de zogenaamde
Diagnose Behandel Combinaties (DBC's)). In 2004 zullen de DBC's gefaseerd
worden ingevoerd in de ziekenhuizen en de huidige bekostigingssystematiek
vervangen. DBC's zijn van belang om meer transparantie en doelmatigheid in
de ziekenhuis- en medische specialistische zorg te realiseren. De toekomstige
bekostiging van transplantaties met inbegrip van de voorbereidingskosten kunnen
dan ook door middel van de DBC-systematiek verlopen.Artikel 22, eerste lidAls duidelijk is dat de patiënt zelf toestemming heeft gegeven mogen
er vóór het intreden van de dood reeds voorbereidingen worden
getroffen onder twee voorwaarden, namelijk dat uitstel tot na het intreden
van de dood in verband met de voorgenomen implantatie niet mogelijk is en
de handelingen niet strijdig zijn met de geneeskundige behandeling van die
persoon. Met betrekking tot de tekst van de huidige wet rees in het bijzonder
de vraag of een stervende die mogelijk donor zou kunnen zijn, aan de beademing
gebracht mag worden – in vaktermen spreekt men van intuberen –
uitsluitend met het oog op het geschikt houden van de organen.
In de toelichtende stukken bij de tekst van de huidige wet was aangegeven
dat intuberen belastend is en daarom niet in overeenstemming met de eis dat
de handelingen niet strijdig mogen zijn met de geneeskundige behandeling van
de betreffende persoon. Naar aanleiding van vragen uit de praktijk hierover
is in het voorjaar van het jaar 2000 met een groot aantal neurologen, neurochirurgen
en intensivisten van gedachten gewisseld. Uiteindelijk heeft dit geleid tot
een genuanceerde uitspraak van de Vereniging voor Neurologie. De conclusie
van deze vereniging is dat bij patiënten die bewusteloos zijn intubatie
niet belastend is.Op 19 juli 2000 is vervolgens door het ministerie van eerste ondergetekende
een brief verzonden aan de Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgen, de
Nederlandse Vereniging voor Klinische Neurofysiologie, de Nederlandse Vereniging
voor Neurologie en de Intensivisten Vereniging Nederland (deze vereniging
is inmiddels opgeheven waardoor als beroepsvereniging voor intensivisten nu
moet worden aangemerkt de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care) waarin
gedetailleerd is aangegeven in welke situatie van bewusteloosheid intuberen
niet belastend is en in welke situatie dat minder zeker is (kenmerk brief
CSZ/ME 2090588, zie bijlage). In het laatste geval moet, zo is gesteld, intuberen
achterwege blijven. Tevens is toen de commissie Herziening modelprotocol op
de hoogte gesteld van de visie van de beroepsverenigingen.De commissie heeft vervolgens in het herziene modelprotocol, onder verwijzing
naar de brief van 19 juli 2000, aangegeven dat intuberen uitsluitend
met het oog op geschikt houden van de organen mag plaatsvinden als zeker is
dat het niet belastend is voor de patiënt. Mede op basis van het gestelde
in het modelprotocol kunnen betrokken beroepsbeoefenaren op een respectvolle
manier de nabestaanden informeren.In de voorgestelde wijziging van het eerste lid van artikel 22 is nu dan
ook met zo veel woorden aangegeven dat één van de voorbereidingen
die onder de twee genoemde voorwaarden mag worden getroffen, het in werking
stellen van kunstmatige beademing is. Verder duidt het wijzigingsvoorstel
voor dit lid van artikel 22 ook de overige handelingen aan die mogen worden
verricht onder de genoemde voorwaarden.Met het oog op situaties waarin het vermoeden bestaat dat bij een patiënt
de hersendood zal intreden wordt naast het in werking stellen van kunstmatige
beademing uiteraard ook het in stand houden daarvan genoemd. Voor alle duidelijkheid
is afzonderlijk daarvan het in stand houden van de bloedsomloop genoemd. Kunstmatig
in stand houden van de bloedsomloop betreft het in stand houden van de vochthuishouding
in het algemeen en van de juiste verhouding van in het bloed opgeloste stoffen.
Dit gebeurt door het toedienen van medicamenten ter ondersteuning van de bloeddruk
en door medicamenteuze en mechanische ondersteuning van de hartfunctie. Door
al deze maatregelen wordt de zuurstofvoorziening van de weefsels, ook van
de potentieel te doneren organen, gehandhaafd of geoptimaliseerd. Het stabiel
houden van een donor vereist voortdurende analyse en bewaking.Verder wordt, evenals in het huidige eerste lid van artikel 22, genoemd
onderzoek ter voorbereiding van de implantatie. Gedacht kan worden aan urine-onderzoek
en aan bloedafname ten behoeve van onderzoek naar contra-indicaties zoals
HIV-infectie en ten behoeve van onderzoek naar weefseltypering en naar nier-
en leverfunctiestoornissen. Verder komt het voor dat bij potentiële donoren
van vitale organen een elektrocardiogram en een thoraxfoto worden gemaakt.Ten slotte worden in het eerste lid genoemd: andere maatregelen noodzakelijk
om organen geschikt te houden voor implantatie. Onder deze preserverende
maatregelen valt bijvoorbeeld het bij beademde patiënten in stand houden
van een goede lichaamstemperatuur en het toedienen van de deels hierboven
ook genoemde medicamenten die tot doel hebben de organen te beschermen tegen
de nadelige gevolgen van zuurstoftekort in de periode tussen uitname en implantatie.Artikel 22, tweede lidDit lid geeft aan wat wel en niet mag als er ten aanzien van een niet-beademde
patiënt geen wil in het register is aangetroffen en bij hem de dood is
ingetreden. De bepaling legitimeert het treffen van maatregelen, maar alleen
maatregelen die gericht zijn op het geschikt houden van organen voor implantatie.Een belangrijke voorwaarde die dus geldt is dat allereerst het register
moet zijn geraadpleegd en er geen wilsverklaring moet zijn aangetroffen (en
ook geen schriftelijke verklaring gevonden moet zijn). Het feit dat het register
moet zijn geraadpleegd, betekent dat daarvóór niet met preserverende
maatregelen mag worden begonnen. Denkbaar is immers dat zal blijken dat de
overledene bezwaar heeft laten registreren.De rechtszekerheid die het register aan die personen beoogt – en
ook behoort – te bieden, brengt mee dat geen handelingen mogen worden
verricht gericht op het geschikt houden van de organen zolang het register
nog niet geraadpleegd is. In de praktijk behoeft dat geen problemen op te
leveren omdat op grond van het nu voorgestelde eerste lid van artikel 20 duidelijk
is dat met raadpleging van het register niet behoeft te worden gewacht tot
de dood is ingetreden.Het intreden van de dood duidt op het moment dat de verantwoordelijke
arts op grond van zijn medische kennis en ervaring constateert dat de dood
is ingetreden. Bij beademde patiënten betekent het de constatering hersendood
op grond van klinisch-neurologisch onderzoek dat is verricht. Bij niet-beademde
patiënten betekent het de constatering van afwezigheid van hartslag en
ademstilstand.In zijn advies «Nieuwe wegen naar orgaandonatie» geeft de
Gezondheidsraad aan dat deze constatering inhoudt dat binnen enkele ogenblikken
vanwege het zuurstofgebrek ook de hersenen dood zijn. De Raad is van mening,
en wij kunnen ons in die mening vinden, dat er, voordat er absolute zekerheid
is dat ook de hersenen dood zijn, geen handelingen bij de patiënt mogen
worden gestart die in het teken staan van een eventuele orgaandonatie. Dit
wordt in het advies de no-touchperiode genoemd en er wordt gesteld dat dat
een periode van vijf minuten is. In het nieuwe tweede lid van het wijzigingsvoorstel
voor artikel 22 is voor de aanduiding van het moment waarop met de handelingen
mag worden begonnen expliciet aangegeven dat er een periode van vijf minuten
moet zijn verstreken na het intreden van de dood.Als het register is geraadpleegd en er niet van bezwaar is gebleken en
de no-touchperiode is verstreken mag dus gestart worden met preserverende
maatregelen. Bij niet-beademde patiënten gaat het om in-situpreservatie,
de methode waarbij organen ter plekke in het lichaam worden gekoeld. Vooralsnog
betreft het vooral de nieren, maar volgens het voornoemde advies van de Gezondheidsraad
kan worden afgeleid dat in de toekomst non-heart-beating donatie ook zou kunnen
leiden tot meer voor transplantatie bruikbare levers, longen en pancreata.Door toedoen van dit lid is het mogelijk tijd te overbruggen die nodig
is voor de afronding van verschillende medische en administratieve handelingen ingeval geen wilsverklaring van de betrokkene in het register
of anderszins is aangetroffen en dus nog niet bekend is of deze als donor
kan fungeren. Zouden gedurende die tijd nog geen maatregelen gericht op het
geschikt houden van organen voor implantatie mogen worden getroffen, dan zouden
organen onnodig verloren kunnen gaan. De preservatie mag dan ook worden voortgezet
voor de duur van de tijd die nodig is om de procedures voor het verkrijgen
van de benodigde toestemmingen af te ronden.Dat wil zeggen de toestemming van de nabestaanden en eventueel de toestemming
van de officier van justitie in geval van een niet-natuurlijke doodsoorzaak.
Wanneer toestemming is verkregen kan worden gestart met de voorbereiding van
de voorgenomen transplantatie. Als toestemming wordt geweigerd moeten de preserverende
handelingen meteen worden gestaakt.Anders dan in het geval er door de overledene zelf al toestemming is gegeven,
is het in de situatie dat het nog onbekend is of er toestemming voor donatie
is, niet toegestaan voorbereidingen te treffen in verband met een mogelijke
implantatie. Deze beperking is opgenomen ter bescherming van een overledene
die zelf geen toestemming heeft gegeven en van wie ook nog niet bekend is
of zijn nabestaanden dat zullen doen.Artikel 22, derde lidTenslotte wordt in het voorgestelde nieuwe derde lid van artikel 22 geregeld
wat er wel en niet mag als er ten aanzien van een beademde patiënt geen
wil in het register is aangetroffen en de dood is ingetreden. Ook in dit lid
gaat het uitsluitend om maatregelen die gericht zijn op het geschikt houden
van de organen voor implantatie.Bij beademde patiënten is sprake van ingetreden zijn van de dood
als op grond van klinisch-neurologisch onderzoek geconstateerd is dat de hersendood
is ingetreden. Als het register is geraadpleegd en er geen wil is aangetroffen
en er ook geen schriftelijk document is gevonden legitimeert het voorgestelde
nieuwe derde lid van artikel 22 het aan laten staan van de beademing en het
kunstmatig in stand houden van de bloedsomloop en andere maatregelen om de
organen geschikt te houden voor implantatie.Het betreft dezelfde handelingen als genoemd in de toelichting op het
eerste lid van artikel 22. Ook hier geldt dat de handelingen mogen worden
voortgezet voor de duur van de tijd die nodig is om de procedures voor het
verkrijgen van de benodigde toestemmingen af te ronden. Als de toestemming
wordt geweigerd moet de patiënt van de beademing worden afgehaald.In het geval van een beademde patiënt is het in de situatie waarin
het nog onbekend is of er toestemming voor donatie is, eveneens niet toegestaan
voorbereidingen te treffen in verband met een mogelijke implantatie.GArtikel 23Met de toevoeging in artikel 23, tweede lid, wordt mogelijk gemaakt dat
anderen dan de arts belast worden met taken, genoemd in artikel 18, eerste
lid, en in artikel 20, rondom de uitvoering van donatieprocedures. De bedoeling
is om artsen te ontlasten van taken die ook goed door andere professionals
uitgevoerd kunnen worden. Het gaat om taken die van belang zijn
voor een goede uitvoering van donatieprocedures en daarom is het wel wenselijk
vast te leggen aan wie de uitvoering van de taak is toegewezen. In artikel
23 wordt al bepaald dat elk ziekenhuis een protocol moet hebben. Met de toevoeging
in het tweede lid wordt aan elk ziekenhuis de mogelijkheid gegeven de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van betreffende taken op die wijze vast te leggen die in
dat ziekenhuis het meest gewenst is. Voorafgaande aan de melding bij het orgaancentrum
en de raadpleging van het register moet door de arts geconstateerd zijn dat
de overledene een potentiële donor is. De melding en de raadpleging zelf
zijn echter geen medische handelingen die per definitie door een arts uitgevoerd
behoren te worden. Ditzelfde geldt voor het invullen van het donorformulier.
Het voeren van het gesprek met nabestaanden is evenmin een medische handeling
in strikte zin, maar ligt wel dicht tegen de hulpverlenende taak van de arts
aan. De voorkeuren en mogelijkheden in een bepaald ziekenhuis zullen bepalen
welke functionaris voor welke taak wordt aangewezen in het protocol. Dit kan
dus ook de behandelend arts zijn. Het is zelfs mogelijk dat het ziekenhuis
voor elk van de taken die in artikel 18 en artikel 20 verplicht worden een
andere functionaris aanwijst.Artikel 23, tweede lid, onderdeel d, over de verslaglegging van de toepassing
van artikel 23 wordt gewijzigd. De verplichting tot verslaglegging zoals die
totnogtoe gold vervalt omdat met dit wetsvoorstel in artikel 20, vierde lid,
is opgenomen dat de verslaglegging van de uitvoering van dat artikel geschiedt
met inachtneming van de regels die in het protocol gesteld worden en dat dit
middels een bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld formulier vastgelegd
wordt.In onderdeel d van het tweede lid wordt nu een nieuwe eis voor het protocol
opgenomen. Er wordt nu namelijk bepaald dat de wijze waarop zorg aan naasten
verleend wordt in het protocol moet worden opgenomen. Het behoort tot de taak
van een goed hulpverlener om zorg te verlenen aan naasten van een donor. Niet
zelden gaat het bij orgaandonatie om gevallen van plotseling overlijden. De
mogelijke donatie van organen maakt vervolgens veelal extra emoties los. Door
goede nazorg zullen de naasten beter in staat zijn om de gebeurtenissen in
hun rouwverwerking een plaats te geven. In het instellingsprotocol kan de
procedure worden beschreven die het ziekenhuis volgt bij het nazorgtraject.
Te denken valt aan een beschrijving van de taakverdeling en van de momenten
waarop acties worden ondernomen en door wie.Op grond van de toevoeging aan het derde lid van artikel 23 wordt het
mogelijk dat bepaalde categorieën ziekenhuizen uitgezonderd worden van
de verplichtingen van dit artikel. Gedacht kan worden aan instellingen waar
orgaandonatie feitelijk vrijwel altijd onmogelijk is, zoals bijvoorbeeld verpleeghuizen.
De bewoners van verpleeghuizen zijn veelal te oud om nog orgaandonor te kunnen
zijn en er zal relatief vaak sprake zijn van een contra-indicatie voor orgaandonatie.
Het invoeren van meer verplichtingen voor deze categorieën instellingen
is niet gewenst omdat er uit deze instellingen geen substantiële bijdrage
aan het donoraanbod verwacht kan worden.Artikel IIDit artikel bepaalt dat de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
ervoor zorgt dat binnen drie jaar nadat op grond van een algemene maatregel
van bestuur als bedoeld in artikel 10, vijfde lid, van de Wet op de orgaandonatie,
voor het eerst bij de jaarlijkse aanschrijving ook de in dat jaar nieuw ingeschrevenen
van ouder dan achttien jaar worden betrokken, ook een donorformulier wordt
toegezonden aan iedereen die zich al eerder na het bereiken van de achttienjarige
leeftijd in Nederland had gevestigd. In de praktijk zal dit ertoe
leiden dat dan alle ingezetenen zullen worden aangeschreven die zich na 1 maart
1998 in Nederland hebben gevestigd en die achttien jaar of ouder waren op
moment van vestiging, en die dus toen nieuw zijn ingeschreven in de gemeentelijke
basisadministratie persoonsgegevens. De aanschrijving op grond van het onderhavige
artikel betreft een eenmalige inhaalslag. Sinds 1998 bedraagt het aantal meerderjarigen
dat zich jaarlijks in Nederlands vestigt, gemiddeld 125 000 personen.
Voor deze inhaalslag geldt dat hij betaald zal worden uit het Algemeen Fonds
Bijzondere Ziektekosten.Administratieve lastenMet dit wijzigingsvoorstel zijn administratieve lasten gemoeid. Allereerst
omdat de ziekenhuizen het in de huidige wet verplicht gestelde protocol zullen
moeten aanpassen vanwege de voorgestelde wijzigingen in de artikelen 18, 20,
22 en 23. Daarnaast is in artikel 20, vierde lid de verplichting opgenomen
om in het vervolg een bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld formulier
in te vullen. Getracht is om de administratieve lasten zo laag mogelijk te
houden, echter gezien de wenselijke wetswijzigingen is het onontkoombaar dat
het modelprotocol aangepast moet worden. Het voornemen bestaat echter, dat
net als bij de voorgaande twee edities van het modelprotocol postmortale orgaan-
en weefseldonatie, deze aanpassing door het ministerie van eerste ondergetekende
door middel van een subsidie ondersteund wordt, zodat de daadwerkelijk door
de instellingen noodzakelijk te maken kosten tot een minimum beperkt kunnen
blijven. Bovendien wordt met onderhavig wetsvoorstel de mogelijkheid geïntroduceerd
om bepaalde categorieën van instellingen van de protocolplicht uit te
zonderen. Voor de in artikel 23, vierde lid bedoelde instellingen geldt onder
de huidige wet een protocolplicht. Door het opnemen van de uitzonderingsmogelijkheid
kunnen de administratieve lasten voor deze categorieën instellingen juist
afnemen. In de toelichting bij artikel 23 is aangegeven welke categorieën
van instellingen het betreft.De exacte kosten die met het invullen van het formulier zoals dat ingevolge
artikel 20, vierde lid verplicht wordt gesteld, gemoeid zijn, zijn lastig
te ramen, omdat het vooraf niet bekend is hoeveel mensen zullen overlijden
en omdat het formulier door verschillende functionarissen ingevuld kan worden,
die in verschillende salarisschalen kunnen zijn ingeschaald. Als uitgegaan
wordt van het aantal mensen dat in 2001 in een ziekenhuis is overleden (47 299),
gaat het om een aantal van gemiddeld 345 overledenen per ziekenhuis voor wie
een formulier ingevuld moet worden (137 ziekenhuizen). Het invullen van het
donorformulier dat momenteel gebruikt wordt, en dat is opgenomen in het modelprotocol,
duurt naar schatting van de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) ongeveer
vijf minuten. In totaal zal dus in Nederland ongeveer 3950 uur per jaar gemoeid
zijn met het invullen van de formulieren, per ziekenhuis komt dat neer op
ongeveer 29 uur. Als het formulier door de donatiefunctionaris wordt ingevuld,
die is ingeschaald in FWG 55 zullen de kosten voor het ziekenhuis rond de € 1 200,-
per jaar bedragen. Voor geheel Nederland komt het bedrag uit rond € 160 000,-.
Indien een medisch specialist het formulier zou invullen, zou het voor Nederland
gaan om een bedrag rond de € 370 000,-. Per ziekenhuis zou
dat ongeveer € 2 700,- zijn. De administratieve lasten die
vanwege het opnemen van de verplichting een formulier in te vullen gemaakt
worden, zullen dus vermoedelijk uitkomen tussen de € 160 000,-
en € 370 000,- per jaar. De verplichting een formulier in te
vullen bij elk overlijden van een patiënt betekent een extra administratieve
last voor degene die middels het protocol daarvoor aangewezen is.Omdat in een aantal ziekenhuizen al op vrijwillige basis een dergelijk
formulier ingevuld wordt, zal niet overal de administratieve belasting toenemen.
Uit een raming van de NTS blijkt dat in het voorjaar van 2003 bij ongeveer
de helft van de sterfgevallen al een dergelijk formulier wordt ingevuld. Daarnaast
is het voorstelbaar dat in sommige gevallen de administratieve lasten minder
zullen toenemen, omdat in de huidige situatie het formulier doorgaans door
een arts ingevuld wordt en dit in het vervolg door een andere functionaris
kan gebeuren die lager is ingeschaald.In de toelichting bij artikel 20, vierde lid is al aangegeven dat het
formulier gebaseerd zal worden op het thans al in gebruik zijnde formulier
en dat er geen andere mogelijkheden zijn om de beoogde doelen te bereiken.Het concept van het wetsvoorstel is voorgelegd aan het Adviescollege toetsing
administratieve lasten (Actal). Het heeft bij brief van 5 juni 2003 zijn
advies uitgebracht en zal het voorstel niet nader toetsen.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,J. F. HoogervorstDe Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29494-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl