Ondersteuningsbeleid Midden- en Oost-Europa; Brief minister en staatssecretaris met notitie inzake de voortgang van het Nederlandse Ondersteuningsbeleid in Midden- en Oost-Europa over 1994
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23125, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

12-10-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

23125 nr. 7

03-10-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningVOORTGANGSNOTITIE NEDERLANDS ONDERSTEUNINGSBELEID MIDDEN- EN OOST-EUROPA
1994: Inhoudsopgave InleidingHOOFDSTUK 1. ACHTERGROND 1.1. Economische en politieke ontwikkelingen in Midden-
en Oost-Europa1.2. Coördinatie van de Westerse hulpHOOFDSTUK 2. INTERNATIONALE ORGANISATIES 2.1. Internationale financiële instellingen 2.1.1. IMF2.1.2. Wereldbank2.1.3. IFC2.1.4. EBRD2.1.5. EIB2.1.6. Club van Parijs2.2. OESO/IEA2.3. Raad van Europa2.4. NASR/Partnerschap voor Vrede2.5. Verenigde NatiesHOOFDSTUK 3. EU-HULPVERLENING AAN MIDDEN- EN OOST-EUROPA3.1. Phare: het EU-hulpprogramma voor Midden- en Oost-Europa3.2. Tacis: het EU-hulpprogramma voor technische bijstand
aan de NOS (exclusief het Balticum) en Mongolië3.3. Nucleaire Veiligheid3.4. Humanitaire hulp3.5. Financiële hulpHOOFDSTUK 4: OOST-EUROPA FACILITEIT 4.1. Algemeen4.2. Omvang en verdeling van het budget4.3. Diplomatieke Vertegenwoordigingen4.4. Instrumenten van het Ministerie van Economische Zaken 4.4.1. Programma Samenwerking Oost-Europa1. Estland2. Hongarije3. Letland4. Litouwen5. Oekraïne6. Polen7. De Russische Federatie8. Slovenië9. Slowakije10. Tsjechië4.4.2. Bilaterale bijdragen aan multilaterale programma's4.4.3. Nederlandse Trustfunds bij de Wereldbank, EBRD
en IFC4.4.4. Overige bilaterale kennisoverdracht van het Ministerie
van EZ a. Programma Uitzending Managers Oost-Europa (PUM)b. Beurzenprogramma Passage4.5. Bilaterale hulp: generieke instrumenten4.5.1. Leasefaciliteit4.5.2. Investeringsbevordering/Technische Assistentie
(IBTA)4.5.3. Tijdelijke Regeling Herverzekering Investeringen
Oost-Europa (TRHIO)4.5.4. Investeringsfaciliteit4.6. Instrumenten van het Ministerie van BZ: Matra Programma
(ondersteuning bij maatschappelijke transformatie)4.6.1. Matra Projecten Programma:4.6.2. Matra Multilaterale Programma:4.6.3. Matra Opleidingen Programma:4.6.4. Matra KAP Programma:4.6.5. Matra Politieke Partijen Programma:4.7. Instrumenten van het Ministerie voor OS: WOZ-programma
(West-Oost-Zuid Programma)HOOFDSTUK 5. OVERIGE BILATERALE HULPACTIVITEITEN5.1. Ministerie van Buitenlandse Zaken5.2. Ministerie van Justitie5.3. Ministerie van Binnenlandse Zaken5.4. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen5.5. Ministerie van Financiën5.6. Ministerie van Defensie5.7. Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer5.8. Ministerie van Verkeer en Waterstaat5.9. Ministerie van Economische Zaken5.10. Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij5.11. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid5.12. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23125Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 131 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 125Ondersteuningsbeleid Midden- en Oost-Europanr. 7BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN DE STAATSSECRETARIS
VAN ECONOMISCHE ZAKEN's-Gravenhage, 3 oktober 1995Bijgaand gaat u toe de jaarlijkse notitie inzake de voortgang van het
Nederlands Ondersteuningsbeleid in Midden- en Oost-Europa (inclusief de voormalige
Sovjet-Unie) over 1994.De notitie betreft een rapportage over de uitvoering van het Nederlandse
hulpbeleid Midden- en Oost-Europa over het jaar 1994, en is derhalve louter
retrospectief. Ook wordt ingegaan op hulpinspanningen via internationale fora
voor de betreffende regio. De notitie zal eveneens worden aangeboden aan de
Voorzitter van de Eerste Kamer.De Minister van Buitenlandse Zaken,H. A. F. M. O. van MierloDe Staatssecretaris van Economische Zaken,A. van Dok-van Weele VOORTGANGSNOTITIE NEDERLANDS ONDERSTEUNINGSBELEID MIDDEN- EN OOST-EUROPA
1994: Inhoudsopgave      Pag. Inleiding3   1.Achtergrond31.1.Economische
en politieke ontwikkelingen in Midden- en Oost-Europa3 1.2.Coördinatie
van de Westerse hulp9    2.Internationale
Organisaties102.1.Internationale financiële
instellingen10 2.1.1.IMF10 2.1.2.Wereldbank/IBRD102.1.3.IFC11 2.1.4.EBRD12 2.1.5.EIB122.1.6.Club van Parijs13 2.2.OESO/IEA132.3.Raad van Europa14 2.4.NASR/Partnerschap
voor Vrede15 2.5.Verenigde Naties15    3.EU-hulpverlening
aan Midden- en Oost-Europa183.1.Phare: het EU-hulpprogramma
voor technische bijstand aan Midden- en Oost-Europa18 3.2.Tacis:
het EU-hulpprogramma voor technische bijstand aan de NOS (excl. het Balticum)
en Mongolië19 3.3.Nucleaire veiligheid20 3.4.Humanitaire
hulp21 3.5.Financiële hulp21    4.Oost-Europa
Faciliteit214.1.Algemeen21 4.2.Omvang
en verdeIing van het budget22 4.3.Diplomatieke Vertegenwoordigingen234.4.Instrumenten van het Ministerie van Economische Zaken234.4.1.Programma Samenwerking Oost-Europa23 4.4.2.Bilaterale
bijdragen aan multilaterale programma's27 4.4.3.Nederlands
Trustfunds bij de Wereldbank, EBRD en IFC27 4.4.4.Overige
bilaterale kennisoverdracht van het Ministerie van EZ28 4.5.Bilaterale
hulp: generieke instrumenten28       4.5.1.Leasefaciliteit294.5.2.Investeringsbevordering/Technische Assistentie (IBTA)294.5.3.Tijdelijke Regeling Herverzekering Investeringen Oost-Europa
(TRHIO)30 4.5.4.Investeringsfaciliteit30 4.6.Instrumenten
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken30 4.6.1.Matra
Projecten Programma31 4.6.2.Matra Multilaterale Programma324.6.3.Matra Opleidingen Programma32 4.6.4.Matra
KAP Programma33 4.6.5.Matra Politieke Partijen Programma334.7.Instrumenten van OS: West-Oost-Zuid Programma33    5.Overige
Bilaterale Hulpactiviteiten355.1.Ministerie van
Buitenlandse Zaken35 5.2.Ministerie van Justitie365.3.Ministerie van Binnenlandse Zaken37 5.4.Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen38 5.5.Ministerie
van Financiën39 5.6.Ministerie van Defensie395.7.Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer405.8.Ministerie van Verkeer en Waterstaat41 5.9.Ministerie
van Economische Zaken41 5.10.Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij42 5.11.Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid435.12.Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport43    Bijlagen1 1.EG-PHARE
projecten 1994  2.EG-TACIS programma's 1994  3.PSO projecten
1994  4.Multi-bi projecten 1994  5.Matra projecten 1994 6.West-Oost-Zuid Programma 1994  7.Wereldbank landenverdeling
1994  8.EBRD projecten 1994 1 Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.InleidingIn deze voortgangsrapportage wordt ingegaan op de uitvoering
van het Nederlands ondersteuningsbeleid in 1994 in Midden- en Oost-Europa
en de republieken van de voormalige Sovjet-Unie.In hoofdstuk 1 wordt aandacht besteed aan de economische en politieke
ontwikkelingen in de betrokken landen in 1994, alsmede aan de omvang en de
coördinatie van de Westerse hulpinspanningen. In hoofdstuk 2 wordt nader
ingegaan op de hulpinspanningen die via een aantal internationale organisaties
ontplooid worden, in hoofdstuk 3 wordt het ondersteuningsbeleid van de EU
belicht. Tegen deze achtergrond worden in hoofdstuk 4 de Nederlandse hulpinspanningen
in het kader van de Oost-Europa Faciliteit in 1994 nader toegelicht. Hoofdstuk
5, tenslotte, gaat in op de ondersteuningsrelaties die de diverse departementen
buiten het kader van de Oost-Europa Faciliteit in 1994 hebben ontplooid. HOOFDSTUK 1. ACHTERGROND 1.1. Economische en politieke ontwikkelingen in Midden-
en Oost-EuropaDe steun aan het proces van hervormingen in Midden- en Oost-Europa, dat
vijf jaar geleden na de val van de muur op gang kwam, richt zich op de ontwikkeling
naar marktgerichte economieën en pluriforme democratieën, waarin
persoonlijke vrijheid het grondbeginsel is van het economische, sociale en
politieke leven. Het hervormingsproces is langdurig en complex gebleken. De
gehele transitie is uniek en in ieder land verschillend. Voor alle landen
echter geldt, dat de confrontatie met de harde gevolgen van de hervormingen
en de talloze moeilijkheden daarmee gepaard gaande, de aanvankelijke euforie
al snel deed verdwijnen. De gevolgen, zoals toenemende werkloosheid en sterke
achteruitgang in welvaart, hebben er in een aantal landen toe geleid dat de
sympathisanten van de oude communistische partijen onder een nieuwe naam via
democratische verkiezingen in de regering terugkeerden, zoals in 1993 in Litouwen
en Polen en in 1994 in Hongarije. In Bulgarije behaalden de opvolgers van
de communistische partij eind 1994 eveneens de meerderheid van stemmen bij
de parlementsverkiezingen. Dit wijst erop dat wordt terugverlangd naar de
economische en sociale zekerheid die tijdens het oude communistische systeem
bestond. Bovendien gaat in een aantal landen, waaronder de Russische Federatie,
de Transkaukasische republieken en Tadzjikistan, de politieke transitie gepaard
met herlevende etnische spanningen die onder meer het economische hervormingsproces
nadelig beïnvloeden.Het uiteenvallen van de Comecon in 1989, waardoor het automatisme van
de onderlinge handelsrelaties verdween, heeft destijds enorme problemen veroorzaakt.
Er moest worden overgeschakeld op reguliere handelsrelaties tussen de voormalige
Comecon-landen, waarbij onder meer op het vlak van (harde) valuta en wisselkoersen
problemen ontstonden.Desondanks kan worden geconstateerd dat in de meeste landen grote vooruitgang
is geboekt met de economische en politieke transformatie. Dat geldt vooral
voor de Visegradlanden en de Baltische staten, waar sprake is van enig herstel
van de economische groei.De sociaal-economische onzekerheid voor de bevolking in Midden- en Oost-Europa
als gevolg van het hervormingsproces en de nationaIistische tendensen die
hier en daar de kop opsteken, maken duidelijk dat de steun van het Westen
nog steeds nodig is voor de ontwikkeling van deze landen naar
een democratische rechtsstaat en een marktgerichte economie in vrede en veiligheid.Het ondersteuningsbeleid van zowel Nederland als de EU loopt langs twee
sporen. Het eerste spoor is de vergroting van de toegang van goederen en diensten
uit Midden- en Oost-Europa tot de EU-markt. Het tweede spoor is de technische
en financiële bijstand aan Midden- en Oost-Europa ten behoeve van de
overgang naar een marktgerichte economie en een pluriforme democratische rechtsstaat.De Midden- en Oost-Europese landen beogen echter meer. Zij willen een
integratie in de Westerse structuren, zowel in economisch, als in politiek
en veiligheidsopzicht. De NAVO heeft hierop gereageerd met de Noord-Atlantische
Samenwerkingsraad (NASR) en het Partnerschap voor Vrede. De Europese Unie
draagt bij door middel van de Europaovereenkomsten en de Partnerschaps- en
Samenwerkingsakkoorden (PCA's). De Europa-overeenkomsten gaan verder dan de
PCA's. Naast verruiming van de markttoegang richten zij zich op politieke
en economische integratie en geven zij uitzicht op toetreding tot de EU. De
Europa-overeenkomsten (preferenties en asymmetrische tariefafbraak) zijn gesloten
met de Visegradlanden, Roemenië, Bulgarije en de Baltische Staten. Op
korte termijn zal eveneens een Europa-overeenkomst met Slovenië gesloten
worden.PCA's (non-preferentiële akkoorden gericht op economische samenwerking)
zijn overeengekomen met een aantal van de nieuwe onafhankelijke staten in
Oost-Europa, te weten de Russische Federatie, Oekraïne, Moldavië,
Kazachstan, Kyrgyzstan en Wit-Rusland.Hoewel in EU-kader veel afspraken worden gemaakt met betrekking tot verruiming
van de markttoegang, hadden de Midden-en Oost-Europese landen in 1994 nog
steeds een tekort op de handelsbalans. In 1993 werden de Midden- en Oost-Europese
landen geconfronteerd met de recessie in het westen en daarmee teruglopende
exporten naar met name de Europese Unie. De import nam tegelijkertijd sterk
toe, vooral de import van kapitaalgoederen ten behoeve van de zo noodzakelijke
investeringen. In 1994 heeft overigens de uitvoer van Polen en Slowakije zich
weer hersteld. Naast een versterking van de concurrentiekracht van Midden-
en Oost-Europa is een ruimere toegang tot de EU-markt nog steeds gewenst.
In EU-kader heeft Nederland zich hier sterk voor gemaakt. De meeste landen
in Midden- en Oost-Europa zien de beperkte toegang tot de EU-markt nog steeds
als een belemmering voor hun economische groei, immers de resterende beperkingen
gelden vooral de produkten waarmee zij wel degelijk concurrerend zijn, zoals
landbouw-, textiel- en staalprodukten.Een essentieel punt is de ontwikkeling van de particuliere sector, voor
veel landen de drijvende kracht achter de economische groei. Vaak voorzien
de bedrijven in Midden- en Oost-Europa niet alleen in werkgelegenheid, maar
ook in huisvesting, gezondheidszorg, scholing en andere sociale zekerheden.
De herstructurering heeft dan ook complexe sociale gevolgen, die veel regeringen
voor zich uitschuiven, zeker als er verkiezingen in het vooruitzicht zijn.
Hierdoor blijft de privatisering en herstructurering van de grote staatsbedrijven
achter bij de privatisering van het Midden- en Kleinbedrijf, vooral als de
grote bedrijven in de toekomst weinig overlevingskansen lijken te hebben.
Immers met de herstructurering of sluiting van deze bedrijven wordt de tot
dan toe verborgen werkloosheid zichtbaar. Met name in de republieken van de
voormalige Sovjet-Unie zijn vaak hele gemeenschappen/steden opgetrokken door
en dus afhankelijk van één mammoetbedrijf. De privatisering
van het Midden- en Kleinbedrijf is in de meeste landen reeds ver gevorderd. Polen is het verst gevorderd met de herstructureringen en privatiseringen
van (grote) staatsbedrijven en kampt mede hierdoor met een zeer hoge werkloosheid.
Ondanks de economische groei die het land nu doormaakt, komt het wegvallen
van de sociale zekerheden hard aan, en nemen de sociale tegenstellingen toe.
De huidige regering, bestaande uit partijen die hun wortels hebben in de oude
communistische structuur, is dan ook geneigd het tempo van de hervormingen
te vertragen, wat bijdraagt aan de spanningen tussen kabinet en president.
De laatste is niet van plan veel toe te geven, gezien de presidentsverkiezingen
die in 1995 zullen plaatsvinden.In Slowakije zijn er eveneens spanningen tussen president en kabinet nu
Meciar weer terug is in de regering. Onderdeel van deze machtsstrijd is het
voornemen van Meciar het economisch hervormingsproces «aan te passen».
Dit proces werd voortvarend ter hand genomen door Meciars voorganger, die
de weg bereid had voor een gedegen privatisering. Slowakije stond weer op
de kaart en maakte duidelijk dat het tot de Visegradlanden behoorde en niet
in één adem met Bulgarije en Roemenië genoemd wilde worden.
Dat lukte aardig: de regering nam maatregelen waardoor de inflatie daalde
en het begrotingstekort afnam. Het land vertoonde in 1994 een economische
groei. Dit alles bevorderde het vertrouwen van de internationale gemeenschap.
Meciar heeft nu echter plannen om een aantal maatregelen te herzien, waaronder
de procedure en het tempo van de privatisering, waartegen hij duidelijk bezwaar
heeft gemaakt. Dit blijkt ook uit de benoeming van een notoire tegenstander
van de privatisering als ter zake verantwoordelijke minister. Niettemin blijft
de economie van Slowakije zich goed ontwikkelen.In Tsjechië lijkt het hervormingsproces zonder veel vertraging voort
te gaan. Met de lokale verkiezingen in 1994 werd de positie van de huidige
regeringspartijen bevestigd.Na enkele jaren van teruglopende economische activiteit vond gedurende
1993 de ommekeer plaats. Door de sterke opleving van de dienstensector, die
de terugval van de industriële produktie meer dan compenseerde, werd
in dat jaar een bescheiden positieve economische groei bereikt. Deze zette
in 1994, zij het dat het groeipercentage van 2 à 3 enigszins teleurstellend
was ten opzichte van optimistischer voorspellingen. Het strakke financiële
en begrotingsbeleid draagt bij tot een gunstig macro-economisch klimaat. Voor
wat betreft de privatisering wordt nog steeds onvoldoende vooruitgang geboekt
met de grote staatsbedrijven. Het lage werkloosheidspercentage van Tsjechië
geeft, gezien de verborgen werkloosheid in deze bedrijven, een geflatteerd
beeld van de sociale gevolgen van de transformatie. Het tekort op de betalingsbalans
baart steeds meer zorgen, maar wordt nog wel gecompenseerd door een fiks overschot
op de kapitaalbalans.In Hongarije hebben de verkiezingen de voormalige communisten weer in
het zadel gebracht. De grootste uitdaging voor de regering is ook hier de
privatisering van de grote staatsbedrijven. Met uitzicht op de verkiezingen
was deze privatisering vertraagd.Hongarije vreest de gevolgen van de herstructurering van deze bedrijven,
zeker nu de Hongaarse economie niet gunstig afsteekt bij de andere Visegradlanden:
een hoog overheidstekort, een groot tekort op de lopende rekening.Het hervormingsproces in Roemenië en Bulgarije verloopt nog steeds
moeizaam. Hoewel de macro-economische vooruitzichten in Roemenië gunstig
zijn met een substantieel dalende inflatie en een zich herstellende handelsbalans,
lijkt het ontbreken van relevante wetgeving de vooruitgang van de economische
transitie af te remmen. Dit uit zich onder meer in een nauwelijks
op gang komend privatiseringsproces. Ook hier doet de invloed van parlementsverkiezingen
(in 1994) zich gelden. Positief in politiek opzicht zijn de vorderingen die
worden gemaakt in de onderhandelingen tussen Roemenië en Hongarije over
een basis vriendschapsverdrag, waarin de onderlinge grenzen en de positie
van de Hongaarse minderheid in Roemenië centraal staan. In juli 1995
diende Roemenië zijn toetredingsaanvraag tot de EU in.Bulgarije heeft door onvoldoende politieke besluitvaardigheid tot nog
toe weinig voortgang kunnen maken met de hervormingen. Met name de zeer hoge
inflatie (in 1994 bedroeg deze 120%) heeft een verlammende invloed op de economie.
Bulgarije heeft echter wel enige vooruitgang geboekt met de hervormingen in
de financiële sector en met de zo noodzakelijke faillisementswetgeving,
hoewel implementatie nog op zich laat wachten. Een belangrijke positieve ontwikkeling
was de schuldenregeling die Bulgarije in 1994 bereikte met de commerciële
banken. Recentelijk zijn stappen ondernomen ten behoeve van de massa-privatisering.De verrassende ontwikkeling die Albanië liet zien in 1993, zette
zich in 1994 voort. Het strakke monetaire en economische beleid werd voortgezet
en de privatisering van de landbouw voortvarend ter hand genomen. De economische
groei in 1994 wordt op 7,5% geschat. Albanië is desondanks nog steeds
verreweg het armste land in de regio. De regering heeft zich echter nog niet
gewaagd aan de privatisering van de grote staatsbedrijven. In politiek opzicht
leed de regering een verlies toen in een referendum de bevolking de ontwerp-grondwet
verwierp.Ook in de Baltische staten zette de gunstige ontwikkeling van 1993 zich
voort. De Balten lieten in 1994 een economische groei zien. Tevens loopt Litouwen
de achterstand op Estland en Letland in met een aanzienlijk dalende inflatie.
Voorts heeft Litouwen niet gedraald met de privatisering van de grote staatsbedrijven,
waarbij het de verkoop aan buitenlandse investeerders niet schuwde.Ook in politiek opzicht waren de Baltische staten succesvol: de laatste
Russische troepen hebben zich in 1994 uit Estland en Letland teruggetrokken,
en werden vrijhandelsakkoorden en vervolgens Europa-overeenkomsten gesloten
met de Europese Unie.Slovenië is ver gevorderd in de economische en politieke transitie.
Als enige van de voormalige Joegoslavische republieken heeft het zich ontworsteld
aan de Joegoslavische crisis. Het land heeft een handels- en samenwerkingsakkoord
met de EU en onderhandelt nu over een Europa-overeenkomst. Deze onderhandelingen
worden nu echter geblokkeerd door bilaterale problemen met Italië.Kroatië is, in ieder geval politiek, nog niet zo ver: de oorlog in
naburige gebieden en de militaire situatie maken de toekomst onzeker.De oorlog in Bosnië-Herzegowina heeft de economische bedrijvigheid
vrijwel tot stilstand gebracht. De door de Kroaten bewoonde delen zijn sterk
op Kroatië georiënteerd. De bevolking in de door Moslims bewoonde
delen is grotendeels afhankelijk van internationale hulp. De door Serviërs
beheerste delen vallen onder de internationale sanctiemaatregelen en kennen
een oorlogseconomie.Voor economische hervormingsprogramma's zijn nauwelijks mogelijkheden,
onder meer omdat de respectievelijke begrotingen goeddeels worden beheerst
door uitgaven voor het leger.Vooral Servië-Montenegro maakt een economische crisis door, met name
door het wegvallen van afzetmarkten door de economische sancties. In de tweede
helft van 1994 leek de Servische regering de economische achteruitgang bedwongen
te hebben. De zeer strenge financieel-economische politiek van de Servische
regering leidde ertoe dat de val van de produktie werd gestopt.
Door omvangrijke smokkelactiviteit, die ondanks aanwezigheid van internationale
waarnemers in de buurlanden niet kon worden voorkomen, is er nog enige economische
activiteit in Servië-Montenegro.Voor de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië zijn de vooruitzichten
eveneens onzeker. Het land heeft niet alleen te lijden gehad van de sancties
tegen Servië-Montenegro, maar eveneens van de Griekse boycot. Overigens
is inmiddels een overeenkomst getekend door Griekenland en Macedonië
met een intentie tot goede betrekkingen. Desondanks is de regering er in geslaagd
goede resultaten te boeken op het terrein van de macro-economische stabiliteit
met aanzienlijke dalingen in de inflatie en het begrotingstekort. Ondanks
de vele problemen tracht de regering voort te gaan op de weg van structurele
hervormingen. Naast de economische problemen wordt de republiek ook geconfronteerd
met spanningen tussen Macedoniërs en de Albanese minderheid. De parlementsverkiezingen
in 1994 werden voor een deel geboycot door de nationalistische oppositie,
waardoor deze zichzelf buiten het parlement plaatste.In de Russische Federatie kwamen de poIitieke verhoudingen na de parlementsverkiezingen
van december 1993 in rustiger vaarwater, de situatie in Tsjetsjenië uiteraard
uitgezonderd. In het Russische parlement kregen de conservatieve partijen
de meerderheid. Vice-premier Gaidar en andere hervormingsgezinde ministers
traden uit het kabinet. De regering van Premier Tsjernomyrdin kreeg een meer
conservatieve signatuur, maar blijft, ondanks de niet altijd even coöperatieve
houding van het parlement, een gematigd hervormingsgezind beleid volgen. Na
de relatief gunstige economische ontwikkelingen in de zomer van 1994, is de
economische situatie in de Russische Federatie sedert november 1994 aanmerkelijk
verslechterd. De inflatie is gedurende de laatste maanden van 1994 wederom
snel gestegen, hetgeen met name te wijten is aan de subsidies t.b.v. noodlijdende
grote staatsbedrijven en de agrarische sector. De industriële produktie
neemt nog steeds af en de werkloosheid blijft groeien. De levensstandaard
van de Russische bevolking daalt; dit wordt niet gecompenseerd bij gebrek
aan adequate sociale voorzieningen. De Russische regering treedt niet op alle
gebieden daadkrachtig genoeg op om het hervormingsproces de nodige voortgang
te geven. Een van de grootste problemen is het uitblijven van een gedegen
wettelijk kader en een efficiënte implementatie hiervan ten behoeve van
enige rechtszekerheid met name voor buitenlandse investeerders.Op buitenlands-politiek gebied begon de Russische Federatie zich assertiever
op te stellen en verlangde erkenning van de positie van het land als grote
mogendheid. De relaties met de voormalige Sovjet-republieken in het kader
van onder meer het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) kregen prioriteit.
Enkele van deze landen begonnen te beseffen dat zij in economisch opzicht
niet zonder de Russische Federatie kunnen. In Wit-Rusland en Oekraïne
werden presidenten gekozen die op economische gebied naar nauwere betrekkingen
met de Russische Federatie streven, hoewel aan dit streven gedurende 1994
nog weinig praktische invulling werd gegeven.In juli '94 werd Leonid Koetsjma verkozen tot nieuwe president van Oekraïne.
Tot zijn verkiezing waren er door de Oekraïense regering slechts enkele
aarzelende stappen in de richting van economische hervormingen gedaan waardoor
Oekraïne, een potentieel rijk land, een grote achterstand had opgelopen
ten opzichte van Midden-Europa en de Russische Federatie. Koetsjma presenteerde
in het najaar van 1994 een concreet en ambitieus hervormingsprogramma, hetgeen
de weg vrijmaakte voor de noodzakelijke steun van IMF en Wereldbank. Evenals
in de Russische Federatie blijkt de samenwerking tussen president
en parlement regelmatig een moeizaam proces te zijn, onder meer door de aanwezigheid
van oude nomenclatura in het parlement, die hervormingen tegenhoudt.Een van de grootste economische problemen is nog altijd de energiesituatie.
Oekraïne is voor ca. 30% afhankelijk van nucleaire energie, die gedeeltelijk
wordt opgewekt in onveilige kerncentrales, terwijl het land voor de invulling
van de overige energiebehoefte grotendeels afhankelijk is van het buitenland.
De energie-schuld aan de Russische Federatie is inmiddels fors opgelopen.
In de zorgelijke situatie rond de kerncentrale van Tsjernobyl is een positieve
wending gekomen met het besluit van Oekraïne om spoedig tot sluiting
over te gaan. Ook is inmiddels enige vooruitgang geboekt ten aanzien van het
G7-actieplan voor nucleaire veiligheid in Oekraïne.De Wit-Russische regering van president Loekasjenko, die na de verkiezingen
in juli 1994 aantrad, is zich meer dan haar voorganger bewust van het feit
dat hervormingen noodzakelijk zijn. Echter van een concept voor structurele
hervormingen en mechanismen voor implementatie is nog geen sprake.In Moldavië werd de nieuwe grondwet op 27 augustus 1994 van kracht.
Het regeringsbeleid richtte zich in 1994 op sociale en politieke stabiliteit.
Op binnenlands politiek gebied is van belang dat de Gagaoezen in zuidelijk
Moldavië eind 1994 autonomie verkregen, met uitzondering van het buitenlands
beleid en defensie. Over de terugtrekking van het 14e Russische leger in Transdnjestrië
werd in 1994 een principe-overeenkomst gesloten tussen Moldavië en de
Russische Federatie. De uitvoering ervan laat echter op zich wachten. Op economisch
gebied wordt vooruitgang geboekt. Het privatiseringsprogramma verloopt relatief
goed. Het jaar 1994 was voor de belangrijke landbouwsector bijzonder slecht:
eerst grote droogte, later overstromingen door aanhoudende slagregens. De
positieve effecten van het door Moldavië gevolgde strikte economisch
en monetair regime, zoals overeengekomen met het IMF, zijn door de tegenslag
in de landbouw voorlopig niet te verwachten. Dit maakt het doorvoeren van
strenge hervormingen een sociaal nog zwaardere taak.Militaire en politieke conflicten hebben de economische hervormingen in
de Kaukasische republieken ernstig vertraagd.Alleen in Armenië werd hiermee een begin gemaakt. Sinds begin 1994
heeft de Armeense regering diverse op economisch hersteI gerichte maatregelen
getroffen. Dit beleid heeft geleid tot zichtbare resultaten. Er was in 1994
zelfs sprake van een lichte economische groei (2–3%). De inflatie is
substantieel teruggedrongen, zij bedraagt thans 3% per maand, de wisselkoers
is gestabiliseerd en de handel is vrijwel volledig geliberaliseerd.Structurele hervormingen bleven echter nog sterk achter. Opmerkelijk is
dat Armenië erin is geslaagd voortgang te boeken zonder een hoge buitenlandse
schuld op te bouwen.In Azerbajdzjan sloot de regering een overeenkomst met een consortium
van onder andere Britse en Amerikaanse oliemaatschappijen, maar de uitvoering
hiervan is op vooralsnog onoverkomelijke interne politieke problemen gestuit.De regering van Georgië is, na een periode waarin zij volledig in
beslag werd genomen door de conflicten in Abchazië en Zuid-Ossetië,
gesteund door IMF en Wereldbank, begin 1994 begonnen met het treffen van maatregelen
om een op macro-economische stabilisatie en structurele hervormingen gericht
programma te realiseren. Een groot probleem bij de implementatie vormt echter
de hoge buitenlandse schuldenlast. Daarnaast blijkt de regering nog steeds
niet in staat meer dan 3% van de geplande belastingen ook daadwerkelijk te
innen. In de Centraal-Aziatische republieken en Mongolië zijn in de voortgang
van het hervormingsproces verschillende snelheden te onderscheiden. Op het
terrein van de politieke en economische transitie lopen Mongolië en Kirgizië
voorop, gevolgd door Kazachstan en Oezbekistan. Vooral in dit laatste land
is evenwel nog geen sprake van een ontwikkeling naar een democratische rechtsstaat.
Turkmenistan vaart de meest terughoudende koers, die grotendeels neerkomt
op een voortzetting van de oude lijn. In Tadzjikistan worden hervormingen
gefrustreerd door de voortwoedende burgeroorlog.Het hervormingsproces in de voormalige communistische landen is nog lang
niet voltooid. Hoewel het Westen duidelijk bereid is bijdragen te leveren,
kent die bijstand beperkingen. Immers, bovenal is de wil in de betrokken landen
zelf een vereiste voor de politieke en economische transformatie. Dit vereist
echter een mentaliteitsverandering, die kan worden bevorderd door nauwe samenwerking
met de betrokken landen gericht op het realiseren van markteconomische structuren
en pluriforme democratieën. 1.2. Coördinatie van de Westerse hulpHet belangrijkste element waarmee het Westen een bijdrage kan leveren
aan een stabiele, economische en politieke ontwikkeling in Midden- en Oost-Europa
is het perspectief op aansluiting bij de Europese markt. Zoals hiervoor reeds
uiteengezet blijft dit een moeizame exercitie. Het Westen kan een bijdrage
leveren door middel van ondersteuningsprogramma's.De internationale coördinatie van de hulpverlening in Midden- en
Oost-Europa, met uitzondering van de nieuwe onafhankelijke staten, is door
de G7 neergelegd bij de EU als voorzitter van het donorconsortium, de G24.
Deze coördinatie was in het begin onontbeerlijk. Er werden sectorgewijs
en per land donorbijeenkomsten georganiseerd die de effectiviteit en de efficiëntie
van de hulp ten goede kwamen. Een belangrijk element was de «fundraising»
voor de betalingsbalanssteun. In de afgelopen jaren echter heeft de coördinatie
een ander karakter gekregen: er is nu meer behoefte aan coördinatie in
het land zelf, ter plekke, met een actievere rol van het ontvangende land.
Wat betreft algemene horizontale coördinatie speIen de werkgroepen transport
en nucleaire veiligheid nog een zeer belangrijke rol. Deze sectoren laten
zich niet per land beperken. Voorts is nog steeds de macro-economische groep
van belang, die zich bezighoudt met betalingsbalanssteun. In 1994 zijn voorts
speciale G24-bijeenkomsten gehouden voor Roemenië, Bulgarije en Albanië.In de periode 1990–1994 werd door de landen van de G24 een totaal
bedrag van 74,7 miljard ECU ter beschikking gesteld aan de landen in Midden-
en Oost-Europa. Van dit bedrag was 22,2 miljard ECU als schenkingsgeld aan
te merken en werd 52,5 miljard in de vorm van leningen, export kredieten en
garanties ter beschikking gesteld.De hulpverlening aan de republieken voortgekomen uit de voormalige Sovjet-Unie
wordt sinds 1992 gecoördineerd in de Consultatieve Groepen onder voorzitterschap
van de Wereldbank. In 1994 hebben CG-bijeenkomsten plaatsgevonden ten behoeve
van Wit-Rusland, Georgië, Armenië, Moldavië, Mongolië
en Kyrgyzstan.Daarnaast vonden in Wereldbank-kader in 1994 eveneens bijeenkomsten plaats
ten behoeve van Bulgarije, Roemenië en de voormalige Joegoslavische Republiek
Macedonië. HOOFDSTUK 2. INTERNATIONALE ORGANISATIES 2.1. Internationale financiële instellingen 2.1.1. IMFHet Internationale Monetaire Fonds (IMF) kent een scala aan kredietfaciliteiten
voor leden met betalingsbalansproblemen. Met name met het oog op de financieringsbehoefte
in de transitielanden is op 24 oktober 1994 de maximale jaarlijkse toegang
onder de zogenaamde «Stand-by arrangement» (SBA) en de «Extended
Fund Facility» (EFF) voor een periode van drie jaar verhoogd van 68%
tot 100% van het quotum. De maximale cumulatieve toegang is gehandhaafd op
300% van het quotum. De genoemde percentages betreffen plafondwaarden. De
feitelijke toegang die een land wordt toegekend hangt af van de omvang van
de financieringsbehoefte en de kracht van het aanpassingsprogramma.Reeds eerder (april 1993) was voor de transitielanden een speciale kredietfaciliteit
in het leven geroepen, de zogenaamde «Systemic Transformation Facility»
(STF). Het gaat hier om een tijdelijke faciliteit, bedoeld om, waar nodig,
de weg te effenen naar een volwaardig aanpassingsprogramma. De faciliteit
laat twee trekkingen ter grootte van 25% van het quotum toe. De tweede trekking
vereist tenminste uitzicht op een volwaardig aanpassingsprogramma. Inmiddels
is voor een bedrag van SDR 3,4 mrd op de STF getrokken.De landen die in het kader van de STF toegang hebben gekregen tot het
IMF zijn: Bulgarije, Kroatië, Macedonië, Roemenië, Slowakije,
Estland, Letland, Litouwen, Moldavië, Oekraïne, Wit-Rusland, Armenië,
Georgië, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan en de Russische Federatie.Landen die thans uitvoering geven aan een volwaardig aanpassingsprogramma
(SBA of EFF) zijn: Bulgarije, Kroatië, Polen, Roemenië, Slowakije,
Estland, Letland, Litouwen, Kazachstan, Moldavië, Russische Federatie
en Oekraïne. Wit-Rusland kan aan dit rijtje worden toegevoegd zodra er
voldoende donortoezeggingen zijn om het nog resterende financieringsgat te
dichten. De lopende programma's gaan gepaard met een kredietverlening van
in totaal ruim SDR 2 mrd. Belangrijke landen waarmee de staf van het IMF thans
onderhandelt over een aanpassingsprogramma zijn de Russische Federatie en
Oekraïne.Albanië en Kyrgyzstan hebben programma's in het kader van de «Enhanced
Structural Adjustment Facility» (ESAF). Voor «zachte» ESAF-leningen
kwalificeren de landen die voor IDA-steun in de Wereldbank in aanmerking komen. 2.1.2. WereldbankIn boekjaar 1994 (juli 1993 t/m juni 1994) namen de committeringen van
de Wereldbank (International Bank for Reconstruction and Development IBRD
+ International Development Association IDA) aan de landen in Midden- en Oost-Europa
en de republieken van de voormalige Soviet-Unie verder toe tot USD 3626 mln.
In boekjaar 1993 was dit nog USD 3284 mln. Voor de verdeling hiervan over
de diverse landen zij verwezen naar bijlage 7.Het overgrote deel van dit bedrag van USD 3626 mln bestaat uit IBRD-leningen.
Alleen Albanië, Armenië, Macedonië en Kyrgyzstan ontvingen
IDA-leningen voor in totaal USD 193 mln. Binnen het leningenpakket was de
onderverdeling in de belangrijkste soorten leningen als volgt:
aanpassingsleningen USD 510 mln, olie en gas USD 856 mln, industrie en financiën
USD 655 mln, landbouw USD 583 mln, en transport USD 352 mln.De belangrijkste ontwikkeling in het reeds begonnen boekjaar 1995 is de
aanpassingslening van USD 500 mln aan Oekraïne, dat inmiddels de hervormingen
serieus ter hand lijkt te hebben genomen.Met de privatisering in Midden- en Oost-Europa werd verder vooruitgang
geboekt, vooral bij de privatisering op kleine schaal. In Tsjechië en
Slowakije is de privatisering op kleine schaal vrijwel voltooid. In deze landen
en in de Russische Federatie werd eveneens belangrijke vooruitgang geboekt
met de grootschalige massa-privatisering. De privatisering van de grootste
staatsbedrijven blijft evenwel achter. Ook moet worden bedacht dat o.a in
de Russische Federatie wel een groot aantal bedrijven formeel is geprivatiseerd,
maar dat een belangrijk deel daarvan nog een vorm van collectief leiderschap
kent en nog niet is geherstructureerd.De assistentie van de Wereldbank is zoveel mogelijk toegesneden op de
behoeften van de individuele landen. Deze zijn in Tsjechië, bijvoorbeeld,
duidelijk anders dan in Armenië, gezien de verschillende fasen van het
hervormingsproces waarin deze landen zich bevinden. In dit hervormingsproces
zijn wel enkele algemene lijnen terug te vinden wat betreft de assistentie
van de Wereldbank. In de eerste fase worden macro-economische «rehabilitatie»-leningen
(betalingsbalanssteun) verstrekt, in combinatie met het verlenen van technische
assistentie en het helpen opbouwen van institutionele capaciteit. Dit laatste
is vooral in de republieken van de voormalige Sovjet-Unie een belangrijk aandachtspunt.In een volgende fase financiert de Wereldbank het onderhouden van belangrijke
infrastructurele voorzieningen, zoals wegen en openbaar vervoer. Hiervoor
zijn in het kader van het macro-economische aanpassingsproces vaak onvoldoende
budgettaire middelen beschikbaar.De meer structurele hervormingen, waaronder privatisering, nemen in het
algemeen meer tijd in beslag. Dit betreft onder meer de ontwikkeling van de
financiële sector, energie, milieu, en investeringen in infrastructuur.
Op al deze terreinen is de Wereldbank actief in Midden- en Oost-Europa. Tenslotte
zijn in de meeste programma's ook activiteiten in de sociale sectoren (o.a
gezondheidszorg) opgenomen om de sociale gevolgen van het hervormingsproces
op te vangen. 2.1.3. IFCDe Internationale Financieringsmaatschappij (IFC) heeft in de periode
juli 1993 tot juli 1994 (boekjaar 1994) voor USD 428 mln aan leningen en deelnemingen
in Midden- en Oost-Europa, inclusief de staten voortgekomen uit de voormalige
Sovjet-Unie, goedgekeurd. Aan het eind van boekjaar 1994 waren er projecten
ter waarde van USD 673 mln in portefeuille. Midden- en Oost-Europa had daarmee
een aandeel van 8,5% van de totale goedgekeurde projectportefeuille. De belangrijkste
landen zijn: Polen (21% van de Oost-Europese projecten in portefeuille), Hongarije
(20%), Tsjechië (14%) en de Russische Federatie (12%). Belangrijke sectoren
zijn: financiële dienstverlening, chemie, industriële goederen,
constructie en agri-business. Van de landen van de voormalige Sovjet-Unie
hadden per 18 januari 1995 Armenië, Azerbajdzjan, Georgië, Moldavië
en Turkmenistan nog niet voldaan aan alle voorwaarden voor lidmaatschap. 2.1.4. EBRDGedurende 1994 werden door de European Bank for Reconstruction and Development
(EBRD ofwel Oost-Europa Bank) 91 projecten goedgekeurd, met een totale waarde
van 1,9 miljard ECU. De portefeuille van de Bank groeide hiermee in één
jaar met ruim 75 procent, van 2,5 miljard ECU tot 4,4 miljard ECU. De uitbetalingen
namen eveneens toe (1994: 589 MECU; 1993: 411 MECU). Een belangrijke maatstaf
voor de invloed van de EBRD op het transitieproces in Midden- en Oost-Europa
is de hefboomfunctie van de activiteiten t.a.v. externe financiering. Sinds
haar oprichting werden voor elke door de Bank geïnvesteerde ECU ongeveer
twee en een halve ECU aangetrokken uit andere financieringsbronnen.De Statuten van de Bank bepalen dat minimaal 60% van de portefeuille gecommitteerd
dient te worden aan projecten in de private sector (portfolio ratio). In 1994
werd deze limiet voor het eerst bereikt. Van de in 1994 goedgekeurde projecten
kon 73% worden geclassificeerd als private sector. De portfolio ratio bedraagt
momenteel 62%.Begin 1994 werd door de EBRD een aantal richtlijnen voor het beleid op
middellange termijn vastgesteld. Deze «Priorities for the Medium Term»,
die op de jaarvergadering in St. Petersburg (april 1994) door de Gouverneurs
van de Bank werden onderschreven, kunnen als volgt worden samengevat:1. Versterking van de private-sector focus;2. Het ontplooien van activiteiten in alle «ontvangende landen»;3. Meer aandacht voor lokale ondernemingen, met name in het midden- en
kleinbedrijf;4. Uitbreiding van de samenwerking met financiële tussenpersonen;5. Toename van de investeringen in aandelenkapitaal;6. Decentralisatie in de richting van lokale kantoren in de ontvangende
landen.Daarnaast werd door de Gouverneurs de nadruk gelegd op het belang van
het milieumandaat van de EBRD, met name in de steun die de Bank kan geven
t.a.v. het bereiken van een verbeterde energie-efficiëntie in de landen
in transitie.In navolging op het door de EBRD vastgelegde streven activiteiten te ontplooien
in alle ontvangende landen, werden door de Bank projecten goedgekeurd in 24
lidstaten in Midden- en Oost-Europa en Centraal-Azië.Sinds het aantreden van de nieuwe President, Jacques de Larosiere, is
belangrijke voortgang geboekt t.a.v. de kostenbeheersing en efficiencyverbetering.
Gedurende 1994 is in dat verband een nominale nulgroei van het administratieve
budget van de Bank gerealiseerd.Voor de lijst van goedgekeurde projecten van de EBRD per land in 1994
wordt verwezen naar bijlage 8. 2.1.5. EIBDe Europese Investerings Bank (EIB) is sinds 1990 actief in Midden- en
Oost-Europa. Zij kan leningen verstrekken in Polen, Hongarije, Tsjechië,
Slowakije, Roemenië, Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen en Albanië.
De EU-begroting staat voor leningen in deze landen garant. De Ecofin-Raad
heeft eind 1993 besloten dat in de periode 1994–1996 tot maximaal 3000
Mecu garanties op EIB-leningen mogen worden verstrekt aan deze landen.In de periode 1990 tot en met 1994 heeft de EIB in totaal voor 2660 Mecu
aan leningen in Midden- en Oost-Europa goedgekeurd, waarvan 957 Mecu in 1994.
Het merendeel van de EIB-projecten in Midden- en Oost-Europa richt zich op
versterking van basisinfrastructuur. 2.1.6. Club van ParijsIn het kader van de Club van Parijs worden regelingen getroffen met landen
die niet in staat zijn aan hun schuldverplichtingen te voldoen. De regeling
vindt plaats in de vorm van een consolidatie van de schuld, waarbij een nieuw
schema van aflossing wordt opgesteld. Sinds het proces van hervormingen in
Midden- en Oost-Europa zijn inmiddels met drie landen uit deze regio meerdere
regelingen getroffen, te weten Polen, de Russische Federatie en Bulgarije.De in 1991 overeengekomen schuldenregeling met Polen bevatte een gefaseerde
inwerkingtreding van 50% kwijtschelding. Voorwaarden voor de inwerkingtreding
van de tweede en laatste fase kwijtschelding (20%) in 1994 waren, naast een
vergelijkbare schuldenregeling met de commerciële banken (Club van Londen)
voor de bankschulden, een bevredigende uitvoering van het economische aanpassingsprogramma
overeengekomen met het IMF en een bevredigende uitvoering van de schuldenregeling
zelf. Aangezien Polen aan deze voorwaarden voldeed kon de tweede fase kwijtschelding
uit het Club van Parijs-akkoord met ingang van 1 april '94 effectief worden.Op 4 juni 1994 werd de tweede schuldenregeling met de Russische Federatie
overeengekomen. De regeling betrof de in 1994 vervallende vorderingen (op
contracten van vóór 1992), alsmede een deel van de in 1994 verschuldigde
consolidatierente.Afhankelijk van de anciënniteit van de contracten zijn terugbetalingstermijnen
van 10 en 15 jaar overeengekomen. Nederland is bij deze regeling betrokken
met een totaalbedrag van ongeveer f 350 mln. De onderhandelingen over
de bijbehorende bilaterale overeenkomst zijn nog niet afgerond.In april 1994 is de derde schuldenregeling getroffen met Bulgarije voor
vorderingen vervallende in de periode 1 april '94 t/m 30 april '95. Terugbetaling
van de geconsolideerde bedragen moet plaatsvinden in 10 jaar. Het Nederlandse
aandeel in deze schuldenregeling bedraagt f 2,9 mln. De onderhandelingen
over de bijbehorende bilaterale regeling zijn afgerond. Het wachten is nog
op de goedkeuring van het Bulgaarse parlement. 2.2. OESO/IEADe Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) richtte
in 1990 het «Centre for Co-operation with European Economies in Transition»
(CCET) op, dat is belast met de voorbereiding en coördinatie van de uitvoering
van alle OESO-activiteiten gericht op Midden- en Oost-Europa en de landen
van de voormalige Sovjet-Unie. Het CCET fungeert tevens als contactpunt voor
relaties tussen de OESO en betreffende landen. Het CCET-activiteitenprogramma
omvat onder andere het Partners in Transition (PIT)programma. Dit richt zich
op Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije, alle landen die op afzienbare
termijn zicht hebben op lidmaatschap van de OESO.In 1995 is FF 100,5 (f 33 mln) voor uitvoering van het CCET-activiteiten-
 programma begroot. De Nederlandse bijdrage over 1994 bedroeg f 630 000
en werd uit de multi-bi begroting van EZ gefinancierd. Daarnaast zijn in 1994
projecten gecofinancierd uit het Matra Programma.Voor het eerst kwamen in 1994 in één jaar de vier PIT-liaison
comités bij elkaar. De besprekingen concentreerden zich grotendeels
op de toekomst van de PIT-programma's, die voor een groot deel gericht zullen
zijn op de voorbereiding voor het lidmaatschap. De OESO-ministerraad heeft
in juni 1994 ingestemd een begin te maken met de onderhandelingen over de toetreding van de PIT-landen. Hierbij is afgesproken de procedure
die ten aanzien van Mexico is gehanteerd, te volgen.Polen was in 1994 onderwerp van een landenexamen, waarbij de economische
situatie werd geanalyseerd en het economische beleid van de Poolse overheid
werd besproken. De Poolse economie was in 1994 één van de snelst
groeiende van Europa. De OESO constateert echter dat Polen nog steeds kampt
met grote macro-economische onevenwichtigheden: een aanhoudend hoge inflatie
en tekortschietende binnenlandse besparingen.Vooral voor transitielanden is een dergelijk landenexamen van belang,
omdat het aangeeft hoe de vorderingen zijn bij het hervormingsproces.In het kader van de samenwerking tussen het Internationaal Energie Agentschap
(IEA) en niet-ledenlanden heeft de samenwerking met de landen in Midden- en
Oost-Europa ook in 1994 een belangrijke plaats ingenomen. Hongarije, Polen,
Tsjechië en Slowakije hebben alle een officieel verzoek tot lidmaatschap
van het Agentschap ingediend. Er is een begin gemaakt met voorbereidende lidmaatschapsbesprekingen.
Tevens hebben voor deze landen verschillende activiteiten op het gebied energie-Iandenstudies,
conferenties en workshops plaatsgevonden.Gezien het grote potentieel van de Russische Federatie op energiegebied
en de gevolgen van de ontwikkelingen in dat land op de mondiale energiemarkten,
volgt het IEA de ontwikkelingen op energiegebied in de Rusische Federatie
nauwlettend. In 1994 is met de Russische Federatie een gemeenschappelijke
verklaring afgelegd, die de basis vormt voor nauwere samenwerking met dit
land. Sindsdien heeft een uitgebreid onderzoek van de Russische energiesituatie
plaatsgevonden, waarvan de resultaten voorjaar 1995 gepubliceerd zullen worden.Het IEA is nauw berokken geweest bij de onderhandelingen over het Energiehandvestverdrag,
dat op 17 december 1994 werd getekend, en bij activiteiten van de G-7 op energiegebied. 2.3. Raad van EuropaDe programma's voor technische hulp van de Raad van Europa (RvE) ten behoeve
van de landen van Midden- en Oost-Europa geven voor 1994 hetzelfde beeld als
voor 1993. Deze programma's, die onder het zogeheten Vote IX op de Raad van
Europa-begroting voorkomen, hebben de volgende doeleinden:– het bevorderen, versterken en consolideren van de democratische
hervormingsprocessen in de landen van Midden- en Oost-Europa;– het vergemakkelijken van een geleidelijke en harmonieuze integratie
van deze landen in de Europese architectuur, d.w.z. in eerste aanleg in de
RvE-samenwerking;– het door deze samenwerking en hulp bevorderen van democratische
veiligheid in Europa.De programma's leggen de nadruk op de verschillende aspecten van een functionerende
pluriforme democratie, het respect voor mensenrechtennormen en de waarden
van een rechtsstaat, ook op het niveau van de lokale democratie. Het gaat
in concreto om het bieden van hulp bij constitutionele, wetgevende en bestuurlijke
hervormingen en om samenwerking op het gebied van cultuur en onderwijs.De programma's waren oorspronkelijk bedoeld als voorbereiding op het lidmaatschap
van de Raad van Europa. Thans hebben zij een bredere opzet gekregen, waarbij
het gaat om het transitieproces van de recent ontstane democratieën in
Midden- en Oost-Europa.Oorspronkelijk alleen bedoeld voor Europese landen die in beginsel lid
van de RvE konden worden, hebben nu ook Centraal-Aziatische landen toegang
tot de programma's ook al is het lidmaatschap voor hen niet mogelijk. De volgende
landen zijn in de een of andere vorm bij de RvE-programma's betrokken: Albanië,
Armenië (beperkt), Azerbajdzjan, Bulgarije, Estland, Georgië (beperkt),
Hongarije, Kazachstan (beperkt), Kirgizië (beperkt), Kroatië, Letland,
Litouwen, Moldavië, voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië,
Oekraïne, Polen, Roemenië, Russische Federatie, Slowakije, Slovenië,
Tsjechië en Wit-Rusland.Voor de eerder genoemde Vote IX werd in 1994 in totaal FF 41 400 000
uitgetrokken. Het Nederlandse aandeel hierin, volgens de voor 1994 geldende
verdeelsleutel, bedroeg 2,54% , ofwel FF 1 051 560 (f 347 015)
en werd ten laste gebracht van het Matra Programma. Voor twee programma's
(Themis en Lode) is geen plaats op de begroting ingeruimd. Zij worden gefinancierd
uit vrijwillige bijdragen van de lidstaten.Jaarlijks worden in Straatsburg in samenwerking met de ontvangende landen
de prioriteiten en projecten, welke onder Vote IX uitgevoerd worden nader
vastgesteld. Deze bijeenkomst vond wederom in oktober 1994 plaats. Hierbij
bleek o.a. dat de behoeften aan ondersteuning in de diverse landen nogal divers
waren. De RvE-programma's genieten doorgaans een goede reputatie en hebben
een grote uitstraling, zeker bezien vanuit het beperkte budget dat ter beschikking
staat. 2.4. NASR/Partnerschap voor VredeDe oprichting van de Noord Atlantische Samenwerkingsraad (NASR) in 1991
was een direct gevolg van de aanpassing van de NAVO aan de gewijzigde veiligheidssituatie
die door de opheffing van het Warschaupakt werd veroorzaakt. De NASR telt
38 lidstaten: de 16 lidstaten van de NAVO, de 4 Visegradlanden, Roemenië,
Bulgarije, Albanië en alle 15 opvolgerstaten van de Sovjet-Unie. Voorts
nemen Slovenië, Oostenrijk, Zweden en Finland deel als waarnemers. Er
wordt in beginsel tenminste éénmaal per jaar vergaderd op ministerieel
niveau. In 1995 heeft deze vergadering eind mei te Noordwijk plaatsgevonden.
Op ambassadeursniveau worden eenmaal per zes weken bijeenkomsten gehouden.De Nederlandse bijdrage aan de NASR is in 1994, evenals in voorgaande
jaren, uit de Oost-Europa Faciliteit gefinancierd (zie 4.6.2).Op de NAVO-topontmoeting te Istanbul in januari 1994 werd besloten tot
instelling van het Partnerschap voor Vrede (PvV). Inmiddels hebben alle NASR-landen,
met uitzondering van Tadjikistan (dus ook de Russische Federatie) het PvV
ondertekend.Hieronder bevinden zich overigens ook neutrale landen uit de OVSE als
Zweden en Oostenrijk. Binnen het Partnerschap wordt naar gelang de mogelijkheden
en wensen van het betrokken land middels een «Individual Partnership
Programme» vorm en inhoud gegeven aan samenwerking met de NAVO. Hierbij
moet met name gedacht worden aan de voorbereiding en oefeningen t.b.v. peace-keeping
operaties. Een voorbeeld hiervan is de in oktober jl. op de Veluwe gehouden
«Cooperative Spirit»-oefening (zie ook par. 5.6). 2.5. Verenigde NatiesIn het kader van de diverse gespecialiseerde organisaties en fondsen van
de Verenigde Naties worden eveneens activiteiten uitgevoerd in Midden- en
Oost-Europa. In deze paragraaf zal kort worden ingegaan op de activiteiten
welke door de UNDP, UNICEF, UNFPA, UNEP, FAO, WHO, ILO, IAEA, UNESCO en de
ECE zijn geïnitieerd en uitgevoerd.Het United Nations Development Programme (UNDP) is sinds de eerste activiteiten
in 1993 zijn inspanningen in Midden- en Oost-Europa gaan uitbreiden.
Aandacht blijft vooral gericht op de staten van de voormalige Soviet-Unie,
inclusief de Baltische republieken, maar inmiddels zijn er ook voor de Midden-Europese
landen landenprogramma's goedgekeurd. Ondertussen vallen er zo'n twintig landen
binnen deze regio onder het bevoegde directoraat van UNDP. De ontwikkelingsactiviteiten
van UNDP blijven gericht op het overgangsproces naar een democratie en markteconomie,
waarbij capaciteitsopbouw en privatisering centraal staan. Met name onderzoek
naar sociale indicatoren en verwerving van statistische gegevens krijgen in
dat kader aandacht. De toegekende middelen voor deze regio blijven beperkt
en UNDP tracht dan ook vooral via cost-sharing met donorlanden aanvullende
middelen te verkrijgen. Voor de vijfde cyclus 1992–1996 is een totaal
bedrag van USD 64 mln vastgesteld voor de individuele landenprogramma's. Dit
laat andere financieringsbronnen binnen UNDP en cost-sharing met derde partijen
onverlet.In het kader van de activiteiten van de UNDP in Midden- en Oost-Europa
en de republieken van de voormalige Soviet-Unie zijn inmiddels tal van regionale
kantoren van de UNDP geopend.In 1994 heeft de Uitvoerende Raad van UNICEF (United Nations Children's
Fund) verschillende kort-lopende landenprogramma's goedgekeurd, waarmee een
bedrag van USD 4 mln uit de algemene middelen is gemoeid en bovendien USD
20 mln supplementaire financiering wordt gevraagd. Het gaat om Bosnië-Herzegowina,
Kroatië, Servië en Montenegro, Georgië en Voormalige Joegoslavische
Republiek Macedonië.Bovendien is er geld gereserveerd voor het opzetten van een «area
office» voor landen in Voormalig Joegoslavië. Voorts heeft de Raad
een beleidsdocument ten aanzien van de regio goedgekeurd.In het kader van de UNFPA (United Nations Fund for Population Activities)
worden activiteiten ontplooid op het terrein van ondersteuning van het bevolkingsbeleid.
De activiteiten met betrekking tot Midden- en Oost-Europa richten zich met
name op de republieken van de voormalige Soviet-Unie, inclusief de Baltische
Staten.UNEP (United Nations Environment Programme), het milieuprogramma van de
Verenigde Naties, heeft als hoofddoel het bevorderen van samenwerking op internationaal
milieugebied. Het speelt m.n. een belangrijke rol in het traject van beleidsvoorbereiding
en -formulering. Als zodanig ligt het zwaartepunt van deze organisatie thans
niet in eerste instantie op het uitvoerende vlak. Niettemin is UNEP betrokken
bij activiteiten in transitielanden. Zo participeert UNEP naast Wereldbank
en UNDP in een actieplan voor rehabilitatie van de Aralmeer-regio. Nederland
is in 1994 voor een bedrag van f 10 mln verplichtingen aangegaan ten
behoeve van dit actieplan, uit de multilaterale voorziening voor milieu-activiteiten
van OS.De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) richt
zich in Midden- en Oost-Europa vooral op de versterking van de capaciteit
van Ministeries van Landbouw, ten behoeve van analyse en standpuntbepaling
t.a.v. de verschillende (landbouw)sectoren en de invloed van macro-economische
ontwikkelingen op het gebied van structurele aanpassing, wisselkoersen en
handels- en fiscale aangelegenheden op de landbouw. Wegens gebrek aan consensus
binnen de regio kon nog geen plaats van vestiging bepaald worden voor het
op te richten FAO-kantoor dat zich meer specifiek zal bezig moeten houden
met Midden- en Oost-Europa. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft als een van de weinige VN-organisaties
een specifiek programma voor intensieve samenwerking op het gebied van gezondheidszorg
met Midden- en Oost-Europa. Dit zogenaamde «Eurohealth»-programma,
dat beheerd wordt door het Regionale WHO Kantoor EURO, omvat projecten op
het gebied milieu, AIDS-preventie en het «healthy schools project».
Nederland draagt bij aan een aantal van deze projecten.De Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) presenteerde in 1994 een nieuwe
strategie, waarin versterking van de tripartite structuren (Ministeries van
Sociale Zaken, werkgeversorganisaties en vakbonden) in de lidstaten voorop
staat. De bestaande multi-disciplinaire teams, voor Oost-Europa gevestigd
in Boedapest, werden daartoe uitgebreid. De werkgeversorganisaties kregen
daarbij meer aandacht dan voorheen, naast voortdurende aandacht voor arbeidswetgeving
en -omstandig- heden. Nederland steunde een aantal op Midden- en Oost-Europa
gerichte ILO-projecten. In 1994 werd uit het Matra o.a. een bijdrage geleverd
aan een project voor tripartite arbeidsinspectie in Hongarije.Het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) is ten aanzien van Midden-
en Oost-Europa vooral actief op het gebied van de nucleaire veiligheid. Daarbij
gaat het in de eerste plaats om verbeteringen in de gebruikte technologieën
en de bedrijfsvoering. Naar aanleiding van verontrustende berichten nam de
Algemene Conferentie in 1994 een resolutie aan, waarin werd opgeroepen tot
maatregelen tegen illegale handel in radioactief materiaal. Het IAEA kan in
deze een rol spelen op grond van het waarborgenstelsel dat is opgezet om nucleaire
proliferatie tegen te gaan.Nederland ontvangt jaarlijks tientallen deskundigen en studenten in het
kader van het programma van technische samenwerking van het Agentschap. Een
deel hiervan is afkomstig uit Midden-en Oost-Europese landen.De United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)
heeft eind 1992 besloten haar activiteiten op het gebied van Midden- en Oost-Europa
alsmede de voormalige Sovjet-republieken, onder te brengen in UNESCO's Programme
for Central and Eastern European Development (PROCEED). Prioriteiten van PROCEED
zijn het vestigen en consolideren van democratie en pluralisme, het beschermen
van minderheden, mensenrechten en uitingen van identiteit, de bescherming
van het milieu en het cultureel erfgoed en het ontwikkelen van een personeelskader
dat de onafhankelijkheid en de institutionele opbouw moet versterken. Binnen
dit programma draagt Nederland onder andere bij aan het Hermitage-project.De Economische Commissie voor Europa (ECE) is één van de
regionale commissies van de VN. Met betrekking tot Midden- en Oost-Europa
houdt de ECE zich in het bijzonder bezig met de transformatie naar marktgerichte
economieën. De ECE biedt een samenwerkingskader voor alle Europese landen
alsmede de Verenigde Staten, Canada en Israël. De activiteiten van de
ECE concentreren zich op het terrein van transport, statistieken, handel,
economische analyse en milieu. Op het gebied van handel biedt het een discussieforum
voor die Midden- en Oost-Europese landen die geen lid waren van het GATT en
nog geen lid zijn van de nieuwe Wereld Handels Organisatie (WTO).Daarnaast is van belang de uitwisseling van goede statistische gegevens
op het gebied van economische ontwikkeling van de Midden- en Oost-Europese
landen in het algemeen en die op het gebied van handel en investeringen in
het bijzonder. In dit verband is van belang de verdere ontwikkeling van EDIFACT
(Electronic Data Interchange For Administration Commerce and
Transport). EDIFACT is een communicatiesysteem gericht op de uitwisseling
van voor de internationale handel benodigde administratieve gegevens. HOOFDSTUK 3. EU-HULPVERLENING AAN MIDDEN- EN OOST-EUROPADe Europese Unie is zowel in Midden- en Oost-Europa als in de republieken
van de voormalige Soviet-Unie de belangrijkste donor op het gebied van technische
bijstand.Voor Midden- en Oost-Europa, inclusief het Balticum, is deze bijstand
vervat in het Phare-programma en voor de overige republieken van de voormalige
Soviet-Unie en Mongolië in het Tacis-programma. Ook op het gebied van
noodhulp, financiële hulp en handelspolitiek levert de Gemeenschap aanzienlijke
inspanningen. Mede hierom is de EU aangewezen als coördinator van de
hulp in G24-kader. Als lidstaat van de EU en als contribuant aan de EU-begroting
is Nederland betrokken bij deze Gemeenschapsinstrumenten. Via de Phare- en
Tacis-comités participeert Nederland in de inhoudelijke invulling van
deze programma's. 3.1. Phare: het EU-hulpprogramma voor Midden- en Oost-EuropaHet Phare-programma is in 1989 ingesteld bij verordening door de EG. De
doelstelling van het programma is de ondersteuning van het proces van economische
en politieke hervormingen in Midden- en Oost-Europa door het verlenen van
bijstand op die gebieden die essentieel worden geacht voor deze hervormingen:– herstructurering en privatisering van staatsondernemingen;– modernisering van financiële dienstverlening;– bevordering van de particuliere sector, met nadruk op het midden-
en kleinbedrijf;– ontwikkeling van de arbeidsmarkt en de sociale sector;– ontwikkeling van een democratisch politiek en sociaal bewustzijn;– ondersteuning van de overheidsdiensten en -instituten;– opzetten van een wettelijk en regelgevend raamwerk dat onmisbaar
is in een marktgerichte economie;– ontwikkeling van menselijk potentieel.De sectoren waarop de bijstand zich richt zijn o.a. landbouw, industrie,
bankwezen, energie, milieubescherming, handel, diensten en gezondheidszorg.De bijstand die Phare verleent vindt op twee manieren plaats:1. kennisoverdracht in de vorm van beleidsadviezen, opleidingen en trainingen;2. investeringsbevorderende maatregelen en financieringsmechanismen (kapitaalsubsidies,
garantieregelingen, kredietlijnen).Hierbij werkt de Europese Commissie samen met andere geldschieters. Vooral
de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf, milieubescherming en herstructurering
van de landbouw staan daarbij voorop. De bedoeling is dat Phare met schenkingsgeld
dáár inspringt waar de financieringsbehoeften groot zijn, maar
de commerciële en internationale financiële instellingen (IFI's)
met hun relatief dure leningmiddelen weinig kunnen doen. Tevens kan Phare
de IFI's over de streep trekken om mee te doen in een bepaald project als
het zelf al deelneemt met schenkingsgeld. Als regel geldt dat Phare met financiële
operaties aanvullend werk verricht t.a.v. de activiteiten van de IFI's. Dat
geldt ook voor de zogeheten Kopenhagenfaciliteit waarbij Phare-geld beschikbaar
kan worden gesteld voor investeringen in infrastructuur. In december 1994
bepaalde de Raad dat het maximum beschikbare bedrag voor deze
investeringen werd verhoogd van 15 naar 25% van het totale Phare-budget.In 1994 is er onder Phare een nieuwe begrotingslijn (150 Mecu) gecreëerd
door het Europees Parlement voor Grensoverschrijdende Samenwerking tussen
grensgebieden in Phare-landen en grensgebieden in EU-lidstaten.Nederland heeft altijd gepleit voor een duidelijk verband tussen het Phare-programma
en de Europa-overeenkomsten van de EU met de Midden- en Oost-Europese landen.
De ontwikkeling in de afgelopen twee jaar toont duidelijk aan dat Phare wordt
aangewend om de afspraken, die zijn gemaakt in de Europa-overeenkomsten, om
te zetten in concrete projecten. Tijdens de Europese Raad in Essen werd weer
benadrukt dat het Phare-programma in de toekomst als instrument ook zal worden
ingezet bij voorbereidingen in de geassocieerde landen op toetreding in de
toekomst tot de Interne Markt van de EU.De landen die in aanmerking komen voor Phare-hulp zijn: Polen, Hongarije,
Roemenië, Bulgarije, Tsjechië, Slowakije, Albanië, Litouwen,
Letland, Estland en Slovenië. Phare-hulp aan Joegoslavië werd in
1991 opgeschort. De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië ontvangt
als voormalige Joegoslavische republiek wel hulp van Phare, maar is als onafhankelijke
staat niet toegelaten als land tot het programma vanwege Griekse weerstand.
De toetreding van Kroatië tot Phare is medio 1995 formeel goedgekeurd.
Door de recente ontwikkelingen is uitvoering hiervan echter voor onbepaalde
tijd opgeschort.Sinds 1990 is er binnen het Phare-programma voor 4284 Mecu aan verplichtingen
aangegaan, waarvan 990 Mecu in 1994. 3.2. Tacis: het EU-hulpprogramma voor technische bijstand
aan de NOS (exclusief het Balticum) en MongoliëHet Tacis-programma komt voort uit het besluit van de Europese Raad van
december 1990 te Rome om de Sovjet-Unie steun te verlenen voor het proces
van economische hervormingen. Het programma ging in 1991 van start op basis
van een EG-verordening, die in juli 1993 vernieuwd is. Hierbij werd Mongolië
als ontvangend land toegevoegd. De doelstelling van het programma is het leveren
van een wezenlijke bijdrage aan de veranderingen in de betrokken republieken
van de voormalige Soviet-Unie en Mongolië, die moeten leiden tot een
marktgerichte economie en een democratische samenleving. De Tacis-ondersteuning
wordt geleverd door middel van technische bijstand in de vorm van training,
beleidsadvisering, institutionele ontwikkeling en het opzetten van een wettelijk
en regelgevend raamwerk voor die sectoren die essentieel worden geacht voor
de hervormingen. De aandachtsgebieden zijn:– netwerken (energie, transport en telecommunicatie);– voedselproduktie, -verwerking en -distributie;– herstructurering en ontwikkeling van bedrijven;– ontwikkeling van het menselijk potentieel;– nucleaire veiligheid.Op basis van indicatieve programma's worden voor elke republiek actieprogramma's
opgesteld met concrete projectvoorstellen. Zowel de indicatieve programma's
als de actieprogramma's zijn in beginsel vraaggericht en zijn het resultaat
van nauwe samenwerking tussen teams van deskundigen en de autoriteiten van
de ontvangende landen. Sinds 1991 is binnen het Tacis-programma voor 1820 Mecu aan verplichtingen
aangegaan, waarvan 460 Mecu in 1994. De schijnbare verlaging van het budget
van 1994 t.o.v. het budget van 1993 (510 Mecu) wordt veroorzaaakt door het
feit dat de humanitaire hulp, ten bedrage van 50 Mecu, in de EU-begroting
voor 1994 direct op een aparte lijn is gezet voor ECHO, het noodhulpbureau
van de EU. De grootste ontvanger binnen het Tacis-programma in 1994 was de
Russische Federatie, waarvoor in 1994 voor een bedrag van 191 Mecu aan activiteiten
werd gecommitteerd. 3.3. Nucleaire VeiligheidDe Phare en Tacis nucleaire veiligheidsprogramma's zijn nauw op elkaar
afgestemd en worden behandeld in gecombineerde vergaderingen van beide comités.
Binnen de Tacis-begroting werd in 1994 voor nucleaire veiligheid 75 Mecu gereserveerd,
binnen de Phare-begroting 20 Mecu.Bij de start van het nucleaire veiligheidsprogramma waren de autoriteiten
van met name de Russische Federatie huiverig om westerse deskundigen toe te
laten tot de kerncentrales om daar ter plaatse te werken. Het gevolg was dat
er wel studies werden verricht, maar hieraan geen vervolg kon worden gegeven.
In 1993 gaven de Russische autoriteiten uiteindelijk toch toestemming voor
deze bijstand ter plaatse, waardoor het programma een nieuwe impuls kreeg:
er kon een «twinning» plaatsvinden tussen westerse instanties,
waaronder kerncentrales, en hun tegenhangers uit de voormalige Sovjet-Unie.
Helaas ondervindt de implementatie hiervan nog steeds vertraging door het
probleem van de aansprakelijkheid bij nucleaire ongevallen. De internationale
overeenkomsten hierover zijn immers niet door de Russen en Oekraïners
getekend. Inmiddels onderhandelt de Commissie over een Memorandum of Understanding
met de Russische Federatie waarin het probleem van de nucleaire aansprakelijkheid
voorlopig wordt geregeld.Eind 1993 zijn ook de activiteiten van start gegaan van het Internationale
Centrum voor Wetenschap en Technologie. Dit centrum is een gezamenlijk initiatief
van Rusland, de VS, Japan en de EG. De doelstelling is het tegengaan van de
brain-drain van ex-Sovjetgeleerden uit de defensie-industrie naar landen waar
hun kennis voor niet-vreedzame doelen kan worden aangewend. Tevens beoogt
het centrum een bijdrage te leveren aan de conversie van de defensie-industrie.
Het centrum is thans operationeel. In 1994 zijn 92 projecten voor en bedrag
van USD 47,3 mln goedgekeurd. De EU doet mee aan 60 projecten, waarvan 10
met een actieve NederIandse deelname.In 1994 is tevens de reeds in 1993 toegezegde en gecommitteerde bijdrage
van de EU aan het Nuclear Safety Account bij de EBRD overgemaakt. Het gaat
hier om een bedrag van 20 Mecu uit het Phare- en Tacis- budget.Voorts heeft de Raad in 1994 het definieve besluit genomen om de Euratom
leningenfaciliteit open te stellen voor landen uit Midden- en Oost-Europa
en de voormalige Sovjet-unie, zodat geld beschikbaar kan worden gesteld ten
behoeve van projecten op het gebied van nucleaire veiligheid. Het gaat hier
om een bedrag van 1 mld Ecu.In 1994 heeft de internationale donorgemeenschap extra aandacht besteed
aan Oekraïne, waarbij de nucleaire veiligheid een belangrijke rol speelde.
Tijdens haar top in Napels besloot de G7 een bedrag van USD 200 mln ter beschikking
te stellen voor een actieplan voor Oekraïne. Het actieplan behelst de
sluiting van Tsjernobyl en de voltooiing van drie kerncentrales met betere
veiligheidsnormen. Voorts omvat het plan hervormingen in de energiesector,
met name op het gebied van energiebesparing en de aanwending van alternatieve
energiebronnen. De EU besloot zich bij het plan aan te sluiten
en stelde 500 Mecu beschikbaar. Van het bedag komt 100 Mecu uit Tacis en 400
Mecu uit de Euratomleningenfaciliteit. 3.4. Humanitaire hulpDe budgetten voor humanitaire noodhulp voor Tacis- en Phare-landen zijn
in 1994 op een aparte budgetlijn gezet waardoor ECHO, het noodhulpbureau van
de Europese Unie, direct over dit geld kon beschikken. In totaal is in 1994
voor een bedrag van 533 Mecu aan noodhulp besteed aan Midden- en Oost-Europa.
Het grootste deel van dit bedrag kwam van ECHO, het Landbouwgarantiefonds
droeg 165 Mecu bij. Meer dan de helft van deze hulp werd uitgegeven voor het
Voormalige Joegoslavië (270 Mecu). Het overige deel betrof de republieken
van de voormalige Soviet-Unie, met name de oorlogsgebieden in de (trans-)
Kaukasus en Tadzjikistan. Ook Moldavië ontving aanzienlijke hulp ter
lediging van de nood als gevolg van de grote droogte en de mislukte oogst.
De hulp omvatte voor het merendeel voedsel, medicijnen en brandstof. 3.5. Financiële hulpEvenals in voorgaande jaren heeft de EU ook in 1994 betalingsbalanssteun
verstrekt aan een aantal landen die in aanmerking komen voor hulp van de G24.
In voorgaande jaren nam de EU altijd 50% van het externe financieringstekort
van deze landen voor haar rekening. De G24 donoren die geen lid waren van
de EU zouden de overige 50% op zich moeten nemen. Aangezien deze «burden
sharing» in de praktijk niet vlekkeloos verliep, heeft een aantal lidstaten
ervoor gepleit om dan ook het EU-gedeelte niet meteen voor de volle 50% in
te zetten. Dit leidde ertoe dat in 1994 de Raad besloot niet altijd direct
deze 50% van het externe financieringstekort voor haar rekening te nemen.
Zo besloot de Raad aan Roemenië een lening van 125 Mecu te verstrekken,
waarvan in eerste instantie maar 90 Mecu ter beschikking is gesteld. Pas als
duidelijk wordt dat ook andere donoren substantieel bijdragen, zal de resterende
35 Mecu worden uitgekeerd. Ook het voorstel van de Commissie om een eerdere
toezegging aan Bulgarije van 110 Mecu te verhogen naar 150 Mecu is vooralsnog
aangehouden. De EU-betalingsbalanssteun aan Slowakije die met een hoogte van
130 Mecu wel de 50% van het externe financieringstekort dekte, werd wel goedgekeurd,
onder voorwaarde dat vóór overmaking van de tweede tranche van
65 Mecu eerst gekeken moet worden naar de aanvullende financiële middelen
die de niet-communautaire landen van de G24 ter beschikking hebben gesteld.
Voorts werd in 1994 Albanië een lening van 35 Mecu toegezegd, die d.m.v.
Phare-steun zal worden omgezet in een schenking.In 1994 werd ook betalingsbalanssteun toegezegd aan landen van de voormalige
Soviet-Unie. Dit is uitzonderlijk, daar deze landen niet onder de G24-afspraken
vaIlen. Zij moeten echter wel aan dezelfde voorwaarden voldoen. De republieken
van de voormalige Sovjet-Unie die in 1994 EU-betalingsbalanssteun toegezegd
kregen, zijn Moldavië voor een bedrag van 45 Mecu en Oekraïne voor
een bedrag van 85 Mecu. HOOFDSTUK 4: OOST-EUROPA FACILITEIT 4.1. AlgemeenDe opzet van het Nederlands ondersteuningsbeleid vertoonde in 1994 een
aantal grote veranderingen in vergelijking met 1993. Als gevolg van het Ministerraadsbesluit
van juli 1993 ter zake kwam de interdepartementale besluitvormingsstructuur
te vervallen en is het hulpbeleid gestroomlijnd. Deze wijziging vond plaats
naar aanleiding van een evaluatie van het «oude PSO-programma»
en op basis van signalen van het Nederlandse Parlement, de betrokken Oost-Europese
landen en de Nederlandse diplomatieke vertegenwoordigingen in de regio.Daarnaast bleek dat behalve aan de economische component in de hulpverlening,
ook duidelijk behoefte bestond aan niet-economische ondersteuning bij de inrichting
van pluriforme democratische rechtsstaten. Uiteraard zij hierbij aangetekend
dat beide processen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.Deze twee aspecten hebben geleid tot een splitsing van het hulpbeleid
in een economische en een niet-economische component, en tot de opheffing
van het «oude PSO» en TAGOS.In het kader van het «oude PSO» verleende de Nederlandse overheid
door middel van gerichte opdrachtverlening steun aan de Midden- en Oost-Europese
landen bij het omschakelingsproces naar een marktgericht economisch bestel
en een democratische rechtsstaat. Met het in 1992 gestarte TAGOS-programma
werd invulling gegeven aan de door de Kamer geuite wens een bilaterale hulprelatie
met de republieken van de voormalige Soviet-Unie aan te gaan. Het TAGOS-programma
is met ingang van 1994 ondergebracht in het nieuwe PSO.Per 1 januari 1994 is deze splitsing van de Oost-Europa Faciliteit doorgevoerd,
waarbij de inhoudelijke en budgetaire verantwoordelijkheden bij drie ministeries
werden neergelegd, hiermee aansluitend bij de specifieke expertise van betrokken
ministeries. De Staatssecretaris van Economische Zaken is verantwoordelijk
voor de bilaterale ondersteuning van de ontwikkeling naar een vrije markteconomie
(de economische ondersteuning), de Minister van Buitenlandse Zaken draagt
de verantwoordelijkheid voor de hulp betreffende de maatschappelijke transitie
(de niet-economische hulp), en de Minister van Financiën, tenslotte,
is verantwoordelijk voor het afdragen van de jaarlijkse contributie aan de
EBRD. Uiteraard passen deze deelgebieden binnen het algehele buitenlands beleid.
De overige vakdepartementen hebben een adviserende rol.Daarnaast wordt een deel van de ondersteuning aan Midden- en Oost-Europa
ten laste van het budget van de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking gebracht.
Dit geldt primair voor landen welke volgens de officiële DAC-criteria
van de OESO als ontwikkelingsland aan te merken zijn. Eind 1993 vond binnen
de OESO een discussie plaats om enkele landen in transitie in Middenen Oost-Europa
van de zogeheten DAC-11, op de DAC-I lijst te plaatsen. Het ging hierbij om
Roemenië, Bulgarije, Moldavië en de Kaukasische Republieken. Anticiperend
op de definitieve beslissing hierover heeft de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
het besluit genomen de ondersteuning aan deze landen onder OS te brengen.
In OESO-kader werd eind 1993 besloten om Roemenië, Bulgarije en Moldavië
te handhaven op de DAC-11 lijst. Betrokken landen ontvangen derhalve ondersteuning
uit de OS-begroting (West-Oost-Zuid-programma). 4.2. Omvang en verdeling van het budgetHet budget van de Oost-Europa Faciliteit bedroeg in 1994 f 300 mln.
De committeringen bedroegen in 1994 f 354,9 (voorlopige cijfers; definitieve
cijfers in Slotwet) als volgt verdeeld: 1994 committeringen(in mln. guldens) Totaal
Oost-Europa Faciliteit354,9  Instrumenten Ministerie van
EZ:  –Programma Samenwerking Oost-Europa 60,5 –Multilaterale
projecten 12,8 –Nederlandse trustfunds bij Wereldbank,
EBRD en IFC 7,5 –Programma Uitzending Managers 6,01–Management-trainingsprogramma Passage 6,91–Evaluatie en beleidsondersteuning 0,4 –Leasefaciliteit 0,0 –Investeringsbevordering/Technische
Assistentie IBTA 33,01–Tijdelijke
Regeling Herverzekering Investeringen Oost-Europa 32,8 –Investeringsfaciliteit30,2  Instrumenten Ministerie van BZ/OS:  –Matra-Programma:  – Matra Projecten Programma 15,6  –
Matra Multilaterale Programma 5,9  – Matra Opleidingen
Programma 1,7  – Matra KAP Programma 1,4  –
Matra Politieke Partijen Programma 1,6 –West-Oost-Zuid
Programma 94,8  Ministerie van Financiën:  –Bijdrage
EBRD 32,6 –Diplomatieke Vertegenwoordigingen   –
Ministerie van BZ 3,2  – Ministerie van
EZ 8,01 Inclusief committering ten behoeve van verschaffing werkkapitaal
voor 1995.Het verschil tussen budget en uiteindelijke committering wordt deels veroorzaakt
door een tussentijdse ophoging van het budget voor het West-Oost-Zuid Programma
van f 66 mln. tot f 105,6 mln. Van dit bedrag is f 12,5 mln
bestemd voor toerekening aan het OS-plafond van bijdragen aan multilaterale
instellingen.Voor drie programma's van EZ (PUM, Passage en IBTA) werden in 1994 tevens
middelen gereserveerd voor verschaffing van het werkkapitaal voor 1995. Tenslotte
werd het budget voor Matra in 1994 verhoogd met f 400 000 door verschuivingen
binnen de totale BZ-begroting. 4.3. Diplomatieke VertegenwoordigingenIn 1994 werd een bedrag van f 11,2 mln gereserveerd voor de versterking
van ambassades in Midden- en Oost-Europa en het GOS. Hiervan was f 8
mln afkomstig van de EZ-begroting en f 3,2 mln van BZ. 4.4. Instrumenten van het Ministerie van Economische Zaken 4.4.1. Programma Samenwerking Oost-EuropaDe doelstellingen van het (nieuwe) PSO zijn de ontwikkeling van de markteconomie,
versterking van de concurrentiepositie, de modernisering van de economie en
de bevordering van duurzame produktieprocessen door middel van het inschakelen
van het Nederlandse bedrijfsleven. Hiertoe worden jaarlijks «Memoranda
of Understanding» gesloten met de ontvangende landen (Oekraïne,
de Russische Federatie, Polen, Hongarije, Tsjechië, Slowakije, Estland,
Letland, Litouwen en Slovenië) waarin de thema's die voor dat jaar gelden
zijn vastgelegd.Het PSO (in de vorm van overheidsopdrachten) is vanuit de optiek van het
Nederlandse bedrijfsleven vooral interessant voor marktverkenning en positionering,
juist in de fase waarin commerciële relaties nog moeilijk zijn.
Het PSO is anderzijds voor Oost-Europese bedrijven een mogelijkheid om in
rechtstreeks contact met Nederlandse bedrijven hun kennisachterstand op het
gebied van onder meer management, logistiek, distributie, produktie en marketing
weg te werken. Nederland etaleert via het PSO kennis en expertise, met name
door pilot projecten, die worden uitgevoerd door (conglomeraten van) bedrijven.
Bij de in 1994 gestarte projecten zijn dan ook zo'n 100 à 120 bedrijven
betrokken. Hiervan is een groot aantal voor het eerst bij PSO betrokken en
zo in aanraking gekomen met de Oost-Europese markt.Met ingang van 1 februari 1994 is aan het agentschap Senter de opdracht
gegeven om de MoU's gestalte te geven in projecten en de respectievelijke
uitvoerders te selecteren. De Kamer is hierover reeds per brief d.d. 28 januari
1994 (BEB/DSE/MOE 94 001 693) geïnformeerd. Het betreft 87
projecten (inclusief identificatie missies) verdeeld over de sectoren landbouw/distributie,
energie/milieu, transport, onderwijs en regionale/industriële ontwikkeling
met een totale waarde van f 60,5 mln. In bijlage 3 treft u een volledig
overzicht van de PSO-projecten 1994 aan.Zoals gezegd werd met het in 1992 gestarte TAGOS-programma invulling gegeven
aan de door de Kamer geuite wens een bilaterale hulprelatie met de republieken
van de voormalige Sovjet-Unie aan te gaan. Mede vanwege de in Nederland aanwezige
kennis op die terreinen is in 1992 in overleg met de ontvangende landen besloten
de technische assistentie in te zetten op de voedselproduktie en -distributie
en de energievoorziening inclusief milieu-aspecten. Ook onderwijs en training
kunnen deel uitmaken van de projecten. Milieu en onderwijs worden zoveel als
mogelijk geïntegreerd in PSO; in de huidige onderhandelingen met de ontvangende
landen over de nieuwe PSO-thema's wordt versterkt ingezet op onderwijs en
milieu.Met ingang van 1 januari 1994 is het TAGOS ondergebracht in het Programma
Samenwerking Oost-Europa (PSO). Dit had voor de in 1992 ingeslagen en in 1993
voortgezette weg met betrekking tot de sectoriële invulling en geografische
concentratie geen in het oog lopende consequenties. De afspraken met de Russische
Federatie en met Oekraïne zijn begin 1994 vastgesteld in Memoranda of
Understanding (waarin jaarlijks het beleid met ieder van de 10 onder het PSO
vallende ontvangende landen wordt gevat).Het voortgaan van het omschakelingsproces en de economische ontwikkeling
in een aantal landen hebben uiteraard gevolgen voor de inzet van het PSO;
pure technische assistentie verschuift «naar het oosten» en in
de zich goed ontwikkelende landen komt het accent meer te liggen op bevordering
van handel en investeringen. Te snelle beëindiging van het PSO in deze
laatste groep landen is niet gewenst; ook volgens het bedrijfsleven vergt
het opbouwen van een handelsrelatie continuïteit in de bilaterale programma's.In het onderstaande zijn de prioriteiten en enkele activiteiten (per land
in alfabetische volgorde) beschreven om een indruk te geven van het PSO 1994. 1. EstlandIn Estland zijn twee thema's geïdentificeerd. Het eerste thema is
landbouw en betreft ondersteuning (training on the job) van de zuivelsector
door middel van het introduceren van de clean milk production technieken teneinde
de geproduceerde melk effectief, efficiënt en hygiënisch te verwerken
tot kaas en andere melkprodukten. Ook wordt aandacht geschonken
aan de verpakkingslijn. Verder is er een project ontwikkeld ter ondersteuning
van de rundveehouderij om veevoedervoorzieningen en melktechnieken te verbeteren.
Dit project wordt uitgevoerd door het proefstation voor de veehouderij.Het tweede thema betreft transport en havenontwikkeling (Muugahaven) en
opleiding van maritieme autoriteiten (in het Balticum) alsmede ondersteuning
van het Ests maritiem centrum. 2. HongarijeMet de Hongaarse autoriteiten zijn vier thema's geselecteerd voor 1994:a. landbouw, uitgewerkt in een nationaal training centrum voor de melkveehouderij
dat al eerder uit het PSO werd gefinancierd en een demonstratie project in
de pluimveehouderij in Zuid-Hongarije;b. ondersteuning MKB met als doelstelling versterken van de infrastructuur,
managementtraining en koppeling aan Nederlandse bedrijven door middel van
het opzetten van een agentschap;c. logistiek/waterbeheer namelijk de ontwikkeling van een masterplan voor
de haven van Györ-Gönyu, gericht op het verbeteren van de logistieke
stromen en de derde en laatste fase van een haalbaarheidsstudie naar de mogelijkheden
voor ecologisch herstel en verbetering van de bevaarbaarheid van de Donau;d. energie/milieu door middel van samenwerking tussen Nederlandse en Hongaarse
bedrijven (onder leiding van NOVEM) en de ontwikkeling van een schone aardgasmotor
voor stadsbussen.In totaal is in Hongarije voor f 8 mln aan projecten ontwikkeld in
1994. 3. LetlandIn Letland zijn voor f 2 mln de thema's duurzaam transport en samenwerking
bedrijfsleven Nederland-Letland uitgewerkt. Het thema transport concentreerde
zich op de ontwikkeling van openbaar vervoer Riga, het invoeren van Europese
standaarden voor benzine(stations), een shuttle service van de container terminal
Riga naar de Russische Federatie, een haalbaarheidsstudie goederen op/overslag
grensplaatsen en een haalbaarheidsstudie upgrading Jelgava-Liepaja spoorlijn.Onder het thema samenwerking bedrijfsleven Nederland-Letland worden via
de provincie Overijssel koppelconferenties georganiseerd. 4. LitouwenIn Litouwen ligt het accent op transport/communicatie en werden voor f 1,7
mln een project ten behoeve van de Litouwse PTT, een containerterminal in
Klaipeda (met nadruk op milieu-aspecten), baggeractiviteiten in de haven van
Klaipeda en technische assistentie aan de luchthaven Kaunas en aan Lithuanian
Airlines uitgewerkt. 5. OekraïneOnder het thema energie/milieu zijn drie projecten uitgewerkt in energiebesparende
industrie (voortbouwend op een van de projecten die eind 1992 zijn gecofinancierd
met de Wereldbank en het inzetten van een mobiel laboratorium) en in de «upgrading»
van een warmte kracht centrale in Kiev. In de landbouw loopt het project in
L'viv betreffende demonstratie van de mogelijkheden voor bestaande Oekraïense
kassen om hogere en kwalitatief betere produktie te verkrijgen met (Nederlandse)
hardware en kennis, waarbij bovendien de stookkosten omlaag kunnen. Hiermee
wordt zowel de agrarische structuur in Oekraïne versterkt als ook de
Nederlandse commerciële betrokkenheid vergroot.In totaal is hiermee een bedrag van f 8 mln gemoeid. 6. PolenMet een budget van f 9 mln zijn in Polen de thema's energie/milieu,
landbouw, midden- en kleinbedrijf en waterbeheer ontwikkeld. Het eerste thema
werd vormgegeven in een energie/milieu-analyse van de energiecentrale Siekierki.
In Lublin, Lomza en Zulawy werden de eerder begonnen landbouwthema's verder
ontwikkeld (en t.a.v. Zulawy voltooid). De doelstelling van deze thema's is
het commercialiseren van de landbouw in de genoemde regio's. Door middel van
het opzetten en beheren van een centrum voor startende bedrijven in Olsztyn
kreeg het thema MKB vorm. Het thema waterbeheer was gericht op voortzetting
en versterking van de samenwerking op het gebied van waterbeheer in de regio
Gdansk/Elblag, waarbij nadrukkelijk wordt voortgebouwd op de ervaringen uit
de waterbeheer projecten die in Polen reeds eerder zijn uitgevoerd. 7. De Russische FederatieHet thema landbouw/distributie is uitgewerkt in twee richtingen: enerzijds
regionale ontwikkeling regio Kolomna (publieksvoorlichting, financieringen,
verwerkende industrie en milieu- en natuurbeheer) en anderzijds versterking
van de distributieketen. Van het groothandelsproject in Moskou, dat in 1992
is gestart op basis van een EG onderzoek) is slechts de eerste fase voltooid
aangezien als gevolg van onvoldoende garantie op voortzetting aan Russische
zijde, vervolgfases een brug te ver zouden zijn. Het eveneens in 1992 gestarte
KASP project (Kolomna Agricultural Support Programme) in de regio Moskou is
ook in 1994 voortgezet met nadruk op voorlichting, aardappeI- en groenteverwerking.Het thema energie/milieu werd uitgewerkt in voortzetting van RITZA (groenteteelt
met gebruik van afvalwarmte in Tjoemen), projecten op het gebied van warmte-kracht
koppeling, op het gebied van afvalverwerking op milieuverantwoorde wijze en
in de levering van mijnveiligheidsapparatuur.Ten slotte het thema landbouw/distributie: in St-Petersburg wordt door
Nederlandse bedrijven de laatste hand gelegd aan een project op het gebied
van verbetering van de logistieke keten. Het project sluit aan op een programma
van de EU voor St-Petersburg.In totaal werd voor f 22 mln aan projecten ontwikkeld. 8. SloveniëDe f 2 mln die voor Slovenië waren gereserveerd zijn uitgewerkt
in het thema industriële ontwikkeling door middel van advisering van
het Sloveense privatiseringsagentschap en ontwikkelingsfonds, privatisering
van en managementadvies aan de haven van Koper en ten slotte het implementeren
van een statistische database bij de Banka Slovenije. 9. SlowakijeDe thema's die in 1994 in Slowakije tot ontwikkeling kwamen zijn energie/milieu
(kennisoverdracht bodemsanering Slowaaks ingenieursbureau en een demonstratieproject
van schone energiezuinige produktie in de Slowaakse suikerindustrie d.m.v.
kennisoverdracht door een Nederlandse suikerfabriek). Totale waarde: f 3
mln. 10. TsjechiëIn Tsjechië werden drie thema's ontwikkeld op het gebied van regionale
ontwikkeling Plzen (voortzetting van reeds eerder gestarte thema's), regionale
ontwikkeling Ostrawa en ondersteuning Tsjechische PTT in combinatie
met versterking beroepsonderwijs ten behoeve van de telecomsector. Totale
waarde is f 6 mln. 4.4.2. Bilaterale bijdragen aan multilaterale programma'sIn 1994 bedroegen de financiële bijdragen van EZ aan programma's
van intergouvernementele organisaties ruim f 12,8 mln. De verschillende
projecten zijn getoetst aan criteria, die aansluiting op het PSO-beleid beogen.
In totaal zijn tien activiteiten gefinancierd. De intergouvernementele organisaties
waarmee co-financiering heeft plaatsgevonden, zijn de Wereldbank (3), de IFC
(1), het IMF (1), de Raad van Europa (1), de OESO (2), de IUCN (1), en de
EBRD (1).De meest omvangrijke bijdragen zijn die van f 4,5 mln aan de sluiting
van de kerncentrale Tsjernobyl (via het Nuclear Safety Account van de EBRD),
en van f 2,5 mln aan water-projecten in het kader van een milieu-management-project
in de Russische Federatie en de Oekraïne. Verder is onder meer f 1,8
mln besteed aan technische assistentie aan vijf banken in de Oekraïne.
In de sector opleidingen is bijgedragen aan het Centre for Co-operation with
the Economies in Transition van de OESO, het Tax Training Network van de OESO
en het Joint Vienna Institute van het IMF.Voor een compleet overzicht zij verwezen naar bijlage 4. 4.4.3. Nederlandse Trustfunds bij de Wereldbank, EBRD
en IFCDe Wereldbank, de EBRD en de International Finance Corporation kunnen
via de trustfunds Nederlandse deskundigheid inschakelen in hun programma's
en projecten. De trustfunds maken het voor Nederlandse consultants mogelijk
hun ingang bij de internationale organisaties te vergroten, waardoor ook de
kans op vervolgopdrachten voor het Nederlandse bedrijfsleven toeneemt. Aldus
wordt uitvoering gegeven aan één van de doelstellingen van de
multilaterale faciliteit, te weten voor de Nederlandse bijdrage met een betrekkelijk
geringe beleidslast een multiplier-effect creëren.In 1994 is in het trustfund van de Wereldbank f 5,5 mln bijgestort.
Uit dit trustfund zijn in 1994 31 projecten gefinancierd, met een totale waarde
van ruim f 4,2 mln. Het betrof hier met name de sectoren landbouw, milieu/energie,
en transport. Belangrijkste ontvangende land was de Russische Federatie, in
1994 goed voor 9 trustfundprojecten van de Wereldbank. Verder werden onder
meer projecten uitgevoerd in Polen (5), Wit-Rusland (5), Estland (4), en Oekraïne
(3).Aan de EBRD is ten behoeve van het trustfund in 1994 op basis van toezeggingen
in 1991 en 1992 een bedrag van ruim f 2,4 mln betaald. De 16 projecten
die in 1994 uit het EBRD-trustfund zijn gefinancierd, beliepen ruim f 3,5
mln en betreffen de Russische Federatie, Oekraïne, de overige republieken
van de voormalige Soviet-Unie, Bulgarije, de Voormalige Joegoslavische Republiek
Macedonië, en Slowakije. Het ging met name om de sectoren milieu, energie,
transport en telecommunicatie.Na een wat trage start, begint het gebruik van het trustfund bij de IFC
nu goed te lopen.Eind 1994 stonden er negen projecten met een totale waarde van circa f 1,4
mln op stapel. In 1994 is dan ook f 2 mln bijgestort in het IFC-trustfund.In totaal is nu gestort in het Wereldbank-trustfund (ingesteld november
1990) f 27,35 mln, in het EBRD-trustfund (ingesteld november 1991) f 16,68
mln, en in het IFC-trustfund (ingesteld oktober 1992) f 4 mln. In 1995
zal evaluatie van de drie trustfunds plaatshebben. De voorbereidingen voor
deze evaluatie zijn reeds gestart. 4.4.4. Overige bilaterale kennisoverdracht van het Ministerie
van EZ a. Programma Uitzending Managers Oost-Europa (PUM)Het PUM wordt door het NCW uitgevoerd en laat gepensioneerde en vervroegd
uitgetreden managers tijdelijk adviezen geven aan bedrijven en non-profit
organisaties in Midden- en Oost-Europa. Ook biedt het programma mogelijkheden
voor individuele training van jonge managers afkomstig uit de geadviseerde
bedrijven en voor meer algemene managementcursussen.In 1994 is het PUM voor circa f 3 mln gesubsidieerd. Hiermee zijn
tot en met oktober 1994 135 uitzendingen, waarvan 67 naar de republieken
van de voormalige Soviet-Unie, gerealiseerd, alsmede meer dan 70 trainingen.
De sterkste groei van aanvragen voor PUM-missies uit Nederland kwam uit de
republieken van de voormalige Soviet-Unie.Overigens zij hierbij opgemerkt dat Bulgarije en Roemenië buiten
het PUM Oost-Europa vallen. Uitzendingen en trainingen naar deze landen worden
door DGIS gefinancierd. In 1995 zal het PUM worden geëvalueerd. b. Beurzenprogramma PassageIn december 1992 is de Subsidieregeling Managementcursussen Midden- en
Oost-Europa van kracht geworden. De regeling beoogt Midden- en Oost-Europeanen
in staat te stellen in Nederland specifieke managementdeskundigheid op te
doen bij een onderneming, instelling of organisatie in Nederland. Nuffic (Netherlands
University Fund For International Co-operation) voert het programma uit.Voor 1994 was voor dit beurzenprogramma in eerste instantie een bedrag
van f 3 mln gereserveerd. Gezien het grote aantal aanvragen, is aanvullend
een bedrag van f 450 000 toegekend. Met name voor de Russische Federatie
overschreed het aantal aanvragen ruimschoots het aanvankelijke budget. 4.5. Bilaterale hulp: generieke instrumentenBinnen de Oost-Europa faciliteit hebben de generieke instrumenten tot
doel handel met en investeringen in Midden- en Oost-Europa te bevorderen.
Beoogd wordt met de combinatie van vier instrumenten, te weten de Leasefaciliteit,
de IBTA, de TRHIO en de Investeringsfaciliteit, te voorzien in de verschillende
behoeftes van het Nederlandse bedrijfsleven.Ook in 1994 hebben de Nederlandse goederenuitvoer naar Midden- en Oost-Europa
en de directe investeringen in Midden- en Oost-Europa zich relatief goed ontwikkeld.Over het eerste tot en met het derde kwartaal van 1994 bedroeg de totale
uitvoer naar Midden- en Oost-Europa f 5,5 miljard, een groei van 20 procent
ten opzichte van dezelfde periode in 1993. De Nederlandse invoer uit Midden-
en Oost-Europa is in dezelfde periode met 8 procent gestegen tot f 4,2
miljard. De sterke groei van de Nederlandse uitvoer naar Midden- en Oost-Europa
is vooral toe te schrijven aan de export naar de republieken van de voormalige
Sovjet-Unie. De uitvoer naar de Russische Federatie steeg in het eerste t/m
derde kwartaal 1994 met 32 procent ten opzichte van dezelfde periode 1993.De Nederlandse directe investeringen in Oost-Europa zijn in de afgelopen
jaren sterk gegroeid. Waren de investeringsstromen vóór 1990
nog vrijwel nihil, voor 1994 komt het totaal van de Nederlandse directe investeringen
in Oost-Europa uit circa f 900 mln. Dit is overigens iets lager dan in
1993. Oorzaaak daarvan is een afname van de belangstelling voor Tsjechië,
die gedeeltelijk wordt gecompenseerd door een grotere belangstelling
voor de overige Midden- en Oost-Europese landen, vooral voor Polen. 4.5.1. LeasefaciliteitDe Leasefaciliteit (ingesteld eind 1990) beoogt de bevordering van de
kapitaalgoederenexport naar die Midden- en Oost-Europese landen waarvoor de
NCM/Staat geen reguliere exportkredietverzekering biedt. Onder de faciliteit
kunnen fabricatie-, krediet- en onteigeningsrisico's worden verzekerd van
op leasebasis verstrekte kapitaalgoederen aan bedrijven in desbetreffende
landen.NCM-Oost, een volle dochter van de Nederlandsche Credietverzekering Maatschappij,
voert de faciliteit uit in samenwerking met de door de Staat daartoe opgerichte
Stichting Economische Samenwerking Nederland Oost-Europa (SENO). Deze treedt
op als herverzekeraar voor de NCM-dochter. De middelen voor de herverzekering
zijn grotendeels uit een achtergestelde lening van EZ aan SENO ter beschikking
gesteld.In 1994 heeft SENO f 48,4 mln aan aanvragen goedgekeurd. Er is voor
f 43,6 mln aan oude aanvragen vervallen. Het totaal netto obligo komt
uit op f 72,9 mln.Het voorlopig vastgestelde garantiekapitaal bestaande uit de lening plus
de resultaten uit hoofde van herverzekering bedraagt per 31 december 1994
f 121 mln. Dit betekent dat op 1 januari 1995 een herverzekeringsruimte
aanwezig is van circa f 48 mln, te weten het verschil tussen het garantiekapitaal
en het obligo na afschrijving.Ten gevolge van een wijziging in het landenbeleid van de reguliere exportkredietverzekering,
is de portefeuille van de Leasefaciliteit in 1994 veranderd. De openstelling
van Polen in het reguliere beleid had directe gevolgen voor de portefeuille,
aangezien deze faciliteit een aanvullend karakter heeft. De vraag naar dekking
onder de Leasefaciliteit nam dientengevolge (tijdelijk) af. In 1994 betroffen
veel aanvragen transacties op de Russische Federatie en Oekraïne. Er
zijn in 1994 geen extra gelden aan de faciliteit ter beschikking gesteld.
In 1994 zijn geen schade-uitkeringen gedaan. 4.5.2. Investeringsbevordering/Technische Assistentie
(IBTA)Het instrument Investeringsbevordering/Technische Assistentie (IBTA),
ingesteld in september 1991, richt zich op het opzetten en versterken van
bedrijven in Midden- en Oost-Europa, die (gaan) samenwerken met Nederlandse
bedrijven. De regeling voorziet in financiële bijdragen aan investeringsbevorderende
activiteiten en technische assistentie.De Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden voert de IBTA uit.
In 1994 is aan de FMO in eerste instantie f 15 mln voor de IBTA beschikbaar
gesteld. Reeds in oktober bleek het budget uitgeput, waarop besloten is voor
1994 f 3 mln extra beschikbaar te stellen.De in totaal 18 mln is besteed aan 137 contracten. Het betreft hier tijdelijke
management- en technische assistentie (40%), haalbaarheidsstudies (28%), arbeidsplaatsgerichte
training en opleiding (28%), en proefprojecten en seminars (3%).De IBTA van 1991 tot en met 1994 overziend, is voor Polen, Hongarije en
Tsjechië een duidelijke verschuiving te zien van een accent op haalbaarheidsstudies
in de eerste jaren, naar meer technische assistentie nu. Deze drie landen
zijn tezamen in 1994 goed voor 82 contracten, waarvan er 69 technische assistentie
betreffen. Belangrijk vierde land is de Russische Federatie met 19 contracten.De evaluatie van de IBTA, die onlangs is afgerond, heeft overwegend positieve
resultaten opgeleverd. Momenteel wordt bezien op welke punten de regeling
eventueel aanpassing behoeft. 4.5.3. Tijdelijke Regeling Herverzekering Investeringen
Oost-Europa (TRHIO)De in 1991 ingestelde TRHIO heeft tot doel verzekeringsmaatschappijen
in staat te stellen niet-commerciële risico's verbonden aan investeringen
van Nederlandse bedrijven in Midden- en Oost-Europa te herverzekeren bij de
Staat. Daartoe is een overeenkomst gesloten met de Nederlandsche Credietverzekering
Maatschappij (NCM).De regeling is van toepassing op landen waarmee Nederland een investerings-beschermingsovereenkomst
(IBO) heeft afgesloten en op landen waarvan de rechtsorde genoegzaam bescherming
biedt.Begin 1994 was voor herverzekeringen uit hoofde van de TRHIO f 19,1
mln beschikbaar.Het uitstaand obligo bedroeg begin 1994 f 20,9 mln aan NCM-polissen.
In 1994 is de ruimte met f 40 mln vergroot tot f 59,5 mln. In totaal
zijn in 1994 acht aanvragen goedgekeurd, met een totaal obligo van f 32,8
mln. Het resterende beschikbaar saldo kwam daaarmee inclusief premies op f 27
mln. Het uitstaand obligo ultimo 1994 bedraagt f 53,7 mln.Ten behoeve van schade-uitkeringen wordt een extracomptabele reserve opgebouwd.
Deze reserve wordt gevormd uit de voor de TRHIO beschikbare kasmiddelen, premies
(na aftrek kosten) en provenu's. De noodzakelijk geachte omvang van de reserve
bedraagt (minimaal) 25% van het aangesproken verplichtingenbedrag te weten
f 13,4 mln (= 25% van f 53,7 mln). Bij Slotwet 1994 wordt het beschikbare
bedrag van f 10 mln kas aan de extracomptabele reserve toegevoegd. 4.5.4. InvesteringsfaciliteitDe eind 1992 ingestelde Investeringsfaciliteit is ondergebracht bij de
Nationale Investeringsbank (NIB). De faciliteit is bedoeld voor Oost-Europese
ondernemingen die tot economische samenwerking zijn gekomen met een Nederlandse
onderneming. Doel is het versterken van de financiële structuur van de
Midden- en Oost-Europese onderneming. De Nederlandse investering behelst minimaal 40% van het risicodragend
kapitaal en 15% van het eigen vermogen van de onderneming.Met dit instrument stelt de Staat zich voor 90 of 95% borg voor achtergestelde
leningen van minimaal f 1 mln en maximaal f 5 mln gulden. In 1994
is de overeenkomst tussen EZ en de NIB aangepast teneinde meer kleine kredieten
te kunnen verstrekken. De Staat stelt zich bij kleine kredieten (f 1
tot f 3 mln) van bedrijven met minder dan 500 werknemers borg voor 95%
van de hoofdsom in plaats van 90%. Ook indien de Nederlandsche Bank N.V. een
landenrisicovoorziening eist van meer dan 50% stelt de Staat zich voor 95%
borg.In 1994 is f 30 mln additioneel ter beschikking gesteld. Het totaal
van de aan de NIB ter beschikking gestelde middelen voor de Investeringsfaciliteit
bedraagt daarmee meer dan f 87 mln. In 1994 zijn 8 kredieten verstrekt
met een gezamenlijke borgstellingswaarde van f 39,7 mln. Het betrof vier
kredieten in Polen, één in Estland, één in Slowakije
en twee in Tsjechië. Het totale plafondbeslag komt daarmee op f 52
mln. De pijplijn van de NIB toont aan dat het verwachte plafondbeslag het
beschikbare plafond (van f 87 mln) met bijna f 27 mln overstijgt. 4.6. Instrumenten van het Ministerie van BZ: Matra Programma
(ondersteuning bij maatschappelijke transformatie)1994 was het begin van een nieuw programma binnen de Oost-Europa Faciliteit,
het Matra Programma. De term «Matra» is afgeleid van de woorden
«Maatschappelijke Transformatie», hetgeen meteen een beeld geeft
van de inhoud van het programma. Activiteiten onder het Matra Programma zijn gericht op ondersteuning van
het proces van maatschappelijke transitie of transformatie, d.w.z. van het
veranderingsproces van een centraal geleide staat naar een pluriforme democratische
rechtsstaat. Het budget voor het Matra Programma bedroeg in 1994 f 25,8
mln. Door tussentijdse verschuivingen in de BZ-begroting bedroeg de realisatie
in 1994 f 26,2 mln.Het programma wordt uitgevoerd door het Ministerie van Buitenlandse Zaken
en is opengesteld voor een 12-tal landen in Midden- en Oost-Europa en een
aantal republieken van de voormalige Soviet-Unie. Het gaat hierbij om Estland,
Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Wit-Rusland,
de Russische Federatie, Oekraïne, Slovenië, en sinds medio 1994
ook voor Kroatië.Bij de uitwerking van het programma wordt uitgegaan van twee invalshoeken
van maatschappelijke transformatie, die van de overheid en die van de burgers.
Vanuit het standpunt van de burgers kan men daarbij denken aan de opbouw van
een «civil society» in de vorm van bijvoorbeeld het versterken
van rechtszekerheid en rechtsbescherming, het verhogen van de organisatiegraad
van de burgers, maar ook bijvoorbeeld aan het vergroten van de mondigheid.
Vanuit de overheid kan men hierbij denken aan bijvoorbeeld het bevorderen
van transparantie van overheidsoptreden, versterken van de rechtsstaat, verbeteren
van de toegankelijkheid voor burgers, maar ook het opbouwen en versterken
van democratische instituties.In overleg met de diverse vakdepartementen zijn de algemene programmadoelstellingen
nader uitgewerkt in een aantal thema's, welke de prioritaire onderwerpen vormen
in het programma. Belangrijke elementen zijn o.a. verbetering van de informatievoorziening
aan de burgers, wetgeving, milieu en natuur, volkshuisvesting, ambulante geestelijke
gezondheidszorg, en openbaar bestuur.Het Matra Programma telt vijf instrumenten:– Matra Projecten Programma;– Matra Multilaterale Programma;– Matra Opleidingen Programma;– Matra KAP Programma;– Matra Programma Politieke Partijen.Voor gedetailleerde gegevens aangaande de projecten en activiteiten welke
onder de diverse instrumenten ontplooid zijn, wordt verwezen naar de bijlagen. 4.6.1. Matra Projecten Programma:Binnen het Matra Projecten Programma werden in 1994 een 39-tal projecten
goedgekeurd voor een totaalbedrag van f 15,6 mln. Binnen het projectenprogramma
concentreert de aandacht zich in eerste instantie op NGO-NGO-samenwerking,
waarbij doorgaans Nederlandse NGO's ondersteuning bieden bij projecten welke
met en door locale NGO's verder tot uitvoering komen. Hiermee wordt primair
de opbouw van het maatschappelijk middenveld beoogd, aangezien deze een belangrijke
schakel vormt bij het proces van maatschappelijke transitie. Een deel van
de projecten wordt op overheidsniveau uitgevoerd, zoals bijvoorbeeld het trainen
van locale overheden, projecten voor openbaar bestuur en overheidsvoorlichting.Er is ervoor gekozen om vooraf geen verdeling aan te brengen in het budget
naar landen of prioritaire thema's, in verband met het feit dat het programma
pas voor het eerste jaar operationeel was en de kwaliteit van de
projectvoorstellen het eerste selectiecriterium zou moeten zijn. In het eerste
jaar zijn relatief veel voorstellen goedgekeurd voor de Visegrad-landen (Polen,
Tsjechië, Slowakije en Hongarije), de Russische Federatie en de Oekraïne.
De Baltische Staten, Slovenië, Kroatië en Wit-Rusland bleven hierbij
achter.Door de huidige omvangrijke toestroom van projectvoorstellen en de verhouding
hiervan tot het relatief beperkte budget van het Matra programma, zal in 1995
naar verwachting gestreefd kunnen worden naar een meer evenredige verdeling
van het budget naar landen en themata. 4.6.2. Matra Multilaterale Programma:Binnen het Matra Multilaterale Programma worden financiëIe bijdragen
geleverd aan werkprogramma's en projecten van internationale organisaties.
Enerzijds betreft dit de contributies aan programma's en/of instellingen in
internationaal verband, waarvan het Nederlands lidmaatschap een verplichte
bijdrage met zich meebrengt, zoals bijvoorbeeld de Nederlands bijdrage aan
de Noord-Atlantische Samenwerkings Raad (NASR) en activiteiten van de Raad
van Europa. Anderzijds betreft het vrijwillige bijdragen aan projecten van
internationale organisaties welke een bijdrage leveren aan het proces van
maatschappelijke transformatie en institutionele opbouw in Midden- en Oost-Europa.
De achterliggende gedachte hierbij is dat sommige activiteiten effectiever
kunnen worden uitgevoerd op een grote schaal, waarbij tevens gebruik kan worden
gemaakt van bij een bepaalde internationale organisatie aanwezige contacten
en expertise.In 1994 werd via dit instrument totaal voor een bedrag van f 5,9
mln bijgedragen aan 22 initiatieven. Aangaande de vrijwillige bijdragen aan
projecten van internationale organisaties lag de nadruk op onderwerpen als
mensenrechten, internationale migratieproblematiek, milieu, gezondheidszorg
en arbeidsinspectie. Hierbij werden o.a. projecten ondersteund van het OESO-CCET
werkprogramma, de Raad van Europa, de NAVO, IOM, ILO, WHO en diverse VN-organen. 4.6.3. Matra Opleidingen Programma:Activiteiten onder dit programma hebben een structureel karakter en zijn
gericht op kennisvermeerdering die kan worden ingezet ter bevordering van
de maatschappelijke transformatie. In het kader van het Matra Opleidingen
Programma worden meerjarige overeenkomsten gesloten met een aantal onderwijsinstellingen
welke opleidingen verzorgen die de doelstellingen van het Matra versterken.
In 1994 werden met 4 opleidingsinstituten, het Instituut Clingendael, de Haagse
Academie voor Internationaal Recht, de Amsterdam Summer University en het
Institute for Housing and Urban Development Studies, overeenkomsten aangegaan
voor een totaalbedrag van f 1,7 mln.Het Instituut Clingendael verzorgt jaarlijks 2 cursussen voor jonge diplomaten
uit Midden- en Oost-Europa, waaraan per cursus 25 personen kunnen deelnemen.
In deze cursussen wordt o.a. aandacht besteed aan kennisoverdracht op het
terrein van internationale organisaties. Instituut Clingendael wordt hierin
bijgestaan door RU Leiden, de Erasmus Universiteit Rotterdam en de RU Limburg
in Maastricht. In 1994 werd ten behoeve van deze activiteit een bedrag van
f 1,2 mln gecommitteerd.Via de Haagse Academie voor Internationaal Recht werden in 1994 vierentwintig
beurzen ter beschikking gesteld voor juristen in Midden- en Oost-Europa en
de Voormalige Sovjet-Unie voor deelname aan de drieweekse zomercursus voor
internationaal privaat- en publiekrecht. Hiermee was een bedrag van f 63 000
gemoeid. De Amsterdam Summer University (ASU) verzorgt cursussen op het terrein
van kunst- en cultuurmanagement. Hiermee wordt een bijdrage geleverd op het
terrein van de opbouw van culturele infrastructuur in betrokken landen. In
1994 hebben 64 studenten deelgenomen aan de zomercursussen van de ASU, waarvoor
in totaal f 215 000 gereserveerd was.Het Institute for Housing and Urban Development Studies verzorgt cursussen
op het terrein van urbanisatie en ruimtelijke ordening. In 1994 werd de overeenkomst
gesloten voor het ter beschikking stellen van financiering voor 17 deelnemers
aan de cursus «Inner City Development in Transitional Economies».
Totale financiële bijdrage bedraagt f 200 000. 4.6.4. Matra KAP Programma:Het Matra KAP Programma heeft als doelstelling het maatschappelijk transformatieproces
te bevorderen door het ondersteunen van kleinschalige lokale initiatieven
met beperkte financiële bijdragen. Het programma wordt beheerd door de
Nederlandse vertegenwoordigingen in de betrokken landen. Het KAP-programma
is bij uitstek geschikt voor het bieden van ondersteuning bij bijvoorbeeld
het opzetten van kleine NGO's, kleine bijdragen op het terrein van kennisoverdracht
en informatievoorziening aan burgers. De hoogte van de individuele KAP-aanvraag
bedraagt in principe maximaal f 15 000.Het KAP-programma bleek in de meeste MATRA-landen een groot succes. De
snelheid waarmee de bijdragen geleverd kunnen worden, alsmede de laagdrempeligheid
voor locale NGO's om een aanvraag in te dienen werden als positief ervaren. 4.6.5. Matra Politieke Partijen Programma:Bij de herstructurering van het Nederlands ondersteuningsbeleid in Midden-
en Oost-Europa is besloten de in 1990 in het leven geroepen Subsidieregeling
Algemene Vorming en Scholing Politiek Kader in Midden- en Oost-Europa voortaan
onder te brengen onder het Matra. In 1994 is in dit kader een bedrag van f 1,6
mln overgeheveld naar de begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken.Middels deze regeling worden subsidies verstrekt ten behoeve van de samenwerking
tussen Nederlandse politieke partijen en politieke partijen in Midden- en
Oost-Europa.Middels de aanvaarding van de motie-Van Traa van 19 augustus 1994 is besloten
het bereik van de regeling uit te breiden met de republieken van Voormalig
Joegoslavië (met uitzondering van Bosnië-Herzegowina), alsmede met
de Russische Federatie, Wit-Rusland en Oekraïne. 4.7. Instrumenten van het Ministerie voor OS: WOZ-programma
(West-Oost-Zuid Programma)In de loop van 1994 werd het budget voor het West-Oost-Zuid Programma
verhoogd van f 66,0 mln tot f 105,6 mln. Van dit bedrag is f 12,5
mln bestemd voor toerekening aan het plafond voor Ontwikkelingssamenwerking
van de Nederlandse bijdragen aan multilaterale instellingen voor hulp aan
Oost-Europa. De genoemde verhoging hield onder meer verband met de financiering
van de Nederlandse bijdrage aan de zogenaamde internationale Support Group
actie voor de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. Deze door
Nederland geleide actie was er op gericht het Wereldbank lidmaatschap van
de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië mogelijk te maken. Dit
lidmaatschap is inmiddels gerealiseerd. In het kader van de landenprogramma's werd in 1994 onder het West-Oost-Zuid
Programma hulp ter ondersteuning van het proces van overgang naar een sociale
markteconomie en een democratische rechtsstaat geboden aan Albanië, Bosnië-Herzegowina,
Bulgarije, Moldavië, Mongolië, Roemenië, de Voormalige Joegoslavische
Republiek Macedonië, en aan de Centraal-Aziatische Republieken.In Albanië werden in 1994 twee projecten gestart, die tot doel hebben
om de minimumvoorwaarden te scheppen voor een veilige bloed- respectievelijk
vaccinvoorziening. Voorts werd Nederlandse deelname gerealiseerd in een Wereldbank
project gericht op rehabilitatie van irrigatiesystemen in Albanië en
werd importsteun gegeven binnen het kader van de Landbouwsector aanpassingslening
van de Wereldbank.Ten behoeve van Bosnië-Herzegowina werd in 1994 een Nederlandse bijdrage
geleverd aan het Trust Fund van de Wereldbank waaruit voorbereidende activiteiten
worden gefinancierd gericht op reconstructie en rehabilitatie in Bosnië-Herzegowina.In 1994 werd aan Bulgarije een bedrag van f 15 mln aan betalingsba-
 lanssteun gegeven ter ondersteuning van het economisch stabilisatie- en hervormingsbeleid.Ten behoeve van Georgië werd in 1994 een schuldverlichtingsoperatie
gerealiseerd voor een bedrag van f 1,8 mln. In Moldavië is in 1994 een project van start gegaan ter verbetering
van de capaciteit van de overheid om buitenlandse hulp te coördineren.
Voorts werd aan Moldavië betalingsbalanssteun verstrekt voor een bedrag
van f 10 mln in het kader van een rehabilitatielening van de Wereldbank.In het kader van het Essential Drugs Programme voor Mongolië werd
in 1994 de invoer van medicijnen gefinancierd voor een bedrag van f 1,5
mln.Evenals aan Bulgarije werd aan Roemenië in 1994 een bedrag van f 15
mln aan betalingsbalanssteun toegekend. Voorts werd een project gestart gericht
op het versterken van milieuorganisaties in Roemenië.Ten behoeve van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië
werd, zoals hiervoor reeds aangegeven, in 1994 in het kader van de Support
Group actie een Nederlandse bijdrage gerealiseerd van f 19,6 mln.In 1994 werden bijdragen geleverd aan het Trust Fund bij de Wereldbank,
waaruit studies en andere activiteiten worden gefinancierd ter ondersteuning
van het leningenprogramma van de Wereldbank. Voorts werd een regionaal programma
van de Wereldbank in de vijf Centraal-Aziatische Republieken ondersteund gericht
op versterking van de lokale capaciteit om opleidingen te verzorgen op het
terrein van macro-economie, bankwezen en accountancy. In het kader van de
samenwerking Nederland-Israël zijn medische management opleidingen ten
behoeve van de Centraal-Aziatische Republieken gerealiseerd. Ook is een Clingendael-leergang
internationale betrekkingen en markteconomie gefinancierd voor jonge Centraal-Aziatische
en Mongoolse diplomaten.In 1994 werd de uitzending van Nederlandse waarnemers naar verkiezingen
in respectievelijk Kazachstan, Moldavië en de Voormalige Joegoslavische
Republiek Macadonië mogelijk gemaakt.In het kader van de gedeeltelijke compensatie van ontwikkelingslanden
die ernstig de dupe zijn geworden van de drastische terugval van Midden- en
Oost-Europese hulpinspanningen werden in 1994 bijdragen gerealiseerd
voor een onderwijsproject in Mozambique. Onder deze component van het West-Oost-Zuid
programma worden geen nieuwe activiteiten geëntameerd.Binnen de trilaterale component van het West-Oost-Zuid Programma werd
in 1994 f 2,8 mln uitgegeven. In dit kader werd onder meer hulp verleend
aan vergevorderde studenten uit ontwikkelingslanden die in Oost-Europa hun
studie willen voltooien. Ook werd bijgedragen aan concrete activiteiten van
maatschappelijke organisaties en lagere overheden in West, Oost en Zuid zoals
het project van Trilaterale Stedenbanden tussen Nederland, Tsjechië en
Slowakije en Nicaragua, dat onder leiding van de VNG wordt uitgevoerd. In
1994 werd voorts een project voor institutionele steun van de aquacultuur
in Vietnam voor een bedrag van f 3,8 mln goedgekeurd. Het betreft een
trilaterale samenwerking tussen instituten in Hongarije, Nederland en Vietnam.Evenals ten aanzien van de Compensatiecomponent, worden onder de trilaterale
component van het West-Oost-Zuid Programma geen nieuwe activiteiten meer geëntameerd.
Met ingang van 1995 wordt de hulp in het kader van het West-Oost-Zuid Programma
onderdeel van het nieuwe landenprogramma «Azië en Oost-Europa».Voor een nadere specificering van de activiteiten onder het West-Oost-Zuid
Programma zij verwezen naar bijlage 6. HOOFDSTUK 5. OVERIGE BILATERALE HULPACTIVITEITENBuiten het kader van de Oost-Europa faciliteit zijn bij een aantal vakdepartementen
speciale fondsen gereserveerd voor de samenwerking met Midden- en Oost-Europese
landen. In dit hoofdstuk wordt nader aandacht besteed aan de activiteiten
van deze departementen in 1994. 5.1. Ministerie van Buitenlandse ZakenIn 1994 is voor een totaal bedrag van f 81 mln toegekend aan noodhulp
en humanitaire hulp voor Midden- en Oost-Europa. Met betrekking tot noodhulp
wordt dezelfde landenverdeling gehanteerd tussen de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
en de Minister van Buitenlandse Zaken als voor de reguliere Oost-Europa faciliteit.In het kader van ontwikkelingssamenwerking is in 1994 een bedrag van f 71,9
mln toegekend aan noodhulp in de betreffende regio. Het grootste gedeelte
hiervan, werd, net als in het voorgaande jaar, besteed aan projecten in de
republieken van voormalig Joegoslavië (f 71,6 mln). Een deel hiervan
werd besteed naar aanleiding van internationale appeals van onder meer de
UNHCR, de WHO en ICRC. Het overige werd besteed aan projecten welke ondermeer
in samenwerking met het NRK en AZG werden uitgevoerd.In het kader van noodhulp aan ontwikkelingslanden werd voorts nog twee
kleine projectn in Bulgarije en in Moldavië gefinancierd, totaal voor
f 300 000.Het jaarlijkse budget van f 10 mln voor noodhulpactiviteiten aan
niet-DAC-landen (begrotingsartikel 02.06) kwam in 1994 volledig ten goede
aan activiteiten in Midden- en Oost-Europa. Totaal werd voor f 9,1 mln
verplichtingen aangegaan. Hiervan werd f 3,8 mln besteed aan projecten
in Oekraïne, o.a. ten behoeve ten een project voor het verstrekken van
poliovaccins. Een aantal republieken van de voormalige Soviet-Unie heeft geen
pharmaceutische industrie, waardoor deze republieken medicijnen en vaccins
moeten importeren tegen harde valuta. Door de verslechterde economische
omstandigheden levert dit in de regel problemen op. Daarnaast werden nog projecten
goedgekeurd voor Kroatië, de Russische Federatie, Wit-Rusland en Bosnië-Herzegowina,
o.a. op basis van dringende oproepen van UNHCR en ICRC.Voorts werd in 1994 een bedrag van f 16,7 mln door OS besteed in
Oost-Europa en Centraal-Azië ten laste van voor deze landen opengestelde
OS-programma's, zoals het milieu-, het KAP- en het KPA-programma. 5.2. Ministerie van JustitieHet Ministerie van Justitie heeft binnen de begroting tijdelijk een eigen
budget van f 300 000 voor samenwerking met Midden- en Oost-Europa
gecreëerd. Projecten moeten in het algemeen binnen de kerntaken van het
ministerie vallen. Het budget wordt met name aangewend voor projecten die
nog niet of niet volledig vallen binnen de criteria van de interdepartementale
of internationale programma's en verder ingeval snelle financiering nodig
is. Binnen de beperkte grenzen van het beschikbare bedrag worden soms projecten
voorgefinancierd.De projecten richten zich met name op de Visegradlanden en thematisch
op wetgevingssamenwerking (in relatie tot het Nederlandse Nieuw Burgerlijk
Wetboek) met een groeiend aantal republieken van de voormalige Soviet-Unie.
Dit laatste vooruitlopend op of in aanvulling op Matra danwel OS-projecten
op dit gebied.Met betrekking tot samenwerking met de Visegradlanden bestaan vanuit het
ministerie met name intensieve contacten met Polen en Hongarije. Met Hongarije
vindt e.e.a. plaats onder de paraplu van een kaderovereenkomst over wetgevingsassistentie.
De samenwerking met Polen verloopt de facto langs gelijke lijnen. Naast concrete
assistentie met betrekking tot advisering op concrete onderdelen van het civiele
recht en het gericht verstrekken van informatie over verwante internationale
terreinen heeft dit geresulteerd in een verzoek aan het ministerie om een
integraal plan voor aanpassing van de civiele wetgeving op te stellen.Met Tsjechië bestaan groeiende contacten met het Ministerie van Binnenlandse
Zaken op het terrein van immigratie. Voor wat betreft Slowakije zij gewezen
op de nauwe samenwerking tussen de NVVR en de Slowaakse rechtersorganisatie.
Er zijn concrete plannen voor een soortgelijke band met de Tsjechische zusterorganisaties,
zulks in samenwerking met het NHC.De nieuwe civiele wetgeving in Nederland blijkt zeer bruikbaar voor met
name de republieken van de voormalige Soviet-Unie. Het vormt de recente codificatie
van een lange rechtsontwikkeling. Er is veel rechtsvergelijking met andere
systemen in betrokken en de in het laatste decennium bij het wetgevingsproces
betrokkenen zijn beschikbaar om hun kennis over te dragen. Mogelijk zullen
Nederlandse experts in een opvolgende fase adviseren over de invoering van
de nieuwe civiele wetgeving aldaar.Voor het overige zijn bijdragen verstrekt aan activiteiten in Midden-
en Oost-Europa met betrekking tot gevangeniswezen en projecten verband houdend
met de automatisering van (delen van) de rechtsplegingsketen. Incidenteel
is verder meegewerkt aan programma's van de Raad van Europa en de OVSE, o.a.
door een bijdrage in de kosten van het «human dimension seminar»
over de situatie van de zigeunergroepen Roma en Sinti in Europa, alsmede projecten
van organisaties als het NHC. Aangezien nationale coördinatie een voorwaarde is voor goede internationale
samenwerking is een afstemmingsstructuur geschapen waarbinnenn regelmatig
overleg plaats vindt tussen de in Nederland bij de samenwerking met Midden-
en Oost-Europa betrokken instituten. 5.3. Ministerie van Binnenlandse ZakenDe activiteiten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken vloeien voort
uit de eerder gesloten ministeriële overeenkomsten met Tsjechië
en Hongarije, waarbij kennisoverdracht aan publieke diensten centraal stond.In Hongarije werd in dit kader een expertbijeenkomst georganiseerd met
als onderwerp het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens en de fundamentele
vrijheden, waarbij met name werd ingegaan op Nederlandse ervaringen en klachtenafhandelingen,
alsmede op de meer algemene constitutionele kaders van doorwerking van het
internationale recht.In Den Haag vond een bijeenkomst plaats met medewerkers van het Hongaarse
ministerie van Binnenlandse Zaken, op het terrein van organisatie van het
politie-apparaat, ervaringen met reorganisatie, en verhouding politie–openbaar
bestuur en bedrijfsvoering.Ten slotte werd een missie georganiseerd van de directie Brandweer die
in Boedapest overlegde over rampenbestrijding en hulpverlening.In het kader van de samenwerking met Tsjechië werd door de directie
Politie een vijftal expertmeetings georganiseerd in Praag. De onderwerpen
waren hierbij recherchemethoden en informatie-technologie, bedrijfsvoering,
arbeidsvoorwaarden, politieonderwijs en wetgeving politiebestel. Deze bijeenkomsten
hebben er onder meer toe geleid dat een aantal bezoeken aan Nederland ter
verdieping van de kennis op specifieke deelterreinen zijn georganiseerd.Overigens werden uit tal van Midden- en Oost-Europese landen ook buiten
de reguliere samenwerkingskader incidenteel ambtelijke delegaties ontvangen
en voorgelicht over het Nederlands openbaar bestuur en andere beleidsterreinen
van BiZa. Het directoraat-generaal Management en Personeelsbeleid organiseerde
en financierde bovendien enige stages voor studenten van de Slowaakse academie
voor bestuurskunde.Ook de Binnenlandse Veiligheidsdienst legde en intensiveerde in 1994 diverse
bilaterale contacten met Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten in Midden- en
Oost-Europese landen, met als einddoel een vorm van samenwerking. In multilateraal
verband belegde de BVD een eerste conferentie met Polen, Hongarije, Tsjechië,
Sowakije en Slovenië. Deze Midden Europa Conferentie (MEC) had als thema
«Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten in een democratische samenleving»
en zal in juni 1995 een vervolg krijgen in Polen. Ook werden uit Hongarije
en Polen delegaties van deskundigen ontvangen voor verdere samenwerking.In 1994 werd voor een bedrag van f 300 000 een vrijwillige bijdrage
geleverd aan het LODE (Local Democracy) programma van de Raad van Europa,
dit in de vorm van aan uitvoeringsorganisaties opgedragen hulpprojecten. In
Litouwen werd een aantal seminars georganiseerd op het terrein van publieke
voorlichting en informatievoorziening. In Hongarije vond een training plaats
voor vertegenwoordigers van het lokaal bestuur op het onderwerp beheer van
gemeentelijk onroerend goed. Daarnaast kreeg de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten de opdracht een netwerk van trainingsfaciliteiten op te zetten ten
behoeve van het lokaal bestuur in de Russiche Federatie. Aan dit initiatief
werd tevens een bijdrage gegeven door het Ministerie van OC&W. 5.4. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenIn 1994 heeft binnen het Ministerie van OC&W een heroriëntatie
plaatsgevonden met betrekking tot de relaties met Midden- en Oost-Europese
landen. Het versterken van banden met programma's van internationale organisaties,
het meer met andere landen gezamenlijk opzetten van de samenwerking, en een
grotere nadruk op innovatie en disseminatie van overgedragen kennis kwamen
uit de discussie naar voren.In april 1994 vond de door het Nederlandse Ministerie van OC&W, het
Bureau CROSS, de Wereldbank en de Europese Commissie gezamenlijk georganiseerde
Heemskerkconferentie voor ministers van Onderwijs en van Financiën van
Midden- en Oost-Europa en Centraal-Azië. Op deze conferentie stond het
thema «Economic Adjustments and Education Policies», in het bijzonder
financiering van het onderwijs, centraal.In november werd als een vervolg op deze activiteit in samenwerking met
het Hongaarse ministerie van Onderwijs en de vertegenwoordigingen van de Wereldbank
en Phare in Boedapest een bijeenkomst in Hongarije georganiseerd over de ontwikkeling
van het Hongaarse hoger onderwijs mede in het licht van toekomstige activiteiten
van Phare of Wereldbank. In 1994 vond een evaluatie plaats van de onderwijssamenwerking met de
Russische Federatie, welke wordt uitgevoerd door het bureau CROSS, waarbij
de vorderingen op het terrein van de uitvoering van het Gemeenschappelijk
Werkplan 1992/1993 centraal stonden. De positieve uitkomst van deze evaluatie
heeft geresulteerd in een nieuw Gemeenschappelijk Werkplan voor 1994/1995,
tevens voor het Hoger Onderwijs, welke in januari 1995 ondertekend werd. In
de hoger-onderwijssamenwerking ligt de prioriteit op het verbeteren en moderniseren
van de curricula in het Russische hoger onderwijs op die terreinen die van
belang zijn voor de transitie naar een marktgeoriënteerde economie, zoals
op het terrein van markteconomie, accountancy, financiële dienstverlening,
management voor de hotel- en toeristische sector en de gezondheidszorg, alsmede
op het terrein van handels- en economisch recht.Ook de onderwijssamenwerking met Hongarije werd in 1994 aan een evaluatie
onderworpen. Hierbij is besloten meer aandacht te besteden aan internationale
afstemming van bi- en multilaterale activiteiten. De prioriteiten voor samenwerking,
welke nader zijn vastgelegd in een MoU, liggen op het terrein van hoger onderwijs,
beroepsonderwijs, en onderwijsstandaarden en onderwijsmanagment.In 1994 werd voorts de eerste aanzet gegeven voor de trilaterale onderwijssamenwerking
tussen Nederland, Hongarije en Oostenrijk.Naast de genoemde onderwijssamenwerking, vindt eveneens samenwerking plaats
op het terrein van onderzoek en technologie. De bilaterale samenwerking met
Midden- en Oost-Europa zal zich ook in 1995, conform het Wetenschapsbudget,
richten op uitsluitend de Russische Federatie en Hongarije. De onderzoekssamenwerking
met de Russische Federatie, die in 1992 is begonnen, wordt gecoördineerd
door NWO. In 1994 is voor deze samenwerking een budget van f 5,8 mln
aan NWO ter beschikking gesteld. In 1994 werden twee workshops gehouden op
het terrein van milieu en landbouw/voeding. Tevens zijn de fondsen ingezet
voor fundamenteel onderzoek ter versterking van de samenwerking in INTAS-verband
en voor een brede workshop over onderzoeksmanagement te Moskou. Daarnaast
is OC&W via detacheringen ook betrokken bij INTAS-activiteiten in de republieken
van de voormalige Soviet-Unie. Sinds 1992 is in het kader van het MoU op het terrein van onderzoek- en
technologiesamenwerking met Hongarije een bedrag van f 4 mln ter beschikking
gesteld.In 1994 werd deze samenwerking geëvalueerd, het rapport hierover
werd begin 1995 aan de Staatssecretaris van OC&W aangeboden. 5.5. Ministerie van FinanciënIn 1994 heeft het Ministerie van Financiën bij wijze van uitzondering
een gift van USD 5 mln verstrekt aan Oekraïne ten behoeve van de dekking
van het tekort op de betalingsbalans. Deze hulp is verstrekt door het Ministerie
van Financiën omdat noch het Ministerie van Buitenlandse Zaken noch het
Ministerie van Economische Zaken, waaronder Oekraïne voor wat betreft
het hulpbeleid ressorteert, de mogelijkheid hebben om betalingsbalanssteun
te verstrekken. De toezegging voor de betalingsbalanssteun is gedaan in het
kader van het hervormingsprogramma dat met Oekraïne is overeengekomen
met het IMF, en is in december 1994 uitgekeerd. 5.6. Ministerie van DefensieIn 1994 heeft het Ministerie van Defensie gewerkt aan verdere uitbreiding
en verdieping van de samenwerking met de Midden- en Oost-Europese landen (hierbij
zij ook verwezen naar de brief aan het parlement van 29 april 1994, kamerstukken
1993/94, 23 400 nr. 61).Er zijn momenteel samenwerkingsovereenkomsten afgesloten met Polen, Tsjechië,
Slowakije, Hongarije en Roemenië. De overeenkomst met Bulgarije over
samenwerkingsprojecten is in voorbereiding. Tijdens het bezoek van de Bulgaarse
minister van Defensie aan Nederland, dat waarschijnlijk nog in 1995 zal plaatsvinden,
zal deze overeenkomst ondertekend worden.De verdieping van de samenwerking heeft ondermeer gestalte gekregen in
bilaterale oefeningen met Polen en Tsjechië, de uitwisseling van instructeurs
van de wederzijdse opleidingscentra voor vredesoperaties en stages van officieren
uit de partnerlanden in Nederland. Besloten werd de «International Staff
Officers Orientation Course (ISOOC)» voortaan drie- inplaats van tweemaal
jaarlijks te doen plaatsvinden. Aan deze derde cursus hebben officieren uit
Oekraïne, Bulgarije en Roemenië deelgenomen. In 1994 werd in totaal
door 72 officieren de ISOOC gevolgd.In multilateraal kader werd deelgenomen aan tal van activiteiten van onder
meer de NAVO en de NASR, zoals conferenties, seminars, expertteams en gemeenschappelijke
oefeningen. De kern van het «Partnership for Peace» is momenteel
gelegen in de oefeningen ten behoeve van vredesbewarende operaties. In 1994
vonden drie oefeningen plaats. Het Ministerie van Defensie was bij al deze
drie oefeningen betrokken. Aan «Cooperative Bridge» in Polen werd
deelgenomen met een peloton van de luchtmobiele brigade. De maritieme oefening
«Cooperative Venture», werd gehouden onder leiding van een Nederlandse
commandant. Hieraan nam eveneens de Russische Federatie deel. De derde oefening,
«Cooperative Spirit» vond plaats in Nederland onder leiding van
een Nederlandse generaal. Deze laatste activiteit was tevens de eerste gemeenschappelijke
oefening op NAVO-grondgebied. 5.7. Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en MilieubeheerHet milieubeleid van het Ministerie van VROM ten aanzien van Midden- en
Oost-Europa is in 1994 met name te kenschetsen door continuïteit in doelstellingen
en instrumentarium.Wel is naar aanleiding van het NMP2, een accentverschuiving ingezet richting
bevordering van regionale samenwerking in Midden- en Oost-Europa, externe
integratie en implementatie van internationale verdragen. Enkele hoogtepunten
waren de afsluiting van nieuwe MoU's met Oekraïne en Slowakije, in vervolg
op het MoU afgesloten met voorheen Tsjecho-Slowakije en de twinning met Letland.VROM streeft naar vermindering van de milieubelasting in Midden- en Oost-Europa
door een samenhangend beleid gericht op institutionele versterking van overheden,
milieubeweging en andere relevante actoren en assistentie in milieubedreigende
situaties, met speciale aandacht voor energie-aspecten. In 1994 is in dit
kader een bedrag van f 3,2 mln besteed.Naast bilaterale samenwerking zijn multilaterale kaders, met name wat
betreft gemeenschappelijke beleidsvorming, in toenemende mate van belang.
In 1993 heeft de laatste pan-Europese milieuministersconferentie plaatsgevonden,
waarbij het «Environmental Action Programme for Central and Eastern
Europe» (EAP) is aangenomen. In het EAP worden aan de hand van een aantal
criteria prioriteiten gesteld en aanbevelingen gedaan voor de aanpak hiervan.
Ter implementatie van het EAP zijn in 1994 nationale milieu-actieprogramma's
ontwikkeld. VROM heeft hiertoe ondermeer de milieubeweging in Midden- en Oost-Europa
ondersteuning toegezegd bij hun inbreng in deze actieprogramma's. VROM heeft
een bedrag van f 1,8 mln ter beschikking gesteld voor het EAP over een
periode van 3 jaar.In 1994 is een begin gemaakt met de voorbereidingen voor de pan-Europese
milieuministersconferentie, welke in 1995 zal plaatshebben in Sofia. Naast
de implementatie van het EAP, heeft VROM voorgesteld thema's als milieu en
industrie en inspraak aan de orde te stellen op deze conferentie.In het kader van de implementatie van het EAP is VROM een twinning, informele
samenwerkingsovereenkomst, aangegaan met het Letse milieuministerie. Dit heeft
inmiddels geleid tot een concept Nationaal Milieubeleidsplan voor Letland.Op dit moment onderhoudt het Ministerie van VROM MoU's met de volgende
landen in Midden- en Oost-Europa: Polen, Hongarije, Slowakije, de Russische
Federatie, in vervolg op het MoU afgesloten met de voormalige Sovjet-Unie,
en Oekraïne. Naast VROM participeren LNV en V&W in de MoU's met de
Russische Federatie en Oekraïne. Een MoU met Tsjechië als vervolg
op het MoU met Tsjecho-Slowakije is in voorbereiding.Met de zusterministeries worden 2-jaarlijkse werkprogramma's vastgesteld
waarin concrete onderwerpen en activiteiten worden besproken. Daarnaast vormen
lagere overheden, wetenschappelijke instellingen, NGO's en het bedrijfsleven
belangrijke doelgroepen. Met Albanië is een informele samenwerking opgestart,
in het kader waarvan twee projecten worden uitgevoerd op het gebied van MER
en drinkwater.In het kader van de MoU's werden voorts een aantal projecten geïnitieerd
in Hongarije, Oekraïne, Polen en de Russische Federatie. Wat betreft
de follow-up van MoU-activiteiten wordt in toenemende mate gezocht naar samenwerking
met EZ en multilaterale instellingen en fondsen. Naast samenwerking op milieugebied wordt op de terreinen van volkshuisvesting
en ruimtelijke ordening op beperkte schaal betrekkingen onderhouden met zusterministeries
in Midden- en Oost-Europa. Het accent ligt hierbij op uitwisseling van overheidskennis
en -ervaring.Het Export Platvorm VROM probeert initiatieven voor presentaties, symposia
en bezoeken aan Nederlandse bouw- en milieubedrijven te ondersteunen bij het
leggen van contacten met lokale bedrijven en opdrachtgevers. Uitgangspunt
hierbij is dat zowel Nederland als het ontvangende land het meest gebaat zijn
bij een duurzame relatie, waarbij het commerciële aspect niet uit het
oog verloren mag worden. Een taak van het Export Platvorm van VROM is dan
ook het informeren van bedrijven over het reguliere ondersteunings- en projectfinancieringsprogramma. 5.8. Ministerie van Verkeer en WaterstaatIn 1994 zijn door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat activiteiten
ontplooid in het kader van de samenwerking met diverse landen in Midden- en
Oost-Europa. Dit betrof zowel het afsluiten van MoU's alsmede door het Ministerie
geïnitieerde projecthulp.Met Estland en Litouwen zijn scheepvaartovereenkomsten in werking getreden.
Met de Oekraïne zijn de voorbereidingen hiervoor getroffen. De overeenkomst
zal waarschijnlijk in 1995 ondertekend worden, rekening houdende met nieuwe
wetgeving in de Oekraïne.Met diverse Midden- en Oost-Europese landen vinden momenteel nog onderhandelingen
plaats over samenwerkingsovereenkomsten op diverse terreinen, zoals luchtvaart,
wegvervoer, waterbeheer, kustbescherming, en telecommunicatie en post. Op
het terrein van meteorologie vond met verschillenden landen in Midden- en
Oost-Europa kennisoverdracht plaats.Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat heeft met ingang van 1994 een
structureel budget van f 1 mln gereserveerd voor betrekkelijk kleine
projecten die niet voor financiering uit andere bronnen (PSO, multilaterale
fiannciële instellingen, fondsen of eigen budgetten van departementsonderdelen)
in aanmerking komen. In 1994 werd dit budget volledig gecommitteerd ten behoeve
van 21 projecten in Polen (o.a. op terrein van kustbescherming en telecommunicatie),
Hongarije (distributie en luchtvaart), Tsjechië (o.a. voertuigenregistratie),
Russische Federatie (waterkwaliteit), Oekraïne (telecommunicatie), Baltische
Staten en Albanië (luchtvaartgebied), en Bulgarije (telecommunicatie).
Bij het International Institute of Air and Space Law (Rijksuniversiteit Leiden)
werden een aantal stageplaatsen gefinancierd voor luchtvaartdeskundigen uit
onder meer Armenië, Hongarije en Litouwen. 5.9. Ministerie van Economische ZakenDe bijdragen van het Ministerie van Economische Zaken met betrekking tot
de (bilaterale) hulpactiviteiten in Midden- en Oost-Europa, welke buiten de
Oost-Europa Faciliteit om in 1994 vallen, hebben primair betrekking op de
activiteiten van het Directoraat-Generaal voor Energie.De Nederlandse overheid en energiesector proberen een bijdrage te leveren
aan de efficiency-verbetering en uitstootvermindering van de energieproduktie-
en distributiesector in Midden- en Oost-Europa. Ook energie-efficiencyverbetering
door huishoudens en door de industrie (de vraagzijde) krijgt aandacht. De
genoemde activiteiten zijn gericht op het ondersteunen van het hervormingsproces
in de energiesector; tevens sluiten ze zoveel mogelijk aan bij
sterke punten van het Nederlandse bedrijfsleven.Een belangrijke factor in de energiesamenwerking met Midden- en Oost-Europa
vormt het Energiehandvest. Hierover werd de Kamer reeds eerder geïnformeerd
(kamerstukken II 1994/95, 21 501-14, nrs. 25 en 27).De stichting Energy & Environment Netherlands (E&EN), opgericht
door de Nederlandse overheid, de nutssector en het bedrijfsleven, stimuleert
en faciliteert de opzet van energieprojecten in Midden- en Oost-Europa. Zij
werkt nauw samen met de door de energiedistributie-sector opgezette Netherlands
Energy Company b.v. (NETHECO)-voorheen EOM, de SEP en individuele energieproduktiebedrijven.Een sprekend voorbeeld van de samenwerking in de energiesector betreft
de door de elektriciteitsproduktie-sector ondersteunde en in samenwerking
met Nederlandse bedrijven gebouwde rookgasontzwavelingsinstallatie bij de
bruinkool centrale in de Poolse plaats Belchatov. In Roemenië wordt de
relatie met de energieproduktiesector (RENEL) voortgezet ondanks het feit
dat Roemenië niet meer valt onder het PSO programma maar onder het programma
van OS waarin energie niet in is opgenomen. Dezelfde situatie geldt voor Bulgarije.
Daar wordt na de voltooiing van het PSO project gezocht naar mogelijkheden
voor commercialisering van de briketten-produktie.In Hongarije heeft de NOVEM haar energiebesparingsactiviteiten bij gemeenten
via het PSO programma voortgezet. In dat land wordt tevens een twinning tot
stand gebracht tussen een Nederlands en Hongaars energiebedrijf. In dat kader
zal kennisoverdracht plaats vinden op het gebied van Warmte-krachtkoppeling
(WKK) en Demand Side Management.Hervorming van de energiesector stuit in de meeste landen op politieke,
sociale en economische weerstand, aangezien meestal de energieprijzen aanzienlijk
lager zijn dan de (wereld)marktprijzen. Hierdoor ontstaat veel sociale onrust,
en is het bovendien moeilijk om economisch rendabele energieprojecten te vinden.
De samenwerking richt zich dan ook met name op technologie- en kennisoverdracht.De Nederlandse overheid blijft voortgaan met het samen met de energiesector
aanpakken van bovengenoemde knelpunten in Midden- en Oost-Europa. In dat kader
zullen onder meer de relaties met financiers als de Wereldbank en de EBRD
verder worden versterkt. 5.10. Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijDe activiteiten van LNV in 1994 ten behoeve van Midden- en Oost-Europa
vormden een voortzetting van de in voorgaande jaren ontwikkelde initiatieven.
Zij maken deel uit van de reguliere LNV-activiteiten in de Midden- en Oost-Europese
landen die een meerjarig en structureel karakter hebben verkregen.De LNV-activiteiten zijn tot stand gekomen zonder de allocatie van aanvullende
financiële middelen en richten zich onder andere op de ontwikkeling van
produkten van Nederland met de Midden- en Oost-Europese landen. Zo werd aandacht
besteed aan de uitwerking van de Associatie-akkoorden en de vermindering van
tarifaire en non-tarifaire handelsbelemmeringen. De harmonisatie van veterinaire
en fyto-sanitaire regelingen hadden hierin opnieuw een prominente plaats.Op het gebied van landbouwonderwijs en landbouwkundig onderzoek werden
de bestaande contacten geïntensiveerd en nieuwe samenwerkingsprojecten
opgezet. Met Hongarije en Roemenië zijn in 1994 de bilaterale
werkplannen vernieuwd. Voortbouwend op de in 1993 gehouden ECONET-conferentie
heeft vorig jaar de wetenschappelijke samenwerking op het gebied van natuurbeheer
een stimulans gekregen door de oprichting van het Europese Centrum voor Natuurbescherming
(ECNB) in Tilburg. In februari 1995 werd een regionaal kantoor van het ECNB
geopend in Boedapest. Daarnaast werd, in samenwerking met de Raad van Europa,
gewerkt aan het voorbereiden van een biodiversiteits- en landschapsbeschermingsstrategie,
in het kader van de Milieuministersconferentie in Sofia, oktober 1995, waarbij
onder andere aandacht besteed zal worden aan verdere samenwerking met Midden-
en Oost-Europese landen.In 1994 is begonnen met de uitvoering van afspraken welke zijn neergelegd
in de MoU's van LNV met Polen, Hongarije en Oekraïne. De samenwerking
met de Russische Federatie werd gecontinueerd. De MoU's met Oekraïne
en de Russische Federatie zijn een gezamenlijk initiatief van de ministeries
van LNV, VROM en V&W. De samenwerking is onder meer gericht op projectsteun,
uitwisseling van deskundigen en seminars. 5.11. Ministerie van Sociale Zaken en WerkgelegenheidIn 1994 werden de samenwerkingsprojecten op het terrein van het arbeidsmarktbeleid
in Tsjechië en Slowakije afgerond. In het kader van het Matra programma
werden een aantal nieuwe projecten gestart: een samenwerkingsprogramma van
het CNV met de Poolse vakorganisatie Solidarnosz, en een project van de ILO
ter ondersteuning van een tripartite opzet van de arbeidsinspectie in Hongarije.
Tevens werd met Matra-gelden de continuering en afronding mogelijk gemaakt
van een tweetal projecten in Polen: een opleidings- en adviesproject van de
Algemene Werkgevers Vereniging ten behoeve van de Poolse werkgeversorganisatie
KPP, en een gezondheids- en veiligheidsproject van het Poolse Ministerie van
Arbeid. 5.12. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en SportIn 1994 werden activiteiten uitgevoerd op het terrein van Volksgezondheid
en Welzijn in Midden- en Oost-Europa. Op het terrein van volksgezondheid is,
in samenwerking in multilateraal kader (met de WHO) in meerdere landen een
project uitgevoerd ter verbetering van voedselsituatie van moeder en kind.
Op een vergelijkbare basis wordt een project op het terrein van AIDS-bestrijding
uitgevoerd.Bilateraal werd samengewerkt met Tsjechië (reorganisatie en financiering
van zorgsystemen), Hongarije (eerste-lijns gezondheidszorg) en Roemenië
(opleiding medische specialisten).Op het terrein van welzijn zijn projecten uitgevoerd in Tsjechië
en Polen. In Tsjechië betrof dit een opleidingsproject voor verplegers
en bejaardenverzorgers. In Polen werd een brochure voor spelplannen voor kinderen
ontwikkeld.De genoemde projecten worden alle nog gefinancierd uit het «oude»
PSO-programma.Bilaterale contacten op overheidsniveau vonden plaats door middel van
Memoranda of Understanding tussen het Ministerie en de overheden van respectievelijk
Polen, Hongarije en Slowakije (de laatste ten aanzien van sport) en Agreed
Minutes met de Russische Federatie ten aanzien van jeugduitwisselingen en
jeugdhulpverlening. Daarnaast vond vanuit het departement ten behoeve van
de vraagbaak- en wegwijsfunctie ondersteuning plaats van het
particulier initiatief (Instituut voor Politiek en Publiciteit (IPP) en Platform
Internationale Welzijnsaangelegenheden (PIW)).Momenteel wordt voorts een haalbaarheidsstudie uitgevoerd over mogelijke
structurele samenwerking op het terrein van welzijn in met name Hongarije,
Tsjechië, Slowakije, Slovenië en Polen.Teneinde het hulpbeleid van VWS te verbeteren, is in 1994 een aanzet gegeven
tot de oprichting van een coördinatieplatform. Ter ondersteuning daarvan
is inmiddels binnen de Netherlands School of Public Health een bureau ondergebracht.
Dit bureau onderhoudt een nauwe relatie met het departement. Voor dit initiatief
werd in 1994 f 1,1 mln ter beschikking gesteld. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23125-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl