Innovatie en economische groei; Advies 'De onbetwistbare noodzaak van meer onderzoek, onderwijs en ondernemerschap'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30385, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

05-12-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30385 nr. 2

25-11-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamDE ONBETWISTBARE NOODZAAK VAN MEER ONDERZOEK, ONDERWIJS
EN ONDERNEMERSCHAPSamenvattingDe aanleidingDe noodzaak van economische groeiTabel 1: Bronnen van arbeidsproductiviteitsgroei in de
marktsector, 1995–2003Noodzaak 1: Vergrijzing en krimp beroepsbevolkingNoodzaak 2: Comparatieve voordelen en globaliseringDe beleidsanalyseTe weinig geïnvesteerdFiguur 1: Investeringen in kennis (O&O, software en
hoger onderwijs, als percentage BBP) in 2002 en de ontwikkeling in 1994–2002aTe weinig uitdagendTe weinig aandacht voor ondernemerschapFiguur 2: Ondernemingszina in internationaal
perspectief, 2001–2004BeleidsimplicatiesRaad van Economisch AdviseursReferenties
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30385Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 168 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 385Innovatie en economische groeinr. 2ADVIES VAN DE RAAD VAN ECONOMISCH ADVISEURS (REA)25 november 2005DE ONBETWISTBARE NOODZAAK VAN MEER ONDERZOEK, ONDERWIJS
EN ONDERNEMERSCHAPSamenvattingProbleem: De bijdrage van technische vooruitgang
aan de economische groei in Nederland is vanuit historisch en internationaal
perspectief veel te laag. De urgentie om hieraan wat te doen wordt versterkt
door twee ontwikkelingen: de vergrijzing en krimp van de beroepsbevolking,
alsmede de globalisering van het economische krachtenveld. Kennisintensieve
landen worden daardoor gedwongen om hun comparatieve voordelen te koesteren
en verder uit te bouwen.Analyse: Lange tijd hebben West-Europese landen
hun welvaartspositie na de oorlog kunnen versterken door middel van imitatie
in plaats van innovatie. Wanneer echter de stand van de technologie in een
land vlakbij dat van de technologieleiders bevindt, voldoet die strategie
niet langer. Technologieleiders kenmerken zich door een permanent hoog investeringsniveau
in onderwijs en onderzoek in combinatie met een open ondernemerscultuur waarin
uitdagers en diversiteit worden geapprecieerd en gestimuleerd. Grote delen
van het Nederlandse bedrijfsleven en de overheid hebben zich deze gedachtengang
klaarblijkelijk nog altijd niet eigen gemaakt.Advies: Nederland kan het zich niet langer
permitteren om mee te liften op de inspanningen van andere landen. Om een
omslag in het Nederlandse innovatieklimaat te bewerkstelligen zijn drie aanbevelingen
van belang.(1) Besef dat innovatiebeleid en mededingingsbeleid
onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De Raad is van mening dat
de aandacht in het innovatiebeleid moet verschuiven van ondersteuning aan
en bescherming van zittende partijen, of partijen die in het verleden succes
hebben gehad, naar een brede steun voor de uitdagers (kleine ondernemingen,
hoog opgeleide immigranten, buitenlandse investeerders e.d.).(2) Schrap regels en subsidies die technische vooruitgang
verhinderen. De Raad adviseert om via een sneltoets de belangrijkste
knelpunten op het gebied van arbeidsmarkt, kapitaalmarkt en onderwijsmarkt
in beeld te brengen zodat binnen een half jaar kan worden aangegeven hoe die
knelpunten kunnen en zullen worden opgelost.(3) Overheid én bedrijfsleven moeten substantieel
meer investeren in onderwijs en onderzoek. De Raad denkt dat de financiering
van de extra overheidsinspanningen voor innovatie kan worden gevonden door
het geheel van subsidies en infrastructurele overheidsinvesteringen kritisch
op basis van kosten-batenanalyses te saneren.De aanleidingMet grote regelmaat verschijnen ranglijsten waarin de economische prestaties
van Westerse economieën tegen elkaar worden afgezet. Op veel van die
lijsten is Nederland hooguit een grijze middenmotor. De onderwijsuitgaven
houden niet over. Investeringen in onderzoek en ontwikkeling (O&O) zakken
in. De stijging van de productiviteit blijft achter. De ondernemende dynamiek
is onder de maat. Nederland is wereldkampioen vrije tijd. Et cetera. Deze ondermaatse prestaties zijn niet van vandaag of gisteren.
Ook ten tijde van de hoogconjunctuur in de jaren negentig van de vorige eeuw
werden dergelijke diagnoses met enige regelmaat gesteld. Toen verdwenen dergelijke
structurele tekortkomingen echter achter het rookgordijn van de hoogconjunctuur.
Dat is niet langer het geval. Daar komt bij dat Europa steeds verder achterop
raakt bij andere delen van de wereld. De opkomst van Aziatische economieën
is onstuitbaar. De Verenigde Staten (VS) lopen steeds verder uit. De Europese
Unie (EU) heeft mede daarom op de top in Lissabon van 2000 de ambitie geformuleerd
om binnen tien jaar de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie in
de wereld te worden. Deze zogenaamde Lissabon-strategie lijkt echter steeds
minder haalbaar te zijn, zoals recentelijk is bevestigd door een Europese
werkgroep onder voorzitterschap van oud-premier Wim Kok.In eerdere adviezen (zie REA, 2005a, 2005b) heeft de Raad de urgentie
van fundamentele koersverschuivingen onderstreept. In het voorliggende advies
wil de Raad deze noodzaak nogmaals onderstrepen – deze keer in de context
van het innovatiebeleid. In Nederland is twee jaar geleden het initiatief
gekomen om innovatie te stimuleren via het innovatieplatform. Naar de mening
van de Raad is dit een eerste nuttige aanzet voor een belangrijke cultuurverandering,
maar vormen de eraan gekoppelde middelen een druppel op een gloeiende plaat
en moet geconstateerd worden dat de resultaten vooralsnog onvoldoende zichtbaar
zijn. In het voorliggende advies doet de Raad een poging om de huidige stagnatie
te analyseren met het oogmerk te komen tot nieuwe voorstellen. In dit advies
geeft de Raad allereerst een korte analyse van de belangrijkste theoretische
en empirische determinanten van innovatie en economische groei. Vervolgens
zal de Raad de aandacht richten op de oorzaken van de achterblijvende innovatiekracht
in Nederland. Tenslotte zal de Raad een aantal beleidsaanbevelingen doen om
in Nederland de economische groei op een hoger niveau te brengen.De noodzaak van economische groeiEconomische groei is een heilige graal voor menig beleidsmaker. Zonder
economische groei komt de levensvatbaarheid van tal van zaken of arrangementen
(pensioen, koppeling lonen-uitkeringen) op het spel te staan. De essentie
van de economische groei is eenvoudig. Een economie kan groeien door een vergrote
inzet van arbeid, natuurlijke hulpbronnnen (grond, energie) en kapitaal (machines,
computers e.d.) of omdat met deze schaarse bronnen efficiënter wordt
omgesprongen. In het eerste geval neemt de omvang van de productiefactorenvoorraad
toe, terwijl in het tweede geval met dezelfde hoeveelheid productiefactoren
meer kan worden voortgebracht. De laatste factor – het slimmer produceren
(ook wel Totale Factor Productiviteit (TFP) genoemd) – wordt als een
benadering van technische vooruitgang gezien. Wat precies de determinanten
zijn van technische vooruitgang, is moeilijk te ontrafelen. Wie echter lessen
trekt uit de economische geschiedenis, kan wel degelijk veel leren. Technische
vooruitgang komt niet als manna uit de hemel vallen, maar is wel degelijk
het resultaat van keuzes en menselijke creativiteit.De meeste aandacht in economische politiek gaat uit naar de groei van
de arbeidsproductiviteit en de rol die technische vooruitgang hierin speelt.
De arbeidsproductiviteit ligt in Nederland op een hoog niveau, maar de verdere
stijging is in de laatste tien jaar geërodeerd (REA, 2005b). Door middel
van macro-economisch boekhouden kan de bijdrage van de productiefactoren in
kaart worden gebracht. Voor een aantal landen is door van Ark en Inklaar (2005)
de groei in de arbeidsproductiviteit in de onderliggende componenten opgesplitst
(zie tabel 1). In een internationaal perspectief blijkt dat de Nederlandse
productiviteitsgroei uiterst laag is geweest, de bijdrage van de technische
vooruitgang (groei TFP) gering is (0,14 procentpunt) en dat het effect van
de herverdeling van werk negatief is – dat wil zeggen: werk is verschoven
van hoogproductieve naar laagproductieve marktsectoren.Tabel 1: Bronnen van arbeidsproductiviteitsgroei in de
marktsector, 1995–2003 NederlandFrankrijkDuitslandVerenigd KoninkrijkVerenigde Staten Arbeidsproductiviteitsgroei in marktsector1,411,802,082,593,51 Waarbij de bijdrage van:     ICT-investeringen0,810,460,540,771,27Andere dan ICT-investeringen0,710,320,370,710,60 Groei arbeidskwaliteita0,120,210,050,230,11Herverdeling gewerkte urenb– 0,350,010,25– 0,26– 0,26Groei totale factorproductiviteit (TFP)0,140,790,881,131,78a Arbeidskwaliteit heeft betrekking op de verandering
in opleiding van ingeschakelde werknemers.b Herverdeling gewerkte uren geeft aan hoe verschuiving
van werkgelegenheid tussen sectoren uitwerkt op de productiviteit: een positieve
term impliceert dat de werkgelegenheid verschoven is van een laagproductieve
naar een hoogproductieve bedrijfstak.Bron: van Ark en Inklaar (2005).De geringe productiviteitsgroeiprestaties van Nederland stemmen niet vrolijk.
Twee belangrijke ontwikkelingen die deze groei verder onder druk zetten, maken
de noodzaak van drastische investeringen in de innovatiekracht van Nederland
nog urgenter.Noodzaak 1: Vergrijzing en krimp beroepsbevolkingIn de 21ste eeuw zullen Westerse economieën met een nieuw
fenomeen worden geconfronteerd: een dalende bevolkingsomvang met gelijktijdige
vergrijzing. In het ene Westerse land gaat dat sneller dan in het andere:
de VS kunnen de komst van deze dubbele uitdaging langer uitstellen dan Japan.
In de loop van de 21ste eeuw is echter ook daar sprake van vergrijzing. Met
een krimpende en vergrijzende bevolking is het stimuleren van economische
groei via de uitbreiding van de beroepsbevolking een lastige beleidsopgave.
Natuurlijk: de arbeidsparticipatie kan worden vergroot door inactieven meer
in te schakelen, de werkweek te verlengen, het aantal vakantiedagen te reduceren
en de pensioenleeftijd op te schroeven. Immigratie kan in zeer beperkte mate
soelaas bieden om de vergrijzing een halt toe te roepen. Deze verhoging van
de inzetbaarheid van arbeid kent echter grenzen. Het aantal niet-actieven
is eindig, een dag kent slechts 24 uur, iedereen verruilt op den duur het
tijdelijke voor het eeuwige en de maatschappelijke absorptiecapaciteit van
nieuwelingen is niet onbeperkt.Bij een voortzettende ontvolking en vergrijzing moet daarom uiteindelijk
een andere weg worden bewandeld. Het toverwoord is technische vooruitgang.
Met behulp van allerlei inventieve nieuwe producten of processen kan zodoende
met minder mensen en met minder hulpbronnen meer en beter worden geproduceerd.
Dergelijke technische vooruitgang heeft altijd al een sleutelrol vervuld.
De noodzaak daarvan neemt alleen maar toe in het licht van de constatering
dat de afgelopen decennia Westerse economieën hun groei voor een groot
deel te danken hebben gehad aan een gunstige jonge bevolkingsstructuur met
veel besparingen en investeringen (het zogenaamde «demografisch dividend»).
Volgens Bloom en Williamson (1998) bedroeg deze bonus voor Europa voor de
periode 1965–1990 0,3 tot 0,5 procentpunten extra groei (per hoofd van
de bevolking). Met de aanstaande vergrijzing en krimp zal de groei in Europa
tot 2025 alleen als gevolg van vergrijzing tussen 0,2 en 0,3 procentpunten
per jaar dalen. Indien vergrijzende landen het
dreigende verlies aan welvaart willen opvangen, zal het tempo van technische
vooruitgang moeten worden opgeschroefd.Noodzaak 2: Comparatieve voordelen en globaliseringDe vergroting van de innovatiekracht is om nog een andere reden cruciaal.
De opkomst van nieuwe economieën is een «wake-up call» voor
Nederland en Europa omdat het dwingt tot nadenken in welke economische activiteiten
een land relatief goed is – met andere woorden: waar liggen de comparatieve
voordelen van Nederland (en Europa)? De sleutelvraag is of die voordelen niet
worden verwaarloosd ten gevolge van de internationale mobiliteit van bedrijven
en mensen in combinatie met het achterblijven van diepte-investeringen. Economische
globalisering gaat onvermijdelijk gepaard met een herschikking van internationale
specialisatiepatronen. Gegeven de kapitaalen kennisintensieve wijze waarop
goederen en diensten worden voortgebracht in Nederland, ligt het voor de hand
dat investeringen in hoger onderwijs en onderzoek worden geïntensiveerd,
terwijl traditionele industrieën (zoals textiel, metaalproductie en landbouw)
meer en meer worden losgelaten. Grote delen van de traditionele industrieën
verdwijnen naar lagelonenlanden, vooral in Oost-Azië. Zo verwachten Europese
topmanagers (in casu «Chief Financial Officers»)
voor het komende jaar dat hun bedrijfsomzet zal groeien, maar dat de binnenlandse
werkgelegenheid hier niet veel van zal merken aangezien het plan is om tweemaal
zoveel werk buiten de grenzen te plaatsen dan in het binnenland.1 Deze ontwikkeling hoeft niet per se verontrustend
te zijn, zolang de aandacht maar verschuift naar de uitbouw van de elders
in de economie gelocaliseerde comparatieve voordelen. Internationale uitbesteding
(«outsourcing») is niet zozeer een vloek als wel een zegen, aangezien
het landen de mogelijkheid biedt om de vruchten van internationale arbeidsdeling
te plukken.2Op korte termijn kan internationale uitbesteding uiteraard werkgelegenheidsverlies
opleveren van «oude» werktaken of sectoren. Wat echter vaak wordt
vergeten, is dat handel tweerichtingsverkeer is. De wereld is geen «doughnut»
met een gat erin: onze concurrenten geven hun geld weer uit en dat schept,
direct of indirect, nieuwe afzetmogelijkheden voor Nederlandse bedrijven.
Internationale uitbesteding biedt daarom weer mogelijkheden om nieuwe taken
op te nemen of gespecialiseerde taken op productievere wijze uit te voeren.
De grootste «outsourcer» in de wereld, de VS, besteedden in 2002
weliswaar zakelijke diensten uit ter waarde van 41 miljard dollar, maar daar
stond 59 miljard dollar aan inbestedingen («insourcing») tegenover.
Vooral de uitbesteding van dienstverlening blijkt de productiviteit van (binnenlandse)
werknemers te verhogen. De effecten op de werkgelegenheid zijn op langere
termijn positief, maar onderweg is de nodige pijn ten gevolge van de aanpassing
van oude industrieën en taken onvermijdelijk (Amiti en Wei, 2005). De
neiging bestaat daarom om oude industrieën te steunen. Nederland
heeft in het verleden zijn leergeld betaald met het instandhouden van oude
en niet levensvatbare industrieën via steunoperaties. Dergelijke lessen
zijn echter snel vergeten wanneer kiezersbelangen op het spel staan en globalisering
door allerlei belanghebbenden als een bedreiging wordt gepresenteerd. Om de
comparatieve voordelen van een kennisintensieve economie echter te behouden
en verder uit te bouwen dient navenant te worden gehandeld – met andere
woorden: investeringen in onderwijs en onderzoek moeten op een hoog en structureel
niveau worden gebracht en gehouden.De beleidsanalyseVoordat over de toekomst van de Nederlandse economie uitspraken kunnen
worden gedaan, moeten eerst de lessen uit de geschiedenis worden getrokken.
In een ver verleden zijn ooit keuzes gemaakt en tradities geschapen die tot
op de dag van vandaag de kracht en zwakte van een economie bepalen. Dat geldt
in sterke mate voor technologie – een terrein waarop standaarden en
in bredere zin culturen ons handelen bepalen. De inhaalslag in Europa en Nederland
ten opzichte van de VS in de jaren vijftig, zestig en zeventig van de vorige
eeuw was vooral gebaseerd op factoraccumulatie en imitatie op het terrein
van leidende technologieën. Een dergelijke gestandaardiseerde massaproductie
bracht aanmerkelijke schaaleffecten met zich mee. Het resultaat was een industriële
structuur die werd gekenmerkt door grote bedrijven. Deze grootschalige productieprocessen
konden grote hoeveelheden van ongeschoolde arbeid absorberen, vooral afkomstig
van het platteland en uit minder ontwikkelde Europese landen. Het innovatieproces
was in die tijd sterk incrementeel van aard, waarbij de grote industriële
bedrijven in centrale laboratoria hun O&O lieten verrichten op basis van
ontwikkelingen in fundamenteel onderzoek van decennia daarvoor. Sapir et al. (2004) menen dat de centrale laboratoria uit de
naoorlogse periode plaats hebben gemaakt voor een model waarin O&O steeds
meer wordt verricht door kleine bedrijven en universiteiten: de samenwerking
tussen het (kleinere) bedrijfsleven en universiteiten is daarom steeds belangrijker
geworden voor innovatie en de kenniseconomie.1De overheid concentreerde zich in de vorige eeuw vooral op primair en
secundair onderwijs (vaak in combinatie met stages), en niet op tertiair onderwijs
dat meer gericht was op het opleiden van ambtenaren en managers dan op het
doen van fundamenteel en toegepast onderzoek. Door de verspreiding van technologie
en kennis naar «newly-industrialising countries» (NICs) met een
goed opgeleide beroepsbevolking en lagere arbeidskosten, werden vele productieprocessen
later uit Europa verplaatst naar eerst Zuid-oost Azië en Mexico en later
naar China en Centraal-Europese landen. De West-Europese landen reageerden
op deze ontwikkeling door zich steeds meer toe te leggen op producten van
hogere kwaliteit met hogere marges, op meer kapitaalintensieve productie en
op uitbesteding van delen van het productieproces
naar elders in de wereld. Deze ontwikkelingen gingen gepaard met een verandering
van de preferenties van consumenten in de richting van minder gestandaardiseerde
en meer klantspecifieke producten.Hoewel Europa in de naoorlogse periode zijn groei voornamelijk ontleende
aan factoraccumulatie en imitatie, werd innovatie steeds belangrijker als
de motor van economische groei naarmate de Europese landen steeds dichter
in de richting van de technologische grens opschoven met de opkomst van moderne
ICT. Acemoglu et al. (2002a, 2002b) tonen aan
dat het belang van innovatie boven imitatie voor groei toeneemt indien een
land zich meer in de buurt beweegt van de grens van technologie en wetenschap.
Naarmate een land zich dichterbij de technologische grens bevindt, wordt het
importeren van de noodzakelijke innovatieve kennis steeds moeilijker en zal
dat land zijn eigen kennis zelf dienen te produceren. De balans
tussen imitatie en innovatie is in de richting van innovatie verschoven, terwijl
de innovatiebevorderende economische instituties en instellingen in de EU
ver achterblijven bij die in de VS.1 De vraag
dringt zich daarom op: waarom is Nederland, evenals veel andere EU-landen,
niet in staat de innovatieve en institutionele achterstand weg te werken?
En waarom lukt het bijvoorbeeld Finland en Zweden wel?Te weinig geïnvesteerdEen eerste antwoord op deze vraag is banaal: Nederland geeft te weinig
uit aan de drijvende krachten van innovatie – onderwijs, onderzoek en
ontwikkeling. Heel lang hebben economen het belang daarvan onderschat. In
dat licht is de studie van Aghion et al. (2005)
voor 19 OESO-landen van belang, omdat zij laten zien hoe belangrijk hoger
onderwijs in eigen land is voor innovatie – en dus voor economisch groei.
Hoger onderwijs wordt vooral belangrijk voor landen die zich bewegen op de
grenzen van technologie en wetenschap.Figuur 1: Investeringen in kennis (O&O, software en
hoger onderwijs, als percentage BBP) in 2002 en de ontwikkeling in 1994–2002a(a) 1994–2001 voor Griekenland en Italië. 1995–2002 voor
Korea. EU-cijfer exclusief België, Griekenland en Italië. OESO-cijfer
exclusief België, Griekenland, Italië en Nieuw Zeeland.(b) Exclusief Griekenland en Italië(c) Data voor 2001.Bron: OESO (2005) www.oecd.org/sti/scoreboard.Zonder voldoende investeringen in onderzoek en onderwijs doemen twee problemen
op. In de eerste plaats wordt het moeilijk om de leiderspositie vast te houden.
In de tweede plaats wordt de kans kleiner dat innovaties worden geproduceerd
die de technologische grens verder opschuiven, en dus de productiemogelijkheden
vergroten. Als resultaat van jarenlange onderinvesteringen in onderwijs en
onderzoek is Nederland weggezakt op de mondiale innovatiegerelateerde ranglijsten
(zie figuur 1). Indien Nederland een investeringsniveau aanneemt dat past
bij Europese koplopers als Finland of Zweden, dan zou twee tot drie procent
van het nationaal inkomen (BBP) meer aan investeringen
in kennis moeten worden gespendeerd. Dat zou neerkomen op een jaarlijks bedrag
dat ligt tussen de 10 en 15 miljard euro. Vanzelfsprekend is dat niet alleen
een investeringstaak van de overheid. In Nederland wordt bijvoorbeeld 50 procent
van de O&O-investeringen door het bedrijfsleven gefinancierd, 13 procent
door buitenlandse investeerders en 37 procent door de overheid (OESO, 2005a),
terwijl ongeveer 80 procent van de uitgaven in het hoger onderwijs voor rekening
van de overheid komen (OESO, 2005b).Te weinig uitdagendHet tweede antwoord op de vraag waarom Nederland achterblijft, is subtieler:
de onderliggende markten en beloningsstructuren binnen organisaties en instituties
werken slecht. Te veel en te vaak worden gevestigde belangen beschermd. Innovatie
en groei in Nederland worden voornamelijk belemmerd door onvoldoende concurrentie
op cruciale deelmarkten in de innovatieketen: de arbeidsmarkt, de kapitaalmarkt,
de goederen- en dienstenmarkt, de markt voor (hoger) onderwijs en de technologiemarkt
(Jacobs en Theeuwes, 2004). Alleen in het geval van de goederen- en dienstenmarkt leidt meer concurrentie niet altijd tot
meer innovatie en groei.1 Boone en Van Damme (2004)
adviseren als mogelijke oplossingen: meer concurrentie in sectoren met ondernemingen
die over een vergelijkbaar niveau van productiviteit beschikken (bijvoorbeeld
de detailhandel, groothandel, banken en verzekeraars) en minder concurrentie
in sectoren met grote productiviteitsverschillen tussen koplopers en achterblijvers.
Potentiële toetreders zullen in het laatste geval te weinig winst maken
op hun drastische innovaties. Daarnaast bevelen zij een innovatiebeleid aan
van «steun de uitdagers»: het ondersteunen van de potentiële
toetreders tot de markt. Een rode draad in het innovatiebeleid moet zijn om
de uitdagers te steunen. Daarmee worden de prikkels voor de winnaars uit het
verleden vergroot om te blijven innoveren, terwijl daarnaast ruimte wordt
gemaakt voor nieuwe uitdagers. De crux is – kortom – om toetreding
(en uittreding) te vergemakkelijken. In deze context is het veelzeggend dat
de Nederlandse economie wordt gekenmerkt door een waterhoofd van dominante
grootbedrijven, terwijl het aantal startende (en doorgroeiende) ondernemingen
achterblijft bij de aantallen in koploperlanden als Scandinavië en de
VS. In dit verband is het van belang om de kracht van ICT-investeringen te
benadrukken. Die kracht schuilt niet alleen in het productiever maken van
werknemers of het verbeteren van producten of processen. Een belangrijke bijdrage
van ICT-innovaties is dat het markten meer betwistbaar maakt.2De arbeidsmarkt voor «insiders»
(werknemer van middelbare leeftijd, autochtoon, man) is verstard, waardoor
de «outsiders» (jong, allochtoon, vrouw) voornamelijk de economische
risico’s dragen: deeltijd- en flex-banen, pensioenbreuken, ongelijke
werknemersrechten e.d. verstoren de werking van de arbeidsmarkt, en leiden
tot verstarring – ook in termen van het innovatieve vermogen van de
factor arbeid. Ten gevolge daarvan worden grote delen van de samenleving buitengesloten
van (volwaardige) participatie, en blijft de noodzakelijke diversiteit van
het menselijk organisatiekapitaal (zie verderop) onder de maat. Het betwisten
van de positie van de «insiders» kan onder andere
worden gestimuleerd door het ontslagrecht te versoepelen, het «LIFO»-systeem
(«Last-In-First-Out») bij reorganisaties af te schaffen en door
discriminatie op basis van leeftijd of etniciteit tegen te gaan bij sollicitaties,
promoties en ontslag.Een analoge redenering geldt voor de kapitaalmarkt. Door de consolidatie in de het bank- en verzekeringswezen is een
grote machtsconcentratie in de Nederlandse financiële sector ontstaan.
Een dergelijke consolidatie en geslotenheid is ook elders in Europa dominant.
Hierdoor is de toegang van kleine en startende bedrijven tot kredietverlening
door financiële instellingen (verder) verkleind. Ten gevolge hiervan
zijn de mogelijkheden voor een rechtstreeks beroep op de kapitaalmarkt voor
kleine en startende bedrijven navenant kleiner. Het falen van de kapitaalmarkt
resulteert in onderinvesteringen in en door innovatieve ondernemingen. Ook
hier is het van belang om minder marktmacht bij de «insiders»
en meer bij de «outsiders» te leggen. Hierbij kan worden gedacht
aan de beschikbaarheid van meer risicokapitaal en beter functionerende participatiemaatschappijen.
De Europese markt voor durfkapitaal is sterk in opkomst, maar in vergelijking
met de VS blijven Europese durfkapitalisten achter in hun vermogen om innovatieve
starters te financieren (Bottazzi en Da Rin, 2005). In zekere zin is de Europese
durfal een contradictio in terminis omdat deze
pas instapt als bedrijven zich al min of meer hebben bewezen. Ook pleegt de
Europese durfkapitalist zijn investering over veel meer bedrijven te spreiden,
waardoor de ondersteuning per onderneming veel kleiner is. Zijn Amerikaanse
tegenvoeter zet veel meer in op een beperkt aantal startende bedrijven.Ook op de onderwijs- en technologiemarkten
is sprake van gebrekkige concurrentie. Publiekelijk bekostigde hoger onderwijsinstellingen –
of breder, inclusief onderzoekinstituten: kennisinstellingen – hebben
door schaalvergroting een monopoliepositie weten te verwerven ten opzichte
van privaat bekostigde potentiële toetreders tot de hoger-onderwijsmarkt.
Ook hier kan het verlagen van toetredingsbarrières de gevestigde partijen –
hogescholen en universiteiten – efficiënter en effectiever maken.
Daar moet echter ook wat tegenover staan: aan de huidige publieke instellingen
en de nieuwe toetreders tot het hoger onderwijs moet meer ruimte worden geboden
om private initiatieven te ontplooien, zoals (deels) privaat gefinancierde «university
colleges» en «business schools».1
Belangrijk is om ruimere mogelijkheden te bieden voor immigratie van onderzoektalent
uit Oost-Europa, Azië en elders in de wereld. De markt voor hoogwaardige
kenniswerkers heeft een sterk internationaal karakter. Dit lijkt onvoldoende
te worden beseft door de overheid, die te veel belemmeringen opwerpt voor
internationale arbeidsmobiliteit. Beleidsmakers op het terrein van hoger onderwijs,
in het bijzonder het ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap (OC&W),
dienen zich meer te realiseren dat hoger onderwijs een exportmarkt is. Subsidies
voor private O&O-investeringen moeten overigens sterk worden ontraden
vanwege mogelijke verdringing van private financiering, alsmede de onmogelijkheid
om vooraf van hogerhand de winnaars van de toekomst te selecteren. Het is
nuttiger om na te denken over hoe de samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid
en universiteiten kan worden gestimuleerd: niet alleen om de ontwikkeling
van nieuwe technologie te stimuleren, maar vooral ook om de verspreiding van
reeds bestaande technologieën te bevorderen.Te weinig aandacht voor ondernemerschapInnovatie vindt uiteindelijk plaats op het microniveau van individuen
en organisaties. Technische vooruitgang is mensenwerk. Het is daarom van groot
belang om de micromechanismen van innoveren te begrijpen ten behoeve van het
ontwerp van effectieve maatregelen op macroniveau. Ondernemers nemen risico
met grotendeels eigen kapitaal. Zij starten nieuwe bedrijven;
zij ontwikkelen nieuwe producten; zij verkennen nieuwe markten; zij verbeteren
bestaande processen. Tenminste sinds de introductie van het concept «creatieve
destructie» door de beroemde Oostenrijks-Amerikaanse econoom-politicus
Joseph Schumpeter is veel aandacht uitgegaan naar de rol van diversiteit en
selectie bij de verklaring van innovatiekracht. Met behulp van innovatie worden
via het (re)combineren van oude en nieuwe elementen nieuwe processen en producten
geïntroduceerd. Dat is geen sinecure. De uitvinding van nieuwe processen
of producten is moeilijk, en een uitvinding omvormen tot een commercieel succes
is vermoedelijk nog moeilijker. Zeker is dat het met zekerheid vandaag voorspellen
van de succesvolle innovaties van morgen een filosofische onmogelijkheid impliceert.
Innoveren is te vergelijken met het schieten van hagel op een ver weg gelegen
doelwit. Welke korrel het doel zal raken, is onvoorspelbaar. Om daarom de
kans op het raken van het doel te vergroten is het raadzaam met veel hagelkorrels
te schieten. Deze eenvoudige metafoor vat in een notendop de microtheorie
van innoveren samen die dominant is in de bedrijfswetenschappen: varieer veel,
let scherp op, leer daarvan, en selecteer wat werkt. Dat vraagt om het stimuleren
van rijke diversiteit en effectieve selectieprocessen.In deze context is het onderscheid tussen exploratie en exploitatie nuttig.
Aan de ene kant worden in het geval van exploratie nieuwe processen of producten
ontwikkeld. Aan de andere kant heeft exploitatie betrekking op voordurende
verbeteringen in bestaande processen en producten. Alleen exploratie kan innovatie
genereren. Innoveren vraagt om variëren. Organisatiediversiteit is de
dynamo van evolutionaire verandering op het niveau van bedrijfstakken, die
innovatie en groei stimuleert. Organisatiediversiteit op nationaal niveau
heeft een positieve uitwerking op de macro-economische prestaties van een
land (Saviotti, 1996). Dat wordt ook weerspiegeld in de positieve effecten
van de variëteit van het exportpakket van een land (Broda en Weinstein,
2005). Door binnen de grenzen van de onderneming ex ante variatie te stimuleren (veel hagelkorrels) kunnen potentiële
winnaars tot bloei komen die via ex postselectie
later zichtbaar worden (de doeltreffende hagelkorrel). Op het microniveau
van de onderneming vraagt die instelling om hoge investeringen in O&O
in combinatie met een bedrijfscultuur die exploratie bevordert (de Jong en
van Witteloostuijn, 2004). Daarvoor is innovatief menselijk kapitaal –
onmisbaar – hooggeschoold, met de durf om creatief te zijn, en om risico
te willen en kunnen dragen. Dergelijke creativiteit komt vooral tot stand
in groepen van heterogene samenstelling die tolerant zijn ten aanzien van
verschillen. Het succes van Amsterdam in de jaren negentig was mede het gevolg
van het aantrekkelijke vestigingsklimaat voor talentvolle buitenlanders. De
huidige vijandige cultuur tegen vreemdelingen is daarom schadelijk voor de
economische voorspoed van Nederland.Concurrentie vraagt om betwistbare markten op allerlei deelterreinen van
de keten van activiteiten die ten grondslag ligt aan innovaties. Op een betwistbare
markt speelt niet alleen concurrentie tussen gevestigde organisaties onderling
een sleutelrol, maar is daarnaast sprake van een voortdurende dreiging van
toetreding, die de macht van zittende partijen «betwist». Daaraan
schort het in Nederland en veel andere EU-landen. De ondernemingszin en -activiteit
is vooral terug te vinden in landen waar ondernemen van oudsher hoog staat
aangeschreven, zoals in de VS, maar ook in nieuwe ondernemingslanden als China,
Ierland en India. Nederland bungelt wat ondernemingszin betreft onderaan (zie
figuur 2).Figuur 2: Ondernemingszina in internationaal
perspectief, 2001–2004a Het aantal mensen dat momenteel bezig is met het opzetten
van een bedrijf, relatief ten opzichte van de bevolking van 18–64 jaar.
Het betreft een gemiddelde over de jaren 2001–2004.Bron: Global Entrepreneurship Monitor (www.eim.net).Voorts groeien te weinig kleinere ondernemingen door tot grotere. Uiteraard
vindt ondernemerschap ook plaats binnen grote gevestigde bedrijven. Philips
is bijvoorbeeld mede verantwoordelijk voor de CD-technologie. Maar belangrijker
zijn nieuwe en kleinere bedrijven. Vooral het midden- en kleinbedrijf komen
met innovaties. En vooral kleinere en nieuwere bedrijven zorgen voor banengroei.
Dertig jaar geleden was bijvoorbeeld Microsoft een onbeduidende nieuweling.
Over weer twintig, dertig jaar is Microsoft waarschijnlijk ingehaald door
een bedrijf waar vandaag nog niemand van heeft gehoord. Welke van de huidige
Nederlandse topbedrijven bestonden dertig jaar geleden nog niet? Deze vraag
stellen is hem beantwoorden. In Nederland domineren grote veteranen. De «nieuwe»
topondernemingen zijn vaak geprivatiseerde staatsbedrijven (bijvoorbeeld KPN
en TNT) of tot nieuwelingen gefuseerde oude toppers (zoals ABN en Amro).In vergelijking met andere Westerse economieën worden in Nederland
weinig nieuwe bedrijven opgericht (Bartelsman, 2004). Ook hebben kleine Nederlandse
bedrijven verhoudingsgewijs grote moeite om door te groeien. In de beeldvorming –
ook in Den Haag – voeren de traditionele grootbedrijven (Shell, Philips,
Unilever, Akzo Nobel, enzovoort) de boventoon. Ook vanuit een Europees perspectief
bestaat reden tot zorg. Nergens in de wereld verwachten kleinere ondernemingen
zo weinig doorgroei als in Europa. Ten gevolge van het gebrek aan dynamiek
wordt de gevestigde orde vervolgens niet uitgedaagd (zie Djankov et al., 2002). Het proces van selectie (creatieve destructie) werkt
onvoldoende. Een cultuur van bewust en weloverwogen risico nemen
is essentieel. Overheid en regulatoren willen daarentegen risico’s minimaliseren.
Dat werkt averechts. Het moet wettelijk en sociaal aanvaardbaar zijn om te
falen en failliet te gaan.BeleidsimplicatiesEuropese landen hebben hun technologische inhaalslag na de Tweede Wereldoorlog
vooral te danken aan een strategie van imitatie en niet zozeer innovatie.
Echter: die imitatiestrategie voldoet niet meer. In plaats daarvan dient innovatiestrategie
topprioriteit te krijgen binnen overheid en bedrijfsleven. Wanneer Nederland
zich de ambitie aanmeet om technologieleider te worden, dan kan niet langer
gratis worden meegelift op andermans onderzoekinspanningen. Technologieleiders
kenmerken zich door een permanent hoog investeringsniveau in onderwijs en
onderzoek in combinatie met een open ondernemerscultuur waarin uitdagers en
diversiteit worden geapprecieerd en gestimuleerd. Om een omslag te kunnen
bewerken in het innovatieklimaat in Nederland zijn de volgende drie beleidsaanbevelingen
van belang.1. Geen innovatiebeleid zonder mededingingsbeleid.
Het nastreven van een open ondernemerscultuur heeft als belangrijkste implicatie
dat innovatiebeleid en mededingingsbeleid een Siamese tweeling vormen. Een
beleid dat meer wil uitdagen, vergt dat het kunstmatige verschil in marktmacht
tussen «insiders» en «outsiders» moet worden opgeheven.
Hierbij past het niet dat de overheid van bovenaf sleutelgebieden en winnaars
voor extra investeringen ex ante aanwijst. «Steun
de uitdagers» moet de leidende gedachte zijn bij het innovatiebeleid.
Innovatiebeleid is vooral ook het faciliteren van toe- en uittreding in alle
markten van de innovatieketen.2. Schrap regels en subsidies die technische vooruitgang
verhinderen. De Raad adviseert om de arbeidsmarkt, de kapitaalmarkt,
de onderwijsmarkt en de technologiemarkt in Nederland met behulp van het afschaffen
van regelgeving (zie REA, 2005a) concurrerender te maken. Vrije toetreding
in het hoger onderwijs en «output»-financiering in het wetenschappelijk
onderzoek zijn daarvoor cruciale voorwaarden. Kennisinstellingen moeten met
de handen op de rug opereren vanwege allerlei belemmerende regelgeving. Ten
gevolge daarvan kunnen deze instellingen de concurrentiestrijd met hun Noord-Amerikaanse
tegenvoeters nooit winnen. Het gevolg is een «brain drain» en
lagere productie. De «initiatieven» van het ministerie van OC&W
op het terrein van vrije toetreding zijn vooralsnog onder de maat. De onderwijsmarkt
internationaliseert in rap tempo. De voorspoed van de agglomeraties rond steden
als Boston (met universiteiten als MIT en Harvard) en San Francisco (met Berkeley
en Stanford) is nauw gerelateerd aan hun sterke positie op die markt. Het
is in algemene zin van belang dat regels worden geschrapt die transactiekosten
nodeloos verhogen en privaat initiatief ontmoedigen (zie Teulings et al., 2005).1 Om het proces
van deregulering gericht te laten plaatsvinden is het nuttig om een sneltoets
uit te voeren van regels op het gebied van arbeidsmarkt, kapitaalmarkt en
onderwijsmarkt, waarbij zowel de economische als de juridische implicaties
van regels op waarde worden geschat.2 Binnen
een half jaar dient de regering aan te geven hoe
die knelpunten kunnen worden opgelost, waarbij de oplossing van problemen
niet noodzakelijk in Den Haag hoeft te worden gezocht. Belangrijke knelpunten
kunnen zich ook in Brussel bevinden3. Veel meer investeren in onderwijs, onderzoek en
ontwikkeling. Binnen de EU moeten de middenmoters, waaronder Nederland,
en de hekkensluiters de hardnekkige achterstand op de mondiale
koplopers overbruggen met behulp van een drastische verhoging van de publieke
en private investeringen in onderwijs, onderzoek en ontwikkeling. De marginale
budgetverhogingen waarvan, in het beste geval, de afgelopen decennia sprake
is geweest, vormen slechts een druppel op de gloeiende plaat, die elders in
de wereld steeds verder wordt opgestookt. Om gelijke tred te houden met koplopers
moet op macro-economisch niveau 10 tot 15 miljard euro extra worden geïnvesteerd
door overheid én bedrijfsleven. De budgettaire ruimte voor extra investeringen
binnen de publieke sector zal moeten worden gevonden door de stofkam door
de subsidieregelingen te halen en door veel terughoudender om te springen
met massale investeringen in grote infrastructurele projecten (zoals de Betuwelijn,
Zuiderzeelijn e.d.) waarvan kosten-batenanalyses aangeven dat ze naar alle
waarschijnlijkheid niet zullen renderen.Wim Kok heeft ooit zijn zorgen over de Nederlandse economie onder woorden
gebracht met de vraag: «Waar verdient Nederland morgen zijn brood mee?»
Die vraag is niet eenvoudig te beantwoorden omdat het veronderstelt dat kan
worden voorspeld wat Nederlanders over bijvoorbeeld vijftig jaar doen. Dat
was vijftig jaar geleden onmogelijk, en dat is het nog. Wat de geschiedenis
wel leert, is het onomstotelijke belang van technische vooruitgang, onderwijs
en onderzoek, en ondernemerschap. Gezien de vergrijzing van Nederland, de
globalisering van productieprocessen en vooral de verwaarlozing van de drie
O’s – onderwijs, onderzoek en ondernemerschap – moeten de
kennisinvesteringen drastisch omhoog om zodoende het innovatievermogen te
versterken.Nederland was ooit een handelsnatie waarin ondernemers zich weinig gelegen
lieten aan de grenzen in de wereld. De wetenschap is eveneens een terrein
dat weinig opheeft met grenzen en dat floreert bij de gratie van uitdagers
en diversiteit. Eenzelfde houding moet ook gelden voor innovatiebeleid dat
niet losgezien kan worden van het mededingingsbeleid. In plaats van «steun
de winnaars» zullen ministeries en toezichthouders meer moeten denken
in termen van «steun de uitdagers». Om een positieverbetering
te bewerkstelligen moeten daarnaast de investeringen in een versterking van
het Nederlandse innovatievermogen drastisch omhoog. Zoals de Red Queen haar
mening ten beste gaf aan Alice in het boek Through the
Looking Glass van Lewis Carroll: «it takes all the running
you can do, to keep in the same place. If you want to get somewhere, you must
run at least twice as fast as that!»Raad van Economisch AdviseursProf. dr. W.H. Buiter (voorzitter)Prof. dr. S.C.W. EijffingerProf. dr. C.G. KoedijkProf. dr. C.N. TeulingsProf. dr. A. van WitteloostuijnSecretaris: dr. H.P. van DalenReferentiesAcemoglu, D., P. Aghion en F. Zilibotti, 2002a, «Distance to Frontier,
Selection and Economic Growth», NBER Working Paper no. 9066, Cambridge,
MA.Acemoglu, D., P. Aghion en F. Zilibotti, 2002b, Vertical Integration and
Distance to Frontier, NBER Working Paper no. 9191, Cambridge, MA.Aghion, P., C. Meghir en J. Vandenbussche, 2005, Growth, Distance to Frontier and Composition of Human Capital, CEPR Discussion Paper no.
4860, Londen.Amiti, M. en S-J. Wei, 2004, Fear of Service Outsourcing: Is it Justified?, Economic Policy, 20: 307–347.Ark, B. van en R. Inklaar, 2005, Catching up or Getting Stuck? Europe’s
Trouble to Exploit ICT’s Productivity Potential, Research Memorandum
GD-79, Groningen Growth and Development Centre, Groningen.Bartelsman, E.J., 2004, Firm Dynamics and Innovation in the Netherlands –
A Comment on Baumol, De Economist, 152: 353–363.Bloom, D.E. en J.G. Williamson, 1998, Demographic Transitions and Economic
Miracles in Emerging Asia, World Bank Economic Review,
12: 418–455.Boone, J. en E. van Damme, 2004, «Marktstructuur en innovatie»,
in: Jacobs en Theeuwes (red.): 71–92.Bottazi, L. en M. Da Rin, 2005, Venture Capital in Europe and the Financing
of Innovative Companies, Economic Policy, 21:
231–269.Broda, C. en D. Weinstein, 2005, Globalization and the Gains from Variety, Quarterly Journal of Economics, te verschijnen.Djankov, S., R. La Porta, F. Lopez-de-Silanes en A. Shleifer, 2002, The
Regulation of Entry, Quarterly Journal of Economics,
117: 1–37.Eaton, J., E. Gutierrez en S. Kortum, 1998, European Technology Policy, Economic Policy, 27: 405–438.Eijffinger, S., K. Koedijk en F. Smets (red.), 2006, Structural Reforms and Economic Growth in Europe, CEPR, Londen, Conference
Report of the Ninth CEPR/ESI Annual Conference, te verschijnen (zie www.cepr.org/meets).Jacobs, B. en J.J.M. Theeuwes (red.), 2004, Innovatie
in Nederland: de markt draalt en de overheid faalt, Preadviezen 2004
Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde, Amsterdam.Jong, G. de en A. van Witteloostuijn, 2004, Successful Corporate Democracy:
Sustainable Cooperation of Capital and Labor in the Dutch Breman Group, Academy of Management Executive, 18: 54–66.North, D.C., 1994, Institutions and Productivity in History, Working Paper,
Washington University, St. Louis.REA, 2005a, Bureaucratisering en overregulering, Advies
van de Raad van Economisch Adviseurs, Kamerstuk 30 123, Vergaderjaar
2004–2005, SDU, Den Haag.REA, 2005b, Voorjaarsnota 2005, Advies van
de Raad van Economisch Adviseurs, Kamerstuk 30 105, nr. 2, Vergaderjaar
2004–2005, SDU, Den Haag.OESO, 2005a, OECD Science, Technology and Industry
Scoreboard 2005, Parijs.OESO, 2005b, Education at a Glance 2005, Parijs.Sapir, A., P. Aghion, G. Bertola, M. Hellwig, J. Pisany-Ferry, D. Rosati
en J. Vinals, 2004, An Agenda for a Growing Europe,
Oxford, Oxford University Press.Saviotti, P., 1996, Technological Evolution, Variety,
and the Economy, Edward Elgar, Cheltenham.Teulings, C.N., A.L. Bovenberg en H.P. van Dalen, 2005, De cirkel van goede intenties – De economie van het publieke belang, Amsterdam University Press, Amsterdam.XNoot1Zie de wereldwijde enquête onder ondernemers: www.cfosurveyeurope.org.XNoot2«Outsourcing» is gedefinieerd als het uitbesteden van diensten
of de productie van onderdelen of tussenproducten in het buitenland. Het vraagt
ook om een liberale houding ten aanzien van migratie. De ICT-diensten die
in India zijn ontstaan, zijn voor een deel het resultaat van de uitstraling
van Indiase immigranten die in Silicon Valley hun sporen hadden verdiend voordat
zij terugkeerden naar India om daar bedrijven op te zetten met gebruikmaking
van hun Amerikaanse sociale netwerken. Dankzij hun ervaring genoten zij het
vertrouwen van Amerikaanse bedrijven om op grote afstand diensten uit te voeren.XNoot1Ook in Nederland blijken de meest succesvolle bedrijven (bijvoorbeeld
Accell, Aalberts, Stork en Ten Cate) een relatief hoog percentage van hun
omzet te investeren in de ontwikkeling van nieuwe producten en productieprocessen,
meer samen te werken met topwetenschappers en zich vooral te concentreren
op hoogwaardige nismarkten.XNoot1Zie in dit verband de bijdragen in Eijffinger et al. (2006).XNoot1Over de relatie tussen marktstructuur en innovatiekracht – en in
relatie hiermee: de «optimale» bedrijfsomvang – wordt in
economenland inmiddels ongeveer een eeuw onderzoek gedaan. Helaas zijn de
bevindingen complex. In Nederland worstelt de NMa ongetwijfeld met vergelijkbare
vraagstukken: mededingingsbeleid vergt maatwerk. Eén conclusie is echter
onvermijdelijk: overdadige bescherming van gevestigde belangen is schadelijk.
Overigens is vaak de schaal van Nederland te klein. Veel mededingingsbeleid
is een zaak van de EU, of zou dat moeten zijn. De versnippering van veel Europese
markten zet de EU ook op een achterstand ten opzichte van de VS, die mede
verantwoordelijk is voor de productiviteits- en groeikloof (zie Eaton, Gutierrez
en Kortum, 1998).XNoot2Denk hier bij aan de mogelijkheid om opstartkosten voor toetreders te
verlagen, de vergroting van markten via e-commerce, en meer mogelijkheden
voor uitbesteding van productieprocessen.XNoot1Een voorzichtig begin is gemaakt (zie bijvoorbeeld de erkenning van NIMBAS).
Kennisinstellingen worden echter nog altijd geconfronteerd met een overdaad
aan beperkende regelgeving.XNoot1Het is ook de les die de wereldgeschiedenis ons biedt en die de Nobelprijswinnaar
North (1994) zo nadrukkelijk stelt. De institutionele innovaties die de transactiekosten
hebben helpen verlagen en daarmee de opkomst van de Westerse wereld hebben
geholpen hadden betrekking op: (1) verhogen van mobiliteit van kapitaal; (2)
verlagen van informatiekosten; (3) vergroten van mogelijkheden om risico’s
te spreiden en (4) het verbeteren van de bekrachtiging van eigendomsrechten.
Een dergelijke innovatieve agenda voor regelgevers zou ook in het heden niet
misstaan.XNoot2Om een idee te krijgen van de positie van Nederland in de wereld biedt
de Wereldbank een schat aan institutionele gegevens (www.doingbusiness.org). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30385-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl