Wet educatie en beroepsonderwijs; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23778, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

28-03-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

23778 nr. 8

16-03-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamHoofdstuk 1. Algemene inleidingHoofdstuk 2. Draagvlak en opportuniteit wetsvoorstel 2.1. Draagvlak2.2. Tempo van invoering en implementatieHoofdstuk 3. Karakter en structuur wetsvoorstel 3.1. De WEB: géén ontwikkelingswet3.2. Eén wet voor educatie en beroepsonderwijs3.3. Vergroting van de spankrachtHoofdstuk 4. ROC-vorming; regeeraccoord; identiteit instellingen;
afwijkingen 4.1. Algemeen4.2. Regeeraccoord4.3. Verplichte karakter ROC-vorming4.4. Breedte-eis4.5. Bestuurlijke en denominatieve aspecten4.6. Financiële samenwerking4.7. Vakscholen4.8. Relatie met RBA-gebieden4.9. Facilitering ROC-proces4.10. VerwijzingenHoofdstuk 5. Landelijke organen; bestuur; positie en taken 5.1. Taakverdeling landelijke organen–onderwijsinstellingen
(Sebastiaan 2) InleidingAlgeheel resultaatEindtermenExamineringDiplomeringBeroepspraktijkvormingBeroepspraktijkvormingsovereenkomstVerschillen in regelingen van de twee leerwegenGlobaliteit van de regelgeving5.2. Voortgang herstructurering landelijke organen5.3. Bestuur landelijke organen5.4. Overige punten Taakstelling landelijke organen en internationaliseringBegrip «werkgebied landelijke organen»Midden- en kleinbedrijfVrijheid van inrichting en taakverdelingHoofdstuk 6. Het doelgroepenbeleid en de positie en functie
van het vormingswerk 6.1. Doelgroepen6.2. VormingswerkHoofdstuk 7. Positie en functie educatie 7.1. Het aansturingsniveau van de educatie7.2. Het beleidskader educatie, het indicatief overzicht7.3. De educatie-instellingen in relatie tot de toekomstige
ROC's 7.4. Bekostigingsmethodiek educatie en bestedingsvrijheid
van gemeenten7.5. Specifieke doelgroepen/inburgeringsprogramma's7.6. Diplomagericht onderwijs/algemeen vormend onderwijs7.7. Samenwerking met RBA/vrouwenvakscholen7.8. Grondwettigheid regeling educatie7.9. Overige aspectenHoofdstuk 8. Positie en functie agrarisch onderwijs Relatie AOC's-ROC'sOpheffingsnorm AOC'sIPC'sKwalificatiestructuurVerantwoordelijkheidsverdelingBekostigingToegankelijkheidHoofdstuk 9. Positie en functie commercieel onderwijs 9.1. Rechtsbescherming van deelnemers bij niet bekostigde
instellingen buiten de kwalificatiestructuur9.2. De positie van niet bekostigde instellingena. De positie van het niet bekostigd onderwijsb. De ruimte voor contractactiviteiten voor bekostigde
instellingen9.3. Commercieel onderwijs van bekostigde en niet bekostigde
instellingen9.4. Overige onderwerpenHoofdstuk 10. Algemene VormingHoofdstuk 11. Kwalificatiestructuur; opleidingenmodel;
eindtermen 11.1. Algemeen11.2. Niveau-indelingAd a. VerantwoordelijkheidAd b. ComplexiteitAd c. Transfer11.3. Opleidingenmodel Assistentopleidingen; relatie MAVO/VBO–beroepsonderwijsLeerwegenOverige aspecten opleidingenmodel11.4. Conversie; herijkingsoperatie11.5. Kwalificatiestructuur EducatieHoofdstuk 12. Kwaliteitszorg en -bewaking12.1. VisitatiesAlternatieven12.2. ExamineringOmvang externe legitimeringInstellingsverantwoordelijkheidExameninstellingenOnafhankelijkheidStelsel van kwaliteitszorgPlaatsing in het centraal registerWijze van extern legitimeren niet voorgeschreven12.3. Erkenning verworven kwalificaties12.4. Kwaliteitsverslag12.5. De rol van de inspectieHoofdstuk 13. Centraal register; maatschappelijke behoefte;
doelmatigheid; commissie onderwijs-arbeidsmarkt 13.1. Centraal Register13.2. Macro-doelmatigheid13.3. Adviescommissie Onderwijs-ArbeidsmarktHoofdstuk 14. Bekostiging WEB 14.1. Inleiding14.2. De bekostiging als sturingselement14.3. Hoofdlijnen van de nieuwe bekostiging beroepsonderwijs VerdeelmodelPositie zwakke doelgroepenGeleidelijke invoering ter ondersteuning van een zorgvuldige
afwegingVerdere procedure14.4. Bekostiging educatie en landelijke organen Bekostiging educatieLandelijke organen14.5. Overige onderwerpen De overdracht van de huisvesting (OKF-operatie)VormingswerkDovenonderwijsBetrokkenheid Kamer bij aantal regelingenExperimenten voor beslissing bekostigingLes- en cursusgeldHoofdstuk 15. Bestuursstructuur en -samenstellingHoofdstuk 16. OverlegstelselHoofdstuk 17. Informatievoorziening Rationalisering informatieverkeer17.1. Informatieverkeer op basis van overleg met betrokkenen17.2. Informatieverkeer op basis van terughoudendheid17.3. Informatieverkeer op basis van kerntaken van de
overheid17.4. Informatieverkeer op basis van duidelijke verantwoordelijkheden
en multifunctioneel gebruik van de informatie17.5. Informatiebehoefte bij een terugtredende centrale
overheid17.6. Kerntaken van de overheidHoofdstuk 18. De relatie met de arbeidsvoorzieningsorganisatieHoofdstuk 19. Relatie met het bedrijfslevenHoofdstuk 20. Deelnemers; onderwijsovereenkomst; diploma's;
studiefinanciering; les- en cursusgeld OnderwijsovereenkomstStudiefinanciering en tegemoetkoming in de studiekostenLes- en cursusgeldenDiploma's en certificatenHoofdstuk 21. Doorstroming1. Betrokkenheid HBO bij de eindtermenprocedure wat betreft
de doorstroomelementen.2. Voorstellen voor landelijke kaders inzake het dubbelkwalificerend
karakter.3. Studiehuisgedachte in het beroepsonderwijs4. VHBO en HAVO/MBOHoofdstuk 22. PersoneelHoofdstuk 23. Invoeringsproces; uitvoeringsregels; overige
wetgeving 23.1. Inleiding23.2. Gefaseerde invoeringDe kwalificatiestructuurInvoering onderwijsmodel beroepsonderwijsInvoering opleidingenmodel educatieInvoering nieuwe opleidingen door commerciële instellingenInstitutionele vormgevingOverzicht van instellingen die voor bekostiging in aanmerking
komen Programmering van beroepsopleidingenProgrammering van opleidingen voor volwasseneneducatieBekostiging educatieOnderwijskundige bepalingenKwaliteitszorgVerslagverplichtingenLandelijke organenBekostiging beroepsonderwijs en volwasseneneducatieBekostigingsmodel beroepsonderwijsBekostiging landelijke organenTenslotte23.3. Implementatiestrategie23.4. Overige processen naast de WEBHoofdstuk 24. Overige 24.1. Verticale scholengemeenschappen24.2. Beroepspraktijkvorming en beroepenoriëntatie24.3. Handhaafbaarheid van de wet en versterking van het
sanctie-instrumentariumABCD24.4. Overige onderwerpenHoofdstuk 25. ArtikelenOndertekeningBIJLAGE
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23778Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 311 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 778Bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs (Wet
educatie en beroepsonderwijs)nr. 8NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 16 maart 1995Inhoudsopgave Blz.   Hoofdstuk
1.Algemene inleiding3   Hoofdstuk
2.Draagvlak en opportuniteit wetsvoorstel4 2.1.
Draagvlak4  2.2. Tempo van invoering en implementatie6   Hoofdstuk 3.Karakter en structuur wetsvoorstel6 3.1. De WEB: géén ontwikkelingswet6  3.2. Eén wet voor educatie en beroepsonderwijs7  3.3. Vergroting van de spankracht8    Hoofdstuk
4.ROC-vorming; regeerakkoord; identiteit instellingen; afwijkingen8 4.1. Algemeen8  4.2. Regeerakkoord9  4.3. Verplichte karakter ROC-vorming11  4.4. Breedte-eis12 4.5. Bestuurlijke en denominatieve aspecten14  4.6.
Financiële samenwerking16  4.7. Vakscholen18 4.8. Relatie met RBA-gebieden19  4.9. Facilitering
ROC-proces19  4.10. Verwijzingen21    Hoofdstuk
5.Landelijke organen; bestuur; positie en taken22 5.1. Taakverdeling landelijke organen – onderwijsinstellingen
(Sebastiaan 2)22  5.2. Voortgang herstructurering landelijke
organen28  5.3. Bestuur landelijke organen29  5.4. Overige punten29    Hoofdstuk 6.Positie
en functie vormingswerk30 6.1. Doelgroepen30 6.2. Vormingswerk32    Hoofdstuk 7.Positie
en functie educatie38 7.1. Het aansturingsniveau
van de educatie38  7.2. Het beleidskader educatie, het indicatief
overzicht40  7.3. De educatie-instellingen in relatie tot
de toekomstige ROC's43  7.4. Bekostigingsmethodiek educatie
en bestedingsvrijheid van gemeenten44  7.5. Specifieke doelgroepen/inburgeringsprogramma's50 7.6. Diplomagericht onderwijs/algemeen vormend onderwijs53 7.7. Samenwerking met RBA/vrouwenvakscholen53  7.8.
Grondwettigheid regeling educatie54  7.9. Overige aspecten55   Hoofdstuk 8.Positie en functie agrarisch onderwijs56   Hoofdstuk 9.Positie en functie commercieel onderwijs58 9.1. Rechtsbescherming van deelnemers bij niet bekostigde instellingen
buiten de kwalificatiestructuur58  9.2. De positie van de
niet-bekostigde instellingen59  9.3. Commercieel onderwijs
van bekostigde en niet bekostigde instellingen61  9.4. Overige
onderwerpen62    Hoofdstuk 10.Algemene Vorming63   Hoofdstuk 11.Kwalificatiestructuur; opleidingenmodel;
eindtermen64 11.1. Algemeen64  11.2.
Niveau-indeling65  11.3. Opleidingenmodel66  11.4. Conversie; herijkingsoperatie70  11.5. Kwalificatiestructuur
Educatie71    Hoofdstuk 12.Kwaliteitszorg en -bewaking72 12.1. Visitaties72  12.2. Examinering73  12.3. Erkenning verworven kwalificaties77  12.4. Kwaliteitsverslag77  12.5. De rol van de inspectie77   Hoofdstuk 13.Centraal register; maatschappelijke behoefte;
doelmatigheid; commissie onderwijs-arbeidsmarkt78 13.1.
Centraal Register78  13.2. Macro-doelmatigheid79  13.3. Adviescommissie Onderwijs-arbeidsmarkt81    Hoofdstuk
14.Bekostiging WEB82 14.1. Inleiding82 14.2. De bekostiging als sturingselement82  14.3.
Hoofdlijnen van de nieuwe bekostiging beroepsonderwijs83  14.4.
Bekostiging educatie en landelijke organen87  14.5. Overige
onderwerpen88    Hoofdstuk 15.Bestuursstructuur
en -samenstelling90   Hoofdstuk 16.Overlegstelsel92   Hoofdstuk 17.Informatievoorziening93 17.1. Informatieverkeer op basis van overleg met betrokkenen94 17.2. Informatieverkeer op basis van terughoudendheid94 17.3. Informatieverkeer op basis van kerntaken van de overheid95 17.4. Informatieverkeer op basis van duidelijke verantwoordelijkheden
en multifunctioneel gebruik van informatie96  17.5. Informatiebehoefte
bij een terugtredende centrale overheid97  17.6. Kerntaken
van de overheid98    Hoofdstuk 18.De relatie
met de arbeidsvoorzieningenorganisatie99   Hoofdstuk
19.Relatie met het bedrijfsleven100   Hoofdstuk
20.Deelnemers; onderwijsovereenkomst; diploma's; studiefinanciering;
les- en cursusgeld101    Hoofdstuk 21.Doorstroming104   Hoofdstuk 22.Personeel108    Hoofdstuk
23.Invoeringsproces; uitvoeringsregels en overige wetgeving109 23.1. Inleiding109  23.2. Gefaseerde invoering109 23.3. Implementatiestrategie114  23.4. Overige
processen naast de WEB115    Hoofdstuk 24.Overige
onderwerpen116  24.1. Verticale scholengemeenschappen117 24.2. Beroepspraktijkvorming en beroepenoriëntatie117 24.3. Handhaafbaarheid van de wet en versterking van het sanctie-instrumentarium117 24.4. Overige onderwerpen120    Hoofdstuk
25.Artikelen121Hoofdstuk 1. Algemene inleidingDe ondergetekenden hebben met veel belangstelling kennisgenomen van de
constructieve vragen en de opmerkingen van de leden van de fracties. Zoals
zij reeds in de memorie van toelichting hadden weergegeven, is de planning
erop gericht de WEB zo ruim mogelijk voor 1-1-1996 in het Staatsblad te plaatsen,
opdat er voor de betrokkenen voldoende tijd voor invoering beschikbaar blijft.De ondergetekenden spreken de hoop uit dat door hun uitgebreide beantwoording
van de vragen in deze nota naar aanleiding van het verslag, de plenaire behandeling
van het wetsvoorstel spoedig kan aanvangen.Bij deze nota is een nota van wijziging gevoegd waarin een aantal veranderingen
van het wetsvoorstel is opgenomen. Het betreft, zoals in deze nota naar aanleiding
van het verslag en in de toelichting bij de nota van wijziging nader uiteengezet
zal worden, een drietal «soorten» wijzigingen.Ten eerste een categorie met, over het algemeen kleine, correcties op
het wetsvoorstel. Daaronder vallen tevens een aantal technische wijzigingen
die worden aangebracht omdat sedert de indiening van het wetsvoorstel de omstandigheden
zijn gewijzigd. De verandering van de portefeuille van de minister van Onderwijs
en Wetenschappen in die van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, is een voorbeeld
van zo'n wijziging.Een tweede categorie wijzigingen betreft regelingen voortkomend uit andere
wetgeving die inmiddels door de Staten-Generaal is aanvaard en die moet worden
geïncorporeerd in het wetsvoorstel WEB. Voorbeeld hiervan is de regeling
met betrekking tot de controle op de naleving van de leerplichtwetgeving.De derde categorie van wijzigingen tenslotte zijn inhoudelijke wijzigingen
van het wetsvoorstel die naar aanleiding van de vragen en opmerkingen uit
het verslag zijn opgenomen. Hierbij gaat het, in hoofdlijnen, om de volgende
wijzigingen: HoofdonderwerpOmschrijving
wijzigingen ROC-vorming* aanscherping criteria «vakscholen» 
* beperkte ontheffingsmogelijkheid BBO   kwaliteitsbewaking*
schrappen visitatiecommissies in de wet  * externe legitimering
van het merendeel van de deelcertificaten  * exameninstellingen
toevoegen als categorie instellingen onder de WEB  * kwaliteitsbewakingssysteem
voor exameninstellingen   SEBASTIAAN 2implementatie van de
resultaten van het Sebastiaan overleg:  * l.o's zorgen voor voldoende
BPV-plaatsen  * BPV-overeenkomst te tekenen door instelling-deelnemer-bedrijf
(voor beroepsbegeleidende leerweg additionele rol landelijk orgaan)  *
landelijke organen zorgen voor de kwaliteitsbewaking van de leerbedrijven
en stellen een register op  * landelijke organen hebben ook een
taak als exameninstelling (zie externe legitimering)  * diplomering
door instellingen met vermelding van relevante landelijke orgaan  *
opnemen regeling bescherming deelnemer bij BPV-problemen  *
schrappen van algemene maatregel van bestuur inzake taakverdeling: taakverdeling
wordt, op basis van bovenstaande, in de wet geregeld   VE-wijzigingen*
schrappen WGR-verplichting  * schrappen landelijk beleidskader
en gemeentelijk overzicht  * vervangen 50% bestedingsvrijheid door
100% bestedingsverplichting   landelijke organen* wijzigen
bestuurssamenstelling (conform huidige wetgeving)  * versterken
aandacht l.o.'s voor internationale ontwikkelingen in relatie tot de eindtermen * versterken van de rol van l.o.'s bij internationale diplomawaardering  bekostiging* «fixeren» van de hoogte van de
bekostiging gedurende enige tijd  * introductie gebruik SoFi-nummer
(als studentvolgnummer) bij inschrijving   WSF* in artikel
8.1.5 treffen van voorziening SF en TS in capaciteitsplanning   informatievoorziening*
herordening gericht op terugdringing en handhaafbaarheid van de informatiestroom  invoering* nadere ordening invoeringspad   ondersteuningsorganisatie*
schrappen van de artikelen 1.6.1 en 1.6.2In de toelichting op de nota van wijziging is voor alle duidelijkheid
zoveel mogelijk verwezen naar de relevante passages uit deze nota naar aanleiding
van het verslag.Uit de reacties van de leden van de fracties blijkt dat zij het proces
van de totstandkoming van het wetsvoorstel met grote aandacht en precisie
hebben gevolgd. De ondergetekenden zijn van mening dat het grote aantal commentaren
van tal van instituties en instellingen in hoge mate heeft bijgedragen aan
het grote oplossend vermogen van het wetsvoorstel zoals dat thans voorligt.
De intensieve interactie in het voortraject heeft er mede toe geleid, zoals
ook de fracties van de PvdA en de VVD hebben opgemerkt, dat het draagvlak
voor het merendeel van de voorstellen uit het wetsvoorstel sterk is vergroot.De ondergetekenden hopen dat deze uitgebreide nota naar aanleiding van
het verslag en de daarbij behorende nota van wijziging zal bijdragen aan een
voortvarende behandeling van het wetsvoorstel en – zo mogelijk –
aan publikatie van de Wet in het Staatsblad nog voor de zomer. Dat geeft alle
betrokkenen tot aan de datum van 1-1-1996 ten minste 6 maanden de tijd om
de nodige aanpassingen in gang te zetten. Hoofdstuk 2. Draagvlak en opportuniteit wetsvoorstel 2.1. DraagvlakUit de reacties op het wetsvoorstel blijkt dat de waardering voor het
wetsvoorstel en dus het draagvlak voor de WEB groot is. Ook uit de reacties
van de fracties uit de Tweede Kamer blijkt dat er op hoofdlijnen overeenstemming
bestaat. Het brede politieke draagvlak wordt geconstateerd door bijvoorbeeld
de leden van de VVD-fractie en de leden van de fractie van de PvdA. Uit de
vele gesprekken en consultaties met organisaties en het veld in
de afgelopen periode blijkt eenzelfde waardering. De leden van de GPV-fractie
merken terecht op dat voor de vele vernieuwingsprocessen die gaande zijn een
breed draagvlak geboden is.De leden van de fracties van de RPF, de SGP en het GPV waren kritischer
ten aanzien van dit aspect. Zo stellen de leden van de RPF-fractie dat het
tempo van de vernieuwingen wel erg hoog is. De inhoud van de voorstellen is
zeer ingrijpend en de tijd voor de instellingen beperkt. En dat terwijl in
de meeste betrokken sectoren in het recente verleden al ingrijpende wijzigingen
hebben plaatsgevonden. Hierbij herinneren de leden van de RPF-fractie aan
de SVM-operatie, de BVJ 1994 en de herstructurering van het CBO en het VAVO.
Het wetsvoorstel dwingt instellingen te fuseren, op straffe van opheffing.
Dat daarop door instellingen wordt geanticipeerd moet, zo stellen de leden
van de GPV-fractie, niet worden gezien als steun voor de maatregelen.Ook de leden van de SGP-fractie vragen zich af of er niet teveel haast
wordt gemaakt en daarmee de zorgvuldigheid uit het oog wordt verloren. De
bewindslieden beroepen zich, bij de ontwikkeling van dit wetsvoorstel, op
de wens van de meerderheid van de Tweede Kamer. De SGP-fractie maakt kenbaar
niet tot die meerderheid te behoren: de data behorend bij het wetsvoorstel
zijn dan ook geen doel op zich. Kunnen deze termijnen gehaald worden nu er
nog zoveel onduidelijk is? De huidige wetgeving kan ook nog worden verlengd.De leden van de GPV-fractie willen niet betwisten dat de hoofddoelstelling
van het wetsvoorstel breed wordt gedragen, maar zij zijn er niet van overtuigd
dat het draagvlak ook voor de uitvoering van het wetsvoorstel bestaat. Veel
belangrijke zaken zijn nog niet geregeld, zoals de bekostiging, de taakverdeling
tussen landelijke organen en onderwijsinstellingen en de verdere uitwerking
van de kwalificatiestructuur. Worden hierdoor geen klippen omzeild die de
totstandkoming van de wet zouden kunnen belemmeren? Waarom niet wat meer tijd
genomen voor de uitwerking van een aantal zaken? Het feit dat wetten expireren
vormt toch geen onoverkomelijk probleem?De ondergetekenden delen deze sombere analyse niet. Zo zijn voor de door
de leden van de fractie van RPF, SGP en GPV genoemde onderwerpen waarop het
beleid nog niet «gereed» zou zijn, werkbare en breed gedragen
concepten ontwikkeld, of procedure-afspraken gemaakt. Voorts zijn in de periode
die ligt tussen de indiening van het wetsvoorstel en de reacties van de partijen
in de Tweede Kamer zijn belangrijke resultaten geboekt in de pogingen om het
draagvlak voor de WEB verder te verbreden. De zorg die de leden van de RPF
en het GPV uitspreken over de vraag of er op dit moment wel voldoende draagvlak
is voor de veranderingen in het bestel, wordt dan ook niet gedeeld.Dat neemt niet weg dat er op enkele terreinen maatregelen worden voorgesteld
die zich niet in de unanieme steun kunnen verheugen van alle betrokkenen.
Met name de vormgeving van de toekomstige instellingen, de Regionale Opleidingen
Centra, kent nadrukkelijk voor- en tegenstanders. Dat daarbij, zoals nader
in deze nota uiteengezet zal worden, het vooral de tegenstanders zijn geweest
die de publiciteit hebben gezocht, wekt de indruk alsof er sprake is van stilstand.
Dat is echter niet het geval. Uit de meest recente rapportage van de Proces-coördinator
BVE blijkt dat bij de inwerkingtreding van het wetsvoorstel, 1-1-1996, het
aantal volwaardige ROC's naar verwachting boven de 20 zal liggen en –
dus nog voordat de formele verplichting ingaat – meer dan de helft van
de instellingen reeds in een toekomstig verband is ondergebracht. In reactie
op de opmerking van de leden van de fractie van het GPV merken ondergetekenden
op dat hieruit niet direct een breder draagvlak voor de WEB wordt afgeleid,
maar dat wel de conclusie kan worden getrokken dat instellingen steeds beter
de mogelijkheden gaan inzien die de WEB hen biedt. Ook ten aanzien van andere,
in de WEB opgenomen, vernieuwingsoperaties kan worden geconstateerd
dat er nu reeds grote voortgang wordt geboekt.Een andere belangrijke kwestie waar inmiddels ook nagenoeg volledige overeenstemming
over is bereikt is de taakverdeling tussen de landelijke organen en de overheidsinstellingen.
In het «Sebastiaan-overleg» is op vrijwel alle punten een akkoord
bereikt (zie hoofdstuk 5). De oorspronkelijke gedachte, om deze taakverdeling
in een aparte algemene maatregel van bestuur op te nemen kon dan ook verlaten
worden, want de taakverdeling vindt zijn grondslag in de WEB zelf. Zo is aan
de door velen uitgesproken wens, dat een dergelijk belangrijk onderdeel niet
in een aparte algemene maatregel van bestuur zou moeten worden opgenomen,
tegemoet gekomen.De nieuwe bekostigingssystematiek komt aan de orde in hoofdstuk 14 van
deze nota. Dat hoofdstuk heeft tot doel tegemoet te komen aan de vraag van
veel fracties om meer inzicht in de bekostiging. Voor de opmerking van de
leden van de fractie van het GPV over de verdere uitwerking van de kwalificatiestructuur
wordt verwezen naar hoofdstuk 11 van deze nota. 2.2. Tempo van invoering en implementatieDe leden van de fracties van RPF, SGP en GPV stellen vragen over het tempo
van invoering en door hen gevreesde negatieve effecten. Ondergetekenden zijn
het ermee eens dat zorgvuldigheid bij implementatie van wetgeving van groot
belang is. Om die zorgvuldigheid te garanderen, is een aantal «veiligheidskleppen»
ingebouwd. Zo is er ten eerste gekozen voor een gefaseerde invoering. Hierdoor
wordt het gevaar ondervangen, dat er teveel veranderingen op hetzelfde tijdstip
worden ingevoerd.Ten tweede is een inventarisatie gemaakt van de vele veranderingsprocessen,
en zijn deze veranderingsprocessen op een tijdsbalk geplaatst om goed te kunnen
beoordelen of de hierboven genoemde fasering juist gekozen is. Voor een verdere
bespreking van deze inventarisatie wordt verwezen naar hoofdstuk 23.Ten derde is de aard van de regelgeving zodanig dat goed ingespeeld kan
worden op tussentijdse veranderingen. De leden van de fractie van de PvdA
merken terecht op dat de recente ervaringen rond onder meer de implementatie
van de WCBO uitwijzen dat er onverwachte effecten kunnen optreden van nieuwe
wetgeving en vragen zich daarom af of hier in het implementatieproces op is
ingespeeld en of hier in algemene zin voorzieningen voor zijn getroffen. De
ondergetekenden willen hierover graag opmerken dat de WEB veel minder dichtgeregeld
is en de ontwikkelingsruimte voor de instellingen daarom zodanig groot is
dat snel en adequaat op eventuele problemen in het invoeringstraject kan worden
gereageerd.De suggestie van de leden van de fracties van de SGP en het GPV dat er
teveel haast wordt gemaakt terwijl het wetsvoorstel nog verschillende «open
einden» zou kennen, wordt dan ook niet gedeeld. Dat er getracht wordt
snelheid in het proces te houden heeft te maken met het in zicht komen van
de expiratiedata van de belangrijkste onderliggende wetten en de noodzaak
om thans de vele verschillende actoren in de gelegenheid te stellen om zo
snel mogelijk met de invoering van het nieuwe systeem aan te kunnen vangen. Hoofdstuk 3. Karakter en structuur wetsvoorstel 3.1. De WEB: géén ontwikkelingswetDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af wat het karakter van de WEB
is. Deze leden wijzen erop dat op onderdelen de ontwikkelingen nog niet zijn
uitgekristalliseerd of regelingen nog in bewerking zijn. Op dit moment
is niet voor alle problemen en ontwikkelingen een concreet antwoord te vinden.
Daarbij rijst de vraag in hoeverre voorzieningen zijn getroffen om de verdere
voortgang van het proces van vernieuwing zodanig te volgen dat eventuele bijsturing
snel en adequaat kan plaatsvinden. De ervaring heeft immers geleerd, dat er
onverwachte effecten kunnen optreden bij implementatie van grote nieuwe wetten.
De recente ervaring rond de WCBO is daarbij een goede illustratie. De noodzaak
van het volgen van de ontwikkelingen wordt nog vergroot doordat er naast de
in de wet opgenomen veranderingen nog veel andere processen lopen of in beweging
worden gezet, zoals ten aanzien van het arbeidsvoorwaardenbeleid en de huisvesting.De ondergetekenden merken hierover op dat de term «ontwikkelingswet»
(zoals uitgelegd in de memorie van toelichting) bewust wordt gemeden omdat
de term teveel verschillende connotaties heeft. De term «ontwikkelingswet»
is verwarrend, omdat daarmee de indruk zou kunnen worden gewekt dat er nog
veel van de wet moet worden ontwikkeld of aangevuld. Dat is echter niet het
geval: de wet bevat globale (doch complete) kaders voor de totstandkoming
van het stelsel. Het interessante – ten opzichte van de huidige situatie –
is wel dat deze wetgeving veel meer vrijheidsgraden kent en dus verschillende
ontwikkelingen mogelijk maakt. De veronderstelling van de PvdA dat diverse
regelingen nog niet zijn uitgekristalliseerd is niet geheel juist. Weliswaar
moeten op onderdelen nog regelingen bij algemene maatregel van bestuur worden
getroffen, maar de kaders daarvoor liggen in het wetsvoorstel vast. 3.2. Eén wet voor educatie en beroepsonderwijsDe ondergetekenden zijn verheugd over het feit dat de leden van de fracties
van de PvdA, het CDA en de VVD expliciet hun instemming betuigen met de samenvoeging
van het (secundair) beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie in één
wettelijk kader. Met de leden van de fractie van de SGP verschillen zij dan
ook duidelijk van mening over de wenselijkheid van één wet.
In het voortraject van het wetsvoorstel, met name naar aanleiding van de discussie
over de Kernpuntennotitie en het concept wetsvoorstel, is deze keuze uitvoerig
aan de orde geweest en is, zoals in hoofdstuk 1 van de memorie bij het wetsvoorstel
uiteengezet, vastgehouden aan het onderbrengen van het bestel in één
wettelijk kader. Een visie die overigens breed wordt gedragen. Vanzelfsprekend
is de opname van de beide systemen in één wet, zoals ook gesteld
door de leden van de fractie van de VVD, slechts de juridisch/bestuurlijke
ondergrond van een proces dat zich in de praktijk nog verder moet ontwikkelen,
maar het is een belangrijke en onontbeerlijke stap. De leden van de fractie
van de VVD geven te kennen dat naar hun oordeel na vaststelling van het onderhavige
wetsvoorstel, er op korte en middellange termijn geen grote structuurwijzigingen
meer dienen plaats te vinden. Met deze wet moet de basis zijn gelegd voor
een ontwikkelingskader dat perspectief biedt. De ondergetekenden zijn het
van harte eens met deze visie. Het is zeer bemoedigend te zien, en de eerste
ondergetekende heeft bij een groot aantal werkbezoeken in de afgelopen maanden
de resultaten daarvan van nabij kunnen aanschouwen, welke resultaten er reeds,
vaak anticiperend op de WEB, zijn en worden geboekt in het vernieuwingsproces.Voor de toelichting op het gebruik van de term educatie, die de leden
van de fractie van de SGP vragen wordt verwezen naar hoofdstuk 7. Overigens
verwachten de ondergetekenden, in antwoord op de vraag van de leden van de
fractie van de SGP, geen negatief effect van de voorgestelde wijze van regeling
op de maatschappelijk positie en herkenbaarheid van het beroepsonderwijs.De leden van de GPV-fractie constateren dat de regeling zich beroept op thans in ontwikkeling zijnde vernieuwingsprocessen. Het nu stop zetten
van de vormgeving van het juridische kader (in de vorm van een nieuwe wet)
zou negatieve gevolgen hebben voor deze processen omdat voor velen binnen
en buiten het onderwijsveld het samenvallen van vernieuwingsprocessen en de
totstandkoming van nieuwe wetgeving als belangrijk politiek gegeven en belangrijke
inspiratiebron worden beschouwd. De leden van de GPV-fractie kunnen zich daarbij
wel iets voorstellen, maar zijn van oordeel dat in dat geval een breed draagvlak
geboden is. Indien de WEB na aanvaarding als politiek gegeven zal worden beschouwd,
vormt dit bovendien een reden te meer zorgvuldigheid te betrachten en duidelijkheid
te bieden over de inhoud en de gevolgen ervan. De ondergetekenden zijn reeds
op deze naar voren gebrachte aspecten ingegaan. 3.3. Vergroting van de spankrachtDe leden van de fractie van de VVD vragen zich af op welke wijze wordt
geprobeerd de spankracht en het enthousiasme van de instellingen te vergroten.
Achtergrond voor deze vraag is de terechte constatering dat samenhang tussen
beroepsonderwijs en volwasseneneducatie niet automatisch ontstaat door opname
in één wet. Samenhang wordt slechts verkregen door een langdurig
en breed gedragen proces van samenwerking. In de in januari 1995 aan de Tweede
Kamer toegezonden Beleidsagenda Educatie en Beroepsonderwijs 1995–1999
wordt een aantal maatregelen opgesomd die juist dit doel voor ogen hebben.
Dit in het kader van de verbetering en versterking van de schoolstructuur.
Verder wordt verwezen naar hoofdstuk 23, waarin de implementatiestrategie
besproken wordt. Hierin zal ook in antwoord op de vraag van de leden van de
PvdA-fractie besproken worden welke taak de Procescoördinator wordt toegedacht. Hoofdstuk 4. ROC-vorming; regeeraccoord; identiteit instellingen;
afwijkingen 4.1. AlgemeenDe vorming van regionale opleidingencentra is een belangrijk onderdeel
van de WEB. Over de ROC's en de totstandkoming ervan is nu ruim vier jaar
gediscussieerd en het onderwerp is aanleiding geweest tot een uitvoerige correspondentie
met het onderwijsveld en met de Kamer. Daarbij zijn op z'n minst twee zaken
volstrekt helder:– ten eerste de noodzaak van ROC-vorming; deze wordt breed onderschreven,
alleen het verplichte karakter ervan staat bij sommigen nog ter discussie;– ten tweede de breedte van het ROC; er kan geen misverstand bestaan
dat een ROC uit zeven componenten moet worden opgebouwd. Slechts de mate van
afwijking die kan worden toegestaan vormt nog een discussiepunt.Inmiddels is bij de ROC-vorming zelf goede voortgang geboekt. Uit een
recente rapportage van de Procescoördinatie BVE kan worden opgemaakt
dat op 1 januari 1995 reeds zes complete ROC's waren gevormd en dat nog eens
acht incomplete ROC's, waaraan slechts één component ontbreekt,
daaraan kunnen worden toegevoegd. Weliswaar laat de genoemde rapportage zien
dat er nog veel moet gebeuren; toch worden in alle regio's de contouren van
de toekomstige ROC's zichtbaar. Verwacht mag daarom worden dat het aantal
ROC's op 1 januari 1996 tot boven de twintig zal zijn gestegen en dat de groei
daarna versterkt zal doorzetten. De Kamer zal regelmatig van de voortgang
op de hoogte gehouden worden. Tenslotte kan nog worden vermeld dat op verzoek van de BVE-procescoördinatie
thans prof. dr. P.W.C. Akkermans en dr. D. Mentink nader onderzoek doen naar
het behoud van de denominatieve identiteit binnen een ROC. Zij onderzoeken
de bestuurlijke modaliteiten die binnen het BGI mogelijk zijn. Deze modaliteiten
spitsen zich toe op denominatieve eigenheid, de garanties voor behoud daarvan
en de onderwijskundige, personele en financiële aspecten die hieraan
zijn verbonden. De resultaten van deze studie worden voor 1 april gepubliceerd.
De ondergetekenden gaan ervan uit dat het materiaal instellingen zal helpen
om praktische oplossingen en modellen te ontwikkelen, waarin de bestuurlijke
fusie van instellingen met een verschillende levensbeschouwelijke achtergrond
mogelijk is, zodat instellingen in de gelegenheid worden gebracht voor het
bestuurlijke model te kiezen met behoud van de levensbeschouwelijke identiteit. 4.2. RegeeraccoordDe CDA-fractie en de GPV-fractie stellen vragen over de passage over ROC's
in het regeeraccoord en de interpretatie die de Regering daaraan geeft blijkens
de brief van 27 oktober 1994 (Kamerstukken II, 1994–1995, 23 778
nr. 6). Waarom, zo vragen de leden van de GPV-fractie zich af, wordt in de
brief van 27 oktober gekozen voor een beperkte interpretatie van het begrip
«instellingenfusie» uit het regeeraccoord? De tekst van het accoord
wekte de suggestie dat niet alleen de institutioneel gefuseerde instellingen
onder dat begrip vielen, maar ook de bestuurlijk gefuseerde instellingen.
Was dat niet het geval dan hoeft het wetsvoorstel volgens de leden van de
GPV-fractie niet eerst nog tegen het licht gehouden te worden om tot deze
conclusie te komen. Deze leden vragen daarom of het juist is dat de bewuste
passage aanvankelijk een bredere betekenis had en zij vragen waarom, als het
antwoord op die vraag bevestigend zou zijn, later tot een smallere interpretatie
was gekozen. De leden van de CDA-fractie vragen waarom in de brief van 27
oktober 1994 werd vastgehouden aan de oorspronkelijke opzet. Waarom wordt
slechts één alternatief voor een institutioneel gefuseerde instelling
(IGI) gegeven, namelijk de bestuurlijk gefuseerde instelling (BGI)? Een andere
vorm van niet vrijblijvende samenwerking was toch ook mogelijk geweest? Heeft
men de consequenties van een verplichting tot bestuurlijke fusie wel beoordeeld
op hun grondwettelijke merites, zo vragen de leden van de GPV-fractie? Hoe
valt de verplichting tot eenheid op het gebied van onderwijs- en personeelsbeleid
te rijmen met de grondwettelijk verankerde benoemingsvrijheid en de vrijheid
van inrichting? Gaat de verplichting tot samenwerking binnen een BGI niet
zo ver dat er slechts een gradueel verschil is tussen een IGI en een BGI?Ondergetekenden merken naar aanleiding van deze vragen het volgende op.
In de brief van 27 oktober 1994 is gekozen voor de interpretatie van het begrip
«fusie van de betrokken instellingen», die gelet op de context
waarin dit begrip werd gebruikt naar het oordeel van de eerste ondergetekende
de enig mogelijke interpretatie was. De fracties van de partijen die het regeeraccoord
hebben opgesteld hebben geen bezwaar gemaakt tegen deze interpretatie, ondergetekenden
gaan er derhalve van uit dat zij de juiste is. Er is derhalve geen sprake
van dat er een brede interpretatie van het begrip bestond in het regeeraccoord
en een smalle in de brief van 27 oktober 1994. Deze brief geeft ook alle argumenten
waarom werd vastgehouden aan het oorspronkelijke standpunt dat twee varianten
voldoende zijn. Een zogenaamde derde variant die een «niet vrijblijvende
vorm van samenwerking» zou inhouden geeft te weinig waarborgen voor
de noodzakelijk geachte samenhang in het onderwijs om het maatwerk te kunnen
realiseren. Het is ons bekend dat er veel «samenwerkingsverbanden van
instellingen» bestaan waar men voorstander is van een derde
variant. Tot dusverre is echter onduidelijk welke status «niet vrijblijvende
afspraken» hebben en wat de rechtskracht is van een aldus overeengekomen
arrangement. In de brief van 27 oktober 1994 is een uitvoerige argumentatie
gegeven over het maatwerk binnen de BGI en de mate van vrijheid die de partners
daarbij hebben in het maken van niet vrijblijvende arrangementen binnen het
raamwerk van de BGI. Daar kan nog aan worden toegevoegd dat er in een ROC
ook sprake moet zijn van een optimale benutting van de infrastructuur, de
aanwezige menskracht en van de publieke middelen. Het zogenoemde derde model
is niet geschikt om de effectiviteit met betrekking tot de inzet van deze
drie elementen te bevorderen. Bovendien zijn verplichtingen op het gebied
van rapportage en verantwoording naar de overheid binnen de twee modellen
(IGI en BGI) goed te realiseren. Bij een eventuele derde variant wordt dit
aanzienlijk gecompliceerder. In het vervolg van dit hoofdstuk van deze nota
wordt dit onderwerp verder behandeld.Wat de vragen naar de grondwetsinterpretatie betreft, verwijzen ondergetekenden
naar het hieronderstaande antwoord op de vragen van de SGP-fractie.De leden van de fractie van de SGP concluderen dat de vrijheid van onderwijs
als bedoeld in artikel 23 van de Grondwet in het geding is en dat de regering
derhalve meer ruimte moet scheppen voor creatieve samenwerkingsconstructies
en inspanningen in het veld om binnen de eigen richting optimaal te clusteren.
Deze leden achten zowel vanwege hun afwijzing van de fusiedwang in het algemeen
als vanwege de risico's van kaalslag in het levensbeschouwelijk onderwijs
een nota van wijziging noodzakelijk.De door deze leden naar voren gebrachte opvatting delen ondergetekenden
niet, zoals ook uit het hiervoor al opgemerkte moge blijken. Dat in het onderhavige
geval zo weinig rekening zou worden gehouden met het godsdienst- en levensbeschouwelijk
onderwijs dat kan worden gesproken van kaalslag, kan niet worden volgehouden,
zo menen zij. Het wettelijk regime biedt voldoende onderwijskundige ruimte
om de eigen godsdienstige overtuiging en levensbeschouwing tot uitdrukking
te brengen.De leden van de CDA-fractie vragen vervolgens hoe de bepalingen inzake
de beëindiging van de bekostigingsaanspraak, zoals geformuleerd in artikel
2.1.4 e.v. van de WEB, zich verhouden tot artikel 23, vijfde lid, van de Grondwet,
dat regelt dat slechts eisen van deugdelijkheid bepalend zijn voor de bekostiging.
Hoe zijn deze bepalingen te verenigen met de vrijheid van (bestuurs-)inrichting
van het bijzonder onderwijs, zo vragen deze leden?De deugdelijkheidseisen waarover artikel 23, vijfde lid, van de Grondwet
spreekt, leiden ertoe dat ten aanzien van reeds voor bekostiging in aanmerking
genomen openbare en bijzondere scholen algemene voorschriften zijn gesteld.
Het betreft voorschriften die aan de scholen worden gesteld met betrekking
tot onder meer onderwijsinhoudelijke aspecten (bij voorbeeld de eindtermen
die bereikt moeten worden), waarmee de overheid uitdrukking geeft aan de zorg
voor de kwaliteit van het onderwijs. Naast deze voor zowel het openbaar als
het bijzonder onderwijs geldende voorschriften zijn in de wet bepalingen opgenomen
die alleen gelden voor het openbaar onderwijs (regels) en bepalingen die alleen
gelden voor het bijzonder onderwijs (bekostigingsvoorwaarden).Naar het oordeel van de ondergetekenden is een bepaling die de wijze waarop
beslist wordt omtrent het voor bekostiging in aanmerking nemen
van een instelling, zoals artikel 2.1.4, eerste lid, van de WEB, niet in strijd
met de Grondwet. In deze gedachtengang zou evengoed de wettelijke
regeling van de planprocedure zoals die in diverse wetten voorkomt, in strijd
met de Grondwet kunnen worden genoemd. In verband met de zorg van de overheid
voor de totstandkoming van een evenwichtig aanbod van de verschillende onderwijssoorten,
is in de onderwijswetten voorzien in bepaalde procedures. Artikel 2.1.4 bevat
een bijzondere procedure, die naar het oordeel van de ondergetekenden past
binnen de constitutionele kaders als geschetst.Overigens kent de onderwijswetgeving reeds langer de systematiek dat nieuwe
instellingen bij wet voor bekostiging in aanmerking worden gebracht. Zo is
bij voorbeeld door middel van de SVM-wetgeving artikel 64a in de WVO opgenomen,
dat bepaalt dat instellingen voor m.b.o. en v.a.v.o. alleen bij wet in aanmerking
kunnen komen voor bekostiging. Tijdens de parlementaire behandeling is omtrent
deze systematiek de grondwettigheid niet ter discussie gesteld. Integendeel,
vanuit de Tweede Kamer werd er zelfs voor gepleit om ook het plan van spreiding
en situering – dat de gevolgen van de invoering van de SVM-wetgeving
voor het aanbod van m.b.o.-scholen regelde – in wettelijke vorm te gieten
(Kamerstukken II 1988/89, 20 646, nr. 7, blz. 72).Ondergetekenden onderschrijven de opvatting van de leden van de CDA-fractie
dat de Grondwet op de aangehaalde punten ten aanzien van het bijzonder onderwijs
regels geeft die geëerbiedigd dienen te worden. Dit is naar het oordeel
van ondergetekenden in het onderhavige wetsvoorstel gebeurd.De Grondwet verplicht er echter tevens toe om bij wet de eisen en voorwaarden
vast te leggen waaraan het uit de openbare kas te bekostigen onderwijs dient
te voldoen. Het voorstel van ondergetekenden om door middel van een wetsvoorstel,
om onderwijskwalitatieve redenen, tot een andere opzet van het onderwijs in
het EB-veld te komen, past in dit verband in het systeem van de Grondwet en
tast de door de leden van het CDA genoemde beginselen niet aan. Het is om
deze reden ook niet in strijd met de Grondwet. Wel kan het uiteraard zo zijn
dat de voorgestelde regelingen door de leden van de CDA-fractie kennelijk
als inperking van bestaande mogelijkheden worden gezien. Dit is echter niet
zo zeer een grondwettelijke kwestie als wel een kwestie van afweging van belangen.
Mits, zoals hier aan de orde, de voorstellen bij wet worden gedaan, wordt
geen beginselen uit de Grondwet geweld aangedaan. Bovengenoemde afweging kan,
naar het oordeel van ondergetekenden, zonder grondwettig bezwaar, in het parlement
aan de orde komen.Zie voorts paragraaf 5.2 van deze nota. 4.3. Verplichte karakter ROC-vormingDe leden van de fractie van D66 bepleiten ROC-vorming door samenwerking
van verschillende onderwijstypen. Deze samenwerking zou van onderop tot stand
moeten komen. Welke ruimte hebben de scholen om dit te doen en daarbij zelf
hun samenwerkingsvorm te kiezen?De ondergetekenden delen het standpunt van de D66-fractie dat de vorming
van ROC's van onderop dient plaats te vinden. Dat wordt ook ten sterkste bepleit.
Mede op grond van dit argument is destijds de periode waarbinnen ROC-vorming
diende plaats te vinden, verlengd tot 1 januari 1998. De overheid geeft slechts
de kaders voor de elementen samenstelling, tijd en ruimte waarbinnen het proces
zich moet afspelen. Het is aan de instellingen zelf hieraan invulling te geven.
Voor de mate van autonomie en ruimte die de instellingen daarbij hebben, wordt
verwezen naar het antwoord op de vragen over bestuurlijke en denominatieve
aspecten in paragraaf 4.5 van dit hoofdstuk. De CDA-fractie oordeelt ROC-vorming slechts op vrijwillige basis aanvaardbaar,
ook na 1 januari 1998. Eenzelfde standpunt huldigen de fracties van RPF, SGP
en GPV. Voorgesteld wordt te komen tot een regeling van een minimumconstructie
van niet-vrijblijvende afspraken tussen samenwerkende instellingen op basis
van arrangementen.Zoals reeds in eerdere antwoorden op vragen van een aantal van deze fracties
in paragraaf 4.2 is gesteld, zijn de ondergetekenden van mening dat door de
introductie van de bestuurlijke variant een grote mate van vrijheid in het
proces van ROC-vorming is geïntroduceerd. Zij verwijzen ook naar het
antwoord in paragraaf 4.5 op vragen van onder meer de fractie van het CDA.De ondergetekenden zijn voorts van mening dat een bestuurlijk gefuseerde
instelling ook voor de zo genaamde kleine richtingen, te weten het reformatorische
en gereformeerde m.b.o. en vormingswerk, ruimte biedt voor het handhaven van
de eigen identiteit. Dat bij handhaving van de breedte-eis voor de ROC-vorming
de «kleine richtingen» per definitie zouden moeten verdwijnen,
spreken de ondergetekenden dan ook met klem tegen. Het waarborgen van het
bestaansrecht van deze instellingen zoals door de SGP-fractie gevraagd, achten
ondergetekenden om die reden niet opportuun. De resultaten van het onderzoek
van Akkermans en Mentink moeten hier worden afgewacht. Ook voor dit onderwerp
wordt voorts verwezen naar het antwoord op de vragen in paragraaf 4.5 van
dit hoofdstuk over bestuurlijke en denominatieve aspecten. 4.4. Breedte-eisDe leden van de PvdA-fractie constateren dat de wettekst en de memorie
van toelichting over de positie van de vakscholen en van het BBO niet synchroon
lopen. Zij vragen de wettekst op deze punten aan te passen aan het gestelde
in de memorie van toelichting.De leden van de CDA-fractie vinden de hoofdregel dat er in het EB-veld
vanaf 1 januari 1998 alleen ROC's zullen bestaan met de breedtevereisten te
strak. ROC's zullen ruimte moeten krijgen om naar die vereisten toe te groeien.
Dat de uitzonderingen bij ROC-vorming zullen zich naar hun mening zich niet
mogen beperken tot vakscholen en enkele in de wet met name genoemde opleidingen.
Zij vragen, meer ruimte voor ROC-vorming te bieden.Ook de fractie van de SGP heeft vragen over de breedte-eis van het ROC
in relatie tot het BBO en vraagt waarom het BBO zo'n belangrijke rol toebedeelt
krijgt.De ondergetekenden zijn met de PvdA-fractie van mening dat de wettekst
en de memorie van toelichting op de genoemde punten beter op elkaar dienen
aan te sluiten. Op deze onderdelen is de tekst van het wetsvoorstel bij de
hierbijgaande nota van wijziging aangepast.Over de uitzonderingen bij de ROC-vorming merken de ondergetekenden het
volgende op.De algemene lijn is dat een ROC slechts kan ontstaan door samenvoeging
van zeven componenten (drie sectoren MBO, BBO, VAVO, BE en VW). In het wetsvoorstel
is aangegeven dat één van deze componenten, te weten één
sector in het MBO, het VAVO of BE mag ontbreken als deze component in de regio
(het RBA-gebied) niet of niet meer voorhanden is. Ook het VW mag ontbreken
onder dezelfde voorwaarde en in dat geval mag het zelfs de tweede component
zijn die ontbreekt (met één sector MBO, VAVO of BE). De voorliggende wettekst sluit ROC-vorming zonder dat een school voor
BBO aanwezig is in alle gevallen uit. Het argument daarvoor is steeds geweest,
dat door het vormen van een ROC waar nu geen BBO is, automatisch de mogelijkheid
ontstaat om wel BBO te gaan geven. Dat zou kunnen leiden tot kapitaalvernietiging
en versnippering van infrastructuur – het BBO is met relatief dure apparatuur
op een beperkt aantal plaatsen gevestigd – en tot wachtgeldclaims: werkloze
leerkrachten in de ene school en nieuwe aanstellingen in de andere. Bij deze
argumentatie kunnen vraagtekens worden geplaatst. Immers, de gegeven argumenten
gelden evenzeer in het geval van een ontbrekende MBO-sector of in het geval
van een feitelijk ontbrekende afdeling of opleiding MBO en/of BBO binnen de
wel aanwezige MBO/BBO-componenten. Ondergetekenden willen daarom tegemoetkomen
aan de bezwaren, door naar analogie van de eerder genoemde uitzonderingsbepalingen
op beperkte schaal ROC-vorming toe te staan ook als er geen school voor BBO
aanwezig is.Het gaat daarbij om de volgende uitzonderingen:1. Als in het desbetreffende RBA-gebied in het geheel geen school voor
BBO aanwezig is. In dat geval zou geen enkele ROC in die regio gevormd kunnen
worden;2. Door niet alleen scholen voor BBO als volwaardige component in de ROC-vorming
te erkennen, maar ook opleidingen voor BBO (bedoeld in artikel F.8 van de
WCBO);3. In die gevallen dat een tweede ROC in de regio gevormd zou kunnen worden,
maar alleen de BBO-component ontbreekt (of zowel BBO als VW).De bovengenoemde uitzonderingen worden naar analogie van artikel 12.3.1,
vierde en vijfde lid toegepast en wel uitsluitend in 1998.In de nota van wijziging is een wijziging van het wetsvoorstel op dit
punt opgenomen.De leden van de fractie van de SGP vragen waarom de regering in het kader
van de breedte van een ROC zo'n belangrijke rol toekent aan het beroepsbegeleidend
onderwijs. Zij plaatsen die vraag tegen de achtergrond van het steeds meer
naar elkaar toe groeien van het MBO en het leerlingwezen. Zij constateren
dat de brief van 10 november 1993 oplossingen had aangereikt voor het ontbreken
van BBO, die niet meer in het wetsvoorstel zijn terug te vinden (maar wel
in de memorie van toelichting). Waarom is dat het geval, zo vragen deze leden?In het antwoord op de eerdere vraag van de PvdA-fractie en de CDA-fractie
is reeds grotendeels op de vragen van de SGP-fractie ingegaan. Ten aanzien
van de betreffende passage in de brief van 10 november 1993 kan worden opgemerkt,
dat de reeds eerder geconstateerde strijdigheid van de tekst van het wetsvoorstel
en de memorie van toelichting hierop betrekking had. De tekst van de memorie
van toelichting is op dit punt namelijk ontleend aan de genoemde brief. Inmiddels
zijn de geconstateerde bezwaren ondervangen in de nota van wijziging.De VVD-fractie vraagt wat er wordt gedaan met de instellingen die niet
kunnen voldoen aan de breedte-eis. Ondergetekenden zijn van mening dat, gelet
op de ruimte die een BGI biedt, het voor alle instellingen mogelijk is te
participeren in een ROC, de in de wet genoemde uitzonderingen daargelaten.
Dreigen desondanks nog instellingen buiten het ROC-proces te blijven, dan
zal de BVE-procescoördinatie worden gevraagd te bemiddelen bij het zoeken
naar een oplossing. De ondergetekenden gaan er daarbij vanuit dat in alle
gevallen een oplossing mogelijk is. Wordt van de geboden oplossing(en) evenwel
geen gebruik gemaakt, dan worden deze instellingen, met ingang
van 1 augustus 1998, niet langer voor bekostiging in aanmerking gebracht.De leden van de fractie van D66 vragen hoe en door wie wordt bepaald dat
bezwaren tegen deelneming in een ROC of het juist daarin niet mogen deelnemen
al dan niet gegrond zijn.Het is uiteindelijk de minister die dat bepaalt. Deze is echter strak
gebonden aan de criteria in artikel 12.3.5 van het wetsvoorstel. In de praktijk
zullen de wettelijke criteria de doorslag geven.De leden van de SGP-fractie vragen hoe artikel 12.3.1, vijfde lid, onder
a, te rijmen valt met het vierde lid van dat artikel. In het vijfde lid is
onder a sprake van het ontbreken van één component, terwijl
in het vierde lid in bepaalde gevallen sprake kan zijn van het ontbreken van
twee componenten.Ondergetekenden zijn tot de conclusie gekomen dat onderdeel a van het
vijfde lid onjuist was geformuleerd in het licht van het vierde lid. In de
nota van wijziging wordt dit rechtgezet. 4.5. Bestuurlijke en denominatieve aspectenVeel vragen zijn gesteld over de verzekering van de identiteit van de
instellingen in een ROC in een samenwerkingsverband. De fracties van PvdA,
CDA, VVD, D66, SGP en GPV belichten tal van aspecten. Welke ruimte krijgen
de scholen om het samenwerkingsproces tot stand te brengen en om hun eigen
samenwerkingsvorm te kiezen? Welke mogelijkheden biedt het ROC in een samenwerkingsverband
(besturenfusie)? Vormt het feit dat er bij een ROC in een samenwerkingsverband
sprake moet zijn van één bevoegd gezag geen belemmering voor
organisatorische vrijheid en het handhaven van de identiteit van de afzonderlijke
instellingen binnen dat ROC? Hoe kan deze identiteit gehandhaafd blijven als
er daarnaast nog een verplichting tot het voeren van één personeelsbeleid,
één financieel beleid en één onderwijs- en examenbeleid
bestaat? Is er wel voldoende oog voor het contact tussen docenten en bevoegd
gezag, tussen docenten en leerlingen en tussen bevoegd gezag en ouders?Ondergetekenden hebben begrip voor de zorgen die een aantal fracties uiten
over het behoud van de eigen identiteit. Zij delen de gedachte dat de identiteit
onder druk zou komen te staan door het voorgestelde beleid evenwel niet. Onderstaand
zal daarop nader worden ingegaan.Het ROC in een samenwerkingsverband (BGI) vormt bij uitstek het medium
om de grenzen van de organisatorische mogelijkheden te verkennen en om tot
de verbeeldingskracht sprekende oplossingen te bedenken en te toetsen, zonder
daarbij de realiteit uit het oog te verliezen. Het maatwerk-concept vraagt
om kleinschalige arrangementen met leerlingen, die alleen tot stand kunnen
komen in een intern gedifferentieerde organisatie van enige omvang. ROC-vorming
is daardoor niet in de eerste plaats een proces van schaalvergroting –
meer van hetzelfde –, maar van schaalverbreding – meer van verschillende
dingen –. Dat laat natuurlijk onverlet dat een ROC in vrijwel alle gevallen,
naar de huidige maatstaven, een grote instelling zal zijn.De eis dat een BGI één bevoegd gezag heeft, houdt in dat
daarmee één aanspreekpunt voor de overheid en de samenleving
wordt gecreëerd. Het BGI zal echter zijn interne organisatie zo kunnen
kiezen dat voor de deelnemer, de ouders, de leerkrachten en de inhoud van
het onderwijs er wel relevante verschillen zijn tussen de onderscheiden onderdelen
binnen het BGI. Zo zouden per onderdeel deelbesturen of bestuurscommissies
met gemandateerde bevoegdheden kunnen worden ingesteld. Wordt voor die constructie
gekozen, dan vervult het «bevoegd gezag» de functie van een holding
en vervullen de deelbesturen per onderdeel de functie van werkmaatschappijen.
De mandaatconstructie impliceert dat de gemandateerde bevoegdheden bij de
deelbesturen worden uitgeoefend. Elk onderdeel kent dan weer zijn eigen mogelijkheden,
bijvoorbeeld een eigen deelraad van de medezeggenschapsraad, een eigen onderwijsbeleid,
een eigen deelnemerbegeleiding. De samenhang in het onderwijsproces tussen
de onderdelen zal natuurlijk gewaarborgd moeten zijn; daarom één
samenhangend beleid op het gebied van onderwijs en examens en één
beleid voor kwaliteitszorg. Maar bovenal zal toch het maatwerkconcept borg
moeten staan voor eenheid en samenhang waar dit nodig is: in de processen
naar de deelnemer als deze van het ene onderdeel naar het andere moet overstappen.Het wettelijke kader biedt daarom voldoende ruimte voor de instellingen
om in onderling overleg tot afspraken te komen over de wijze waarop aan de
invulling van de identiteit vorm kan worden gegeven. Dit kan geschieden door
organisatorische differentiatie: men kan in de statuten het recht op differentiatie
per onderdeel naar levensbeschouwing vastleggen. Dit kan in beginsel worden
vertaald naar het personeelsbeleid, op het onderdeel van inschrijving en op
de manier waarop de instelling naar buiten treedt. In het bijzonder een BGI
heeft daarvoor de mogelijkheden.Vanzelfsprekend zullen de BGI's zelf de vorm moeten kiezen voor hun organisatie.
In de reeds eerder aangehaalde brief van 27 oktober 1994 is dit aspect uitgebreid
aan de orde geweest. Het onderzoek van Akkermans en Mentink zal de modaliteiten
die binnen een BGI mogelijk zijn, in kaart brengen.De ondergetekenden wijzen erop dat een ROC niet per definitie in één
gebouw is gehuisvest. Veelal vindt gespreide vestiging plaats, waardoor het
kleinschalige karakter gehandhaafd blijft. Hoewel ondergetekenden erkennen
dat de onderlinge contacten op een grote instelling minder spontaan tot stand
komen dan in een kleine instelling, wijzen zij erop dat het contact tussen
bestuur, ouders en deelnemers in een grote instelling niet per definitie slechter
hoeft te zijn dan in een kleine instelling. Wel vraagt dit aspect bij een
grote instelling extra aandacht van het management. Voor een goed contact
gaat het vooral om de relatie tussen deelnemers, docenten en instellingsbestuur;
het bevoegd gezag staat immers op enige afstand. Ook op dit aspect is in de
brief van 27 oktober 1995 gewezen.De leden van de CDA-fractie vragen naar de omschrijving van het begrip
«gegronde bezwaren» tegen fusie, naar de criteria waaraan de bezwaren
moeten voldoen en via welke procedure instellingen hun bezwaren kenbaar kunnen
maken.Het is uiteindelijk de minister die bepaalt wat onder «gegronde
bezwaren» wordt verstaan. Deze is echter strak gebonden aan de criteria
in artikel 12.3.5 van het wetsvoorstel. In de praktijk zullen de wettelijke
criteria dan ook de doorslag geven. De gegronde bezwaren tegen fusie kunnen
derhalve aan de minister kenbaar worden gemaakt.De RPF-fractie stelt zich op het standpunt dat het geven van ruimte voor
de integratie van levensbeschouwelijke achtergrond van deelnemer en docent
in het onderwijs een voorwaarde is voor het leveren van maatwerk. Als voorbeeld
wijzen zij op het beroepsonderwijs in de sector van de gezondheidszorg waar
de levensbeschouwelijke achtergrond van groot belang is. De RPF-fractie is
daarbij van oordeel dat de dwang tot veralgemenisering van educatie en beroepsonderwijs
in veel gevallen kan botsen met de wens om jongeren en volwassenen
zodanig op te leiden dat ze volwaardig kunnen functioneren in een pluriforme
samenleving. Huns inziens is de gedwongen ROC-vorming een miskenning van het
pluriforme karakter van onze samenleving. Ook de SGP-fractie is bevreesd dat
de pluriformiteit aan voorzieningen in de zin van levensbeschouwelijk en pedagogische
verscheidenheid door ROC-vorming zwaar zal worden aangetast.In zijn algemeenheid stellen de ondergetekenden dat het leveren van maatwerk
meer is dan het aanleren van technische vaardigheden. Persoonlijke vorming,
inzet, motivatie en levensbeschouwelijke aspecten spelen in de opleiding uiteraard
een belangrijke rol. Het initieel onderwijs in het bijzonder heeft naast het
aanleren van kennis en vaardigheden een algemeen vormend karakter, waarbinnen
alle ruimte dient te zijn voor het levensbeschouwelijke aspect. Tot zover
delen zij de opvatting van de RPF-fractie. In tegenstelling tot wat de RPF-fractie
concludeert, zijn de ondergetekenden echter van mening dat ROC-vorming het
pluriforme karakter van onze samenleving juist tot zijn recht laat komen.
Immers, het staat iedere instelling vrij om invulling te geven aan de levensbeschouwelijke
overtuiging(en). Hiermee zijn deze instellingen niet meer, maar ook niet minder
dan een afspiegeling van de pluriforme samenleving. In het verlengde hiervan
zijn de ondergetekenden van mening dat de door de SGP-fractie geuite vrees
voor de aantasting van de pluriformiteit aan voorzieningen niet terecht is.De leden van de CDA-fractie constateren dat categoriale instellingen per
1 augustus 1998 geen bekostiging meer krijgen. Zij vragen zich af of deze
maatregel onder alle omstandigheden billijk is. Er kunnen zich namelijk omstandigheden
voordoen waarbij het aanbieden van beroepsonderwijs in een bepaalde regio
vanuit een bepaalde denominatie alleen op die manier kan geschieden. Gevraagd
wordt of de ondergetekenden bereid zijn dit toe te staan en of de wet die
mogelijkheid biedt.De ondergetekenden zijn van mening dat de verscheidenheid in vormgeving
van een ROC en de gegeven tijd om tot een ROC te komen, voor elke instelling
voldoende mogelijkheden biedt om in een ROC te participeren. Derhalve zal
een uitzondering op de hier gevraagde gronden niet worden toegestaan. Ook
zal de wet op grond van deze overwegingen geen mogelijkheid tot uitzondering
bieden.De leden van de GPV-fractie zijn er niet van overtuigd dat het ROC op
zich een absolute voorwaarde is voor het realiseren van de hoofddoelstelling
van het wetsvoorstel, in die zin dat maatwerk niet mogelijk zou kunnen zijn
zonder ROC-vorming.Ondergetekenden hebben in eerdere antwoorden in dit hoofdstuk en in het
bijzonder in het eerste antwoord in dit onderdeel over de bestuurlijke en
denominatieve aspecten aandacht besteed aan de relatie tussen maatwerk en
de breedte van een ROC. Zij zijn er met de leden van de GPV-fractie van overtuigd
dat smalle instellingen ook kwaliteit kunnen leveren, maar dat is niet het
maatwerk dat hen voor ogen staat bij de ROC-vorming. 4.6. Financiële samenwerkingDe leden van de D66-fractie vragen naar de systematiek van het financieel
beheer van een ROC. Zij willen graag weten of het hierbij gaat om een gezamenlijk
gironummer per ROC waarop door OCenW een bedrag wordt gestort dat duidelijk
is gespecificeerd voor de aan dat desbetreffende ROC deelnemende instellingen,
of dat het financieel beheer van de instellingen vergaande financiële
samenwerking vergt. Ook vragen zij naar de gevolgen van de bestuursaanstelling
bijvoorbeeld bij het uitbetalen van de salarissen. Worden deze centraal uitbetaald
of door de afzonderlijke onderdelen?Ondergetekenden gaan uit van samenwerking op het gebied van het financieel
beheer. Het bestuur van het ROC bepaalt zelf hoe de middelen over de instellingen
in een ROC worden verdeeld. Dit geeft een maximale ruimte voor het voeren
van een eigen beleid, het leggen van eigen accenten en de mogelijkheid zich
op specifieke zaken te profileren. De bekostigingsstroom van de overheid naar
de instelling is voor het beroepsonderwijs gebaseerd op objectieve criteria
(bijvoorbeeld ratio's) die weer gekoppeld zijn aan de verschillende soorten
opleidingen. Het bevoegd gezag neemt de besluiten over de allocatie van deze
middelen over de verschillende onderdelen en is daarbij niet gehouden aan
de berekeningsgrondslagen die de overheid hanteert. Het is daarbij aan te
bevelen dat de instellingen die tezamen het ROC vormen, de uitgangspunten
voor deze financiële samenwerking vastleggen in een document, bijvoorbeeld
in de statuten, zodat later bij de toedeling van middelen hierover geen misverstanden
kunnen bestaan.Wat de educatie betreft is het de gemeente die middelen verstrekt door
middel van een contract met het bevoegd gezag en daarvoor als tegenprestatie
de realisering van bepaalde opleidingsactiviteiten verlangt. Ook hier is het
bevoegd gezag vrij in de inzet van die middelen, mits het de verlangde tegenprestatie
levert.Voorts kan er op worden gewezen dat een ROC (IGI zowel als BGI) een interne
arbeidsmarkt heeft. Het is zeer gewenst deze zo goed mogelijk te laten werken.Voor het uitbetalen van salarissen is het bevoegd gezag verantwoordelijk.Door verschillende fracties wordt benadrukt dat, indien het bedrijfsleven
bereid is gelden ter beschikking te stellen voor specifieke investeringen,
vast dient te staan dat de verstrekte gelden aan dat doel besteed worden en
niet in de «algemene middelen» van de school verdwijnen.De ondergetekenden zijn het met de vragenstellers eens dat een financiële
bijdrage van het bedrijfsleven, bedoeld voor een specifieke opleiding of voorziening,
terecht moet komen bij het doel waarvoor zij is gegeven. Daarbij kan er van
worden uitgegaan dat over de aanwending van die middelen afspraken zullen
worden gemaakt tussen het ROC-bestuur en het bedrijf dat of de instelling
die de bijdrage verstrekt. De vraag die daarbij onder ogen moet worden gezien
is, of dit in de wet moet worden geregeld. Men zou kunnen overwegen om in
de wet te bepalen dat een dergelijke afspraak schriftelijk moet worden vastgelegd
en dat het bevoegd gezag in de jaarrekening over de besteding van de bijdrage
verantwoording moet afleggen ten genoegen van de verstrekker van de bijdrage.
Een bezwaar van een dergelijke bepaling is evenwel dat deze voor het ROC geen
afdwingbare verplichtingen creëert of het bedrijf dat dan wel de instelling
die de bijdrage verstrekt geen waarborgen verleent, die niet even goed door
middel van het sluiten van een overeenkomst krachtens burgerlijk recht verkregen
kunnen worden. Een dergelijke overeenkomst schept waarschijnlijk zelfs meer
waarborgen voor de verstrekker en biedt een sluitender stelsel van afdwingbare
verplichtingen voor het ROC.In het middelbaar beroepsonderwijs, maar ook in het hoger onderwijs, komt
het voor dat externe geldgevers zeer gericht geld geven voor specifieke faciliteiten.
Dat levert in de praktijk weinig problemen op, omdat dergelijke bijdragen
meestal in de vorm van een contract tussen partijen zijn vastgelegd. De ondergetekenden
gaan ervan uit dat ook de ROC's in de toekomst die kant op zullen gaan. Een
regeling in de wet is daarvoor derhalve nodig noch gewenst. 4.7. VakscholenDe leden van de fracties van de PvdA en de VVD laten zich kritisch uit
over de ruime afwijkingsgrond die in het wetsvoorstel is geschapen voor de
zo genaamde vakscholen. Bij de VVD-fractie bestaat onduidelijkheid over de
wettelijke uitzonderingsbepaling voor grafische opleidingen en horeca-lycea.
In dit verband wijst de VVD-fractie erop dat er horeca-opleidingen zijn opgenomen
in een MBO-college. De fracties van D66, VVD en CDA vragen naar de definitie
van een vakschool met daaraan gekoppeld de vraag of ook instellingen die in
hun vorm sterk lijken op een vakschool, een beroep kunnen doen op deze uitzonderingsregel.De kritische bemerkingen over de positie van de vakscholen en de constatering
dat een aantal van deze vakscholen (in de oorspronkelijke regeling vallend
buiten de ROC-verplichting) thans constructief participeren in de ROC-onderhandelingen
in verschillende regio's, hebben ertoe geleid dat de positie van de vakscholen
is heroverwogen.Daarbij zijn twee hoofdconclusies getrokken.1. De bepaling in het tweede lid van artikel 12.3.5 van het wetsvoorstel
komt te vervallen. Dit leidt ertoe dat instellingen niet langer automatisch
worden uitgezonderd van het ROC-vormingsproces. Uitzonderingen zijn echter
nog wel mogelijk. Er kunnen zich namelijk situaties voordoen waarin het niet
participeren van een bepaalde vakschool in een ROC gerechtvaardigd is. Bij
de beoordeling van een uitzonderingssituatie kan aan de hand van een algemene
set van criteria de plausibiliteit van de uitzondering worden beoordeeld;2. De bepaling waarin de criteria zijn opgenomen (het eerste lid van artikel
12.3.5) is opnieuw bezien en, indachtig de vragen omtrent de definitie van
de vakschool die voor een uitzonderingspositie in aanmerking kan komen, zijn
herziene criteria gedefinieerd. Daarbij waren de suggesties van de leden van
de fractie van de VVD zeer nuttig. Tevens is gebruik gemaakt van de criteria
zoals geformuleerd in de notitie «SVM-afdelingsstructuur nader bezien»,
kamerstukken II 1987/88, 19 790, nr. 29. Daarbij gaat het om de volgende,
wettelijk verankerde criteria, die in de hierbij gevoegde nota van wijziging
zijn opgenomen:a. Een vakschool heeft een relatief smal onderwijsaanbod met een beperkt
aantal opleidingen in het algemeen behorend tot één afdeling,
in uitzonderlijke situaties tot twee afdelingen;b. Het onderwijsaanbod heeft een bovenregionale betekenis zowel voor de
instroom van leerlingen als de uitstroom naar de arbeidsmarkt;c. Er is slechts een beperkt aantal vakscholen van dezelfde soort (ten
hoogste vijf);d. Het landelijk georganiseerde bedrijfsleven (werkgevers en werknemers)
van de desbetreffende bedrijfstak vormt tenminste de helft van het bestuur;e. Een substantieel deel van de exploitatiekosten van de school worden
gedragen door het bedrijfsleven.Aanvragen van instellingen die menen op grond van hun status als vakschool
in aanmerking te kunnen komen voor een uitzonderingspositie, zullen aan deze
criteria worden getoetst.Met het oog op de toepassing van de uitzonderingsregeling voor vakscholen,
vragen de leden van de fractie van de VVD en van het CDA naar de mening van
ondergetekenden over twee specifieke praktijkvoorbeelden.Met de VVD-fractie zijn de ondergetekenden, zoals hierboven reeds is aangegeven,
van mening dat een categorische wettelijke uitzonderingsbepaling voor horeca-lycea
en grafische lycea haar doel voorbij schiet. De CDA-fractie vraagt of het Scheepvaart- en Transport College te Rotterdam
in aanmerking kan komen voor het predikaat vakschool.Gezien de ontwikkeling die deze instelling de afgelopen jaren heeft doorgemaakt,
is dat naar de mening van ondergetekenden niet op voorhand uitgesloten.De fractie van de PvdA vraagt zich af hoe de eigen identiteit van een
vakafdeling of een specifieke afdeling binnen een ROC kan worden gehandhaafd.De eigenheid van specifieke afdelingen en van vakafdelingen moet en kan
worden gehandhaafd. Ondergetekenden zijn van mening dat het binnen de ruimere
bevoegdheden van de instellingen goed mogelijk is daar maatregelen voor te
treffen, bij voorbeeld in de sfeer van de verdeling van de middelen over de
verschillende afdelingen, door het voeren van een specifiek PR-beleid en door
het doen participeren van het relevante bedrijfsleven in het bestuur van de
gehele instelling of in een speciale bestuurscommissie voor die specifieke-
of vakafdeling. Daarnaast zijn de ondergetekenden overtuigd van het belang
dat ROC's hechten aan specifieke afdelingen en vakafdelingen om zich daarmee
van andere instellingen te onderscheiden. In een open overleg met de vakscholen
zal dit punt aan de orde worden gesteld. Bij de totstandkoming van een ROC
waarin een vakafdeling participeert, kunnen afspraken – al dan niet
schriftelijk vastgelegd – worden gemaakt over de verdeling van de middelen
en over de bestuurlijke inbreng van de sociale partners specifiek voor dat
onderdeel. 4.8. Relatie met RBA-gebiedenEnkele vragen gaan in op de relatie met de RBA-gebieden. Zo vraagt de
PvdA-fractie wat onder het begrip «regio» wordt verstaan en wil
de CDA-fractie weten of door de bundeling van de instellingen per RBA-gebied
een optimale clustering per denominatie niet in de weg staat. De SGP-fractie
vraagt in hoeverre men bij de ROC-vorming binnen de RBA-grenzen moet blijven.In het wetsvoorstel wordt het RBA-gebied in artikel 12.3.1, vijfde lid,
als criterium genoemd bij de toepassing van de in de wet geregelde ontheffingsbepalingen
van de breedte-eis bij de invoering van de ROC's. Voor het overige wordt het
begrip «regio» of het begrip «RBA-gebied» nergens
in de wet in normatieve zin gebruikt. Voor het ROC-vormingsproces als zodanig
geldt het RBA-gebied alleen als referentiekader, dus zonder dat hieruit een
verdergaande wettelijke verplichting voortvloeit. Er doen zich namelijk tal
van situaties voor waarbij bij ROC-vorming de grens met een aanpalend RBA-gebied
wordt overschreden. Aan de vorming van ROC's kunnen derhalve altijd instellingen
uit verschillende RBA-gebieden deelnemen. Bepalend daarbij is het criterium
van het maatwerk. 4.9. Facilitering ROC-procesDe PvdA-fractie vraagt naar de stand van zaken in het proces van ROC-vorming
met daaraan gekoppeld de vraag hoe dit proces wordt gefaciliteerd. In het
verlengde daarvan vraagt deze fractie wat moet worden verstaan onder de opmerking,
dat ROC's vanaf 1 januari 1996 binnen de grenzen van de WEB een versterkte
mate van programmeervrijheid krijgen.Per 1 januari 1995 telde ons land twee complete IGI's, zeven incomplete
IGI's met één deficiënte sector, vier complete BGI's en
één incompleet BGI met één deficiënte sector.
Daarnaast zijn er nog de nodige IGI's en BGI's met twee of meer
deficiënte sectoren. In zijn algemeenheid kan worden gesteld dat vrijwel
elke EB-instelling in mindere of meerdere mate bij ROC-vorming is betrokken.
Een gedetailleerd overzicht van de stand van zaken ROC-vorming per 1 januari
1995 van de hand van de BVE-procescoördinatie is inmiddels beschikbaar.Bij brief van 17 januari 1995 is de «Beleidsagenda Educatie en Beroepsonderwijs
1995–1999» vastgesteld. Hierin worden vijf beleidstrajecten omschreven,
waaronder «Verbetering en versterking van de schoolstructuur».
Dit beleidstraject kent het onderdeel «Vorming van Regionale Opleidingen
Centra». Voor de invulling van dit onderdeel is in 1995 een extra bedrag
van f 10 miljoen en in 1996 van f 18 miljoen beschikbaar. Hiermee
wordt onder meer het landelijk programma dat uitvoering geeft aan het proces
van ROC-vorming gefaciliteerd. Op basis van dit programma zal aan ieder initiatief
dat voldoet aan één van beide vormen van ROC (institutioneel
of bestuurlijk) een eenmalige premie «a fonds perdu» beschikbaar
worden gesteld om de meerwaarde-activiteiten snel te kunnen genereren. De
resterende middelen zijn bestemd voor de versterking van het management binnen
een ROC en voor het oplossen van integratieknelpunten. Deze regelingen komen
in de plaats van de «tijdelijke vaste voet in het bekostigingsmodel
in verband met organisatie ontwikkeling», waarvan sprake is in de memorie
van toelichting bij het wetsvoorstel op bladzijde 51.Een tweede onderdeel van het vijfde beleidstraject vormt het landelijk
programma dat invulling geeft aan de introductie van nieuwe bedrijfsvoering
in een ROC. Hiervoor is een extra bedrag beschikbaar van f 5 miljoen
in 1995 en f 8,5 miljoen in 1996.Voorts vormen de werkzaamheden van de procescoördinatie BVE een onderdeel
van de facilitering van het ROC-vormingsproces.Een nadere uitwerking van de begroting vindt in de maanden maart en april
1995 plaats.De passage in de memorie van toelichting dat per 1 januari 1996 de dan
gevormde ROC's, binnen de grenzen van de WEB, een versterkte mate van programmeervrijheid
krijgen, dient als volgt te worden geïnterpreteerd.De huidige MBO- en BBO-instellingen hebben reeds een zekere mate van programmeervrijheid.
Zij mogen zonder tussenkomst van de minister alle opleidingen verzorgen die
behoren tot een afdeling die aan de instelling verbonden is. Eventuele, uit
de start van een nieuwe opleiding voortvloeiende investeringskosten zijn voor
rekening van de instelling. Het onderwijsaanbod op neveninstellingen mag evenwel
niet zonder meer worden uitgebreid. Ook ligt het aantal nevenvestigingen vast.
ROC's die op 1 januari 1996 gevormd zijn, mogen alle opleidingen uit de kwalificatiestructuur
zoals die op dat moment bestaat verzorgen, op alle locaties van het ROC. Zij
mogen vanaf die datum ook nieuwe locaties inrichten. Investeringskosten zijn
voor rekening van het ROC. De categoriale instellingen mogen vanaf 1 januari
1996 slechts het onderwijs verzorgen dat rechtstreeks voortvloeit uit de opleidingen
die zij voor 1 januari 1996 verzorgden. Zij verliezen daarmee hun programmeervrijheid.
Op nevenvestigingen blijft het onderwijsaanbod vanzelfsprekend bevroren en
ook mag het aantal nevenvestigingen niet worden uitgebreid.Aangezien op 1 januari 1996 nog geen eindtermen in het kader van de nieuwe
kwalificatiestructuur van de WEB zijn vastgesteld, het centraal register beroepsopleidingen
nog niet bestaat en de Adviescommissie onderwijs-arbeidsmarkt dan ook nog
niet is ingesteld, kan de programmeervrijheid nog niet volgens alle in de
WEB voorziene procedures worden geoperationaliseerd. Daartegen hoeft geen
bezwaar te zijn. Gelet op de termijnen in de artikelen 12.3.12, 12.3.13 en
12.3.14 zal de volledige programmeervrijheid binnen de wettelijke procedures
van dan gevormde ROC's voor het eerst gestalte krijgen in het schooljaar 1997–1998.
Deze programmeervrijheid impliceert, dat alle opleidingen die vallen
binnen de kwalificatiestructuur in beginsel door deze ROC's mogen worden verzorgd,
volgens de in de WEB vastgelegde procedures.De fractie van D66 dringt er bij de ondergetekenden op aan, aandacht te
besteden aan het probleem dat de financieel sterke scholen grote bezwaren
hebben tegen samenwerking met financieel zwakke scholen. Gevraagd wordt voor
deze problematiek met oplossingen te komen.De ondergetekenden kennen het probleem. Het zal duidelijk zijn dat de
overheid een dergelijke problematiek niet op voorhand en in alle gevallen
zal kunnen oplossen. De instellingen die het betreft zullen er in de eerste
plaats zelf iets aan kunnen doen door ervoor te zorgen dat zij een goed inzicht
in elkaars financiële positie krijgen. Een financieel audit kan daarbij
uitkomst bieden. Vervolgens is het aan het bestuur van het ROC om in onderling
overleg met de instellingen te bezien op welke wijze de nog resterende financiële
problematiek kan worden opgelost. Daarbij zou onderling kunnen worden afgesproken
om tijdelijk contractueel zodanige financiële afspraken tussen de instellingen
te maken, dat gefaseerd naar een oplossing wordt toegewerkt. De wet laat geheel
vrij welke onderlinge verrekening tussen instellingen wordt overeengekomen.
Daarbij is niet bij voorbaat uitgesloten dat elk van de onderdelen zelf aansprakelijk
blijft voor schulden uit het verleden. Een dergelijke oplossing is vergelijkbaar
met een beperkte gemeenschap van vruchten en inkomsten uit het huwelijksvermogensrecht.
Om voor de hand liggende redenen dient een dergelijke constructie met enige
terughoudendheid te worden toegepast. Ondergetekenden zijn in beginsel bereid
om in uitzonderingsgevallen en als alle andere middelen hebben gefaald, te
onderzoeken op welke wijze de ergste probleemgevallen kunnen worden opgelost. 4.10. VerwijzingenDe PvdA-fractie vraagt naar de bevestiging van haar mening dat voor het
toekomstige bestel een van de concrete voorwaarden zal zijn, een gewaarborgde
toegankelijkheid van het onderwijs, in het bijzonder voor kansarme jongeren.Deze vraag is beantwoord in paragraaf 6.1.De leden van de VVD vragen om een nadere uiteenzetting over het implementatieproces
van het wetgevingstraject. Hiermee wordt beoogd meer inzicht te verkrijgen
in de relatie tussen ROC-vorming en het wetgevingstraject. Ook het inzicht
in de verhouding tussen de invoering van de ROC-vorming en de instrumentatie
van ROC's kan vergroot worden. Deze vraag is beantwoord in paragraaf 23.2.De leden van de CDA-fractie waarderen de inspanning van de bewindslieden
om de vele commentaren die het concept-wetsvoorstel opleverde te verwerken
in het definitieve wetsvoorstel. Dit betreft onder andere de vorming van de
ROC's wat betreft het schrappen van de minimum omvangsnorm van 5000 deelnemers
voor de ROC's. Het bevreemdt de hier aan het woord zijnde leden in hoge mate
dat die lijn niet is doorgetrokken bij de AOC's. Zij zien geen aanleiding
om bij AOC's een minimum omvangsnorm te hanteren terwijl dat bij de ROC's
niet het geval is. Genoemde leden vragen de bewindslieden deze norm uit de
wet te halen.Deze vraag is beantwoord in hoofdstuk 8. Hoofdstuk 5. Landelijke organen; bestuur; positie en taken 5.1. Taakverdeling landelijke organen–onderwijsinstellingen
(Sebastiaan 2) InleidingNagenoeg alle fracties besteden uitvoerig aandacht aan de kwestie van
de taakverdeling tussen de landelijke organen en onderwijsinstellingen. De leden van de PvdA-fractie zagen veel in het oorspronkelijke voorstel
van de ondertekenaars om de landelijke organen te ontwikkelen tot expertisecentra.
Dat heeft niet de instemming gekregen van de werkgevers en een deel van de
vakbeweging. Desalniettemin achten deze leden het van groot belang dat de
positie van de instellingen, ook waar het de begeleiding van de jongeren in
de praktijk betreft, helder en duidelijk in de wet vastligt. Vooral ook om
de eventuele kloof tussen school en bedrijf te dichten is het noodzakelijk
dat de school verantwoordelijk is voor het opleidingsproces in directe zin.
Goede afspraken zijn nodig met de begeleiders in het bedrijf. Omdat er blijkbaar
nog sprake is van een groeiproces is één en ander nog niet vastgelegd
in de wet. De leden van de PvdA-fractie hechten eraan dat dat wel gebeurt.
Maar ook al komt er een wettelijke regeling, dan nog kunnen zij zich voorstellen
dat er een variatie in de praktijk tot stand komt, mits alle betrokken partijen
daar bewust voor kiezen. De verschuivingen die met de herziene taakverdeling
beoogd zijn, hebben consequenties voor de landelijke organen en de scholen.
Of daar in de richting van de scholen ook in financiële zin wat aan gedaan
wordt, is (nog) niet duidelijk. Mochten alle betrokkenen tot de conclusie
komen dat het bestaande systeem goed functioneert, dan zien deze leden geen
reden daar in alle gevallen een eind aan te maken.De leden van de CDA-fractie zijn verheugd dat er een beginselakkoord is
ontstaan tussen COLO en het BVE-Samenwerkingsverband over de toekomstige taak-
en verantwoordelijkheidsverdeling. Terecht hadden de bewindslieden dit onderdeel
naar een algemene maatregel van bestuur verschoven aangezien de betrokken
partijen zeer verdeeld waren over de verantwoordelijkheidsverdeling, zo merken
deze leden op. Overleg daarover was noodzakelijk. Nu het beginselakkoord er
is, geven de leden van de CDA-fractie er de voorkeur aan om de hoofdlijnen
van de verantwoordelijkheidsverdeling alsnog in de wet op te nemen. De verdere
uitvoering kan dan in een algemene maatregel van bestuur geregeld worden.
Zij onderschrijven de gedachte dat de school de verantwoordelijkheid draagt
voor het primaire opleidingsproces en dat landelijke organen de taak vervullen
om de kwaliteit van de praktijkplaats te bewaken. De vraag is welke onderlinge
financiële verschuivingen plaats zullen vinden per landelijk orgaan en
instellingen per sector. Kunnen de bewindslieden die helderheid verschaffen
per landelijk orgaan? Welk overleg tussen partijen en minister vindt plaats?
Wat is de inhoud en het resultaat van de werkgroep Sebastiaan 1 en 2? Welke
invulling is per bedrijfstak mogelijk zonder dat het algemene beginsel omtrent
de verantwoordelijkheidsverdeling wordt aangetast? Heeft de beginselovereenkomst
tussen partijen betrekking op alle bedrijfstakken inclusief de agrarische
sector? Hoe wenselijk is het dat alle bedrijfstakken dezelfde uitgangspunten
hanteren bij de verantwoordelijkheidsverdeling? De leden van de CDA-fractie
zien graag een heldere uiteenzetting van de bewindslieden over de taak- en
verantwoordelijkheidsverdeling tussen landelijke organen en scholen in het
beroepsonderwijs. Daarbij dient het uitgangspunt van twee herkenbare leerwegen
gehandhaafd te blijven. Tevens dient er meer inzicht verschaft te worden in
de financiële vertaling van deze verantwoordelijkheden. Past daar het
beginsel bij dat uitgaat van budgettaire neutraliteit tussen onderwijsinstellingen
en landelijke organen? Hoe regelen de bewindslieden dit in de
bekostiging? Is een meer leerweg-onafhankelijke bekostiging bij landelijke
organen mogelijk? Zijn de bewindslieden bereid de invulling hieromtrent over
te laten aan de gemengde werkgroep Sebastiaan 2?Genoemde leden vragen zich ook af waarom de minister van LNV geen overleg
heeft gevoerd met het bedrijfsleven aangaande de verantwoordelijkheidsverdeling
zoals de minister van OCenW heeft gedaan. Ligt het niet in de rede om bij
LNV dezelfde verantwoordelijkheidsverdeling tussen instellingen en landelijke
organen voor te stellen als in het overige onderwijs?Het verheugt de leden van de VVD-fractie dat er onlangs een beginselakkoord
is gesloten tussen het LOB en de VBVE betreffende de taakverdeling. Naar de
mening van deze leden verdient het aanbeveling een duidelijke taakverdeling
tussen de landelijke organen en de instellingen direct in de wet op te nemen.
De acht taken (memorie van toelichting, blz. 57) die aan de landelijke organen
zijn toebedeeld, worden door hen onderschreven. Zij hechten eraan te benadrukken
dat de leerlinggerichte taken naar hun mening aan de instellingen dienen te
worden overgelaten. Dat zou kunnen betekenen dat de instellingen bij uitsluiting
verantwoordelijk moeten zijn voor de verzorging van de primaire processen.
De landelijke organen zouden zich moeten richten op het ontwikkelen en onderhouden
van de kwalificatiestructuur, de kwaliteitsbewaking en de accreditering. De
examens bevinden zich op een grensgebied. Waar denkt de regering de bevoegdheid
met betrekking tot examens te plaatsen? Aldus kunnen de verantwoordelijkheden
van de ROC's volledig tot hun recht komen. In de visie van de leden van de
VVD-fractie dienen de landelijke organen dus als expertise-centrum in de eerste
plaats ondersteunend te zijn. Voorts zouden zij graag vernemen hoe de stand
van zaken is met betrekking tot Sebastiaan II. Deze leden vragen zich af of
genoemde taakverdeling ook van toepassing is op het agrarisch onderwijs. Wordt
de huidige regeling aangepast aan de nieuwe overeengekomen verdeling van taken
?In het voorafgaande hebben deze leden al opgemerkt een duidelijk onderscheid
te zien tussen de leerlinggerichte taken en de ondersteunende taken. Het verwondert
hen dat er twee verschillende vormen van beroepsvormingsovereenkomsten worden
genoemd in het wetsvoorstel.In het antwoord op deze vragen herinnert de eerste ondergetekende eraan
dat in de periode na ontvangst van het advies van de Raad van State zeer intensief
gediscussieerd is over de taakverdeling tussen landelijke organen en onderwijsinstellingen.
Deze discussie kon er echter niet toe leiden dat tussen de voornaamste actoren
overeenstemming werd bereikt. Dat was reden om de bevoegdheidsverdeling niet
in het wetsvoorstel op te nemen, maar onder te brengen in een nader te ontwikkelen
algemene maatregel van bestuur (wetsvoorstel artikel 7.6.1). Na de indiening
van het wetsvoorstel is, op initiatief van de onderwijsinstellingen en de
landelijke organen, een werkgroep Sebastiaan gevormd waarbinnen een beginselovereenkomst
werd afgesproken. De naamgeving van de werkgroep is ontleend aan één
van de vele meesterwerken van Annie M. G. Schmidt, waarin de spin Sebastiaan
een onbetamelijke drang heeft naar het spinnen van een WEB (in het gedicht
overigens op een verkeerd moment en op een verkeerde plaats). Deze beginselovereenkomst
is uitgangspunt geworden voor de werkgroep Sebastiaan 2 waarin, naast de partijen
uit Sebastiaan 1, ook ambtelijke vertegenwoordigers vanuit het ministerie
van OCenW zitting hadden.Door de resultaten van het rapport Sebastiaan 2 onderstaand te bespreken,
worden tevens de door de fracties gestelde vragen beantwoord. Het rapport,
inclusief de reactie van de eerste ondergetekende daarop, is inmiddels naar
de Voorzitter van de vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
van de Tweede Kamer gezonden. Algeheel resultaatDe ondergetekenden zijn zeer verheugd dat het via Sebastiaan 1 en 2 mogelijk
is gebleken nagenoeg volledige overeenstemming te bereiken tussen partijen
over het heikele punt van de taakverdeling en daarmee samenhangende aspecten,
dat al vanaf de publikatie van het concept-wetsvoorstel WEB (november 1993)
speelt. Met deze Sebastiaan is het dus, anders dan met de «echte»,
wel goed gegaan en behoeft de eindrapportage van Sebastiaan 2 niet te worden
besloten met:«Na een poosje werd toen éven dit berichtje doorgegeven:
Binnen werd een moord gepleegd. Sebastiaan is opgeveegd».De resultaten van de werkgroepen Sebastiaan konden nagenoeg volledig,
bij de bijgaande nota van wijziging, in het wetsvoorstel worden opgenomen.
Daarmee kan worden afgezien van een nadere regeling bij algemene maatregel
van bestuur en kan worden voldaan aan de suggesties ter zake van de fracties
van de VVD en het CDA.Onderstaand worden aan de hand van een vijftal thema's de resultaten en
de daaruit voorkomende wijzigingen geordend. EindtermenBelangrijke taak van de landelijke organen (en hun COB's) is en blijft
het formuleren van de eindtermen. Deze eindtermen hebben betrekking op alle
opleidingen uit de kwalificatiestructuur en de daarin opgenomen deelkwalificaties.
Als resultaat van Sebastiaan 2 is aan de taakomschrijving van de landelijke
organen één element toegevoegd en wel de opdracht om te bepalen
voor welke deelkwalificaties de onderwijsinstelling gerechtigd is zelfstandig
examens af te nemen en welke examens onder verantwoordelijkheid van een onafhankelijke
instantie moeten plaatsvinden. Met andere woorden: van het voorstel voor eindtermen
maakt tevens deel uit het voorstel welke van de deelkwalificaties extern gelegitimeerd
moeten worden. Deze wijziging is in de nota van wijziging opgenomen. ExamineringIn het beginselakkoord Sebastiaan 1 is opgenomen dat tussen de landelijke
organen en vertegenwoordigers van bekostigde onderwijsinstellingen overeenstemming
bestaat over de wenselijkheid om de landelijke organen een duidelijke rol
te geven bij de examinering van de opleidingen en deelkwalificaties. Zoals
uit hoofdstuk 12 van deze nota naar aanleiding van het verslag zal blijken,
bestond inmiddels ook bij de overheid de wens om een bepaalde mate van «externe
legitimering van examens» te ontwikkelen, omdat de uitwerking van het
visitatiestelsel problemen met zich bracht. In Sebastiaan 2 is getracht, beide
aangrijpingspunten voor dit voorstel met elkaar te verbinden en tot een regeling
te komen die zoveel mogelijk aan de oplossing van de problemen tegemoet kan
komen.Vanuit dat resultaat is door de ondergetekenden besloten om als gedeeltelijke
vervanging van de regelingen inzake de kwaliteitsbewaking, het merendeel van
de deelkwalificaties van een diploma uit de kwalificatiestructuur van de toekomst
niet onder de eindverantwoordelijkheid van de instellingen zelf te laten afnemen,
maar onder verantwoordelijkheid van een «examen-instelling». Deze
ambitieuze doelstelling veronderstelt de, gespreid over enkele jaren tot stand
te brengen, beschikbaarheid van externe gelegitimeerde examens voor de vele honderden opleidingen die in de toekomst onderdeel zullen uitmaken
van de kwalificatiestructuur. De reden om niet te kiezen voor totale externe
legitimering is vooral ook een praktische: het zou vele jaren duren om voor
de bestaande en de nieuwe opleidingen en over de volle breedte van de kwalificatiestructuur
een dergelijk aanbod te ontwikkelen. Zelfs de doelstelling van het kleinst
mogelijke meerdere van 50% betekent een enorme inspanning voor alle betrokkenen.In het beginselakkoord van Sebastiaan 1 was gekozen voor het aanwijzen
van de landelijke organen als de «externe legitimerende instanties».
In Sebastiaan 2 wordt daaraan nog een modaliteit toegevoegd, waarin landelijke
organen de werkzaamheden kunnen uitbesteden aan een bredere groep van exameninstellingen.
Maar het aangrijpingspunt bleef daarbij de eindverantwoordelijkheid van de
landelijke organen. In Sebastiaan 2 hebben de onderwijsinstellingen, via hun
vertegenwoordigers van de VBVE en de vertegenwoordigers van de landelijke
organen duidelijk gemaakt dat wat hun betreft alleen de landelijke organen
verantwoordelijkheid mogen dragen als externe legitimerende instantie.Desalniettemin hebben ondergetekenden uitdrukkelijk niet voor een dergelijke
«closed shop»-benadering gekozen. Daaraan liggen de volgende zes
hoofdredenen ten grondslag.Ten eerste een praktische: het ontwikkelen van externe legitimering voor
alle toekomstige opleidingen uit de kwalificatiestructuur is een groot karwei.
Uiteraard bestaat er op dit moment reeds expertise op dit terrein bij de landelijke
organen, maar dat geldt slechts voor een beperkt deel van het toekomstige
zeer grote terrein. Het aanwijzen van de landelijke organen als enige aanspreekbare
actor brengt het gevaar met zich dat het systeem niet of niet volledig kan
worden uitgevoerd.Ten tweede bestaat er op dit moment een groot aantal (niet door de overheid
bekostigde) examen-instellingen. Een deel daarvan staat tot 1-1-1996 onder
de één of andere vorm van overheidstoezicht: deels vanuit het
verplicht of vrijwillig toezicht dat het ministerie van Economische Zaken
op grond van de Vestigingswetgeving uitoefent, maar ook vanuit het ministerie
van de OCenW ingevolge de Wet op de erkende onderwijsinstellingen. Het zou,
mede gelet op de grote operatie die door de externe legitimering van examens
in gang gezet wordt, een onderbenutting zijn van deze infrastructuur indien
de expertise van deze instellingen, waarvan er zelfs een aantal internationaal
een leidende positie hebben, niet zou worden benut.Ten derde zou het beperken tot één aanbieder, de landelijke
organen, kunnen leiden tot monopolievorming, terwijl een situatie waarin voor
sommige vakgebieden verscheidene aanbieders «op de markt zijn»,
positieve effecten kan hebben voor de kwaliteit, prijs en leveringsvoorwaarden.
Overigens moet niet worden verondersteld dat daarbij op vele terreinen sprake
zal zijn van grote concurrentie. Veel bestaande voorzieningen zijn eerder
complementair te noemen dan overlappend. Ook in de toekomst zal het voor veel
vakgebieden uit de kwalificatiestructuur zo zijn dat er slechts één
aanbieder beschikbaar zal zijn.Ten vierde biedt het de mogelijkheid om in de infrastructuur van de WEB
de laatste categorie commerciële instellingen die wel met belangrijke
aspecten van de kwalificatiestructuur werkzaam zijn en blijven, maar nog geen
plaats in de WEB hebben gevonden, een rol te geven als «exameninstelling».
In de nota van wijziging is daarom het instituut van de «exameninstelling»
opgenomen. Naar verwachting zullen alle belangrijke bestaande instellingen
op dit terrein opteren voor een functioneren binnen de WEB en zal de mogelijkheid
om in de toekomst een dergelijke instelling in het leven te roepen daardoor
worden gestimuleerd. Voor een overzicht van de voorwaarden waaraan exameninstellingen
moeten voldoen, wordt verwezen naar hoofdstuk 12 van deze nota naar aanleiding
van het verslag. Ten vijfde impliceert deze keuze dat niet op structurele basis gelden
vanuit de instellingen moeten worden gesluisd naar de landelijke organen.
Er zal dan ook maar sprake zijn van een beperkte basisfinanciering van de
examentaken voor de landelijke organen. Dat correspondeert met de bestaande
situatie. Voor het overige zullen de onderwijsinstellingen contracten afsluiten
met exameninstellingen, waarin de nadere regelingen met betrekking tot de
bekostiging van de examenactiviteiten zijn geregeld.De ondergetekenden nemen daarmee, ten zesde, afstand van de gedachte dat
erkenning door het bedrijfsleven van de diploma's alleen zou kunnen worden
gerealiseerd als branche-organisaties voor alle stappen verantwoordelijk zijn:
vanaf de formulering van de eindtermen tot en met het controleren van de examens
van de afzonderlijke resultaten. De erkenning dient gebaseerd te zijn op de
gezamenlijk ontwikkelde eindtermen en op het vertrouwen in het systeem dat
deelnemers binnen de instellingen daadwerkelijk worden opgeleid om aan de
binnen de eindtermen geformuleerde doelen te kunnen voldoen. Daar past bij,
voor het onderwijsproces, een zwaar, transparant kwaliteitsbewakingssysteem,
dat leidt tot openbare resultaten. Element daarvan is dat de helft van de
deelkwalificaties waaruit een opleiding bestaat, onder verantwoordelijkheid
van de onafhankelijke exameninstellingen moeten worden getoetst. Ook voor
de exameninstellingen geldt een uitdrukkelijk kwaliteitsbewakingssysteem,
langs welk systeem ook het bedrijfsleven kan waarnemen dat degenen die de
opleiding verlaten inderdaad voldoen aan de eindtermen.In deze constructie is dus gekozen voor een bredere groep van exameninstellingen
dan de landelijke organen zelf. Dat laat onverlet dat de landelijke organen
op dit punt een belangrijke rol zullen hebben. De ondergetekenden gaan er
vanuit dat alle landelijke organen zullen functioneren als exameninstelling
en hebben dan ook deze rol aan de taakstelling van de landelijke organen (artikel
1.5.2) toegevoegd. Vanzelfsprekend zullen de landelijke organen moeten voldoen
aan dezelfde kwaliteitseisen als andere exameninstellingen, en kunnen zij –
bij disfunctioneren – hun status van exameninstelling evenzeer verliezen
als andere instellingen die niet aan de kwalitatieve maatstaven voldoen. Voor
de verdere uitvoering wordt verwezen naar hoofdstuk 12 van deze nota naar
aanleiding van het verslag. DiplomeringTegen de achtergrond van de gedachten in de werkgroep Sebastiaan 2 hebben
de ondergetekenden besloten de regeling zoals die in het wetsvoorstel was
opgenomen, op één punt aan te passen. De onderwijsinstelling
draagt zorg voor de diplomering, controleert of de onderwijsdeelnemer aan
alle eisen heeft voldaan en gaat alsdan tot het verstrekken van de deelkwalificatie
of de eindkwalificatie over. Voorgesteld wordt ook op het diploma te vermelden
welk landelijk orgaan het meest betrokken is geweest bij de beroepspraktijkvorming.
Deze aanvulling is opgenomen in de nota van wijziging.Het staat instellingen overigens verder vrij om informatie aan het diploma
toe te voegen. Daarbij is te denken aan vermelding van de betrokken exameninstellingen
waar de «externe legitimering» heeft plaatsgevonden. Ook kan worden
gedacht aan het vermelden van het bedrijf of de bedrijven waar de beroepspraktijkvorming
heeft plaatsgevonden. Daarvoor is een centrale regeling niet nodig. BeroepspraktijkvormingTweede belangrijke kerntaak van de landelijke organen, naast het opstellen van de eindtermen, is het dragen van de verantwoordelijkheid
voor belangrijke aspecten van de beroepspraktijkvorming. Ook over de vormgeving
van de verantwoordelijkheden op dit punt is door Sebastiaan 2 belangrijk werk
verricht dat heeft geleid tot een verbetering van de bestaande regelingen.
Hoofdlijn daarin is dat de landelijke organen expliciet de verantwoordelijkheid
krijgen om voor voldoende kwalitatief goede beroepspraktijkvormingsplaatsen
zorg te dragen. Deze opdracht, door de bijgevoegde nota van wijziging verankerd
in de taakstelling van de landelijke organen (artikel 1.5.1), moet wel worden
bezien in het licht van de nationale en regionale economische ontwikkelingen.
Er kunnen zich situaties voordoen waarin er op een bepaald moment in een bepaald
gebied geen mogelijkheid is om voor alle disciplines het passende beroepspraktijkvormingsaanbod
beschikbaar te hebben. Als alle denkbare wegen zijn bewandeld, activiteiten
zijn ondernomen en alternatieven zijn verkend, maar desalniettemin op enkele
terreinen tekorten blijven bestaan, dan moet de regeling worden beschouwd
als een duidelijke inspanningsverplichting die in zeer problematische gevallen
niet als een garantie kan worden geïnterpreteerd.Van de gelegenheid is gebruik gemaakt enkele wijzigingen aan te brengen
in de redactie van artikel 7.2.11 en het daarheen te leiden dat de landelijke
organen zelf een register bijhouden van «geaccrediteerde leerbedrijven»,
de beoordelingscriteria en beoordelingsprocedures openbaar maken en daarvan
mededeling doen in de Staatscourant. De ondergetekenden gaan ervan uit dat
de moderne techniek het mogelijk maakt om het register snel aan veranderingen
aan te passen, zodat de onderwijsinstellingen die met de bestanden ten behoeve
van hun deelnemers moeten werken, daarmee uit de voeten kunnen. Weergave op
CD-rom of plaatsing in het BVE-huis op Internet kan in de komende periode,
wellicht onder Sebastiaan 3, nader worden bestudeerd. BeroepspraktijkvormingsovereenkomstHet percentage praktijkconfrontatie, in het wetsvoorstel «beroepspraktijkvorming»
(verder af te korten als BPV) genoemd, zal voor veel opleidingen in de komende
jaren toenemen. De eindtermen zullen hiervoor de aanknopingspunten bevatten.
De BPV-activiteit zal worden geregeld in de BPV-overeenkomst tussen drie partijen:
de onderwijsinstelling, de onderwijsdeelnemer en het desbetreffende bedrijf.
Deze systematiek geldt voor beide leerwegen op gelijke wijze. Evenwel voor
de beroepsbegeleidende leerweg is het om een tweetal redenen gewenst dat er
een aparte kennisneming plaatsvindt door het landelijke orgaan van de afzonderlijke
overeenkomsten.De eerste reden daarvoor heeft te maken met het element van de kwaliteitsbewaking.
Alhoewel in principe alleen een BPV-contract kan worden afgesloten met een
«geaccrediteerd» bedrijf, is in de beroepsbegeleidende leerweg
de deelnemer zodanig afhankelijk van de kwaliteit van het leerbedrijf, dat
het landelijk orgaan bij het sluiten van elke BPV-overeenkomst nog moet kunnen
controleren of de omstandigheden binnen het bedrijf sinds het laatste bezoek
zijn gewijzigd. De vormgeving van deze laatste controle kan verschillend zijn
en kan geheel aan de landelijke organen zelf worden overgelaten.De tweede reden ligt in het verlengde van de eerste. In sommige branches
zijn fondsen beschikbaar voor de beroepsbegeleidende leerweg, en de geldschieters
zullen alleen bereid zijn te investeren als met absolute zekerheid kan worden
vastgesteld dat het leerbedrijf op het moment van de start van de BPV-overeenkomst
in orde is bevonden.Tegen deze achtergrond is de conclusie van Sebastiaan 2 overgenomen en
heeft deze vormgekregen in een «meldingsregeling» vanuit de onderwijsinstellingen
naar de landelijke organen. De landelijke organen hebben dan
de mogelijkheid om snel en efficiënt de gewenste check uit te voeren
voordat het BPV-contract kan worden uitgevoerd.De ondergetekenden zijn verheugd dat in de aanbevelingen van Sebastiaan
2 aandacht is besteed aan het mogelijke probleem dat kan ontstaan wanneer
de situatie op de beroepspraktijkvormingsplaats zodanig verandert, dat de
oorspronkelijke «erkenning» moet worden ingetrokken. Het wetsvoorstel
voorzag inderdaad niet in een aanvullende bescherming voor de deelnemer. De
suggestie van de werkgroep Sebastiaan 2 om in de wet op te nemen dat in een
dergelijk geval de onderwijsinstellingen en de landelijke organen gezamenlijk
zorgdragen voor het aanbieden van een nieuwe BPV-plaats aan de deelnemer,
is daarom overgenomen. Deze wijziging is in de nota van wijziging neergelegd. Verschillen in regelingen van de twee leerwegenIn het wetsvoorstel werd op een aantal plaatsen in hoofdstuk 7 uitgegaan
van onderscheiden regelingen voor de beroepsopleidende en beroepsbegeleidende
leerweg (bijvoorbeeld in de artikelen 7.2.9, 7.2.10, 7.4.5, 7.4.6 en 7.4.7).
De analyse van Sebastiaan 1 en 2 maakt duidelijk, dat een dergelijk onderscheid
niet langer noodzakelijk is. De regelingen zijn nu zodanig vormgegeven, dat
beide systemen zich volledig kunnen ontwikkelen zonder dat dit behoeft te
leiden tot gescheiden regelgeving. De enige uitzondering is de «meldingsbepaling»
voor BPV-overeenkomsten voor de beroepsbegeleidende route, zoals hierboven
uiteengezet. Globaliteit van de regelgevingDe in de nota van wijziging opgenomen uitwerking van de resultaten van
Sebastiaan 2 is globaal van aard. Dat betekent dat betrokkenen op tal van
verschillende manieren in de praktijk uitvoering kunnen geven aan de invulling
van de bepalingen. Dit biedt de ook in veel reacties op het wetsvoorstel gevraagde
flexibiliteit om binnen verschillende bedrijfstakken zaken op maat te kunnen
regelen.In antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de fracties van
de VVD en het CDA kan worden opgemerkt, dat daarmee de verschillen in regelingen
tussen de landbouwsector zijn weggenomen.De ondergetekenden gaan er vanuit dat in de bovenstaande uitvoerige schets
alle vragen van de leden van de PvdA, het CDA en de VVD zijn beantwoord.In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van D66 met betrekking
tot het verhogen van het aantal BPV-plaatsen wordt verwezen naar de verantwoordelijkheid
van de landelijke organen te dien aanzien. Ook de vraag van de leden van de fractie van het CDA omtrent de sectorale
aansturing van het leerlingwezen en de rol van de landelijke organen in de
vernieuwing is in het bovenstaande beantwoord. 5.2. Voortgang herstructurering landelijke organenDe PvdA-fractie en de VVD-fractie informeren naar de voortgang van het
schaalvergrotingsproces bij de landelijke organen.De ondergetekenden merken op dat herstructureringsoperatie tot doel had
de toenmalige landelijke organen voor het leerlingwezen om te vormen tot landelijke
organen voor het beroepsonderwijs, die zouden zijn toegerust om de hen toebedachte
centrale taak in het stelsel van beroepsonderwijs, onder meer op het terrein
van de ontwikkeling van de kwalificatiestructuur, te vervullen. Met name impliceerde
dit dat de landelijke organen hun taakgebied zouden moeten verruimen
naar het MBO. Onderdeel van het proces van toerusting op de nieuwe taken was
ook een operatie van schaalvergroting.Het eindverslag met betrekking tot de herstructureringsoperatie zal binnenkort
aan de eerste ondergetekende worden aangeboden. Vooruitlopend daarop kan thans
reeds worden geconstateerd dat het aantal landelijke organen is teruggebracht
tot circa 20. Tevens kan worden geconstateerd dat men erin is geslaagd om
het gehele MBO-opleidingenveld onder te brengen in het werkgebied van de landelijke
organen en dat op dit moment alle COB's operationeel lijken te zijn. 5.3. Bestuur landelijke organenDe leden van de fracties van de PvdA en de VVD vragen zich af waarom de
regeling van het bestuur van de landelijke organen in het wetsvoorstel beperkter
is dan onder de vigerende wetgeving. Dit signaal is ook in verschillende reacties
op het wetsvoorstel naar voren gebracht. Na ampele overweging is ervoor gekozen
de ruimte die in de huidige wetgeving is geboden alsnog ook in het wetsvoorstel
op te nemen. Dat betekent dat landelijke organen een tri-partite structuur
kunnen hebben (werknemers, werkgevers en onderwijsinstellingen) danwel een
bi-partiet bestuur (werkgevers en werknemers). Is er sprake van een tri-partiet
bestuur, dan worden de beslissingen over de eindtermen genomen in het bestuur.
In het geval van een bi-partite structuur neemt de COB de beslissingen.In antwoord op de vraag van de leden van de VVD kan worden opgemerkt dat
de COB als de «expertise-organisatie» wordt gezien voor het doen
van voorstellen voor de eindtermen bij de bi-partite organisaties. Alhoewel
het denkbaar is dat deze ook bij een tri-partiet bestuur worden ingesteld,
is daarvoor de verplichting uit de wetgeving gehaald. Een dergelijke verplichting
is namelijk overbodig. 5.4. Overige punten Taakstelling landelijke organen en internationaliseringDe leden van de fractie van de VVD stellen verschillende vragen over de
aandacht voor internationalisering van de landelijke organen. Zo wordt gevraagd
of er behoefte bestaat aan het opnemen van internationalisering als aandachtspunt
voor de ontwikkeling van de eindtermen en vragen deze leden naar de noodzakelijke
aandacht voor de internationale diplomawaardering.In antwoord hierop merken de ondergetekenden op dat met betrekking tot
de rol die internationale oriëntatie moet spelen bij de ontwikkeling
van eindtermen, het inderdaad aandacht verdient dit aan de taakstelling van
de landelijke organen toe te voegen. In de nota van wijziging is hierin voorzien.Ten aanzien van de internationale diplomawaardering is vanuit de overheid
en de arbeidsvoorzieningsorganisatie een gezamenlijk initiatief ontwikkeld
tot het ontwikkelen van een landelijke structuur van internationale diplomawaardering.
Deze structuur is sinds 1-11-1994 operationeel. In deze structuur fungeren
de adviesbureaus voor opleiding en beroep (AOB's) als regionaal loket waar
individuen en instellingen met hun vragen terecht kunnen. Binnen deze structuur
fungeert voorts het COLO als samenwerkingsorgaan van landelijke organen als
expertisecentrum van de sector «secundair» beroepsonderwijs. Begrip «werkgebied landelijke organen»De leden van de fracties van de PvdA en de VVD stellen vragen met betrekking
tot het begrip «omvang van het werkgebied van de landelijke organen».
Uit de vragen kan worden afgeleid dat de term «werkgebied» hier
kan worden misverstaan, in die zin dat het bij werkgebied zou gaan om een«territoriale»
afbakening, zoals een WEG-regio of een RBA-werkgebied. Met «werkgebied»
wordt hier echter bedoeld: segment van het bedrijfsleven, ook wel: bedrijfstak
of branche genoemd. Omdat de operatie herstructurering van de landelijke organen
(zie ook paragraaf 5.2) ertoe moet leiden dat het aantal landelijke organen
zal afnemen, is thans de omvang van het werkgebied (oftewel: de breedte van
de bedrijfstak/takken) nog niet precies vast te stellen. De ondergetekenden
hopen hiermee een dreigend misverstand te hebben voorkomen. Midden- en kleinbedrijfDe leden van de fractie van de PvdA vragen speciale aandacht voor het
midden- en kleinbedrijf en hun vertegenwoordiging in de landelijke organen.
Deze leden zijn van mening dat, met het oog op adequate afstemming van beroep
op de praktijk, dit een onderwerp is dat aandacht verdient.De ondergetekenden delen de zorg van de leden van fractie van de PvdA
en hopen dat de introductie van de kwalificatiestructuur, waarin in de toekomst
alle relevant opleidingen – dus ook die voor het midden- en kleinbedrijf –
hun plaats zullen vinden, een stimulans vormt voor de landelijke organen om
de betrokkenheid van deze belangrijke sector te versterken. Vrijheid van inrichting en taakverdelingIn artikel 7.6.1 is sprake van een verdeling van taken en bevoegdheden
tussen landelijke organen en instellingen. De CDA-fractieleden vragen hierbij
of is aan te geven waarom de bemoeienis van de minister niet in strijd is
met de vrijheid van inrichting en waarom de minister daarin kan treden zonder
die vrijheid aan te tasten. Deze leden verwijzen hierbij naar artikel 23,
tweede lid, van de Grondwet.In antwoord hierop merken de ondergetekenden in de eerste plaats op dat
een definitieve regeling van de taken en bevoegdheden tussen de landelijke
organen en de instellingen op het niveau van de wet zelf wordt getroffen.
Verwezen wordt naar paragraaf 5.1 van deze nota.Het tweede lid van artikel 23 van de Grondwet heeft betrekking op de vrijheid
van het geven van onderwijs. Binnen de reikwijdte van de grondwettelijke bepaling
zijn ten aanzien van deze vrijheid tot het geven van onderwijs regels gesteld
inzake de bekwaamheid en zedelijkheid van degenen die onderwijs geven. Het
in een wet conform het voorstel in de bijgevoegde nota van wijziging –
verdelen van taken en bevoegdheden tussen de instellingen en de landelijke
organen houdt in de visie van de ondergetekenden niet in dat de vrijheid tot
het geven van onderwijs ook maar in enige mate onaanvaardbaar zou worden beperkt. Hoofdstuk 6. Het doelgroepenbeleid en de positie en functie
van het vormingswerk 6.1. DoelgroepenDe leden van de PvdA-fractie vragen of er sprake is van een gewaarborgde
toegankelijkheid van het onderwijs, in het bijzonder voor kansarme groepen. Een gewaarborgde toegankelijkheid zal tot stand komen door toeslagen op
te nemen in het bekostigingsstelsel voor doelgroepen en kansarmen. In hoofdstuk
14 van deze nota wordt hierop nader ingegaan.De leden van de CDA-fractie vragen aandacht voor de positie van de gehandicapten.
Biedt de opslag in het bekostigingsmodel voldoende waarborgen dat de instellingen
de extra middelen ook voor het beoogde doel zullen gebruiken? In dat verband
wijzen zij ook op de nu bestaande situatie in het BBO waar specifiek voor
doven ingericht beroepsbegeleidend onderwijs is mogelijk gemaakt. Wordt deze
mogelijkheid nu uitgebreid tot het gehele onderwijs in het kader van de WEB,
zo vragen deze leden?Ondergetekenden zullen de positie van de gehandicapten nog nader bezien.
In de meergenoemde Beleidsagenda Educatie en Beroepsonderwijs 1995 –
1999 is een notitie over dit onderwerp aangekondigd. Het gaat hier om een
relatief kleine groep deelnemers waarvoor bovendien zeer specifieke maatregelen
noodzakelijk zijn. Voorts blijkt dat deze categorie het meest gebaat is bij
een zo normaal mogelijke opvang in het gewone onderwijs, dus zo min mogelijk
in afzonderlijke instellingen. De deelnemers zelf vragen ook om een dergelijke
aanpak. De vraag die moet worden beantwoord is, of een globale bekostigingsmethodiek
voor het onderwijs aan deze categorie deelnemers toereikend is en zo ja, welke
methodiek dan het beste kan worden toegepast. In dit verband gaan de gedachten
uit naar de introductie van een cliënt-gebonden budget. Het is echter
nog lang niet zeker dat een dergelijke systematiek voor dit doel bruikbaar
is.Wat de vraag over de BBO-instellingen voor doven betreft, gaan ondergetekenden
vooralsnog uit van continuering van de bestaande situatie in de twee BBO-instellingen.
Dit is in artikel 12.3.6 mogelijk gemaakt.De leden van de D66-fractie zijn verontrust door de grote uitval van allochtone
leerlingen. Vooral Marokkaanse deelnemers vormen een grote risicogroep. Deze
leden maken zich er nog meer zorgen over, waar deze jongeren uiteindelijk
terecht komen. Zij pleiten voor intensieve contacten met spijbelopvangprojecten
en jeugdhulpverlening. Voorts vragen zij naar de beleidsvisie van de minister
en maatregelen op de korte termijn op het punt van de door hen bepleite intensivering
van de samenwerking met spijbelopvangprojecten en jeughulpverlening met het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, met het oog op het terugdringen
van het voortijdig schoolverlaten van allochtone leerlingen.Ondergetekenden delen de zorg van de leden van de fractie van D66. Zij
tekenen hier het volgende bij aan.Allochtone leerlingen zijn oververtegenwoordigd in de categorie voortijdig
schoolverlaters, die vanuit de eerste fase van het onderwijs en zonder dat
hier een diploma is behaald, het onderwijs geheel de rug toe keert. Dit is
een zorgelijk verschijnsel.In de beleidsnotitie «Een goed voorbereide start; notitie voortijdig
schoolverlaten» (januari 1993) zijn het beleid en het actieprogramma
van de rijksoverheid uiteengezet voor het terugdringen van het voortijdig
schoolverlaten. Dit beleid behelst maatregelen op het terrein van de ministeries
van OCenW, SZW, VWS, LNV en BiZa. Het belang van samenwerking wordt derhalve
nadrukkelijk onderschreven en is uitgewerkt in het actieprogramma.Het zwaartepunt van de aanpak van het voortijdig schoolverlaten ligt bij
de regio. Met de beschikbaarstelling van de middelen voor de realisatie van
de regionale meld- en coördinatiefunctie zijn inmiddels door de regio's actieplannen opgesteld waarin samenwerkingafspraken tussen
partijen zijn uitgewerkt. De centrumgemeenten vervullen hierbij een stimulerende
en coördinerende functie.Vroegtijdige uitval in de eerste fase van het voortgezet onderwijs dient
primair ook daar – en zo mogelijk in een preventief stadium –
te worden aangepakt. De middelen voor de spijbelopvangprojecten zullen per
1-7-1997 volledig worden geïntegreerd met de middelen voor de onderwijsvoorrangsgebieden.
De onderwijsvoorrangsgebieden bepalen de wijze van inzet van deze middelen;
samenwerking met de jeugdhulpverlening en het secundair onderwijs vormt daarbij
een expliciet aandachtspunt. Het Platform Uitvoering Leerplichtwet zal met
voorrang aandacht geven aan de samenwerking op het terrein van de jeughulpverlening.
Ook de zogenoemde expertisebundelaar voortijdig schoolverlaten heeft dit thema
in het implementatieplan opgenomen.Tenslotte kan nog worden verwezen naar de beleidsreactie op het advies
«Recht doen aan verscheidenheid» (van de commissie MAVO/VBO-aansluitend
onderwijs). Daarin worden onder andere een arbeidsmarktgerichte leerweg onderscheiden
en een te ontwikkelen hulpstructuur in samenwerking met het voortgezet speciaal
onderwijs. Een deel van de capaciteit van het huidige vormingswerk kan in
dat kader worden ingezet voor een succesvolle opvang van risicoleerlingen
in de eerste fase van het voortgezet onderwijs.De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom gekozen is voor een
integrale aanpak van het doelgroepenbeleid, waarbij wordt uitgegaan van autonomie
van de instelling, dat wil zeggen dat de integrale aanpak door de instellingen
zelf niet wettelijk kan worden afgedwongen. Ook vragen zij waarom er niet
voor is gekozen om de succesvolle projecten uit het verleden juist wel te
verspreiden. Zij vragen zich af of niet het risico bestaat dat sommige ROC's
in het geheel geen doelgroepenbeleid zullen voeren, terwijl daarvoor wel aanleiding
bestaat.Naar de mening van ondergetekenden zou de laatste situatie zich niet mogen
voordoen. Het bekostigingsstelsel zal ook zodanig worden geconstrueerd dat
instellingen die geen doelgroepenbeleid voeren, dat wil zeggen geen doelgroepen
toelaten of geen extra inspanningen daarvoor verrichten, zichzelf ernstig
financieel tekort doen. De doelgroepen vormen een aanzienlijk deel van het
aanbod van deelnemers; het zou uitermate onverstandig zijn dit deel van het
aanbod te verwaarlozen. Door prikkels in het bekostigingsstelsel op te nemen
wordt dit ook aantrekkelijk gemaakt.Voor dit systeem van integrale bekostiging is gekozen om de rompslomp
van additionele financiering van afzonderlijke door de overheid geregelde
projecten te voorkomen. Dat laat natuurlijk onverlet dat de ROC's zelf voor
een projectvorm kunnen kiezen en dat zij zelf de verspreiding van de resultaten
van succesvolle projecten ter hand nemen. De overheid hoeft dat niet te regelen. 6.2. VormingswerkDe leden van de fractie van de PvdA stellen vragen over het vormingswerk.
Zij constateren dat het vormingswerk in het licht van het bestrijden van voortijdig
schoolverlaten en het realiseren van maatwerk een belangrijke werksoort moet
blijven. Zij vragen zich af of de in artikel 7.2.2, vierde lid, voorgeschreven
functies van de aanvullende activiteiten niet te beperkt van aard zijn. Dit
zou vooral het geval kunnen zijn bij categorieën van deelnemers voor
wie het assistent-niveau niet haalbaar is. Ook zijn nog niet alle assistent-opleidingen
ontwikkeld. Educatieve zorg en begeleiding van de bodemgroepen
moeten in het voorliggende wetsontwerp voldoende ruimte krijgen, zo menen
deze leden. Zij vragen of het in dit verband mogelijk zou zijn om het nieuwe
Besluit Vormingswerk voor jeugdigen als algemene maatregel van bestuur op
te nemen in de WEB tot het moment dat er voldoende assistent-opleidingen voorhanden
zijn. Tegen het jaar 2000 zou dan kunnen worden nagegaan of de essentie van
het vormingswerk in de ROC's voldoende gestalte heeft gekregen.Omdat er groepen deelnemers bestaan die de eindtermen van een opleiding
niet binnen redelijke tijd kunnen realiseren, moeten er volgens deze leden
in de Educatie ook voor deelnemers jonger dan 18 jaar programma's bekostigd
blijven, gericht op het verbeteren van maatschappelijk functioneren en sociale
redzaamheid. Bieden de artikelen 7.2.2, vierde lid, en 1.2.1, hiertoe voldoende
soelaas?Ten slotte menen deze leden dat het een goede zaak is om door middel van
prikkels de ROC's te stimuleren, bodemgroepen op te vangen. Het vormingswerkbudget
zou hiervoor ingezet kunnen worden.Ondergetekenden merken naar aanleiding van deze vragen het volgende op.Zij onderscheiden de volgende categorieën deelnemers die gebruikmaken
van het beroepsonderwijs in het kader van de WEB:a) de deelnemers die op normale wijze toelaatbaar zijn tot de verschillende
beroepsopleidingen en waarvan verwacht mag worden dat zij de eindtermen daarvan
zonder extra inspanning zullen halen;b) de deelnemers waarvan verwacht mag worden dat zij de eindtermen van
de basisberoepsopleidingen of de assistentopleidingen alleen kunnen halen
met een extra inspanning van de zijde van de school en de deelnemer zelf;
voor deze categorie zijn de aanvullende activiteiten bedoeld die zijn genoemd
in artikel 7.2.2, vierde lid; het huidige Vormingswerk zal een belangrijke
bijdrage leveren aan de vormgeving van de aanvullende activiteiten;c) degenen van wie niet verwacht mag worden dat ze de eindtermen
van de basisberoepsopleiding of de assistentopleiding zullen kunnen of willen
halen ongeacht een eventuele extra inspanning; voor deze categorie wordt gewezen
op de arbeidsmarktgerichte leerweg in het VBO/MAVO die deze categorie voorbereidt
op een plaats op de arbeidsmarkt.De zogenoemde bodemgroep in het vormingswerk is tot nu toe nooit helder
gedefinieerd. Voor de in dit verband te voeren discussie is het echter voldoende
om deze groep tot categorie c) te rekenen. Volgens ondergetekenden houdt de
bemoeienis van het initiële onderwijs met deze categorie, die in het
VBO/MAVO zal worden geïdentificeerd en zeer beperkt zal worden gehouden,
na de arbeidsmarktgerichte leerweg op. Zij vinden dat niet kan worden doorgegaan
met het aanbieden van programma's van oriënterende en schakelende aard
als voorafgaand onderzoek heeft uitgewezen dat dit niet zal kunnen leiden
tot het met goed gevolg afronden van een beroepsopleiding of delen daarvan,
hetzij omdat de deelnemer in kwestie dat niet kan, hetzij omdat hij of zij
dat eenvoudigweg niet wil. Het programma, gericht op verbeteren van het maatschappelijk
functioneren en sociale redzaamheid, zal in de arbeidsmarktgerichte leerweg
in het VBO/MAVO aan de orde dienen te komen. Zij voelen derhalve niet voor
de suggestie van de leden van de PvdA-fractie om het nieuwe Besluit Vormingswerk
op te nemen in de WEB. Zij voelen om dezelfde reden evenmin voor een verlaging
van de toelatingsleeftijd tot de Educatie van 18 jaar tot 16 jaar.Wel voelen ondergetekenden voor de suggestie om in het bekostigingsstelsel
prikkels op te nemen die de toegang van verschillende doelgroepen
in de beroepsopleiding bevorderen. In dit verband gaat het om categorie b).
De bekostiging van de aanvullende activiteiten onder meer uit het budget voor
het Vormingswerk is vooral op die categorie gericht. Vanzelfsprekend ligt
het niet voor de hand de toegang van categorie c) met extra financiële
middelen te stimuleren.De leden van de CDA-fractie stellen vragen over de toezegging over het
vormingswerk die is gedaan tijdens het Algemeen Overleg op 13 september 1994.
Zij vinden dat het wetsvoorstel nog onvoldoende aansluit bij deze toezegging.
Deze leden vinden het een goede zaak dat het vormingswerk een plaats krijgt
in de ROC-ontwikkeling. De wet laat echter een aantal onzekerheden bestaan
omtrent de bekostiging en de opvang van de bodemgroep. Ook deze leden pleiten
ervoor de kern van het Besluit vormingswet voor jeugdigen 1994 (BVJ) in de
wet op te nemen, dit inclusief de toezegging over de bodemgroep, gedaan in
het genoemde algemeen overleg. Het wetsvoorstel biedt nog onvoldoende ruimte
voor zorg en begeleiding van de bodemgroepen. Zij vragen om aanpassing van
artikel 7 in de bovenbedoelde zin.Voorts vragen deze leden of de drempelloze instroom van deelnemers in
het ROC gehandhaafd blijft. Ten slotte informeren zij naar de toekomstige
positie van de landelijke organisaties. Waarom worden zij niet genoemd in
het wetsvoorstel. Hoe kan een samenhangende structuur ontstaan, zo vragen
deze leden?De toezegging tijdens het Algemeen Overleg betreft een onderzoek dat verricht
zal worden naar de werking van het nieuwe BVJ, zo merken ondergetekenden op.
De vraag is daarbij aan de orde of het nieuwe BVJ voldoende ruimte biedt voor
de opvang van bodemgroepen. Zoals de eerste ondergetekende tijdens dat overleg
ook al heeft aangegeven, vormt de operationalisatie van het begrip «bodemgroepen»
een probleem. Om die reden heeft hij toegezegd dat zou worden geëvalueerd
wat de effecten van de inwerkingtreding van het nieuwe BVJ zijn voor het bereik
en bedienen van de moeilijke doelgroepen door de instellingen voor beroepsonderwijs.
De onderwijsinspectie is verzocht deze evaluatie te verrichten en zal in dat
kader binnenkort een zogenoemde «expertmeeting» organiseren om
de ervaringen te inventariseren. De aanduiding «bodemgroep» heeft
ten dele betrekking op de beperkte categorie deelnemers van wie redelijkerwijs
verwacht moet worden dat zij, ongeacht de inspanning die daarvoor wordt gepleegd, niet in staat zijn de eindtermen van een beroepsopleiding op tenminste
het assistent-niveau te realiseren. Ondergetekenden zijn van oordeel dat voor
deze categorie geldt dat een beroep moet worden gedaan op andere meer geëigende
voorzieningen, in de sfeer van bijvoorbeeld welzijnswerk en WSW om een verantwoorde
opvang mogelijk te maken. Binnen het kader van de WEB kan de verantwoorde
opvang van deze categorie deelnemers niet worden gerealiseerd.Artikel 8.2.1, vierde lid, van het wetsvoorstel garandeert de open toelating
tot een instelling voorzover het de vooropleidingseisen betreft. Dit is de
gangbare definitie van open toelating zoals die in het verleden ook is gehanteerd
voor het kort-MBO.De landelijke organisaties vormingswerk zullen kunnen integreren met het
CIBB en de SVE. Zij kunnen ook kiezen voor samenwerking. Aangezien de artikelen
1.6.1 en 1.6.2, die betrekking hebben op het CIBB en de SVE, komen te vervallen
(zie de bijgevoegde nota van wijziging), zal deze integratie of samenwerking
niet in de wet worden geregeld.De leden van de VVD-fractie onderstrepen dat het vormingswerk geen aparte
categorie is maar een complementaire voorziening. De bekostiging zal geschieden
door een uniforme opslag op de assistentopleidingen en de basisberoepsopleidingen.
Ook voor de oriënterende en schakelende programma's komt
er een dergelijke opslag. Komt hier één formule voor, zo vragen
deze leden? Zou het niet beter zijn de opslag te verbinden aan de basisberoepsopleiding
en de vakopleiding? Met deze opleidingen kan een startkwalificatie worden
behaald.Deze leden zijn het eens met de koppeling van het vormingsinstituut aan
een ROC, maar vragen zich af of de mogelijkheid niet zou moeten worden geschapen
voor de koppeling van een zelfstandig vormingsinstituut aan een VBO/MAVO-school.
Zij vragen of er al zulke samenwerkingsverbanden bestonden. Ook vragen zij
of het niet logischer zou zijn een verticale scholengemeenschap met VBO/MAVO
en een ROC tot stand te brengen.Voor een goed begrip van de situatie is het nodig twee zaken te onderscheiden:
het korte termijn-beleid met betrekking tot het zelfstandig vormingswerk en
het lange termijn-beleid met betrekking tot de ROC's.In de «Uitwerkingsnotitie Vormingswerk» van december 1991
is de volgende lijn uitgezet. Er is vormingswerk dat deel uitmaakt van een
scholengemeenschap met middelbaar beroepsonderwijs en/of beroepsbegeleidend
onderwijs. Daarnaast is er zelfstandig vormingswerk dat verplicht is samen
te werken met een school voor MBO en/of BBO. Een zelfstandig vormingsinstituut
kan daarnaast ook nog samenwerken met een school voor VBO en/of MAVO. Het
vormingswerk is in dat kader een complementaire voorziening van het beroepsonderwijs
geworden. Deze beleidslijn heeft geleid tot een herstructurering van het vormingswerk
in 1994 met het volgende resultaat.a) 44 situaties waarin vormingswerk is geïntegreerd in een scholengemeenschap
met MBO en/of BBO;b) 19 zelfstandige vormingsinstituten, waarvan een onbekend aantal samenwerkt
met een school voor VBO en/of MAVO.In het kader van de WEB ontstaat een nieuwe situatie. Alle vormingsinstituten
zullen dan onderdeel moeten zijn van een ROC. Zelfstandige vormingsinstituten
zullen derhalve in die situatie niet meer bestaan. De complementaire functie
van het vormingswerk ten opzichte van het beroepsonderwijs is dan onderdeel
van het ROC. Het is dan in principe mogelijk dat een ROC de samenwerking met
de school voor VBO of MAVO overneemt van het vormingsinstituut dat in het
ROC is opgegaan. Op de mogelijkheden van een verticale scholengemeenschap
van een ROC met een school voor VBO en/of MAVO is reeds in het antwoord op
eerdere vragen van de VVD-fractie ingegaan.De leden van de D66-fractie hechten groot belang aan de rol van het vormingswerk
in een ROC. Zij vinden dat het opvangen van mensen die niet of niet meer mee
willen of kunnen draaien in de opleidingen één van de pluspunten
is van de ROC-vorming. Zij maken zich echter zorgen over de bodemgroepen.
Zij zijn teleurgesteld dat nog niet duidelijk is gemaakt of er ook voor degenen
die zelfs niet in staat zijn een assistentopleiding te halen, plaats is in
een ROC. Deze groep zou de kwalificatie sociale vaardigheden moeten krijgen
om zo aansluiting te krijgen op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld in zeer eenvoudige
banen of bij de sociale werkvoorziening. Deze leden zijn bang dat de bodemgroep
anders door de bodem zakt.Ondergetekenden verwijzen voor het antwoord op deze vragen voor een belangrijk
deel naar eerdere antwoorden in dit hoofdstuk. Uit deze antwoorden wordt duidelijk
dat het niet de bedoeling is dat de zogenoemde bodemgroep in een ROC wordt
opgevangen. Dat betekent evenwel niet dat deze groep door de bodem zakt: zij
wordt immers adequaat opgevangen in de eerste fase van het voortgezet
onderwijs, in de zogenoemde arbeidsmarktgerichte leerweg.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of op het punt van het vormingswerk
en de oriëntatie en schakeling niet te ver is doorgeschoten in de richting
van deregulering. Het vormingswerk en de OenS-programma's vormen geen volledig
en onvermijdelijk deel van een ROC. Is een OenS-programma niet voor alle ROC's
een belangrijke voorwaarde om het brede bereik te hebben dat met het wetsvoorstel
wordt beoogd?Is het vormingswerk, zo vragen deze leden, niet in het eigen zwaard gevallen
doordat het jarenlang heeft gesteld dat het een bijdrage leverde aan maatschappelijk
functioneren en ondersteuning van het beroepsonderwijs? In het wetsvoorstel
blijft alleen dat laatste over. De eigen functie, gericht op breed maatschappelijk
functioneren los van het beroepsonderwijs, is daardoor geheel verdwenen. Wat
is er gebeurd met de eigen positie van het vormingswerk? Moet het vormingswerk
die bijdrage aan het maatschappelijk functioneren niet blijven leveren, zo
vragen zij?Het eerste deel van deze vraag betreffende deregulering van vormingswerk
en OenS is reeds beantwoord bij een andere vraag van GroenLinks, die betrekking
heeft op het doelgroepenbeleid. Het inrichten van OenS-programma's in de vorm
van additionele activiteiten is in formele zin niet onvermijdelijk, maar feitelijk
is het voor een ROC een must. Wat het tweede deel van de vraag betreft over
de eigen positie van het vormingswerk kan het volgende worden opgemerkt. Reeds
sinds 1970 is in het beleid sprake van de integratie van het vormingswerk
in het beroepsonderwijs. Daarbij is steeds gesteld dat de zogenaamde eigen
positie van het vormingswerk op termijn onvruchtbaar zou zijn en dat de waarde
van het vormingswerk als begeleidingsvorm van school naar werk en als vangnet
voor doelgroepen en kansarmen alleen dan goed tot zijn recht zou kunnen komen
als het vormingswerk in relatie zou staan met het beroepsonderwijs. Deze stelling
heeft geleid tot deelneming van vormingsinstituten aan de experimenten participatie-onderwijs,
de samenwerkingsverbanden vormingswerk en BBO, de proefprojecten deeltijd-kort-MBO,
de fusie met MBO/BBO-instellingen en ten slotte aan de ROC's. Het vormingswerk
is daarmee niet in zijn eigen zwaard gevallen, maar heeft voldaan aan de opdracht
die het gedurende een reeks van jaren heeft gehad. Deze opdracht is met het
tot stand komen van de ROC's vervuld. Deze ROC's zullen de bijdrage aan het
maatschappelijk functioneren van hun deelnemers blijven leveren, zoals daarvoor
het vormingswerk dat heeft gedaan.De leden van de RPF-fractie vragen zich af of er in het wetsvoorstel voldoende
aandacht is voor de bodemgroepen. Het vormingswerk stelt zich ten doel aandacht
te besteden aan die categorie. Kan het vormingswerk dit doel in een ROC bereiken,
zo vragen deze leden? De landelijke organisaties vormingswerk zijn niet tevreden
over de mogelijkheden daartoe. Zij vinden dat de educatieve zorg en begeleiding
van deze groep onvoldoende zijn geregeld. Zij bepleiten een lagere leeftijdsgrens
voor de educatie, zodat deze ook open staat voor jongeren van 16 jaar.Voorts stellen deze leden vragen over de passage in de memorie van toelichting
(blz. 33) waarin wordt gesteld dat «het vormingswerk een bepaalde vorm
van zelfstandigheid behoudt.» Deze leden vragen wat die mogelijkheid
inhoudt en of het vormingswerk binnen het geheel van een ROC een aparte plaats
kan innemen.Ondergetekenden verwijzen voor het antwoord op het eerste gedeelte van
deze vragen naar het antwoord dat gegeven is op vragen van de PvdA-fractie
en de CDA-fractie. Wat het tweede gedeelte van de vragen betreft merken zij het volgende
op.De bewuste passage gaat over een ROC in een samenwerkingsverband. In de
antwoorden op vragen in paragraaf 4.5 van deze nota worden de mogelijkheden
om afzonderlijke onderdelen van een BGI een bepaalde zelfstandigheid te geven
uitvoerig beschreven. Die mogelijkheden gelden natuurlijk ook voor een vormingsinstituut
als onderdeel van een BGI.De leden van de SGP-fractie zijn eveneens bezorgd over de positie van
de bodemgroepen. De formulering van de kerntaak van het vormingswerk in de
memorie van toelichting sluit de zorg en begeleiding van jongeren die geen
beroepsopleiding willen of kunnen volgen uit. Deze leden stellen dat dit niet
het gevolg mag zijn van de WEB. Zij vragen of de regering het met hen eens
is dat de functie van het vormingswerk voor deze categorie jongeren behouden
moet blijven. Zij vragen of niet een duidelijker wettelijke verankering hiervan
nodig is. Het vormingswerk heeft niet alleen een functie ten aanzien van MBO
en BBO, maar ook ten aanzien van VBO/MAVO. De WEB noemt deze mogelijkheid
niet.Deze leden wijzen erop dat de mogelijkheden tot oriëntatie en schakeling
in de WEB te beperkt zijn. Zij bepleiten ofwel verruiming van die mogelijkheden
ofwel verlaging van de leeftijdsgrens van educatie. Voor de bodemgroepen zouden
er programma's gericht op beter maatschappelijk functioneren en bevordering
van sociale redzaamheid moeten worden ingericht. Zouden dergelijke programma's
niet moeten worden gecertificeerd? Hoe staat het met het onderzoek naar de
deelname van de bodemgroepen aan het vormingswerk, zo vragen deze leden?Ten slotte vragen de leden van de SGP-fractie of het niet merkwaardig
is om het zelfstandig vormingswerk in feite af te schaffen terwijl er nog
een herschikkingsoperatie aan de gang is. Houdt de fusiecirculaire die deze
herschikkingsoperatie regelt, niet te veel beperkingen in met betrekking tot
de plaats waar de vormingswerkactiviteiten verricht worden? Deze leden vinden
dat betuttelend.Ondergetekenden verwijzen voor hun reactie op deze vragen naar de antwoorden
op de vragen van de fracties van de PvdA, het CDA en de VVD. Aan de inspectie is gevraagd het in het algemeen overleg van 13 september
1993 toegezegde onderzoek naar de deelname van bodemgroepen aan het vormingswerk
uit te voeren. Verwezen wordt naar het antwoord op eerdere vragen van de CDA-fractie.
De Kamer zal van de vorderingen en resultaten op de hoogte worden gehouden.De door de SGP-fractie bedoelde herschikkingsoperatie vloeit voort uit
de «Uitwerkingsnotitie Vormingswerk». Het doel van de operatie,
die inmiddels is afgerond, is om het vormingswerk in een duidelijke relatie
met het beroepsonderwijs te brengen. Dit geschiedt ofwel door de vormingsinstituten
te doen opgaan in een scholengemeenschap met een instelling voor MBO en/of
BBO, ofwel door de overgebleven zelfstandige vormingsinstituten te verplichten
tot een structurele samenwerking met een dergelijke instelling. Door deze
operatie wordt voorgesorteerd op de toekomstige situatie in het kader van
de WEB, waarin elk vormingsinstituut zal zijn opgenomen in een ROC. Vormingsinstituten
staan hierin niet alleen: voor alle instellingen in het EB-veld geldt dat
zij vanaf 1998 zullen zijn opgenomen in een ROC. Wat de bedoelde beperkingen
in de fusiecirculaire betreft gaan ondergetekenden er van uit, dat hier wordt
gedoeld op de beperking van de samenwerkings- en fusiemogelijkheden van de
vormingsinstituten tot het eigen en/of een aanpalend RBA-gebied. Gelet op
de omvang van de RBA-gebieden is dit nauwelijks een beperking te noemen. Er
is slechts één geval bekend waar dit tot problemen zou hebben
kunnen leiden. De desbetreffende fusie is echter om geheel andere
redenen afgesprongen. Het woord betutteling is hier naar het gevoelen van
de ondergetekenden niet van toepassing.De leden van de GPV-fractie zien vooral problemen op het gebied van OenS-programma's
en het vormingswerk. De mogelijkheid tot OenS-programma's in het beroepsonderwijs
vervalt. Deze leden voorzien problemen met de bodemgroep. Kan niet in overweging
worden genomen de leeftijdsgrens voor de educatie te verlagen voor de opvang
van deze jongeren? Dit zou tegemoet komen aan de educatieve behoefte van WSW-ers,
migranten, randgroepjongeren en JWG-deelnemers.Perkt het wetsvoorstel de mogelijkheden van het vormingswerk in de aanvullende
activiteiten niet teveel in? Vallen deze jongeren daardoor niet uit de boot
en moet het vormingswerk budget niet worden geoormerkt in het budget van een
ROC, zo vragen deze leden?Ondergetekenden verwijzen naar de antwoorden op eerdere vragen van verschillende
fracties.De leden van de AOV-fractie zijn van mening dat de functie van het vormingswerk
onvoldoende in stand blijft in het wetsvoorstel. Dat is opmerkelijk gelet
op de maatwerk-doelstelling. Het wetsvoorstel biedt onvoldoende ruimte voor
zorg en begeleiding van de bodemgroepen, zo menen deze leden. Een opleiding
voor deze groep van 16 en 17 jaar in de educatie is niet mogelijk vanwege
de leeftijdsgrens. Deze leden vragen een aanpassing van artikel 1.2.1, zodat
de programma's educatie niet alleen voor volwassenen, maar ook voor jongeren
bestemd zullen zijn. Deze verruiming is in het belang van veel doelgroepen,
zoals WSW-ers, migranten, randgroepjongeren en JWG-ers. Volgens de AOV-fractie
moeten de huidige taken voor alle doelgroepen van de samenstellende instellingen
in een ROC door dat ROC behartigd kunnen blijven. Er zijn te weinig mogelijkheden
voor OenS-programma's.Ondergetekenden verwijzen voor hun reactie op deze vragen en opmerkingen
naar hun eerdere antwoorden op vragen van verschillende fracties. Hoofdstuk 7. Positie en functie educatie 7.1. Het aansturingsniveau van de educatieIn de KVE is een verplichte samenwerking tussen gemeenten op basis van
de WGR geregeld. Het wetsvoorstel WEB nam deze verplichting over.Door vrijwel alle fracties zijn kanttekeningen geplaatst bij dit in het
wetsvoorstel gekozen aansturingsniveau voor de educatie.Zo wensen de leden van de VVD-fractie de decentralisatiegedachte consequenter
door te trekken met betrekking tot de aansturing van de educatie door gemeenten.
Zij menen dat per gemeente zou worden berekend hoeveel de rijksbijdrage ten
behoeve van de volwasseneneducatie bedraagt en dat daarom de verplichte samenwerking
in WGR verband kan komen te vervallen. Zij menen voorts dat dit spoort met
het beleid van de Minister van Binnenlandse Zaken om vast te houden aan drie
bestuurslagen en de WGR te beschouwen als een hulpstructuur waarvan gemeenten
gebruik kunnen maken. Bovendien merken zij op dat verschuiving van WGR-grenzen
tot problemen zou kunnen leiden.De leden van de D66-fractie spreken zich uit tegen koppeling van het budget
aan de WGR-gebieden en een te grote status voor de WGR-gebieden. De leden van de CDA-fractie stellen op diverse gronden vraagtekens bij
de voorgeschreven gemeentelijke samenwerking op WGR-niveau, en stellen dat
deze minder voor de hand ligt nu gemeenten contracten sluiten met ROC's. Zij
wijzen op de noodzakelijke democratische legitimatie van het proces van decentrale
besluitvorming en stellen dat nu de bekostiging van de volwasseneneducatie
grotendeels via de gemeenten loopt er geen verlies van betrokkenheid van de
gemeenten mag optreden.Voorts merken deze leden op dat het proces van regionalisatie in de weg
kan komen te staan, nu het proces van «opschalen» van de WGR-regio's
gaande is. Zij wijzen er in dat verband op dat samenwerking op een grootschalig
regioniveau een belemmering kan zijn voor afstemming van educatie op het gemeentelijk
doelgroepenbeleid. Voorts merken zij op dat het ROC toch al te maken krijgt
met meerdere financiers.De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat de verplichte regionale
samenwerking achterhaald is en verwijzen als motivering naar het advies van
de VNG van 12 september 1994, waarvan zij met belangstelling en met een zekere
instemming kennis hebben genomen. Zij vragen om een reactie op dat advies.De ondergetekenden hebben in de beleidsvoorbereiding al met het vraagstuk
van de aansturing van de educatie geworsteld. Uit de reacties op de Kernpuntennotitie
en het (concept)wetsvoorstel blijkt dat zowel verplichte samenwerking op WGR-niveau
als het juist loslaten van de verplichting in het veld voor en tegenstanders
kent die zich herkenbaar in de discussie manifesteren. Door in het wetsvoorstel
een tussenpositie te kiezen, met als regel samenwerking, maar met ruimte om
te besluiten die samenwerking op andere wijze dan via het WGR-samenwerkingsverband
te organiseren, werd verondersteld dat aan partijen voldoende ruimte werd
geboden. Daarbij was het overigens anders dan de leden van de VVD-fractie
dachten niet de bedoeling per gemeente een bijdrage te berekenen, maar was
de gedachte dat een regio-budget zou worden vastgesteld, dat vervolgens aan
de gemeenten zou worden betaald op grond van een door de regio vastgestelde
verdeelsleutel.Maar hoe dit ook zij, gedurende de discussie werd steeds duidelijker,
dat de kracht van de WGR-verplichting aan erosie onderhevig was. Niet alleen
pleitte de VNG, als overkoepelende organisatie voor de gemeenten, met kracht
en met een veelheid aan argumenten voor afschaffing van de verplichte WGR-samenwerking,
maar ook werd uit het KVE-evaluatie-onderzoek van het SCO-Kohnstam-instituut
duidelijk dat de samenwerkingsformule zoals in de KVE via planverplichtingen
vormgegeven, in de praktijk weinig had opgeleverd. Nu ook de grote meerderheid
van de kamerfracties duidelijke kritiek ventileert, achten de ondergetekenden
de tijd gekomen de wettelijke verplichting van samenwerking op WGR-niveau
in het wetsvoorstel te laten vervallen. Dat betekent dat in de nota van wijziging
de afzonderlijke gemeenten budgethouders voor de educatie-middelen worden
en zij, in de vorm van contracten, de middelen bij de instellingen zullen
besteden. Vanzelfsprekend blijft het mogelijk, op basis van vrijwilligheid,
de bestaande samenwerkingsverbanden in stand te houden.Mede naar aanleiding van de vragen van deze leden is er dus voor gekozen
het educatiegeld niet zoals voorgesteld via de regio's aan de gemeenten, maar
rechtstreeks aan de ruim 600 gemeenten toe te delen via objectieve maatstaven.Gehandhaafd blijft daarmee het systeem dat gemeenten voor de eigen inwoners
in beginsel bij alle ROC's educatief aanbod kunnen inkopen. Vanzelfsprekend
zal daarbij voor gemeenten – juist waar het educatie betreft –
van belang zijn dat gemeenten passend aanbod voor de eigen doelgroepen realiseren
en dat aanbod voor die doelgroepen op een passende lokatie in de regio wordt
verzorgd. De consequenties van het verlaten van de verplichting tot samenwerking
op WGR-niveau voor de toekomstige stadprovincies Rotterdam en Amsterdam zullen
te zijner tijd bij de desbetreffende wetsvoorstellen worden behandeld.In reactie op de vraag van de SGP-fractie wordt nog opgemerkt dat de ondergetekenden
mede naar aanleiding van de door deze leden bedoelde reactie van de VNG, voorstellen
om de verplichte regionale samenwerking te laten vervallen en de taken en
middelen rechtstreeks aan de gemeenten toe te delen. 7.2. Het beleidskader educatie, het indicatief overzichtDe leden van de fracties van de VVD en het CDA stellen een aantal vragen
bij de aard en het karakter van het beleidsplan voor de educatie.Zo kunnen de leden van de VVD-fractie zich wel vinden in het algemene
karakter van het beleidskader als algemeen beleidsdocument waarin ontwikkelingen
en trends worden gesignaleerd, maar het verbindend karakter ervan, de aanwijzingsbevoegdheid
en de verbindendverklaring roepen naar het oordeel van deze leden vragen op.
Zij vragen de minister aan te geven hoe deze instrumenten sporen met de decentralisatie-gedachte,
en vragen in relatie tot het landelijk beleidskader of het wetsvoorstel nog
eens aan een dereguleringstoets kan worden onderworpen.Deze leden vragen of niet juist de gemeente zelf het beste in staat is
om te bepalen welke de grootste educatiebehoefte is.Het beleidskader educatie dient naar het oordeel van deze leden heroverwogen
te worden. Deze leden zien meer in het periodiek uitbrengen van een beleidsagenda
educatie en beroepsonderwijs dan in een sturend landelijk beleidskader educatie.
De beleidsagenda zou na overleg met de EB-kamer aan de Tweede Kamer kunnen
worden aangeboden. Deze leden menen dat op deze wijze het ontwikkelingsperspectief
nader kan worden vormgegeven en kan worden bijgesteld.Voorts merken deze leden op dat met name de wens om nationale prioriteiten
te kunnen afdwingen bij deze leden vragen oproept. Zij stellen in dit verband
dat de betreffende passage in de memorie van toelichting duidt op de goede
bedoelingen van de rijksoverheid om aandacht te geven aan bijzondere groepen,
maar dat toch de effecten van het (nationale) doelgroepenbeleid teleurstellend
zijn geweest. Zij menen dat wellicht de gemeenten – beter dan de rijksoverheid
tot nu toe – een samenhangend beleid kunnen voeren om achterstanden
weg te werken, en het aantal mensen dat zich voor de arbeidsmarkt kwalificeert
te vergroten. Vooralsnog kunnen deze leden de noodzaak van een aanwijzingsbevoegdheid
van de minister niet inzien.De leden van de VVD-fractie vragen ook naar de relatie tussen de gemeentelijke
grotendeels meerjarige contracten en het beleidskader, en de rechtsgeldigheid
van contracten in strijd met het landelijke beleidskader. Zij vragen wat er
gebeurt als het landelijk beleidskader gewijzigd wordt en wat de rechtsgeldigheid
is van contracten die niet sporen met het landelijk beleidskader. Zij vragen
of de minister dergelijke situaties heeft voorzien.Voorts vragen deze leden naar de betekenis van het indicatief overzicht
van samenwerkende gemeenten. Zij vragen waarom dit overzicht van afkomstig
dient te zijn van de gemeenten gezamenlijk. Zij achten zo'n overzicht niet
nodig en menen dat de partijen op de markt elkaar snel zullen weten te vinden.
Zij stellen dat het opstellen van zo'n overzicht leidt tot vergroting van
de administratieve lasten voor gemeenten. De leden van de CDA-fractie merken op dat gewaakt dient te worden tegen
te veel bepalingen in de wet die de gemeentelijke autonomie aantasten en regelzucht
met zich mee brengen. Deze leden juichen de beperking van de planverplichtingen
toe omdat dat de gemeentelijke autonomie ten goede komt, maar vragen de bewindslieden
nog eens kritisch te bekijken of er nog meer planbepalingen kunnen vervallen
betreffende het educatieve plan en de subsidiebeschikkingen.In de bij deze nota gevoegde nota van wijziging is mede op basis van de
desbetreffende kritische kanttekeningen van de VVD-fractie en de opmerkingen
van de CDA-fractie, voorzien in het laten vervallen van het landelijk beleidskader.Ondergetekenden zijn van mening dat het gekozen bekostigingsarrangement
voor de educatie dat uitgaat van een decentrale aansturing door gemeenten,
zich niet verhoudt met een landelijk beleidskader waarin dwingend inbreuk
op de gemeentelijke bestemmingsvrijheid kan worden gemaakt. Binnen de kaders
van de wet zijn gemeenten vrij de prioriteiten te stellen en daarvoor het
meest geëigende aanbod te realiseren.Een beleidskader, enkel als beleidsdocument, achten ondergetekenden overbodig
omdat aangenomen mag worden dat de gemeenten geen behoefte zullen hebben aan
een beleidsdocument zonder bijbehorende financiële ondersteuning en bijbehorend
juridisch instrumentarium.De beantwoording van de vraag van de VVD-fractie naar de relatie tussen
de contracten en het beleidskader kan, nu het beleidskader is vervallen, summier
zijn. In het aanvankelijk gekozen stelsel waren de hier bedoelde situaties
inderdaad voorzien. Uitgangspunt was dat de contracten niet door het landelijk
beleidskader terzijde zouden kunnen worden gesteld. Het beleidskader had daardoor
een enigszins vertraagde uitwerking. Gemeenten werden echter wel geacht in
hun contracten rekening te houden met bij het sluiten van het contract bekende,
en in het beleidskader neergelegde nationale prioriteiten. Om te voorkomen
dat gemeenten die prioriteiten zonder dat daarop een sanctie mogelijk zou
zijn niet in hun contracten zouden meenemen, was voorzien in een afdwingbare
aanwijzingsbevoegdheid. Hierdoor zou voor dwingende nationale prioriteiten
in vanaf dat moment te sluiten contracten een voorrangsrecht worden gecreëerd
in die zin dat gemeenten indien zij de nationale prioriteiten niet zouden
volgen bij het aangaan van contractuele verplichtingen, aansprakelijk zouden
kunnen worden gesteld voor de financiële gevolgen van dat nalaten. De
contracten zouden daardoor niet worden aangetast. Het gemeentelijk budget
wel, als gevolg van deze aansprakelijkheid ten opzichte van het Rijk.Overigens was daarbij ook voorzien in overleg en beroep om onredelijke
wetsuitleg te voorkomen.Nu het beleidskader is vervallen, zullen de gemeenten dus geheel vrij
zijn in de besteding van de middelen bij de ROC's.Naar aanleiding van de vraag over het indicatief overzicht wordt het volgende
opgemerkt.Het indicatief overzicht diende verschillende doelen.1. In de eerste plaats was het overzicht bedoeld om ervoor te zorgen dat
de gemeenten in de regio tijdig (voor 1 november) over een door de regio opgesteld
en gelegitimeerd document zouden beschikken dat als basis kon dienen voor
de door gemeenten afzonderlijk of tezamen te sluiten contracten;2. In de tweede plaats bracht het overzicht de noodzakelijke koppeling
aan tussen de verbindende delen van het beleidskader en de contracten. Het
overzicht moest in overeenstemming zijn met het beleidkader; 3. In de derde plaats was het overzicht bedoeld om helderheid te verschaffen
over de beoogde doelstellingen van de gezamenlijke gemeenten zodat ROC's en
commerciële instellingen uit de regio of uit andere regio's daarop konden
anticiperen in hun aanbod en eventueel tijdig de noodzakelijke capaciteit
of deskundigheid konden organiseren.In het wetsvoorstel zoals dat nu als gevolg van bijgevoegde nota van wijziging
luidt, vervalt de noodzaak voor samenwerkende gemeenten om gezamenlijk tijdig
een beleidsdocument vast te stellen.Ook de tweede functie, koppeling aan het beleidskader, vervalt omdat het
beleidskader vervalt.De derde functie vervalt ten dele, ook omdat de commerciële instellingen
geen plaats meer hebben waar het de toedeling van middelen in het veld van
de educatie betreft.Tegen deze achtergrond hebben de ondergetekenden besloten, de verplichting
van het indicatief overzicht te laten vervallen.Andere planverplichtingen dan hier beschreven zijn in het wetsvoorstel
met betrekking tot de educatie niet opgenomen. Overigens wijzen de ondergetekenden
erop dat er ook geen subsidiebeschikkingen meer in het wetsvoorstel zijn geregeld.
Daarvan is bewust afgezien ten gunste van de contractvrijheid tussen gemeenten
en instellingen.Wat betreft de opmerkingen over het nationale doelgroepenbeleid kan de
reactie van de VVD-fractie in die zin worden onderschreven dat het wetsvoorstel
nu juist beoogt een nieuw stelsel van concurrerende voorzieningen in het leven
te roepen die beter dan voorheen via contractuele relaties door gemeenten
kunnen worden benut om te voorzien in de lokale behoeften, eventueel tezamen
met omliggende actoren zoals RBA, JWG en zorginstellingen.Met dit beleid is echter nog geen ervaring opgedaan zodat niet bij voorbaat
gesteld kan worden dat een nationale correctie op basis van zeer concrete
aanwijzingen dat in strijd met het nationale beleidskader is gehandeld, overbodig
is. Toch hebben ondergetekenden op de hierboven toegelichte gronden gemeend
dat, nu van diverse zijden wordt aangedrongen op verdere decentralisatie zonder
correctiemechanismen op nationaal niveau, daaraan gehoor moet worden gegeven.
Evenmin kan immers zonder dat daarmee ervaring is opgedaan, worden gesteld
dat ooit behoefte zal bestaan aan sturing op nationaal niveau van beleid met
betrekking tot nieuwkomers en andere doelgroepen van het educatiebeleid. Ondergetekenden
gaan ervan uit dat alle lokale overheden voldoende zicht hebben op het lokale
belang, en evenzeer op vrijwillige basis en met inzet van voldoende middelen
zullen meewerken aan boven-lokale belangen indien deze zich aandienen. Zou
dit niet het geval zijn, dan kan alsnog overwogen worden de wet op dit punt
te herzien.Nu dus de volledige autonomie voor de educatie bij de gemeenten is komen
te liggen en ook de mogelijkheden voor landelijke sturing zijn vervallen,
is een beleidskader zoals door deze leden voorgesteld niet meer zinvol. Zo'n
document is alleen zinvol indien daarin aan specifieke doelen specifieke middelen
kunnen worden toegekend en op die middelen een zekere – al is het maar
zeer beperkte – sturing mogelijk is. Hierboven is reeds uiteengezet
dat sturing en toedeling van specifieke middelen thans niet meer mogelijk
is. De noodzaak en de zin van een beleidskader zijn hiermee dus ook komen
te vervallen.In antwoord op de vraag van deze leden kan dus worden geantwoord dat ten
volle gehoor is gegeven aan de vraag naar verdere decentralisatie. De individuele
lokale overheden zijn op grond van het in de nota van wijziging neergelegde
stelsel geheel verantwoordelijk, inmenging van andere bestuurslagen
is niet meer mogelijk en rechtstreekse sturing van de centrale overheid is
dus eveneens uitgesloten. 7.3. De educatie-instellingen in relatie tot de toekomstige
ROC's De leden van de CDA-fractie vragen of het juist is dat de educatie-instellingen
mede als gevolg van de 50%-bestedingsverplichting bij ROC's, minder interessante
gesprekspartners zijn geworden in fusiebesprekingen.Zij vragen of de bekostiging van de educatie als een financieel risico
wordt ervaren en of er om die reden huivering zal ontstaan om met educatie-instellingen
te fuseren.Zij vragen de bewindslieden op welke wijze wordt getracht, de genoemde
ontwikkeling te voorkomen.Ook de leden van de PvdA-fractie kunnen zich voorstellen dat het voor
een ROC in wording niet interessant meer is om bijvoorbeeld met een instelling
voor VAVO te fuseren. Om die reden achten zij het verstandig dat vastgelegd
wordt dat alle rijksgelden besteed moeten worden in een ROC.De leden van de SGP-fractie stellen tegen de achtergrond van de breedte-eis
bij ROC-vorming de betekenis van VAVO en Basiseducatie aan de orde. Zij vragen
naar een inschatting van het perspectief van deze onderwijssoorten.Zij vragen zich met name af of het VAVO als tweede kans onderwijs niet
minder wordt, nadat een zekere inhaalslag heeft plaatsgevonden, en of het
bij het VAVO niet vooral gaat om het Nederlands als tweede taal. Zij vragen
naar aanleiding hiervan naar de verschillen per regio en de consequenties
die daaraan dienen te worden verbonden.Het is juist dat uit – onder meer de via de procescoördinatie
BVE ontvangen – reacties uit het EB-veld blijkt, dat een deel van met
name de confessionele instellingen voor basiseducatie nog niet volledig en
formeel participeren in het proces van ROC-vorming. De oorzaak daarvan lijkt
echter niet zozeer gelegen te zijn in de positie die de basiseducatie inneemt,
als wel eerder gezocht te moeten worden in het vinden van een geschikte samenwerkingsvorm
met de juiste fusiepartner.Voor het overige kan worden gemeld dat basiseducatie in vrijwel alle ROC-initiatieven
meedraait.De stelling als zou hier sprake zijn van minder interessante partners
in de fusiebesprekingen wordt dan ook op dit moment door de feitelijke stand
van zaken van het ROC-proces niet bevestigd.Ook voor VAVO geldt dat het huidige beeld een redelijke participatiegraad
in het proces van ROC-vorming te zien geeft.Hoewel dus geen sprake lijkt te zijn van een beperkte participatie van
instellingen van basiseducatie in ROC's, kan niet worden ontkend dat zo'n
situatie wel zou kunnen ontstaan als het bekostigingsarrangement van de educatie
risico's voor de instellingen zou inhouden. Mede om deze reden is door de
eerste ondergetekende op dit punt een wijziging aangebracht in de voorgestelde
systematiek van bekostiging. De risico's voor de bekostiging van de educatie
worden – zoals ook uit de hieronder nog volgende toelichting over het
bekostigingsarrangement voor de educatie zal blijken – daarmee volledig
weggenomen.In het nu voorziene gewijzigde bekostigingsmodel voor de VE is afgezien
van de 50% bestedingsvrijheid en wordt voorgesteld alle middelen in te zetten
bij ROC's. Mede daarom kan vanuit de toekomst en de toekomstige systematiek van de
WEB gedacht, niet anders worden geconcludeerd dan dat juist de instellingen
voor de educatie een uiterst belangrijke functie zullen hebben en steeds belangrijker
zullen worden voor ROC's waar het gaat om het realiseren van goede toeleidende
trajecten en opvang van leerlingen die op een bepaald terrein nog niet aan
een beroepsopleidend traject kunnen of willen deelnemen.Bovendien zullen zodra een meer op output gericht bekostigingsstelsel
voor het beroepsonderwijs wordt gerealiseerd, ROC's er alle belang bij hebben
om op maat toegesneden educatietrajecten te kunnen verzorgen en op die manier
meer leerlingen dan voorheen tot een diploma in het beroepsonderwijs te kunnen
opleiden. Juist de trajecten die voorheen basiseducatie waren en de trajecten
die voorheen in het vormingswerk werden gegeven, kunnen daarbij van essentieel
belang zijn voor het succesvol opereren van instellingen en voor het organiseren
van voldoende wervingskracht voor de leerlingenpopulatie van het ROC.Om deze redenen zijn ondergetekenden niet zo bezorgd over het toekomstige
belang en de toekomstige positie van de basiseducatie in de ROC's.Voor de betekenis van het VAVO kan aan bovenstaande uiteenzetting over
de basiseducatie het volgende worden toegevoegd.Het VAVO heeft in de loop van de jaren inderdaad niet steeds dezelfde
functie vervuld. Geconstateerd kan worden dat het onderwijs in het Nederlands
als tweede taal met name waar het onderwijs op gevorderd niveau betreft, een
relatief dominante positie in het VAVO is gaan innemen (ongeveer 20%). Dat
neemt niet weg dat daarnaast op een breed terrein andere VAVO-activiteiten
plaatsvinden. In hoeverre de hier gesignaleerde ontwikkeling zich ook in de
toekomst zal voortzetten en daar voor het VAVO consequenties aan verbonden
zijn, zal in belangrijke mate afhangen van de prioriteiten die op gemeentelijk
niveau worden gesteld. Daarnaast zal voor de toekomstige positie van het VAVO
van betekenis zijn of de activiteiten en de daarmee verbonden kosten zodanig
kunnen worden afgestemd op de gemeentelijke vraag, dat daar een marktpositie
gegarandeerd blijft. Garanties kunnen in dit verband niet worden gegeven.
Wel is duidelijk dat de VAVO-instellingen zich in het verleden steeds buitengewoon
goed hebben aangepast aan wisselende groepen deelnemers en wisselende afnemers.
Niet uit te sluiten valt dat het VAVO-onderwijs voorzover daar op termijn
onvoldoende vraag naar zou zijn op gemeentelijk niveau, in aansluiting daarop
op de particuliere onderwijsmarkt, met toepassing van de voor contractactiviteiten
geldende regels, een herkenbare positie zou krijgen. Daarbij zullen ongetwijfeld,
en dat valt ook niet te vermijden gezien de volledig regionale sturing van
de educatie, lokale en regionale verschillen optreden. 7.4. Bekostigingsmethodiek educatie en bestedingsvrijheid
van gemeentenDe leden van diverse fracties (PvdA, D66, CDA, VVD, GPV) plaatsen vraagtekens
bij de voorgestelde bestedingsvrijheid van 50% van de educatiemiddelen van
gemeenten bij commerciële onderwijsinstellingen.Een aantal fracties vraagt om inperking van de bestedingsvrijheid van
gemeenten bij het inkopen van de educatie.De leden van de fractie van de PvdA zijn van mening dat oormerking van
de gelden alleen niet genoeg is. Naar het oordeel van deze leden zou er geen
sprake moeten zijn van bestedingsvrijheid buiten de bekostigde instellingen.
Zij pleiten voor een bestedingsverplichting bij de ROC's, en achten het wenselijk
en verstandig dat alle rijksgelden in een ROC besteed zullen worden. Ook de leden van de CDA-fractie vragen helderheid over de bestemming van
de gelden naast de reguliere onderwijsvoorzieningen, en vragen waarom in de
wet een beperking is opgenomen. In dat verband vragen zij tevens hoe met wachtgeld
wordt omgegaan als de contracten wijzigingen.In dit kader maken de leden van de CDA-fractie er melding van dat om de
druk op de wachtlijsten NT2 te verminderen door gemeenten commerciële
instituten worden ingeschakeld die naar het oordeel van deze leden de bovenkant
van de markt «afromen». Zij vragen of de bewindslieden van deze
ontwikkeling op de hoogte zijn en wat daarvan de gevolgen zijn voor de huidige
onderwijsvoorzieningen en de kwaliteit van de opleidingen.De leden van het CDA wijzen voorts op de mogelijkheid van een basisbekostiging
voor basisvoorzieningen in de educatie en stellen dat daarmee waarborgen worden
geschapen voor kwalitatieve instellingen die inspelen op de door de overheid
aangewezen aandachtsgebieden enerzijds, en die de marktwerking anderzijds
niet in de weg staan.De leden van de fractie van de VVD vragen naar de argumenten voor het
vastleggen van het maximumpercentage voor de bestedingen van de gemeenten,
en willen graag inzicht in de verhouding tussen de rijksbijdrage en de eigen
middelen van de gemeenten ten behoeve van de educatie.Zij vroegen voorts waarom de besteding van contractactiviteiten bij bekostigde
instellingen eveneens als besteding bij commerciële instellingen wordt
beschouwd.De leden van de fractie van D66 zijn ontevreden over de onduidelijkheid
die bestaat over de wijze van bekostiging van de basiseducatie en het volwassenenonderwijs,
vanaf het moment dat deze instellingen deel uitmaken van een ROC. Zij menen
dat het geld in principe naar de gemeente moet gaan, met de verplichting deze
middelen in de eigen regio te besteden. De huidige verdeelsleutel van 50%/50%
vinden deze leden uit de lucht gegrepen; zij willen pas over percentages spreken
als duidelijk is waar gemeenten het geld aan besteden.De leden van de CDA-fractie betwijfelen voorts of «het voorgestelde
opslagsysteem» een passend instrument is voor de bekostiging van educatieve
activiteiten. Zij vragen de bewindslieden daar nog eens op in te gaan.Deze leden vragen tevens op welke wijze meerjarige contracten worden gestimuleerd
en welke rol de minister van OCenW daarin kan spelen. Voorts vragen zij naar
de positie van de VNG daarbij. Tevens vragen deze leden naar helderheid over
de bekostiging van de educatie. In het bijzonder willen zij weten of het gaat
om een doeluitkering en of alsnog bekostiging via het gemeentefonds wordt
overwogen.Ook de leden van de GPV-fractie plaatsen vraagtekens bij de rol van gemeenten
bij de bekostiging van de educatie.Zij stellen dat de continuïteit van het educatie-aanbod per instelling
niet gewaarborgd is en vragen zich af hoe dit zich verhoudt tot het streven
om educatie en beroepsonderwijs zich in elkaars verlengde te laten ontwikkelen.
Deze leden vragen of er geen versnipperde situatie zal ontstaan met onzekerheid
op het gebied van de werkgelegenheid.Voorts willen zij weten wat voor de instelling het gevolg is van verlies
van werkgelegenheid als gevolg van gemeentelijke beslissingen. Tevens vragen
zij of de doelstelling van maatwerk binnen de instelling in gevaar komt door
het uitbesteden aan commerciële instellingen, en vragen zij zich af hoe
dat zich verhoudt met de doelstelling van de ROC-vorming. Zij pleiten er voor de gelden van de educatie via de instellingen te laten
lopen, en vragen zich af of er dan niet sprake is van een juistere verantwoordelijkheidsverdeling.In reactie op deze kritiek van de fracties is in het wetsvoorstel wijziging
gebracht in de bestedingsverplichting van 50% van de educatiemiddelen bij
het bekostigde onderwijs. Bepaald is dat gemeenten het totale bedrag van de
middelen voor educatie bij een ROC moeten besteden. Het percentage van 50%,
dat aanvankelijk ter bescherming van de reguliere onderwijsinstellingen in
het wetsvoorstel was opgenomen, is dus verhoogd tot 100%. Dat betekent dat
thans alle middelen die zijn bestemd voor educatie en de daaronder vallende
doelgroepen, moeten worden besteed bij een ROC.Daardoor zullen naar verwachting minder verschuivingen in de bestaande
situatie optreden dan in het voorziene systeem waarin de gemeenten voor de
helft vrij waren de middelen ten behoeve van een doelgericht educatiebeleid
op een vrije markt te besteden.Overigens sluiten de ondergetekenden niet uit, dat in de toekomst alsnog
een zekere mate van bestedingsvrijheid voor gemeenten kan worden gegeven in
de richting van het niet bekostigde onderwijs.Omdat voor de bepaling van de mate waarin deze eventuele besteding van
gelden bij commerciële instellingen mogelijk zal zijn, een wijziging
van de WEB noodzakelijk is, kan tegen de tijd dat zulks wordt overwogen, worden
bezien of de argumenten die thans de grondslag vormen voor de 100% bestedingsverplichting
nog in dezelfde mate gelden.Alsdan kan ook worden bezien of de vrees van de leden van de CDA-fractie
dat sprake zou zijn van commerciële instituten die in het kader van het
NT2 onderwijs de bovenkant van de markt zouden «afromen», enige
grond heeft. Vooralsnog hebben ondergetekenden geen aanwijzingen dat daarvan
op grote schaal sprake is. Eerder bestaat de indruk dat mede als gevolg van
de inzet van commerciële instellingen in een optimaal tempo is gewerkt
aan het wegwerken van bestaande wachtlijsten op het terrein van het Nederlands
als tweede taal, en dat een dergelijk resultaat met het enkel inzetten van
de bestaande voorzieningen niet mogelijk was geweest. Dat daarbij sprake zou
zijn van kwaliteitsverlies is niet aannemelijk omdat juist voor deze opleidingen
een staatsexamen bestaat dat garandeert dat degenen die dat examen behalen
ook een zodanige kennis hebben dat op de betreffende niveaus aan de Nederlandse
samenleving kan worden deelgenomen.Met de hier voorgestelde bekostigingsmethodiek voor de educatie is de
door de CDA-fractie voorgestelde suggestie voor een basisbekostiging komen
te vervallen. Deze gedachte lag inderdaad ten grondslag aan het aanvankelijk
voorgestelde systeem van 50% verplichte besteding bij ROC's. Het beleidskader
gaf daarbij de mogelijkheid om aandachtsgebieden aan te wijzen.In het in deze nota gepresenteerde voorstel is dit systeem verlaten, en
gekozen is voor een 100% gegarandeerde besteding bij ROC's en maximale autonomie
voor gemeenten. Beide systemen kunnen niet gelijktijdig worden ingevoerd.Overigens blijft wel het systeem gehandhaafd dat gemeenten met ROC's contracten
sluiten, en dat in de prijs die het ROC voor de activiteiten rekent, een opslagpercentage
voor mogelijke wachtgelden is meegenomen. Dit opslagpercentage zal bij langlopende
contracten lager kunnen zijn dan bij kortlopende contracten. Daarom wordt
ervan uitgegaan dat indien de gemeente voor een structurele taak contracten
sluit, deze in beginsel voor een langere duur zullen worden aangegaan. Toch
is denkbaar dat er op lokaal niveau omstandigheden zijn die kortlopende contracten
wenselijk maken in verband met het gemeentelijk beleid. Daarbij
kan bijvoorbeeld gedacht worden aan tijdelijke opvang van grote aantallen
nieuwkomers in een bepaalde gemeente. In dat geval zal de gemeente rekening
moeten houden met een hoger opslagpercentage voor wachtgelden, tenzij samen
met andere gemeenten, bijvoorbeeld in de regio, wèl een meerjarig aanbod
bij een ROC kan worden ingekocht. De eerste ondergetekende is bij het sluiten van contracten tussen gemeenten
en ROC's over educatie in beginsel geen enkele rol meer toebedacht.De enige uitzondering op deze regel wordt gevormd door de nieuw toegevoegde
bepaling waarin gelden beschikbaar kunnen worden gesteld voor de inburgering
in de Nederlandse samenleving ten behoeve van groepen deelnemers met een niet
Nederlandse culturele achtergrond.Met de hierbedoelde wijzigingen ten opzichte van de aanvankelijk voorgestelde
bestedingsvrijheid van de gemeenten is overigens niet gezegd dat de gemeentelijke
zeggenschap over die middelen beperkt is. Sterker nog, omdat tevens in de
nota van wijziging is voorzien in het vervallen van het landelijke beleidskader
voor de educatie, is de gemeentelijke zeggenschap maximaal uitgebreid en is
het voor de rijksoverheid op geen enkele wijze meer mogelijk, nog sturing
aan de reguliere educatie-middelen te geven. Indien gemeenten besluiten activiteiten
op het terrein van het Nederlands als tweede taal voorrang te geven boven
de andere educatie-activiteiten, is daar alleen op lokaal niveau via de democratische
procedures wijziging in te brengen. Wel wordt van gemeenten een adequate verantwoording
verwacht.De VNG heeft zoals dat ook op overige terreinen van gemeentelijk beleid
het geval is, een belangrijke functie bij de ondersteuning van gemeenten waar
het hun beleid en hun belangen betreft, maar geen expliciete wettelijke taak
in dit kader.Hiermee is tevens ingegaan op de vraag van de leden van de PvdA-fractie
naar de mate van sturing en de mate van dwingendheid van de rol van de landelijke
overheid. Ook in paragraaf 7.5 van deze nota wordt op die vraag nog teruggekomen.Op het terrein van de educatie wordt, voorzover het de reguliere middelen
betreft, deze rol teruggebracht tot het op basis van objectieve parameters
toedelen van gelden aan gemeenten. Sturing of controle op besteding van middelen
is geen taak van de centrale overheid meer. Deze taak is in het voorliggende
wetsvoorstel, zoals gewijzigd via de voorgestelde nota van wijziging, geheel
overgedragen aan de individuele gemeenten, die indien zij dat wensen kunnen
samenwerken.Toedeling van middelen aan de gemeenten ten behoeve van educatie geschiedt
alleen op grond van de in de wet genoemde objectieve maatstaven. Op dit beginsel
past zoals hierboven reeds is vermeld, één uitzondering, namelijk
waar het betreft de mogelijke toedeling van middelen exclusief bestemd voor
inzet in het kader van inburgeringstrajecten voor nieuwkomers. Gezien de fluctuaties
in omvang en spreiding van nieuwkomers moet serieus rekening gehouden worden
met de mogelijkheid dat voor langere tijd vastgelegde objectieve maatstaven
in onvoldoende mate mogelijkheden bieden om flexibel in te spelen op deze
fluctuaties. Gezien de verantwoordelijkheid van de rijksoverheid ten aanzien
van het toelatingsbeleid, dient ook de mogelijkheid aanwezig te zijn dat de
rijksoverheid specifiek beleid voert ten aanzien van het educatieve aanbod
voor de categorie nieuwkomers. Daartoe is in de nota van wijziging een artikel
opgenomen dat hiertoe de basis biedt. Onder meer wordt hiermee mogelijk gemaakt
dat ook vanuit de OCenW-begroting middelen specifiek worden ingezet ten behoeve
van inburgeringstrajecten voor nieuwkomers, zoals aangeduid in
het regeerakkoord. Deze middelen kunnen dan door de rijksoverheid rechtstreeks
en zo nodig op zeer korte termijn bij een of meer gemeenten worden ingezet.
Gezien het speciale karakter van deze specifieke middelen is er tevens in
voorzien dat aan de bestemming gericht voorwaarden kunnen worden verbonden
en op die wijze sturing van de inzet van de middelen kan worden bereikt. De
objectieve maatstaven kunnen wel voorzien in een zogenoemd «koppengeld»
per nieuwkomer. Dat impliceert dat in de toewijzing van de educatiegelden
per nieuwkomer rekening kan worden gehouden met een extra besteedbaar bedrag.
Hoe deze bedragen zullen worden aangewend op het gemeentelijk niveau is echter
een gemeentelijke verantwoordelijkheid die niet op grond van bovenlokale of
nationale belangen kan worden doorkruist.Overigens blijft de toedeling van middelen, zoals de leden van de CDA-fractie
terecht stellen, wel via een doeluitkering ten behoeve van het onderwijs op
het terrein van de educatie aan de gemeenten uitgekeerd worden.Toedeling via het gemeentefonds wordt niet overwogen onder meer omdat
op geen enkele wijze is gebleken dat voor de bestemming van de gelden een
ruimere bestemmingsmogelijkheid dan educatie wenselijk of noodzakelijk zou
zijn. Eerder kan worden gesteld dat het niveau van de middelentoedeling reeds
zodanig beperkt is dat bestemming voor andere doelen vanuit een integrale
verantwoordelijkheid voor onderwijsbeleid niet verdedigbaar is.Het opslagsysteem waar de leden van de CDA-fractie kennelijk op doelen
is niet bedoeld voor educatieve activiteiten.Het doel van dit systeem is, zoals reeds in de memorie van toelichting
verwoord, de instroom en het prestatieniveau van doelgroepen in het beroepsonderwijs
te versterken.Voor deze doelgroepen, waarbij primair wordt gedacht aan personen met
een te laag instroomniveau om het reguliere beroepsonderwijs zonder aanvullende
ondersteuning te kunnen volgen, wordt via een algemene opslag op de instroom
of op het behalen van het diploma, extra financiële armslag geboden om
naar eigen goeddunken bijvoorbeeld door tijdens de opleiding extra faciliteiten
te bieden of voorafgaand daaraan een aanvullende extra scholing mogelijk te
makenvoor deze doelgroepen toch het behalen van een beroepskwalificatie mogelijk
te maken.Deze opslag zal per definitie een relatief beperkt karakter hebben en
is dus ook niet bedoeld voor het realiseren van andere dan beroepsopleidingstrajecten.
Educatieve trajecten worden door de gemeenten gerealiseerd. Zou blijken dat
daarvoor extra middelen nodig zijn, dan zouden die niet via een opslag op
het beroepsonderwijs, maar via een verhoging van de educatiebudgetten of via
toevoeging van eigen gemeentelijke middelen moeten worden verkregen.In dit verband wordt – in reactie op de vraag van de VVD-fractie
over de gemeentelijke bijdragen – nog opgemerkt dat geen volledig inzicht
bestaat in de bestedingen die de gemeenten uit eigen middelen aan educatieve
activiteiten doen. Wel beschikken de inspectie en SVE op grond van de zogenoemde
monitoring in het kader van het actieprogramma «Weg met de wachtlijsten»
over enig inzicht in gemeentelijke bestedingen. Bij brief van 16 maart 1994
zijn de eerste monitoringrapporten van deze beide instanties door de eerste
ondergetekende aan de Kamer aangeboden. Binnenkort zullen de vervolgrapportages
m.b.t. het jaar 1994 aan de Kamer worden gezonden.De vraag van de leden van de fractie van D66 naar de positie van de VE
in ROC's berust op een misverstand. Het is niet de bedoeling de educatie pas op het moment dat instellingen
onderdeel uitmaken van een ROC, volgens de nieuwe systematiek te gaan bekostigen.
De nieuwe bekostiging voor de educatie gaat op 1 januari 1997 voor het gehele
veld van de educatie in.De vraag van de leden van de VVD-fractie naar de besteding van contractactiviteiten
bij bekostigde instellingen verliest weliswaar zijn relevantie, maar geeft
ondergetekenden de gelegenheid een veel voorkomend misverstand te verhelderen.In de discussies over contractactiviteiten treedt regelmatig verwarring
op over het begrip contractactiviteiten. Dat is ook niet vreemd omdat feitelijk
in de WEB op verschillende plaatsen over contracten en contractactiviteiten
wordt gesproken, terwijl deze begrippen niet steeds hetzelfde betekenen. Het
begrip «Contractactiviteiten» wordt gebruikt voor de commerciële
activiteiten van bekostigde instellingen, die geheel buiten de reguliere geldstroom
en buiten de reguliere onderwijsopdracht van de instelling om plaatsvinden,
en betrekking hebben op de in de wet voorziene mogelijkheid van bekostigde
instellingen om binnen de wettelijke kaders contractactiviteiten uit te voeren.
Voor de besteding van de middelen voor de educatie is sprake van gewone civielrechtelijke
contracten tussen gemeenten en instellingen. Vanuit de instelling gezien zijn
dit geen contractactiviteiten, maar activiteiten in het kader van de educatie
waarover een contract met een gemeente is gesloten.De contractactiviteiten van de instelling werden derhalve als commerciële
activiteiten beschouwd en niet als onderwijs op het terrein van de educatie
of als regulier bekostigd beroepsonderwijs.In reactie op de vragen van de SGP-fractie wordt aan het bovenstaande
nog toegevoegd dat deze leden naar het oordeel van ondergetekenden het educatieve
aanbod teveel benaderen vanuit het belang van de instelling als entiteit.
Hoewel ook dat belang een zekere bescherming verdient, is in het wetsvoorstel
uitdrukkelijk gekozen voor een andere lijn. Het uitgangspunt is dat zoveel
als mogelijk tot stand moet worden gebracht een aanbod dat zoveel mogelijk
is afgestemd op de belangen van de burgers die behoefte hebben aan educatief
aanbod. De gemeentelijke democratie is daarbij gekozen als hulpmiddel om de
prioriteiten tussen burgers te ordenen en te rangschikken volgens belangrijkheid.
Continuïteit van aanbod bij bekostigde instellingen is in dit systeem
geen doel op zich maar het resultaat van een gemeentelijk gesanctioneerde
vraag van deelnemers naar educatieve activiteiten.Hetzelfde geldt voor versnippering als het mogelijk gevolg van diversiteit
van de gemeentelijke vraag. Daarbij wordt er van uitgegaan dat gemeenten hun
eigen belang en dat van hun burgers goed kunnen inschatten en daarom ter vermijding
van versnippering zoveel mogelijk zullen trachten de vraag te bundelen en
eventueel gezamenlijk bij een bepaald (eventueel op het betreffende terrein
gespecialiseerde) ROC hun educatiemiddelen zullen besteden.Dit systeem kan er zoals deze leden opmerken, inderdaad toe leiden dat
een instelling werkgelegenheid verliest en dat een andere instelling in de
plaats daarvan werkgelegenheid wint. Het totale budget wordt immers, zoals
is toegelicht, bij ROC's besteed.In de gemeentelijke contracten zal rekening worden gehouden met een normale
wachtgeldopslag zodat de instelling de bijdrage aan de daarvoor bestaande
instanties kan afdragen en de betreffende personeelsleden recht op wachtgeld
hebben conform de geldende regels.De ontwikkeling van het beroepsonderwijs en de educatie zoals in het wetsvoorstel
voorzien, gaat ervan uit dat gemeenten binnen ROC's de middelen besteden voor
de educatie en dat daarmee binnen de betreffende ROC's een zo groot mogelijke
koppeling tussen educatie en beroepsonderwijs kan worden gerealiseerd. Deze
ontwikkeling voorziet expliciet niet in het per definitie op
kosten van de gemeenschap handhaven van educatief aanbod, ook in situaties
waarin gemeenten daaraan geen prioriteit geven. Zulk aanbod dient te worden
overgelaten aan de commerciële educatie-markt.Zoals eerder toegelicht, is de mogelijkheid van het besteden van educatiemiddelen
op de commerciële markt vervallen, zodat de vraag van de SGP-fractie
of dit zich wel verhoudt met maatwerk binnen de instelling onbesproken kan
blijven.Overigens wordt in dit verband nog wel opgemerkt dat samenwerking tussen
particuliere instellingen en bekostigde instellingen, zoals die nu ook reeds
op een aantal lokaties plaatsvindt, minstens zo goed en soms zelfs beter kan
leiden tot maatwerktrajecten voor de betreffende deelnemers. Het verschil
is dan wel dat het voortraject, bestaande uit een commercieel traject, niet
wordt bekostigd. Ook is duidelijk dat het maatwerk in die situatie slechts
ten dele door het bekostigde onderwijs wordt geleverd.Zoals uit dit antwoord blijkt, zijn ondergetekenden niet van mening dat
de educatiemiddelen beter via de instelling kunnen lopen. Gegeven de per definitie
beperkte geldstroom voor educatieve activiteiten bestaat behoefte aan een
democratisch gelegitimeerde instantie die behoeften van burgers afweegt. De
instelling kan die positie niet op die wijze vervullen. 7.5. Specifieke doelgroepen/inburgeringsprogramma'sDe leden van de fractie van de PvdA stellen dat bij de openbare aanbesteding
van de basiseducatie ook nu al sprake zou zijn van een verschoolsing en een
achteruitgang van de individualiserende aanpak op maat. Deze leden zijn er
dan ook niet gerust op dat via decentralisatie gemeenten, RBA's en scholen
tot een sluitende aanpak van het regionale onderwijsaanbod kunnen komen. Ook
op dit moment hebben immers de RBA's scholingsmiddelen aangewend om bezuinigingen
op het eigen apparaat te kunnen ontzien. Zij vragen zich in dat kader af welke
gremia op welke wijze verantwoordelijkheid moeten krijgen om regionaal invulling
te geven aan het aanbod. Zij vragen eveneens zich af hoe dwingend de sturende
en coördinerende rol van de landelijke overheid moet zijn en tot hoever
deze moet gaan. Ook vragen zij hoe dwingend hierbij de samenwerking en bekostiging
dient te zijn tussen RBA en JWG-organisaties, erkende instellingen voor geestelijke
volksgezondheidszorg, jeugdhulpverlening en maatschappelijk- en sociaal cultureel
werk in de regio opdat de toegankelijkheid voor specifieke doelgroepen, zoals
WSW-deelnemers, randgroepjongeren, kinderen van migranten etcetera, aan het
beroepsonderwijs en de educatie voor volwassenen behouden blijft.Gesteld wordt dat educatie meer moet zijn dan alleen activiteiten die
direct of indirect naar een beroepskwalificerende opleiding of naar de arbeidsmarkt
leiden. De leden van de PvdA-fractie vragen zich in dat verband af of –
als straks meer decentraal het educatieve aanbod geregeld gaat worden –
niet het gevaar dreigt dat slechts inburgeringsprogramma's gefinancierd zullen
worden, en dat als gemeentes slechts 50% van het toegekende budget binnen
het ROC hoeven te besteden, versnippering en uitholling van het ROC te vrezen
valt.De leden van de CDA-fractie vragen hoe de projectmatige werkwijze en financiering
moet worden gezien in relatie tot de structurele taak van de inburgeringsfunctie.
De leden van deze fractie stellen voorts dat handhaving van de doeluitkering
verplichtingen ten opzichte van instellingen schept. Zij vragen in dat verband
naar eisen en voorwaarden aan instellingen. Zij vragen zich af
of door de bewindslieden ook aandachtsgroepen in de samenleving zullen worden
aangewezen.De zorg voor specifieke doelgroepen is, nu in de nota van wijziging van
het wetsvoorstel de verplichte regionale samenwerking is vervallen, en het
beleidskader educatie geen functie meer vervult, met uitzondering van de toegevoegde
bepaling met betrekking tot inburgering, geheel overgelaten aan het lokale
niveau van de individuele gemeente. Elke gemeente kan daaraan een eigen invulling
geven die naar het idee van die gemeente het beste spoort met het lokaal noodzakelijke
beleid.De regeling voor de inburgering via een afzonderlijk toewijzingsinstrumentarium
zoals nu wordt voorgesteld. is hierboven in paragraaf 7.4 van deze nota uitvoerig
toegelicht.Voor al het overige kan binnen de grenzen van de landelijke kwalificatiestructuur
voor de educatie regionaal nader invulling gegeven worden aan de inhoud en
vormgeving van het aanbod. De ROC-vorming maakt het mogelijk om allereerst
'in eigen huis' tot maatwerk te komen op het vlak van de aansluiting tussen
de onderscheiden trajecten tussen beroepsonderwijs en volwasseneneducatie. Het is een kerntaak van het ROC om voldoende toegankelijkheid (evenals
voldoende rendement) te realiseren. Derhalve is het ROC volledig verantwoordelijk
voor de wijze waarop het de toegankelijkheid verbetert. De overheid –
en in het geval van de educatie dus de lokale overheid – is in deze
stimulerend. De instellingen zullen over de bereikte resultaten op het vlak
van de toegankelijkheid en het doelgroepenbereik publiekelijk verantwoording
dienen af te leggen en zullen ook voor zover het het beroepsonderwijs betreft,
door de overheid en voorzover het de educatie betreft mogelijk door de gemeenten,
op de bereikte resultaten worden afgerekend.Het ROC heeft nadrukkelijk andere actoren nodig om de taken en missie
te kunnen volbrengen. Zo is het ROC voor het beroepsonderwijs mede afhankelijk
van de beschikbaarstelling van praktijkplaatsen enbegeleiding door het regionale
bedrijfsleven. Maar ook op het terrein van de educatie zal het ROC, al dan
niet door de gemeenten daartoe gestimuleerd, om tot een deugdelijke organisatie
van vraag en aanbod te komen, contacten moeten onderhouden met de door de
leden van de PvdA-fractie genoemde organisaties. Zo zal bijvoorbeeld voor
een adequate opvang van de moeilijke groepen voortijdig schoolverlaters van
instellingen mogen worden verlangd dat intensieve contacten worden onderhouden
met organisaties op het terrein van de jeugdhulpverlening. Door een goede
interactie met actoren in de regio kan het ROC het opleidingsaanbod afstemmen
op zowel de regionale vraag als het regionale aanbod van potentiële deelnemers
met inbegrip van prioritaire doelgroepen. De regionale vraag kan kenbaar worden
gemaakt door het regionale bedrijfsleven en de arbeidsvoorzieningsorganisatie
en op het vlak van de educatie in het bijzonder door gemeenten. Intermediaire
organisaties zoals AOB's en GMD's, evenals doelgroeporganisaties, kunnen behulpzaam
zijn bij het transparant maken van de (potentiële) opleidingsbehoefte
onder specifieke doelgroepen. De RBA's en de JWG-organisatie zullen dan ook
niet langer regionaal maar lokaal met gemeenten moeten spreken over de lokale
besteding van de middelen en de invulling die daaraan wordt gegeven. Wel blijft
het vanzelfsprekend mogelijk dat op regionaal niveau samenwerkingsarrangementen
ontstaan. Het ligt voor de hand dat de lokale overheid dergelijke arrangementen
steunt.Op het terrein van de educatie is de planningsbevoegdheid gedecentraliseerd
naar de individuele gemeenten. De directe relatie tussen de betrokken doelgroepen
en de lokale overheid, ook op andere terreinen dan het onderwijs, zal naar
verwachting de mogelijkheden voor samenwerking en waar nodig
integratie van lokaal noodzakelijke voorzieningen versterken en daarmee ten
goede komen aan de beoogde deelnemers. De gemeente kan de besteding van de
middelen koppelen aan gemeentelijk beleid dat is gericht op dezelfde doelgroepen.
Mocht de toegankelijkheid van specifieke doelgroepen in het gedrang komen,
dan kunnen de gemeenten nadere prioriteiten vastleggen in de contracten met
de instellingen.Daarbij is overigens wel de vraag of het wenselijk is dat de lokale overheid
via regionale arrangementen alle middelen inzet bij het ROC of de ROC's uit
de eigen regio. Evenzeer denkbaar is dat omdat een ROC uit een andere regio
op deelterreinen een passender of beter op de doelgroepen in die gemeente
afgestemd aanbod realiseert, met die ROC contracten worden gesloten voor onderwijsaanbod
in de betreffende gemeente ten behoeve van doelgroepen. Indien gemeenten op
deze wijze van hun bestedingsvrijheid gebruik maken, kan tussen de ROC's zowel
concurrentie als ook specialisatie ontstaan. Dit kan de kwaliteit van het
onderwijsaanbod bevorderen en de doelgerichtheid daarvan op grond van een
gemeentelijk wensenpakket versterken.Verder wordt in dit kader nog opgemerkt dat zoals eerder toegelicht, de
verplichte besteding van de educatiemiddelen voor 100% bij de ROC's ligt.
Daarmee is gegarandeerd dat educatiemiddelen bij instellingen van voldoende
kwaliteit worden besteed: de eisen en voorwaarden die aan ROC's worden gesteld
zijn in de wet geformuleerd.Vanzelfsprekend staat het gemeenten echter vrij, aanvullende eisen contractueel
te regelen met het oog op een zo goed mogelijke besteding van de gemeentelijke
middelen en een optimaal resultaat ten behoeve van de doelgroepen waarvoor
deze middelen door gemeenten zullen worden ingezet.Het ligt niet in de bedoeling dit naar de mening van ondergetekenden sluitende
systeem nog nader te belasten door waar het de aanwijzing van de aandachtsgroepen
van de educatie betreft in te grijpen in die gemeentelijke autonomie. Nu het
beleidskader educatie in de wet is vervallen, ontbreken daarvoor verder –
afgezien van de regeling voor de inburgering – ook de mogelijkheden.In het overgangstraject dat in gang zal moeten worden gezet met het oog
op een optimale inwerkingtreding van de WEB en in de nieuwe bekostigingssystematiek,
zal de overheid overigens wel gerichte stimulansen verlenen om betrokken actoren
in de regio organisatiepatronen te laten ontwikkelen die leiden tot intensieve
samenwerking met de instellingen voor beroepsonderwijs en volwasseneneducatie.
Dit overgangstraject is nader beschreven in hoofdstuk 23 van deze nota.Verder wordt nog opgemerkt dat ondergetekenden – anders dan de leden
van de CDA-fractie – in het structureel op grond van objectieve maatstaven
toedelen van een bedrag aan gemeenten, zoals thans in het wetsvoorstel wordt
voorzien ten behoeve van de educatie, geen projectmatige werkwijze en evenmin
een projectmatige financiering zien. De middelen voor de educatie zijn op
meer dan één onderdeel van de educatiemiddelen bepaald niet
alleen bedoeld voor projecten, maar evenzeer voor de structurele taken op
genoemd terrein.Een van die structurele taken kan zijn de zorg voor de inburgeringsfunctie,
maar evenzeer kan meer in het algemeen gedacht worden aan de zorg voor specifieke
doelgroepen.Tenslotte wordt voor wat betreft de opmerkingen van de leden van de fractie
van de VVD over het vaststellen van de eindtermen voor onder andere NT2-I
en -II verwezen naar hoofdstuk 11. 7.6. Diplomagericht onderwijs/algemeen vormend onderwijsDe leden van de CDA-fractie merken op dat in de VAVO- en KVE-wetgeving
sprake is van een wettelijke verplichting om diplomagericht onderwijs aan
te bieden. Zij vragen hoe dat in de WEB is geregeld. Zij vragen zich voorts
af of die verplichting staande kan worden gehouden nu sprake is van ontschotting
van educatie-budgetten. Zij vernemen daarover graag een nadere visie van de
bewindslieden.Ook de leden van de GPV-fractie zien een aantal haken en ogen waar het
de afstemming tussen educatie en beroepsonderwijs betreft. Zij vragen of het
algemeen vormende aanbod in de volwasseneneducatie wel voldoende gewaarborgd
is en of het accent, mede als gevolg van een spanning die deze leden constateren
met het gemeentelijk minderhedenbeleid en werkgelegenheidsbeleid, niet zal
komen te liggen op het doelgroepenbeleid. Zij vragen naar de positie van dit
algemeen vormend beleid mede tegen de achtergrond van de verantwoordelijkheid
van de overheid voor startkwalificaties.Zoals hierboven is toegelicht is er voor gekozen, mede op grond van de
diverse reacties op het wetsvoorstel, om de gemeenten volledig autonoom de
prioriteitsstelling voor de educatie op te dragen. Dat kan inderdaad betekenen
dat prioriteit wordt gegeven aan andere zaken dan algemeen vormende educatie.
Het is aan de lokale democratie om zo nodig correcties aan te brengen op het
lokale beleid. Overigens is er geen reden om aan te nemen dat het lokale bestuur
geen oog zou hebben voor een beleid gericht op startkwalificaties. Evenmin
kan gesteld worden dat een startkwalificatiebeleid zich niet zou verhouden
met gemeentelijk werkgelegenheids- of minderhedenbeleid.In de WEB is voorts via het stelsel van de kwalificatiestructuur in combinatie
met een intensivering van de interne en externe kwaliteitszorg van instellingen
voorzien in een stelsel dat meer dan voorheen eisen stelt aan de kwaliteit
van het onderwijs en de examens. De in het wetsvoorstel geregelde kwalificatiestructuur
heeft niet alleen betrekking op het beroepsonderwijs. Voor de educatie zal
ook een kwalificatiestructuur ontstaan. Vooralsnog zal de invulling daarvan
beperkt zijn tot die opleidingen waarvoor eindtermen zijn vastgesteld of eindexameneisen
bij of krachtens de wet zijn voorzien (VWO/HAVO/MAVO).Dat betekent dat ook voor de educatie sprake is van een sterkere gerichtheid
op de kwaliteit.Daar moet aan worden toegevoegd dat in de educatietrajecten de kwaliteit
in beginsel in de gemeentelijke contracten moet worden ingevuld. Denkbaar
is dat gemeenten voor bepaalde doelgroepen voorkeur geven aan opleidingen
die meer op ontplooiing en minder op diplomagerichtheid, of meer op bevorderen
van gerichte vervolgkeuze en minder op rechtstreeks diplomering aansturen.
In beginsel laat de wet ook die mogelijkheid open.Uitgangspunt is dat de gemeenten het door hen gewenste resultaat kunnen
bepalen en contractueel kunnen vastleggen. Zij kunnen daarbij gebruik maken
van de in de wet geregelde educatietrajecten, maar kunnen ook eigen trajecten
regelen. Indien wordt aangesloten bij de kwalificatiestructuur voor de educatie
kan tevens een vaste kwaliteit worden gegarandeerd.Het antwoord luidt dus: er is geen verplichte diplomagerichtheid in de
educatie wettelijk voorgeschreven, maar gemeenten kunnen dat wel zelf afdwingbaar
regelen. 7.7. Samenwerking met RBA/vrouwenvakscholenDe leden van de D66-fractie vragen om nader inzicht in de gemeentelijke
bestedingen, en vragen, daarbij ook de gemeentelijke bestedingen bij RBA opleidingscentra en vrouwenvakscholen te betrekken. Deze leden
vragen ook waarom de RBA-opleidingencentra en de vrouwenvakscholen vooralsnog
geen onderdeel uitmaken van ROC's ondanks de duidelijke overlapping van activiteiten.De verdeelsleutel van 50%, of eigenlijk de verplichting om tenminste 50%
van de middelen in een ROC te besteden, is zoals hierboven reeds is toegelicht
vervangen door een 100% bestedingsverplichting bij ROC's. Daarmee vervalt
de noodzaak van beantwoording van de vraag over de gemeentelijke bestedingen
bij RBA's en vrouwenvakscholen. Educatiemiddelen kunnen als gevolg van deze
maatregel in de toekomst alleen bij deze instellingen worden besteed indien
ze deel uitmaken van een ROC.Ook nu geldt overigens dat middelen voor VAVO en voor basiseducatie niet
bestemd kunnen worden bij vrouwenvakscholen en opleidingscentra van de arbeidsvoorziening.
De gelden die daar worden besteed, zijn scholingsmiddelen van de RBA's.In reactie op de vraag waarom RBA-opleidingscentra en vrouwenvakscholen
geen deel uitmaken van ROC's ondanks overlapping van het aanbod, kan zowel
een procedureel als en inhoudelijk antwoord worden gegeven.Procedureel wordt gewacht op de evaluatie van de Arbeidsvoorzieningswet
en de eventueel daaraan te verbinden gevolgen voor deze instellingen.Inhoudelijk is inderdaad sprake van een logische relatie omdat het aanbod
deels overlapt met ROC's, en ook de doelgroepen waarvoor dit aanbod in stand
wordt gehouden (werklozen en werkzoekenden) niet wezenlijk verschillen van
de deelnemers die een ROC bedient. Inhoudelijk kunnen dus vraagtekens worden
geplaatst bij het gegeven dat arbeidsvoorzieningsmiddelen hoewel dat soms
goedkoper en effectiever zou kunnen zijn, niet voor reguliere trajecten bij
de ROC's kunnen worden besteed. Verwezen wordt naar hoofdstuk 18 van deze
nota. Contractactiviteiten zijn vanzelfsprekend wel mogelijk. Evenzeer is
het niet zonder meer vanzelfsprekend dat de educatiemiddelen niet inzetbaar
zijn voor deze doelgroepen. 7.8. Grondwettigheid regeling educatieBij artikel 2.3.4 van de WEB – waarin gemeentebesturen de bevoegdheid
wordt gegeven bedragen toe te kennen aan afzonderlijke instellingen –
vragen de leden van de CDA-fractie aan te geven waarom deze bevoegdheid niet
in strijd is met het in artikel 23, vijfde lid, van de Grondwet opgenomen
verbod van verticale delegatie. Tevens willen deze leden weten hoe deze gemeentelijke
bevoegdheid zich verhoudt met de noodzakelijke gelijke behandeling volgens
artikel 1 van de Grondwet.In de eerste plaats wijzen de ondergetekenden erop dat in beginsel uit
artikel 23 van de Grondwet valt af te leiden dat deze uitgaat van centrale
wetgeving ten aanzien van het openbaar en bijzonder onderwijs. Aan lagere
overheden zal de bevoegdheid tot het stellen van regels alleen kunnen worden
gegeven binnen een duidelijk centraal wettelijk kader. Ook mogelijkheden tot
decentralisatie van lagere overheden dienen in ieder geval aan te sluiten
op een centraal wettelijk kader.In de tweede plaats wijzen de ondergetekenden erop dat, mits aan het bovenstaande
is voldaan, artikel 23 van de Grondwet het overdragen van regelgevende bevoegdheden
aan gemeenten niet verbiedt.In de derde plaats ten slotte menen de ondergetekenden dat de onderhavige
opzet van de toekenning van middelen voor educatie aan gemeenten niet is te
kenschetsen als het toekennen van een regelgevende bevoegdheid aan gemeenten.
Het gaat om een uitvoeringsbevoegdheid tot besteding van de financiële
middelen, waarbij overigens de betrokken instellingen via de met hen te sluiten
contracten invloed kunnen uitoefenen op de hoogte van het bedrag dat zij ontvangen.Van strijd met de Grondwet kan dan ook naar het oordeel van de ondergetekenden
alleen al om deze redenen niet worden gesproken.Ten aanzien van de bekostiging van activiteiten in het kader van educatie
onderhoudt de minister volgens de huidige regelgeving geen directe relatie
meer met de betrokken instellingen. Ook momenteel is het op grond van de KVE
aan de binnen een WGR-regio samenwerkende gemeenten overgelaten om het aanbod
van (volwassenen)educatie zo veel mogelijk af te stemmen op de in de regio
bestaande situatie en de vraag. De rol van de minister is beperkt tot het
vaststellen van de jaarlijkse bijdrage ten behoeve van de volwasseneneducatie;
het is thans reeds aan de gemeenten om die bijdrage door middel van beschikkingen
te verdelen over de betrokken instellingen. In beginsel is er derhalve op
dit punt geen verschil met het onderhavige wetsvoorstel.Op de reden waarom thans in het wetsvoorstel is gekozen voor een contractuele
relatie tussen de gemeente(n) en het instellingsbestuur is reeds uitvoerig
ingegaan in de memorie van toelichting.Overigens is het ook onder de werking van de WEB de minister die jaarlijks
het voor educatie beschikbare budget aan de gemeenten toekent. De bijdrage
wordt aan de hand van gelijkelijk geldende maatstaven over de gemeenten verdeeld,
die het vervolgens bij de instellingen besteden. Hiermee is volgens de ondergetekenden
tevens recht gedaan aan de op grond van artikel 1 van de Grondwet, voorzover
dat artikel op instellingen betrekking zou hebben, in acht te nemen gelijke
behandeling van gelijke gevallen. 7.9. Overige aspectenDe leden van de fractie van het CDA benadrukken dat er een optimale relatie
dient te komen tussen beroepsopleidingen en de volwasseneneducatie. Dit impliceert,
naar de mening van die leden, dat de educatie ook wat betreft de rol en functie
naar processen van scholing en opleiding heel direct van belang dient te zijn.
Daarvoor is het vereist dat traditionele schotten op departementen doorbroken
worden. De leden van deze fractie vragen op welke wijze de WEB daartoe mogelijkheden
biedt. Zij vragen tevens of het beschrijven van opleidingswensen danwel noodzakelijkheden
waarin wisselende functies van educatie recht wordt gedaan een begaanbaar
uitgangspunt is.De ondergetekenden delen het uitgangspunt dat de relatie tussen beroepsonderwijs
en educatie in de toekomst moet worden versterkt, en dat educatie ook bij
processen van scholing en opleiding direct van belang dient te zijn. Op welke
wijze dat zou moeten leiden tot het doorbreken van «traditionele schotten»,
en waarom, is de ondergetekenden evenwel niet geheel duidelijk. De vraag op
welke wijze de WEB hieraan kan bijdragen is dan ook niet direct te beantwoorden.
Wel bestaat er instemming met de suggestie om het beschrijven van opleidingswensen
danwel noodzakelijkheden, waarin de wisselende functies van educatie recht
wordt gedaan, als een nuttig uitgangspunt te beschouwen.Voorzover deze leden met deze vraag doelen op de relatie tussen educatie
en scholingsprocessen zoals deze thans worden aanbesteed door de arbeidsvoorzieningsorganisatie,
kan hier worden verwezen naar het hierboven onder 7.7 gegeven antwoord op
de vraag van de leden van de D66-fractie.Voorzover meer in het algemeen wordt gedoeld op de mogelijke relaties
tussen de educatie en de andere betrokken actoren, wordt verwezen naar het
antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie over de regionale invulling
van het onderwijsaanbod die hierboven in paragraaf 7.5 is beantwoord. Hoofdstuk 8. Positie en functie agrarisch onderwijs Relatie AOC's-ROC'sDoor de fracties van PvdA, D66 en GPV is gevraagd naar de aanzetten voor
een verdere samenwerking en integratie tussen AOC's en ROC's. Voorts is vanuit
de PvdA-fractie gepleit voor meer uniformiteit van de regelgeving.Beide ondergetekenden wijzen erop dat de wet- en regelgeving op geen enkele
wijze een belemmering zal vormen voor samenwerking tussen danwel integratie
van AOC's en ROC's. De AOC's en ROC's zullen wat dit betreft volledig de vrije
keuze krijgen. Voor de AOC's geldt daarbij de afweging dat het enerzijds voordelen
biedt om zich verder te ontwikkelen in de richting van het agrarisch kennissysteem
door bijvoorbeeld nauw samen te werken met praktijkonderzoek en landbouwvoorlichting,
en dat anderzijds afhankelijk van de regionale situatie samenwerking met een
of meer ROC's eveneens voordelen kan bieden. In een aantal gevallen zal het
mogelijk zijn beide wegen tegelijk te bewandelen.Wat betreft de uniformiteit van de regelgeving in de WEB geldt dat in
de nota van wijziging de uitzonderingspositie van het landbouwonderwijs op
enkele onderdelen is vervallen, nu door recente ontwikkelingen, zoals de afgesproken
taakverdeling tussen de instellingen en de landelijke organen, een uitzonderingspositie
voor het landbouwonderwijs niet meer nodig is. Opheffingsnorm AOC'sDe fractie van de PvdA vraagt waarom in artikel 2.1.4, derde lid, een
opheffingsnorm opgenomen is voor AOC's. De fracties van CDA en SGP dringen
erop aan, deze opheffingsnorm van 1200 uit het wetsvoorstel te schrappen.Ondergetekenden zijn van mening dat de 1200-norm een nuttige ondergrens
is voor de instandhouding van de infrastructuur en zien, dit overwegende,
geen overtuigende aanleiding de 1200-opheffingsnorm uit de wet te schrappen.Voor het antwoord op de vraag van de fractie van de PvdA of AOC's die
onder de 1200-norm komen kunnen fuseren met ROC's, wordt naar het begin van
dit hoofdstuk verwezen. IPC'sDe fractie van de PvdA vraagt naar de reden om een afzonderlijk artikel
(art. 1.3.4) op te nemen voor de agrarische Innovatie- en Praktijkcentra (IPC's,
de vroegere praktijkscholen) en hoe deze centra zich verhouden tot GOA's en
voorzieningen in de horeca. De fractie van de VVD vraagt hoe ondergetekenden
denken over het eventueel opnemen/samenvoegen van IPC's in de AOC's.De Innovatie- en Praktijkcentra acht de tweede ondergetekende noodzakelijk
voor de effectieve en kwalitatief hoogwaardige uitvoering van specialistische
onderdelen van onderwijsprogramma's van AOC's en hoger landbouwonderwijs.
Ook voor de lange termijn blijft voor de agrarische sector de behoefte bestaan
dat de IPC's diensten verlenen bij de uitvoering en vernieuwing van het onderwijs
die doelmatiger op nationaal niveau gerealiseerd kunnen worden. De verdergaande
differentiatie en specialisatie in produktie, dienstverlening en verwerking,
zullen in toenemende mate specifieke invullingen van onderwijsprogramma's
vereisen. Het schept, ook voor de AOC's, helderheid dat als consequentie van
de gewenste dienstverlening de IPC's in de wet worden opgenomen. Daartoe is
een apart artikel nodig omdat IPC's geen (onderwijs)instellingen
in de zin van deze wet zijn. Zij reiken bijvoorbeeld geen diploma's uit. Fusie
met een AOC ligt niet in de rede, omdat de drie IPC's landelijke taken hebben
en dus andere belangen dienen dan de AOC's.De IPC's onderscheiden zich van de GOA's, het grafisch opleidingscentrum
en voorzieningen in de horeca doordat IPC's (specifieke) onderdelen uitvoeren
van programma's van dagscholen en van leerlingwezen.Het agrarisch bedrijfsleven heeft in IPC's investeringen gedaan ten behoeve
van het beroepsonderwijs omdat die investeringen in de aanwezige infrastructuur
aldaar het meest effectief zijn. Dit is vergelijkbaar met het grafisch opleidingscentrum
en voorzieningen in de horeca.De fracties van VVD en SGP vragen naar de aansturing van de IPC's respectievelijk
de verhouding, op lange termijn, tussen de AOC's en de IPC's.In de kwalificatiestructuur is afhankelijk van het type opleiding de leertijd
voor programma's aan IPC's aangegeven. Indien de betrokken partijen dat wensen,
kan die leertijd bij de periodieke aanpassing van de kwalificatiestructuur
worden gewijzigd. Voor de invulling van de activiteiten van de IPC's is een
duidelijke vraaggestuurde regeling wenselijk. De invloed van de vraagkant,
naast de AOC's ook de Agrarische Hogescholen, op de concrete activiteiten
zal in de nabije toekomst daarom sterker een randvoorwaarde voor bekostiging
van de IPC's gaan vormen dan nu reeds het geval is. Zo'n bekostigingsvoorwaarde
is ook voor de lange termijn voldoende garantie dat de IPC's hun dienstverlenende
activiteiten zullen aanpassen aan de actuele behoefte van de vraagkant. Het
doelmatigheidscriterium uit artikel 1.3.5 wordt derhalve in hoge mate toegepast
door de AOC's en de agrarische hogescholen. De tweede ondergetekende zal daarop
eveneens een toetsing uitvoeren met het oog op verantwoorde besteding van
overheidsmiddelen. KwalificatiestructuurDe CDA-fractie uit zorg over de aansluiting tussen de WEB en de kwalificatiestructuur
die voor het agrarisch onderwijs is ingevoerd.Deze zorg kan worden weggenomen. De WEB bevat ten aanzien van de kwalificatiestructuur
inderdaad veel vernieuwingen; deze vernieuwingen sluiten echter voor het agrarisch
onderwijs zowel structureel en wat naamgeving betreft goed aan bij de reeds
ingevoerde kwalificatiestructuur. VerantwoordelijkheidsverdelingDoor de fracties van VVD en CDA zijn vragen gesteld over de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen de instelling en het landelijke orgaan beroepsonderwijs voor de agrarische
sector.Binnen het landbouwonderwijsveld bestaat er al langere tijd overeenstemming
over de gewenste scheiding van verantwoordelijkheden tussen het landelijk
orgaan die de doelstellende taken vervult, en de AOC's die de uitvoerende
taken vervullen. Zoals in hoofdstuk 5 nader is toegelicht, worden de hoofdlijnen
van deze taakverdeling ook voor het overig onderwijs van toepassing. Hierdoor
zal de uitzonderingspositie van het landbouwonderwijs op een aantal punten
vervallen. BekostigingDoor de CDA-fractie is gevraagd of voor de bekostiging door LNV het analogiebeginsel
met OCenW zal worden toegepast.Binnen de kaders van ieders verantwoordelijkheid streven beide ondergetekenden
naar een analoge uitvoering van het voorgenomen onderwijsbeleid en de daaraan
verbonden budgettaire consequenties.Dit analogiebeginsel behoeft niet in de WEB worden vastgelegd, het is
de automatische consequentie van de bepalingen in de wet. ToegankelijkheidDoor de PvdA is gevraagd of met artikel 1.3.7 voldoende uitwerking is
gegeven aan de toegankelijkheid van het onderwijs zoals genoemd in artikel
1.3.5, tweede lid.De verantwoordelijkheid voor kansarme groepen staat hoog op
de agenda's van het voortgezet beroepsonderwijs; deze verantwoordelijkheid
verschilt niet bij bijzonder of openbaar onderwijs. De formulering werkt niet
belemmerend op de toegankelijkheid. Hoofdstuk 9. Positie en functie commercieel onderwijs 9.1. Rechtsbescherming van deelnemers bij niet bekostigde
instellingen buiten de kwalificatiestructuurDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af of niet enige regeling van
de consumentenbescherming bij het commercieel onderwijs buiten de kwalificatiestructuur
nodig blijft.Het antwoord daarop luidt bevestigend, maar in het wetsvoorstel is nadrukkelijk
gekozen de grens van de overheidszorg hiervoor te leggen bij de kwalificatiestructuur
voor het beroepsonderwijs. Dat betekent dat opleidingen die daar buiten liggen,
niet langer onderwerp van overheidscontrole, overheidserkenning of overheidsaanwijzing
zullen zijn. Met andere woorden, de reikwijdte van de Wet erkende onderwijsinstellingen
wordt beperkt. Deze beperking past in het kabinetsstreven tot beperking van
overheidsregelingen en loopt parallel aan bijvoorbeeld het op afstand plaatsen
van het toezicht van de minister van Economische Zaken op examens in het kader
van de Vestigingswetgeving. Mocht er naast de kwalificatiestructuur beroepsonderwijs
(en die terreinen van de Wet erkende onderwijsinstellingen die nog blijven
bestaan) behoefte zijn aan één of andere vorm van erkenning,
dan kan de branche zelf (zoals dat in tal van andere maatschappelijk sectoren
het geval is) daarvoor eigen voorzieningen creëren. Met de minister van
Economische Zaken wordt overigens op dit moment, in het kader van de reeds
genoemde Vestigingswet, bezien of instellingen waarvan thans nog de examens
onder toezicht van EZ worden afgenomen en waarvan het toezicht per 1 januari
1996 zal vervallen, een steuntje in de rug kunnen krijgen om – indien
men zulks wenst – een eigen branche-erkenningsregeling te ontwikkelen.Door het vervallen van een aantal toezichtsregelingen van Economische
Zaken per 1-1-1996 zou een groep instellingen die op grond van die Vestigingswetgeving
onder de reikwijdte van de Wet valt, alsmede een groep instellingen die zijn
opgenomen in de bijlage bij het Besluit van 22 november 1989 tot wijziging
van het Besluit reikwijdte WEO (Stb. 1986, 467) voor de periode 1-1-1996 tot
1-8-1997 (de datum van inwerkingtreding van de kwalificatiestructuur) in moeilijkheden
kunnen komen. De WEB voorziet er echter in dat de reikwijdtebeperking van
de WEO pas effectief is met ingang van 1 augustus 1997 (zie artikel 12.5.2),
zodat de wijzigingen per 1 januari 1996 geen gevolgen hebben voor instellingen
en cursisten. De erkenning van die instellingen loop tot 1-8-1997 door, en
cursisten die onder het huidige regime zijn begonnen, zullen tot het jaar
2000 hun studie onder dat regime mogen afmaken, een en ander met inachtneming
van artikel 12.3.18 van de WEB. 9.2. De positie van niet bekostigde instellingenDe leden van de CDA-fractie informeren naar de afbakening ten aanzien
van bekostigd en particulier onderwijs. De ondergetekenden merken op dat de
vraag vanuit verschillende gezichtspunten kan worden beantwoord. Ten eerste
wordt daarom ingegaan op de formele positie van het niet bekostigd onderwijs
en ten tweede op de ruimte voor commerciële activiteiten voor bekostigde
instellingen. a. De positie van het niet bekostigd onderwijsOp dit moment is de WEO het juridische kader waarin onderwijs dat niet
door de overheid wordt bekostigd kan worden erkend. Deze wet heeft een belangrijke
rol gespeeld in de ontwikkeling van het commerciële onderwijs op de terreinen
van de formele kwalificaties.Zoals in de memorie van toelichting al is aangegeven, is de afgelopen
jaren het instrumentarium van de WEO steeds verder achterop geraakt bij moderne
inzichten inzake sturing van onderwijs in het algemeen en de kwaliteitsbewaking
in het bijzonder. Dit was de reden om in de op 1 augustus 1993 in werking
getreden WHW het hoger beroepsonderwijs en het universitaire onderwijs te
lichten uit de WEO en meer toegesneden regelingen in de WHW zelf op te nemen.
Daarbij wordt het type eisen dat aan bekostigde instellingen wordt gesteld
ten aanzien van kernelementen met betrekking tot het onderwijs en de kwaliteitsbewaking,
op gelijke wijze gesteld aan de commerciële instellingen die wensen diploma's
met hetzelfde civiel effect af te geven als diploma's van bekostigde opleidingen.Een en ander betekent dat de WEO, na inwerkingtreding van het artikel
van de WEB dat de WEO wijzigt, alleen nog betrekking heeft op algemeen voortgezet
onderwijs.De huidige WEO-systematiek van erkenning/aanwijzing van instellingen wordt
vervangen door een systematiek waarbij niet door de overheid bekostigde instellingen
zich voor opleidingen binnen de kwalificatiestructuur kunnen onderwerpen aan
de regels die voor de bekostigde instellingen gelden. Hierbij gaat het in
het bijzonder om de regelingen inzake de kwaliteitsbewaking, het onderwijs
en de consumentenbescherming.Het wetsvoorstel bevat tegen die achtergrond een systeem waarbij de commerciële
onderwijsinstellingen die opleidingen willen aanbieden, leidend tot het bereiken
van de geformuleerde eindtermen binnen de kwalificatiestructuur, deze opleidingen
op basis van vrijwilligheid kunnen aanmelden voor opneming in het Centraal
register. Door dit te doen onderwerpen zij zich, wat de aangemelde en in het
Centraal register opgenomen opleiding betreft, aan dezelfde kwaliteitsbewaking
als die welke van toepassing is op bekostigde opleidingen, opgenomen in het
Centraal register. De onbekostigde onderwijsinstituten verwerven daarmee het
recht om voor de in het Centraal register opgenomen opleidingen dezelfde diploma's,
met hetzelfde civiele effect, als de diploma's van bekostigde opleidingen
af te geven.Het al genoemde artikel 1.4.1 specificeert, aan welke vereisten instellingen
moeten voldoen die opleidingen uit de kwalificatiestructuur onbekostigd willen
aanbieden.Hierbij gaat het om de regelingen inzake:a. de kwaliteitszorg;b. de bepalingen omtrent het onderwijs en de examens;c. de rechtsbescherming via een instellingscommissie van beroep voor de
examens;d. de onderwijsovereenkomst tussen deelnemer en instelling;e. (voor zover van toepassing) formele vooropleidingseisen. Bij de aanmelding voor de registratie overlegt het bevoegd gezag van de
commerciële instelling de gegevens waaruit blijkt dat het onderwijs voor
de desbetreffende opleiding van voldoende kwaliteit is en dat is voldaan aan
de eisen met betrekking tot de interne en externe systemen van kwaliteitszorg.
Evenals op de kwaliteitsbewakingssystemen van alle bekostigde instellingen
ziet de onderwijsinspectie te dien aanzien ook toe op de systemen van de commerciële
instellingen.Wat het onderwijs betreft dat buiten de kwalificatiestructuur valt, wordt
in het verlengde van de memorie van toelichting nog het volgende opgemerkt.De regeling in het wetsvoorstel om via een systeem van registratie de
niet door de overheid bekostigde instellingen in staat te stellen, op gelijke
wijze te participeren in de kwalificatiestructuur, heeft als uitdrukkelijke
grens het limitatieve aanbod dat binnen de kwalificatiestructuur is opgenomen.
Alleen voor opleidingen waarvoor eindtermen zijn vastgesteld, kan registratie
worden verkregen. Daarmee is ook de reikwijdte bepaald voor de overheidsbemoeienis
met het commerciële onderwijs dat binnen de kwalificatiestructuur wil
opereren. Al het onderwijs dat niet tot de kwalificatiestructuur behoort,
valt buiten de regelingen van de WEB en zal, na invoering van de WEB (met
uitzondering van het in de WVO opgenomen algemeen voortgezet onderwijs), ook
niet meer in de WEO onderwerp van overheidsaandacht zijn.Per 1 augustus 1997 wordt de reikwijdte van de WEO ingeperkt en vervallen
van rechtswege alle aanwijzingen of erkenningen die betrekking hebben op instellingen
die beroepsonderwijs verzorgen. Vanaf de inwerkingtreding van de WEB (1 januari
1996) kunnen commerciële instellingen opleidingen die in de kwalificatiestructuur
vallen, laten registreren onder de in de WEB geregelde voorwaarden. Registratie
impliceert dat dezelfde rechten en plichten als voor het bekostigde onderwijs
(met uitzondering van bekostigingsaanspraken) ontstaan voor de geregistreerde
opleiding. b. De ruimte voor contractactiviteiten voor bekostigde
instellingenDe WEB stelt de kwalificatiestructuur beroepsonderwijs open voor zowel
door de overheid bekostigde als niet door de overheid bekostigde instellingen.
Beide soorten van instellingen moeten daarbij voldoen aan dezelfde voorwaarden
met betrekking tot onder andere de kwaliteitsbewaking.De WEB regelt dit voor de niet uit 's Rijks kas bekostigde instellingen
in artikel 1.4.1. Het moet daarbij, zo bepaalt het eerste lid, gaan om een
aanvraag van een bevoegd gezag van een andere instelling dan bedoeld in artikel
1.3.1. Met andere woorden: het wetsvoorstel sluit nu uit dat de wel bekostigde
instellingen tevens als dergelijke niet-bekostigde, dus commercieel opererende,
instellingen kunnen optreden en naast bekostigde opleidingen uit de kwalificatiestructuur
ook niet-bekostigde opleidingen uit die structuur kunnen verzorgen.Wel kunnen de bekostigde instellingen contractactiviteiten verrichten
(zie artikel 1.7.1), maar deze activiteiten zullen, gelet op artikel 1.4.1,
eerste lid, niet mede de verzorging van niet-bekostigde beroepsopleidingen
uit de kwalificatiestructuur kunnen omvatten.Naar aanleiding van deze scheidslijnen hebben de ondergetekenden zich
nader beraden op de juistheid en wenselijkheid daarvan. Zij zijn daarbij tot
de slotsom gekomen dat enige verruiming van mogelijkheden wenselijk is. Bij
de bijgaande nota van wijziging wordt daartoe in het volgende voorzien.a. ROC's zullen behalve bekostigde opleidingen uit de kwalificatiestructuur
ook niet-bekostigde opleidingen uit die structuur mogen verzorgen;
zij zullen dus ook kunnen fungeren als instellingen als bedoeld in artikel
1.4.1; de deelnemers aan de niet-bekostigde opleidingen zullen een aparte
status hebben, in die zin dat zij geen les- en cursusgeld verschuldigd zijn,
maar een door de instelling zelf te bepalen bijdrage moeten betalen. Uiteraard
tellen zij niet mee in het bekostigingsmodel.b. Voorts kunnen de ROC's, naast de contracten met de gemeenten op het
terrein van de educatie, contractonderwijs verzorgen op het terrein van de
educatie. Voor zover het gaat om contractactiviteiten op het gebied van het
algemeen voortgezet onderwijs, gelden zij als instelling die gerechtigd is
om, binnen de bepalingen van de WVO, diploma's af te geven.Ten aanzien van de rechten en plichten voor niet bekostigde instellingen
behoeven in het wetsvoorstel geen verdere wijzigingen te worden aangebracht. 9.3. Commercieel onderwijs van bekostigde en niet bekostigde
instellingenDe leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of de inhoud van artikel
1.7.1 voldoet om oneigenlijke subsidiëring van contractactiviteiten van
bekostigde instellingen binnen redelijke grenzen te voorkomen.De ondergetekenden herkennen in het hier aangesneden vraagstuk een belangrijk
probleemveld. Immers, juist in de EB-sector is van het totale volume aan investeringen
in onderwijsvoorzieningen naar schatting 55% niet door de overheid bekostigd.
Dit betekent niet alleen dat deze sector een heldere positie in het geheel
van kwalificaties moet kunnen krijgen, zoals nu ook in het wetsvoorstel wordt
geregeld, maar ook dat het in het lange-termijn-belang van de overheid is,
dat deze private investering in stand kan blijven. Eén van de mogelijke
bedreigingen kan komen vanuit het bekostigde onderwijs, dat – zeker
als een groot en multisectoraal ROC – een geduchte concurrent op de
commerciële onderwijsmarkt kan vormen. Tegen een dergelijke concurrentie
bestaat vanzelfsprekend geen enkel bezwaar, zolang er geen sprake is van het
commercieel uitbaten van middelen of voorzieningen die uit de publieke kas
zijn bekostigd. Middelen die door de overheid aan de ROC's worden verstrekt
zijn bedoeld voor de publieke taken en niet voor commerciële, private,
activiteiten.De discussie over dit aspect van de verhoudingen tussen bekostigd en onbekostigd
onderwijs wordt al langere tijd gevoerd en is mede gestimuleerd door de publikatie
van het Inspectierapport «Eigenlijk ..oneigenlijk». Daarin werd
aangetoond aan dat met overheidsgeld de commerciële activiteiten van
de bekostigde instellingen werden versterkt.Er zijn drie redenen waarom de ondergetekenden dit willen voorkomen:1. publiek geld moet niet voor private doelen worden ingezet;2. het kan leiden tot oneerlijke concurrentie en zou daarmee een ongewenste
marktverstoring kunnen veroorzaken;3. het is in strijd met o.a. de Europese wet- en regelgeving op dit gebied.De ondergetekenden zijn daarom al enige tijd op zoek naar een methodiek
die, zoals de leden van de fractie van de PvdA suggereren, problemen kan voorkomen.
De mogelijkheden zijn bij een klassieke controlebenadering echter beperkt.
De ervaring leert dat dit type controlemethodiek arbeidsintensief en fraudegevoelig
is en leidt tot zware bestuurslasten voor enerzijds de bekostigde instellingen
die de gegevens moeten verzamelen en aanleveren en anderzijds voor de overheid
die ze moet controleren.Bovendien verhoudt een dergelijke regeling zich slecht met het op zoveel
mogelijk zelfregulering gerichte karakter van de WEB. Tegen deze achtergrond is gezocht naar een systeem dat lichtvoetiger en
minder bureaucratisch is, maar toch effectief dit probleem zal kunnen aanvatten.
Daarbij gaan de gedachten vooralsnog uit naar een constructie met de volgende
bouwstenen:1. In de wet wordt de regel opgenomen dat bekostigde instellingen geen
publieke middelen of voorzieningen mogen gebruiken voor commerciële activiteiten
zonder die volledig in rekening te brengen. Daarbij geldt, als algemene stelregel,
dat het hanteren van een basiskostenniveau als minimum een indicator is voor
het waarneembaar gebruik van overheidsmiddelen.2. Indien een belanghebbende constateert dat commercieel onderwijs bij
een bekostigde instelling wordt aangeboden (danwel een commerciële instelling
gebruik maakt van middelen of voorzieningen van een bekostigde instelling)
voor een bedrag dat naar verwachting duidelijk beneden een prijs ligt waarin
tenminste alle werkelijke kosten zijn doorberekend, kan een klacht worden
ingediend bij een nader te bepalen instantie.3. Deze instantie onderzoekt de klacht en doet uitspraak.4. Indien een overtreding wordt geconstateerd, kan de instantie danwel
zelf een straf opleggen aan de desbetreffende bekostigde onderwijsinstelling,
danwel adviseert de minister van OCenW of de minister van LNV, welke sanctie
aan de bekostigde instelling zal worden opgelegd.5. Bekostigde instellingen die commercieel onderwijs willen verzorgen,
of diensten/faciliteiten willen verlenen aan commerciële instellingen,
zijn gehouden in geval van een klacht alle gegevens aan de nader te bepalen
instantie te verstrekken.Een dergelijke regeling heeft het voordeel dat de controlelasten relatief
gering zijn. Er behoeft geen permanent toezicht te worden uitgeoefend, terwijl
het systeem bij evidente overtredingen zelfwerkzaam is en zal leiden tot klachten
van belanghebbenden.De ondergetekenden zullen de Kamer binnen enkele weken informeren over
de vraag of het systeem (eventueel aangepast) in de WEB zal worden opgenomen,
danwel dat de discussie zal worden geplaatst in het kader van een meer integrale
benadering van het vraagstuk van contractactiviteiten en controlesystematiek,
ook voor andere onderdelen van het onderwijsbestel, welke integrale benadering
separaat zal worden behandeld. 9.4. Overige onderwerpenDe leden van de fractie van de VVD onderschrijven de doelstelling van
het wetsvoorstel met betrekking tot het aanbrengen van samenhang tussen het
bekostigd en niet bekostigd onderwijs. Het hart van het wetsvoorstel betreft
de introductie van de kwalificatiestructuur waardoor de relatie onderwijs-arbeidsmarkt
verbeterd wordt. Het is toe te juichen dat juist op dit punt de verbinding
is gelegd tussen het bekostigd en het niet-bekostigd onderwijs, zo merken
deze leden op. Het gaat er niet om via welke weg een kwalificatie wordt behaald,
maar dat er een naar inhoud en niveau onderscheiden kwalificatie wordt behaald.De ondergetekenden zijn het geheel eens met de leden van de fractie van
de VVD. De WEB zorgt op dat punt voor grote veranderingen waarin het onderscheid
bekostigd-niet bekostigd niet langer automatisch wordt geduid in termen van
«erkend» en «niet erkend».De leden van de fractie van de VVD stellen vervolgens een vraag naar de
relatie met de arbeidsvoorzieningsorganisatie. Voor het antwoord daarop wordt
verwezen naar hoofdstuk 18 van deze nota naar aanleiding van het verslag. Hoofdstuk 10. Algemene VormingDe fracties van PvdA en RPF vragen zich af op welke wijze algemene vorming
in het beroepsonderwijs wordt gewaarborgd. De leden van de PvdA-fractie hebben
signalen ontvangen over de teloorgang van de algemene vorming, terwijl de
algemene vorming toch onherroepelijk verbonden zou moeten zijn met het beroepsonderwijs.
De landelijke organen zullen bij het opstellen van de eindtermen ook dit soort
elementen moeten meenemen. De vraag is vervolgens wat er in de praktijk van
terecht komt. De ervaringen die opgedaan zijn met het loslaten van de lessentabellen
in de SVM-wetgeving zijn niet overwegend positief. Dat hier een knelpunt ligt
blijkt ook uit het oordeel van de jongeren zelf over hun opleidingen. Juist
op dit soort terreinen blijkt een kloof te bestaan tussen opleiding en praktijk.
Zonder direct te willen pleiten voor een herstel van de oude instrumenten
rijst de vraag op welke wijze de algemene vorming kan worden gewaarborgd.
Die vraag klemt des te meer nu de instellingen beschikken over een grotere
mate van autonomie.Ook de RPF-fractie vreest een te sterke gerichtheid op de arbeidsmarkt,
als consequentie van het startkwalificatiebeleid. Bij dit marktgerichte denken
zou er te weinig ruimte overblijven voor algemene vorming zodat de leerlingen
volwaardig kunnen functioneren in onze pluriforme samenleving.De ondergetekenden merken te dien aanzien op dat één van
de belangrijke eisen aan de toekomstige kwalificatiestructuur de «drievoudige
kwalificering» is. Dit houdt in, dat eindtermen voor elke kwalificatie
niet alleen beroepskwalificerend, maar ook doorstroomkwalificerend en maatschappelijk-cultureel
kwalificerend moeten zijn. Dit is een belangrijk uitgangspunt voor de inhoud
van het beroepsonderwijs, welk uitgangspunt een voortzetting vormt van de
lijn die hiertoe in de WCBO en WVO is ingezet. Dit is terug te vinden in artikel
7.1.3 van het wetsvoorstel. De aanduiding «maatschappelijk functioneren»
hierin verwijst naar de vormingscomponent.Met de leden van de fractie van de PvdA kan worden geconstateerd dat in
de huidige generatie eindtermen hier en daar een zekere onderwaardering van
de twee niet-beroepsgerichte componenten is geconstateerd. Dit kan als een
kinderziekte van de relatief nieuwe eindtermenprocedure beschouwd worden.
Recent zijn procedure-afspraken tussen de instellingen en de landelijke organen
gemaakt waarbij de instellingen tot taak hebben, een advies over de maatschappelijk-culturele
kwalificering (MCK) op te stellen waarvan de landelijke organen bij het formuleren
van eindtermen gebruik maken. Daarmee lijkt op zorgvuldige wijze invulling
aan de beoogde drievoudige kwalificering, en dus ook de algemene vorming,
gegeven te worden.De PvdA gaat ervan uit dat dit ook voor het niet-bekostigde onderwijs
in de kwalificatiestructuur een rol speelt. Vanzelfsprekend geldt de eis van
drievoudige kwalificering voor alle kwalificaties binnen het initiële
traject, ongeacht of deze door het bekostigde onderwijs dan wel door het niet-bekostigde
onderwijs worden aangeboden. Het gaat dan immers om dezelfde eindtermen.Voorzover het gaat om vervolgopleidingen ná het initieel onderwijs
die hoofdzakelijk door volwassenen gevolgd zullen worden, zullen de eisen
inzake maatschappelijk-culturele kwalificering op aangepaste wijze toegepast
worden.De vragen van de GPV-fractie inzake de afstemming van educatie en beroepsonderwijs
in het wetsvoorstel worden in de hoofdstukken 4 en 7 beantwoord. Hoofdstuk 11. Kwalificatiestructuur; opleidingenmodel;
eindtermen 11.1. AlgemeenDe leden van de fracties van PvdA, CDA, VVD en SGP betuigen hun instemming
met de ontwikkeling van een landelijke kwalificatiestructuur. De leden van
de VVD-fractie spreken in dit verband over «het hart van het wetsvoorstel».
Nadere vragen zijn gesteld inzake de niveau-indeling, betrokkenheid van het
bedrijfsleven, het opleidingenmodel en in het bijzonder de assistentopleidingen,
de relatie met de ontwikkelingen in MAVO/VBO en over de conversie-operatie
die voor de invoering noodzakelijk is. Met betrekking tot de vragen die handelen
over de positie van algemene vakken en algemene vorming binnen de eindtermen
wordt verwezen naar hoofdstuk 10 van deze Nota. De onderdelen die te maken
hebben met de doorstroommogelijkheden MBO-HBO komen aan de orde in hoofdstuk
21.Het CDA vraagt of het format verwerkt zal worden in de wettekst. Bij de
ontwikkeling van het wetsvoorstel is uitvoerig rekening gehouden met de afspraken
die met de partijen gemaakt zijn over het format van de kwalificatiestructuur.
Daarbij is ervan uitgegaan dat niet alle details van het format in de wet
vastgelegd hoeven te worden. Wel is er steeds voor gekozen dat elk format-onderdeel
een wettelijke basis zou krijgen. Dit geldt voor vijf van de zes onderdelen
van het format, dat wil zeggen niveau-indeling, drievoudige kwalificering,
zwaarte-aanduiding, opleidingenmodel en eenduidige terminologie. Het onderdeel
dat bepaalt dat de eindtermen gebaseerd moeten zijn op een beroepsprofiel
is niet opgenomen; de bekostigingsgrondslag die bepaalt dat een opleiding
een zekere breedte moeten kennen om voor bekostiging in aanmerking te komen,
voorziet daar echter voldoende in. De verdere uitwerking van de wettelijke
vereisten maakt deel uit van het format zoals dat in de BVE-kamer besproken
is en dat op basis daarvan door de partijen is geaccordeerd.Teneinde ook in de normatieve studiebelasting per opleiding geheel te
laten sporen met het format, is in de nota van wijziging een wijziging aangebracht
in artikel 7.2.4, vierde lid.De VVD vraagt naar de relatie tussen de kwalificatiestructuur en de dynamische
beroepenstructuur. De kwalificatiestructuur is opgebouwd uit drie elementen:
het format (dit is het indelingsschema), het raamwerk (het geheel van kwalificaties
en deelkwalificaties) en de vulling met eindtermen. Deze elementen vertonen
een toenemende lijn van flexibiliteit: het format is een in principe stabiele
structuur, die ruimte geeft voor flexibiliteit in de invulling. Deze structuur
vindt in de WEB een wettelijke basis. Het raamwerk en de eindtermen zijn de
vulling die in principe aangepast kan worden, het raamwerk het minst vaak
en de eindtermen met meer regelmaat. De meeste aanpassing zal echter plaats
vinden op het niveau van de uitwerking van de eindtermen in de onderwijsprogramma's.
Het raamwerk weerspiegelt de beroepenstructuur. Naarmate deze laatste zich
wijzigt zal ook het raamwerk hieraan aangepast worden. Niettemin valt te verwachten
dat veranderingen in de beroepspraktijk slechts met een zekere vertraging
wijzigingen in het raamwerk van het initieel onderwijs nodig zullen maken.Met de leden van de fractie van de VVD werd geconstateerd dat het wetsvoorstel
onvoldoende betrokkenheid van vakdepartementen bij de vaststelling van de
eindtermen waarborgt. Dat was reden om de nota van wijziging aan te vullen
met een algemene regeling, zodat in voorkomende gevallen vakdepartementen
betrokken worden. Bijvoorbeeld bij opleidingen op het terrein
van de volksgezondheid (betrokkenheid VWS), de regeling met betrekking tot
het nautisch onderwijs (betrokkenheid V&W) en eventueel die op het terrein
van de vestigingseisen (EZ). 11.2. Niveau-indelingDe leden van de fractie van de PvdA vragen op welke wijze de eenduidige
definiëring van uitstroompunten gestalte krijgt met betrokkenheid van
het bedrijfsleven. De leden van de fractie van de VVD vragen in dit verband
naar de relatie met de SEDOC-indeling.De ondergetekenden melden hierover dat in het format voor de kwalificatiestructuur
de eisen zijn opgenomen waaraan de landelijke organen moeten voldoen bij het
opstellen van eindtermendocumenten. Dit format hebben ondergetekenden de Tweede
Kamer op 23 september 1994 ter informatie toegezonden. Eén van de eisen
betreft de uniforme indeling in kwalificatieniveaus.De Europese interne markt vergt een zo optimaal mogelijke transparantie
van de Europese kwalificatiestructuren ter bevordering van de mobiliteit op
de Europese arbeidsmarkt. Van belang daarbij is dat de in nationaal en Europees
verband gehanteerde classificatiesystemen op elkaar aansluiten. Daarom wordt
aangesloten bij de in Europa gehanteerde 5-niveau-classificatie, de zogenaamde
SEDOC-classificatie. Binnen de kwalificatiestructuur wordt een heldere en
consistente vertaling gegeven van het SEDOC-systeem voor de Nederlandse situatie.
Daarmee wordt aangesloten bij de tweede richtlijn algemeen stelsel erkenningen
beroepsopleidingen van de Europese Unie (RAS II).Op basis van analyse, vergelijking en bewerking van vier relevante systemen
van niveau-aanduidingen (SEDOC, ASF, NVQ, CBS) zijn in het advies van de Werkgroep
Format drie criteria aangewezen aan de hand waarvan de vijf niveaus worden
beschreven. De criteria zijn:a. verantwoordelijkheid;b. complexiteit;c. transfer. Ad a. VerantwoordelijkheidDit criterium geeft de mate aan waarin beroepsbeoefenaren aanspreekbaar
zijn op hun (beroepsmatig) handelen en op de gevolgen daarvan voor het (beroepsmatig)
handelen door anderen. Van de beroepsbeoefenaar wordt geëist dat hij/zij
de beroepsmatige handelingen met zorg en toewijding uitvoert en daarover verantwoording
kan afleggen. De verantwoordelijkheid kan beperkt zijn tot het functioneren
binnen het eigen takenpakket, maar kan zich ook uitstrekken tot (het werk
van) anderen. Ad b. ComplexiteitDit criterium geeft de mate aan waarin (beroepsmatige) handelingen gebaseerd
zijn op de toepassing van (routinematige en standaard) procedures.De complexiteit van de beroepssituatie wordt hier getypeerd naar de mate
waarin van routinematige of niet-routinematige procedures en van nieuwe oplossingsprocedures
sprake is. Ad c. TransferDit criterium geeft de mate aan waarin (kennis en) beroepsvaardigheden
in andere (beroepsmatige) situaties toegepast kunnen worden,
dan wel onder welke voorwaarden functiespecifieke vaardigheden verrijkt kunnen
worden.Beroepsbeoefenaren beschikken over kennis en vaardigheden die functie-
of beroepsspecifiek zijn, maar ook over kennis en vaardigheden die meer beroepsonafhankelijk
zijn. De verwachting is dat functiespecifieke vaardigheden in zichzelf geen
of weinig transfer tot gevolg hebben en dat beroepsonafhankelijke vaardigheden
in een breder vaardigheidsgebied toepasbaar zijn.Het advies van de Werkgroep geeft een toelichting op de wijze waarop deze
criteria toegepast moeten worden.De definities van de vijf niveaus zijn met behulp van deze criteria zodanig
opgebouwd dat er een geleidelijke overgang is tussen de niveaus van de schaal.
De niveau-definities zijn zowel naar de beroepspraktijk als naar het beroepsonderwijs
te vertalen.Van de vijfpuntsschaal van de niveau-aanduiding zijn vier niveaus bestemd
voor secundaire beroepsopleidingen. Het vijfde niveau is bestemd voor opleidingen
op het niveau hoger onderwijs.De benamingen die bij de niveaus gekozen zijn kunnen hier en daar niet
goed aansluiten bij benamingen binnen bedrijfstakken (assistenten bijvoorbeeld
kunnen op elk niveau te vinden zijn). Het alternatief om af te zien van benamingen
en enkel de niveau-nummering te hanteren, zoals de VVD voorstelt, is wel overwogen,
doch vanwege de geringe communicatieve zeggingskracht verworpen. De gekozen
wettelijke benamingen sluiten overigens niet uit dat binnen sectoren in de
praktijk een aangepaste benaming gehanteerd wordt.De SEDOC-indeling kent in tegenstelling tot de suggestie van de VVD terzake
ook een niveau 1. Uit de formele omschrijving daarvan blijkt dat «de
hoeveelheid vereiste theoretische kennis en praktische vaardigheid zeer beperkt
is. Deze kwalificatie, die bedoeld is om betrekkelijk eenvoudig werk uit te
voeren, kan vrij snel worden verworven» (Publicatieblad van de EG, 7–1985).
Deze beperkte omschrijving maakt duidelijk dat het WEB-niveau 1 hiermee goed
vergelijkbaar is.Hiermee is voor de gehanteerde niveau-indeling aangegeven dat in de gekozen
systematiek geen gronden zijn gelegen voor de zorg van de VVD inzake de internationale
vergelijkbaarheid van diploma's.In de herijkingsoperatie die momenteel gaande is wordt ervaring opgedaan
met de toepassing van het format waaronder de niveau-indeling. Uit de eerste
ervaringen blijkt dat toepassing niet overal eenvoudig is, doch met een zekere
interpretatieruimte wat betreft een sectorspecifieke invulling goed werkbaar
is. De sociale partners zijn bij deze herijkingsoperatie als leden van de
COB's van de landelijke organen direct betrokken (zie ook paragraaf 11.4). 11.3. Opleidingenmodel Assistentopleidingen; relatie MAVO/VBO–beroepsonderwijsHet niveau van de assistentopleiding is nieuw voor het Nederlandse onderwijs.
PvdA, VVD en GroenLinks stellen vragen over de introductie van dit niveau.
De reden voor de introductie is tweeledig: ten eerste bleek uit signalen in
diverse bedrijfstakken dat er sprake is van een kwalificerings- en dus diplomeringsniveau
onder dat van het niveau primair leerlingwezen/kort MBO (niveau 2). Ten tweede
werd duidelijk dat een relatief grote groep jongeren het startkwalificatieniveau,
niveau 2, ondanks gezamenlijke inspanningen niet zal kunnen halen. Voor hen
wordt het zinvol geacht een uitstroommogelijkheid met een diploma mogelijk
te maken onder de voorwaarde van een bestaande behoefte in bedrijfstakken.Met de PvdA gaan ondergetekenden ervan uit dat deze opleiding alleen aangeboden
kan worden voor die bedrijfstakken die daar uitdrukkelijk behoefte aan hebben.
Dit wordt in de eindtermenprocedure gewaarborgd: voor deze kwalificaties dienen
net als voor de andere de zogenaamde «koninklijke weg» gevolgd
te worden: eindtermen gebaseerd op (een) door de sociale partners gelegitimeerd
beroepsprofiel(en). Als zo'n profiel, of een andere daarmee vergelijkbare
gelegitimeerde informatiebron, er niet is, kan geen assistentkwalificatie
ontwikkeld worden. In een stimuleringsproject «Ontwikkeling assistentkwalificaties»
wordt in tal van sectoren onderzocht of er behoefte bestaat aan een dergelijke
kwalificatie. Voor zeven landelijke organen zijn er in januari 1995 bij elkaar
voor 12 assistentopleidingen eindtermen door de minister vastgesteld (wel
nog onder de werking van de WCBO). Bij een vergelijkbaar aantal landelijke
organen loopt het behoefte-onderzoek nog. Een aantal organen heeft overigens
reeds te kennen gegeven geen behoefte aan een assistentkwalificatie te hebben.Bij het onderzoek van de landelijke organen kunnen CAO-bepalingen inderdaad,
zoals de PvdA opmerkt, een rol spelen.De VVD vraagt een koppeling te leggen met de Arbeidsmarktgerichte leerweg
uit het advies van de Commissie Aansluiting MAVO-VBO vervolgonderwijs (de
commissie Van Veen). In de beleidsreactie die op 13 februari jongstleden aan
de Tweede Kamer is aangeboden is het voorstel van de arbeidsmarktgerichte
leerweg overgenomen, onder het voorbehoud dat deze uitsluitend bestemd is
voor een categorie jongeren die geen enkele beroepskwalificerende opleiding
zal kunnen volgen, dus ook de assistentopleiding niet: de zogenaamde niet-kunners.
Deze leerweg zit qua niveau dus nog onder het assistentniveau. Inschakeling
van een verwijzingscommissie moet de toelating tot deze leerweg bewaken.Ook de fractie van GroenLinks vraagt naar de relatie met het VBO-niveau.In principe moet iemand met een VBO-diploma in kunnen stromen in de basisberoepsopleiding.
De assistentopleiding is bedoeld voor jongeren die met een onvoltooide VBO-opleiding
het beroepsonderwijs binnenstromen, en waarvan aangenomen kan worden dat deze
niveau 2 (vooralsnog) niet, doch niveau 1 nog wel aan zal kunnen. Gelijkschakeling
met het VBO-niveau is in die zin niet juist aangezien er geen uniform VBO-niveau
bestaat. Voor sommige jongeren zal een assistentdiploma in de plaats kunnen
komen van een VBO-diploma. Nauwe afstemming tussen het voorbereidend beroepsonderwijs
(MAVO/VBO) en het beroepsonderwijs is hier gewenst. Het lijkt niet nodig,
hetgeen ook in de beleidsreactie op het advies van de commissie Van Veen II
verwoord is, om, zoals de VVD voorstelt, voor deze afstemming een stimuleringsbeleid
verticale scholengemeenschappen te voeren. Wel zullen verticale scholengemeenschappen
van ROC's met scholengemeenschappen MAVO/VBO, zoals door de fractie van de
VVD bepleit, in artikel 2.7. mogelijk gemaakt worden (zie hiervoor ook hoofdstuk
24).Deze beleidsreactie geeft op diverse punten mogelijkheden voor een betere
afstemming eerste en tweede fase voortgezet onderwijs. Eén van de onderdelen
is dat het voornemen wordt uitgesproken een verplicht waarnemerschap bij de
COB's te regelen. Daartoe wordt in de nota van wijziging in artikel 9.2.1
toegevoegd dat het COB voorziet in een waarnemerschap vanuit het MAVO/VBO.
Deze dient zich te richten op de aansluiting van MAVO en VBO op het beroepsonderwijs. Voorts zal op het moment dat de kwalificatiestructuur én het leerwegenstelsel
MAVO/VBO uitgekristalliseerd zijn, nader overwogen worden op welke wijze de
toelatingseisen in de WEB geherformuleerd zullen worden. LeerwegenTerwijl de leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks zich afvragen
of het onderscheid in leerwegen nog wel in de wet thuishoort, stemmen de fracties
van het CDA en de SGP juist in met het gemaakte onderscheid.Na de discussies over het concept-wetsvoorstel (november 1993) is brede
overeenstemming bereikt over het uitgangspunt van een herkenbaar onderscheid
tussen beide leerwegen. Zoals in hoofdstuk 5, naar aanleiding van het werk
van de werkgroep Sebastiaan 2, reeds is toegelicht, behoeft dit inmiddels
niet meer te leiden tot onderscheiden regelingen in het wetsvoorstel. Met
andere woorden: het feit dat er verschil is tussen de beide opleidingswegen
in het percentage beroepspraktijkvorming behoeft er niet toe te leiden dat
de regelgeving verschilt. Er resteert slechts één onderscheid
en dat betreft de kwaliteitsbewaking. Het blijkt noodzakelijk te zijn bij
de beroepsbegeleidende leerweg, waarin de beroepspraktijkvorming de hoofdmoot
van de opleiding uitmaakt, meer garanties te vragen inzake de kwaliteit van
de praktijkplaats. Dit komt tot uiting in een stringentere regeling voor de
afsluiting van beroepspraktijkvormingsovereenkomsten.Nu dit onderscheid is aangebracht, is het noodzakelijk wettelijk te definiëren
wanneer van de ene dan wel van de andere leerweg sprake is. Dit is gevonden
in het aandeel van de beroepspraktijkvorming in het geheel van de opleiding.
Deze keuze is minder willekeurig dan PvdA en GPV suggereren. Op grond van
de bestaande praktijk kan gesteld worden dat alle huidige opleidingen leerlingwezen
meer dan 60% beroepspraktijkvorming kennen, terwijl bij alle MBO-opleidingen
dit minder dan 60% beslaat. Daarmee is de grens van 60% een realistisch onderscheidingscriterium.
De ondergrens van 20% voor alle opleidingen is aangebracht op advies van de
Commissie Van Veen, «Beroepsvorming langs vele wegen».Door diverse partijen zijn vragen gesteld over de gewenste flexibiliteit.
Deze wordt gerealiseerd in de gekozen procedure. Deze houdt in dat de landelijke
organen bij hun eindtermenvoorstel tevens een voorstel voegen over de leerweg
of leerwegen waarlangs de betreffende kwalificatie verworven kan worden. Daarvoor
is de omvang van de praktijkcomponent bepalend. Deze kan elk percentage boven
de 20 zijn. Daarmee is bepaald via welke van de twee leerwegen, dan wel via
beide leerwegen, de opleidingen aangeboden kunnen worden. De minister stelt
dit vervolgens vast (zie artikel 7.2.4, derde lid), waarbij ervan uitgegaan
wordt dat de minister dit doet op voorstel van het landelijk orgaan.Uit deze procedure blijkt dat een nog grotere vrijheid bij het bepalen
van het percentage zoals de fractie van de PvdA voorstelt, niet nodig is.De leden van deze fractie spreken de zorg uit dat te weinig rekening gehouden
kan worden met de regionale arbeidsmarkt. De ondergetekenden delen het uitgangspunt,
maar zijn van mening dat het wetsvoorstel een aantal belangrijke garanties
in zich draagt om problemen hier te voorkomen. Immers, nadat de landelijke
organen op bovenbeschreven wijze de globale kaders bepaald hebben, kan er
in de regio, afhankelijk van de regionale mogelijkheden, gekozen worden voor
de mate waarin van de ene dan wel de andere leerweg gebruik gemaakt wordt,
mits het landelijk orgaan beide leerwegen voor de betreffende kwalificatie
voorgesteld heeft. Aldus kan het systeem van de communicerende vaten regionaal
toegepast worden. Bovendien kan door de instelling binnen de bandbreedte per
leerweg variatie in de omvang van de praktijkcomponent aangebracht
worden. Dit geeft de door de PvdA-fractie gewenste flexibiliteit.Ook met de kwalitatieve vragen van de regio kan een instelling rekening
houden, en wel bij de verdere invulling van de globale eindtermen. Naarmate
deze meer geformuleerd zijn in termen van onderliggende handelingsstructuren,
sleutelkwalificaties, basisvaardigheden, etcetera, biedt dit de instelling
meer mogelijkheden tot regionaal specifieke programma-ontwikkeling. Daarnaast
is hiertoe voor de instelling de zogenaamde vrije ruimte van tussen de 10
en de 20% opleidingstijd beschikbaar. Dat het bedrijfsleven een grotere daadwerkelijke
betrokkenheid bij het beroepsonderwijs aan de dag zou kunnen leggen, onder
andere in het CAO-overleg, zoals de PvdA-fractie stelt, onderschrijven de
ondergetekenden.De vraag van de leden van de PvdA-fractie naar artikel 8.1.5 omtrent de
deelnemersaantallen wordt verder in hoofdstuk 20 beantwoord.De vraag van deze leden naar de noodzaak tot handhaving van landelijke
consumentenbescherming bij commercieel onderwijs buiten de kwalificatiestructuur
wordt in hoofdstuk 9 behandeld.Gezien de discussie over de beide leerwegen naar aanleiding van het concept-voorstel
is het voorstel van GroenLinks om afscheid te nemen van de theoretische leerweg
niet wenselijk te noemen. Juist het naast elkaar bestaan van beide leerwegen
in een systeem van communicerende vaten biedt mogelijkheden om rekening te
houden met variatie in zowel de conjunctuur als in leerwensen van jongeren. Overige aspecten opleidingenmodelDe fractie van de VVD vraagt naar ontsnappingsmogelijkheden richting bekostiging
voor de categorie «overige opleidingen». Deze categorie is geïntroduceerd
om opleidingen binnen het commerciële onderwijs toegang te bieden tot
de kwalificatiestructuur. Het is uitdrukkelijk de opzet dat opname in de kwalificatiestructuur
op zichzelf geen bekostigingsaanspraak met zich meebrengt. Louter de opname
in de kwalificatiestructuur alleen, binnen welke opleidingscategorie en van
welke omvang dan ook, heeft geen betekenis voor de bekostigingsvraag. De beslissing
om wel of niet tot bekostiging over te gaan is afhankelijk van een aantal
andere criteria, die op pagina 73 van de memorie van toelichting zijn uiteengezet.
Overigens is het criterium voor deze categorie opleidingen niet dat het minder
dan een jaar moet zijn, zoals gesuggereerd door de VVD, maar om minimaal 600
(was: 800) studiebelastingsuur. Hiermee worden om pragmatische redenen aanvragen
voor kleine cursussen uitgesloten.De leden van de fractie van de VVD bepleiten een duidelijk vrijstellingenbeleid
zoals in de kwalificatiestructuur landbouw.Het behalen van vrijstellingen is ook binnen de kwalificatiestructuur
WEB voorzien. Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat er een zodanige afstemming
tussen de opleidingen binnen en tussen sectoren plaatsvindt, dat deelkwalificaties
(certificaten) die in een opleiding behaald zijn bij verticale of horizontale
doorstroom naar andere opleidingen tot vrijstellingen kunnen leiden. Dit is
bijvoorbeeld ook in de beleidsreactie Van Veen II opgenomen voor wat betreft
de examenonderdelen in het MAVO/VBO. Het recht op vrijstellingen is in de
WEB geregeld in artikel 7.4.3, derde lid. Het is een taak van de landelijke
organen hier verder vorm aan te geven.De fractie van het CDA vraagt naar de positie van het deeltijd-onderwijs
in het opleidingenmodel. Deeltijd-onderwijs wordt in de WEB gezien als een uitvoeringsvariant van
de beroepsopleidende leerweg. Daarvoor geldt dezelfde totale studiebelastingstijd,
zij het dat deze over meer jaren gespreid kan zijn. Daarbij wordt ervan uitgegaan
dat ook daarin sprake is van beroepspraktijkvorming, hetzij in een stage,
hetzij in een beroep, welke meetelt in de studiebelasting.De leden van de SGP-fractie vragen of de mogelijkheden voor beroepenoriëntatie
niet onderbelicht zijn.In artikel 1.3.5 is bij de taken van instellingen expliciet de taak is
opgenomen dat mogelijkheden voor studie- en beroepskeuzevoorlichting geboden
moet worden. Daarnaast is het beleid erop gericht de oriëntatie op studie
en beroep zoveel mogelijk plaats te doen vinden in de eerste fase voortgezet
onderwijs. Dit is zowel opgenomen als onderdeel van de basisvorming als in
de beleidsreactie op Van Veen II voor wat betreft de bovenbouw MAVO/VBO.Dezelfde leden vragen naar een afwijkingskader voor het bijzonder onderwijs
voor de eindtermen conform de afwijkingsmogelijkheden in WVO en WCBO.In de WEB is niet voorzien in een dergelijke afwijkingsmogelijkheid, aangezien
de thans gehanteerde eindtermensystematiek, met globaal geformuleerde eindtermen,
voldoende ruimte biedt voor instellingsspecifieke invulling. Bovendien is
er alle mogelijkheid in de vrije ruimte, dat wil zeggen dat gedeelte van het
programma dat niet bedoeld is voor de landelijke eindtermen (10 tot 20%),
vorm te geven aan een levensbeschouwelijke inkleuring.Eerder is de Kamer toegezegd dat zij geïnformeerd zal worden over
de evaluatie van de experimentele tussenopleidingen in het licht van het nieuwe
opleidingenmodel. Deze evaluatie is door het ITS in december 1994 afgerond.
De conclusie is dat de opleidingen volgens opzet en afhankelijk van de verdere
invulling bij kunnen dragen een zowel een groter rendement van het MBO als
een kwalificatiebehoefte van het bedrijfsleven. Dit ondersteunt de introductie
van de vakopleiding in het opleidingenmodel van de kwalificatiestructuur. 11.4. Conversie; herijkingsoperatieDe fracties van PvdA en VVD stellen vragen over het verloop van de conversie
van oude naar nieuwe opleidingen.Momenteel wordt op deze conversie geanticipeerd in de zogenaamde herijkingsoperatie.
Hierin hebben de landelijke organen de taak zorg te dragen voor een bijgestelde
opbouw van de in de bedrijfstak benodigde kwalificaties en deelkwalificaties.
Daarbij gaan zij uit van het format, en wordt tevens gestreefd naar meer samenhang
tussen de sectoren onderling. In de zomer van 1995 wordt het geheel van kwalificaties
en deelkwalificaties (het raamwerk genoemd) door de minister vastgesteld na
advies van een onafhankelijke Commissie Herijking Kwalificatiestructuur, welke
hiertoe reeds ingesteld is. Tot 1 mei 1996 hebben de landelijke organen vervolgens
de tijd het raamwerk te vullen met eindtermen. Vervolgens kan er na het vaststellen
van de eindtermen voor 1 augustus 1996 leerplan- en programma-ontwikkeling
door of vanwege de instellingen plaatsvinden. Deze operatie zal op 1 augustus
1997 resulteren in een conversie van oud naar nieuw. Het verschil zal naar
verwachting bestaan uit een updating en opschoning van opleidingen, een verbreding
van opleidingen, meer afstemming en ordening tussen opleidingen en over het
geheel genomen een transparanter stelsel. In de Beleidsagenda is voorzien
in ondersteuning van docenten bij het vormgeven aan het vernieuwde onderwijsaanbod. De vraag van fractie van de VVD of de landelijke organen wat betreft expertise
wel toegerust zijn voor de nieuwe MBO-taken, kan bevestigend worden beantwoord.
De herstructurering van de landelijke organen heeft niet alleen tot een beperkte
schaalvergroting geleid, maar ook tot het toerusten van de landelijke organen
voor de nieuwe taken ondermeer door het oprichten van COB's bij alle organen.
In de COB's is uitdrukkelijk ook het MBO-veld vertegenwoordigd. De landelijke
organen zijn zich thans krachtig aan het richten op het totale domein van
nieuwe taken en verantwoordelijkheden.Het hele ontwikkelingsproces wordt gefaciliteerd met middelen uit de vernieuwingsgelden
en vervolgens de Beleidsagenda. 11.5. Kwalificatiestructuur EducatieDe fracties van VVD en CDA stellen vragen over de kwalificatiestructuur
educatie. Instemming wordt uitgesproken met het streven te komen naar een
kwalificatiestructuur educatie. De fractie van de VVD stelt daarbij, dat het
wenselijk zou zijn te komen tot één structuur voor beroepsonderwijs
en educatie. Deze gedachte wordt door de ondergetekenden niet gedeeld, om
zowel bestuurlijke als inhoudelijke redenen.De bestuurlijke reden is dat voor het vaststellen van de eindtermen voor
het beroepsonderwijs een heldere relatie gelegd is via de landelijke organen
met de betreffende bedrijfstakken, waarbij op basis van beroepsprofielen eindtermen
geformuleerd worden. Een dergelijke constructie is niet mogelijk voor de educatie,
daar immers de legitimeringsvraag van een geheel andere orde is. De inhoudelijke
reden is dat de aard van de educatie geheel andere eisen stelt aan het indelingsschema,
het format. Vandaar dat gekozen is voor twee onderscheidelijke kwalificatiestructuren.Niettemin onderschrijven de ondergetekenden het onderliggende uitgangspunt
(dat ook door de fractie van het CDA is uitgesproken), dat er van nauwe samenhang
tussen beide structuren sprake zal moeten zijn. De leden van de fractie van
het CDA stellen dat een goede aansluiting met vervolgopleidingen, zowel in
het beroepsonderwijs als in het hoger onderwijs, gewaarborgd zal moeten zijn.
In de opzet voor een basisstructuur, waaraan momenteel door de Stuurgroep
Rendement VE gewerkt wordt, zal daartoe voorzien worden in een indeling van
kwalificatieniveaus die aansluit op de niveau-indeling van de kwalificatiestructuur
beroepsonderwijs.De aansluiting met het hoger onderwijs wordt gewaarborgd in de aansluiting
die de reguliere AVO/VWO diploma's bieden op het hoger onderwijs. De voorstellen
van de Stuurgroep Profiel Tweede Fase VO inzake de profilering HAVO/VWO zullen
dan tot navenante aanpassingen in de educatie leiden.De vraag van de CDA-fractie of een «landelijke kaderstellende kwalificatiestructuur»
hiertoe wenselijk is, kan bevestigend beantwoord worden, in die zin dat ook
hier onderscheid gemaakt moet worden tussen de basisstructuur en de inhoudelijke
invulling door middel van eindtermen. De basisstructuur zal een landelijke
structuur dienen te zijn. Maar anders dan in de kwalificatiestructuur beroepsonderwijs
zal het niet in alle onderdelen noodzakelijk te zijn op landelijk niveau eindtermen
vast te stellen. Zo zijn er met name opleidingen welke leiden tot maatschappelijke
redzaamheid, waarvoor gezien de noodzaak tot maatwerk het vaststellen van
landelijke eindtermen onwenselijk is. Alleen daar waar de samenleving een
zekere landelijke niveau-garantie vraagt, bijvoorbeeld bij NT2, zal de minister
eindtermen vaststellen. Hier geldt dat voor de opleidingen zodanige eindtermen
dienen te worden vastgesteld, dat vaststaat bij het voldoen hieraan betrokkene
een niveau van beheersing van het Nederlands heeft bereikt dat instroom in
een beroepsopleiding danwel op de arbeidsmarkt mogelijk maakt. Dit impliceert
dat eindtermen worden beschreven en vastgesteld voor in ieder
geval het niveau overeenkomend met staatsexamens diploma 1 en 2, en het niveau
«CITO-2», dat een toetspunt vormt in het kader van de inburgeringstrajecten.
Deze eindtermen zullen dan vervolgens als richtsnoer dienen voor de inrichting
van het opleidingsaanbod.De leden van de fractie van het CDA vragen of ondergetekenden op de hoogte
zijn van het feit dat gemeenten commerciële instituten inschakelen om
de druk op de wachtlijsten NT2 te verminderen en wat daarvan de gevolgen zijn
voor de huidige onderwijsvoorzieningen en de kwaliteit van de opleidingen.Zoals in de notitie «Weg met wachtlijsten» is aangegeven,
is de regering van oordeel dat het wegwerken van wachtlijsten voor Nederlands
als tweede taal ten principale een verantwoordelijkheid van de gemeenten is.
Gemeenten kunnen daarbij eigen middelen inzetten om ook instellingen in de
particuliere sfeer in te schakelen.Middelen die door de rijksoverheid, op grond van de KVE 1991, beschikbaar
worden gesteld voor het wegwerken van de wachtlijsten NT2 dienen door de gemeenten
te worden ingezet bij instellingen voor basiseducatie, danwel VAVO. Inzet
door gemeenten van eigen middelen bij andere instellingen heeft daarom geen
rechtstreekse gevolgen voor de onderwijsinstellingen.Aangenomen mag worden dat gemeenten, voorzover het de inzet van de eigen
middelen betreft, ook in hun relaties met andere aanbieders van onderwijs,
eisen stellen aan de kwaliteit van het produkt. Uit de in het voorjaar van
1994 aan de Tweede Kamer toegezonden rapportage van de onderwijsinspectie
met betrekking tot het actieprogramma «weg met wachtlijsten» blijkt
ook dat in toenemende mate sprake is van het hanteren van kwaliteitsstandaarden
door instellingen en gemeenten. Hoofdstuk 12. Kwaliteitszorg en -bewakingDiverse vragen zijn gesteld over de kwaliteitsbewaking en met name de
positie van het onderzoek door externe deskundigen en de rol van de inspectie. 12.1. VisitatiesTerwijl de leden van de fractie van de PvdA vraagtekens zetten bij de
noodzaak tot de beoogde visitaties, zijn de leden van de fracties van het
CDA, de VVD, en het GPV ronduit kritisch over de voorgestelde opzet. De leden
van de fractie van het CDA wijzen daarnaast op de forse lasten die aan het
visitatiestelsel verbonden zijn en de leden van de GPV-fractie stellen de
vraag of deze commissies zich ook met de inrichting van het onderwijs bezig
moeten houden.De kritische benadering van de leden van deze fracties sluit aan bij de
gedachtenontwikkeling die inmiddels ook bij de ondergetekenden heeft plaatsgevonden
en heeft geleid tot wijziging van het kwaliteitsbewakingsinstrumentarium.
Deze wijziging is voor een belangrijk deel het gevolg van de resultaten van
een gemengde werkgroep (aanvankelijk in opdracht van het convenantsoverleg;
later van de BVE-Kamer) van het Samenwerkingsverband BVE, het COLO, de inspectie,
de sociale partners en overheid, waarin is getracht uitwerking te geven aan
het visitatieconcept in het beroepsonderwijs. Daarbij zijn gaandeweg twee
zwaarwegende bezwaren tegen het in het wetsvoorstel opgenomen instrumentarium
naar voren gekomen. Ten eerste dreigt er onrendabele overlap in kwaliteitsbewakingsinstrumenten
te ontstaan. Anders dan in het hoger onderwijs, waar het visitatiestelsel
inmiddels een vaste plaats heeft gekregen, is er in de WEB al
sprake van een intensieve kwaliteitsbewaking via het systeem van de vaststelling
van eindtermen voor alle opleidingen en van een apart kwaliteitsverslag. Het
terrein waarover een oordeel van een visitatiecommissie zinvol is, wordt juist
door de eindtermen die landelijk vastgesteld zijn beperkt, en door kwaliteitsverslagen
waarin reeds uitvoerige informatie over het gegeven onderwijs en over de in-,
door- en uitstroomgegevens is opgenomen. Er ontstaat daardoor slechts een
beperkte meerwaarde in informatie.Het tweede bezwaar is dat uitvoering van een visitatie van elke lokatie
van alle opleidingen in de kwalificatiestructuur elke zes jaar tot zeer hoge
uitvoeringslasten zou leiden. Daarbij is het aantal te ondernemen activiteiten
bij het ontwerpen van het systeem overschat. Anders dan bijvoorbeeld in het
hoger beroepsonderwijs waar het totaal aantal opleidingen ruim 200 bedraagt
ligt, zal het geschatte volume van de kwalificatiestructuur onder de WEB ook
na de herijking van de kwalificatiestructuur nog vele honderden bedragen.
Is er in een hogeschool onderwijsaanbod voor ten hoogste enkele tientallen
opleidingen; de ROC's zullen enkele honderden opleidingen aanbieden. Daarenboven
is de openstelling van de kwalificatiestructuur voor onbekostigde instellingen
een verdere uitbreiding van het aantal kwaliteitsbewakingsactiviteiten. Alhoewel
het niet mogelijk is de ontwikkelingen van het aantal opleidingen en de verdeling
over instellingen precies te schatten, leidt een optelsom tot de conclusie
dat jaarlijks vele honderden commissies zouden moeten worden samengesteld.
Gelet op het feit dat voor het hoger beroepsonderwijs met een veel kleiner
aantal commissies nu al de logistiek en de bemensing van de commissies niet
eenvoudig is, is besloten het visitatie-systeem als structureel element in
de toetsing van de kwaliteit in het wetsvoorstel los te laten. De vraag van
de leden van het CDA of de lasten wel opwegen tegen de baten is daarmee beantwoord.Het besluit om het visitatiestelsel niet langer in de wet op te nemen,
sluit overigens niet uit dat instellingen zelf, zoals ook door de leden van
de CDA-fractie betoogd, in het kader van de interne kwaliteitszorg, al dan
niet in samenwerking met andere instellingen, vormen van opleidings- of instellingsvisitatie
zullen initiëren. Dit kan een zeer vruchtbare externe aanvulling op de
stelsels van kwaliteitszorg van de instelling zijn. Vandaar dat in de nota
van wijziging de bepaling is opgenomen dat bij de regelmatige beoordeling
van het onderwijs in het kader van de interne kwaliteitszorg sprake moet zijn
van betrokkenheid van externe deskundigen. Het staat de instellingen vrij
hier verder vorm aan te geven.Uitgangspunt blijft dat het stelsel van kwaliteitszorg van de instelling
het primaire instrument is om te komen tot de verlangde kwaliteit van het
onderwijs, zoals de PvdA stelt. De ontwikkeling daarvan is reeds eerder, in
het kader van de vernieuwingsgelden, onder coördinatie van de VBVE ter
hand genomen. De ontwikkeling daarvan zal de komende periode in het verlengde
hiervan verder met faciliteiten ondersteund worden. AlternatievenHet loslaten van het visitatiesysteem roept vervolgens de vraag op, op
welke wijze de overheid dan wèl de kwaliteit van het gegeven onderwijs
kan garanderen. Hiertoe is gezocht naar een krachtiger garantie voor het niveau
van afzonderlijke diploma's. Deze kan gevonden worden in een aanscherping
van de examensystematiek door middel van het introduceren van de verplichting
tot «externe legitimering» van de examinering. Hierop wordt in
de volgende paragraaf nader ingegaan. 12.2. ExamineringUitgangspunt is dat de verantwoordelijkheid van de instelling voor de examinering gehandhaafd blijft, onder de conditie dat de instelling
voor een gedeelte van het examen de externe legitimatie van een onafhankelijke
exameninstelling behoeft. Daartoe wordt in de wet de nieuwe actor van de exameninstelling
opgenomen. De regeling geldt voor de gehele kwalificatiestructuur van het
beroepsonderwijs en is daarmee op gelijke wijze van toepassing op zowel bekostigde
als niet-bekostigde instellingen. Onderstaand wordt nader ingegaan op de verschillende
aspecten van de externe legitimering. Omvang externe legitimeringOm te beginnen is de vraag aan de orde in welke omvang de externe legitimering
plaats moet vinden. Het is niet noodzakelijk en praktisch niet wenselijk de
examinering van alle eindtermen aan externe legitimering te onderwerpen. Dit
is niet noodzakelijk aangezien er binnen het kwaliteitsbewakingssysteem als
geheel voldoende waarborgen blijven voor de niet extern gelegitimeerde examens.
Maar vooral is de praktische overweging van belang dat een integrale externe
legitimering tot grote uitvoeringsproblemen zou kunnen leiden. Deze problematiek
is vergelijkbaar met die van de combinatie centraal examen en schoolonderzoek
in het voortgezet onderwijs. Ook daar is er niet voor gekozen alle examenonderdelen
centraal te examineren. Ook daar is in het kader van de beoogde niveaubewaking
geoordeeld dat dit tot overdaad zou leiden.Indien gekozen wordt voor een gedeeltelijke externe legitimering, zijn
er enige varianten denkbaar, ervan uitgaande dat de eindtermen van een opleiding
(= kwalificatie) ingedeeld zijn in clusters behorende bij de deelkwalificaties:– per deelkwalificatie wordt een deel van de eindtermen geselecteerd
waarvan de examinering aan externe legitimering onderworpen moet worden. Het
voordeel is dat voor specifiek aangewezen eindtermen een externe legitimering
kan worden verkregen;– per opleiding (kwalificatie) wordt een aantal van de deelkwalificaties
geselecteerd waarvan de examinering aan externe legitimering onderworpen moet
worden. Dit geeft een externe legitimering aan elk diploma en aan een aantal
deelkwalificaties. Het voordeel hier is vooral een eenvoudiger en praktische
uitvoering.Gekozen is voor de tweede optie omdat daarmee het meest recht wordt gedaan
aan de modulaire opbouw van het nieuwe onderwijsmodel uit het wetsvoorstel.
Er kan via die weg ook speciaal accent gelegd worden op essentiële deelkwalificaties
voor de beroepspraktijk (bijvoorbeeld bij wettelijk vastgestelde beroepsvereisten)
of voor doorstroming.De vraag welk gedeelte van de deelkwalificaties dit dan zou moeten zijn,
is een dilemma tussen enerzijds legitimeringsoptiek en anderzijds praktische
mogelijkheden. Te weinig deelkwalificaties zou afbreuk doen aan de wens tot
externe legitimering als gedeeltelijke vervanging van het visitatiestelsel
in het kwaliteitszorgsysteem; te veel zou onevenredige uitvoeringslasten met
zich meebrengen. Er zijn hierover geen ervaringsgegevens voorhanden. De ondergetekenden
hebben gekozen voor een getalscriterium: de helft plus 1 (de kleinste meerderheid)
om enerzijds daarmee tot uitdrukking te brengen dat het om de meerderheid
van de deelkwalificaties gaat en anderzijds de uitvoeringsproblemen niet te
groot te doen zijn. Om te garanderen dat de keuze voor de selectie van deelkwalificatie
zo verantwoord mogelijk geschiedt, is gekozen voor het laten aanwijzen door
dezelfde instantie die de eindtermen formuleert: het landelijk orgaan. Daar
kan immers het beste beoordeeld worden welke deelkwalificaties tot de kern
van het beroep behoren. Het landelijke orgaan dient, volgens de in de nota
van wijziging opgenomen herziene regelingen, te bepalen welke onderdelen van
de eindtermen bij de examinering aan externe legitimatie onderworpen dienen
te worden. Daartoe voegt het bij het voorstel voor de eindtermen
tevens een voorstel voor bepaling van de deelkwalificaties die extern gelegitimeerd
moeten worden. Zo worden in de procedure bij de vaststelling van de eindtermen
ook de extern te legitimeren deelkwalificaties vastgesteld.De wettelijke regel dat dit «de helft plus 1» van het totale
aantal deelkwalificaties van de betreffende opleiding is, veronderstelt dat
er ook aanbod op dat terrein aanwezig is. Teneinde problemen te voorkomen
bij de invoering van dit systeem per 1-8-1997 is in de nota van wijziging
een artikel 12.3.20a ingevoegd waarin de invoering gefaseerd mogelijk wordt
gemaakt, teneinde ontwikkelingsproblemen te voorkomen. Volledige toepassing
van de externe legitimering (als 51% van de deelkwalificaties) geschiedt vanaf
1 augustus 2000. Tot die tijd geldt, dat tenminste 25% (eventueel rekenkundig
naar boven af te ronden) van de deelkwalificaties extern moet worden gelegitimeerd.
Vanzelfsprekend staat het de instellingen vrij om reeds voor 2000, bij voldoende
beschikbaar aanbod, het percentage te verhogen. Het staat instellingen ook
vrij om, indien de instellingsexamencommissie daarvoor kiest, een hoger percentage
dan 51 extern te laten legitimeren. Gelet ook op de belangstelling van het
bedrijfsleven voor de externe legitimering (in het kader van het Sebastiaan
2-overleg, zie ook hoofdstuk 5 van deze nota) sluiten de ondergetekenden niet
uit, dat er tussen instellingen en het bedrijfsleven op dit punt nadere afspraken
worden gemaakt. De wetgeving biedt hiervoor alle ruimte: de 51% is slechts
een minimumgrens in het systeem. InstellingsverantwoordelijkheidDe instelling is verantwoordelijk voor de inhoud van en de gang van zaken
tijdens de examens en voor het uitreiken van deelkwalificaties en diploma's.
Dit onderdeel van het wetsvoorstel blijft ongewijzigd. Wel kan de veelheid
van regelingen uit het wetsvoorstel dat nog uitgaat van gescheiden regelingen
voor de twee leerwegen met de invoering van één model als gevolg
van de afspraken tussen de instellingen en de landelijke organen aanzienlijk
worden beperkt.Onderdeel van de nieuwe examenbepalingen is dat de instelling ten behoeve
van de externe legitimering van de aangewezen deelkwalificaties een «exameninstelling»
dient in te schakelen. Zoals reeds gemeld in hoofdstuk 5 van deze nota opteren
de ondergetekenden ervoor om de groep deskundige exameninstanties die thans
buiten het reguliere bestel functioneren onder een aantal voorwaarden binnen
het systeem toe te laten. Daaronder vallen ook de examenonderdelen van de
landelijke organen, die op dit moment al gedeeltelijk binnen het systeem vallen. ExameninstellingenTer uitvoering van de externe legitimering is daarom een nieuw type instellingen
in het wetsvoorstel opgenomen: «de exameninstelling». Voor de
procedure van de bepaling welke instelling gerechtigd is krachtens de wet
de bedoelde taken uit te voeren, is gekozen voor een systeem naar analogie
van het «toelaten» van niet bekostigde instellingen. Een instelling
die als exameninstelling wenst te functioneren zal moeten aantonen dat deze
voldoet aan een aantal, via de Nota van wijziging, in het wetsvoorstel opgenomen
eisen. Daarbij gaat het om de onafhankelijkheid van de instelling ten opzichte
van onderwijsinstellingen die onderwijs uit de kwalificatiestructuur verzorgen,
de zorg voor de kwaliteit, de kwaliteit van de inhoud van de examens als examinering
van de eindtermen. Op deze instellingen geldt een uniform toezicht via de
onderwijsinspectie, hetgeen via een wijziging van artikel 5.2 mogelijk gemaakt
is. In artikel 1.6.1, tweede, lid zijn de specifieke eisen aan dergelijke
instellingen opgenomen. Deze eisen zijn sterk gelijkend op die, die
aan onderwijsinstellingen worden gesteld: een actief kwaliteitszorgstelsel
inclusief betrokkenheid van onafhankelijke deskundigen, regelmatige beoordeling
van de kwaliteit, een kwaliteitsverslag en een regeling met betrekking tot
de rechtsbescherming van de deelnemer. OnafhankelijkheidHet wordt van groot belang geacht dat zich geen afhankelijkheidsrelaties
voordoen tussen een onderwijsinstelling en een exameninstelling. Dit sluit
overigens een zekere betrokkenheid van onderwijsinstellingen bij de externe
legitimering, welke uit oogpunt van uitvoerbaarheid van de externe legitimering
wenselijk kan zijn, niet uit. Overwogen is hiertoe een afzonderlijke rechtspersoon
voor de exameninstelling voor te schrijven. Dit biedt echter geen garanties
omtrent de gewenste onafhankelijkheid. In de bijgevoegde nota van wijziging
is daarom opgenomen dat de exameninstelling een protocol op moet stellen en
hanteren ter bestrijding van ongewenste verstrengeling van belangen. Het protocol
en het hanteren daarvan vallen daarmee onder het toezicht van de inspectie. Stelsel van kwaliteitszorgDe exameninstelling dient een stelsel van kwaliteitszorg te hanteren dat
tenminste een regelmatige beoordeling van de kwaliteit van de externe legitimering
omvat. Bij deze beoordeling dienen in elk geval de afnemende onderwijsinstellingen
en onafhankelijke deskundigen betrokken te zijn.Over de onafhankelijke deskundigen en de wijze van betrokkenheid bij de
kwaliteitszorg van de exameninstelling is niets nader bepaald teneinde stapeling
van bewaking op bewaking te vermijden. Denkbaar is dat hier voor bepaalde
sectoren deskundige instituten op het gebied van examens ingeschakeld worden,
zoals bijvoorbeeld het CITO. Ook de betrokkenheid van onafhankelijke deskundigen
is onderworpen aan inspectietoezicht. Ondergetekenden gaan er voorts van uit
dat zowel de gang van zaken tijdens examens als het algemene inhoudelijke
niveau van de examens, zoals te doen gebruikelijk regelmatig door de inspectie
beoordeeld zal blijven worden. Plaatsing in het centraal registerEen instelling die voldoet aan de vereiste criteria wordt opgenomen in
het Centraal Register. Daarbij wordt aangegeven voor welk onderdeel van de
kwalificatiestructuur de desbetreffende instelling als exameninstelling kan
worden gebruikt. Vanzelfsprekend is ook voorzien in een regeling voor verwijdering
van exameninstelling uit het Centraal Register indien niet langer voldaan
wordt aan de wettelijke vereisten.De groep van «exameninstellingen» zal dus in de eerstkomende
jaren worden bepaald. Naar de verwachting van de ondergetekenden zullen, naast
de landelijke organen, ook bestaande (commerciële) exameninstellingen
opteren voor de status van exameninstelling. De onderwijsinstelling zal, via
het Centraal Register, worden geïnformeerd over de instantie of instanties
die de externe legitimering mogen uitvoeren en daarmee afzonderlijk (of collectief)
contracten afsluiten. In een aantal gevallen zullen er meerdere «aanbieders»
op de markt aanwezig zijn maar, gelet op de grote reikwijdte van het opleidingenaanbod,
zal die luxe eerder uitzondering dan regel zijn. Wijze van extern legitimeren niet voorgeschrevenDe wijze waarop de exameninstelling zorg draagt voor de externe legitimering
is niet voorgeschreven. Dit maakt een breed scala aan werkwijzen
mogelijk, bijvoorbeeld het gebruik van itembanken, toezicht op de afname al
dan niet met gecommitteerden, gezamenlijke examencommissies, of combinaties
van deze werkwijzen, enzovoorts. Wel dient over de wijze van externe legitimering
vooraf overleg met de onderwijsinstelling te hebben plaatsgevonden, waarna
de keuze voor een werkwijze de verantwoordelijkheid van de exameninstelling
is. 12.3. Erkenning verworven kwalificatiesDe leden van de fractie van D66 vragen naar aanleiding van de voorstellen
over de kwalificatiestructuur of, in het kader van een activerend startkwalificatiebeleid,
of het mogelijk zal zijn dat ook afgelegde proeven van bekwaamheid kunnen
leiden tot kwalificaties. In de praktijk opgedane kennis en ervaring zouden
hiermee de waardering kunnen krijgen die het verdient.Deze vraag verwijst naar de discussie rond de erkenning van elders verworven
kwalificaties (EVK) via de methode van «assessment». Separaat
aan deze memorie ontvangt de Kamer de beleidsreactie op het advies «Kwaliteiten
Erkennen» van de Commissie Erkenning Verworven Kwalificaties, de Commissie
Wijnen. Daarin wordt uiteengezet dat een dergelijke erkenning inderdaad wenselijk
is, mits in het kader van de examineringsprocedures en (deel)kwalificaties
van de kwalificatiestructuur. Het zou immers zeer ongewenst zijn indien dit
tot een eigenstandig stelsel van erkenningen en kwalificaties zou leiden.
Dit zou de gewenste transparantie niet ten goede komen en zou kunnen leiden
tot een soort tweederangskwalificaties. Dat is niet in het belang van de betrokkenen.
Dat hiervoor de wijze van examinering meer leerwegonafhankelijk zou dienen
te zijn dan de thans veelal gehanteerde, wijst op een belangrijke ontwikkelingstaak
die hier voor de betreffende exameninstellingen (bij extern gelegitimeerde
deelkwalificaties) of onderwijsinstellingen (bij intern gelegitimeerde deelkwalificaties)
nog ligt. 12.4. KwaliteitsverslagDe leden van de fractie van het CDA vragen ervoor te waken dat de besturingslast
door de kwaliteitsbewaking verzwaard wordt. Ondergetekenden wensen te benadrukken
dat de grote autonomie die de instellingen op tal van terreinen toegewezen
krijgen een aanzienlijke vermindering van de besturingslast richting overheid
met zich mee zal brengen. Daarbij past een duidelijke verantwoordingssystematiek
over de geleverde resultaten. Niettemin wordt onderschreven dat daarin soberheid
en beperking tot het hoogst noodzakelijke wenselijk is. In hoofdstuk 17 wordt
hiervan uitgaande het geheel van de informatieverplichtingen nog eens uiteengezet,
en waar mogelijk worden versoberingen aangebracht. 12.5. De rol van de inspectieDe leden van de fractie van de PvdA en het CDA vragen naar de rol van
de inspectie in het licht van de kwaliteitsbewakingssystematiek. De leden
van de PvdA-fractie stellen dat deze zich aan dient te sluiten bij de beoordeling
van de kwaliteit aan de hand van door de overheid gestelde eisen. Ondergetekenden
stemmen in met het uitgangspunt dat het in principe niet aan de inspectie
is eigen kwaliteitsnormen te ontwikkelen. De rol van de inspectie concentreert
zich op het ontwerpen van een nader toetsingskader als operationalisering
van de overheidseisen. Voorzover de WEB gezien kan worden als een procedurele
wet waarin in hoofdzaak de actoren en de relaties tussen actoren geregeld
worden, is het de kern van de taak van de inspectie toe te zien op de naleving
van de bepalingen inzake de procedures. De leden van de fractie van het CDA vragen naar de noodzaak van het eigen
onderzoek van de inspectie door een commissie van onafhankelijke deskundigen,
naast de andere ingezette kwaliteitsbewakingsinstrumenten. Ondergetekenden
gaan ervan uit dat in principe het overige instrumentarium volstaat waar het
gaat om het verzorgen en garanderen van onderwijs van voldoende kwalitatief
niveau. De inspectie ziet erop toe dat de instrumenten op de juiste wijze
toegepast worden, hetgeen vergelijkbaar is met het meta-toezicht in het hoger
onderwijs, waar de leden van de CDA-fractie naar verwijzen. Niettemin kan
de inspectie in het kader van haar algemene toezichttaak aanleiding zien tot
een nader onderzoek. De mogelijkheid die in artikel 5.3, eerste lid, geschapen
is tot het instellen van een commissie van deskundigen door de inspectie,
is bedoeld de inspectie de mogelijkheid te geven niet elk onderzoek zelf uit
te hoeven voeren, welke ook in de WHW is opgenomen. Zij is immers mogelijk
qua bezetting en expertise niet in alle gevallen voldoende geëquipeerd
tot dergelijk onderzoek. Het is dus niet de bedoeling om een regulier visitatiestelsel
vanwege de inspectie te introduceren. In het hoger onderwijs is tot nu toe
slechts twee maal van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. Hoofdstuk 13. Centraal register; maatschappelijke behoefte;
doelmatigheid; commissie onderwijs-arbeidsmarkt 13.1. Centraal RegisterDe leden van de fractie van de PvdA vragen met betrekking tot het centraal
register, wat bedoeld is met de zinsnede dat alle instellingen in beginsel
het recht hebben om alle opleidingen uit de kwalificatiestructuur te verzorgen
en dat alleen voor sommige instellingen aan dit recht in de wet beperkingen
zijn opgelegd. Deze leden maken uit de stukken op dat de huidige situatie
het vertrekpunt is en dat er vervolgens van uitbreiding sprake kan zijn.De vraag van de hier aan het woord zijnde leden heeft betrekking op hoofdstuk
6.2.2.3 van de memorie van toelichting: het vaststellen van het centraal register
beroepsopleidingen.In het centraal register, waarvan de inhoud jaarlijks voor 1 februari
wordt bekendgemaakt, zijn alle opleidingen die door instellingen worden verzorgd
in het kader van de kwalificatiestructuur opgenomen. Het register is geen
planningsinstrument. Het register is slechts de laatste stap in het proces
van een geconditioneerde planningsvrijheid van de ROC's. Het register heeft
geen zelfstandige betekenis.Alle instellingen hebben in beginsel het recht om alle opleidingen uit
de kwalificatiestructuur te verzorgen. De opmerking dat voor sommige instellingen
aan dit recht in de wet beperkingen zijn opgelegd, ziet niet zozeer op specifieke
(groepen) instellingen, als wel op de beperkingen die in de artikelen 6.1.3
tot en met 6.2.3 zijn vervat. De belangrijkste beperkingen zijn:– de mogelijkheid om de rechten op bekostiging en civiel effect
te onthouden ten aanzien van een beroepsopleiding, om reden dat de verzorging
van die opleiding kennelijk niet doelmatig kan worden geacht (artikel 6.1.3);– de mogelijkheid om de rechten op bekostiging en civiel effect
te ontnemen ten aanzien van een beroepsopleiding, om reden van duurzaam onvoldoende
kwaliteit of om reden van het niet meer voldoen aan de wettelijke voorwaarden
inzake kwaliteitszorg, onderwijs of examens (artikel 6.1.4).Ondergetekenden bevestigen voorts dat de huidige situatie het vertrekpunt
is als het gaat om het mogen verzorgen van opleidingen, met dien verstande
dat nu nog een herijking van opleidingen plaatsvindt. Verwezen
wordt verder naar paragraaf 11.4 waarin de conversie-operatie nader wordt
besproken.Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie zich af hoe een aanmelding
van een mogelijke nieuwe opleiding en de eventuele plaatsing in het centraal
register in de tijd zullen gaan verlopen. Zoals vermeld in de memorie van
toelichting (blz. 73 en 74) moet een instelling die een nieuwe opleiding beroepsonderwijs
wil verzorgen het voornemen daartoe bekendmaken aan de verantwoordelijke minister.
De aanmelding van het voornemen aan de minister moet plaatsvinden voor 1 december.
De instelling is gerechtigd de opleiding in het eerstvolgende studiejaar te
starten indien de minister geen besluit neemt waaruit het tegendeel blijkt.
Zo'n besluit moet de minister nemen voor 1 februari van elk jaar. Er moet
aan een aantal administratieve voorwaarden worden voldaan om in de beschouwing
te worden betrokken. Deze voorwaarden staan genoemd in artikel 6.3.2 van het
wetsvoorstel. Elke aanvraag die aan die voorwaarden voldoet en is ingediend
voor 1 december zal door de minister in beschouwing worden genomen. Alleen
indien de minister, na eventueel advies van de Adviescommissie onderwijs-arbeidsmarkt,
van mening is dat er macro-doelmatigheidsbezwaren bestaan, zal opname in het
register achterwege blijven. 13.2. Macro-doelmatigheidParagraaf 13.1 noemde al kort de mogelijkheid voor alle instellingen om
in beginsel alle opleidingen, bekostigd en onbekostigd, uit de kwalificatiestructuur
te verzorgen.De budgettaire kaders van de Rijksoverheid beperken echter de omvang van
het totale aanbod van het bekostigd onderwijs en hebben daarmee effect op
de beoordeling van nieuw opleidingsaanbod bij bekostigde instellingen. In
die beoordeling speelt het criterium van de macro-doelmatigheid een centrale
rol.De leden van de fracties van VVD, PvdA, RPF en GPV stellen een aantal
vragen over (de toepassing van) het begrip macro-doelmatigheid en de procedures
omtrent de toetsing.Het betreft vragen over:– specificering van het begrip macro-doelmatigheid;– toepassing van het begrip maatschappelijke behoefte;– de rol van het arbeidsmarktcriterium en budgettaire overwegingen
bij doelmatigheidsoverwegingen;– de betekenis van het commerciële onderwijsaanbod bij macro-doelmatigheidsoverwegingen.Macro-doelmatigheid is de exclusieve toetsingsgrond waarop instellingen
een voorgenomen nieuw onderwijsaanbod mogen verzorgen. In de memorie van toelichting
worden twee indicatoren voor macro-doelmatigheid genoemd:a. de maatschappelijke behoefte aan afgestudeerden uit de betreffende
opleiding;b. de noodzaak tot hoge investeringen in relatie tot beperkte maatschappelijke
behoefte.De ondergetekenden zijn van mening dat deze indicatoren voldoende dekkend
zijn om het begrip macro-doelmatigheid te introduceren, waarna toepassing
in de praktijk tot eventuele nadere operationalisering van het begrip kan
leiden. Om deze stelling te verduidelijken is het nuttig om met name (de breedte
van) de indicator maatschappelijke behoefte uiteen te zetten. Maatschappelijke behoefte wordt voor een belangrijk deel vormgegeven door
het arbeidsmarktcriterium. De Wet educatie en beroepsonderwijs is er op gericht
een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te realiseren. Het
is dan ook van groot belang dat de opleidingen die door de overheid bekostigd
worden de leerling goede kansen op een baan bieden. Dit betekent voor de leerling
ook enige mate van zekerheid: een bekostigde opleiding uit de kwalificatiestructuur
heeft zijn marktwaarde bewezen. Het arbeidsmarktcriterium houdt dus ook in
dat wanneer afgestudeerden van een opleiding over een periode van een aantal
jaren, een relatief zwakke positie op de arbeidsmarkt hebben, overwogen dient
te worden of deze opleiding in de huidige verschijningsvorm gehandhaafd moet
worden. Overigens kan het voorkomen dat voornemens tot het bieden van opleidingen
uit verschillende regio's op een verschillende wijze worden beoordeeld, aangezien
de arbeidsmarkt vanuit een zekere regionale context wordt beoordeeld.De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of maatschappelijke behoefte
als criterium een rol speelt in artikel 6.1.4, waarin het ontnemen van bestaande
rechten ten aanzien van bestaand onderwijsaanbod wordt geregeld. Het antwoord
luidt ontkennend, er is hier inderdaad sprake van zoals de leden van de PvdA-fractie
dit noemen «het vrije spel der maatschappelijke krachten». Op
het moment dat er geen vraag meer naar een opleiding bestaat, zal een instelling
ook geen bekostiging meer ontvangen. Als er landelijk gezien geen vraag meer
naar een opleiding bestaat kan de overheid besluiten tot het stoppen van de
opleiding. Verder vragen deze leden naar de rol die maatschappelijke behoefte
speelt in de regeling met betrekking tot nieuw aanbod, zoals genoemd in artikel
6.3.1 en 6.3.2. Hiervoor geldt dat de eerste ondergetekende advies kan vragen
over de macro-doelmatigheid van een nieuwe opleiding voor een bekostigde instelling
(artikel 6.1.3). De maatschappelijke behoefte maakt hier op dit moment een
belangrijk onderdeel van uit, dus zal zeker een rol spelen in zo'n advies.Maatschappelijke behoefte kent een breder toetsingskader dan het arbeidsmarktcriterium
alleen. De breedte van een opleiding (waardoor de leerling breed inzetbaar
is), de mogelijkheden tot verdere oriëntatie (bijvoorbeeld doorstroming
naar het hoger onderwijs) en het inspelen op actuele ontwikkelingen in het
veld (flexibiliteit) zijn voorbeelden van aspecten die eveneens van belang
zijn bij het vaststellen van de maatschappelijke behoefte. Voor beantwoording
van de vraag van de leden van de PvdA-fractie over de mogelijkheid van experimenten
met nieuwe opleidingen wordt verwezen naar hoofdstuk 14.Zoals aan het begin van deze paragraaf reeds gesteld werd, vindt de macro-doelmatigheidstoetsing
zijn grondslag in het feit dat het macro-budget dat beschikbaar is voor de
instellingen om bekostigde opleidingen uit de kwalificatiestructuur te verzorgen
gelimiteerd is. De overheid dient zorg te dragen voor een effectieve besteding
van de algemene middelen. Op het moment dat het aantal opleidingen dat voor
bekostiging in aanmerking komt, de financiële ruimte overschrijdt, dient
de overheid een prioriteitsvolgorde, voor opleidingen die op termijn voor
bekostiging in aanmerking kunnen komen, vast te stellen.Vanuit de wens om een zo divers mogelijk scala van opleidingen aan de
deelnemers aan te kunnen bieden, zal, bij het bepalen van de prioriteitsvolgorde
van het nieuw voorgestelde onderwijsaanbod, de mate waarin het voorgestelde
onderwijs reeds door het commerciële onderwijs wordt aangeboden, worden
meegenomen.Als het voorgestelde aanbod reeds in ruime mate door het commerciële
onderwijs wordt aangeboden, zal de noodzaak tot onmiddellijke overheidsfinanciering
genuanceerd worden. Deze prioriteitsvolgorde zal niet vergelijkbaar
zijn met het Plan van Scholen, zoals de leden van de VVD zich afvragen; een
vergelijking met dit plan werkt verwarrend.De gevolgen van doelmatigheidsoverwegingen moeten overigens niet overschat
worden: in de praktijk zal slechts een beperkt aantal opleidingen de toets
niet kunnen doorstaan. Daarnaast zal de afbouw van bekostigde opleidingen,
gezien de noodzakelijke rechtsbescherming van de deelnemers, zich over een
aantal jaren uitstrekken.Tenslotte is het van belang om te vermelden dat zowel de landelijke organen
als de Adviescommissie Onderwijs-Arbeidsmarkt (zie ook 13.3) bij de besluitvorming
betrokken zijn, zodat gegarandeerd is dat de besluiten tot wel of niet bekostigen
van een opleiding zorgvuldig worden voorbereid en genomen. 13.3. Adviescommissie Onderwijs-ArbeidsmarktDe leden van de fracties van PvdA en CDA vragen naar het nut van de Adviescommissie
Onderwijs-Arbeidsmarkt, en of het in de bedoeling ligt de adviescommissie
te laten adviseren over de mogelijke overlap tussen de opleidingen. Het antwoord
hierop is bevestigend. Het is de initiële functie van de commissie om
de samenhang en eventuele overlap tussen de opleidingen te beschouwen. Dit
hoeft niet explicieter in de wet te worden opgenomen. Deze taak spruit voort
uit de formulering van artikel 6.1.2, eerste lid, onder a. Hieruit blijkt
dat de commissie belast is met de beoordeling van de doelmatigheid, gelet
op het geheel en de spreiding van het aanbod van beroepsonderwijs. In deze
taakomschrijving ligt ook de kern van het antwoord op de vraag welk nut de
Adviescommissie Onderwijs-Arbeidsmarkt heeft. De adviescommissie heeft een
onafhankelijke positie, en is in staat spreiding en eventuele overlap te constateren.
Verder heeft de adviescommissie ingevolge artikel 7.2.5 een adviesfunctie
aan de landelijke organen bij het doen van voorstellen voor eindtermen.Verder vragen de leden van het CDA zich, evenals de leden van de SGP,
af of hier niet een rol is weggelegd voor de Onderwijsraad. Dit is niet het
geval. Het kabinetsstreven tot herziening van de adviesstructuur van de centrale
overheid heeft ook gevolgen voor de Onderwijsraad. Het kader daarvoor zal
worden vastgelegd in een nieuwe Wet op de Onderwijsraad, waarvan de streefdatum
van invoering 1 januari 1997 is. Leidend beginsel is dat de advisering van
de Onderwijsraad zich, aansluitend op het rapport Raad op maat, zoveel mogelijk
richt op de hoofdlijnen van het beleid. De Onderwijsraad zal in de toekomst
vooral om advies gevraagd worden in eerdere stadia van beleidsvorming. Deze
vorm van advisering draagt dus een heel ander karakter dan die van de Adviescommissie
Onderwijs-Arbeidsmarkt. Het wordt dan ook niet als wenselijk ervaren dat de
Onderwijsraad zich met de taken van de Adviescommissie gaat bezighouden. Voor
de vraag van de leden van de CDA-fractie over instrumenten omtrent het onderwijsaanbod,
zoals bijvoorbeeld interne kwaliteitszorg en het centraal register beroepsopleidingen,
wordt verwezen naar hoofdstuk 12 van deze nota.De leden van de SGP vragen zich af hoe de instelling van de Adviescommissie
Onderwijs-Arbeidsmarkt zich verhoudt met het rapport Raad op maat. De Adviescommissie
Onderwijs-Arbeidsmarkt is echter geen adviesorgaan in de zin van dit rapport.
De bijzondere commissie Vraagpunten Adviesorganen, die het rapport geschreven
heeft, concentreert zich op de adviesorganen die zich bezighouden met lange-
en middellange- termijnvraagstukken en met beleidsontwikkeling. De Adviescommissie
Onderwijs-Arbeidsmarkt is daarentegen een commissie die zich niet beweegt
op het terrein van de beleidsontwikkeling, maar van beleidsimplementatie.
Immers, hun advisering richt zich slechts op enkele, van tevoren vastgestelde,
aspecten van het beroepsonderwijs.Voor de vragen van de leden van de fractie van GroenLinks over het niveau
1 uit de kwalificatiestructuur wordt verwezen naar hoofdstuk 11 van deze nota. Hoofdstuk 14. Bekostiging WEB 14.1. InleidingHet wetsvoorstel WEB definieert in de artikelen 2.2.1 en 2.2.2 een tweetal
kernelementen voor de bekostigingssystematiek voor het beroepsonderwijs. Deze
geven echter slechts beperkt antwoord op de vraag hoe de bekostiging er uit
komt te zien. Daarnaast is er nog sprake van een bekostigingsmodel voor de
landelijke organen en een bekostigingssystematiek voor de educatie. Macrobudgettaire
neutraliteit is uitgangspunt bij het wetsvoorstel.De leden van de fracties van PvdA, CDA, VVD, D66 en RPF hebben nadrukkelijk
gevraagd om meer inzicht in de nieuwe bekostigingssystematiek zoals die onder
de WEB zal gaan gelden. Daarbij merken de leden van de fractie van de PvdA
op de bezwaren van de regering tegen de nu bestaande bekostigingsmodellen
te delen. Deze leden kunnen in hoofdlijnen instemmen met de gekozen hoofdparameters:
input en output. Deze leden vragen zich daarbij wel af of de instellingen
wel voldoende worden geprikkeld om aandacht te besteden aan de doelgroepen.
Ook de leden van de fractie van het CDA, de VVD en de RPF stelden deze vraag.Alvorens op de hoofdlijnen van het model en de overige vragen in te gaan,
hebben ondergetekenden er behoefte aan in zijn algemeenheid in te gaan op
de bekostiging als sturingselement. 14.2. De bekostiging als sturingselementDe keuze op welke wijze de sturing plaatsvindt en welke doelstellingen
worden nagestreefd dient steeds plaats te vinden in het licht dat de bekostiging
zelf een beperkt instrument is. Het nastreven van één of meer
doelstellingen zal steeds ten koste gaan van andere doelstellingen. Ter illustratie
een paar voorbeelden van de dilemma's die de bekostiging kent.Allereerst de keuze tussen autonomie en verantwoordelijkheid. Instellingen
zijn grotendeels vrij in de wijze waarop zij hun maatschappelijke taken vorm
geven in de uitvoering van het onderwijsaanbod. Tegelijkertijd echter zijn
zij verantwoording schuldig en zal de vraag gesteld worden wat zij bereikt
hebben met de toegekende middelen. De opvattingen over de maatschappelijke
taken kunnen daarbij uiteenlopen.Ook kan er een duidelijke discrepantie zijn tussen de eisen die gesteld
worden aan rendementsverhoging enerzijds en de toegankelijkheid voor de zwakke
leerlingen anderzijds. De leden van de fracties van PvdA, CDA, VVD en RPF
wijzen op dit spanningsveld. Moeten de inspanningen die instellingen verrichten
voor deze leerlingen alleen tot uitdrukking worden gebracht bij het behalen
van een kwalificatie? Het gevaar bestaat dat dan de maatschappelijke taak
om ook voor deze leerlingen een adequaat aanbod te verzorgen door de gestelde
rendementseisen niet wordt waargemaakt. Géén rekening houden
met kwalificatie kan echter weer betekenen dat voor deze groepen het streven
naar een diploma gevaar loopt. Een langdurig traject van scholing zonder resultaat
kan het gevolg zijn. Met de leden van de fractie van de PvdA kan worden geconstateerd
dat het «sturen op output» nadrukkelijk beperkingen kent.Naast de bovengenoemde dilemma's zijn er nog andere belangrijke keuzevraagstukken
zoals de financiële stabiliteit versus financiële prikkels, eenvoud
en beheersbaarheid versus een rechtvaardige verdeling (herallocatie-effecten).Elk bekostigingssysteem zal hierin keuzen moeten maken en dient dan ook
te worden bezien in zijn totale uitwerking.Naast de dilemma's die hierboven zijn geschetst, kent de bekostiging een
tweede beperking. Zowel Nederlandse als buitenlandse ervaringen laten zien
dat de sturing die wordt nagestreefd, niet vanzelfsprekend betekent dat deze
ook in de praktijk het gewenste resultaat heeft. De sturing in de bekostiging
behoeft zich bijvoorbeeld niet door te vertalen naar gelijke sturing binnen
de instellingen.In deze korte schets is getracht duidelijk te maken dat de ondergetekenden
zich bewust zijn van de beperkingen en de keuzeproblemen die de ontwikkeling
van een nieuw bekostigingsmodel met zich meebrengt. Met de leden van de fracties
van PvdA, CDA, VVD, D66 en RPF zijn de ondergetekenden het dan ook eens dat
deze dilemma's, beperkingen en consequenties tot een zeer zorgvuldige afweging
moeten leiden met betrekking tot zowel de uitgangspunten en uitwerking van
het nieuwe bekostigingssysteem.Dit betekent in de ogen van ondergetekenden dat op dit moment nog geen
gedetailleerde bekostiging wordt voorgelegd gebaseerd op een nog ongewisse
toekomstige inrichting van de ROC's. Veel eerder betekent dit dat afspraken
worden gemaakt over een ontwikkelingsproces van de nieuwe bekostiging in goed
overleg met alle betrokkenen die recht doet aan de doelstellingen en uitgangspunten
die wij hier gezamenlijk formuleren. Het zijn ook deze uitgangspunten en doelstellingen
waarop de vele vragen die de fracties gesteld hebben betrekking hebben. 14.3. Hoofdlijnen van de nieuwe bekostiging beroepsonderwijs VerdeelmodelArtikel 2.2.1 van de WEB gaat expliciet uit van een verdeelmodel. Er is
sprake van een binnen bepaalde grenzen vaststaand macro-budget dat vervolgens
over alle bekostigde instellingen die beroepsonderwijs verzorgen wordt verdeeld.
Door het hanteren van een correctiefactor wordt gegarandeerd dat de jaarlijkse
uitgaven binnen het macro-budget blijven. De hoogte van het budget in relatie
tot de leerlingontwikkeling, conjunctuur en rendement zal periodiek worden
beoordeeld. Deze periodieke herijking vindt één keer in de drie
jaar plaats. In deze periodieke beoordeling zal expliciet aandacht worden
besteed aan het voorzieningenniveau dat met het budget in stand kan worden
gehouden. De macro-budgetvaststelling zal deel uitmaken van de normale begrotingsvoorbereiding
en de daarbij behorende afwegingen, waardoor verhoging en/of verlaging van
het macro-budget kan plaatsvinden. Kern van de nieuwe bekostiging is een lump-sum-systematiek
met bestedingsvrijheid.Binnen dit budget zal een onderscheid worden gemaakt in een soort basisfinanciering
die niet rechtstreeks aan resultaat is gekoppeld en een prestatie-opslag.De omvang van het eerst genoemde budget zal mede afhangen van de schoolgrootte,
het opleidingenaanbod en het instroomniveau van de deelnemers. Op dit laatste
komen ondergetekenden hierna terug.Dit budget is mede bedoeld om een zekere stabiliteit te creëren in
de financieringsstroom naar de instellingen en geeft expliciet invulling aan
de toegevoegde waarde die onderwijs heeft, ook als dit niet tot een eindkwalificatie
heeft geleid. Het formaliseren van een eindniveau met een kwalificatie
kan niet betekenen dat alle inspanningen daaraan voorafgaand geen betekenis
hebben.Naast deze basisfinanciering ontvangt de instelling een vergoeding die
gerelateerd is aan de geleverde prestaties. Deze prestaties zullen betrekking
hebben op de inspanningen die instellingen verrichten op het gebied van aanbod
voor zwakke doelgroepen en numeriek rendement. De vergoeding die de instelling
hiervoor ontvangt is afhankelijk van de toegevoegde waarde die aan de geleverde
prestaties kunnen worden toegekend. Deze zullen met name worden bepaald door
het verschil in ingangsniveau en het niveau waarop de deelnemer de instelling
verlaat. De toegevoegde waardegrondslag brengt instellingen met een relatief
groter aantal zwakke doelgroepen derhalve niet in een nadelige positie, integendeel.
Voor de maatschappelijk prestaties en de doorwerking van de toegevoegde waarde
is de hoogte van de bekostiging niet statisch, maar kan per periode van een
aantal jaren variëren. Zo kan met dit deel van het macro-budget adequate
sturing worden gegeven indien veranderende maatschappelijke omstandigheden
of het bestuurlijk handelen van instellingen daartoe nopen. De invulling zal
in nauw overleg met de instellingen plaatsvinden. Deze systematiek waarbij
rekening wordt gehouden met het ingangsniveau vereist wel het gebruik van
een aan individuele leerlingen gerelateerd identificatienummer (hierbij wordt
gedacht aan het SoFi-nummer). Alleen dan kan een dergelijk systeem met een
beperkte beheerslast worden ingevoerd. In de nota van wijziging is de basis
hiervoor opgenomen.De bekostiging zoals deze is beschreven is een combinatie van basisfinanciering
en een opslag die rekening houdt met de geleverde prestaties. De basisfinanciering
biedt aan elke instelling financiële zekerheid, in die zin dat de kosten
die de instelling maakt in belangrijke mate vergoed worden. Dit laat echter
onverlet dat de totale vergoeding rekening houdt met het resultaat dat de
instelling behaalt. De basisfinanciering (inclusief de opslag voor zwakke
groepen) en de zekerheid die hier vanuit gaat is essentieel. Alleen met deze
zekerheid vormt de financiering geen beletsel voor de toegankelijkheid. Een
te eenzijdige resultaatsbekostiging betekent dat instellingen teveel als calculerende
ondernemers moeten werken. Juist in deze sector is dat niet gewenst.De wijze waarop de prestatiemeting plaatsvindt zal in nauw overleg met
de instellingen plaatsvinden opdat een minimale beheerslast gewaarborgd is.
Als de uitgangspunten helder zijn kan een invulling worden gezocht die maximaal
aansluit op de beoogde doelstellingen.Kern blijft echter dat er sprake zal zijn van een budgetverdeelmodel,
waardoor de prestaties steeds in relatieve termen gemeten zullen worden. Dat
beperkt het sturend effect maar ook de eventuele negatieve stimulansen die
in het verslag worden genoemd.Ook na de invoering van de nieuwe bekostigingssystematiek zullen instellingen
de behoefte hebben te weten hoe het budget is opgebouwd. De omvang van personeelsvergoeding,
rendementstoeslag, extra financiering voor zwakke leerlingen, zijn voorbeelden
van te onderscheiden onderdelen van de lump-sum vergoeding. Zonder dat er
bestedingsvoorschriften zijn kan een inzicht gegeven worden in de opbouw van
de lump-sum vergoeding die tevens waarde kan hebben voor de beoordeling en
verantwoording van het beleid dat de instelling voert. Dit geldt zowel binnen
de schoolorganisatie als naar derden.Voor het vorenstaande geldt steeds, zoals al eerder opgemerkt, dat de
invoering van de WEB geen consequenties heeft voor het macro-budget. Positie zwakke doelgroepenDoor de leden van de fracties van PvdA, CDA, VVD, D66 en RPF zijn vragen
gesteld naar de positie van de zwakkere doelgroepen vanuit een zekere
bezorgdheid voor de prestatiebekostiging. Ondergetekenden willen hier dan
ook de positie van deze leerlingen nader toelichten.Daarbij moet worden opgemerkt dat in het nieuwe bekostigingssysteem voor
het beroepsonderwijs op verschillende manieren wordt rekening gehouden met
de positie van zwakke doelgroepen. De volgende uitgangspunten zullen daarbij
gelden.Bij de definiëring van doelgroepen wordt in navolging van de aanbevelingen
van de commissie «van Kemenade» uitgegaan van het criterium onderwijsachterstand
(opleidingsniveau) van de leerling. Voor deze groepen zal worden gewerkt met
een hogere basisfinanciering en met een incentive naar de onderwijsinstelling
voor het behalen van een kwalificatie voor deze leerlingen. In de bekostiging
worden deze beide uitgangspunten als volgt vorm gegeven. Allereerst door de
introductie van de assistentopleiding. Deze opleidingen zijn bedoeld om deelnemers
die niet in staat zijn een startkwalificatie te behalen, toch de mogelijkheid
te bieden met een beroepskwalificatie de arbeidsmarkt op te gaan. De reguliere
bekostiging voor deze opleiding zal hoger zijn om daarmee de mogelijkheid
te bieden tot aanvullende activiteiten zoals extra begeleiding (maatwerk)
om ook voor deze doelgroep de kwalificatie binnen bereik te brengen. Door
haar aard is deze opleidingsweg alleen geschikt voor de laagst opgeleiden
(de ongediplomeerden). Alleen deze doelgroep heeft dan ook toegang tot deze
opleiding inclusief de extra bekostiging.Het behalen van een kwalificatie in deze opleidingsweg zal voor de instellingen
eveneens worden gestimuleerd middels een diploma-opslag.Eenzelfde bekostigingswijze zal ook gaan gelden voor de basisberoepsopleiding.
Ook voor deze opleidingsweg zal in de bekostiging een opslag worden verwerkt
voor aanvullende activiteiten. De toegankelijkheid voor deze opleidingsweg
zal niet beperkt worden en voor een bredere groep bestemd zijn. De instellingen
zelf bepalen op welke wijze en voor wie deze aanvullende activiteiten gaan
gelden. Geleidelijke invoering ter ondersteuning van een zorgvuldige
afwegingDe leden van de fractie van de PvdA informeren naar het financieel perspectief
dat de ROC's de komende jaren tegemoet kunnen zien bij invoering van het nieuwe
bekostigingsmodel. Ook de leden van de fractie van de VVD willen meer informatie
over de mogelijke reallocatie effecten tussen instellingen die het gevolg
kunnen zijn van introductie van een nieuwe bekostigingsmodel. Kan nu reeds
worden aangegeven wat voor de regering aanvaardbare afwijkingen naar boven
en naar beneden zijn? Op welke wijze kunnen instellingen reeds anticiperen
op veranderingen in hun budget, zo vragen deze leden zich af.De ondergetekenden antwoorden dat met de WEB een ingrijpend proces van
onderwijskundige en bestuurlijke vernieuwing in gang wordt gezet. Dit transformatieproces
vergt van de instellingen een aanzienlijke inspanning en zal zeker niet in
één omslag gerealiseerd kunnen worden. Te denken valt daarbij
alleen al aan het invoeren van een geheel nieuw stelsel van opleidingen binnen
de kwalificatiestructuur en de uitbreiding van de verantwoordelijkheid met
de huisvesting. Maar ook fusies in verband met ROC-vorming en het systeem
van kwaliteitsbewaking zijn zeer ingrijpende veranderingen voor de instellingen,
met verstrekkende gevolgen voor de inrichting van de administratie en registratie
van gegevens van de gefuseerde instelling. Deze veranderingsprocessen zijn van dien aard dat ondergetekenden het
ongewenst vinden om deze te laten samenvallen met de introductie van een geheel
nieuwe bekostiging. Daarenboven geldt, zoals al eerder is aangegeven, dat
een bekostigingsmodel een zeer zorgvuldige afweging van keuzes vergt en van
de wijze waarop daaraan in de bekostiging vorm wordt gegeven.Vanwege deze twee zwaarwegende argumenten wordt door ondergetekenden
een verruimd invoeringstraject voorgesteld. Uitgangspunt voor dit overgangs-
en invoeringstraject blijft vanzelfsprekend de macro-budgettaire neutraliteit.
Het overgangstraject zou er als volgt moeten uitzien.a. Tot het moment van invoering van de nieuwe kwalificatiestructuur (per
1-8-1997) blijven de huidige bekostigingsregels gehandhaafd.b. Na invoering van de nieuwe kwalificatiestructuur kunnen de vigerende
regels niet onverkort worden toegepast en zal een periode van «budgetfixatie»,
binnen marges voor fluctuaties in deelnemersaantallen, plaatsvinden op instellingsniveau.
Deze systematiek geeft derhalve een demping in de bekostigingsfluctuaties.
De budgetfixatie zal gelden voor de periode tot 1 januari 2000. Uitgangspunt
is een verdeelmodel dat een binnen marges vaststaand budget over de scholen
verdeelt. Bij kleine dalingen of stijgingen van het aantal leerlingen werken
deze mutaties niet door in de bekostiging van de desbetreffende instelling.
Bij grote mutaties in het aantal deelnemers vindt aanpassing plaats van het
budget voor die instelling. De macro-budgettaire neutraliteit vindt plaats
door middel van correctie op de lump-sum van alle instellingen.c. Voor de periode na 1-1-2000 vindt de budgetvaststelling per instelling
als volgt plaats. Het budget dat de instelling kent op basis van de gefixeerde
situatie wordt jaarlijks afgebouwd. Deze afbouw zal plaatsvinden door jaarlijks
een verlaging van het budget te laten plaatsvinden die gelijke tred houdt
met de afname van deelnemers «oude structuur». Tegelijkertijd
wordt het budget voor de deelnemers uit de nieuwe kwalificatiestructuur (die
per 1-8-1997 een aanvang hebben gemaakt) opgebouwd. Op deze wijze kan, na
maximaal vier jaar het lump-sum budget worden ingevoerd die rekening houdt
met de schoolspecifieke situatie (en de allocatie-effecten). Door een periode
van budgetfixatie te hanteren, kan het terugleggen van de teldatum eenvoudig
gestalte krijgen. Vereiste voor deze omslag van de oude naar de nieuwe structuur
is wel een adequate registratie van deelnemers. Hieraan zal de komende tijd
dan ook extra veel aandacht worden gegeven. Dit ruime overgangstraject biedt voldoende mogelijkheden voor de instelling
om te kunnen anticiperen op de nieuwe bekostigingsregels. Het vroegtijdig
beschikbaar zijn van deze nieuwe regels zal de instellingen daarin behulpzaam
zijn. Om die reden streven de ondergetekenden ernaar de bekostigings-AMVB
per 1-8-1996 gereed te hebben.Het tijdig beschikbaar zijn van de nieuwe bekostiging betekent dat vanaf
dat moment eveneens duidelijkheid kan worden verkregen over eventuele herallocatie-effecten
die een gevolg zijn van de gewijzigde bekostiging. De invoering van de bekostiging
en de vaststelling van de parameters kan vanuit dit perspectief optimaal worden
ingezet om een geleidelijk traject te bewerkstelligen dat scholen niet onnodig
in de problemen brengt. Verdere procedureIn het bovenstaande is, aan de hand van de vragen van de leden van de
verschillende fracties, ingegaan op de hoofdlijnen van het bekostigingssysteem
voor het beroepsonderwijs en de procedure waarbinnen de nadere uitwerking
van de algemene maatregel van bestuur zal worden gegeven. De ondergetekenden
stellen, in lijn daarmee, voor om het debat over het bekostigingsmodel in
twee fasen op te splitsen.Ten eerste het debat over de hoofdlijnen van het model, waarvoor de artikelen
2.2.1 en 2.2.2 van het wetsvoorstel de kernelementen bevatten. Het gaat hier
om een politieke afweging van de hoofdkarakteristieken van het model.Ten tweede het debat over de ontwikkeling van de algemene maatregel van bestuur, die wordt gegrond op de genoemde artikelen. In de AMVB
worden de details van het model uitgewerkt.Deze keuze impliceert dat ondergetekenden thans geen antwoord kunnen geven
op de gedetailleerde vragen van de leden van de fractie van de PvdA naar de
effecten van het verschil in bekostiging van variatie in het percentage beroepspraktijkvorming
en de vraag van de leden van de fractie van het CDA over de precieze uitwerking
van de regeling met betrekking tot de gehandicapten.Zoals hierboven geschetst, stellen de ondergetekenden voor om de invoering
van het nieuwe model enigszins te temporiseren, zodat de ontwikkeling van
de AMVB niet overhaast behoeft te worden uitgevoerd en instellingen ruim de
tijd te hebben om eventuele reallocatieve effecten op te vangen.Deze keuze voor zorgvuldigheid betekent wel dat ondergetekenden geen gedetailleerde
nieuwe bekostiging kunnen voorleggen. Wel kan op deze wijze een gedegen en
breed gedragen invoering van de WEB plaatsvinden.Indachtig het verzoek van de leden van de fracties van de PvdA en de VVD
zullen de ondergetekenden de Kamer betrekken bij de discussie alvorens de
Algemene Maatregel van Bestuur vast te stellen. 14.4. Bekostiging educatie en landelijke organen Bekostiging educatieDe leden van de fractie van het CDA vragen helderheid te verschaffen omtrent
de bekostiging van de educatie. Is de ontschotting van de basiseducatie/VAVO
in de vorm van een doeluitkering de bekostigingsstructuur of wordt alsnog
overwogen de middelen via het gemeentefonds te verdelen naar de gemeenten.
De ondergetekenden merken te dien aanzien op dat het gaat om een doeluitkering
en dat verdeling van de middelen voor educatie via het gemeentefonds geen
deel uitmaakt van het wetsvoorstel. Voor een nadere beschouwing over de bekostiging
van de educatie, in het bijzonder voor de vragen van de leden van de fracties
van CDA, D66 en GPV over de contract-relatie en de wachtgelden tussen gemeenten
en ROC's, de positie van het VAVO, de gemeentelijke bestedingsvrijheid voor
de middelen om met niet ROC's contracten af te kunnen sluiten, de functionaliteit
van de WGR-regio wordt verwezen naar hoofdstuk 7. In antwoord op de vraag
van de leden van de fractie van de VVD of de bekostiging voor de educatie
verder kan worden vereenvoudigd, antwoorden de ondergetekenden dat de grondslag
reeds zodanig simpel is, dat van verdere vereenvoudiging vooralsnog geen bijzondere
effecten worden verwacht. Landelijke organenDe leden van de fractie van het CDA vragen om nadere informatie omtrent
het bekostigingsmodel voor de landelijke organen.De ondergetekenden merken op dat de grondslag voor de bekostigingssystematiek
voor de landelijke organen in het wetsvoorstel is neergelegd. De uitwerking
vindt plaats in een algemene maatregel van bestuur. Zoals in hoofdstuk 5 nader
uiteengezet is er in het kader van de rapport Sebastiaan 2 een beleidsstandpunt
ingenomen waarin keuzes zijn gemaakt voor de taakstelling van landelijke organen
en onderwijsinstellingen. Deze wijzigingen zijn via de nota van wijziging
in het wetsvoorstel aangebracht en vormen daarmee de basis van het nieuwe
bekostigingsmodel voor de landelijke organen. Het is het voornemen om zo spoedig
mogelijk na de aanvaarding door de Tweede Kamer van het wetsvoorstel, het gesprek over de ontwikkeling van de algemene maatregel van bestuur
aan te vangen. 14.5. Overige onderwerpen De overdracht van de huisvesting (OKF-operatie)De leden van de fractie van het CDA vragen naar de stand van zaken met
betrekking tot de OKF-operatie. Ook de leden van de fractie van de RPF stelden
vragen over de huisvesting en de kosten die daarmee in de toekomst gemoeid
zijn. De ondergetekenden merken op dat de overdracht van de huisvesting, de
OKF, geen onderdeel uitmaakt van de WEB, maar als een separate wetswijziging
zal worden ingevoerd.Dit laat onverlet dat de invoering van de OKF niet los kan worden gezien
van de WEB. De OKF biedt de mogelijkheid aan de instellingen tot integrale
financiële beleidsvoering. Nu is het zo dat de huisvestingssituatie voor
de instellingen een gegeven is, terwijl een belangrijk deel van de exploitatiekosten
juist van de huisvesting afhankelijk is.Met de OKF wordt aan deze situatie een eind gemaakt en kan een grotere
doelmatigheid worden bereikt met betrekking tot de inzet van collectieve middelen.
Zo kunnen instellingen dan de afweging maken tussen de extra huisvestingskosten
die verbonden zijn met bijvoorbeeld concentreren van de huisvesting en de
voordelen in termen van exploitatie die hieraan verbonden kunnen zijn. Ondergetekenden
zijn zich er terdege van bewust dat de verantwoordelijkheid voor de huisvesting
eveneens financiële risico's met zich meebrengt. Bij de behandeling van
de wetgeving rond de OKF zal hieraan dan ook uitvoerig aandacht worden besteed.
Het gegeven van de financiële samenhang betekent echter niet dat hiermee
de WEB en OKF als één geheel moeten worden gezien. Dit zou geen
recht doen aan voorgaande jaren voorafgaand waarin lump-sum bekostigingssystemen
zijn ingevoerd met behoud van de huisvestingsverantwoordelijk bij de betrokken
minister. Bespreking van de WEB kan dan ook los van de OKF plaatsvinden. VormingswerkDe leden van de fracties van CDA, GroenLinks, SGP en AOV stellen vragen
over de wijze waarop het budget voor het vormingswerk in het nieuwe bekostigingsmodel
tot uitdrukking komt. De ondergetekenden merken te dien aanzien op dat in
het nieuwe bekostigingsmodel geen aparte financieringsstroom zichtbaar zal
zijn voor vormingswerk. Deze middelen zullen zijn verwerkt in de hogere bekostiging
van de assistent en basisberoepsopleiding. De functie van het vormingswerk
in het terugdringen van schoolverlaten en het uitgangspunt dat voor een ieder
moet worden gestreefd naar een kwalificatie, verdraagt zich niet met een financieringsstroom
die hierop niet gericht is. De keuze om de middelen in te zetten voor de zwakste
doelgroepen zal in de praktijk bovendien betekenen dat deze gelden voor dezelfde
doelgroep worden ingezet, zo geeft het onderzoek van Smets en Hoven aan.Van belang is dat bij de bekostigingssytematiek rekening wordt gehouden
met een zorgvuldige balans van input en output factoren in de bekostigingssytematiek.
Ondergetekenden gaan er vanuit dat de geschetste uitwerking van de bekostigingssystematiek
hieraan ruimschoots tegemoet komt, door een extra opslag in de bekostiging.
Oormerking zou de instellingen onnodig blokkeren in de inrichting van het
onderwijsproces en de bedrijfsvoering.Zorg voor de bodemgroep is zeker geen exclusiviteit voor het vormingswerk
maar een zorg die feitelijk gelegd is op gemeentelijk niveau en
daarbinnen met name de JWG-organisatie. Voor het vormingswerk geldt juist
dat de nadruk meer komt te liggen op de groep juist boven dat niveau.Van de opvatting van de leden van de AOV-fractie dat gemeenten in het
kader van het JWG-beleid (de zo genaamde voortrajecten) en de RBA's in het
licht van hun verantwoordelijkheid voor een aanpak van de jeugdwerkloosheid
ook zouden moeten bijdragen naar de bekostiging van ROC's, hebben de ondergetekenden
kennis genomen. DovenonderwijsDe leden van de fractie van het CDA vragen zich af of, nu de volwasseneneducatie
en het beroepsonderwijs in één wettelijk kader worden gebracht,
de mogelijkheid bestaat het dovenonderwijs ook uit te breiden naar andere
WEB-onderwijsvormen. In antwoord hierop wordt opgemerkt dat het de instellingen
vrij staat om specifieke voorzieningen aan te bieden voor specifieke groepen
gehandicapten. Het artikel over het bekostigingsmodel biedt naast de reguliere
bijdrage ook nog in de mogelijkheid daarvoor extra financiële faciliteiten
te bieden. Dat laat onverlet dat voor de bestaande gespecialiseerde voorzieningen
voor doven in artikel 12.3.6 een aparte grondslag voor bekostiging is vastgelegd.
Voor de educatie maakt dit deel uit van het gemeentelijk beleid en gelden
geen aparte bekostigingsregels. Betrokkenheid Kamer bij aantal regelingenDe leden van de fractie van de VVD informeren naar mogelijkheden om de
betrokkenheid van de Tweede Kamer bij een aantal beslissingen te overwegen:
de eindtermen, de jaarlijkse lijst van te bekostigen opleidingen en de vaststelling
van het register beroepsopleidingen. Een vierde onderdeel, het landelijk beleidskader
educatie, is bij nota van wijziging geschrapt en zal bij de beantwoording
dan ook buiten beschouwing worden gelaten.Het komt de ondergetekenden voor dat de procesgang met betrekking tot
de eindtermen zodanig is, dat actieve betrokkenheid van de Kamer bij de besluitvorming
daarbij niet direct voor de hand ligt. Immers, op voorstel van deskundigen
worden aan de hand van gekwalificeerde beroepsprofielen op voor alle afzonderlijke
disciplines voorstellen voor eindtermen gedaan. In de oorspronkelijke beleidsvoornemens
uit de Kernpuntennotitie werd voorgesteld om de ministeriële goedkeuring
achterwege te laten omdat de toegevoegde waarde daarvan werd betwijfeld en
het zou leiden tot een omvangrijke bureaucratie. Dit werd evenwel door vele
critici niet als de juiste procedure beschouwd, hetgeen voor de eerste ondergetekende
reden was om de goedkeuringsprocedure opnieuw te accepteren. De ondergetekenden
willen de Kamer vanzelfsprekend intensief op de hoogte houden van de ontwikkelingen
en besluitvorming, maar verdere betrokkenheid lijkt daarbij niet noodzakelijk.Met betrekking tot de wens te worden betrokken bij de vaststelling van
het register, moet er sprake zijn van een misverstand. Het register is, zoals
ook in het hoger onderwijs het CROHO, slechts een «lijdzaam» instrument
waarin de instellingen zijn geregistreerd die recht hebben om diploma's af
te geven met een op de WEB gebaseerd civiel effect. De inhoud en procedure
van de beslissingen zijn scherp gedefinieerd en bieden geen discretionaire
mogelijkheden.Het derde punt, de vaststelling van de lijst met te bekostigen opleidingen,
behoort evenwel uitdrukkelijk tot een onderwerp waarover in het publieke gedebatteerd
kan en moet worden. Naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie
zullen de ondergetekenden bezien hoe, in het kader van de begrotingscyclus,
er momenten kunnen worden gevonden waarin mutaties van de lijst aan de Kamer
kunnen worden aangeboden, op een moment waarop de besluitvorming
nog niet definitief heeft plaatsgevonden. Het wetsvoorstel behoeft daarvoor
overigens niet te worden gewijzigd, het betreft hier een nadere structurering
van de uitvoering. Experimenten voor beslissing bekostigingDe leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of opleidingen zich
niet enige tijd «experimenteel» zouden moeten ontwikkelen alvorens
de beslissing tot bekostiging wordt genomen. In antwoord daarop kan worden
opgemerkt, dat het wetsvoorstel de ruimte biedt voor een aanpak waarin nieuwe
opleidingen, waarvoor de beslissing over de overheidsbekostiging nog moet
worden genomen, enige tijd onbekostigd het bestaansrecht zouden kunnen bewijzen.
Naar het oordeel van de ondergetekenden is het evenwel niet verstandig om
deze mogelijkheid tot de algemeen geldende regel te verklaren en het als de
enig juiste procedure te bezien. Les- en cursusgeldOp de vraag van de leden van de VVD-fractie naar de uitvoeringstechnische
bezwaren van een decentrale inning van het lesgeld reageert ondergetekende
met de opmerking, dat decentrale inning een vergroting van de uitvoeringslast
bij de instellingen met zich mee zou brengen. Terzake van de rechten en plichten
rond de betaling van het lesgeld zou dan bovendien een vermeervoudiging van
expertise nodig zijn. Als men die lasten, inclusief een beeld van de veranderingslasten,
in beschouwing neemt ten opzichte van het gegeven, dat de lesgeldinning door
de Informatie Beheer Groep een proces is dat glad verloopt, dan ligt het alsnog
vasthouden aan de centrale inning voor de hand.Daarbij valt ook nog op te merken, dat de centrale inning het voor een
aantal klanten, namelijk TS-gerechtigden, mogelijk maakt direct de lesgeldverplichting
te verrekenen met de aanspraak op tegemoetkoming. Decentrale inning zou jegens
die klanten een situatie doen ontstaan waarin eerst geld ten laste van het
Rijk wordt uitgekeerd aan de ouders om hetzelfde geld vervolgens door de instellingen
ten behoeve van het Rijk te laten innen. Dat zou geen voorbeeld van doelmatigheid
in de uitvoering opleveren. Wel zal worden overgegaan tot normatieve verrekening
van het cursusgeld. Hoofdstuk 15. Bestuursstructuur en -samenstellingDe leden van de fracties van PvdA, VVD en D66 stellen vragen over de interne
bestuursorganisatie van de toekomstige onderwijsinstellingen. Naar het oordeel
van de PvdA en de VVD is er duidelijke behoefte aan een regeling in de wet
die bijdraagt aan een modern en professioneel bestuur voor de instellingen.
Deze leden stellen de vraag of het huidige hoofdstuk 9 van het wetsvoorstel
aanpassing behoeft. Daarbij zouden bijvoorbeeld de bevoegdheden van het bevoegd
gezag moeten worden aangepast, en gedeeltelijk in handen moeten worden belegd
bij de centrale directie of het college van bestuur. Zij zijn van mening dat
dit moet leiden tot een herziening van de bestaande bevoegdheidsverhouding.
Aan het bevoegd gezag komen vanzelfsprekend een aantal fundamentele bevoegdheden
en taken toe, zoals het vaststellen van de begroting en de jaarrekening. Ook
het benoemen van een centrale directie is een taak van het bevoegd gezag.
Daarnaast zou volgens deze leden in de wet opgenomen moeten worden wat de
taken en bevoegdheden zijn van een centrale directie. Zij vragen of de ondergetekenden
deze zienswijze delen. De leden van de VVD-fractie vragen in het antwoord
tevens in te gaan op het feit dat de SVM-wetgeving wel delegatiemogelijkheden
kende, maar de WEB niet. De ondergetekenden onderschrijven met kracht het belang van een modern
en professioneel management en hadden vanuit die optiek in voor de professionalisering
van het management dan ook in de Beleidsagenda 1995–1998 hiervoor een
substantieel bedrag gereserveerd.De ondergetekenden aarzelen echter of het ook dwingend noodzakelijk is
om de nu in het wetsvoorstel opgenomen bestuurlijke constructie aan te passen
op de wijze zoals gesuggereerd. De aarzeling betreft een tweetal overwegingen.Ten eerste de vraag of het voor het creëren van professionele verhoudingen
wel nodig is om de bevoegdheidstoedeling te wijzigen. In de praktijk vervult
de centrale directie of het college van bestuur een groot aantal van de bevoegdheden
van het bevoegd gezag in de vorm van een «mandaat». Grote problemen
zijn daarbij niet gebleken: de mandaatsconstructie is een werkbare vorm waarin
de verantwoordelijkheden helder en duidelijk blijven geregeld.Ten tweede een meer juridische overweging die het «delegeren»
vanuit het bevoegd gezag naar de centrale directie of het college van bestuur,
zoals gesuggereerd door de leden van de fracties van PvdA en VVD, problematiseert.
Zoals gesteld, heeft het in artikel 9.1.4 bedoelde «bestuur» geen
eigen bestuurlijke bevoegdheden. Het bestuur opereert onder verantwoordelijkheid
van het bevoegd gezag en kan alleen namens het bevoegd gezag, dus in een mandaatverhouding,
taken en bevoegdheden van het bevoegd gezag uitoefenen. Van die mandaatverhouding
getuigt ook het woord «opdragen». Van de term «overdragen»,
dus delegatie, is bewust afgezien omdat naar het inzicht van de regering dat
blijkt uit artikel 1A.1.2.2 van het voorstel van wet houdende aanvulling van
de Algemeen wet bestuursrecht (Derde tranche Algemeen wet bestuursrecht; Kamerstukken
II 1993/94, 23 700), delegatie aan ondergeschikten niet is toegestaan.
Dat wetsvoorstel omschrijft delegatie als «het overdragen door een bestuursorgaan
van zijn bevoegdheden tot het nemen van besluiten aan een ander die deze onder
eigen verantwoordelijkheid uitoefent» (artikel 1A.1.1.1). Artikel 1A.1.2.2
bepaalt dat delegatie niet geschiedt aan ondergeschikten. Het bestuur van
een ROC of AOC is in dienst van het bevoegd gezag en daaraan ondergeschikt.Hoewel dit delegatieverbod zich naar zijn aard alleen richt tot bestuursorganen
in de zin van de Awb, en dus niet tot bevoegde gezagsorganen van bijzondere
instellingen, moet de gedachte achter dit verbod toch als algemeen geldend
worden aangemerkt en wordt het niet juist geoordeeld om in artikel 9.1.4 delegatie
voor openbare instellingen uit te sluiten en tegelijk wel open te houden voor
bijzondere instellingen. Tegen deze achtergrond is de delegatiemogelijkheid
van de SVM-wet (zie artikel 37c, eerste lid: «Het bevoegd gezag van
een school voor middelbaar beroepsonderwijs kan hem bij wettelijk voorschrift
opgedragen taken en bevoegdheden overdragen aan een centrale directie»)
niet in de WEB overgenomen.De leden van de fractie van de VVD achten het gebruik van de termen «bevoegd
gezag» en «bestuur» in de redactie van hoofdstuk 9 van het
wetsvoorstel verwarrend. De ondergetekenden achten het inderdaad gewenst een
meer omlijste terminologie te gebruiken en hebben, in de nota van wijziging,
de term «bestuur» daar waar gedoeld wordt op de (centrale) directie
of het college van bestuur dan ook vervangen door «centrale directie».De leden van de fractie van D66 vragen naar de ontwikkeling van het aantal
vrouwen in het management in de EB-sector. De vraag hoe het aantal vrouwelijke
managers in deze sector van het onderwijs zich ontwikkelt, kan voorzichtig
positief beantwoord worden, maar verdere nuancering geeft aan dat dit onderwerp
de nodige aandacht verdient. Het aantal vrouwen in het management van de gehele
EB-sector geeft een stijging aan van 2,4%. Het percentage vrouwelijke
directeuren is van 1993 naar 1994 toegenomen met 2,4% (1993: 20,9%, 1994:
23,3%) terwijl het percentage vrouwelijke adjunct-directeuren ongeveer gelijk
is gebleven (1993: 38,6%, 1994 38,3%). Cijfers van de proces-coördinator
BVE tonen echter dat 55% van de vrouwelijke managers directeur is van een
kleine instelling. Zij zijn vooral te vinden in de basiseducatie (72%) en
het VAVO (47%). In (bijna) ROC's is het aandeel 17%, terwijl 7% van de voorzitters
van centrale directies vrouw is. Ook tonen deze cijfers dat bij fusieprocessen
4% van de mannelijke managers verdwijnt, tegen 22% van de vrouwelijke managers.
Toch toont het onderzoek dat omstreeks 80% van de instellingen van mening
is dat er intern geschikte kandidaten aanwezig zijn. In de beleidsagenda is
onder beleidstraject 5 («Verbetering en versterking van de schoolstructuur»)
extra aandacht gegeven aan de versterking van de positie van vrouwen in leidinggevende
functies. Aan de proces-coördinator BVE is gevraagd om de beleidsvoornemens
nader uit te werken, zodat de geconstateerde trend voor wat betreft de ROC-vorming
kan worden tegengegaan. Hoofdstuk 16. OverlegstelselDe leden van de CDA-fractie merken op dat in de BVE-Kamer onder andere
een delegatie van de landelijke organen is vertegenwoordigd. Zij zijn benieuwd
op welke manier de centrale sociale partners betrokken zijn bij het overleg.
De ondergetekenden merken te dien aanzien op dat in de EB-kamer het overleg
wordt gevoerd met partijen die voor of in het EB-veld bestuurlijke verantwoordelijkheid
dragen. Naast het overleg in de EB-kamer (en voor landbouw-specifieke onderwerpen
in de AB-kamer) bestaat de behoefte aan een breed samengesteld overleg dat
tot doel heeft via een dialoog met diverse partijen de hoofdlijnen van het
beleid te bespreken. Zo vindt het overleg met de centrale sociale partners
thans plaats in het Oriënterend overleg (ORION). Dit overleg heeft tot
doel te komen tot vaststelling van gezamenlijk gedragen uitgangspunten, die
vervolgens hun weg kunnen vinden in uitgewerkte beleidsvoornemens. Deze laatste
overlegvorm is niet in de WEB opgenomen, teneinde in de toekomst dit type
overleg niet te strak te binden aan in de wet vastgestelde uitgangspunten.
Denkbaar is dat in dialoog met afzonderlijke dan wel gezamenlijke partners
van het Oriënterend Overleg gezocht wordt naar nieuwe werkvormen die
recht doen aan de betrokkenheid van de partners bij het EB-veld en aan de
behoefte van ondergetekenden om een zo groot mogelijk draagvlak te vinden
voor de hoofdlijnen van het beleid.De leden van de fracties van PvdA en VVD vragen zich af of de overlegstructuur
niet verder vereenvoudigd kan worden en of er niet een geïntegreerd overleg
tussen EB-kamer en AB-kamer kan komen.Op vele terreinen vindt een analoge behandeling van het agrarisch onderwijs
t.o.v. het overig beroepsonderwijs plaats. Hierover vindt regelmatig afstemming
plaats tussen vertegenwoordigers van de beide departementen. Het primaat voor
het overleg over het algemeen beleid met vertegenwoordigers uit het onderwijsveld
ligt bij de eerste ondergetekende. In de EB-kamer zal naar alle waarschijnlijkheid
het veld vertegenwoordigd worden door de nog te vormen BVE-raad. De AOC's
zullen deel uitmaken van deze BVE-raad. Echter, gezien de verantwoordelijkheid
van de minister van LNV voor het agrarisch onderwijs als onderdeel van het
agrarisch kennissysteem, is het gewenst de mogelijkheid te hebben om apart
te kunnen overleggen met de betrokken partijen uit het agrarisch voortgezet
onderwijs in AB-kamer. Dit overleg betreft in het bijzonder de sectorspecifieke
aangelegenheden. Hoofdstuk 17. Informatievoorziening Rationalisering informatieverkeerDe leden van de fractie van de PvdA hebben gevraagd om heldere afspraken
tussen de overheid en de instellingen. Zij wensen hierover een concrete visie
van ondertekenaars, mede in het licht van de toezegging over rationalisering
van informatiestromen.Naar de mening van deze leden is essentieel wat de overheid in dit verband
als haar kerntaken ziet. Daarop zullen de ontwikkelingen en de instellingen
beoordeeld moeten worden. Omgekeerd moeten de instellingen dan weten waaraan
ze toe zijn.Naar het oordeel van deze leden zal in de nieuwe verhoudingen de speelruimte
van de overheid ook in financieel opzicht kleiner worden. Om die reden achten
zij het nodig inzicht te hebben in de uitgangspunten die gehanteerd worden
bij ministeriële regelingen over informatiestromen genoemd in de artikelen
2.6.3 en 2.6.5, en stellen dat deze stromen beperkt van karakter zouden moeten
zijn en zouden moeten aansluiten op de kerntaken van de overheid.Mede in het verlengde hiervan heeft het deze leden verbaasd dat niet is
aangegeven wie verantwoordelijk is voor de dagelijkse gang van zaken in de
instellingen. Het lijkt deze leden beter over dit punt in de wet wel een duidelijke
uitspraak op te nemen. Deze leden vragen in dit verband naar de bezwaren van
de organisaties die in de artikel 3 procedure bezwaar hadden tegen een regeling
terzake.De leden van de VVD-fractie onderschrijven ten aanzien van de bestuurlijk
financiële doelstellingen het terugdringen van de bestuurslast in relatie
tot het informatieverkeer. Wel vragen zij naar de informatierelaties tussen
de overheid en de instellingen in de toekomst. Tevens vroegen deze leden naar
de stand van het overleg en de betekenis van het informatiestatuut. In het
verlengde hiervan willen zij graag weten welke kerninformatie naar het oordeel
van de regering beschikbaar komt na invoering van het wetsvoorstel. Zij uiten
daarbij de vrees van het veld dat er teveel informatie gevraagd wordt, en
spreken hun zorg uit over een overload aan informatie.Gevraagd wordt naar een toezegging van de minister om terughoudend met
de informatievraag om te gaan, deze tot het hoogstnodige te beperken en goed
te motiveren waarvoor de informatie nodig is.Zij verwijzen daarbij naar de memorie van toelichting waar wordt gesteld
dat slechts bij duidelijke en dwingende noodzaak centrale regelingen zijn
opgenomen, en waar vervolgens een aantal overwegingen wordt genoemd. Deze
leden willen weten of de daar gegeven opsomming limitatief is.Zij vragen voorts naar een inschatting van de beleidslast van het kwaliteitsverslag
en merken op dat uitvoering van de voorstellen niet mag leiden tot een onoverkomelijke
papiermassa.Voorts willen zij weten of het aanbeveling verdient de verslaglegging
van instellingen en gemeenten zoveel als mogelijk in de vorm van kengetallen
te gieten.Zij stellen zich op het standpunt dat er één informatiestatuut
moet zijn waarin staat welke informatie de instellingen exact moeten leveren
en op welke wijze zij geacht worden die te leveren. Deze leden spreken hun
zorg uit over een overload aan informatie die door de instellingen geleverd
moet worden. Zij pleiten er dan ook voor deze informatiestroom tot het hoogstnodige
te beperken. Ondergetekenden maken van deze vragen gebruik om in reactie daarop over
het onderwerp van de informatierelaties een nadere uiteenzetting te geven. 17.1. Informatieverkeer op basis van overleg met betrokkenenHeldere afspraken tussen overheid en instellingen zijn inderdaad de basis
voor een goede uitwisseling van gegevens. Daarom is ook nu al in het wetsvoorstel
opgenomen dat met de betrokken instellingen in de EB-kamer, en voorzover het
de Minister van LNV betreft in de AB-kamer, overleg zal worden gevoerd over
het informatieverkeer met de Minister van OCenW (artikel 3.1.1, eerste en
derde lid, onderdelen a en c). Dit overleg is niet nieuw. Reeds geruime tijd
wordt met succes door de betrokken partijen overleg gevoerd over de regeling
van het informatieverkeer. De uitkomsten van dit overleg worden vastgelegd
in een tweetal zogenoemde informatiestatuten. Het ligt in de bedoeling beide
informatiestatuten, een voor de landelijke organen van het beroepsonderwijs
en een voor de instellingen op dezelfde leest te schoeien, en zoveel als mogelijk
is gelijkluidend te doen zijn. Maar omdat de aard van de informatie die van
landelijke organen gevraagd zal worden nogal verschilt van de informatie die
van instellingen moet worden verkregen, is het niet zinvol om beide statuten
samen te voegen tot één statuut.De leden van de VVD-fractie vragen naar de stand van het bovenbedoelde
overleg. Daarover kan worden opgemerkt dat reeds geruime tijd vruchtbaar wordt
gewerkt aan een sluitend informatiesysteem tussen overheid en instellingen.
Niet gesteld kan worden dat het overleg nu reeds zover is gevorderd dat op
basis daarvan definitief in het wetsvoorstel alle parameters kunnen worden
vastgelegd. Dat is met name niet het geval omdat de informatievraag mede afhangt
van de wettelijk gekozen systematiek van bekostiging, die zoals bekend nog
niet vast ligt. Daarom wordt er voorlopig en tijdelijk voor gekozen, zoals
uit het onderstaande zal blijken, te bepalen dat de uitkomsten van dit overleg
een belangrijke plaats krijgen in het informatieverkeer, met name waar het
gaat om het verzamelen en verstrekken van beleidsinformatie.Wel heeft het overleg ertoe bijgedragen dat allengs meer duidelijkheid
is ontstaan over de mogelijkheden voor een verbetering van het informatieverkeer
tussen de overheid en «het veld». Op basis van de nu reeds in
een vergevorderd stadium verkerende overlegresultaten kan daarom straks met
de WEB een reeds ingezette lijn worden voortgezet en de resultaten daarvan
waar mogelijk nog worden verbeterd. 17.2. Informatieverkeer op basis van terughoudendheidEen nadere uiteenzetting over de informatie relaties onder de WEB moet
beginnen met het algemene uitgangspunt van de terughoudendheid. Op basis van
de WEB zal het uitgangspunt daarbij inderdaad, zoals de leden van de VVD-fractie
terecht stellen, moeten zijn dat terughoudend met de informatievraag wordt
omgegaan en dat een duidelijke motivering beschikbaar is voor de doelen waarvoor
de informatie wordt gevraagd. Voorts is wezenlijk dat zoals de leden van de
VVD-fractie het uitdrukken :«de wet niet mag leiden tot een onoverkomelijke
papiermassa».Vervolgens hoort het begrip «kerntaken van de overheid» bij
het informatieverkeer een sleutelrol te spelen en zoals door de leden van
de PvdA terecht wordt opgemerkt dient de informatiestroom gekoppeld te worden
aan de kerntaken van de overheid. Mede naar aanleiding van de indringende vragen van de fracties van de
VVD en de PvdA heeft herijking van de wettekst op basis van de hier genoemde
uitgangspunten plaatsgevonden.Dit heeft ertoe geleid dat het wetsvoorstel in de nota van wijziging op
een aantal punten is aangescherpt. 17.3. Informatieverkeer op basis van kerntaken van de
overheidDaarbij is het bijgevoegde schema gehanteerd als uitgangspunt voor het
informatieverkeer op basis van kerntaken. Informatievoorziening IIIIIIIVV informatiestroombekostiging
van kwalitatief hoogwaardig aanbodfinanciële verslaglegging bekostigde
geldstroomkwaliteitbeleidsinformatieeigen PR-school       medium–
jaarlijks gerealiseerde stroom van gevalideerde gegevens nodig voor toepassing
bekostigingsmodeljaarrekeningkwaliteitsverslag**gelimiteerd
aantal basis-bestanden** (EB-net)jaarverslag       proceduresturende
actor: wettelijk geregeld; – inhoud en vormsturende
actor: wettelijk geregeld; – inhoud en vormsturende
actor: overheid Inspectie: – bepaalt**** –
controleert – sanctioneertsturende actor: na gemeenschappelijk
overleg overheid: – bepaalt* – controleert –
sanctioneertsturende actor: instelling: – bepaalt –
controleert – sanctioneert* – 1 jaar termijn op vernieuwen van de informatievraag;** – onderzoek naast reguliere informatiestromen;*** – in beginsel geldt dat de vrager bij wijziging van de informatievraag
betaalt (vergoeding na overleg EB-Kamer);**** – op basis van beleidsregels 1 jaar te voren vastgelegd.Het schema gaat uit van multifunctioneel gebruik van de 5 hoofdstromen
van informatie die duidelijk worden onderscheiden naar doelstelling, naar
instantie die primair verantwoordelijk is voor het invullen van de informatiebehoefte
en naar instantie die primair verantwoordelijk is voor de controle en zonodig
voor de sanctionering van de informatievraag.Op basis van de in de memorie van toelichting pagina 79, reeds geformuleerde
zes strategische beleidsuitgangspunten voor het informatieverkeer tussen instellingen
en rijksoverheid worden thans onderscheiden :– I. de bekostigingsinformatie die nodig is voor een correcte bekostiging
van de instelling (o.a. begroting, leerlingtelling) en die daartoe naar de
Onze Minister wordt gezonden. De bekostigingsinformatie zal worden teruggebracht
tot de informatie die nodig is voor de bekostiging op basis van de daarbij
gehanteerde bekostigingsparameters. Deze informatie wordt tevens aan strenge
regels – ook en vooral wat betreft de handhaafbaarheid en de naleving
van de geldende bepalingen – gebonden;– II. de financiële verslaglegging over de bekostiging zoals
neergelegd in de jaarrekening die naar Onze minister wordt gezonden, en beperkt
tot slechts die informatie die noodzakelijk is voor de controle
op de aan de instelling verstrekte bekostiging;– III. de kwaliteitsinformatie geregeld in het aan de inspectie
te zenden kwaliteitsverslag. De inhoud van de noodzakelijke kwaliteitsinformatie
is in beginsel ter beoordeling aan de inspectie overgelaten;Wel is de inspectie gehouden de procedurele regels die mede met het oog
op het beperken en coördineren van de informatiestroom zijn opgenomen,
in acht te nemen. Dat betekent onder meer dat tijdig beleidsregels door de
inspectie moeten worden gepubliceerd op basis waarvan de informatie gecoördineerd
wordt opgevraagd;– IV. de beleidsinformatie die in de vorm van basisbestanden op
de instelling en mogelijk in de toekomst op het EB-net beschikbaar is ten
behoeve van het door de ondergetekenden te voeren onderwijsbeleid. De beleidsinformatie
wordt in het hierboven bedoelde overleg in de EB kamer respectievelijk AB
kamer benoemd en overeengekomen met de instellingen en zo nodig aanvullend
bekostigd.– V. de informatie van het jaarverslag van de instelling zelf dat
als «public-relations»-document op de school en ten behoeve van
de school, voor een ieder ter inzage, aanwezig moet zijn maar niet aan het
departement of de inspectie behoeft te worden toegezonden. Aan de inhoud van
het jaarverslag worden in de wet geen nadere eisen gesteld. 17.4. Informatieverkeer op basis van duidelijke verantwoordelijkheden
en multifunctioneel gebruik van de informatieDit onderscheid leidt er haast vanzelfsprekend toe dat duidelijk is waarvoor
de informatie wordt gevraagd en welke instantie primair verantwoordelijk is
voor de bepaling van de informatiestroom en de inhoud en omvang daarvan.Bovendien is niet alleen helderheid van verantwoordelijkheid, maar ook
multifunctioneel gebruik een sleutelbegrip van het nieuwe informatieverkeer.
Het is vanzelfsprekend niet de bedoeling dat er als gevolg van het hier geëxpliciteerde
onderscheid en de daarbij onderscheiden verantwoordelijkheden ook weer zoals
in het verleden gescheiden informatiecircuits gaan ontstaan waartussen geen
communicatie nodig en wenselijk is. Het is en blijft essentieel dat vanuit
de eigen verantwoordelijkheden door de betreffende actoren afstemming en overleg
plaatsvindt, en wordt vermeden dat informatie dubbel verstrekt moet worden.Uitgangspunt van het nieuwe stelsel is dat een aantal fouten uit het verleden
in de toekomst worden vermeden. Zo is een belangrijk kenmerk van het nieuwe
stelsel dat de informatie via een centrale procedure en zodra dit mogelijk
is gekoppeld aan een individueel onderwijsnummer van de deelnemers bij de
instellingen wordt opgevraagd. De instellingen hebben in het verleden herhaaldelijk
bezwaar gemaakt tegen de verschillende instanties die elk afzonderlijk en
via niet gecoördineerde tijdpaden informatie vroegen. In het nieuwe stelsel
is dat niet langer mogelijk. De informatie zal via een centrale procedure
gecoördineerd worden opgevraagd. Dat betekent ook dat multifunctioneel
gebruik van de beschikbare informatie mogelijk wordt en ook zal worden gerealiseerd.Een voorbeeld van multifunctioneel gebruik is het pakket van afspraken
dat met het CBS is gemaakt over de voor het CBS noodzakelijke informatie.
Deze informatie werd in het verleden afzonderlijk door het CBS opgevraagd,
maar zal nu in het OCenW informatieverkeer worden meegenomen. Op de andere
terreinen van het informatieverkeer zal door efficiënte
toepassing van een centrale informatieprocedure koppeling van de informatie
zowel qua inhoud als waar mogelijk ook in de tijd plaatsvinden.Wel zal bij het overleg duidelijker dan tot nu toe het geval is de relatie
met het doel van de informatie en daarbij behorende plaatje in de zin van
beleidslasten en kosten kunnen, en dus ook moeten, worden gekoppeld aan de
informatievraag. 17.5. Informatiebehoefte bij een terugtredende centrale
overheidNaast de hiergenoemde uitgangspunten wordt afzonderlijk melding gemaakt
van het informatieverkeer op terreinen waar de overheid beleidsmatig terugtreedt.
Een voor de hand liggende redenering zou zijn dat in die gevallen waar de
overheid vrijwel geheel terugtreedt zoals dat op het terrein van de educatie
het geval is, ook het informatieverkeer overbodig wordt wegens het ontbreken
van centrale bevoegdheden.In het voorgestelde systeem wordt deze lijn niet gevolgd.Weliswaar kan waar de rijksoverheid beleidsmatig terugtreedt, in het algemeen
met een verminderde informatiebehoefte kan worden volstaan. Maar desalniettemin
kan de verantwoording van overheidsmiddelen ook – of misschien wel juist –
op terreinen waar de centrale overheid geen beleid meer voert, met zich meebrengen
dat toch behoefte bestaat aan inzicht op de activiteiten die op dat terrein
bijvoorbeeld door gemeenten worden uitgevoerd. Dit kan er zelfs toe leiden
dat op terreinen waar de rijksoverheid geheel terugtreedt behoefte bestaat
aan een intensiever informatieverkeer dan voorheen ter verantwoording van
de financiële middelen die uit 's Rijks kas beschikbaar worden gesteld.Mede daarom zal in de algemene maatregel van bestuur die de informatieplicht
van de gemeenten regelt, na overleg met de EB kamer invulling worden gegeven
aan een geordend informatieverkeer tussen de rijksoverheid en de lokale besturen.In antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de VVD-fractie
kan dan ook nu duidelijk worden gesteld dat de in deze categorieën bedoelde
informatie limitatief wordt vastgelegd.* De bekostigingsinformatie vloeit reeds limitatief voort uit het stelsel
van bekostiging en de daarbij horende parameters.* De kwaliteitsinformatie wordt ingevuld op basis van de limitatief in
artikel 1.3.6 omschreven inhoud van het kwaliteitsverslag. Mede omdat het
hier gaat om limitatief omschreven kwaliteitsinformatie kan aan de leden van
de VVD-fractie worden geantwoord op hun desbetreffende vraag, dat de beleidslasten
van het kwaliteitsverslag naar verwachting naast de reeds noodzakelijke activiteiten
voor de interne kwaliteitszorg van de instelling zelf, een zeer geringe extra
belasting zullen veroorzaken. Het gaat hier immers slechts om een schriftelijke
weergave van de activiteiten die de instelling op dat terrein toch al onderneemt.* De beleidsinformatie komt tot stand in overleg met de instellingen en
wordt in de EB kamer besproken en zonodig aanvullend bekostigd. Deze informatie
wordt op basis van dat overleg krachtens de wet bij algemene maatregel van
bestuur limitatief vastgelegd. Deze informatie wordt mede in reactie op de
desbetreffende suggestie van de leden van de VVD-fractie, zowel voor instellingen
als voor gemeenten, gekoppeld aan het begrip kengetallen. * Aan de inhoud van de jaarverslagen van de school worden in de wet geen
nadere eisen gesteld. Wel is openbaarheid van de jaarverslagen voorgeschreven. 17.6. Kerntaken van de overheidEen kerntaak van de overheid is de zorg voor kwalitatief hoogwaardig onderwijsaanbod
met behulp van het instrument bekostiging.De informatie die nodig is voor de bekostiging zal afhangen van de parameters
die voor de bekostiging zullen worden gekozen.De instellingen die door de overheid worden bekostigd zijn verplicht alle
bekostigingsinformatie stipt en nauwgezet te leveren. Deze plicht vloeit rechtstreeks
voort uit de bekostiging en kan dus ook geen onderwerp van onderhandeling
en geen discussie opleveren over het al dan niet naleven daarvan.Wel zal bij het opstellen van het bekostigingssysteem – met name
ook vanwege de handhaafbaarheid van de regels – nadrukkelijker dan tot
nu toe worden gestreefd naar beperking van het aantal bekostigingsparameters.
Terugdringen van onder meer de voor de bekostiging benodigde informatie is
een belangrijke en expliciete doelstelling van de WEB.De ondergetekenden gaan er van uit dat deze doelstelling ook gehaald kan
worden omdat zoals de leden van de PvdA-fractie terecht opmerken in de nieuwe
verhoudingen die tussen overheid en instellingen zullen ontstaan de speelruimte
van de overheid, ook in financieel opzicht, kleiner wordt.Het terugdringen van de informatiestromen en het beperken daarvan tot
voor de overheid wezenlijke informatie betekent immers ook dat de beperkte
informatie die aan instellingen in de toekomst nog gevraagd zal worden, aan
hoge eisen van betrouwbaarheid moet voldoen.Na het door middel van bekostiging van instellingen in stand houden van
een kwalitatief hoogwaardig aanbod, is een volgende kerntaak van de overheid
het via de inspectie uitvoeren van toezicht op de kwaliteit van het onderwijs.Hiervoor is zoals gezegd de informatie uit het kwaliteitsverslag bedoeld.
Deze informatie is, anders dan de andere informatiestromen, in de wet in algemene
termen omschreven en niet limitatief wettelijk begrensd omdat de aard van
de toezichthoudende taak een in beginsel onbegrensde toegankelijkheid noodzakelijk
maakt. Toch is om te voorkomen dat de informatieplicht als een te zware last
op instellingen zou kunnen gaan drukken gezocht naar procedurele waarborgen.Daarnaast heeft de overheid de zorg voor het in stand houden van het algemene
stelsel en het analyseren van de resultaten daarvan in het licht van de maatschappelijke
ontwikkelingen. Op basis van die analyses voert de overheid – in de
politieke context – beleid ten aanzien van het veld. Om dit beleid mogelijk
te maken is beleidsinformatie nodig. Deze informatie wordt op basis van het
genoemde overleg met de instellingen limitatief krachtens deze wet geregeld
en zonodig van aanvullende middelen voorzien.Tenslotte is in de wet opgenomen dat instellingen zelf een jaarverslag
maken ten behoeve van het beleid van de instelling zelf. De overheid onderkent
door melding van dat verslag in de wet slechts het belang van het aanwezig
zijn en publiekelijk ter inzage zijn van zo'n verslag, maar stelt daaraan
geen nadere eisen.Ten aanzien van de vraag van de leden van de PvdA-fractie over de verantwoordelijkheid
voor de dagelijkse gang van zaken in de instellingen wordt verwezen
naar het gestelde in hoofdstuk 15 van deze nota. Daar wordt uitvoerig ingegaan
op de bestuursstructuur van de instellingen en de argumenten die hebben geleid
tot het voorgestelde bestuurlijke arrangement.Een van de belangrijkste uitgangspunten voor de voorgestelde wettelijke
regeling van de bestuursstructuur is overigens dat het bevoegd gezag te allen
tijde verantwoordelijk is voor het gehele beleid van de instelling. De voorgestelde
bestuursstructuur geeft dus ook maximale duidelijkheid over de vraag wie verantwoordelijk
is voor de dagelijkse gang van zaken. Zelfs als de instelling maximaal gebruik
zou maken van de mogelijkheden die het wettelijk kader biedt voor mandatering
van bevoegdheden aan deelbesturen of dagelijkse leiding blijft toch de formele
verantwoordelijkheid en het ene formele aanspreekpunt voor de overheid bij
het bevoegd gezag in tact. Hoofdstuk 18. De relatie met de arbeidsvoorzieningsorganisatieVolgens de leden van de PvdA-fractie heeft de Onderwijsraad terecht de
aandacht gevraagd voor de onderwijsfaciliteiten die door de arbeidsvoorziening
in stand worden gehouden. Deze leden betreuren het dat het niet gelukt is
nu reeds meer duidelijkheid daarover te verkrijgen. Zij vragen de ondertekenaars
concreter aan te geven wat voor inspanningen zij kunnen ondernemen om het
«ideaalbeeld» van de Onderwijsraad dichterbij te brengen.Onderwijsinfrastructuur en scholingsstructuur van arbeidsvoorziening dienen,
ook volgens de leden van de fractie van het CDA, nauwer met elkaar in relatie
gebracht te worden. Deze leden vragen hoe educatie, beroepsonderwijs en scholing
in het activerend arbeidsmarktbeleid een essentiëlere rol kunnen spelen.
Welke middelen zijn daar de komende jaren voor beschikbaar vanuit de arbeidsvoorzieningsorganisatie?
Welke verdeling van taken en verantwoordelijkheden zullen er op centraal en
decentraal niveau ontstaan?De leden van deze fractie zijn van oordeel dat die helderheid in de WEB
gegeven moet worden. Het betreft in het bijzonder de specifieke scholing,
de O en S programma's, PBVE, leeftijdsgrenzen in de onderwijswetgeving, arbeidsvoorwaarden
en andere regelgeving van de zijde van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen die een flexibele inzet richting scholing in het kader van
arbeidsvoorzieningen verhindert.Ook de leden van de fractie van de VVD verwijzen naar de voorstellen van
de relatie van de ROC's met de onderwijsfaciliteiten die door de arbeidsvoorzieningsorganisatie
in stand worden gehouden. De Onderwijsraad bepleit het uitzetten van een samenwerkingstraject
dat zicht biedt op een gefaseerd te realiseren infrastructuur voor educatie
en beroepsonderwijs waarvan ook de scholingsvoorziening, zowel naar inhoud
als structuur, deel uitmaakt. De Onderwijsraad dringt erop aan de desbetreffende
kwalificaties ook op te nemen in de landelijke kwalificatiestructuur. De leden
van de fractie van de VVD vinden het oordeel van het kabinet wat aan de zuinige
kant: «zij sluiten het ideaalbeeld zoals geschetst door de Onderwijsraad
niet uit». Indien onvoldoende duidelijk is wat de gewenste richting
is waarin scholingsvoorzieningen van de ARBVO zich, in de ogen van het kabinet,
zouden moeten ontwikkelen, is het niet denkbaar dat deze voorzieningen zich
steeds meer als commerciële instellingen gaan gedragen. Dan ontstaat
de ongewenste situatie dat gesubsidieerde ROC's gaan concurreren met gesubsidieerde
CBB's/CAVV's. De leden van de VVD-fractie vinden dat het beter is om de opname
in de kwalificatiestructuur te laten sporen cq. af te laten hangen van verdergaande
institutionele samenwerking.Ten aanzien van de relatie met de arbeidsvoorzieningsorganisatie vragen
de leden van de fractie van GoenLinks waarom in de memorie van toelichting
daarover niets is opgenomen. Voorliggend wetsvoorstel regelt veel
om de onderwijsinfrastructuur beter te doen aansluiten op de arbeidsmarkt.
Er zijn heel belangrijke relaties tot de arbeidsmarkt, en tot de scholingsmarkt
die de arbeidsvoorziening ten dienst staat. Maar ook dreigen er concurrentieverschijnselen
op te treden tussen bijvoorbeeld het JWG enerzijds en het leerlingwezen anderzijds.
In dat licht had een beschouwing over de relatie tot de arbeidsvoorzieningsorganisatie
op zijn plaats geweest, aldus de leden van de fractie van GroenLinks. Zij
vragen de regering die beschouwing alsnog te geven. Ook willen deze leden
weten welke contacten er zijn met de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en Economische Zaken en Werkgelegenheid over mogelijke samenwerking tussen
onderwijsinfrastructuur enerzijds en arbeidsvoorzieningsorganisatie en scholingstrajecten
die onder verantwoordelijkheid van beide andere departementen anderzijds.De ondergetekenden merken in antwoord hierover op, dat een betere afstemming
inderdaad wenselijk en mogelijk is, maar dat de WEB voor die discussie niet
de meest geëigende plaats is. Deze afstemming zal moeten plaatsvinden
in relatie tot de discussie over de evaluatie van de arbeidsvoorzieningswet,
zoals die door de Commissie van Dijk op 9 maart jl. is gepubliceerd. Hoofdstuk 19. Relatie met het bedrijfslevenDe leden van de PvdA-fractie achten het van belang dat wordt nagegaan
hoe de betrokkenheid van het bedrijfsleven op sectoraal en regionaal niveau
kan worden bevorderd. Deze leden zien hier nog lang niet de ontwikkeling die
zij wenselijk achten. Deels komt dat doordat de regionale differentiatie te
klein is, ook omdat het bedrijfsleven niet voldoende wil investeren in het
beroepsonderwijs. In het CAO-overleg zou dit thema meer aandacht moeten krijgen.
Vervolgens zouden de ondertekenaars kunnen nagaan wat zij kunnen doen om die
investeringen voor het bedrijfsleven en de instellingen aantrekkelijker te
maken. Zij dragen daarvoor twee suggesties aan. In de eerste plaats een fiscale
faciliteit voor investering in het beroepsonderwijs, ten tweede een directe
koppeling van de Kaderregeling bedrijfstaksgewijze scholing aan de budgetten
voor onderwijs. Als dat lukt, wordt het bieden van meer op de praktijk toegespitste
leerwegen vergemakkelijkt. Deze leden zien een reactie van de ondertekenaars
op deze suggesties met belangstelling tegemoet.De ondergetekenden hebben met belangstelling kennis genomen van deze visie.
Voor de WEB zal het geen consequenties kunnen hebben.De leden van de fractie van het CDA uiten zorg omtrent het opgaan in ROC's
van middelen die thans uit het bedrijfsleven worden toegevoegd, maar die onder
de WEB wellicht kunnen worden teruggetrokken.Ook de leden van D66 schonken aandacht aan de gelden die, met enige regelmaat,
vanuit de branches aan scholen worden gedoteerd. Indien deze gelden niet op
een gespecificeerde rekening of een aparte rekening van de school terechtkomen,
vrezen zij dat het bedrijfsleven niet langer bereid is een dergelijk financiële
bijdrage te doen. De leden van de D66 fractie pleiten er dan ook voor om scholen
ruimte te laten behouden om een eigen kapitaal op te bouwen.In antwoord op deze vragen verwijzen de ondergetekenden naar het gestelde
in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 20. Deelnemers; onderwijsovereenkomst; diploma's;
studiefinanciering; les- en cursusgeld OnderwijsovereenkomstDe leden van de fractie van de PvdA zijn verheugd over de onderwijsovereenkomst
tussen studenten en instellingen en vragen of het de bedoeling is deze voor
alle studenten te doen gelden.Het is inderdaad de strekking van artikel 8.1.3 dat deze overeenkomst
voor alle deelnemers aan onderwijs dat onder de WEB valt zal gelden. Vanzelfsprekend
kan zo'n overeenkomst nooit verder gaan dan de verantwoordelijkheid van partijen
bij die overeenkomst.Dat betekent dat zowel de deelnemer als de instelling elk hun eigen verantwoordelijkheden
kunnen regelen. De instelling kan dus alleen voorzover deze verantwoordelijk
is voor de leerweg van de deelnemer daarover contracteren. Studiefinanciering en tegemoetkoming in de studiekostenDe leden van de PvdA-fractie menen dat er problemen ontstaan voor de studiefinanciering
naarmate de beroeps-praktijkvorming belangrijker wordt. Zo vragen deze leden
naar de ratio ervan om studenten met een beroepspraktijkvormingscomponent
van 50% wel en van 60% niet in aanmerking te brengen voor studiefinanciering.Ondergetekenden erkennen dat elke grens die men zou stellen tot op zekere
hoogte een arbitrair karakter draagt. Het gaat er evenwel om de gedachte te
concretiseren, dat áls er een prestatie wordt geleverd die een student
in aanmerking zou behoren te brengen voor een bijdrage in het levensonderhoud
vanwege de werkgever, het niet in de rede ligt dit type kosten via de WSF
of een TS-regeling nog af te laten wentelen op de andere belastingbetalers.De leden van de fractie van de SGP vragen hoe wordt bepaald of er sprake
is van volledig dagonderwijs c.q. van recht op SF en TS.Ondergetekenden verwijzen allereerst naar de Wet student op eigen benen
(Stb. 1994, 742). Door die wet zijn in artikel 9 WSF de leden 1a en 1b ingevoegd.Lid 1a houdt in dat in onderwijs, ander dan hoger onderwijs, ten minste
850 klokuren overdag worden besteed aan het volgen van lessen of stages overeenkomstig
het werkplan van de school, wil er voor de studerenden sprake kunnen zijn
van studiefinanciering. Geheel in lijn met deze regel zijn de studerenden
in het leerlingwezen van studiefinanciering uitgesloten en is in AKV-verband
de eis verwoord van 213 klokuren per kwartaal.Lid 1b eist voor het onderwijs behalve dat, bedoeld in de WHW en de ISOVSO,
er bovendien sprake is van een studielast van zodanige omvang dat daarnaast
geen volledige werkkring mogelijk is. Daarbij zal als vuistregel gelden een
norm van 1600 uur studiebelasting, in lijn met hetgeen in het WHW-onderwijs
de normstelling is.In artikel 9, tweede lid, van het wetsvoorstel tegemoetkoming studiekosten,
Kamerstukken II 1993/94, 23 699, is de 850-klokuren-eis ook gesteld voor
het verkrijgen van aanspraak op TS voor studeren jonger dan 18 jaar.Verder menen deze leden, dat er duidelijk wettelijk geregeld zou moeten
zijn, dat er buiten het SF-domein sprake is van aanspraak op een stagevergoeding. Ondergetekenden hebben gevoel voor deze stellingname, maar zijn van oordeel
dat het scheppen van een directe wettelijke verplichting in dezen mogelijk
contraproductief uitwerkt. Daarbij wordt overwogen dat er thans een groep
leerlingen is zonder leerovereenkomst.De leden van de GPV-fractie vragen zich uit consistentie-oogpunt af of
het doen vervallen van de leeftijdsgrens voor SF in het hoger onderwijs geen
gevolgen dient te hebben, bijvoorbeeld zodanig dat ook 16-jarigen in het MBO
recht zouden krijgen op studiefinanciering, zonder dat deze leden daar overigens
een voorstander van zijn.Ondergetekenden houden voor het MBO vast aan de leeftijdsgrens. Het is
niet wenselijk om buiten het hoger onderwijs op het uitgangspunt van de meerderjarigheid
te gaan variëren als het gaat om maandelijks zelfstandig kunnen beschikken
om budgetbedragen als in de WSF vermeld. Daarbij erkent ondergetekende, dat
er sprake is van niet zuiver een schoolsoortafhankelijk WSF-systeem, evenmin
overigens als thans het stelsel als geheel zuiver leeftijdsafhankelijk is.
Wel is er in het lopende regeringsbeleid sprake van een accentverschuiving
tussen die twee gezichtspunten in de richting van schoolsoortafhankelijkheid.De vraag of de studiefinanciering zou moeten worden beperkt tot het hoger
onderwijs beantwoorden ondergetekenden met enige klem ontkennend. In het regeerakkoord
is ook het belang onderkend van het ontzien van het MBO. Daarbij past niet
het uit de WSF lichten van die schoolsoort, met alle turbulentie van dien. Les- en cursusgeldenDe leden van de fractie van de VVD vragen welke uitvoeringstechnische
bezwaren er zijn die een decentrale inning van lesgelden zou ontmoeten en
wat de bezwaren van prijsdifferentiatie zijn. Voorts stellen zij vragen over
de invoering van een leerling-scholingsnummer. Zij vermelden daarbij dat het
idee achter een dergelijk nummer wordt ingegeven door het feit dat met de
invoering van de onderhavige wet de switch-mogelijkheden voor studenten worden
vergroot en het scholingsnummer het mogelijk maakt de leerwegen van individuele
leerlingen na te gaan, met het oog op de bekostiging.Wat betreft het eerste gedeelte van de vraag van de leden van de fractie
van de VVD, betreffende de uitvoeringstechnische bezwaren van decentrale inning
van lesgelden en bezwaren tegen prijsdifferentiaties, wordt verwezen naar
hoofdstuk 14.In antwoord op de verdere vragen van deze leden wordt erkend dat het voorliggende
wetsvoorstel aan individuele deelnemers een groot aantal mogelijkheden wordt
geboden voor het volgen van een passend onderwijs-leertraject. Dat impliceert
inderdaad dat er in het wetsvoorstel dat maatwerk als uitgangspunt heeft,
ruimschoots mogelijkheden voor «omzwaaien» naar een passender
leertraject, worden gecreëerd. Daarbij past een individuele bekostiging
van leerlingen en ook een mogelijkheid voor het met het oog op de beleidsontwikkeling
op individuele basis verzamelen van informatie over leertrajecten.Daarom wordt in het wetsvoorstel voorzien in de mogelijkheid om in het
kader van de bekostiging aan instellingen te vragen om een onderwijsnummer
dat identiek zal zijn aan het sofinummer dat reeds voor alle Nederlanders
beschikbaar is. Zeker in het aanlooptraject van dit systeem zal voor deelnemers
die geen beschikking hebben over een sofinummer een aanvullende voorziening
worden getroffen waardoor ook deze categorie voor bekostiging in aanmerking
blijft komen. De technische uitwerking hiervan zal in de bekostigings
algemene maatregel van bestuur worden neergelegd.Instellingen zullen in de toekomst deelnemers alleen gaan inschrijven
op basis van het SoFi-nummer. Om dit nu reeds mogelijk te maken is, zijn de
inschrijvingsbepalingen van het wetsvoorstel op dit punt aangepast.Met het onderwijsveld heeft in de EB-sector over deze voornemens reeds
overleg plaatsgevonden. Daar is gebleken dat op dit punt ondersteuning van
de voornemens te verwachten is.Met name is door een aantal instellingen de wens uitgesproken met het
oog op het zo adequaat mogelijk voeren van een eigen beleid door die instellingen,
introductie van het onderwijsnummer op zo kort mogelijke termijn wenselijk
is.Aan deze wens wordt daarom voor deze sector reeds direct met de invoering
van dit wetsvoorstel gevolg gegeven.De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of in de wet met betrekking
tot het les- en cursusgeld niet te regelen valt dat jongeren niet twee keer
voor één cursusjaar behoeven te betalen bij bijvoorbeeld een
verhuizing waardoor zij naar een andere instelling moeten.Artikel 6 van de Les- en cursusgeldwet schrijft voor dat cursusgeld verschuldigd
is ter zake van het volgen van uit de openbare kas bekostigd onderwijs aan
avondscholen, dag-avondscholen, opleidingen en cursussen. Om onderwijs in
een bepaald cursusjaar te kunnen volgen, is inschrijving vereist. Tot deze
inschrijving wordt niet overgegaan dan nadat het bewijs is overgelegd dat
het verschuldigde cursusgeld is voldaan.Het cursusgeld wordt berekend op basis van de studielast van de opleiding
waarvoor de leerling zich heeft ingeschreven. Door de instelling die de opleiding
verzorgt, wordt het daadwerkelijk ontvangen cursusgeld afgedragen aan het
ministerie van OCenW.Wanneer een leerling tussentijds verandert van instelling moet de nieuwe
instelling op grond van artikel 6 van de wet opnieuw cursusgeld aan de leerling
vragen. De instellingen beargumenteren dat dit onrechtvaardig is ten opzichte
van de leerlingen en stellen dat het systeem drempelverhogend werkt en een
negatieve invloed heeft op de instroom.Niets echter in de Les- en cursusgeldwet of het Uitvoeringsbesluit Les-
en cursusgeldwet staat de instellingen in de weg het teveel aan ontvangen
cursusgeld aan de leerling terug te betalen en zo het probleem van de drempelverhoging
op te lossen.Op grond van artikel 6, vijfde lid van het Uitvoeringsbesluit Les- en
cursusgeldwet kunnen voorschriften worden vastgesteld met betrekking tot de
vrijstelling, vermindering en terugbetaling van het cursusgeld.Het vaststellen van criteria voor vrijstelling, vermindering en terugbetaling
is echter een ingewikkelde zaak. Een werkgroep van het departement zal zich
binnenkort hiermee gaan bezighouden. Daarbij wordt ook de mogelijkheid betrokken
van migratie tussen schoolsoorten. Ook de toename van uitvoeringslasten voor
het ministerie zal in de besluitvorming over terugbetaling etcetera worden
meegenomen. Diploma's en certificatenUit de WEB blijkt niet dat aan diploma's en certificaten enig civiel effect
is toegekend, zo merken de leden van de CDA-fractie op.Ondergetekenden antwoorden dat in enge zin onder civiel effect wordt verstaan
een wettelijke bevoegdheid, ontleend aan een diploma. Ruimer opgevat zou men het civiel effect kunnen omschrijven als de waarde
van een getuigschrift in de samenleving.Volgens de structuur van de onderwijswetgeving is het civiel effect in
meer formele zin in hoofdzaak geregeld in de wetgeving die aansluitende sectoren
regelt. Zo bepaalt de WHW (zie artikel 12.4.10, zoals dat wordt gewijzigd
bij de bijgaande nota van wijziging) in artikel 7.24 welke WEB-opleidingen
toegang geven tot opleidingen hoger onderwijs.Maar daarnaast regelt de WEB zelf ook enig formeel civiel effect: in artikel
8.2.1 (Vooropleidingseisen) is onder meer bepaald dat voor inschrijving voor
een specialistenopleiding het bezit is vereist van een diploma vakopleiding
voor eenzelfde beroep of beroepencategorie.De waarde van een diploma in de samenleving wordt door tal van factoren
bepaald. De WEB beoogt door een samenstel van regels en waarborgen te bewerkstelligen
(maar kan dat niet in absolute zin waarborgen) dat de diploma's in de samenleving
ook inderdaad de waarde en de betekenis hebben die hen is toegedacht.In verband met het bepaalde in artikel 1.4.1 van de WEB vragen de leden
van de fractie van het CDA zich tevens af, waaraan de bewindslieden het recht
ontlenen om, in weerwil van de vrijheid van onderwijs, eisen te kunnen stellen
aan instellingen die zich aanmelden. Ondergetekenden antwoorden dat de keuze voor al dan niet aanmelding een
geheel vrije is. Artikel 1.4.1 heeft betrekking op de erkenning van niet uit
's Rijks kas bekostigde onderwijsinstellingen. Het artikel bevat de voorwaarden
waaraan een dergelijke instelling dient te voldoen om voor een erkenning binnen
de kwalificatiestructuur in aanmerking te komen. Indien aan deze voorwaarden
is voldaan, dan is de erkenning een gebonden beschikking.Door te kiezen voor aanmelding, wordt derhalve gekozen voor participatie
in de kwaliteitseisen met betrekking tot de beroepsopleidingen. Ondergetekenden
zien hier in genen dele een spanning met de vrijheid van onderwijs. Hoofdstuk 21. DoorstromingDe leden van de fracties van CDA, VVD en D66 stellen vragen over de doorstroom
van het MBO naar het HBO.De leden van de fractie van het CDA hebben met genoegen geconstateerd
dat er in het wetsvoorstel ook een kwalificatiestructuur voor de educatie
is geïntroduceerd. Geeft dit ook toelating tot vervolgopleidingen? Naar
het oordeel van die leden dient educatie niet alleen aan te sluiten op het
ingangsniveau van het beroepsonderwijs, maar zal het ook aan moeten sluiten
op het ingangsniveau van het hoger onderwijs.De leden van de CDA-fractie missen in het wetsvoorstel worden met betrekking
tot het beroepsonderwijs de doorstroming naar het vervolgonderwijs. Zij vinden
dat doorstroming volop mogelijk moet blijven.De leden van de fractie van de VVD stellen met genoegen vast dat de voorstellen
uit dit wetsvoorstel de doorstroommogelijkheden van het vernieuwde MBO naar
het hoger onderwijs niet veranderen. Na de basisvorming zullen leerlingen
besluiten of ze zich via één van de vormen binnen MAVO/VBO,
danwel via één van de vormen van voorbereidend hoger onderwijs
willen kwalificeren voor een vervolgopleiding. Naar het oordeel van die leden
moet de tweede fase opleidingen MBO en de bovenbouw HAVO/VWO toegang blijven
geven tot het hoger onderwijs. Wel moet de vraag beantwoord worden of de bovenbouw
van HAVO/VWO niet in een gunstiger positie verkeert dan het vernieuwde MBO
omdat er sprake is van één ononderbroken leerweg binnen een
school of scholengemeenschap.De leden van de fractie van D66 wijzen erop dat in de toelichting op het wetsvoorstel geen aandacht wordt besteed aan de doorstroming van
MBO naar HBO. Zij verzoeken de regering hier nader op in te gaan.De ondergetekenden merken op dat in de Nederlandse onderwijswetgeving
tot nu toe de aansluiting over het algemeen in de naast hogere wet is geregeld.
De toelaatbaarheid van MBO-afgestudeerden is dan ook niet in de WEB maar in
de WHW geregeld. Omdat de WHW op dit punt niet wordt gewijzigd, blijft ook
de doorstroomregeling onveranderd. Dit laat onverlet dat afspraken met betrekking
tot de inhoudelijke kant tussen beroepsonderwijs en het HBO wenselijk zijn.De ondergetekenden maken van deze vragen gebruik om ook de inhoudelijke
kant van de doorstroming hier aan de orde te stellen, mede naar aanleiding
van het recentelijk uitgebrachte advies van de Stuurgroep Profiel Tweede Fase
Voortgezet Onderwijs: «Het dubbelkwalificerend karakter van het MBO
in de vernieuwde tweede fase». Daarin worden voorstellen gedaan ter
verbetering van de aansluiting MBO-HBO.Het advies van de Stuurgroep omvat de volgende vier onderdelen. 1. Betrokkenheid HBO bij de eindtermenprocedure wat betreft
de doorstroomelementen.De Stuurgroep stelt de volgende procedure voor:1. de landelijke organen hebben de regie over de eindtermen; zij laten
zich m.b.t. de doorstroomkwalificering leiden door advisering door overleg
VBVE-HBO-raad;2. hbo-vertegenwoordiging in de Adviescommissie Onderwijs Arbeidsmarkt.3. garanties door middel van externe legitimering van examens.Deze procedure spoort wat betreft de relatie tussen de HBO-Raad, VBVE
en landelijke organen in belangrijke mate met recentelijk gemaakte afspraken
tussen de partijen. Het is daarom niet noodzakelijk dit vast te leggen in
een wettelijke regeling.Nieuw is het voorstel tot hbo-vertegenwoordiging in de Adviescommissie
Onderwijs Arbeidsmarkt van de WEB. Ondergetekenden achten het een zinvolle
gedachte het HBO ook formeel te betrekken bij de besluitvorming m.b.t. de
eindtermen.Teneinde hierover in goede overeenstemming met de landelijke organen een
opzet voor de betrokkenheid van het HBO te kunnen ontwikkelen, zal hierover
zo spoedig mogelijk overleg gestart worden. Over de resultaten daarvan zal
de Kamer geïnformeerd worden.Garanties met betrekking tot de externe legitimering van examens zijn
in de nota van wijziging opgenomen, zoals in de hoofdstukken 5 en 12 van de
Nota nader is toegelicht. 2. Voorstellen voor landelijke kaders inzake het dubbelkwalificerend
karakter.De Stuurgroep stelt voor dat de ondergetekenden de volgende «kaders»
geven voor dubbelkwalificering in het MBO:1. Profilering: beroepskwalificering versus dubbelkwalificeringNiet iedereen kan of wil volgens de Stuurgroep een doorstroomkwalificering
halen. Daarom dient er voor de doorstroomkwalificering een «up»
bovenop een beroepskwalificerend mbo gezet worden: iemand die door wil stromen
zal 600 studiebelastingsuren (ca. 10% van de studielast van de totale opleiding)
extra moeten doen. De ondergetekenden zijn van mening dat met dit voorstel afbreuk wordt
gedaan aan het uitgangspunt dat elk mbo-diploma dubbelkwalificerend zal zijn.
Er worden toch weer additionele eisen gesteld bovenop het MBO-diploma. Wel
wordt onderschreven dat het wenselijk is om tot meer variatie te komen voor
de betere middenkader-deelnemers, bijvoorbeeld via tempodifferentiatie en
via flexibele keuzes van deelnemers voor aanvullende deelkwalificaties bovenop
die nodig zijn voor het MBO-diploma. Dit betekent echter niet dat voor de
doorstroom naar het HBO meer nodig zou zijn dan in de middenkaderopleiding
geboden wordt. Daarbij dient ook overwogen te worden dat binnen de lopende
herijking van de kwalificatiestructuur er een scheiding zal plaatsvinden van
de huidige lang mbo-opleidingen tussen opleidingen op niveau 4 en die op niveau
3. Er zal, naar verwachting, een reductie en een upgrading resulteren van
opleidingen niveau 4, met als gevolg een selectievere opbouw van het MBO.
Dit zal de aansluiting op het HBO en het rendement in het HBO ten goede komen.
Het uitgangspunt blijft derhalve dat elk diploma middenkaderopleiding dubbelkwalificerend
zal zijn.2. Minimale studielast voor doorstroomkwalificeringVoorgesteld wordt dat minimaal 1600 uur van de studielast aan doorstroomrelevante
leerstofonderdelen besteed wordt. Dit kan in algemene vakken, maar kan ook
in beroepsgerichte vakken terug te vinden zijn.Door de verwevenheid met de beroepsgerichte elementen zal het bewijzen
dan wel bestrijden van toepassing van enige norm echter een lastige zaak zijn.
Het bepalen van een landelijke ondergrens vormt daarom, naar het oordeel van
de ondergetekenden, een onuitvoerbare regeling; dit voorstel van de Stuurgroep
zal dan ook niet overgenomen worden. Van groter belang voor een goed doordachte
aansluiting is dat binnen het MBO een betere begeleiding tot stand komt, gebaseerd
op een goed gebruikt leerlingvolgsysteem, welke moet leiden tot een zorgvuldig
individueel advies over de doorstroommogelijkheden in het HBO.3. DoorstroomdeelkwalificatiesDubbelkwalificatie zou verkregen kunnen worden volgens de Stuurgroep door
een deelkwalificatie «mbo-hbo-algemeen» en een deelkwalificatie
«MBO-HBO-domeingebonden». De deelkwalificatie «MBO-HBO-algemeen»
zou moeten bestaan uit eindtermen Nederlands en Engels. Voor de deelkwalificatie
«MBO-HBO-domeingebonden» adviseert de Stuurgroep zes deelkwalificaties.Dit voorstel past, in de visie van ondergetekenden, niet bij de bestuurlijke
verhoudingen in de EB-sector zoals neergelegd in de WEB. Het is niet aan de
overheid om inhoudelijke vakgebieden voor te schrijven; deze stelt immers
op voorstel van de landelijke organen slechts eindtermen vast. Aangenomen
kan worden dat de partijen onderling hier goed werkbare afspraken over zullen
maken, waarin het belang van een goede aansluiting op het HBO meegewogen zal
worden.Ook het ordenen van de doorstroomrelevante eindtermen in deelkwalificaties
kan aan de landelijke organen worden overgelaten, die daarbij uitgaan van
het advies VBVE-HBO-raad. Er kan immers variatie zijn tussen opleidingen in
de mate waarin doorstroomrelevante leerstofonderdelen geïntegreerd zijn
met beroepsgerichte elementen. Aparte deelkwalificaties verhinderen deze gewenste
integratie.Deze voorstellen voor landelijke kaders worden derhalve niet overgenomen.
Het wordt aan de genoemde partijen onderling overgelaten hier afspraken over
te maken.Behalve landelijke afspraken ter verbetering van de aansluiting mbo-hbo
zal er daarnaast ook ruimte moeten blijven voor regionale afstemming
tussen mbo- en hbo-instelling. De Stuurgroep pleit hier ook nadrukkelijk voor.
Regionale afspraken zouden o.a. gericht kunnen zijn op voorlichting, het doorgeven
van voortgangsresultaten, studiemateriaal, etc. Landelijke afspraken zoals
voorgesteld door de stuurgroep bieden dan de kaders voor de flexibiliteit
in deze regionale afstemming. Van belang is dat er een goede inhoudelijke
afstemming plaatsvindt opdat een longitudinaal leertraject ontstaat voor hen
die doorstromen.Denkbaar is tevens dat door een goede aansluiting een verkorting van de
totale leerweg ontstaat; dit is bij sommige projecten afstemming mbo-hbo in
den lande reeds de praktijk. Een verkorting zou dan via vrijstellingen in
een korter HBO-traject kunnen resulteren. Een verkorting door al in het beroepsonderwijs,
en dus nog zonder diploma, over te stappen, wordt minder wenselijk geacht,
i.v.m. met het risico van voortijdig uitval. Meer in het algemeen zal bij
aansluitingen, ook die van mavo/vbo op het vervolgonderwijs, steeds de betreffende
fase afgemaakt moeten worden, en leerwegverkortingen in vrijstellingen in
de vervolgfase gezocht moeten worden. 3. Studiehuisgedachte in het beroepsonderwijsDe Stuurgroep stelt voor ook in het beroepsonderwijs aandacht te geven
aan pedagogisch-didactische vernieuwing zoals onlangs met de introductie van
het studiehuisconcept voor het voortgezet onderwijs is voorgesteld. De Stuurgroep
beargumenteert dit vanuit de doorstroming naar het HBO: voorbereiding op de
grotere vaardigheden tot zelfstandige studie lijkt gewenst.Ook in de beleidsagenda BVE is aandacht gegeven aan de noodzakelijke vernieuwing
in de taakvervulling van de docenten. Daarvoor is op jaarbasis voor 4 jaar
20 mln uitgetrokken. De onderliggende onderwijsfilosofie die de Stuurgroep
met het studiehuis benoemd heeft, kan daarbij zeker een inspirerende rol vervullen.
Wel is de term studiehuis voor het beroepsonderwijs minder geschikt; eerder
moet aan een term als «leerwerkplaats» gedacht worden. Zie ook
hoofdstuk 23 over het invoeringsproces WEB. 4. VHBO en HAVO/MBOTenslotte stelt de Stuurgroep voor VHBO en HAVO/MBO af te bouwen, doch
daarbij de deskundigheden niet verloren te laten gaan.Zoals hiervoor reeds aangegeven ontstaan er in de nieuwe kwalificatiestructuur
voldoende garanties voor een goede aansluiting van de middenkaderopleidingen
met het HBO. Daarmee is er ook nu geen behoefte meer aan aparte opleidingen
gericht op deze doorstroom te handhaven, zoals ook reeds in de Nota Profiel
Tweede Fase uiteengezet is.Een andere overweging betreft de aantrekkelijkheid van de route door het
beroepsonderwijs naar het HBO tegenover die via bovenbouw HAVO/VWO. Ondergetekenden gaan ervan uit dat er zoals hiervoor reeds gesteld is,
meer variatiemogelijkheden binnen het beroepsonderwijs ontstaan. Deze differentiatie
zal niet alleen doelgroepen aan de «onderkant» ten goede moeten
komen, maar ook categorieën studenten aan de «bovenkant».
Deze variatie ontstaat o.a. door introductie van de niveau-indeling. Voorts
zijn er mogelijkheden tot intensievere programma's (hogere studielast) en
dus kortere trajecten al dan niet in combinatie met het behalen van extra
deelkwalificaties bovenop de voor het diploma vereiste (mits kostenneutraal).
Daarmee zijn er in de WEB voldoende mogelijkheden geschapen het beroepsonderwijs
tot een meer concurrerende leerroute uit te doen groeien. Gezien deze overwegingen kan ingestemd worden met het afbouwen van VHBO
en HAVO/MBO in de ROC's parallel aan de invoering van de WEB. Vanzelfsprekend
zullen deskundigheden zoveel mogelijk elders in de ROC's ingezet dienen te
worden. De afbouw wordt bij de invoering van de WEB geregeld per 1-8-97. Hoofdstuk 22. PersoneelDe leden van de VVD-fractie merken met betrekking tot de benoembaarheid
van het personeel op dat zij graag met de minister willen discussiëren
over bevoegdheid en bekwaamheid. Zij gaan er van uit dat er vooralsnog geen
wijzigingen aangebracht worden in de bevoegdheidseisen.Ondergetekenden wachten deze discussie met belangstelling af. In afwachting
van die discussie is de tekst in het wetsvoorstel over de benoembaarheid slechts
op een ondergeschikt punt aangepast.De leden van de fractie van het CDA pleiten voor een flexibele inzet van
het personeel, die naar de mening van deze leden deskundigheid vergt.Ondergetekenden zijn het in principe daarmee eens en verwijzen voor de
verdere behandeling naar het wetsvoorstel decentralisatie arbeidsvoorwaarden
EB-sector.De leden van de fractie van de PvdA vragen, in verband met artikel 3.2.1,
of te verwachten is dat gekoppeld aan de discussie over de decentralisatie
van het arbeidsvoorwaardenoverleg in de sector tevens een nieuwe regeling
voor het hier aan de orde zijnde overleg wordt beoogd. Tevens vragen zij of
de medezeggenschapsstructuur wellicht een andere invulling kan krijgen, waarbij
zij voordelen zien in de mogelijkheden die de Wet ondernemingsraden biedt.In afwachting van de behandeling van het wetsvoorstel «decentralisatie
rechtspositieregelingen sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie»
zijn de bepalingen van dat wetsvoorstel nog niet verwerkt in het wetsvoorstel
WEB. Wanneer de decentralisatie tot stand komt, heeft dat uiteraard ook consequenties
voor het decentraal overleg. Enerzijds vindt het CAO-overleg zijn basis in
het collectief decentraal overleg (van instellingen naar CAO-niveau); anderzijds
zullen in een CAO nieuwe contouren worden bepaald voor wat er vervolgens nog
nader in te vullen blijft op het niveau van de instelling.Er is, zoals de leden van de fractie van de PvdA aangeven, een relatie
tussen het arbeidsvoorwaardelijke overleg op instellingenniveau en de medezeggenschapsstructuur.
In beide overlegvormen komen deels gelijke onderwerpen aan de orde, zij het
niet altijd vanuit dezelfde invalshoek. De leden van de fractie van de PvdA
suggereren dat in een gedecentraliseerde situatie toepassing van de Wet op
de ondernemingsraden (WOR) voordelen zou hebben boven de thans van toepassing
zijnde Wet medezeggenschap onderwijs 1992 (WMO 1992). In het wetsvoorstel
WEB hebben ondergetekenden, afgezien van een enkele technische aanpassing,
de eerste onlangs met de WMO 1992 vernieuwde medezeggenschapsstructuur gehandhaafd.
In de WMO 1992 is, rekening houdend met de opzet van de WOR, een evenwicht
gevonden voor de uiteenlopende belangen, die binnen een onderwijsinstelling
op het terrein van medezeggenschap een plaats moeten vinden. Waar de WOR alleen
betrekking heeft op de medezeggenschap voor personeel, regelt de WMO tevens
de medezeggenschap voor ouders en/of leerlingen. Het is uiteraard niet zo
dat dat evenwicht daarmee voor de eeuwigheid verankerd is. Maatschappelijke
ontwikkelingen en ontwikkelingen binnen de organisatie van de betrokken onderwijsinstellingen
kunnen nopen tot een herijking van genoemd evenwicht, waarbij –
opnieuw – gerefereerd kan worden aan de opzet van de medezeggenschap,
zoals die voor andere organisaties in de WOR is vastgelegd. In artikel 49
van de WMO 1992 is vastgelegd dat ondergetekenden 5 jaar na inwerkingtreding
aan beide Kamers van de Staten-Generaal verslag uitbrengen over de werking
van die wet. De daarmee te bestrijken periode biedt gelegenheid de consequenties
van bijvoorbeeld de voortgang van de ROC-vorming en de decentralisatie van
de arbeidsvoorwaarden voor de medezeggenschap in het evaluatieonderzoek te
betrekken. Overigens zien ondergetekenden in de suggestie van deze Kamerleden,
dat van toepassingsverklaring van de WOR voor velden waar de arbeidsvoorwaarden
vergaand zijn gedecentraliseerd voor de hand zou liggen, zeker geen vanzelfsprekendheid.
Ook in het hoger onderwijs heeft de inrichting van de medezeggenschap van
het personeel als onderdeel van de regeling van de bestuursstructuur nog steeds
op een eigen wijze via de WHW vorm gekregen. Hoofdstuk 23. Invoeringsproces; uitvoeringsregels; overige
wetgeving 23.1. InleidingDe ondergetekenden hebben met belangstelling kennisgenomen van de vragen
van de fracties van PvdA, VVD, D66 en GroenLinks inzake de invoering van de
WEB. Zij onderschrijven de in de vragen tot uitdrukking gebrachte zorg voor
een adequate invoeringsstrategie zodat het complex van wijzigingen door de
verschillende actoren in de komende jaren zorgvuldig kan worden ingevoerd.Daarbij spelen twee aspecten een belangrijke rol. Ten eerste het geheel
van invoeringsregelingen waarvan mag worden verwacht dat het de invoering
op adequate wijze ordent en faseert. Ten tweede het aspect van mogelijke begeleidende
of flankerende maatregelen om de betrokkenen behulpzaam te zijn bij de invoering.Onderstaand wordt op beide aspecten ingegaan. 23.2. Gefaseerde invoeringDe leden van de fracties van PvdA en VVD vragen in hoeverre voorzieningen
getroffen zijn om verdere voortgang van vernieuwing zodanig te volgen dat
eventuele bijsturing snel en adequaat kan plaatsvinden. Het is van het grootste
belang dat de bestuurslast voor instellingen niet te groot wordt.Een te grote bestuurslast kan betekenen dat de werkzaamheden in het kader
van de herstructureringsprocessen zich dermate opstapelen dat dit gaat leiden
tot afremming van het gehele proces. Dit gevaar is onderkend. Daarom is een
uitgebreide inventarisatie gemaakt van de verschillende vernieuwingsprocessen
die op instellingen afkomen, om een beter inzicht te krijgen in de bestuursdruk.
De invoerbaarheid van de wet kan op deze wijze worden vergroot. De inventarisatie
maakt duidelijk dat de vernieuwingsprocessen over het algemeen goed op elkaar
afgestemd zijn en maakt het daarnaast mogelijk om daar waar het nodig is processen
op elkaar af te stemmen en eventueel bij te sturen.De inwerkingtreding van de WEB op 1 januari 1996 wordt gekenmerkt door
een gefaseerde invoeringssystematiek. Deze systematiek valt uiteen in een
aantal fasen.1. Het voortraject dat loopt tot aan 1 januari 1996. Gedurende deze periode
worden onder andere delen van de kwalificatiestructuur, de kwaliteitszorg
en de overlegstructuur ontwikkeld; 2. De feitelijke inwerkingtreding van de WEB op 1 januari 1996.3. De periode van 1 januari 1996 tot 1 januari 1998, waarin onder andere
het stelsel van kwaliteitszorg van start gaat, de kwalificatiestructuur gereed
komt en op 1 augustus 1997 het nieuwe opleidingenmodel onder de WEB wordt
ingevoerd.4. De voltooiing van de ROC-vorming op 1 januari 1998.5. Invoer nieuwe bekostiging per 1 januari 2000.Wat het overgangs- en invoeringstraject betreft, is een aantal onderwerpen
te identificeren ten aanzien waarvan door de diverse actoren stappen moeten
worden gezet om de onder de nieuwe wet gewenste situatie te bereiken. In het
onderstaande worden de overgangs- en invoeringsprocessen beschreven. De kwalificatiestructuurDe eindtermen voor het beroepsonderwijs worden door de landelijke organen
ontwikkeld. Hiertoe worden de landelijke organen geadviseerd door de commissie
onderwijs-arbeidsmarkt. De eindtermen dienen voor 1 mei 1996 gereed te zijn
en worden uiterlijk op 1 augustus van dat jaar door de minister voor de eerste
maal vastgesteld (artikel 12.3.12). De termijn tussen 1 augustus 1996 en 1
augustus 1997 biedt de instellingen uitdrukkelijk de mogelijkheid om een jaar
voor de invoering van het nieuwe opleidingenmodel (1 augustus 1997) de noodzakelijke
wijzigingen in opleidingen, curricula en examens aan te brengen.In de jaren na 1996 moeten de eindtermen voor 1 juni ontwikkeld zijn en
zal de minister deze voor 1 september vaststellen (artikel 7.2.4). De eindtermen
onder de WEB hebben betrekking op zowel bekostigde als commerciële opleidingen.De eindtermen educatie worden door de instellingen vastgesteld, behalve
in die gevallen waarin door de minister eindtermen worden vastgesteld (artikel
7.2.3). Het ligt voor de hand dat eventueel door de minister vast te stellen
eindtermen educatie eveneens uiterlijk op 1 mei 1996 voor de eerste maal worden
vastgesteld. Invoering onderwijsmodel beroepsonderwijsHet nieuwe onderwijsmodel beroepsonderwijs vindt voor het eerst toepassing
ten aanzien van de opleidingen waarmee in het cursusjaar 1997–1998 een
aanvang gemaakt wordt. Vanaf die datum worden de oude opleidingen afgebouwd.
Voor alle deelnemers die onder het oude onderwijsmodel zijn ingestroomd, is
een overgangsregeling getroffen om hen in staat te stellen de opleiding volgens
het oude regime af te ronden. De nieuwe opleidingen gaan immers op 1 augustus
1997 voor het eerst van start (artikelen 12.3.12 en 12.3.16). In het studiejaar
2000/2001 zal voor de laatste maal onderwijs volgens de oude opleidingen worden
aangeboden. Invoering opleidingenmodel educatieHet nieuwe opleidingenmodel voor de educatie wordt van kracht gelijktijdig
met de invoering van de contractrelaties tussen de instellingen en de gemeenten.
Zoals gezegd is de datum van invoering daarvan 1 januari 1997 (artikel 12.3.24).Voor die datum zullen de instellingen de eindtermen gereed moeten hebben,
mede op basis van de eventueel door de minister voor 1 mei 1996 vastgestelde
eindtermen. Invoering nieuwe opleidingen door commerciële instellingenDe invoering van de nieuwe opleidingen door de commerciële instellingen
is beschreven in hoofdstuk 10.De wijziging van de reikwijdte van de WEO vindt plaats per 1 augustus
1997. Institutionele vormgevingDaarover bevatten de bladzijden 51 tot en met 53 van de memorie van toelichting
uitgebreide informatie. Overzicht van instellingen die voor bekostiging in aanmerking
komen Bij inwerkingtreding van de wet publiceert de minister een overzicht van
onderwijsinstellingen die reeds op dat moment voor bekostiging, volgens de
regels van de WEB, in aanmerking komen. Het overzicht wordt geactualiseerd
zodra de ontwikkelingen daartoe aanleiding geven. Op 1 januari 1998 worden
de definitieve instellingen geïdentificeerd; dit zijn de ROC's en een
beperkt aantal andere instellingen die onder het in de wet geformuleerde uitzonderingsregime
vallen (artikel 12.3.11). Programmering van beroepsopleidingenDe lijst van beroepsopleidingen die voor bekostiging in aanmerking komen,
wordt jaarlijks voor 1 september gepubliceerd (artikel 2.1.1). De eerste lijst
wordt gepubliceerd voor 1 augustus 1996 (artikel 12.3.13). Welke instellingen
deze opleidingen mogen verzorgen, blijkt uit het centraal register, dat voor
de eerste maal voor 1 december 1996 wordt gepubliceerd. Het eerste centraal
register heeft betrekking op het studiejaar 1997/1998. De centrale registers
voor de daaropvolgende studiejaren zullen telkens voor 1 februari moeten worden
gepubliceerd en hebben betrekking op bekostigde en niet-bekostigde instellingen.
Voor de goede orde: het bevoegd gezag bepaalt welke beroepsopleidingen waarvoor
eindtermen zijn vastgesteld, de instelling verzorgt. Maar een recht op bekostiging
daarvoor bestaat alleen indien de minister op grond van artikel 2.1.1 die
opleiding – in algemene zin – voor bekostiging in aanmerking heeft
gebracht, en voorts mits bij de melding dat de instelling voornemens is die
opleiding te gaan verzorgen, niet is geoordeeld dat bekostiging afstuit op
ondoelmatigheidsbezwaren.De ROC's die op de in hoofdstuk 1 van de wet beschreven wijze zijn gevormd,
zullen aldus, binnen de kaders van de macro-doelmatigheid, een grote mate
van vrijheid krijgen voor het aanbieden van nieuwe opleidingen voor beroepsonderwijs.
De instellingen die zich tot 1 januari 1998 nog in een overgangsfase van fusie
met andere instellingen bevinden, krijgen voor die periode een beperkte programmeervrijheid.
Zie daarvoor artikel 12.3.2, tweede lid, waarin is bepaald dat deze instellingen
voor zover het beroepsonderwijs betreft alleen bekostiging ontvangen voor
onderwijs dat de voortzetting is van hun oorspronkelijke onderwijs. Programmering van opleidingen voor volwasseneneducatieHet eerste kalenderjaar waarvoor de nieuwe systematiek geldt, is 1997.
In 1996 kunnen nog de oude opleidingen worden verzorgd. Bekostiging educatieIn september maakt de minister bekend hoe het budget dat landelijk voor
de volwasseneneducatie beschikbaar is, over de gemeenten verdeeld wordt (artikel
2.3.2). De gemeenten bepalen vervolgens op welke wijze en bij
welke instellingen dit budget wordt ingezet, door middel van overeenkomsten.
Deze hebben betrekking op de activiteiten op het terrein van de volwasseneneducatie
in 1997, maar kunnen ook voor meer dan één jaar worden afgesloten.
Een bepaalde contractsduur is niet wettelijk voorgeschreven. Onderwijskundige bepalingenHet nieuwe opleidingenmodel voor het beroepsonderwijs vindt met ingang
van 1 augustus 1997 toepassing. Het is de taak van de instellingen om ruim
voor die tijd alle stappen te hebben gezet. Daarbij gaat het onder andere
om het vaststellen van de model-onderwijsovereenkomst.Het bevoegd gezag dient voorts op tijd een onderwijs- en examenregeling
vast te stellen. Voor de organisatie en het afnemen van toetsen en examens
moeten tijdig voor 1 augustus 1997 examencommissies zijn ingesteld. Verder
zullen tijdig de commissies van beroep voor de examens geïnstalleerd
moeten zijn. KwaliteitszorgMet ingang van 1 januari 1996 dient elke instelling te beschikken over
een stelsel van kwaliteitszorg.Met betrekking tot de interne kwaliteitszorg wordt overleg gevoerd met
de inspectie over de inhoud van de verslagen die de instellingen aan de inspectie
zullen toezenden. VerslagverplichtingenMet betrekking tot de verslagverplichtingen verwijzen de ondergetekenden
naar hoofdstuk 17 (Informatievoorziening) van deze nota naar aanleiding van
het verslag. Landelijke organenEen proces dat zich los van de nieuwe wetgeving heeft voltrokken, is de
herstructureringsoperatie van de landelijke organen. De verwachting is dat
dit proces ruim voor 1 januari 1996 zal zijn afgerond. De stand van zaken
is elders in deze nota naar aanleiding van het verslag weergegeven.De minister zal ingevolge artikel 12.3.8, eerste lid, met ingang van 1
januari 1996 de nieuwe landelijke organen voor bekostiging in aanmerking brengen.
Hij betrekt daarbij in elk geval de samenhang van de desbetreffende beroepsopleidingen
in relatie tot een bepaalde bedrijfstak, alsmede de omvang van het werkgebied
van het landelijk orgaan (artikel 12.3.8, tweede lid).Artikel 2.1.5 bepaalt onder meer dat de minister de indeling in werkgebieden
van de landelijke organen vaststelt, na daarover eventueel een voorstel van
de landelijke organen te hebben ontvangen.Bij nota van wijziging zal nog worden bepaald dat die momenten in de tijd
samenvallen: de minister stelt tegelijk met zijn beslissing op de aanvraag
om bekostiging ook het werkgebied van de onderscheiden landelijke organen
vast, na de landelijke organen (oude stijl) in de gelegenheid te hebben gesteld
hem daarover te adviseren.De tijd voor deze procedure is beperkt, omdat de wet op zijn vroegst op
1 november 1995 in werking treedt en de bekostigingsaanvragen voor 15 november
1995 moeten zijn ingediend. Maar al voorafgaand aan de formele invoering zal
hierover contact worden gehouden met de landelijke organen. Bekostiging beroepsonderwijs en volwasseneneducatieDe bekostiging van het beroepsonderwijs wordt geregeld bij algemene maatregel
van bestuur. De aanspraak op bekostiging van instellingen oude stijl die geen
deel uitmaken van een ROC of AOC, vervalt van rechtswege op 1 augustus 1998,
tenzij de desbetreffende instelling door de minister wordt uitgezonderd op
grond van het in de wet limitatief omschreven uitzonderingsregime.Wat de educatie betreft: tussen instellingen en gemeenten zullen overeenkomsten
worden gesloten en met de instellingen wordt gesproken over bekostigingsmodellen
voor het beroepsonderwijs. De nieuwe bekostigingssystematiek voor de volwasseneneducatie
treedt op 1 januari 1997 in werking (artikel 12.3.23).De verdeling van de educatiemiddelen over de gemeenten geschiedt volgens
objectieve, bij algemene maatregel van bestuur vastgestelde maatstaven (artikel
2.3.1). Deze algemene maatregel van bestuur zal voor 1 juni 1996 worden vastgesteld.
De inzet van de middelen vindt plaats op basis van de hiervoor bedoelde overeenkomsten
tussen instellingen en gemeenten. Bekostigingsmodel beroepsonderwijsWat het beroepsonderwijs betreft, zal sprake zijn van een basisfinanciering
met een opslag voor zwakke doelgroepen bij de assistentopleidingen en basisberoepsopleidingen.
Daarnaast zal er sprake zijn van resultaatsbekostiging op basis van het aantal
behaalde diploma's.Per 1-8-1997 wordt het budget per instelling bevroren tot 1-1-2000. Bij
grote mutaties in het aantal leerlingen vindt aanpassing plaats van het budget
voor die instelling. De macro-budgettaire neutraliteit wordt bewaakt d.m.v.
correctie op de lump-sum van alle instellingen.Voor de periode na 1-1-2000 worden de budgetten als volgt vastgesteld:– Het budget dat de instelling kent op basis van de bevroren situatie
wordt jaarlijks afgebouwd. Deze afbouw wordt bepaald aan de hand van de afname
van het aantal leerlingen uit de «oude structuur».– Tegelijkertijd wordt voor de leerlingen in de nieuwe kwalificatiestructuur
(die per 1-8-1997 aanvangt) een budget opgebouwd. Bekostiging landelijke organenDe bekostiging van de landelijke organen wordt geregeld in de algemene
maatregel van bestuur die met ingang van 1 januari 1997 toepassing zal moeten
kunnen vinden. Voor de tussenliggende periode blijven tot 31 december 1996
de huidige bekostigingsvoorschriften nog van toepassing. Daarin voorziet de
bijgevoegde nota van wijziging. TenslotteDe hierboven aangeduide lijst, maakt duidelijk dat het om een groot aantal
vernieuwingsprocessen gaat die soms tegelijk, soms geschakeld in korte tijd
moeten worden doorlopen. Aangezien het gaat om een aantal vernieuwingsprocessen,
die sterk verschillen in bestuurslast en tijdsbesteding, kan een goed inzicht
alleen verkregen worden door de processen te visualiseren, op een tijdsbalk
te plaatsen. De eerste concrete stap is dus om alle veranderingsprocessen
die op het veld afkomen visueel weer te geven. Als bijlage is de visualisering
van de veranderingsprocessen toegevoegd.Gelet op deze planning, kan in de richting van de leden van de Groen Links
fractie die zich afvroegen of indien de beide Kamers voor 1 januari 1996
het voorliggend wetsvoorstel behandeld zullen hebben, of ook de noodzakelijke
uitvoeringsbesluiten voordien besproken zullen zijn, bevestigend worden geantwoord.
Alles zal in het werk worden gesteld om noodzakelijke uitvoeringsbesluiten
voor 1 januari 1996 aan de Kamers te hebben gepresenteerd. In het invoeringsschema
is sprake van gefaseerde invoering zodat de grote stappen in de wet voor het
grootste deel pas in 1997 en 1998 moeten worden geïmplementeerd. 23.3. ImplementatiestrategieDe ondergetekenden zijn van mening dat, naast een zorgvuldig invoeringspad,
aanvullend en faciliterend beleid nodig is om de invoering te geleiden.Het is daarbij van belang dat, voor welke structuur ook wordt gekozen,
dit beleid als resultaat van de inspanning en verantwoordelijkheid van alle
betrokken actoren tot stand kan worden gebracht. De besturingsfilosofie van
de WEB veronderstelt immers juist een benadering waarbij primair andere partijen
worden ingeschakeld.Met de invoering van de WEB wordt veel gevergd van het veld op het terrein
van individuele managementkwaliteiten, bedrijfsvoerend vermogen van de instellingen,
innovatieve capaciteit van de medewerkers, etc. Instellingen zullen in de
toekomst in een grote mate van zelfstandigheid opereren.Er zijn instellingen die op één of meerdere terreinen inmiddels
wel deze cultuuromslag hebben gemaakt. Deze voorlopers zullen als «good
practice» worden betrokken bij de implementatie van de WEB. Er zijn
echter ook veel instellingen die zich nog niet of nauwelijks hebben geprofessionaliseerd
en waar op veel terreinen nog veel moet gebeuren. De ervaring met de implementatie
van WCBO/VAVO-regelgeving leert dat het gevaar bestaat dat implementatieprocessen
meer tijd en aandacht vergen, zowel van het veld als van het departement,
dan van tevoren is ingeschat. Dit gevaar is uiteraard ook aanwezig als het
gaat om het implementatieproces van de WEB. Daarnaast moet er ook voor gewaakt
worden dat de mate waarin een cultuuromslag plaats moet vinden
onderschat wordt.In de Beleidsagenda Educatie en Beroepsonderwijs 1995–1999 wordt
voorzien in een constructie op landelijk niveau die de instellingen assisteert
bij de invoering van de WEB: «Het op gang brengen van een actief inspelen
van het EB-veld op de aankomende veranderingen is in eerste instantie een
verantwoordelijkheid van de instellingen. Dat een dergelijk proces tijdig
op gang komt is echter ook in het belang van de overheid».De verantwoordelijkheid van de instellingen betreft met name het uitvoering
geven aan de herstructurering van het bestel (zoals ROC-vorming) en de implementatie
van de vernieuwingen en veranderingen die voortvloeien uit de WEB.De verantwoordelijkheid van de overheid betreft de instrumentatie van
de veranderingsprocessen (zie hiervoor de reeds genoemde bijlage Visualisering)
en de toerusting van de actoren in het veld om hun rollen en taken in het
nieuwe bestel goed uit te kunnen voeren. Dan gaat het bijvoorbeeld om versterking
en professionalisering van het management van ROC's.De ondergetekenden bezien thans verschillende strategieën om met
name de toerusting van de actoren ten behoeve van het implementatie- traject
te versterken. Het is de bedoeling om voor de zomer daarover met direct betrokkenen
te spreken en afspraken te maken over de aanpak. Voor de uitwerking zijn verschillende mogelijkheden beschikbaar die ruwweg
strekken op het continuüm van het geven van voorlichting door de overheid
aan de ene kant tot het optuigen van een tijdelijk invoeringsagentschap aan
de andere kant.In de verdere gedachtenvorming worden de volgende overwegingen betrokken:a. De wenselijkheid om voor de implementatie een intermediaire structuur
in te richten tussen de overheid en de verschillende actoren betrokken bij
invoering van de WEB, die niet alleen als klankbord maar ook als initiator
van activiteiten kan dienen.In deze intermediaire functie dient een actieve rol van de instellingen
bij de invoering van de WEB tot uitdrukking te komen.b. De wenselijkheid om een tijdelijk expertisecentrum WEB in te richten
dat enerzijds ondersteuning kan bieden aan afzonderlijke scholen bij vragen
op het terrein van personeelsbeleid en beheer, financiën, huisvesting,
organisatie, administratie, informatievoorziening, en dat anderzijds modellen
kan ontwikkelen die als voorbeeld kunnen dienen voor het veld (model VE-contracten,
bestuursreglementen, etc.).De ondergetekenden zullen de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk informeren
over de gekozen strategie.Aangenomen mag worden dat de procescoördinatie BVE geen rol zal spelen
bij de implementatie van de WEB. In de brief van 27 januari 1994 aan de Tweede
Kamer (24 400 VIII, nr. 50) van MOCW is aangegeven dat de BVE-procescoördinatie
in de periode tot 1 augustus 1996 tot taak heeft het proces van ROC-vorming
te begeleiden. Aangenomen wordt dat na deze datum geen specifieke aansturing
van dit proces meer nodig is. Eind 1995 zal bezien worden of deze aanname
juist is, of dat verlenging van de termijn nodig is. Indien dit laatste het
geval is zijn er twee mogelijkheden: ofwel de procescoördinatie BVE wordt
verlengd, ofwel de functie van aansturing van het ROC-proces wordt opgenomen
in een intermediaire structuur tussen overheid en veld. 23.4. Overige processen naast de WEBDe leden van de VVD-fractie vragen de regering naar aanleiding van hoofdstuk
2.3 om een uitgewerkt tijdpad te schetsen van de wetgeving die de WEB begeleidt.
Naar de mening van deze leden zou dit de duidelijkheid omtrent het implementatietraject
en het ontwikkelingsperspectief kunnen vergroten.De leden van diezelfde fractie vragen naar aanleiding van hoofdstuk 5.2.5
een tijdpad te geven van de overige aangekondigde wetgeving.Ondergetekenden merken dienaangaande het volgende op.In hoofdstuk 2.3 gaat het onder meer (en daarop doelen de hier aan het
woord zijnde leden vermoedelijk) om beleidsactiviteiten waarvan opneming in
het wetsvoorstel op het moment van indiening van het wetsvoorstel niet wenselijk
of niet mogelijk is geoordeeld.Daarbij gaat het om de volgende in de memorie van toelichting op de bladzijden
24 en 25 genoemde onderwerpen:1. de discussie over leerrechten, aan de orde gesteld in de nota «Blijven
Leren». Daarover heeft de eerste ondergetekende een aparte rapportage
gegeven naar de Tweede Kamer in verband met het Algemeen Overleg dat in december
1994 heeft plaatsgevonden;2. de discussie over de eventuele nadere regulering van contractactiviteiten
van door de overheid bekostigde instellingen, naar aanleiding van het rapport
«Eigenlijk, Oneigenlijk» van de onderwijsinspectie. Het voorliggende
wetsvoorstel bevat door zijn kwalificatiestructuur en door de naamsbescherming
van opleidingen reeds een oplossing voor een deel van de door
de Inspectie gesignaleerde problemen. Zoals in hoofdstuk 9 van deze nota nader
is toegelicht, wordt thans gezocht naar een mogelijkheid om het laatste segment
van de problematiek, het gebruiken van publieke middelen voor private doeleinden,
ook in het kader van de WEB op te lossen;3. de regelingen inzake de decentralisatie van de verantwoordelijkheden
voor huisvesting (de zogenaamde OKF-operatie). Ook over dat onderwerp vindt
thans een aparte discussie plaats. In afwachting van de afronding van die
discussie zijn in het wetsvoorstel de huidige regelingen inzake huisvesting
opgenomen, zo vermeldde de memorie van toelichting. De stand van zaken op
dit punt is dat inmiddels een wetsvoorstel in een ver gevorderd stadium van
voorbereiding is; gestreefd wordt naar indiening spoedig na het zomerreces
1995. Beoogd is dat het tot wet verheven wetsvoorstel in werking treedt met
ingang van het jaar 1997. Daartoe zou de wet indien mogelijk omstreeks oktober
1996 het Staatsblad moeten bereiken;4. de decentralisatie van de arbeidsvoorwaarden. Bij koninklijke boodschap
van 22 oktober 1994 is bij de Tweede Kamer ingediend een afzonderlijk voorstel
van wet houdende wijziging van de Wet op het cursorisch beroepsonderwijs,
de Kaderwet Volwasseneneducatie 1991 en de Wet op het voortgezet onderwijs
in verband met decentralisatie van regelgeving op arbeidsvoorwaardelijk terrein
(decentralisatie rechtspositieregelingen sector beroepsonderwijs; Kamerstukken
II 1994/95, 23 946). Dat wetsvoorstel is thans bij de Tweede Kamer in
behandeling. Hoofdstuk 24. Overige 24.1. Verticale scholengemeenschappenDe leden van de fractie van de VVD stellen voor de scholen voor MAVO/VBO
te verbinden aan ROC's, teneinde de positie van MAVO/VBO-leerlingen te verbeteren.
Zo zou een ononderbroken leerweg kunnen ontstaan, waarmee de aantrekkelijkheid
verhoogd kan worden ten opzichte van de ononderbroken leerweg HAVO/VWO. In
elk geval dient de mogelijkheid geopend te worden dat ROC's scholengemeenschappen
vormen met scholengemeenschappen MAVO/VBO. Deze leden stellen daartoe voor,
artikel 2.7 dienovereenkomstig uit te breiden.Ondergetekenden stemmen in met het uitgangspunt dat de leerroute van MAVO/VBO-scholengemeenschappen
naar beroepsonderwijs aantrekkelijker dient te worden, ook voor leerlingen
die na invoering van de voorstellen van de Commissie Van Veen II de theoretische
leerweg zullen volgen. Artikel 2.7 is aangepast, in die zin dat thans gesproken
wordt over «school voor voortgezet onderwijs», in plaats van school
voor voorbereidend beroepsonderwijs. Ook scholengemeenschappen voor voortgezet
onderwijs zijn daaronder begrepen.Het mogelijk maken van verticale scholengemeenschappen is echter iets
anders dan deze ook te stimuleren waar de leden van de VVD-fractie om vragen.
Tegen een actief stimuleringsbeleid verzet zich de keuze die gemaakt is voor
horizontale integratie binnen ons onderwijsbestel. Een verticaliseringsbeleid
zou sterk met deze lijn gaan interfereren en deze zelfs kunnen gaan doorkruisen.
Vandaar dat hier volstaan wordt met het openen van de mogelijkheid.Een verbetering van de aansluiting kan behalve door het vormen van scholengemeenschappen
ook door programmatische aanpassingen en samenwerking tot stand komen. Daartoe
zijn door de Commissie Van Veen II diverse belangwekkende voorstellen gedaan.
Hierop is in de onlangs verschenen Beleidsreactie ingegaan. Voor de afstemming
van de WEB op deze voornemens van deze Beleidsreactie kan worden
verwezen naar hoofdstuk 11.3. 24.2. Beroepspraktijkvorming en beroepenoriëntatieDe leden van de fractie van de SGP wijzen erop dat de uitbreiding van
de beroepspraktijkvorming extra inspanningen vraagt van het bedrijfsleven.
In de praktijk blijkt de bereidheid tot het scheppen van leer-arbeidsplaatsen
mede afhankelijk van de conjuncturele situatie. De verhouding in deelnemersaantallen
in de beroepsbegeleidende en beroepsopleidende leerweg heeft consequenties
voor de kosten voor de overheid. Deze leden vragen of er geen concretere afspraken
en waarborgen nodig zijn om te voorkomen dat de voorgenomen verhouding voortdurend
onder druk staat. In antwoord hierop verwijzen de ondergetekenden naar hoofdstuk
5 waarin nader is toegelicht dat de landelijke organen in de toekomst in belangrijke
mate de taak hebben om voor voldoende kwalitatief en kwantitatief aanbod van
beroepspraktijkvormingsplaatsen zorg te dragen.De leden van de SGP-fractie vragen of de beroepenoriëntatie in het
beroepsonderwijs niet onderbelicht is. De ondergetekenden achten de mogelijkheden
voor beroepenoriëntatie in het geheel van de voorstellen uit het wetsvoorstel
voldoende gegarandeerd. 24.3. Handhaafbaarheid van de wet en versterking van het
sanctie-instrumentariumHet in de onderwijswetgeving opgenomen sanctie-instrumentarium dateert
uit de tijd van de onderwijspacificatie en is sinds die tijd vrijwel ongewijzigd
in de opeenvolgende onderwijswetten opgenomen geweest.Dit instrumentarium (inhouden van de bekostiging) was altijd gebaseerd
op het uitgangspunt dat ten aanzien van onderwijsinstellingen bekostigingsvoorwaarden
(voor het bijzonder onderwijs) en regels (voor het openbaar onderwijs) werden
gesteld.Zeker in het verleden waren de bekostigingsvoorwaarden en regels van een
verstrekkende gedetailleerdheid. Instellingen hadden een zeer beperkte vrijheid
en waren in al hun handelen aan expliciete wettelijke voorschriften gebonden.
Omdat over vrijwel alles expliciete regels bestonden en in de praktijk de
inspectie en het departement over vrijwel alles werden geraadpleegd, bestond
een gemeenschappelijke cultuur waarin de regelstelling en de interpretatie
sterk met elkaar verweven waren. Zodra bleek dat overtreding van regels dreigde
werden nieuwe, vaak nog fijnmaziger, regels gesteld. Uiteindelijk ontstond
een dicht kluwen van regelstelling en bijstelling van regels, waarin alleen
nog op basis van een deskundige interpretatie een weg gevonden kon worden.
De inmiddels veel bekritiseerde circulaires van het toenmalige ministerie
van Onderwijs en Wetenschappen boden in het doolhof de uitweg. Feitelijk rustte
het bestuur van de instellingen op de circulaires en de daarin gegeven uitleg
en interpretatie.Dit systeem wordt nu met de WEB in belangrijke mate verlaten.In het nieuwe stelsel van grotere vrijheid van instellingen past om een
aantal redenen herijking van het sanctie-instrumentarium. De overwegingen
die tot zo'n herijking leiden worden hieronder toegelicht. ALangzamerhand is onder invloed van deregulering en autonomiebevordering
een steeds grotere zelfstandigheid voor de instellingen ontstaan. Onder meer
de invoering van de lump-sum-bekostiging, de mogelijkheden op de markt contract-activiteiten
te verrichten en de grotere vrijheden op het terrein van de invulling van
het onderwijs hebben er toe geleid dat instellingen steeds nadrukkelijker
eigen beleid gingen voeren en eigen ondernemingszin in de praktijk brachten.De WEB biedt die instellingen thans, onder andere ook door de omvang van
de toekomstige ROC's, een grote mate van vrijheid voor het voeren van eigen
beleid en eigen uitvoering van de regels. Het aantal voorschriften is drastisch
teruggebracht en de hierboven beschreven cultuur is verlaten.Instellingen zullen grote zelfstandige entiteiten zijn met een aanzienlijke
vrijheid en autonomie.Dat betekent echter ook dat de risico's van een eventuele «ontsporing»
groter zijn geworden.Weliswaar zal in de toekomstige ROC's – alleen al door de diversiteit
en de omvang daarvan en door de aanwezigheid van bestuurlijke correctiemechanismen –
niet snel een situatie ontstaan die ingrijpen wettigt, maar indien zo'n situatie
wèl ontstaat is het risico daarvan veel groter dan in de situatie van
relatief kleine instellingen met beperkte aantallen deelnemers. Indien in
zo'n instelling sprake zou zijn van ontsporing zijn de gevolgen immers al
snel dramatisch door de omvang van de betrokken budgetten en de omvang van
de bij de instelling betrokken belangen van personeel en deelnemers. BDe hoeveelheid regels is afgenomen, maar de noodzaak van handhaving van
die beperkte hoeveelheid regels is van groter belang geworden dan voorheen.
Het is niet meer zo, dat overtreding van de ene regel wel met de andere nieuwe
regel bestreden kan worden. De WEB kent geen uitgebreid stelsel van gedelegeerde
regelgeving en laat dus ook in zijn algemeenheid niet toe telkens nieuwe regels
te stellen. De regels die er zijn, zijn dan ook wezenlijk voor een deugdelijke
bewaking van de kwaliteit van het stelsel en voor de verantwoording van de
publieke middelen. CDie verantwoording van de publieke middelen heeft in de loop van de tijd
steeds meer maatschappelijke aandacht gekregen.Niet alleen deregulering en autonomiebevordering, maar ook handhaafbaarheid
van wet en regelgeving zijn steeds belangrijker pijlers geworden voor een
goed functionerende overheid. In de loop van de laatste jaren is de aandacht
dan ook verschoven van normstelling naar uitvoering en correcte uitvoering
van wet en regelgeving. DBovendien is er met name op het terrein van de wachtgelden de laatste
jaren een toenemende twijfel of de regels in de praktijk in voldoende mate
worden nageleefd. Mede als gevolg daarvan zijn de beperkte mogelijkheden van
handhaving van de regels onderwerp van discussie geworden. En dat geldt niet
alleen voor het terrein van de wachtgelden. Ook in het kader van bijvoorbeeld
de informatievoorziening heeft zoals uit het gestelde in hoofdstuk
17 blijkt, een doordenking plaatsgevonden van de mogelijkheden voor het sanctioneren
van een correct informatieverkeer tussen overheid en instellingen.In het hier beschreven kader past het denken over een herijking van het
sanctie-instrumentarium in de WEB zoals hieronder wordt beschreven. Naar het oordeel van ondergetekenden kan nuancering van het sanctie-instrumentarium
leiden tot een betere handhaafbaarheid van de regels en een meer bij het afstandelijke
besturingsstelsel van de WEB passende vorm van sanctionering.Het huidige stelsel van sanctionering zoals neergelegd in artikel 11.1
van de WEB bestaat uit het geheel of gedeeltelijk inhouden van bekostiging
van de instelling.Nadeel van dit instrumentarium is dat de instelling en de deelnemers worden
getroffen, indien van dit instrumentarium gebruik wordt gemaakt. Het gevolg
daarvan is dat in de praktijk vrijwel nooit van dit instrument gebruik is
gemaakt.Zelfs voor overtredingen van de bekostigingsregels is zelden of nooit
toepassing gegeven aan het inhouden van de bekostiging, hoofdzakelijk vanwege
de verstrekkende gevolgen daarvan. Toch kunnen zelfs relatief geringe overtredingen
van de regels vaak ernstige gevolgen hebben voor een nauwgezet en sluitend
systeem van bekostigingsinformatie. Ook de moraal van handhaving van de wetsbepalingen
blijkt aangetast te kunnen worden indien niet of nauwelijks toepassing blijkt
te worden gegeven aan de bepalingen die bedoeld zijn om overtreding van de
regels tegen te gaan of te voorkomen.De nuancering van het sanctie-instrumentarium waaraan gedacht wordt zou
kunnen betekenen dat naast het nu bestaande hoofdstuk 11 een meer ontwikkeld
sanctie-instrumentarium wordt opgenomen.Daarbij kan gedacht worden aan diverse modernere vormen van bestuursrechtelijke
regelhandhaving zoals die thans op verschillende terreinen in de wetgeving
worden neergelegd.Gedacht is in dit verband bijvoorbeeld ook aan de introductie van een
vorm van administratieve boete of een schadevergoeding ontleend aan het civiele
recht. Ondergetekenden menen dat daarvan zeker vooralsnog afgezien zou moeten
worden. De reden hiervoor is dat de traditionele bepalingen van de onderwijswetgeving
inzake het geheel of gedeeltelijk inhouden van bekostiging reeds voorzien
in zowel inhouding van bekostiging als sanctie, als in inhouding van bekostiging
als schadevergoeding voor geleden of te lijden schade als gevolg van niet
naleving van de bekostigingsvoorschriften. Voorts biedt het bestaande instrumentarium
ook nu al de mogelijkheid om de bekostiging op te schorten indien de instelling
onvoldoende of onvoldoende betrouwbare informatie levert om op grond daarvan
tot toedeling van middelen over te gaan. In zo'n geval kan worden besloten
dat niet wordt overgegaan tot bekostiging (inhouding) totdat de juiste informatie
beschikbaar is en op grond daarvan de bekostiging kan worden hervat.Voorts achten ondergetekenden het niet wenselijk nu al over te gaan tot
introductie van de bestuurlijke boete omdat daarmee vooruit zou worden gelopen
op de uitkomsten van de discussie die thans over die bestuurlijke boeten gaande
is.Naast de hier bedoelde nieuwe bestuursrechtelijke vormen van regelhandhaving
kan ook nog worden gedacht aan een analogie met het uit het verleden in de
onderwijswetgeving bekende instrument van artikel 57 Wet universitaire
bestuurshervorming. De gedachtenvorming over dit instrument zou ertoe kunnen
leiden dat naar analogie met dit artikel van de WUB een bepaling wordt opgenomen
waardoor in het bestuur van de instelling op een nader te doordenken wijze
zou kunnen worden ingegrepen. Zo'n bepaling zou het evenals de min of meer
vergelijkbare bepalingen van de Gemeentewet, mogelijk maken dat bij wanbestuur
of taakverwaarlozing van een instelling door de regering een vervangend bestuurder
in de plaats van het zittende bestuur kan worden aangesteld. Hoewel zowel de desbetreffende bepaling van de Gemeentewet als de bepaling
van artikel 57 WUB nauwelijks toepassing hebben gevonden kan niet worden gezegd
dat die bepalingen – zeker in preventieve zin – zonder betekenis
zijn geweest.Ondergetekenden zullen op basis van de in dit hoofdstuk weergegeven stand
van de gedachtenvorming en de reacties daarop, nagaan welke nadere nuancering
van het sanctie-instrumentarium in het wetsvoorstel wenselijk is. Binnen enkele
weken zal de Kamer over de uitkomsten daarvan worden geïnformeerd. Denkbaar
is dat dan alsnog wordt besloten een nuancering van het sanctie-instrumentarium
op te nemen, opdat in de WEB reeds van de aanvang af aan duidelijkheid wordt
gegeven over de voorgenomen sanctiemogelijkheden. Eveneens is denkbaar dat
de nuancering van het sanctie-instrumentarium voor de EB-sector wordt meegenomen
in de bredere discussie die over dit onderwerp op termijn voor het gehele
onderwijsveld zal worden gevoerd en dat de uitkomsten van die discussie alsdan
zullen leiden tot een wijziging van de WEB in een later stadium. 24.4. Overige onderwerpenDe leden van de fractie van de VVD noemen de VBO-MBO-problematiek. Om
de positie van VBO/MAVO-leerlingen te verbeteren achten zij het noodzakelijk
dat de mogelijkheid om deze scholen aan ROC's te koppelen geschapen moet worden,
zodat een ononderbroken leerweg gerealiseerd wordt. Voorts pleiten deze leden
voor een uitbreiding van artikel 2.7 in verband met het grote aantal VBO-MAVO-scholengemeenschappen
dat reeds bestaat. Tenslotte geven zij aan dat zij van mening zijn dat verticale
scholengemeenschappen van VBO-MBO niet achtergesteld mogen worden bij andere
verticale scholengemeenschappen, bijvoorbeeld VBO-AVO-VWO. Voor een reactie
wordt verwezen naar hoofdstuk 11 van deze nota.De vraag van de leden van de fractie van de SGP of de beroepenoriëntatie
in het broepsonderwijs wellicht onderbelicht is wordt eveneens in hoofdstuk
11 beantwoord.De leden van de fractie van de VVD delen de opvatting dat een bundeling
aan de vraagkant van het bestel wenselijk is. Dit betekent in hun visie echter
niet dat dit ook noodzakelijk is. Hoofdstuk 7 van deze nota geeft een reactie
hierop.Wat betreft de vraag van de leden van de SGP-fractie over het waarborgen
en het maken van concrete afspraken met het bedrijfsleven over voldoende beroepspraktijkvormingsplaatsen
wordt voor het antwoord verwezen naar hoofdstuk 5. Deze problematiek komt
bij de bespreking over de taakverdeling tussen landelijke organen en onderwijsinstellingen
aan de orde. Hoofdstuk 25. ArtikelenDe leden van de fractie van de PvdA stellen enkele vragen met betrekking
tot artikel 1.3.4 over de agrarische innovatie- en praktijkcentra. Voor de
beantwoording wordt verwezen naar hoofdstuk 8 van deze Nota. Datzelfde geldt
voor de vraag van dezelfde leden met betrekking tot artikel 2.1.4 (opheffingsnorm
AOC's).De vragen van de leden van de fractie van de PvdA met betrekking tot de
visitatiecommissies en de rol van de inspectie zijn beantwoord in hoofdstuk
12.De vragen van de leden van de GPV-fractie met betrekking tot het pluriformiteitsbeginsel
zijn beantwoord in hoofdstuk 12.Voor de beantwoording van de vraag van de leden van de fractie van de
PvdA of het de bedoeling is om de artikelen 1.5.2 en 7.6.1 (taken en bekostiging
landelijke organen) op elkaar af te stemmen wordt verwezen naar de hoofdstukken
5.1 en 14.4.Het antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA inzake
artikel 1.7.1 (contractactiviteiten) is gegeven in hoofdstuk 9.2.De leden van de SGP-fractie vragen of de in artikel 2.1.3 bedoelde instantie
de VNG is of dat hier een apart overlegforum voor wordt geschapen, hetgeen
zij niet wenselijk achten.Ondergetekenden antwoorden dat met de hier bedoelde omschrijving, die
dezelfde is als die welke de Gemeentewet kent, alleen de VNG bedoeld is. Overigens
wordt artikel 2.1.3 geschrapt, nu wordt afgezien van een beleidskader educatie.De vraag van de leden van de fractie van de PvdA over artikel 2.1.6 (omvang
werkgebied landelijke organen) is behandeld in hoofdstuk 5.4.De leden van de PvdA-fractie vragen naar aanleiding van de formulering
in artikel 2.6.2, of het de innovatie- en praktijkcentra verboden is eigen
inkomsten te genereren. Dit is niet het geval. Het artikel beslaat de begrotingen
van alle instellingen voor beroepsonderwijs en educatie, alsmede de agrarische
innovatie- en praktijkcentra. Het staat al deze instellingen vrij eigen inkomsten
te genereren. Ten overvloede kan opgemerkt worden dat dit in de praktijk reeds
het geval is.De vragen over de decentralisatie van de arbeidsvoorwaarden (artikel 3.2.1)
van de leden van de fractie van de PvdA zijn aan de orde gesteld in hoofdstuk
22.De vraag over de Adviescommissie Onderwijs-Arbeid (artikel 7.2.5) van
de leden van de PvdA-fractie is behandeld in hoofdstuk 9.Voor de vraag van de leden van de fractie van het CDA over de beroepspraktijkvorming
(artikel 7.2.11) wordt verwezen naar de hoofdstukken 5 en 11.De leden van de SGP-fractie gaan ervan uit dat het door het bevoegd gezag
bij in te stellen bestuur als bedoeld in artikel 9.1.4 hetzelfde kan zijn
als het bestuur van de rechtspersoon waarvan de instelling uit gaat.Ondergetekenden merken op dat dit nu juist niet de bedoeling is. Uit de
bewoordingen van artikel 9.1.4 volgt immers dat bevoegd gezag en bestuur als
verschillende organen zijn gedacht. Het bestuur is in dienst van het bevoegd
gezag en heeft een voorbereidende en uitvoerende taak. Tevens
kan het bevoegd gezag het bestuur taken en bevoegdheden opdragen. Deze tweedeling
staat op gespannen voet met een doublure van het bevoegd gezag in het bestuur.De vraag van de leden van de PvdA-fractie over het bestuur van de landelijke
organen (artikel 9.2.1) is behandeld in hoofdstuk 5.3.De leden van de SGP-fractie vragen hoe artikel 12.3.1, vijfde lid, onderdeel
a, is bedoeld waar sprake is van het niet voldoen aan slechts 1 van de in
het eerste respectievelijk tweede lid bedoelde vereisten, terwijl uit het
vierde lid blijkt dat eventueel twee onderwijssoorten kunnen ontbreken (vormingswerk
in combinatie met een van de andere onderwijssoorten).Naar aanleiding hiervan wordt opgemerkt dat onderdeel a bij nader inzien
gemist kan worden, nu het vierde lid zelf al de afwijkingsgronden bevat wat
de combinaties van onderwijssoorten betreft. Het vijfde lid kan zich daarom
beperken tot hetgeen nu in onderdeel b van dat lid als vereiste is neergelegd.
De bijgaande nota van wijziging voorziet hierin.De vragen van de leden van de fracties van de PvdA-, de SGP- en GPV- fractie
inzake artikel 12.3.10 (vormingswerk) zijn behandeld in hoofdstuk 6.2.De leden van de CDA-fractie vragen naar de betekenis van het in artikel
12.4.4 geregelde schrappen van het woord «beroepsonderwijs» in
artikel 27 van de WMO 1992.Het huidige artikel 27, eerste lid, van de WMO 1992 luidt:1. Het bevoegd gezag kan een deelraad instellen voor:a. een school in een sector van het middelbaar beroepsonderwijs met ten
minste 600 leerlingen, die deel uitmaakt van een dagschool voor middelbaar
beroepsonderwijs die twee of meer sectoren van het middelbaar beroepsonderwijs
omvat; enb. een school met ten minste 600 leerlingen, die deel uitmaakt van een
dag-scholengemeenschap voor voortgezet onderwijs.Nu als gevolg van het voorliggende wetsvoorstel de aanduiding «middelbaar
beroepsonderwijs» verdwijnt en ook niet meer van wettelijk geregelde
sectoren sprake zal zijn, moet artikel 27, eerste lid, onderdeel a, worden
aangepast. Artikel 12.4.4, onderdeel F, voorziet daarin. De in onderdeel b
van het eerste lid geregelde mogelijkheden voor scholengemeenschappen in het
voortgezet onderwijs zijn gehandhaafd.Bij nadere doordenking is gekozen voor de volgende, bij nota van wijziging
te regelen, constructie:a. het bevoegd gezag van een ROC of AOC kan deelraden instellen;b. een deelraad kan worden ingesteld ten behoeve van de betrokkenen bij
een of meer beroepsopleidingen of opleidingen educatie die aan de instelling
zijn verbonden.Door verder artikel 27, tweede tot en met zesde lid, van de WMO 1992 ongewijzigd
te laten, is gelet op de toevoeging van de instellingen voor educatie en beroepsonderwijs
als bedoeld in de WEB, aan het begrip «school» in artikel 1, eerste
lid, onder b, verzekerd dat:1. een deelraad in ieder geval wordt ingesteld, indien de medezeggenschapsraad
van de instelling dit wenst;2. een deelraad bevoegd is, desgevraagd of uit eigen beweging advies uit
te brengen aan de medezeggenschapsraad over aangelegenheden die het desbetreffende
deel van de instelling in het bijzonder aangaan;3. artikel 3, tweede tot en met vijfde en zevende tot en met tiende lid
van overeenkomstige toepassing zijn (hetgeen betekent: de bepalingen over
het aantal leden, de samenstelling, het actief en passief kiesrecht, toepassing
in geval van een scholengemeenschap, incompatibiliteiten, kandidaatstelling
en verkiezing). Daarnaast voorziet de nota van wijziging er in dat ingeval van een scholengemeenschap
van voortgezet onderwijs met een ROC, alsmede voor scholengemeenschappen waarvan
alleen ROC's onderdeel uitmaken, voor de samenstellende delen een deelraad
kan worden ingesteld.De leden van de fractie van de PvdA vragen of in de wet met betrekking
tot het les- en cursusgeld niet te regelen valt dat jongeren niet twee keer
voor één cursus behoeven te betalen, bijvoorbeeld bij een verhuizing,
waardoor zij naar een andere instelling moeten. Het antwoord hierop luidt
bevestigend.Door de leden van de fracties van de PvdA en het GPV zijn vragen gesteld
over de ondersteuning van onderdelen van het bestel. In antwoord op deze vragen
wordt opgemerkt dat de in het oorspronkelijke wetsvoorstel voorziene ondersteuningsinstelling
(artikelen 1.6.1 en 1.6.2) via de nota van wijziging uit het wetsvoorstel
is verwijderd. Dit is het gevolg van de Kabinetsopvatting dat er geen basisregelingen
voor ondersteuningsinstellingen in de veld-wetgeving meer dienen te worden
opgenomen. In de toekomst zal, op basis van een contract en te legitimeren
en te verantwoorden via de begrotingswet, de ondersteuningsvoorziening worden
bekostigd. Een en ander wordt toegelicht in de brief aan de Tweede Kamer van
27 februari 1995, kenmerk VO/TAB-95005539. Door de wijziging in het wetsvoorstel
zullen, voor 1-1-1996, contracten met betrokken instelling gesloten worden,
waarin tevens zal worden voorzien in een toename van de vraagfinanciering
onder gelijktijdige afname van de basisfinanciering.De ondergetekenden hopen met het vorenstaande voldoende te zijn ingegaan
op de gestelde vragen en de gemaakte opmerkingen.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,J. M. M. RitzenDe Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,J. J. van Aartsen BIJLAGEHOOFDSTUK 23 NOTA NAAR AANLEIDING VAN VERSLAG BIJ WETSVOORSTEL WEB (23 778)!!! Zie voor deze grafieken het gedrukte document !!! 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23778-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl