Uitvoering van het op 20 december 2006 te New York tot stand gekomen Internationaal Verdrag inzake de bescherming van alle personen tegen gedwongen verdwijning (Trb. 2008, 173); Verslag (nader, tweede nader etc.); Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag (nader, tweede nader etc.)
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140285
 2009-2010
 
 32 208
 Uitvoering van het op 20 december 2006 te New York tot stand gekomen
Internationaal Verdrag inzake de bescherming van alle personen tegen gedwongen
verdwijning (Trb. 2008, 173)
 
 
 
 
 Nr. 
 4
 VERSLAG
 Vastgesteld 26 januari 2010
 De vaste commissie voor Justitie, belast
met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als
volgt verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de commissie
de openbare behandeling van het voorstel van wet genoegzaam voorbereid.
 1. Algemeen
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het Internationaal Verdrag inzake de bescherming van alle personen tegen gedwongen
verdwijning (hierna: het Verdrag) en de daarvoor noodzakelijke wijziging van
de Wet internationale misdrijven (Wim) en de Uitleveringswet. Straffeloosheid
moet worden tegengegaan. Deze leden hebben echter vragen over de voortvarendheid
die wordt betracht. Voor de inwerkingtreding van het Verdrag zijn twintig
ratificaties nodig. Op dit moment hebben nog maar tien staten het Verdrag
bekrachtigd. Meer dan bij commune misdrijven, speelt bij internationale misdrijven
de politieke context een rol. Bij de evaluatie van de Wim is al gebleken dat
de uitvoering in de praktijk weerbarstig is. De magistratuur moet zich door
een juridisch en beleidsmatig gevoelig terrein een weg zien te banen. Op grond
van het Verdrag zijn staten verplicht internationale misdrijven, waaronder
gedwongen verdwijningen, aan te pakken. Wat zal dit voor de Nederlandse rechtspraktijk
voor gevolgen hebben als wordt bedacht dat nog maar zo weinig andere staten
zich daar tot dusverre toe hebben verplicht? Dit mede gegeven het feit dat
dergelijke misdrijven niet verjaren.
 De aan het woord zijnde leden vragen of de regering kan aangeven wat dit
Verdrag, eenmaal geratificeerd door Nederland, zou hebben betekend in het
geval van de Argentijnse piloot Julio P.?
 Voornoemde leden leggen nog de volgende casus voor. Uit de media komt
naar voren dat er in Litouwen een geheime CIA-gevangenis was. Wat gebeurt
er als een Litouwse minister hier in Nederland is: heeft Nederland dan rechtsmacht
en zou Nederland dan tot vervolging moeten overgaan?
 
 De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het onderhavige wetsvoorstel. Deze leden steunen het doel van het Verdrag
en de implementatie daarvan in Nederlandse wetgeving volledig. Zij hebben
daarom slechts enkele aanvullende vragen over de uitwerking van dit verdrag
in de praktijk.
 Worden er feiten die dat voorheen niet waren, door dit wetsvoorstel nu
ook naar Nederlands recht strafbaar? Zo ja, welke feiten zijn dat? Deze leden
vragen of indien deze wet eerder van kracht zou zijn geweest, eerdere voorvallen
ten aanzien van of in verband met gedwongen verdwijningen, onderwerp van een
strafrechtelijk onderzoek zouden kunnen zijn geweest? Zo ja, aan welke voorvallen
denkt de regering dan?
 De aan het woord zijnde leden vragen tevens of in het geval van het gebruikmaken
van Nederlands grondgebied (zoals luchthavens) of luchtruim door een buitenlandse
overheid die zich schuldig maakt aan gedwongen verdwijningen, dit gevolgen
kan hebben voor de strafbaarheid van Nederlandse personen of rechtspersonen,
waaronder vliegtuigmaatschappen, vliegvelden of luchtvaartautoriteiten. Zo
ja, welke gevolgen kunnen dit zijn? Deze leden duiden hierbij onder andere
op praktijken waarbij een persoon door een buitenlandse overheid van de ene
naar een andere staat wordt ontvoerd met gebruikmaking van Nederlands grondgebied,
zoals dat het geval is bij «rendition»-vluchten.
 De leden van de PvdA-fractie lezen dat gedwongen verdwijning strafbaar
wordt als dit misdrijf is gepleegd als onderdeel van een wijdverbreide of
stelselmatige aanval tegen een burgerbevolking. In hoeverre is gedwongen verdwijning
strafbaar als dit niet een onderdeel is van een wijdverbreide of stelselmatige
aanval tegen een burgerbevolking, maar dit «slechts» enkele individuen
betreft? Zijn er andere strafbepalingen die dan gelden?
 De aan het woord zijnde leden hebben enkele vragen over de bewijslast
en het bewijsmateriaal. Juist in de zaken betreffende gedwongen verdwijningen
zal het vergaren van bewijsmateriaal niet eenvoudig zijn. De desbetreffende
overheid heeft immers iemand laten verdwijnen en zal niet toeschietelijk zijn
in het meewerken bij het oplossen van een dergelijke zaak. Hoe kan bijvoorbeeld
worden bewezen dat een overheid weigert informatie te verstrekken over een
gedwongen verdwijning? Hoe moet het begrip «overheid» in dit verband
worden geduid? Kan dit een onderdeel van de overheid betreffen in een land
of de staat?
 De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat op grond van jurisprudentie
de bewijslastverdeling bij verdragsschending door een staat zo lijkt te worden
aangepast, dat de staat dient te bewijzen niet schuldig te zijn aan de gedwongen
verdwijning van de betrokken persoon. Geldt in dit geval de onschuldpresumptie
niet of op andere wijze? Welke relevante jurisprudentie bestaat er ten aanzien
van bewijslastverdeling in relatie tot gedwongen verdwijning? Kan hiervan
een overzicht worden gegeven?
 Voornoemde leden lezen in het wetsvoorstel dat bij het delict van gedwongen
verdwijning er sprake moet zijn van opzet. In het Verdrag, dat ten grondslag
ligt aan dit wetsvoorstel, wordt het element buiten de bescherming van de
wet plaatsen als een gevolg geformuleerd waarvoor geen opzet is vereist. Waarom
bestaat dit verschil tussen het Verdrag en de voorgestelde wet? In hoeverre
wordt door in het wetsvoorstel uit te gaan van opzet de werking van het verdrag
voor Nederland beperkt ten opzichte van de mogelijkheden die het verdrag biedt?
 Het Verdrag kent meer bepalingen naast het opnemen van gedwongen verdwijningen
als misdrijf in de nationale wetgeving. Zo lezen deze leden dat het Verdrag
ook bepalingen kent over bijvoorbeeld maatregelen tegen straffeloosheid, het
verlenen van rechten aan alle slachtoffers van gedwongen verdwijningen en
preventieve maatregelen. Deze leden menen dat dergelijke bepalingen niet in
het onderhavige wetsvoorstel worden verwerkt. Is dit waar? Zo ja, worden deze
bepalingen nog in het Nederlands recht verwerkt en op welke wijze? Zo nee,
waarom niet? 
 
 De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. De zelfstandige strafbaarstelling van gedwongen
verdwijningen van overheidswege in de Wim dragen bij aan een verbetering van
de opsporing en vervolging van bepaalde internationale misdrijven. Deze leden
prijzen zich gelukkig dat gedwongen verdwijningen van overheidswege niet voorkomen
in Nederland, omdat een vrijheidsbeneming in Nederland is gegrond op een beslissing
van de onafhankelijke rechter in een individuele zaak.
 Voornoemde leden zijn er zich van bewust dat het bedoelde misdrijf «gedwongen
verdwijningen van overheidswege» als een voortdurend delict moeten worden
beschouwd, wat tegelijkertijd impliceert dat aan de werking van het Verdrag
in Nederland geen terugwerkende kracht kan worden ontleend. Zien deze leden
dit juist? Overweegt de regering terugwerkende kracht tot het moment van het
Verdrag? Is het juist om te constateren dat er geen sprake is van verjaring,
omdat verjaring in de Wim wordt uitgesloten? Nu er sprake is van een doorlopend
delict, vragen deze leden wanneer en hoe er een einde aan het delict komt?
Doordat er sprake is van een doorlopend delict kunnen ook zaken vervolgd worden
waar de verdwijning lang geleden heeft plaatsgevonden, maar waar het delict
toch gepleegd wordt doordat de verdachte/dader de verblijfplaats van de verdwenen
persoon niet opheldert. Is het de bedoeling van de regering die situaties
uitdrukkelijk onder het bereik te brengen van deze wet?
 De aan het woord zijnde leden vragen of de regering iets kan zeggen over
het opsporings- en vervolgingsbeleid voor deze delicten, gezien het feit dat
dit type delict veelvuldig is/wordt gepleegd op heel veel plaatsen in de wereld
en er nu universele jurisdictie wordt gecreëerd. Hoeveel zaken denkt
de regering dat er onderzocht/vervolgd gaan worden? Heeft dit gevolgen voor
de capaciteit van de opsporing, Openbaar Ministerie en rechtbank?
 De leden van de VVD-fractie vragen of een persoon, wiens rol bij de verdwijning
beperkt is gebleven tot het weigeren van gegevensverstrekking over de plaats
van verblijf van de slachtoffers, ook kan worden vervolgd? Naar het oordeel
van deze leden zou dat wel wenselijk zijn.
 Voorts vragen deze leden of de regeling van de relatieve competentie ook
geldt als er sprake is van de licht hypothetische situatie dat er in Nederland
sprake zou zijn van verdwijningen van overheidswege. Is in die situaties dat
er sprake is van mededaderschap c.q. medeplichtigheid hier in Nederland ook
sprake van de rechtbank Den Haag als enig bevoegde rechtbank?
 2. Artikelsgewijs
 Artikel 4
 De leden van de VVD-fractie lezen dat in artikel 4, tweede lid, onder
d, een definitie van gedwongen verdwijningen wordt gegeven. Deze leden vragen
of de regering van mening is dat die verder kan worden ingevuld door de Elements
of Crime onder het Statuut van Rome (hierna: het Statuut). Daaruit blijkt
dat het delict gecompliceerd is. Is er verder voldoende duidelijkheid over
de reikwijdte van het delict? Kan de regering die aangeven door een toelichting
te geven op de interpretatie van de Elements of Crime? In element 6 van de
Elements in het Statuut staat: «The perpetrator intended to remove such
a person or persons from the protection of the law for a prolonged period
of time». Dit element valt moeilijk te vervullen in het geval er lange
tijd verstreken is tussen de verdwijning en het onopgehelderd zijn van de
verblijfplaats, zeker als moet worden aangenomen dat de persoon dood is. Hoe
kan dan worden voldaan aan dit vereiste? 
 Artikel 8a
 De leden van de VVD-fractie kunnen zich volledig vinden in de opmerkingen
van het College van procureurs-generaal dat de norm als omschreven in het
nieuw voorgestelde artikel 8a van de Wim alleen de gedragingen strafbaar stelt,
maar niet de persoon die deze gedraging begaat. Zien deze leden dat juist
en vraagt dat om aanpassingen van het voorgestelde artikel?
 
 De voorzitter van de commissie,
 De Pater-van der Meer
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Puts 
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Staaij (SGP), De Wit (SP), Arib (PvdA), ondervoorzitter,
De Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Gerkens
(SP), Van Haersma Buma (CDA), Joldersma (CDA), Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), De Krom (VVD), Azough (GL), Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD),
Verdonk (Verdonk), Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Bouwmeester (PvdA), De Roon
(PVV), Roemer (SP), Thieme (PvdD), Van Toorenburg (CDA), Anker (CU) en Laaper-ter
Steege (PvdA).
 Plv. leden: Van der Vlies (SGP), Langkamp (SP), Besselink (PvdA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), Leijten (SP), Sterk (CDA), Jonker
(CDA), Ulenbelt (SP), De Vries (CDA), Weekers (VVD), Van Gent (GL), Dijsselbloem
(PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra
(VVD), Koşer Kaya (D66), Gill’ard (PvdA), Bouchibti (PvdA), Fritsma
(PVV), Karabulut (SP), Ouwehand (PvdD), Smilde (CDA), Slob (CU) en Spekman
(PvdA).