Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2010; Brief regering; Reactie op het OESO-rapport Nederland inzake het onderwijs aan migranten
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141246
 2009-2010
 
 32 123 VIII
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 116
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 18 februari 2010
 
 De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) rondt
thans een review af over het thema Migrant Education.
In deze review heeft de OESO analytisch en vergelijkend onderzoek gedaan naar
het onderwijs aan leerlingen met een migrantenachtergrond in een aantal lidstaten.
De review is begonnen in 2008. Op mijn verzoek heeft de OESO ook het onderwijs
aan deze leerlingen in Nederland onderzocht. Het rapport dat de OESO hierover
heeft opgesteld, de country note, bied ik u, mede
namens de staatssecretarissen Dijksma en Van Bijsterveldt, hierbij aan. Tevens geef ik u een reactie op de inhoud van het rapport.
Ik ga daarbij in ieder geval in op de belangrijkste aanbevelingen.
 De opzet van het onderzoek
 De OESO-review Migrant Education onderzocht
drie aspecten van het onderwijs aan migranten: de toegankelijkheid, de deelname en de onderwijsprestaties. In een analytische fase van de review zijn
data uit alle OESO-lidstaten bijeengebracht en geanalyseerd. De uitkomsten
zullen in april a.s. worden gepubliceerd in een internationaal eindrapport
van de review. Daarnaast heeft de OESO een aantal landenreviews (country policy reviews) uitgevoerd. Daarvoor hadden zich, behalve
Nederland, ook Denemarken, Ierland, Noorwegen, Oostenrijk en Zweden opgegeven.
Tevens is, op mijn verzoek, bij de rapportage over Nederland expliciet ook
de vergelijking gemaakt met het onderwijs aan migranten in Duitsland en Vlaanderen.
 
 Het proces van de landen-review Nederland is gestart in de zomer van 2008
en is nu afgerond met het verschijnen van de country note. Aan de basis van het proces liggen de terms
of reference van de landen-review Nederland (annex A in de country note) en een country background report dat in mijn opdracht door het
Sociaal Cultureel Planbureau is opgesteld.
 
 Deze documenten, plus de antwoorden op een door de OESO voorgelegde questionnaire,
vormden de basis van het OESO-onderzoek naar het onderwijs in Nederland aan
leerlingen met een migrantenachtergrond. Het onderzoek concentreert zich op
vier groepen migranten in Nederland: Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen;
daarbij gaat het om hun positie in voor- en vroegschools onderwijs, primair
onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. Ook besteedt
het onderzoek aandacht aan de overgang naar hoger onderwijs.
 
 De OESO heeft zich niet alleen op aangeleverde documenten en data gebaseerd.
In februari 2009 kwamen OESO-experts naar Nederland voor een fact finding mission. In mei 2009 werd deze gevolgd door een policy visit. Tijdens deze beide bezoeken spraken de experts
met talrijke deskundigen, allen op een of andere wijze betrokken bij het onderwijs
aan leerlingen met een migrantenachtergrond. Een aantal van deze gesprekken
werd gevoerd in het kader van schoolbezoeken. De country
note is mede op de gesprekken gebaseerd. De deelnemers aan de gesprekken
worden genoemd in annex B van de country note.
 Reactie op het OESO-rapport
 In deze brief geef ik u een eerste reactie op de country
note.
 
 In de eerste plaats stel ik vast dat de analyse die de OESO in de country note heeft neergelegd zichtbaar maakt dat het
lopend beleid in Nederland zich richt op prioriteiten die ook de OESO uiterst
relevant vindt. Het achterstandenbeleid is een belangrijk voorbeeld daarvan –
en beslist niet het enige. In Nederland wordt, in tegenstelling tot een aantal
andere landen, beleidsmatig geen onderscheid gemaakt tussen leerlingen met
een migrantenachtergrond en autochtone leerlingen. Ons achterstandenbeleid
houdt rekening met een aantal sociaal-economische achterstandsfactoren die
belemmerend kunnen werken op de onderwijskansen van alle kinderen. Van dit
achterstandenbeleid, dat onderwijsbreed de kansen van leerlingen wil vergroten,
hebben juist ook leerlingen met een migrantenachtergrond volop profijt.
 
 Leerlingen met een migrantenachtergrond komen vaak met grote achterstanden
binnen op de basisschool. Ook bij de instroom in het voortgezet onderwijs
zijn de (taal)achterstanden vaak nog aanzienlijk. Desondanks slagen de scholen
er in toenemende mate in om de achterstanden weg te werken.
 
 De country note geeft een evenwichtig beeld
van de positie van leerlingen met een migrantenachtergrond in ons onderwijs.
Deze positie is ambivalent. Het rapport maakt duidelijk dat nieuwe Nederlanders
met een laag onderwijsniveau het op de arbeidsmarkt niet alleen zwaarder hebben
dan autochtone Nederlanders met een vergelijkbaar onderwijsniveau, maar dat
dit verschil in Nederland ook aanzienlijk groter is dan het OESO-gemiddelde.
Anderzijds rapporteert de country note dat de
resultaten die leerlingen met een migrantenachtergrond in het primair onderwijs
behalen in de laatste jaren zijn verbeterd en dat in het hoger onderwijs ook
naar verhouding veel studenten met een migrantenachtergrond instromen. De
OESO stelt vast dat deze instroom in het hoger onderwijs dikwijls verloopt
via een langer traject, via vmbo en mbo in plaats van meer rechtstreeks via
havo en vwo. Ik voeg daaraan toe dat voor veel leerlingen dergelijke stapel-
en doorstroommogelijkheden een adequate optie blijken te zijn.
 
 Met de OESO blijven de staatssecretarissen Dijksma en Van Bijsterveldt
en ik overtuigd van het belang van het tegengaan van voortijdige schooluitval. Leerlingen met een migrantenachtergrond vallen relatief vaak
voortijdig uit. Het beleid gericht op het tegengaan van voortijdig schoolverlaten –
onder meer door de nog steeds groeiende inzet van zorg- en adviesteams –
werpt ook op dit punt vruchten af. In het schooljaar 2008–2009 is het
aantal leerlingen dat voortijdig van school ging fors gedaald – en de
daling onder leerlingen met een migrantenachtergrond was groter dan onder
autochtone leerlingen. Er blijft echter nog veel te doen. In dat verband wijst
de OESO terecht op de mogelijkheden van publiek-private samenwerking c.q. samenwerking tussen de school en partners als gemeenten,
bedrijven en betrokkenen uit de schoolomgeving. In het beroepsonderwijs biedt
de groeiende inzet op loopbaanoriëntatie een voorbeeld van een aanpak
die bij de OESO-analyse aansluit.
 
 Het rapport merkt terecht op dat in Nederland segregatie in het onderwijs
actief tegen wordt gegaan en dat steeds meer kennis wordt ontwikkeld over
hoe nadelen van segregatie te beperken en kansen te benutten. Daarnaast wordt
door de beide staatssecretarissen sterk ingezet op de kwaliteit van scholen
als dé basis, door onder meer het tegengaan van zeer zwakke scholen
en het versterken van de kwaliteit van docenten. Zoals aangekondigd in het
AO over segregatie van 3 februari jl. zal staatssecretaris Dijksma nog
voor deze zomer aan Uw Kamer een brief sturen over de aanpak van onderwijssegregatie
in het basisonderwijs. Daarin zal dan nader worden ingegaan op de opgedane
ervaringen in een aantal pilotgemeenten en op de conclusies die daaruit kunnen
worden getrokken.
 
 De country note wijst er op dat onder de scholen
voor primair onderwijs in de vier grote steden relatief veel (zeer) zwakke
scholen zijn. De OESO maakt zich zorgen over het feit dat zwak onderwijs in
grote steden dikwijls juist leerlingen met een migrantenachtergrond treft.
Ik onderschrijf de visie van de OESO dat een stevig toezicht op de onderwijskwaliteit
juist ook deze leerlingen ten goede zal komen. Zowel in het primair als in
het voorgezet onderwijs is het terugdringen van scholen met de kwalificatie
zwak of zeer zwak een prioriteit van de Inspectie van het Onderwijs. In toenemende
mate leiden doeltreffend toezicht en duidelijke afspraken met scholen tot
verbetering van de onderwijskwaliteit.
 
 De OESO is goed te spreken over de kennisbasis die Nederland heeft ontwikkeld
om de positie van leerlingen met een migrantenachtergrond in het onderwijs
en de ontwikkelingen daarin te monitoren. Op schoolniveau signaleert de country note ruimte voor verbetering, met name waar het
gaat om het toerusten van leraren en schoolleiders om evaluatie-instrumenten
effectief in te zetten bij het begeleiden van leerlingen. Terecht wijst de
OESO op de betekenis van lerarenopleidingen en van SLOA-instellingen bij deze
toerusting.
 
 Het belang dat het Kabinet hecht aan voor- en vroegschoolse educatie (VVE)
als instrument om juist ook jonge kinderen met een migrantenachtergrond en
hun ouders goed voor te bereiden op de schoolloopbaan wordt door de OESO nadrukkelijk
onderschreven. Ik kan mij dan ook vinden in de aanbeveling om de kwaliteit
en het bereik van VVE – en daarmee de effectiviteit ervan – te
versterken. Deze sluit aan bij de ambities van het huidig kabinetsbeleid.
 
 De country note geeft aandacht aan alle geledingen
van beleid en praktijk op het gebied van onderwijs aan leerlingen met een
migrantenachtergrond. Het is daarbij goed dat in het OESO-rapport de onderwijspraktijk
steeds uitdrukkelijk wordt gekoppeld aan de rol leraren en schoolleiders –
en van ouders. De beide staatssecretarissen en ik zullen de betrokkenheid
van ouders bij de school en bij de ontwikkeling van hun kind blijven bevorderen.
Wij delen de visie van de OESO op het belang van de kwaliteit
en professionaliteit van leraren juist ook voor het onderwijs aan leerlingen
met een migrantenachtergrond. Het is in dit verband cruciaal dat scholen –
in achterstandsgebieden net zo goed als elders – kwaliteitsleraren werven.
 
 Dit rapport wordt, zoals gebruikelijk bij OESO-rapporten, besproken in
een conferentie. Tijdens deze conferentie, waarvoor in ieder geval alle deskundigen
worden uitgenodigd met wie de OESO-experts tijdens hun bezoeken aan Nederland
hebben gesproken, zal de country note centraal
staan. De conferentie wordt in de vroege zomer van 2010 georganiseerd.
 Tenslotte
 De review Migrant Education van de OECD biedt
een genuanceerd en soms ambivalent beeld. Enerzijds blijkt uit de country note dat de onderwijsresultaten van leerlingen
met een migrantenachtergrond in Nederland verbeteren. Anderzijds blijven er
zeker zorgpunten over: de positie op de arbeidsmarkt, de relatief hoge schoolen
studie-uitval, de nog achterblijvende opbrengst van voor- en vroegschoolse
educatie. De analyse in de country note biedt
een basis om deze en eventueel andere zaken voortvarend te blijven aanpakken.
De analyse is tevens onmisbaar als wij de effectiviteit van ons onderwijs,
zowel individueel als maatschappelijk en economisch, willen blijven bevorderen.
 
 De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 R. H. A. Plasterk
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Het country background report is door het
Sociaal Cultureel Planbureau op 23 juni 2009 gepubliceerd onder de titel Making up the Gap.