Mededingingswet; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19961997-24707, nr. 232b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

14-05-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

24707 nr. 232b

12-05-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24707Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 707Nieuwe regels omtrent de economische mededinging (Mededingingswet)nr. 232bMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 12 mei 1997Ik heb met belangstelling kennis genomen van de opmerkingen en vragen
van de leden van de vaste commissie voor Economische Zaken van de Eerste Kamer.
Graag spreek ik mijn erkentelijkheid uit over de voortvarendheid waarmee de
commissie haar voorlopig verslag heeft vastgesteld. Ik hoop hieronder de opmerkingen
en vragen naar genoegen te hebben beantwoord, zodat het wetsvoorstel binnen
afzienbare tijd mondeling kan worden behandeld.De leden van de fractie van de VVD vroegen of ik van mening ben dat het
voor de pluriformiteit van de dagbladpers noodzakelijk is om voorlopig tot
het jaar 2003 de verticale prijsbinding op de dagbladmarkt toe te staan. Deze
leden betreurden voorshands deze uitzondering op de wet en vroegen zich af
waarom voor een tijdelijke vrijstelling is gekozen. Tijdens de eerste termijn
van de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer der Staten-Generaal
heb ik een aantal bezwaren genoemd tegen individuele verticale prijsbinding
in de dagbladsector. In het bijzonder heb ik toen gewezen op de omvangrijke
kosten voor de consument die kunnen voortvloeien uit een dergelijke mededingingsbeperking.
Er kunnen echter, onder bepaalde voorwaarden, ook voordelen verbonden zijn
aan individuele verticale prijsbinding ter zake van dagbladen. Daarom zien
we in een aantal andere EU-lidstaten (bij voorbeeld Duitsland, België,
Denemarken) dan ook regelmatig regelingen die vormen van verticale prijsbinding
in de dagbladsector faciliteren. Mede in het licht van de discussie met de
Tweede Kamer heb ik de voordelen en nadelen van deze mededingingsbeperking
tegen elkaar afgewogen en ben ik tot de slotsom gekomen dat een tijdelijke
vrijstelling van het verbod van artikel 6 van het wetsvoorstel voor individuele
verticale prijsbinding ter zake van de losse verkoop van dagbladen mogelijk
en wenselijk is. Zo zou individuele verticale prijsbinding tot een verbetering
van de distributie kunnen leiden. Dagbladen vormen immers een product dat
door wederverkopers gebruikt kan worden om consumenten aan te trekken om zo
ook andere producten dan dagbladen te kunnen verkopen. Zonder individuele
verticale prijsbinding zouden dagbladen gebruikt kunnen worden door de wederverkoper
om zich ook ten aanzien van de prijs te profileren ten opzichte van andere
wederverkopers die ook dagbladen in hun assortiment voeren. Daarbij is het
niet denkbeeldig dat een wederverkoper van dagbladen zich in het
geval van prijsconcurrentie zal richten op het aanbieden van de dagbladen
die relatief veel verkocht worden. Door zich op dat marktsegment te richten,
kunnen immers de meeste klanten naar de winkel getrokken worden, hetgeen van
belang is met het oog op de verkoop van andere producten. Dat zou tot gevolg
kunnen hebben dat een wederverkoper in het geval dat door een leverancier
geen vaste prijs wordt voorgeschreven, zich meer dan thans gaat richten op
de verkoop van de goedlopende en bekende dagbladtitels. Een en ander zou een
kleiner titelaanbod door wederverkopers in de losse verkoop tot gevolg kunnen
hebben. Een door de uitgever bedongen vaste prijs zou de individuele wederverkoper
van dagbladen dus in staat kunnen stellen variëteit in titels aan te
bieden en consumenten op korte termijn die titels te leveren. Wat betreft
de verkrijgbaarheid van dagbladen is ook dat laatste essentieel in verband
met het snel verouderen van de nieuwswaarde van een dagblad.Bij andere producten dan dagbladen zou het niet bezwaarlijk behoeven te
zijn dat niet alle wederverkopers eenzelfde, breed aanbod van producten uit
voorraad kunnen aanbieden. Uitgangspunt is immers dat de consument bepaalt
waar en tegen welke prijs producten verkocht worden. Gelet op het belang dat
vanuit het oogpunt van pluriformiteit van de dagbladpers wordt gehecht aan
de verkrijgbaarheid van een breed aanbod van dagbladen, is gekozen voor een
vrijstelling voor dagbladen van het verbod van artikel 6 van het wetsvoorstel.
De toekomst wordt in sterke mate bepaald door technologische ontwikkelingen,
waardoor de (multi)mediamarkt, inclusief het distributiesysteem, aan sterke
veranderingen onderhevig is en onder andere daardoor steeds internationaler
zal worden. Ik acht het van groot belang dat in de toekomst op deze ontwikkelingen
ingespeeld kan worden. Daarom is het zeer belangrijk dat de vrijstelling tijdelijk
van aard is en dat deze te zijner tijd wordt geëvalueerd in het licht
van diverse ontwikkelingen in de markt. Dat neemt niet weg dat een tijdelijke
vrijstelling mede gewenst is omdat de sector nu al zovele jaren gewend is
aan een systeem van zowel individuele verticale prijsbinding als horizontale
prijsbinding. Elke beëindiging van een kartel brengt beweging in de markt.
Een al te rigoureuze verandering kan tot ongewenste schokeffecten leiden.
Mede daarom kan ik mij verenigen met de in de Tweede Kamer geuite wens individuele
verticale prijsbinding voor dagbladen voor een beperkte periode toe te staan.De leden van de VVD-fractie vroegen naar de afstemming tussen de mededingingsautoriteit
en de toezichtsautoriteiten in de financiële sectoren bij de uitvoering
van het concentratietoezicht. Ik wijs erop dat het concentratietoezicht op
basis van de Mededingingswet niet direct zal gelden voor de financiële
sectoren, maar eerst twee jaar na inwerkingtreding van de Mededingingswet,
zulks ingevolge aanvaarding van amendement nr. 43. Dit stelt de Ministers
van Financiën en van Economische Zaken in staat om het bedrijfseconomische
en het mededingingspolitieke concentratietoezicht op elkaar af te stemmen.
Zoals deze leden terecht opmerkten is bij concentratievorming in de financiële
sectoren veelal een spoedige toets nodig. Dat geldt overigens ook in de meeste
gevallen van fusies in andere sectoren. De mededingingsautoriteit zal er op
zijn ingesteld om toetsingen snel én zorgvuldig uit te voeren. Hierbij
zal vanzelfsprekend de benodigde expertise worden opgebouwd, waarbij aangetekend
wordt dat die expertise gericht zal zijn op het uitvoeren van mededingingspolitieke
beoordelingen.Anderssoortige beoordelingen, zoals de gevolgen voor de soliditeit van
financiële instellingen, blijven binnen het verantwoordelijkheidsgebied
van de financiële toezichthouders. De uitkomst van beide toetsen zal
zo nodig tot een politieke eindafweging dienen te leiden. In dezen is van
belang dat de Minister van Economische Zaken ingevolge artikel 47 van het
wetsvoorstel de mogelijkheid heeft tot overruling van afwijzende beslissingen
van de mededingingsautoriteit op vergunningsaanvragen voor concentraties.Al deze aspecten zullen verder worden uitgewerkt in een nota over de voorbereiding
en afstemming van het concentratietoezicht op financiële instellingen
die de Ministers van Financiën en van Economische Zaken nog dit jaar
aan het parlement zullen toezenden.De leden van de VVD-fractie vroegen ook hoe de afstemming zal worden geregeld
tussen de mededingingsautoriteit en de Onafhankelijke Post- en Telecommunicatie
Autoriteit (OPTA) en tussen de mededingingsautoriteit en de toezichthouder
voor de elektriciteitssector. In de eerste plaats merk ik op, dat in het algemeen
geldt dat de mededingingsautoriteit voor de toepassing van de Mededingingswet
in een bepaalde bedrijfssector over de nodige expertise moet beschikken. Voor
zover het om typische mededingingsexpertise gaat, zal de mededingingsautoriteit
die in ieder geval zelf opbouwen, maar ook zal hij zich in de loop van de
behandeling van afzonderlijke zaken de noodzakelijke sectorkennis zoveel mogelijk
zelf verwerven. Het spreekt vanzelf dat de mededingingsautoriteit, als dat
nuttig en nodig is, voor het verkrijgen van de nodige sectorkennis ook te
rade zal gaan bij bijzondere toezichthouders, zoals de OPTA en de toezichthouder
voor de elektriciteitssector. Het is echter niet, zoals die leden vroegen,
de bijzondere toezichthouder die, in materiële zin, de beslissing in
een bepaalde zaak neemt.Ik beklemtoon dat het gaat om de toepassing van de Mededingingswet en
dat het dus alleen de directeur-generaal van de mededingingsautoriteit zelf
is die, zowel in formele als materiële zin, de beslissing neemt. In de
tweede plaats wijs ik er op dat de OPTA en de toekomstige toezichthouder voor
de elektriciteitssector bij andere wetten dan de Mededingingswet zullen worden
belast met taken die de toepassing of mede de toepassing van bepalingen omtrent
mededinging betreffen. Die bepalingen houden begrippen in die zijn ontleend
aan de Mededingingswet. Die wet is georiënteerd op de EG-mededingingsregels
en voor de toepassing daarvan zullen de Europeesrechtelijke beschikkingenpraktijk
en jurisprudentie richtinggevend zijn. Gelet op het primaat van de algemene
mededingingsregels van de Mededingingswet, ligt het in de rede dat de OPTA
en de toezichthouder voor de elektriciteitssector aan die mededingingspolitieke
begrippen dezelfde invulling geven als de directeur-generaal van de mededingingsautoriteit.
Het zou in strijd zijn met het uitgangspunt van consistente toepassing van
de mededingingsregels in alle bedrijfssectoren, als bijvoorbeeld aan begrippen
als «relevante markt», «in aanzienlijke mate beperken van
de mededinging» en «discriminatie» in die andere wetten
een andere uitleg zou worden gegeven dan in de Mededingingswet. Ten behoeve
van de uniformiteit van de uitleg van die begrippen wordt in die wetten dan
ook dezelfde bestuursrechter aangewezen als in de Mededingingswet. In verband
met die uniformiteit is het ook wenselijk de afstemming tussen de mededingingsautoriteit
en de OPTA en tussen de mededingingsautoriteit en de toezichthouder voor de
elektriciteitssector te regelen. In het voorstel voor een wet onafhankelijke
post- en telecommunicatieautoriteit (kamerstukken II 1996/97, 25 128,
nrs. 1–3) is voorlopig gekozen voor een verplichting voor de OPTA over
het nemen van die beslissingen waarbij dergelijke begrippen moeten worden
toegepast, eerst advies te vragen aan de directeur-generaal van de mededingingsautoriteit.
In de nieuwe Elektriciteitswet zal de toezichthouder voor de elektriciteitssector
dat soort beslissingen moeten nemen in overeenstemming met de genoemde directeur-generaal.
Ik wijs er in dit verband wellicht ten overvloede op dat die noodzaak tot
afstemming zich bij lang niet alle beslissingen die op basis van die andere
wetten moeten worden genomen, voordoet.Het kabinet is bezig in verband met het project Marktwerking, Deregulering
en Wetgevingskwaliteit (MDW) voor alle sectoren waar dat een rol speelt, in
kaart te brengen hoe de uitvoering van de Mededingingswet zich
moet verhouden tot het bijzondere mededingingstoezicht op basis van bijzondere
wetten. De resultaten van dat MDW-project zullen tezijnertijd ook gevolgen
kunnen hebben voor de wijze waarop de afstemming tussen de mededingingsautoriteit
en de bijzondere toezichthouders zal worden geregeld.De leden van de fractie van de VVD waren van oordeel dat het van meer
visie zou hebben getuigd om de uitvoering van wet direct door een zelfstandig
bestuursorgaan te doen plaatsvinden. Ook de leden van de fracties van de PvdA
en van D66 stelden de keuze voor een ambtelijke dienst aan de orde. Ik heb
thans in het wetsvoorstel gekozen voor uitvoering door een ambtelijke dienst.
De diverse beschikkingsbevoegdheden zijn in het wetsvoorstel rechtstreeks
toebedeeld aan de directeur-generaal van de mededingingsautoriteit, onder
verantwoordelijkheid van de Minister van Economische Zaken. De directeur-generaal
is bestuursorgaan en oefent zijn bevoegdheden op eigen naam uit. Deze «uitvoering
op afstand» beoogt enerzijds zoveel mogelijk te verzekeren dat de uitvoering
van de wet door de mededingingsautoriteit zo zelfstandig mogelijk geschiedt,
anderzijds evenwel dat de ministeriële verantwoordelijkheid voor de uitvoering
blijft gehandhaafd. Uitvoering op afstand acht ik gewenst ten einde een zoveel
mogelijk zuivere mededingingspolitieke afweging te bevorderen. Handhaving
van de ministeriële verantwoordelijkheid betekent dan ook niet dat het
de bedoeling is dat de minister zich voortdurend met individuele beslissingen
bemoeit. Daarvan zal alleen in bijzondere gevallen sprake zijn. Het gaat bij
dit wetsvoorstel echter om belangrijke bevoegdheden, die aan de directeur-generaal
worden toebedeeld, met discretionaire ruimte. Daarnaast is sprake van belangrijke
wijzigingen in het mededingingsrecht, zoals een algeheel verbodsstelsel en
de invoering van concentratietoezicht. De eerstkomende jaren na inwerkingtreding
van het wetsvoorstel zal een «beleidskoers» gezet moeten worden
bij de toepassing daarvan. Ik acht het gewenst dat de minister daarvoor uiteindelijk
verantwoordelijk is, en dat hij daarvoor ook aangesproken kan worden door
de Staten-Generaal. Een tweede argument voor de gekozen constructie is dat
de minister naar mijn mening verantwoordelijk dient te zijn voor de organisatie
en werkwijze van de mededingingsautoriteit.Een en ander betekent dat ik handhaving van de ministeriële verantwoordelijkheid
de eerstkomende jaren gewenst acht, maar ook dat ik in beginsel positief sta
tegenover de gedachte dat de mededingingsautoriteit na enkele jaren een zelfstandig
bestuursorgaan zou moeten worden. De ervaringen van de eerstkomende jaren
zullen echter bepalend moeten zijn voor de dan te maken keuze. Het gaat hierbij
zowel om de ervaringen van de mededingingsautoriteit als die van het bedrijfsleven,
de rechterlijke macht, de minister en «last but not least», de
Staten-Generaal. Voor de minister en de Staten-Generaal zijn vooral de ervaringen
met individuele aanwijzingen van de minister van belang. Immers, het kenmerkende
verschil tussen een ambtelijke dienst en een zelfstandig bestuursorgaan is
dat bij deze laatste geen individuele aanwijzingen kunnen worden gegeven.
Mede met het oog op de besluitvorming omtrent dit punt bevat dit wetsvoorstel
in de artikelen 4, tweede lid, en 5, tweede lid, voorzieningen om individuele
aanwijzingen zichtbaar en kenbaar te maken voor zowel belanghebbenden bij
een beschikking als voor de Staten-Generaal. Ik vat mijn standpunt over de
wenselijkheid van een zelfstandig bestuursorgaan op termijn dan ook als volgt
samen: in beginsel positief, maar pas definitief beoordelen met inachtneming
van de opgedane ervaringen.Wat betreft de onafhankelijkheid en transparantie van besluitvorming bij
de uitvoering van het wetsvoorstel, vooral in verband met de bestrijding van
concurrentievervalsing door overheidsbedrijven, antwoord ik de leden van de
VVD-fractie als volgt. Ik heb al aangegeven dat de bevoegdheid van de minister,
om de mededingingsautoriteit in individuele gevallen aanwijzingen te geven,
met terughoudendheid zal worden toegepast. Het is zeker niet de bedoeling op enigerlei wijze de mededingingsautoriteit
te beïnvloeden ingeval een onder Economische Zaken ressorterend overheidsbedrijf
voorwerp van onderzoek is. Dat zou overigens door de hiervoor geschetste voorzieningen
voor transparantie onmiddellijk zichtbaar worden. Daarnaast is het de bedoeling
dat de mededingingsautoriteit de mogelijkheden van de Mededingingswet om concurrentievervalsing
door overheidsbedrijven te bestrijden, ten volle zal benutten. Zo nodig kan
de minister daarvoor een algemene aanwijzing geven.De leden van de VVD-fractie stelden een aantal vragen over de (vormgeving
van) de scheiding tussen opsporing en vervolging enerzijds en veroordeling
anderzijds. In het strafrecht is er inderdaad sprake van een duidelijk en
zichtbaar onderscheid tussen politie en Openbaar Ministerie enerzijds en de
strafrechter anderzijds. Bij bestuursrechtelijke boetes pleegt het onderzoek
en de sanctie-oplegging binnen hetzelfde bestuursorgaan te geschieden. Dat
is nu juist een van de kenmerkende verschillen met het strafrecht. Beide stelsels
van handhaving zijn dan ook niet te vergelijken. Bij iedere regeling moet
zorgvuldig worden afgewogen welke wijze van handhaving het meest geschikt
is. In dit wetsvoorstel is, onder meer in de memorie van toelichting (kamerstukken
II 1996/97, 24 707, nr. 3, paragraaf 11.2) en in de nota naar aanleiding
van het verslag van de Tweede Kamer (stuk nr. 6, paragraaf 13) uiteengezet
waarom hier gekozen is voor bestuursrechtelijke handhaving. Deze keuze staat,
als ik het goed zie, bij de aan het woord zijnde fractieleden ook niet ter
discussie. Wel is in het wetsvoorstel een voorziening getroffen om de opstelling
van een sanctiebeschikking zo objectief en onbevooroordeeld als mogelijk is
te doen plaatsvinden door in het wetsvoorstel een personele scheiding voor
te stellen tussen degenen die het onderzoek doen, en degenen die verantwoordelijk
zijn voor de verdere voorbereiding en concipiëring van de sanctiebeschikking
(artikel 3, tweede lid). De betrokken medewerkers van de mededingingsautoriteit
zullen ook bij afzonderlijke afdelingen worden ondergebracht. Ik wijs er voorts
op dat de gehele sanctiebeschikking, inclusief de wijze waarop die tot stand
is gekomen, ter toetsing staat van de rechter.Een en ander zou niet anders liggen indien de in het wetsvoorstel aan
de mededingingsautoriteit toebedeelde taken uitgevoerd zouden worden door
een zelfstandig bestuursorgaan. Dan zouden immers onderzoek en sanctie-oplegging
binnen dat zbo geschieden. Mij zijn geen voorbeelden bekend van wetten waarbij
sprake is van bestuurlijke boetes en waarbij sprake is van een splitsing van
de genoemde taken over afzonderlijke bestuursorganen. Dat geldt zowel voor
bestuursorganen als voor zelfstandige bestuursorganen (verder ook: zbo's).
Enkele voorbeelden van wetten waarbij onderzoek en sanctie-oplegging binnen
het desbetreffende bestuursorgaan worden verricht: de Wet geneesmiddelenprijzen,
de Wet boeten en maatregelen sociale zekerheid, de Mediawet (uitvoering door
zbo), de belastingwetgeving. In voorbereiding is wetgeving voor invoering
van de bestuurlijke boete in de zogenaamde toezichtswetgeving banken, verzekeraars
en effecten, waarbij onderzoek en sanctionering zal geschieden door het desbetreffende
zbo (Nederlandsche Bank, Verzekeringskamer, Stichting toezicht effectenverkeer).De leden van de VVD-fractie vroegen hoeveel ambtenaren er werkzaam zullen
zijn bij de mededingingsautoriteit, verdeeld over de verschillende afdelingen.
Volgens de voorlopige opzet kent de mededingingsautoriteit vier secties. De
grootste sectie zal verantwoordelijk zijn voor de opsporing van kartels en
misbruik van economische machtsposities en voor de behandeling van ontheffingsverzoeken.
Aan een tweede sectie zal het opstellen van sanctiebeschikkingen alsmede de
behandeling van bezwaar- en beroepsprocedures worden opgedragen. Een derde
sectie zal de uitvoering van het concentratietoezicht als taak hebben. Ten
slotte zal er een sectie komen voor de algemene beheerstaken.
In totaal zal de mededingingsautoriteit volgens de huidige, voorlopige, opzet
over in totaal ruim 70 formatieplaatsen beschikken.De hier aan het woord zijnde leden vroegen vervolgens of in het vergunnings-
en ontheffingenbeleid rekening zal worden gehouden met de internationale concurrentie
waaraan het Nederlandse bedrijfsleven blootstaat. Het antwoord op deze vraag
luidt bevestigend. Een van de vragen die bij de beoordeling van vergunnings-
en ontheffingsaanvragen dient te worden beantwoord is, welk geografisch gebied
in de concrete situatie als relevante markt moet worden beschouwd. De relevante
geografische markt kan worden omschreven als het gebied waarbinnen de betrokken
ondernemingen moeten concurreren en waarbinnen de objectieve mededingingsvoorwaarden
voor alle ondernemingen gelijk zijn. De relevante geografische markt kan het
Nederlands grondgebied omvatten, maar kan ook kleiner of groter zijn. Indien
in Nederland gevestigde ondernemingen effectieve concurrentie van buiten Nederland
ondervinden, is dat een sterke aanwijzing dat de relevante markt groter is
dan Nederland. Is ten aanzien van een concreet geval vastgesteld dat de relevante
markt groter is dan Nederland dan is voor de beoordeling van dat geval de
positie die de desbetreffende ondernemingen in Nederland innemen niet langer
beslissend. Een ontheffing op grond van artikel 17 van het wetsvoorstel kan
dan worden verleend indien de ondernemingen op die grotere markt niet de mogelijkheid
krijgen voor een wezenlijk deel van de betrokken goederen en diensten de mededinging
uit te schakelen. Evenzeer zal bij de beoordeling van een vergunningsaanvraag
voor een concentratie in de gegeven situatie gelden dat een vergunning zal
worden verleend tenzij de concentratie er toe leidt dat op die grotere markt
een machtspositie ontstaat of wordt versterkt.De leden van de VVD-fractie vroegen hoe de mededingingsautoriteit voldoende
kennis zal krijgen over de markten, waarop zich mededingingsvraagstukken kunnen
afspelen. De uitvoering van de Mededingingswet brengt met zich mee dat de
mededingingsautoriteit kennis moet hebben van de markten die voorwerp zijn
van een procedure. Deze kennis wordt in de praktijk meestal opgebouwd in de
loop van het onderzoek in concrete dossiers. Schriftelijke en mondelinge inlichtingen
van de ondernemingen die een klacht indienen of een vergunnings- of ontheffingsverzoek
doen, vormen een belangrijke bron van informatie. Daarnaast zal vaak informatie
worden gevraagd aan andere marktpartijen, zoals leveranciers, afnemers en
concurrenten.Belangrijke informatie kan voorts geput worden uit marktanalyses die reeds
beschikbaar zijn of op verzoek van partijen of de mededingingsautoriteit kunnen
worden uitgevoerd.Ten slotte is reeds kennis beschikbaar uit eerdere zaken, met inbegrip
van zaken die bij de toepassing van de Wet economische mededinging reeds aan
de orde zijn geweest.De hier aan het woord zijnde leden wilden verder graag bevestigd zien
dat langs organische groei tot stand gekomen machtsposities ongemoeid worden
gelaten, zolang er geen sprake is van misbruik van een dergelijke positie.
Ik kan de door de VVD-fractie gevraagde bevestiging geven. Een machtspositie
die bij inwerkingtreding van de wet reeds bestaat of daarna door organische
groei ontstaat blijft als zodanig ongemoeid.Slechts een eventueel misbruik kan dan het voorwerp worden van een inbreukprocedure.Ook kan ik desgevraagd bevestigen dat verdergaande maatregelen dan het
geven van een boete mogelijk zijn. Bij een sanctiebeschikking kan, al dan
niet in combinatie met een boete, een last onder dwangsom worden opgelegd.
In artikel 58, eerste lid, van het wetsvoorstel is bepaald dat een last onder
dwangsom ertoe strekt de overtreding ongedaan te maken of verdere overtreding
dan wel herhaling van de overtreding te voorkomen.De leden van de VVD-fractie wezen er op dat de vergunningsprocedure voor concentraties ertoe leidt dat de desbetreffende ondernemingen
gedurende een periode van zeventien weken (vier weken voor de eerste procedurefase
plus dertien weken voor de tweede) in onzekerheid kunnen verkeren of een vergunning
zal worden verleend. Zij vroegen naar de redenen voor deze «toch vrij
lange termijnen». Allereerst benadruk ik dat mag worden verondersteld
dat het overgrote deel van de concentraties die worden aangemeld niet vergunningplichtig
zullen worden verklaard omdat reeds na een eerste beoordeling is komen vast
te staan dat door de concentratie geen economische machtspositie zal kunnen
ontstaan of worden versterkt. Voor dit grootste deel van de meldingen eindigt
de procedure dus na maximaal vier weken. De resterende, naar hun aard zwaardere,
zaken zullen in de opzet van het wetsvoorstel de vergunningsprocedure moeten
doorlopen. De hiervoor geldende termijn is een maand korter dan die welke
geldt voor de tweede-fase-procedure onder het EG-recht (op grond van artikel
10, derde lid, van de Concentratieverordening moet de Commissie beslissen
binnen vier maanden nadat zij de tweede-fase-procedure is gestart). In de
gegeven dertien weken moet veel gebeuren. Ten eerste moet de markt in kwestie
zeer grondig in kaart worden gebracht.Hiervoor zal in de regel informatie moeten worden ingewonnen bij andere
marktdeelnemers, zoals leveranciers, afnemers en concurrenten. Voorts zullen
zowel de aanvrager(s) van de vergunning als andere belanghebbenden in de gelegenheid
moeten worden gesteld om hun zienswijze op de bevindingen uit het onderzoek
naar voren te brengen. Het zal bovendien voorkomen dat in de loop van de procedure
de partijen bij de concentratie bepaalde wijzigingsvoorstellen willen doen
om die concentratie goedgekeurd te krijgen. Het is in het belang van het bedrijfsleven
zelf dat hiervoor een zekere ruimte bestaat. Een en ander overziend meen ik
dat genoemde termijnen zeker niet te lang zijn, maar veeleer aan de krappe
kant. Ten slotte wijs ik erop dat de artikelen 40 en 46 van het wetsvoorstel
de directeur-generaal de bevoegdheid geven tot het verlenen van een tijdelijke
ontheffing van het concentratieverbod ingeval de verplichte wachtperiode onherstelbare
schade zou toebrengen aan de voorgenomen concentratie.De leden van de CDA-fractie vroegen hoe de besluitvorming rond het rapport
van de werkgroep «Markt en overheid» zich verhoudt tot het voorliggende
wetsvoorstel. Op 8 april 1997 heeft het kabinet het eindrapport van de werkgroep
«Markt en overheid» naar het parlement gezonden, tezamen met een
standpuntbepaling dienaangaande (kamerstukken II 1996/97, 24 036, nr.
45). Onderwerp van dit rapport zijn (semi)overheidsinstellingen die in concurrentie
met derden marktactiviteiten verrichten; de werkgroep noemt deze instellingen
organisaties met exclusieve of bijzondere marktrechten (OEM's). De werkgroep
beveelt aan om, wanneer OEM's markten in concurrentie met derden betreden,
hiervoor het principe van «gelijke monniken, gelijke kappen» aan
te houden. Bestaande en in voorbereiding zijnde regelgeving is, aldus de werkgroep,
onvoldoende in staat om gelijke concurentiecondities te scheppen. Zij meent
dat het marktoptreden van OEM's in concurrentie met derden door wettelijke
regels genormeerd moet worden en dat er onafhankelijk toezicht moet komen.
Het kabinet onderschrijft het door de werkgroep bepleite beginsel van gelijke
concurrentiecondities.Ook het door de werkgroep ontwikkelde conceptuele kader met structuur-
en gedragsregels acht het kabinet een goed beoordelingskader. Het kabinet
stelt voor om langs diverse uitvoeringslijnen vorm en inhoud te geven aan
de voorstellen. De eerste lijn is toepassing van het beoordelingskader van
de werkgroep op een tiental rijksdiensten; dit zal rond de jaarwisseling moeten
leiden tot concept-aanwijzingen voor de Rijksdienst. Ook zal ten aanzien van
een aantal overheidsbedrijven worden bezien tot welke regels toepassing van
het beoordelingkader leidt. Als tweede lijn wordt voorzien in
een integrale inventarisatie van alle OEM's, en zal een implementatieplan
voor doorlichting worden opgesteld. Hierbij heeft het kabinet ook het principe
vastgelegd dat OEM's in beginsel belastingplichtig zullen moeten worden voor
de vennootschapsbelasting. Als derde lijn wordt voorzien in bestuurlijk overleg
met VNG en IPO over de toepassing van het beoordelingskader op OEM's op lokaal
en provinciaal niveau. Als vierde lijn zal de kwestie van toezicht op nieuwe
spelregels worden bezien na afronding van het MDW-project inzake toezicht.Het kabinet wil met deze aanpak geleidelijk aan invulling geven aan de
voorstellen van de werkgroep. Dit is nodig gezien de veelomvattendheid van
het verschijnsel van de «meeconcurrerende overheid». Zonodig wordt
voorzien in sectorale of generieke wettelijke regels om gelijke concurrentiecondities
te verzekeren. De noodzaak daarvan hangt mede af van de uitkomsten van de
discussie over het rapport van de werkgroep in het parlement en van de ervaringen
die met de fasegewijze aanpak worden opgedaan. Ik meen dat met het vaststellen
van het kabinetsstandpunt (op zeer korte termijn na de vaststelling van het
eindrapport van de werkgroep) weer een belangrijke stap is gezet op weg naar
gelijke concurrentiecondities voor OEM's. Uiteraard komt het nu aan op een
zo spoedig mogelijke uitvoering van de verschillende lijnen. Ik zal dat met
kracht bevorderen.De leden van de fractie van het CDA vroegen mij in te gaan op de horizontale
prijsregelingen in de dagbladsector naar aanleiding van een door hun geciteerde
opmerking van de woordvoerder van het CDA tijdens de derde termijn van de
behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer, alsmede op de waarde
van een pluriforme pers. Om te beginnen met de laatste aspect: uiteraard hecht
ook ik sterk aan een pluriforme pers. Ik merk allereerst daarover op dat het
begrip pluriformiteit geen eenduidig begrip is en breder opgevat kan worden
dan louter de pluriformiteit van de dagbladpers. Pluriformiteit van de dagbladpers
wordt evenwel meestal uitgedrukt in het aantal redactioneel zelfstandige titels,
hoewel ook bij die definitie kanttekeningen zijn te plaatsen. Volgens de vereniging
De Nederlandse Dagbladpers (NDP) dragen de prijsregelingen bij aan instandhouding
van de pluriformiteit van de dagbladpers. De vraag is dan vervolgens of dat
ook werkelijk zo is. Op grond van het Besluit horizontale prijsbinding (en
meer in het algemeen bij elk mededingingssysteem waarbij sprake is van een
verbodsstelsel, zoals de EG-mededingingsregels en dit wetsvoorstel) is het
immers aan de NDP om dat aannemelijk te maken. De omvang van het aantal redactioneel
zelfstandige dagbladtitels wordt mijns inziens vooral bedreigd door de sterk
geconcentreerde structuur van de Nederlandse dagbladenmarkt. In de periode
1985–1994 is het aantal dagbladuitgevers gehalveerd, terwijl het aantal
redactioneel zelfstandige titels gedaald is van 51 naar 39. De tendens tot
concentratie én verlies van titels doet zich ook elders voor, maar
is in vergelijking met een aantal door het Economisch Instituut voor het Midden-
en Kleinbedrijf (EIM) onderzochte landen in Nederland het allersterkst geweest.
Het onderzoek van het EIM laat bovendien zien dat het aantal dagbladuitgevers
en het aantal redactioneel onafhankelijke titels positief met elkaar samenhangt
(simpel gezegd: hoe meer uitgevers, hoe meer titels). Concentratie op uitgeversniveau
moet vanuit het oogpunt van pluriformiteit dan ook zeer kritisch bezien worden.
Met het voorstel voor een nieuwe Mededingingswet beoog ik ongewenste concentratievorming
tegen te gaan. In die zin gaan mededingingsbeleid en mediabeleid dus hand
in hand: het concentratietoezicht, zoals dat bij inwerkingtreding van de nieuwe
wet zal gaan functioneren, draagt bij aan de pluriformiteit. Een belangrijk
probleem van de geschetste structuur van de Nederlandse dagbladmarkt lijkt
evenwel dat de prijsafspraken de concentratietendens en het titelverlies eerder
hebben bevorderd dan geremd: via de prijsafspraken kunnen de qua rendement
relatief sterke uitgevers van goedlopende titels aanzienlijke
rendementsposities (kartelwinsten) behalen, waardoor zij in staat zijn (delen
van) zwakkere concerns of titels op te kopen. Mede hierdoor heeft het aantal
uitgevers en titels zich in Nederland mijns inziens relatief ongunstig ontwikkeld.
Ik heb dan ook gerede twijfels over de stelling dat de prijsafspraken bijdragen
aan de pluriformiteit in de dagbladsector. Gelet op het belang van een pluriform
persbestel wil ik niettemin nog eens integraal zorgvuldig de argumenten afwegen
ter zake van de regeling van de minimum verhoging van de abonnementstarieven
en de eventuele kans op een zogenaamde prijsoorlog op deze markt. De NDP verwijst
immers altijd naar het argument dat de prijsregelingen een prijzenslag tussen
uitgevers voorkómen. In de adviesaanvraag aan de Commissie economische
mededinging van 10 juli 1996 (Stcrt. 132) is over deze regeling dan ook geen
oordeel uitgesproken, maar is aan de Commissie een aantal vragen gesteld,
in het bijzonder omtrent het vraagstuk in hoeverre de kans op zogenaamde desastreuze
prijsconcurrentie reëel geacht moet worden. Wat de drie overige prijsregelingen
van de NDP betreft zijn de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
en ik reeds tot de conclusie gekomen dat hier niet aannemelijk is gemaakt
dat deze regelingen bijdragen aan een pluriforme dagbladpers.Inmiddels blijkt uit het advies van de Commissie economische mededinging
van 21 maart 1997 dat de overgrote meerderheid van oordeel is dat ook de regeling
van de minimum verhoging van de abonnementstarieven geen bijdrage levert aan
de pluriformiteit. Ik verwijs naar Staatscourant 69 van 10 april 1997 voor
de tekst van het advies. De gehele Commissie is met mij en de Staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen van oordeel dat de overige prijsregelingen
niet nodig zijn op grond van het pluriformiteitsargument. Nog dit jaar zullen
de Staatssecretaris en ik een definitieve beslissing nemen over de prijsregeling
op de abonnementenmarkt. Bij die beslissing zal het advies van de Commissie
uiteraard een belangrijke rol spelen.De leden van de CDA-fractie vroegen naar de betekenis van de algemene
aanwijzingsbevoegdheid aan de directeur-generaal van de mededingingsautoriteit
aangaande het meewegen van andere dan economische belangen bij de toepassing
van artikel 17 van de Mededingingswet. Deze leden vroegen met name naar de
betekenis hiervan voor de sector van de gezondheidszorg en gaven daarbij enkele
voorbeelden. Ik vind het van zeer groot belang nog eens te benadrukken dat
het de wetgever is die bepaalt hoever het speelveld zich uitstrekt waarop
zij marktwerking wenselijk acht. In de sector van de volksgezondheid gaat
de overheid daarbij zeer voorzichtig te werk. De ruimte voor marktwerking
is in hoge mate ingeperkt door wettelijke regulering met betrekking tot het
aanbod (zoals Wet Ziekenhuisvoorzieningen, Wet op de geneesmiddelenvoorziening,
Wet beroepen individuele gezondheidszorg, Wet medische behandelingsovereenkomst
etc.), met betrekking tot verzekeringen (Ziekenfondswet, Wet toegang ziektekostenverzekeringen,
Algemene wet bijzondere ziektekosten) en met betrekking tot de wijze waarop
vraag en aanbod elkaar ontmoeten (Ziekenfondswet, Wet beperking contracteerplicht,
Wet toezicht gezondheidszorg). In dit complex van wetgeving zijn waarborgen
geboden voor de door deze leden aangestipte vraagstukken rond de toegankelijkheid
van de zorg. Aangezien deze toegang dus wettelijk is verzekerd is er geen
noodzaak voor partijen om hier (mededingingsbeperkende) afspraken over te
maken en is toetsing door de mededingingsautoriteit ook niet aan de orde.Toetsing door de mededingingsautoriteit is wel aan de orde daar waar de
wetgever uitdrukkelijk ruimte heeft geschapen voor marktwerking om partijen
via efficiencyprikkels aan te zetten tot doelmatig handelen. In de gedachtenwisseling
met de Tweede Kamer heb ik daar een aantal voorbeelden van genoemd, zoals
de ook door deze leden aangehaalde vrijheid van ziekenfondsen om zelfde hoogte
van de nominale premie te bepalen (overigens met een verbod tot
differentiatie naar bijvoorbeeld leeftijd, geslacht of gezondheid). Afspraken
over de hoogte van de nominale premie zullen dan ook verboden zijn en dit
is vanuit het gevoerde volksgezondheidsbeleid ook wenselijk.Het geheel overziend meen ik dat er in de gezondheidszorg een uitgebreid
wettelijk stelsel bestaat ter bescherming van wat in de Tweede Kamer terecht
als «goede doelen» werd omschreven, dat de beperkte ruimte voor
marktwerking uitdrukkelijk is gewenst en dat de mededingingsautoriteit hier
een taak heeft te bewaken dat die ruimte niet met onderlinge afspraken wordt
gedicht. Niettemin bleek er in de Tweede Kamer zorg te bestaan over een mogelijk
«grijs gebied», waarin optreden van de mededingingsautoriteit
als onwenselijk zou moeten worden beschouwd. De gedachtenwisseling in de Tweede
Kamer heeft uiteindelijk geleid tot de vijfde nota van wijziging (stuk nr.
40), waarin de strekking van amendement nr. 29, te weten dat bij beslissingen
op een ontheffingsaanvraag ook andere dan economische belangen kunnen worden
meegewogen, in artikel 4, tweede lid, van het wetsvoorstel is vastgelegd.
Uit de aard der zaak zal er een politieke beoordeling ten grondslag liggen
aan het geven van een aanwijzing. De aanwijzing zal immers door de Minister
van Economische Zaken worden gegeven en zeker wanneer het mede de beleidsterreinen
van andere bewindslieden betreft zal er consultatie van die bewindslieden
plaatsvinden. Ook het parlement zal over deze aanwijzingen worden geïnformeerd
en kan de Minister van Economische Zaken hierover ter verantwoording roepen.Meer specifiek ten aanzien van de gezondheidszorg kan ik opmerken dat
de door deze leden genoemde overheidsdrang om tot collectieve afspraken te
komen en de relatie met de Mededingingswet thans onderwerp van studie vormen
van een werkgroep waarin naast de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport en van Economische Zaken ook de Ziekenfondsraad, zorgverzekeraars
en zorgaanbieders zitting hebben. Deze werkgroep komt naar verwachting nog
voor de zomer met een rapport; in ieder geval ruim voor de beoogde datum van
inwerkingtreding van de Mededingingswet van 1 januari 1998. Dit rapport zal
worden betrokken bij het opstellen van de reeds aan de Tweede Kamer toegezegde
algemene aanwijzing op basis van artikel 4, tweede lid, voor ziekenfondsen.De vraag van de leden van de CDA-fractie of particuliere ziektekostenverzekeraars
zijn aan te merken als «banken en verzekeraars» in de zin van
de Mededingingswet kan ik bevestigend beantwoorden. Op grond van artikel 32
jo. artikel 107, derde lid, zullen fusies tussen banken of verzekeraars tot
twee jaar na het in werking treden van het eerstgenoemde artikel worden getoetst
door de Minister van Financiën of door De Nederlandsche Bank, respectievelijk
de Verzekeringskamer. Onder deze uitzondering vallen dus ook de particuliere
kostenverzekeraars. Voor het overige bereik van de Mededingingswet (mededingingsafspraken,
misbruik van machtsposities) hebben banken en verzekeraars geen speciale status;
zij vallen gewoon onder die delen van de wet. Of particuliere ziektekostenverzekeraars
ook onder de algemene aanwijzingen aan de directeur-generaal van de mededingingsautoriteit
zullen vallen, zoals de aan het woord zijnde leden vroegen, valt niet op voorhand
te zeggen. Afhankelijk van de inhoud van zo'n aanwijzing is het denkbaar dat
deze alleen betrekking heeft op ziekenfondsen of op alle (ook particuliere)
ziektekostenverzekeraars.De leden van de CDA-fractie vroegen waarom bij de discussie rond de banken
en verzekeraars niet is ingegaan op de verstrengeling van publieke en private
belangen in de sociale zekerheid en het effect van het rapport «Markt
en overheid» hierop. De discussie rond banken en verzekeraars betrof
de vraag of het concentratietoezicht van het voorliggende wetsvoorstel zich
moet uitstrekken tot die sectoren. Dit betreft dan ondernemingen die zich
in het (private) marktdomein bewegen reeds vallen onder het sectorale
toezicht van De Nederlandsche Bank en/of de Verzekeringskamer. Die discussie
heeft ertoe geleid dat erin wordt voorzien dat het concentratietoezicht van
de Mededingingswet, zoals hiervoor reeds is vermeld, twee jaar na inwerkingtreding
ook zal gelden voor de bank- en verzekeringssector. Deze leden legden terecht
een relatie tussen het concentratietoezicht en de problematiek van «Markt
en overheid», omdat verstrengeling van publieke en private activiteiten
ook kan optreden als gevolg van fusies van particuliere ondernemingen met
OEM's. Indien een financiële instelling voornemens is een fusie aan te
gaan met een OEM die niet onder één van de toezichtswetten in
de financiële sector valt, dan zijn daarop reeds direct de bepalingen
van de Mededingingswet inzake concentraties van toepassing. Bij de uitvoering
van de concentratietoetsing staat de vraag of een economische machtspositie
zal ontstaan of zal worden versterkt centraal. Hieronder vallen ook eventuele
economische machtsposities die kunnen ontstaan door publiek-private vervlechtingen.
Wat betreft het optreden van concurrentieverstoringen door bestaande concentraties
van uitvoerders in de sociale zekerheid geldt dat het kabinetsstandpunt inzake
het rapport van de werkgroep «Markt en overheid» doorwerking zal
hebben, ook naar deze OEM's. Het kabinet onderschrijft het principe van gelijke
concurrentiecondities en heeft een aantal implementatielijnen uitgezet, zoals
hiervoor is vermeld in antwoord op vragen van de leden van de hier aan het
woord zijnde fractie over de besluitvorming rond het rapport «Markt
en overheid».Hierbij is erin voorzien dat ook de marktactiviteiten van uitvoerders
in de sociale zekerheid opnieuw tegen het licht kunnen worden gehouden in
een doorlichtingstraject, waarbij geleidelijk aan de spelregels van de werkgroep
«Markt en overheid» zullen worden toegepast op (clusters van)
OEM's. Omtrent de keuze welke (clusters van) OEM's wanneer doorgelicht worden
neemt het kabinet in juni 1997 nadere besluiten.De leden van de fractie van het CDA vroegen hoe ik de uitspraken van de
Europese Commissaris Van Miert over prijsafspraken in de boekenbranche in
grensoverschrijdende taalgebieden beoordeel en vroegen naar mijn mening over
een door hen geciteerde uitspraak van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen. Maandag 10 maart jl. is door mij de ontheffingsbeschikking
ter zake van de vaste boekenprijs aan de Koninklijke Vereeniging ter Bevordering
van de Belangen des Boekhandels verzonden. Voor de tekst van de beschikking
verwijs ik kortheidshalve naar Staatscourant 52 van vrijdag 14 maart 1997.
Deze beschikking regelt een ontheffing van het verbod van collectieve verticale
prijsbinding voor de boekenbranche tot 2005. In het kader van het Nederlands
voorzitterschap heeft de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
bij de Commissie aandacht gevraagd voor het vraagstuk van de mogelijkheden
van een uniform systeem van vaste boekenprijzen in grensoverschrijdende taalgebieden,
zoals Nederland en Vlaanderen. Dit vraagstuk staat op zichzelf geheel los
van de ontheffingsbeschikking van de «nationale» vaste boekenprijs
in Nederland. Ik heb met de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
afgesproken dat de mogelijkheden van een systeem van prijsbinding in grensoverschrijdende
taalgebieden onderzocht kunnen worden, mits hierbij binnen de grenzen van
het EG-Verdrag (in het bijzonder artikel 85) zou worden gebleven. De genoemde
staatssecretaris heeft een zogenaamde expert-bijeenkomst georganiseerd op
11 en 12 maart jl. om te komen met praktische voorstellen omtrent het vraagstuk.
Bij deze conferentie is op mijn verzoek ook nadrukkelijk aandacht besteed
aan mogelijke risico's van een systeem van grensoverschrijdende prijsbinding
in het licht van de Europese mededingingsregels. Tijdens een informele bijeenkomst
van de Raad van Ministers van Cultuur en Audiovisuele Zaken op 7 en 8 april
jl. heeft Europees Commissaris K. van Miert aangegeven dat een systeem van
een vaste boekenprijs binnen een taalgebied moeilijkheden oplevert
in het licht van artikel 85 van het EG-Verdrag, gelet op de gevolgen voor
de intracommunautaire handel van een dergelijk systeem. De Commissie heeft
in 1981 een indertijd bestaand Nederlands-Vlaams systeem op grond van artikel
85, eerste lid, EG-Verdrag zelfs verboden. De Commissie ziet, blijkens de
uitlatingen van de heer Van Miert, geen mogelijkheden op grond van het EG-Verdrag
een dergelijk systeem toe te staan, ook omdat volgens de Commissie niet aan
de voorwaarden voor een eventuele ontheffing, zoals genoemd in artikel 85,
derde lid, EG-Verdrag, is voldaan, ook niet als de Commissie op grond van
artikel 128, vierde lid, van het EG-Verdrag rekening houdt met aspecten van
culturele aard. Nu de Commissie (in lijn met eerder ingenomen standpunten)
zo krachtig en duidelijk stelling heeft genomen ter zake van de grensoverschrijdende
vaste boekenprijs, zijn er naar mijn oordeel momenteel geen reële mogelijkheden
om binnen de grenzen van het Verdrag tot een systeem van grensoverschrijdende
vaste boekenprijzen te komen. De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen zal, zo heb ik begrepen, hierover nog een keer overleg hebben
met de heer Van Miert. Overigens merk ik nog op dat naar mijn oordeel het
systeem van de national vaste boekenprijs ook adequaat kan functioneren zonder
een systeem van grensoverschrijdende prijsbinding. Meer inhoudelijk zie ik
in het licht van de uitlatingen van de heer Van Miert thans ook geen aanleiding
om een nog grotere inperking van de mededinging te accepteren, aangezien de
ontheffing van het verbod van collectieve verticale prijsbinding voor een
belangrijk deel is ingegeven door bestuurlijke overwegingen in het licht van
politieke toezeggingen in het verleden. In dit verband verwijs ik nogmaals
naar de tekst van de ontheffingsbeschikking. Het is overigens mogelijk dat
de Commissie ook tegen het systeem van een nationale vaste boekenprijs bezwaren
heeft, indien zou blijken dat dit systeem op enigerlei wijze de intracommunautaire
handel beïnvloedt. Ik merk op dat het Reglement Handelsverkeer van de
Koninklijke Vereeniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels nog
steeds voorwerp is van een lopend onderzoek bij de Commissie.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie of al inzicht
kan worden gegeven in hetgeen met de detailhandel is overeengekomen over afname
verplichtingen, deel ik het volgende mee. Tijdens de plenaire behandeling
van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer (Handelingen II 1996/97, blz. 4337–4338)
heb ik gezegd in principe bereid te zijn afnameverplichtingen binnen samenwerkingsorganisaties
van zelfstandige detaillisten vrij te stellen. Deze vrijstelling vindt haar
inspiratie in de beleidspraktijk van het Duitse Bundeskartellamt. Voor de
goede orde wijs ik er op dat er geen sprake is van een «Duits systeem»,
zoals die leden opmerkten, in die zin, dat de Duitse mededingingswet een vrijstelling
van afnameverplichtingen zou kennen. Wel heeft zich in Duitsland een bepaalde
beleidspraktijk ontwikkeld, waaruit enkele uitgangspunten voor de beoordeling
van afnameverplichtingen vallen af te leiden. Zo moet er sprake zijn van bepaalde
risico's die samenwerkingsorganisaties lopen doordat zij hun leden bepaalde
faciliteiten verschaffen, moet de afnameverplichting voor een detaillist de
enige mogelijkheid zijn waarop hij zekerheid kan bieden voor dat risico en
moet de omvang van de afnameverplichting proportioneel zijn met die van dat
risico. Dat betekent dat in ieder geval moet worden voorzien in een geleidelijke
vermindering van een afnameverplichting, naarmate ook het risico kleiner wordt.
Permanente afnameverplichtingen van 80%, zoals die in Nederland wel voorkomen,
voldoen dus niet aan dat vereiste. Ook zal er waarschijnlijk een onderscheid
moeten worden gemaakt tussen gevestigde en beginnende detaillisten. Ten behoeve
van de uitwerking van die uitgangspunten ben ik thans nog in overleg met het
Bundeskartellamt. Binnenkort zal ik dat overleg afronden en zal ik met de
detailhandel overleg voeren. De leden van de CDA-fractie vroegen mij om aan te geven hoe het verkopen
van goederen of diensten beneden kostprijs binnen het kader van de Mededingingswet
kan worden voorkomen. Ik merk op, dat vanuit een oogpunt van gezonde mededinging
verkoop beneden de kostprijs zeker niet in alle gevallen onwenselijk is. Zo
is het bijvoorbeeld beter om bederfelijke of modegevoelige waar voor het te
laat is met verlies te verkopen dan om die waar weg te gooien. Het wetsvoorstel
geeft daarom geen instrument om het leveren van goederen of diensten beneden
de kostprijs in alle gevallen te voorkomen, maar alleen voor zover er sprake
is van misbruik van een economische machtspositie. De directeur-generaal van
de mededingingsautoriteit kan ambtshalve of op verzoek van een belanghebbende
onderzoeken of een verkoper het verbod van artikel 24, eerste lid, overtreedt
wanneer deze goederen of diensten levert beneden de kostprijs.Daarvoor zal bepaald moeten worden of de verkoper een machtspositie heeft
op de relevante markt en of hij van die machtspositie misbruik maakt, bijvoorbeeld
omdat hij de goederen of diensten langdurig tegen een zeer lage prijs verkoopt
om een bepaalde concurrent van de markt te verdringen. Is daarvan sprake,
dan kan aan de verkoper een boete of een last onder dwangsom worden opgelegd
op grond van artikel 56 van het wetsvoorstel.De benadeelde is echter niet afhankelijk van het optreden van de directeur-generaal
van de mededingingsautoriteit: hij kan ook zelf naar de burgerlijke rechter
gaan en op grond van artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek schadevergoeding
vorderen of verzoeken om een verbod van de gedraging die hem benadeelt. Zijn
stelling kan dan zijn dat de verkoper handelt in strijd met artikel 24 van
de Mededingingswet, dat die wettelijke norm strekt tot zijn bescherming als
concurrent, fabrikant of distributeur, en dat hij door het overtreden van
die norm schade lijdt. Eventuele bewijsproblemen voor de eiser kan de rechter
op grond van artikel 177 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering verzachten
door de bewijslast gedeeltelijk op de gedaagde leggen. Het kan bijvoorbeeld
zijn dat de eiser niet met cijfers kan hard maken dat de gedaagde een economische
machtspositie heeft of niet kan aantonen dat de verkoopactie wordt gevoerd
om concurrenten van de markt te weren. De gedaagde kan gemakkelijker inzicht
geven in dergelijke cijfers of andere informatie. Hem zou dan bijvoorbeeld
kunnen worden opgedragen aannemelijk te maken dat hij geen machtspositie heeft
of om oorbare redenen beneden de kostprijs verkoopt.Naast artikel 24 van de Mededingingswet zijn er evenwel ook andere middelen
om op te treden tegen onwelgevallige vormen van verkoop beneden de inkoopprijs.
Fabrikanten en distributeurs kunnen namelijk ook hun distributie-overeenkomst
opzeggen, hetzij na een gebruikelijke opzegtermijn, hetzij – onder omstandigheden –
op een kortere termijn wanneer de (weder)verkoper naar hun oordeel de distributie-overeenkomst,
althans bepaalde clausules daarin, niet behoorlijk nakomt. Van het laatste
zou sprake kunnen zijn indien de verkoop beneden de kostprijs bijvoorbeeld
leidt tot ondermijning van de distributiestructuur of tot ernstige schade
aan de positionering van het product op de markt. Het Burgerlijk Wetboek geeft
derhalve mogelijkheden om op te komen tegen verkoop beneden de kostprijs en
eventuele schade te verhalen. Thans wordt daarvan weinig gebruik gemaakt,
omdat verkoop beneden de kostprijs niet op een substantiële of een langdurige
basis voorkomt. Ik heb geen redenen om te verwachten dat dat in de toekomst
sterk zal veranderen. In ieder geval zijn er, zoals is aangegeven, mijns inziens
voldoende middelen om tegen de uitwassen van verkoop beneden de kostprijs
op te treden. Bovendien zal de mededingingsautoriteit de vinger aan de pols
houden en zo nodig actief ingrijpen. Zoals ik bij de mondelinge behandeling
van dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer heb toegezegd (Handelingen II 1996/97,
blz. 4411, rk) zullen de ervaringen op dit punt bij de evaluatie
van de wet na drie jaar worden betrokken.De leden van de CDA-fractie wezen er op dat verzekeraars van autoschade
door het verlenen van kortingen bevorderen dat verzekerden bepaalde reparaties
bij door die verzekeraars aangewezen reparatiebedrijven laten verrichten.
Deze leden vreesden dat hierdoor marktafsluiting zal ontstaan en vroegen of
de Mededingingswet hiertegen ingezet zal kunnen worden. Ik kan hierop antwoorden
dat uit onderzoek dat op grond van de huidige Wet economische mededinging
naar de zogenoemde gestuurde schades in de carrosseriebranche is gedaan geen
aanwijzingen naar voren zijn gekomen die er op duiden dat die wet en de daarop
gebaseerde uitvoeringsbesluiten worden overtreden (zie mijn antwoord over
dit onderwerp dd. 18 februari 1997 in antwoord op vragen van de leden van
de Tweede Kamer Van Walsum en De Koning (nr. 679). Op grond van de nieuwe
Mededingingswet zal in het algemeen effectiever kunnen worden opgetreden tegen
afspraken tussen marktdeelnemers of onderling afgestemde gedragingen alsmede
tegen ondernemingen die misbruik maken van een economische machtspositie.Daardoor zal discriminatie, marktafsluiting of andersoortig gedrag waarmee
schade aan de mededinging wordt berokkend beter kunnen worden bestreden dan
thans het geval is.Of in de door de leden van de CDA-fractie geschetste situatie een optreden
op grond van de nieuwe wet mogelijk zou zijn kan ik echter nu niet bevestigen.
Daarvoor is een feitenonderzoek in het licht van de nieuwe wettelijke bepalingen
noodzakelijk.Op de door de leden van de PvdA-fractie aan de orde gestelde keuze voor
de vorm van de mededingingsautoriteit ben ik hiervoor reeds ingegaan bij de
beantwoording van vragen van de leden van de VVD-fractie over dit onderwerp.
Ik voeg daar nog aan toe dat een dergelijke keuze mijns inziens moet worden
gebaseerd op ervaringen met de Nederlandse wet en binnen de Nederlandse bestuursrechtelijke
context, en niet op ervaringen elders zoals in Duitsland.De leden van de PvdA-fractie veronderstelden ten onrechte dat de bevoegdheid
van de minister om aanwijzingen aan de directeur-generaal te geven, voortvloeit
uit artikel 4 van het wetsvoorstel. Deze bevoegdheid vloeit echter voort uit
de hiërarchische relatie tussen de directeur-generaal en de minister,
die is geregeld in artikel 2, eerste lid. Dit geldt voor zowel algemene als
bijzondere aanwijzingen (aanwijzingen in individuele gevallen). Dergelijke
aanwijzingen zijn in beginsel niet aan een vorm gebonden, en kunnen dan ook
bij voorbeeld bij besluit, maar ook mondeling worden gegeven. In het wetsvoorstel
zijn evenwel, om een transparante besluitvorming te bevorderen, wel nadere
voorschriften over de vorm van die aanwijzingen gegeven. Op grond van artikel
4, eerste lid, worden algemene aanwijzingen in de vorm van beleidsregels gegeven.Hieruit vloeit onder meer voort dat deze regels in de Staatscourant bekend
worden gemaakt. Ook bijzondere aanwijzingen moeten schriftelijk worden gegeven
en op de in het wetsvoorstel bepaalde wijze openbaar worden gemaakt (zie artikel
4, vierde lid, en artikel 5, tweede lid). In het bij vijfde nota van wijziging
ingevoegde artikel 4, tweede lid, dat de leden van de hier aan het woord zijnde
fractie eveneens aan de orde stelden, wordt aangegeven waarop algemene aanwijzingen
ofwel beleidsregels van de minister (ook) betrekking kunnen hebben. Het gaat
hier om explicitering van de algemene aanwijzingsbevoegdheid, die uit de hiërarchische
relatie minister-directeur-generaal voortvloeit. Gegeven de discussie in de
Tweede Kamer over het amendement van de leden De Jong en Van der Ploeg (kamerstukken
II 1996/97, 24 707, nr. 29) achtte ik het gewenst ook in het wetsvoorstel
duidelijk te maken dat andere dan economische belangen bij ontheffingsaanvragen
van het kartelverbod meegewogen kunnen worden.Ik ben het niet eens met de leden van de PvdA-fractie, dat de zelfstandigheid van de mededingingsautoriteit de eerste drie jaar slechts
zeer betrekkelijk zal zijn. Hiervoor heb ik reeds uiteengezet dat het de bedoeling
is zeer terughoudend te zijn met individuele aanwijzingen. Algemene aanwijzingen
in de vorm van beleidsregels zullen waarschijnlijk meer voorkomen. Ook indien
na drie jaar gekozen wordt voor een zelfstandig bestuursorgaan, zullen naar
mijn mening bevoegdheden in de wet moeten worden opgenomen om aan dat zbo
algemene aanwijzingen te kunnen geven. Ik kan me moeilijk voorstellen dat
de politieke verantwoordelijkheid van de minister jegens de Staten-Generaal
beperkt blijft tot de instelling van het zbo en de toekenning van bevoegdheden,
zonder dat het stellen van nadere regels over de uitoefening van die bevoegdheden
mogelijk blijft. Zoals reeds eerder is vermeld, kunnen bij een zbo geen individuele
aanwijzingen worden gegeven (zie Aanwijzingen voor de regelgeving, nr. 1241).
Naar mijn mening kan de mededingingsautoriteit niet zonder meer worden vergeleken
met de door de werkgroep Markt en overheid voorgestelde toezichthouder, die
volgens de werkgroep onafhankelijk dient te zijn. De mededingingsautoriteit
is belast met de uitvoering van de Mededingingswet. Daartoe behoren het beslissen
op ontheffingsverzoeken van verschillende verboden zoals het kartelverbod,
beoordeling van meldingen en van vergunningaanvragen van concentraties, het
toezicht op de naleving van de wet en het doen van onderzoek naar mogelijke
overtredingen en het opleggen van sancties daarvoor. De werkgroep Markt en
overheid heeft het oog op een bestuursorgaan, dat uitsluitend tot taak zou
hebben de nog te ontwerpen regelgeving voor OEM's te handhaven. Overigens
is het mijns inziens te vroeg om nu al te filoseren over mogelijke parallellen
en verschillen tussen de mededingingsautoriteit en een toekomstige toezichthouder
voor OEM's. Bij dit wetsvoorstel gaat het om uitvoering van de Mededingingswet.
Naar mijn mening zijn er ruim voldoende argumenten voor de gemaakte keuze
van een dienst op afstand, zoals ik eerder in deze memorie heb betoogd.De leden van de PvdA-fractie vroegen of een onverkorte toepassing van
de «remedies» van de werkgroep «Markt en overheid»
niet een beter resultaat zou opleveren dan dit wetsvoorstel doet. Ik wijs
erop dat de werkgroep «Markt en overheid» tot taak had om een
analyse te maken van ongelijke concurrentiecondities en voorstellen te doen
voor oplossing daarvan. In dat kader heeft de werkgroep onderzocht wat het
probleemoplossend vermogen is van bestaande en komende rechtsregels, waaronder
mededingingsregels. De werkgroep heeft vastgesteld dat huidige en komende
mededingingsregels onvoldoende vermogen hebben om een gelijk speelveld tussen
private ondernemingen en OEM's tot stand te brengen. Uitvoering van de voorstellen
(«remedies») van de werkgroep vereist een apart traject en valt
niet te incorporeren in de Mededingingswet. Dat komt doordat de Mededingingswet
nu eenmaal gericht is op ondernemingen en de thematiek van «Markt en
overheid» betrekking heeft op het verrichten van marktactiviteiten door
organisaties die tevens een publieke taak hebben.Het tot stand brengen van een gelijk speelveld voor marktactiviteiten
vereist in die context aparte spelregels, alsmede mogelijk regels over de
ontvlechting van publieke en private activiteiten. Om een voorbeeld te noemen:
een element van gelijke concurrentiecondities is, dat de betrokken OEM's onder
gelijke fiscale regels vallen als particuliere ondernemingen. Dit betekent
in veel gevallen dat OEM's die marktactiviteiten in concurrentie met derden
verrichten, onder de vennootschapsbelasting moeten gaan vallen. Dat is niet
een maatregel die men via de mededingingsregelgeving kan nemen, maar die een
apart traject moet gaan, namelijk een wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting.
Het kabinet heeft besloten dat via een eigen aanpak de voorstellen van de
werkgroep «Markt en overheid» verder zullen worden vormgegeven.
Ik verwijs hiervoor naar de reeds genoemde brief aan het parlement van 8 april
1997. De leden van de PvdA-fractie vroegen voorts hoe de regering denkt op te
treden tegen concurrentieverstoringen die niet met de mededingingsregels kunnen
worden tegengegaan, zoals verstoringen door OEM's die het gevolg zijn van
regels of instructies van de vakminister onder wiens verantwoordelijkheid
zij vallen. Het ligt in het kabinetsstandpunt dat omtrent het werkgroeprapport
is ingenomen, besloten, dat waar nodig maatregelen zullen worden genomen.
Dit is in beginsel op alle terreinen aan de orde waarop sprake is van marktoptreden
in concurrentie met derden door OEM's. Zo nodig zullen de spelregels van de
werkgroep hiervoor in wettelijke regels worden omgezet, per sector of als
generieke regels. Het is nog te vroeg om hierover nu al beslissingen te nemen.De leden van de aan het woord zijnde fractie vroegen vervolgens of de
regering het met de werkgroep eens is dat regels vooraf opgesteld moeten worden
aangezien met de Mededingingswet alleen regels achteraf kunnen worden gesteld.
Met deze laatste stelling ben ik het niet eens. Een systeem waarbij kartelafspraken
en misbruik van een economische machtspositie worden verboden, kan niet worden
aangemerkt als regels achteraf, omdat ook in zo'n systeem de verbodsnorm vooraf
expliciet in de wet is vastgelegd. Ik wijs er voorts op dat artikel 25 voorziet
in een ontheffingssysteem voor een bij die ontheffing aan te wijzen gedraging
van het verbod van artikel 24 (op de betekenis van artikel 25 ga ik hieronder
nader in in antwoord op vragen daarover van de leden van de PvdA-fractie).
Het is voorts denkbaar dat de minister of de directeurgeneraal over de toepassing
van dat artikel (tevoren) beleidsregels vaststelt. Wel is het zo – zoals
ik elders aangeef – dat de Mededingingswet onvoldoende middelen biedt
om in alle gevallen gelijke concurrentiecondities te bewerkstelligen. Ik verwijs
nog eens naar de fiscale behandeling.De leden van de PvdA-fractie namen aan dat dit wetsvoorstel onder de categorie
«komende remedies» van de werkgroep «Markt en overheid»
valt. Daarmee zou, naar zij aannamen, het wetsvoorstel volgens de werkgroep
ernstig te tekortschieten. Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen de
vraag of bestaande of komende remedies onvoldoende zijn en de vraag of het
onderhavige wetsvoorstel tekort schiet. De werkgroep meent – en het
kabinet deelt die mening – dat het antwoord op de eerste vraag bevestigend
luidt. Met het voorliggende wetsvoorstel wordt niet bereikt – evenmin
als met andere, bestaande, remedies – dat op álle onderdelen
waarop dat gewenst is, gelijke concurrentiecondities bestaan tussen particuliere
ondernemers en OEM's die markactiviteiten ontwikkelen. De tweede vraag beantwoord
ik ontkennend in die zin, dat naar mijn mening het wetsvoorstel aan de daarmee
beoogde doelstellingen beantwoordt, te weten het bevorderen van een gezonde
concurrentie tussen ondernemingen. Deze regels kunnen gedeeltelijk ook benut
worden om concurrentievervalsing door OEM's tegen te gaan, maar zijn daar
niet op gericht. Via aparte ordeningsregels zal het gedrag van OEM's genormeerd
moeten worden, zoals bij de al genoemde fiscale behandeling of bij voorbeeld
om grenzen te trekken tussen publieke en private activiteiten. Het is om die
reden dat het kabinet, zoals eerder is uiteengezet, een apart traject wil
inzetten om verder vorm en uitvoering te geven aan de voorstellen van de werkgroep
«Markt en overheid».De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de betekenis van artikel 25
en wilden daarbij weten of een concurrent van een OEM om toepassing van artikel
24, eerste lid, kan verzoeken. Ook vroegen zij of op grond van de Mededingingswet,
in het bijzonder de artikelen 24 en 25, bij misbruik van een economische machtspositie
door een OEM diens commerciële activiteiten buiten de taken van algemeen
belang kunnen worden aangepakt. Wat de betekenis van artikel 25 betreft merk
ik het volgende op. Zoals bekend houdt artikel 24 een verbod in van misbruik
van een economische machtspositie.Als misbruik van een economische machtspositie is onder meer aan te merken het hanteren van onbillijke prijzen of voorwaarden of het toepassen
van ongelijke voorwaarden voor gelijke prestaties. Het kan evenwel voorkomen
dat een onderneming die is belast met het beheer van een dienst van algemeen
economisch belang en die beschikt over een economische machtspositie, zich,
wil zij die taak goed kunnen uitvoeren, op een wijze moet gedragen die bij
andere ondernemingen als een inbreuk op het verbod van artikel 24 wordt beschouwd.
Artikel 25 biedt de mogelijkheid om in zodanige gevallen op daartoe strekkende
aanvraag een ontheffing van dat verbod te verlenen. De ontheffingscriteria
komen erop neer, dat sprake moet zijn van bij wettelijk voorschrift of door
een bestuursorgaan aan een onderneming opgedragen beheer van een dienst van
algemeen economisch belang en dat de desbetreffende mededingingsbeperking
noodzakelijk moet zijn voor de vervulling van die taak. Deze ontheffingscriteria
zijn ontleend aan artikel 90, tweede lid, van het EG-Verdrag.Overeenkomstig de Europeesrechtelijke beschikkingenpraktijk en jurisprudentie
met betrekking tot dat verdragsartikel, zal ook het proportionaliteitsvereiste
in artikel 25 zeer stringent worden uitgelegd en zal een ontheffing niet snel
worden verleend. De vraag van die leden, of een concurrent van een OEM om
toepassing van artikel 24, eerste lid, kan verzoeken, beantwoord ik bevestigend.
Wat de samenloop van publieke en louter private activiteiten betreft is artikel
24 van belang. Een voorbeeld is kruissubsidiëring van private diensten
met middelen die voor de publieke taakuitoefening ter beschikking zijn gesteld.
Die kruissubsidiëring levert in principe misbruik van een economische
machtspositie op. Wanneer een particuliere medeconcurrent hieromtrent vermoedens
heeft kan hij een klacht indienen bij de mededingingsautoriteit. Ingeval die
van oordeel is dat dat verbod is overtreden, kan die een sanctie of een last
onder dwangsom opleggen.Het is echter de vraag of daarbij de verplichting kan worden opgelegd
de activiteiten buiten de publieke taakuitoefening af te stoten, omdat zo'n
maatregel wellicht verder zou gaan dan noodzakelijk is om de overtreding ongedaan
te maken of verdere overtreding te voorkomen (vgl. artikel 58, eerste lid,
van het wetsvoorstel). Om dat soort verplichtingen mogelijk te maken is afzonderlijke
wetgeving nodig.In de toelichting op bovenstaande vragen wezen deze leden erop dat de
Algemene Rekenkamer niet in staat werd gesteld om onderzoek te richten bij
publiek-private verzekeraars om te bezien of van kruissubsidiëring sprake
is. Het is niet uitgesloten dat de mededingingsautoriteit soortgelijke moeilijkheden
kan ontmoeten indien en voorzover hij gegevens nodig heeft omtrent het publieke
deel in een dergelijke hybride entiteit teneinde een oordeel te vormen over
overtreding van artikel 24 ter zake van marktactiviteiten. Hybriditeit kan
dan betekenen dat de normering en de verantwoordingsstructuur naar zowel publieke
als private kant van het functioneren van OEM's onvoldoende is. Dit illustreert
nog eens dat ook de talrijke specifieke regels die het functioneren van OEM's
reguleren nader bezien moeten worden. Zoals de werkgroep «Markt en overheid»
constateert vermogen de mededingingsregels wel tot op zekere hoogte uitwassen
te voorkomen, maar resteert dan nog een zodanige problematiek dat nieuwe oplossingen
nodig zijn.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de mededingingsautoriteit de bevoegdheid
heeft om een verdenking van misbruik te onderzoeken en, indien dit vermoeden
bevestigd wordt, effectieve maatregelen te nemen. In dit verband vroegen deze
leden of de door de werkgroep «Markt en overheid» aanbevolen strikte
scheiding tussen publieke en private activiteiten kan worden opgelegd. De
daartoe aangewezen ambtenaren van de mededingingsautoriteit beschikken over
de in hoofdstuk 6, paragraaf 2, van het wetsvoorstel voorziene bevoegdheden
om een onderzoek te doen naar mogelijke overtredingen van het verbod van misbruik
van een economische machtspositie. Daarbij kunnen onder meer de
gegevens worden opgevraagd die nodig zijn om vast te stellen of al dan niet
van misbruik sprake is. Bij geconstateerde overtreding van het verbod van
artikel 24 kan vervolgens ook ten aanzien van een OEM een sanctie of een last
onder dwangsom worden opgelegd.Bij een gemengde publiek-private organisatie kan de vaststelling van misbruik
als zodanig echter de nodige problemen opleveren. Zo kan bijvoorbeeld, door
de samenloop van publieke en private activiteiten, pas bij een juiste kostentoerekening
worden bepaald of van kruissubsidiëring sprake is. Voorzover oneerlijke
concurrentie op andere markten dan de markt waarop de kerntaak van de «publieke»
onderneming wordt uitgeoefend, niet toerekenbaar is aan de onderneming, maar
voortvloeit uit de publieke regels en randvoorwaarden die aan die onderneming
door de wet of door een bestuursorgaan zijn gesteld worden grenzen van de
Mededingingswet bereikt. Het is de vraag, of in dergelijke gevallen de mededingingsautoriteit
beslissingen kan nemen met betrekking tot het publieke deel van de betrokken
ondernemingen en, zoja, hoever die kunnen gaan. De werkgroep «Markt
en overheid» laat zien dat er een veelheid van factoren is die bepalend
is voor gelijkheid in concurrentiecondities (hoofdstuk 4 van het eindrapport
van de werkgroep). Om dit te bereiken zullen aparte regels moeten worden gegeven.
Ook is het de vraag of het steeds mogelijk zal zijn om op grond van de Mededingingswet
de afscheiding en afstoting te realiseren die de werkgroep «Markt en
overheid» als hoofdregel voorstaat, indien zich niet één
of meer van de uitzonderingssituaties voordoet die de werkgroep heeft beschreven.
Afstoting impliceert namelijk dat een verbod op het verrichten van marktactiviteiten
moet worden gesteld, terwijl deze in vele sectorale regelingen zijn toegestaan.
Ook deze voorbeelden illustreren dat de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen
van de werkgroep «Markt en overheid» de inzet van aparte regels
vergt. Het kabinetsstandpunt over «Markt en overheid» geeft aan
welke stappen het kabinet hier wil zetten. Dit alles neemt niet weg dat met
de Mededingingswet aanzienlijk effectiever tegen oneerlijke concurrentie zal
kunnen worden opgetreden dan thans. In de nieuwe Mededingingswet zal immers,
in plaats van het bestaande systeem van verbodsmaatregelen van geval tot geval,
sprake zijn van een verbod van misbruik van een economische machtspositie.
Bovendien zal er, zoals ik eerder heb opgemerkt, niet snel aanleiding zijn
voor het verlenen van een ontheffing op basis van artikel 25.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de mededingingsautoriteit bevoegd
is om de Mededingingswet ten volle toe te passen op activiteiten van energiedistributiebedrijven
die buiten de publieke taak liggen en niet-energiegebonden zijn. Immers, zo
stelden deze leden, de Wet energiedistributie geeft hiervoor niet het separatievoorschrift
dat geldt voor de energiegebonden nevenactiviteiten.Op basis van de Wet energiedistributie dienen naast energiegebonden nevenactiviteiten
ook branchevreemde activiteiten, zoals kabelexploitatie, afvalverwijdering,
e.d. in een aparte rechtspersoon te worden ondergebracht. De verhouding tot
de energiedistributeur is thans echter alleen geregeld, indien in de aparte
rechtspersoon activiteiten zijn ondergebracht die verband houden met het verbruik
van energie. In de nieuwe Elektriciteitswet zal worden voorzien in een wijziging
van de Wet energiedistributie, inhoudende dat het onderscheid tussen energiegebonden
en niet-energiegebonden nevenactiviteiten komt te vervallen. Op zichzelf zal
de Mededingingswet van toepassing zijn op zowel de energiegebonden als niet-energiegebonden
nevenactiviteiten. Toch is niet op voorhand zeker te stellen dat op alle punten
gelijke concurrentiecondities kunnen worden bereikt. Vandaar dat regeling
van de mededinging in de Wet energiedistributie relevant blijft. Hier geldt
in feite hetzelfde betoog als ik eerder heb gegeven over de toepassingsmogelijkheden
van mededingingsregels. Ook overigens zullen, conform mijn eerdere toezegging
aan de Eerste Kamer, alle spelregels van het rapport van de werkgroep
«Markt en overheid» ten volle worden verwerkt in de Wet energiedistributie.Naar aanleiding van het verzoek van de leden van de PvdA-fractie om een
overzicht van de OEM's waarvan de onderliggende sectorwetten de mededinging
ontoereikend of strijdig met de Mededingingswet regelen, merk ik het volgende
op. Zoals ik in mijn antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van
de CDA-fractie heb aangegeven, stelt het kabinet voor langs verschillende
uitvoeringslijnen vorm en inhoud te geven aan de voorstellen van de werkgroep
«Markt en Overheid». Als tweede lijn wordt voorzien in een integrale
inventarisatie van alle OEM's en zal een implementatieplan voor de beoordeling
worden opgesteld. Uit die beoordeling zal kunnen blijken of en in hoeverre
de sectorwetten waar die leden op doelden, op gespannen voet staan met de
doelstellingen van de Mededingingswet. Het overzicht waarom die leden vroegen,
valt dus thans niet te geven.De leden van de D66-fractie vroegen hoe de keuze voor een verbodsstelsel
zich verhoudt tot ons omringende landen en of de Mededingingswet zo bijdraagt
aan eenduidigheid met andere Europese landen. Ik wijs er op dat op dit moment
het merendeel van de EU-lidstaten een verbodstelsel heeft. Zo hebben Frankrijk
in 1986, Spanje in 1989, Italië in 1990, België en Ierland in 1991,
Zweden in 1993 een vergelijkbare omslag gemaakt als nu het geval is in Nederland
en hun mededingingswetgeving geënt op de systematiek van het EG-Verdrag,
dat wil zeggen een verbod voor mededingingsbeperkende afspraken met vrijstellingmogelijkheden
en een verbod voor misbruik van een economische machtspositie. In Denemarken
zal vermoedelijk op 1 januari 1998 een op Europese leest geschoeide mededingingswet
in werking treden en ook in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Luxemburg
is een dergelijk proces gaande, zij het dat op onderdelen hier en daar andere
keuzes worden gemaakt. Zonder dat op grond van artikel 5 van het EG-Verdrag
een verplichting bestaat om voor het nationale mededingingsrecht het EG-model
te volgen zijn alle EU-landen hier spontaan toe over gegaan of zijn zij daar
nog mee bezig. De ratio voor aansluiting bij de EG-systematiek is voor de
nationale wetgevers dezelfde: een verbodsstelsel is effectiever dan een misbruikstelsel;
een groot deel van op de nationale markt optredende ondernemingen is al onderworpen
aan het Europese mededingingsrecht. Een zo klein mogelijk verschil tussen
de nationale en Europese mededingingswetgeving bevordert voorts de rechtsgelijkheid
en rechtszekerheid. Voordeel van «aansluiten bij de EG» is ook
dat in de laatste 30 jaar op een steeds groter aantal vragen uit het communautaire
mededingingsrecht een duidelijk antwoord is gegeven door de Europeesrechtelijke
jurisprudentie.Voorts vroegen deze leden of Nederland niet verder gaat dan nodig is en
of Nederland binnen de Europese regelgeving nog een eigen positie heeft. Ik
breng onder de aandacht dat, voor zover het om mededingingsafspraken en gedragingen
van ondernemingen met een economische machtspositie gaat die de handel tussen
EU-lidstaten kunnen beïnvloeden, daarvoor in ieder geval de EG-mededingingregels
gelden en die hebben voorrang boven de nationale mededingingsregels. De nationale
mededingingsregels zijn op die mededingingsafspraken en gedragingen wel van
toepassing, maar mogen geen afbreuk doen aan de uniforme toepassing van de
EG-mededingingsregels. Voor zover de EG-mededingingsregels echter niet van
toepassing zijn, is een EU-lidstaat op zichzelf vrij om afwijkende mededingingsregels
te hebben, maar, zoals hierboven is aangegeven, vind ik het wenselijk ook
voor die louter «nationale» gevallen zoveel mogelijk de systematiek
van de EG-mededingingsregels te volgen.De vraag van de leden van de fractie van D66, waarom niet is gekozen voor
een zelfstandig bestuursorgaan is hierboven reeds beantwoord tezamen
met de beantwoording van soortgelijke vragen van de leden van de fracties
van de VVD en de PvdA.De leden van de fractie van D66 vroegen naar de mogelijkheden die de minister
heeft om de directeur-generaal aanwijzingen te geven. Uit de hiërarchische
relatie tussen de minister en de directeur-generaal vloeit voort dat de minister
een algemene bevoegdheid heeft die (algemene en bijzondere) aanwijzingen te
geven die hij wenselijk acht. Ik heb reeds hiervoor, in antwoord op een vraag
van de leden van de PvdA-fractie, aangegeven dat het de bedoeling is grote
terughoudendheid te betrachten met aanwijzingen in individuele gevallen. In
dat betoog heb ik voorts uiteengezet dat in het wetsvoorstel voorzieningen
zijn getroffen om zowel algemene als individuele aanwijzingen naar buiten
kenbaar te maken, dit teneinde de verhouding tussen minister en directeur-generaal
zo transparant mogelijk te maken.De leden van de D66-fractie vroegen hoe de bestaande mededingingswetgeving
zich verhoudt met andere toezichthouders en met sectorale regelingen en of
er sprake is van voldoende uniformiteit. Allereerst merk ik op dat de bestaande
Wet economische mededinging (Wem) de algemene mededingingsregels bevat en
op alle bedrijfssectoren van toepassing is. Er bestaat weliswaar één
andere wet met algemene mededingingsregels, te weten de Wet vervoer over zee,
maar die voorziet niet in uitvoering door een afzonderlijke toezichthouder.
Wel zijn er wetten waarbij ten behoeve van bepaalde beleidsdoelstellingen
voor bepaalde bedrijfssectoren afzonderlijke toezichthouders zijn ingesteld,
zoals de Ziekenfondsraad of het Commissariaat voor de Media. Het gaat in die
wetten om andere doelstellingen dan de bevordering van de marktwerking, maar
de desbetreffende toezichthouders beschikken wel over bevoegdheden waarvan
de toepassing gevolgen kan hebben voor de mededinging op de desbetreffende
markten. Bovendien zijn er enkele wetten die bevoegdheden voor bijzondere
toezichthouders bevatten die mede de mededinging betreffen, zoals bepalingen
inzake concentratietoezicht door De Nederlandsche Bank in de Wet toezicht
kredietwezen 1992 en door de Verzekeringskamer in de Wet toezicht verzekeringsbedrijf
1993. In al die wetten is niets geregeld over eventuele afstemming met het
algemene mededingingsbeleid op basis van de bestaande Wem. Juist in verband
met het voornemen de afstemming met het mededingingsbeleid op basis van de
nieuwe Mededingingswet zorgvuldig te regelen is in die wet voorzien in de
uitzondering voor twee jaar van het concentratietoezicht op banken en verzekeraars.
Ten slotte zijn er wetten in voorbereiding die bevoegdheden bevatten die een
verbijzondering inhouden van het verbod van misbruik van een economische machtspositie,
zoals de Telecommunicatiewet en de Elektriciteitswet. In mijn antwoord op
het desbetreffende vraag van de leden van de VVD-fractie heb ik al aangegeven
hoe die afstemming in die wetten zal worden geregeld. Tevens heb ik aangegeven
dat de resultaten van het MDW-project gevolgen kunnen hebben voor de wijze
waarop de afstemming in die wetten zal worden geregeld. Een goede regeling
van die verhouding zal bijdragen tot de gewenste uniformiteit in de toepassing
van de mededingingsregels in alle bedrijfssectoren.De leden van de D66-fractie vroegen naar de mogelijke besparingen die
de introductie van marktwerking met zich brengt in de sectoren volksgezondheid
en openbaar vervoer.Hierover wil ik allereerst opmerken dat de Mededingingswet niet de introductie
van marktwerking in genoemde sectoren regelt. Zowel de sector van de volksgezondheid
als die van het openbaar vervoer worden gekenmerkt door een grote mate van
overheidsregulering die maar zeer beperkt ruimte laten voor marktwerking.
Wel bestaat het voornemen deze regulering gedeeltelijk af te bouwen en te
vervangen door marktprikkels zodat de aanbieders in bedoelde sectoren door
gereguleerde competitie worden aangespoord tot grotere efficiency. De Mededingingswet
komt in beeld als de aanbieders in die sectoren deze marktprikkels
trachten te ontgaan door het maken van onderlinge afspraken, misbruik van
economische macht of marktverstorende fusies. In die gevallen zal dit wetsvoorstel
bijdragen tot meer marktwerking. Voorts wil ik graag wijzen op een recent
verschenen studie over het openbaar vervoer naar de mogelijke baten van meer
marktwerking in deze sector. Het betreft het onderzoek «Marktwerking
in het openbaar vervoer» van Van der Velde, Van Reeven en Sleuwaegen,
dat in opdracht van mijn ministerie en met medewerking van het Ministerie
van Verkeer en Waterstaat is uitgevoerd. Uit internationale vergelijking blijkt
dat introductie van marktwerking heeft geleid tot aanzienlijke efficiëntieverbeteringen
(daling van 40% van de kosten per buskilometer) en tot gemiddeld méér
openbaar vervoer (toename van de buskilometers van 21%). Uit een stedenvergelijking
van York (Groot-Brittannië) en Den Bosch blijkt dat bij een iets beter
openbaar vervoersaanbod in York en bij vrijwel gelijke tarieven de overheidsbijdrage
in York slechts 20% is van die in Den Bosch (jaarlijks f 3,1 mln. versus
f 15,9 mln.).Over volksgezondheid zijn weinig vergelijkbare studies bekend. Wel is
er in het kader van de Interdepartementale Werkgroep Geneesmiddelendistributie
met medewerking van de sector berekend dat gebrekkige marktwerking bij de
distributie van geneesmiddelen leidt tot tenminste f 300 mln. aan zogenaamde
kortingen en bonussen voor apothekers en dus tot te hoge collectieve lasten.
Recent onderzoek in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn,
en Sport geeft aan dat dit bedrag na inwerkingtreding van de Wet geneesmiddelenprijzen
niet noemenswaardig lijkt te zijn gedaald. Hier zijn door introductie van
marktwerking dus nog forse besparingen mogelijk. Het kabinet werkt aan de
uitwerking van de voornemens hiertoe. Een ander voorbeeld is de kraamzorg.
Na het toelaten van nieuwe organisaties tot deze «markt» zijn
in sommige regio's de tarieven met 15% gedaald. De kraamzorg is daarmee voor
zover mij bekend de enige sector in de volksgezondheid met lagere tarieven
dan de door het Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg toegestane maximumtarieven,
en vormt daarmee een voorbeeld dat alleszins navolging verdient.De leden van de fractie van D66 vroegen zich af of samenwerking die in
het milieu juist gewenst is door het wetsvoorstel niet onmogelijk wordt gemaakt.
Indien ten behoeve van verbetering van het milieu samenwerking noodzakelijk
is, dan zal een afweging moeten worden gemaakt tussen de ernst van de eventuele
mededingingsbeperking die daarbij optreedt en de milieubelangen die in het
spel zijn. De wet biedt daarvoor voldoende mogelijkheden in de toepassing
van de criteria die in artikel 17 zijn vermeld. Zoals bekend zijn deze criteria
ontleend aan artikel 85, derde lid, van het EG-Verdrag. Uit de jurisprudentie
van het Hof van Justitie van de EG en de Europese beschikkingenpraktijk blijkt
dat deze criteria voldoende ruim zijn om ook de doelstellingen van ander beleid
te omvatten, zonder dat die doelstellingen in dat verdragsartikel expliciet
genoemd worden.In het XXVe Verslag over het mededingingsbeleid (1995) van de Commissie
(Hoofdstuk I, paragraaf E, pagina 33) wordt nader ingegaan op de wijze waarop
de Commissie het mededingingsbeleid wil toepassen op milieugebied en met name
op convenanten.Convenanten tussen een sector en de overheid worden door de Commissie
beschouwd als oplossingen die minder bureaucratisch en soepeler zijn dan traditionele
benaderingen zoals regulering. De Commissie weegt bij het onderzoek van individuele
zaken de mededingingsbeperkingen die voortvloeien uit de overeenkomst af tegen
de doelstellingen op milieugebied die met de overeenkomst kunnen worden verwezenlijkt,
met gebruikmaking van het evenredigheidsbeginsel overeenkomstig artikel 85,
derde lid, EG-Verdrag. Verbetering van de toestand van het milieu wordt in
voorkomende gevallen beschouwd als een element dat bijdraagt
tot de verbetering van de productie of de distributie en tot de bevordering
van de economische en technische vooruitgang. Een belangrijk afwegingspunt
is daarbij de toegang van derden tot een systeem en de mogelijkheid dat als
gevolg van overeenkomsten een product uit de markt wordt geweerd. De Commissie
geeft bovendien aan dat zij in beginsel negatief staat tegenover multilateraal
vastgestelde prijzen of tarieven als gevolg van dergelijke overeenkomsten.Uit een en ander blijkt derhalve dat – zoals ik ook reeds had aangegeven
in mijn brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal over
ontheffingen (kamerstukken II 24 707, nr. 35) – dat het wetsvoorstel
voldoende ruimte biedt om rekening te houden met milieudoelstellingen.De leden van de SGP-fractie, van de RPF-fractie en van de GPV-fractie
vroegen of het juist is dat 90% van de ondernemingen die zijn aangesloten
bij verticale samenwerkingsvormen, onder een groepsvrijstelling valt dan wel
een ontheffing krijgt.Ik wijs er op dat voor die verticale samenwerkingsvormen EG-vrijstellingen
zijn vastgesteld juist om te voorkomen dat voor die op zichzelf nuttige vormen
van samenwerking op grote schaal ontheffingsaanvragen zouden worden ingediend,
die afgehandeld zouden moeten worden. Er bestaat echter geen inzicht in het
aantal verticale mededingingsafspraken dat onder de EG-groepsvrijstellingen
valt en daarmee dus ook niet in het aantal daarbij betrokken ondernemingen.
Omdat het om verticale samenwerkingsvormen gaat die in alle EU-lidstaten op
grote schaal voorkomen, mag worden aangenomen dat ook het aantal ondernemingen
dat van die vrijstellingen profiteert aanzienlijk is. Alle EG-vrijstellingen
en EG-ontheffingen zullen in de nieuwe Mededingingswet doorwerken. Uitgangspunt
is immers dat de nieuwe wet niet coulanter, maar ook niet strenger zal zijn
dan de EG-mededingingsregels. Die vormen van samenwerking voldoen aan de vrijstellings-
en ontheffingscriteria van de EG-mededingingsregels en daarmee dus ook aan
die van de nieuwe Mededingingswet, aangezien die aan de EG-mededingingsregels
zijn ontleend. Die doorwerking draagt ook bij tot beperking van de administratieve
lasten voor het bedrijfsleven en voor de overheid, omdat ondernemingen voor
die mededingingsafspraken op basis van de nationale mededingingswetgeving
geen ontheffing behoeven aan te vragen.Voorts werd door de hier aan het woord zijnde leden gevraagd of het aanvragen
van vrijstellingen en ontheffingen bij de Commissie van de EG niet een grote
administratieve belasting met zich meebrengt voor ondernemingen. Er bestaat
een verschil tussen een ontheffing (individueel) en een vrijstelling (groepsgewijs/generiek).
Het instrument van de groepsvrijstellingen biedt de mogelijkheid om een vrijstelling
te verlenen voor een categorie van vergelijkbare overeenkomsten waarvan wordt
aangenomen dat hun voordelen voor de concurrentie zwaarder wegen dan hun effecten
die schadelijk zijn voor de concurrentie. Indien een overeenkomst aan de voorwaarden
van zo'n groepsvrijstelling voldoet is de overeenkomst vrijgesteld. Een aanvraag
om een ontheffing is dan niet meer nodig. Groepsvrijstellingen ontlasten dus
zowel de ondernemingen als de mededingingsautoriteit. Indien een overeenkomst
niet valt onder een van de groepsvrijstellingen en men wil toch de overeenkomst
uitvoeren, dan zal men een ontheffing moeten aanvragen. Dat brengt administratieve
lasten met zich mee. Dat is echter ook aanvaardbaar, omdat de Commissie van
de EG in een dergelijk geval de ontheffingsaanvraag moet beoordelen en dus
een afzonderlijke afweging moet maken.Hetzelfde geldt overigens voor de Nederlandse situatie.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de SGP-fractie, van de RPF-fractie
en van de GPV-fractie of het juist is dat er op Europees niveau voorbereidingen
worden getroffen om de bestaande groepsvrijstellingen met betrekking
tot verticale regelingen te herzien, merk ik het volgende op. Begin dit jaar
heeft de Commissie een Groenboek betreffende verticale afspraken uitgebracht.
Dat houdt verband met het feit dat eind 1997 de geldigheidsduur van twee groepsvrijstellingen
die op verticale afspraken van toepassing zijn, verstrijken (die van alleen
verkoopovereenkomsten en die van exclusieve afnameovereenkomsten) en in 1999
ook de looptijd van de franchise-groepsvrijstelling verstrijkt. Daarnaast
is het zo dat er zich op het gebied van de distributiemethoden belangrijke
veranderingen hebben voorgedaan. De Commissie gaat nu bekijken of deze groepsvrijstellingen
verlengd moeten worden en, zo ja, of zij ook inhoudelijk gewijzigd moeten
worden. Deze wijziging kan zowel een verenging als een verruiming inhouden.Dat staat nog allemaal ter discussie. Omdat deze herzieningsoperatie vermoedelijk
nog een aantal jaren zal duren, zullen in elk geval de twee groepsvrijstellingen
die dit jaar verstrijken tot eind 1999 worden verlengd.De leden van de fracties van de SGP, de RPF en het GPV constateerden dat
er wel EG-groepsvrijstellingen zijn voor exclusieve distributie en franchising,
maar niet voor selectieve distributie. Zij vroegen of dat geen discriminatie
is tussen de verschillende distributievormen. Ik stel voorop dat elke distributievorm
zijn eigen kenmerken heeft. De groepsvrijstellingen houden daar rekening mee
en men kan daarom spreken van het leveren van maatwerk. Voorts wijs ik er
op dat selectieve distributie-overeenkomsten, als zij betrekking hebben op
technisch hoog ontwikkelde producten en alleen louter kwalitatieve criteria
bevatten die objectief worden toegepast, niet als mededingingsbeperkingen
worden beschouwd in de zin van artikel 85, eerste lid, van het EG-Verdrag.
Een EG-groepsvrijstelling voor die selectieve distributie-overeenkomsten is
dan ook niet nodig en van discriminatie tussen die soorten verticale mededingingsafspraken
is geen sprake. Dat onderscheid wordt op zichzelf overgenomen in het wetsvoorstel.
Het verbod van mededingingsafspraken in artikel 6 van het wetsvoorstel is
ontleend aan en moet op dezelfde wijze worden uitgelegd als artikel 85, eerste
lid, van het EG-Verdrag en alle EG-groepsvrijstellingen werken door in het
wetsvoorstel.De leden van de fracties van de SGP, de RPF en het GPV waren van mening
dat het meten van marktaandeel een meer voor de hand liggende methode is bij
de bepaling van afspraken die onder de bagatelgrens vallen. Tevens vroegen
zij zich af waarom niet de EG-systematiek wordt gevolgd. Marktaandeel is inderdaad
theoretisch gezien een veel zuiverder maat om de macht die een aantal bedrijven
via een afspraak op de markt kan uitoefenen te meten. Om twee redenen heb
ik van dat criterium afgezien. De eerste reden is dat het hier gaat om een wettelijke vrijstelling, die
ten doel heeft mededingingsafspraken vrij te stellen die vanuit een oogpunt
van het Nederlandse mededingingsbeleid van duidelijk ondergeschikte betekenis
zijn. Deze wettelijke vrijstelling werkt rechtstreeks en dient dan ook zo
duidelijk mogelijk aan te geven wanneer een afspraak aan de criteria voldoet.
Marktaandeel is vanuit dat uitgangspunt geen geschikt criterium, omdat er
niet op voorhand een duidelijke definitie valt te geven van hetgeen als de
relevante markt moet worden beschouwd. Ik wijs hier op de afbakening van zowel
de relevante productmarkt als de relevante geografische markt. De gekozen
benadering, waarbij een helder criterium in de vorm van een maximale gezamenlijke
omzet en een maximum aantal deelnemers wordt gehanteerd, kent deze onduidelijkheden
niet.De tweede reden ligt in het verlengde daarvan. Bij de bagatelvoorziening
gaat het om kleine bedrijven, waarvoor marktaandeel een moeilijk te hanteren
begrip zal zijn. Omzet en aantal deelnemers daarentegen zijn bij de betrokken
bedrijven bekend en door de uitvoeringsinstantie ook eenvoudig te verifiëren.
Daarmee is de administratieve belasting voor die bedrijven en voor de overheid
ook geringer. De EG-bagatelvoorziening, waarbij marktaandeel gecombineerd wordt met
een omzetgrens, is niet vergelijkbaar met de wettelijke vrijstelling zoals
in het wetsvoorstel opgenomen. Ten eerste is de EG-bagatelbekendmaking geen
wettelijke vrijstelling doch een beleidsregel ter uitwerking van het merkbaarheidsvereiste
van artikel 85, eerste lid, EG-Verdrag. Alsdan is het vereiste van ondubbelzinnigheid
in de criteria minder dwingend. Ten tweede gaat het bij afspraken die onder
de werking van artikel 85 van het EG-Verdrag vallen om beduidend grotere bedrijven,
die dan ook beter in staat zijn om een veel minder helder afgebakend begrip
als marktaandeel te hanteren.De leden van de fracties van de SGP, de RPF en het GPV vroegen of het
juist is dat de mededingingsautoriteit na 2 of 3 jaar onafhankelijk wordt.
Ik heb hiervoor al aangegeven dat ik in beginsel positief sta tegenover de
gedachte, dat de mededingingsautoriteit na enige jaren een zelfstandig bestuursorgaan
wordt. De ervaringen van de komende jaren zullen evenwel bepalend moeten zijn
voor een beslissing daaromtrent. Ik heb toegezegd de uitvoeringsstructuur
van de wet na drie jaar te zullen evalueren en over de uitkomsten van die
evaluatie met de Tweede en Eerste Kamer te willen overleggen. Als dan inderdaad
besloten wordt de wet te doen uitvoeren door een zelfstandig bestuursorgaan,
zal een daartoe strekkende wetswijziging worden voorbereid.Voorts vroegen de leden van de SGP-fractie, van de RPF-fractie en van
de GPV-fractie of het juist is dat men ook in Europa wil streven naar een
onafhankelijke mededingingsautoriteit. Ik merk op dat Duitsland een groot
pleitbezorger is voor een onafhankelijk Europees kartelbureau en ook graag
zou zien dat dit punt op de agenda komt voor de komende Intergouvernementele
Conferentie. Tot nu toe staat het onderwerp van een onafhankelijk Europees
kartelbureau echter niet op de agenda.Duitsland staat betrekkelijk alleen in zijn wens voor een dergelijk onafhankelijk
orgaan.Daarom ben ik van mening dat het te prematuur is om te spreken over een
streven naar een onafhankelijk orgaan op Europees niveau.De leden van de vaste commissie voor Economische Zaken vroegen ten slotte
of de benoeming van de directeur-generaal van de mededingingsautoriteit is
geschied onder voorbehoud van aanvaarding van de nieuwe Mededingingswet door
de Eerste Kamer. Ik streef ernaar te voorkomen dat, na de uiteindelijke aanvaarding
van het wetsvoorstel, de inwerkingtreding van de Mededingingswet nog geruime
tijd op zich zou moeten laten wachten. In verband hiermee leek het mij niet
gewenst om met de opbouw van de mededingingsautoriteit pas te beginnen nadat
de nieuwe wet in het Staatsblad zou zijn gepubliceerd. Dit brengt met zich
mee dat bepaalde beslissingen moeten worden genomen en dat ook zekere verplichtingen
moeten worden aangegaan. Hierdoor wordt bereikt dat de wet binnen afzienbare
tijd na de aanvaarding ervan daadwerkelijk in werking kan treden. De benoeming
van een directeur-generaal is naar mijn mening een van de beslissingen die
noodzakelijk zijn om de oprichting van de mededingingsautoriteit doeltreffend
voor te bereiden. Het is immers zeer wenselijk dat de functionaris die aan
de nieuwe organisatie leiding moet geven bij de vormgeving daarvan ten nauwste
wordt betrokken. Ik hoop dan ook dat u er begrip voor heeft dat de benoeming
van de directeur-generaal reeds nu heeft plaatsgevonden en dat het maken van
het genoemde voorbehoud in dat kader niet goed mogelijk is. Mocht het wetsvoorstel
door uw kamer niet worden aanvaard dan betekent dit dat het Ministerie van
Economische Zaken de financiële en arbeidsrechtelijke consequenties zal
moeten dragen van de aanstelling van de directeur-generaal.De Minister van Economische Zaken,G. J. Wijers 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19961997-24707-232b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl