Staatkundige, bestuurlijke en staatsrechtelijke vernieuwing; Brief minister en staatssecretaris bij het kabinetsstandpunt inzake de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21427, nr. 111

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

26-09-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

21427 nr. 111

15-09-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam1. Inleiding a. discussie vernieuwing bestuurlijke organisatieb. probleemstelling en uitgangspuntenc. aard en inhoud van dit kabinetsstandpunt2. Hoofdlijnen vernieuwing bestuurlijke organisatie a. uitkomsten overleg- en adviesrondeb. hoofdpunten vernieuwing bestuurlijke organisatiec. samenvatting acties en planning3. Uitvoering Kaderwet: stadsprovincies of herindeling
en herverdeling van taken a. inleidingb. stadsprovinciesc. de Hollanden en de randstadd. perspectief vijf Kaderwetgebieden: evaluatie, criteria
en alternatieven4. Herverdeling van regionale taken5. Beleidskader gemeentelijke herindeling6. Intergemeentelijke samenwerkingBIJLAGE 1 EVALUATIE KADERWETGEBIEDEN: CRITERIA EN STAPPEN stap 1: beschrijving regionale en stedelijke problematieka. ruimtelijke en infrastructurele vraagstukkenb. omvang en aard van regionaal-economische problemen
en kansenc. omvang en aard van grootstedelijke problematiekstap 2: evaluatie ROL-bestuurd. beschrijving en analyse van ROL-bestuurstap 3: beschrijving alternatieven definitieve bestuurlijke
organisatiee. instelling stadsprovincief. gemeentelijke herindeling: met name versterking centrumgemeentenstap 4: toetsing alternatieven door kabinetg. oplossingsvermogen en effectiviteith. algemene bestuurlijke toetspunteni. relatie met de bestuurlijke omgevingj. financiële consequentiesafspraken procedure en taakverdelingBIJLAGE 2 HERVERDELING VAN REGIONALE TAKEN, EEN INVENTARISATIE 1. Uitgangspunt vernieuwing bestuurlijke organisatie2. Opzet van de inventarisatie3. De uitkomst van de inventarisatie4. Aanpak en planning van de herverdeling5. Project Bestuurlijke Vernieuwing Friesland6. Inventarisatie van regionale taken 6.1. Wettelijk verplichte samenwerking of functioneel
bestuur en/of rechtstreekse toedeling van middelen aan samenwerkingsverbanden
of functioneel bestuur Fysieke sector ad.a. Milieu algemeen Taakinhoud:Keuze:Wetgeving/financiën:ad.b. Afvalstoffen TaakinhoudKeuzeWetgeving en financiënad.c.BWS/BLS Taakinhoud:KeuzesWetgeving en financiënad.d. Verkeer en Vervoer Taakinhoud:Keuze:Wetgeving en financiën:Sociaal-economische sector ad.e. arbeidsvoorziening Taakinhoud:KeuzeWetgeving en financiënad.f. Sociale werkvoorziening(WSW) Taakinhoud:KeuzeWetgeving en financiënad.g. volwasseneneducatie Taakinhoud:Keuze:Wetgeving en financiën:ad.h. regionale meldcentra schooluitval Taakinhoud:KeuzeWetgeving en financiënad.i. distributiekringen Taakinhoud:KeuzeWetgeving en financiënSector Veiligheid ad.j. Politie Taakinhoud:Keuze:Wetgeving en financienad.k. Regionale brandweer/rampenbestrijding Taakinhoud:Keuze:Wetgeving en financienWelzijn en volksgezondheid ad.l. CPA/ambulancevervoer Taakinhoud:KeuzeWetgeving en financiënad.m. Maatschappelijke opvang/sociale pensions TaakinhoudKeuze:Wetgeving en financiënad.n. Ambulante verslavingszorg Taakinhoud:Keuze:Wetgeving en financiën6.2. Overige regionale taken ad.o. recreatieschappen TaakinhoudKeuzeWetgeving en financiënad.p. GGD TaakinhoudKeuzeWetgeving en financiënad.q. Schoolbegeleidingsdiensten TaakinhoudKeuzeWetgeving en financiën6.3. Kamers van Koophandel ad.r. Kamers van Koophandel TaakinhoudKeuzeWetgeving en financiënBIJLAGE 3 BELEIDSKADERGEMEENTELIJKHERINDELINGSBELEID 1. Inleiding2. Aanpassing beleidskaderBeleidskadergemeentelijk herindelingsbeleidToelichting op enkeleuitgangspunten3.Wijziging van de wettelijke procedure
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21427Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 93 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 427Staatkundige, bestuurlijke en staatsrechtelijke vernieuwingnr. 111BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 15 september 1995Hierbij bieden wij u het kabinetsstandpunt inzake de vernieuwing van de
bestuurlijke organisatie aan. Het standpunt vormt een vervolg op en uitwerking
van de notitie Uitgangspunten vernieuwing bestuurlijke organisatie die wij
u op 13 maart jl. toezonden (21 427, nr. 107).De Minister van Binnenlandse Zaken,H. F. DijkstalDe Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,A. G. M. van de Vondervoort 1. Inleiding a. discussie vernieuwing bestuurlijke organisatieIn de afgelopen periode is er in bestuurlijk Nederland een uitgebreide
discussie gevoerd over de verdere vernieuwing van de bestuurlijke organisatie.
Het kabinet heeft die discussie bewust aangezwengeld, onder andere door het
uitbrengen van de notitie Uitgangspunten vernieuwing bestuurlijke organisatie
van 13 maart 1995.De discussie over de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie is verder
aangewakkerd door de uitslag van de referenda in Amsterdam en Rotterdam over
de splitsing van deze steden in relatie tot de vorming van een stadsprovincie.
Ook de behandeling van de herindelingsvoorstellen rond Den Bosch in de Eerste
Kamer toonde aan dat duidelijkheid over de beleidslijnen voor de vernieuwing
van de bestuurlijke organisatie, in het bijzonder voor gemeentelijke herindeling
dringend gewenst zijn. b. probleemstelling en uitgangspuntenHet kabinet heeft in de uitgangspuntennotitie van 13 maart 1995 aangegeven
dat de toename in aantal en gewicht van regionale hulpstructuren een aantasting
vormt van de hoofdstructuur van het openbaar bestuur. Te veel taken worden
daardoor onttrokken aan directe democratische legitimatie en vallen buiten
een integrale afweging. Hierdoor dreigt een vierde bestuurslaag tussen gemeenten
en provincies te ontstaan. Het kabinet kiest voor een herstel van het primaat
van de bestuurlijke hoofdstructuur, omdat in de drie bestuurslagen –
gemeenten, provincies en rijk – integraal en direct democratisch gelegitimeerd
bestuur plaats vindt. Daardoor zullen gemeenten en provincies worden versterkt.Naast deze algemene lijn onderkent ook dit kabinet dat de regionale en
grootstedelijke vraagstukken in enkele stedelijke gebieden een bijzondere
aanpak vergen. De kansen, maar ook de opeenstapeling van problemen, overstijgen
in deze gebieden de grenzen en mogelijkheden van de gemeenten, terwijl ook
de provincies qua schaal noch qua taken en bevoegdheden in staat zijn om deze
kansen en problemen op te pakken. Een ingrijpende bestuurlijke reorganisatie
acht het kabinet in enkele grootstedelijke gebieden dan ook nodig.Het kabinet hecht eraan er nog eens op te wijzen dat veranderingen in
de bestuurlijke organisatie niet meer zijn dan een middel om te
komen tot een beter functionerend bestuur, met als uiteindelijk doel een effectievere aanpak van maatschappelijke problemen en een goede
uitvoering van de overheidstaken. In het vuur van de discussies die over dit
onderwerp worden gevoerd, lijkt het weleens alsof vernieuwing van het bestuur
een doel op zich is. Dit kan en mag niet het geval zijn. Een adequate bestuurlijke
organisatie, optimaal toegerust zowel qua instrumenten als qua schaal, blijft
een middel om de democratisch bepaalde doelen te verwezenlijken. c. aard en inhoud van dit kabinetsstandpuntUit de overleg- en adviesronde over de uitgangspuntennotitie is gebleken
dat er brede overeenstemming bestaat over de uitgangspunten voor de vernieuwing
van de bestuurlijke organisatie. Het kabinet acht de tijd dan ook rijp om
op basis van die uitgangspunten een aantal keuzes te maken en een duidelijk
traject uit te zetten. Deze duidelijkheid komt tegemoet aan de roep om een
heldere koers, een stevig tempo en een strakke regie van de vernieuwing van
de bestuurlijke organisatie door het rijk.Tegelijkertijd beseft het kabinet dat, ook bij een snelle besluitvorming,
zorgvuldige bestuurlijke procedures in acht moeten worden genomen. In deze notitie wordt het kabinetsbeleid ten aanzien van de vernieuwing
van de bestuurlijke organisatie uiteen gezet. Daartoe worden in de volgende
paragraaf de hoofdlijnen van het beleid geschetst. Vervolgens worden in de
paragrafen 3 tot en met 6 de verschillende onderdelen van het beleid uitgewerkt.
Daarbij wordt ook ingegaan op enkele hoofdpunten uit de reacties op de uitgangspuntennotitie
van het kabinet van 13 maart jl.Als bijlagen bij deze notitie zijn bijgevoegd een notitie met criteria
en stappen met betrekking tot de evaluatie van de Kaderwetgebieden (bijlage
1), een inventarisatie van regionale taken die in aanmerking kunnen komen
voor herverdeling over gemeenten en provincies (bijlage 2) en het nieuwe beleidskader
voor gemeentelijke herindeling (bijlage 3). 2. Hoofdlijnen vernieuwing bestuurlijke organisatie a. uitkomsten overleg- en adviesrondeVelen hebben gebruik gemaakt van de mogelijkheid schriftelijk te reageren
op de uitgangspuntennotitie van het kabinet. Er zijn reacties binnengekomen
van de zeven Kaderwetgebieden, vijf provincies, 14 samenwerkingsverbanden,
ongeveer 150 gemeenten, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het
Interprovinciaal Overleg (IPO), de Raad voor het binnenlands bestuur (Rbb),
de Raad voor de ruimtelijke ordening (Raro), de Koninklijke Nederlandse Brandweervereniging
(KNBV) en de Unie van Waterschappen. Op 22 juni zijn de op dat moment beschikbare
schriftelijke reacties aan de Tweede Kamer toegezonden.De bewindslieden van Binnenlandse Zaken hebben voorts overleg gevoerd
met de zeven Kaderwetgebieden, de stuurgroep bestuurlijke vernieuwing Friesland,
de VNG, het IPO en de Unie van Waterschappen. Daarnaast is de vernieuwing
van de bestuurlijke organisatie in de afgelopen maanden natuurlijk onderwerp
van gesprek geweest bij diverse werkbezoeken, conferenties en andere gelegenheden
waar bestuurders elkaar treffen.Het kabinet is allen die actief hebben bijgedragen aan de discussie over
de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie daarvoor zeer erkentelijk.
Het voert te ver in deze notitie afzonderlijk in te gaan op alle reacties
op de uitgangspuntennotitie. Dit neemt niet weg dat alle reacties zijn meegewogen
bij de standpuntbepaling van het kabinet. In deze notitie zal bij de uitwerking
van verschillende onderdelen worden ingegaan op adviezen, opmerkingen en voorstellen
die het kabinet van belang acht.Uit de overleg- en adviesronde blijkt dat de algemene uitgangspunten van
het kabinet voor de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie, zoals verwoord
in de notitie van 13 maart 1995, breed worden onderschreven. Het kabinet is
dan ook gesterkt in zijn opvatting dat deze uitgangspunten richtinggevend
dienen te zijn voor de verdere vernieuwing van de bestuurlijke organisatie.In veel reacties op de uitgangspuntennotitie wordt gevraagd om helderheid
over het perspectief voor de bestuurlijke organisatie. De VNG voegt daaraan
toe dat een sterke regie van rijkszijde en een strak tijdschema nodig zijn
om de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie verder te brengen.Bij de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie is er steeds een spanning
tussen enerzijds de wens om in overleg met verschillende besturen, via een
procesmatige en gedifferentieerde aanpak en met ruimte voor initiatieven van
onderop te komen tot vernieuwing en anderzijds de wens om snel duidelijkheid
te hebben over het perspectief en voortgang te boeken. In de afgelopen jaren,
met name in het BoN-proces heeft de nadruk gelegen op de eerste benadering:
een gedifferentieerde, gezamenlijke aanpak. Voordeel hiervan is
dat er een breed draagvlak ontstaat voor vernieuwingen. Nadeel is echter dat
de vernieuwingen niet steeds even snel gaan; dat er lang onzekerheid bestaat
over het eindperspectief en dat bepaalde keuzes, waarover geen overeenstemming
bereikt kan worden, steeds weer vooruit worden geschoven.Het kabinet is van mening dat het nu wenselijk en mogelijk is duidelijk
richting te geven aan de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie en te
komen tot een versnelling van de besluitvorming, waarbij op korte termijn
(uiterlijk in de tweede helft van 1996) voor alle besturen en regio's duidelijkheid
moet ontstaan over het eindperspectief. Dit maakt het mogelijk in deze kabinetsperiode
de uitvoering van deze besluiten te realiseren, dan wel in een vergevorderd
stadium te brengen. In dit proces hecht ook dit kabinet grote waarde aan overleg
met en inbreng van de betrokken besturen. Er kan echter geen misverstand over
bestaan dat uiteindelijk kabinet en parlement de besluiten over de inrichting
van het bestuur moeten nemen.Alvorens in de volgende paragrafen per onderdeel het kabinetsstandpunt
uit te werken, worden hieronder de hoofdlijnen weergegeven. b. hoofdpunten vernieuwing bestuurlijke organisatieDe grondwettelijke structuur van gemeenten, provincies en rijk vormt de
basis van het Nederlandse openbaar bestuur. Waar mogelijk dienen bestuurstaken
in deze structuur te worden ingepast, omdat daarmee een integrale afweging
en directe democratische legitimatie verzekerd zijn. Hulpstructuren in aanvulling
op de hoofdstructuur zullen altijd nodig blijven, maar zij mogen de hoofdstructuur
niet aantasten. Dit betekent dat hulpstructuren ofwel uiteindelijk ondergeschikt
moeten zijn aan de hoofdstructuur (bijvoorbeeld ondergeschikt aan de gemeenten
in de vorm van verlengd lokaal bestuur op basis van de Wet gemeenschappelijke
regelingen), ofwel van tijdelijke aard zijn.De Nederlandse bestuursstructuur behoeft in zijn essentie geen aanpassing.
Wel zijn in antwoord op maatschappelijke ontwikkelingen aanpassingen noodzakelijk
van de taakverdeling tussen de bestuurslagen en in bepaalde gevallen ook van
schaal en grenzen van gemeenten en provincies. Deze aanpassingen doen echter
niet af aan het uitgangspunt dat de basisstructuur van ons bestuur voldoet. Aanpassingen van de taakverdeling zijn in verschillende opzichten noodzakelijk.Ten eerste zijn bijzondere aanpassingen in de taakverdeling
nodig in de regio's Rotterdam en Amsterdam. In deze regio's zijn de omvang
en de aard van de regionale opgaven zodanig, dat een herverdeling van taken
tussen bestuurslagen ten gunste van een sterker stadsprovinciaal bestuur nodig
is. In hoeverre dit ook in de andere stedelijke gebieden die onder de Kaderwet
bestuur in verandering vallen de aangewezen oplossing is zal binnen een jaar
duidelijk moeten worden. Ten tweede zijn ook algemene aanpassingen in de taakverdeling
noodzakelijk. Met het oog op een versterking van het primaat van de drie hoofdbestuurslagen
in het hele land, dienen taken die door het rijk zijn ondergebracht in regionale
hulpstructuren (intergemeentelijke samenwerking en functionele regio's) te
worden herverdeeld over gemeenten en provincies. Zo ontstaat in principe in
het hele land een uniforme taaktoedeling door het rijk aan provincies en gemeenten.
De stadsprovincies vormen daarop een uitzondering. Het kabinet hanteert daarbij
het uitgangspunt dat in Nederland niet meer dan twee soorten provincies zullen
bestaan. Dat betekent dat, afgezien van specifiek regionale regelingen, de
stadsprovincies op hoofdlijnen gelijk zullen zijn.Binnen de overigens uniforme taaktoedeling aan provincies en gemeenten,
kunnen binnen provincies bepaalde taken aan gemeenten met een belangrijke
centrumfunctie worden gedecentraliseerd.Ten slotte is het rijksbeleid er met nadruk op gericht om in het verlengde van de herverdeling van regionale taken ook verdere decentralisatie
van rijkstaken naar gemeenten en provincies te bevorderen.In samenhang met deze aanpassingen in de taakverdeling tussen bestuurslagen,
zijn ook aanpassingen van de schaal van het bestuur (grenzen van
provincies en gemeenten) om verschillende redenen noodzakelijk.Voor wat betreft de schaal en grenzen van provincies zal in
ieder geval in de regio's Rotterdam en Amsterdam het provinciale bestuur niet
alleen qua taken, maar ook qua schaal worden afgestemd op de schaal van de
regionale en grootstedelijke opgaven in die gebieden. Dit betekent de instelling
van ten minste twee stadsprovincies en dus voor deze provincies een schaalverkleining.
Voor de andere vijf stedelijke gebieden die op basis van de Kaderwet bestuur
in verandering onlangs een tijdelijk regionaal bestuur hebben ingesteld, wil
het kabinet in de tweede helft van 1996 een besluit nemen over het definitieve
bestuurlijke perspectief. Daartoe worden nu reeds criteria geformuleerd die
bij de evaluatie medio 1996 zullen gelden en zullen in de komende tijd, onder
andere in overleg met de gebieden, alternatieven worden uitgewerkt voor de
vorming van een stadsprovincie, in de vorm van varianten voor gemeentelijke
herindeling in combinatie met de herverdeling van de regionale taken. Deze
procedure is erop gericht om in de tweede helft van 1996 op basis van een
open evaluatie een serieuze en gedegen afweging te maken, op basis waarvan
het kabinet (en vervolgens het parlement) kan beslissen of het perspectief
van de stadsprovincie daadwerkelijk kan worden gerealiseerd dan wel of een
alternatieve oplossing moet worden gekoen.Om dit traject te kunnen doorlopen worden zo mogelijk met de gebieden
afspraken gemaakt over een vervroegde evaluatie (zomer 1996). Het kabinet
gaat ervan uit dat de gebieden hieraan actief zullen meewerken, omdat iedereen
gebaat is bij duidelijkheid op afzienbare termijn. Indien echter deze afspraken
niet gemaakt kunnen worden, zal het kabinet een wijzigingsvoorstel van de
Kaderwet indienen om versnelde evaluatie en besluitvorming mogelijk te maken.De voorbereidingen voor het wetsvoorstel stadsprovincie Haaglanden zullen
worden voortgezet.Er zijn voor het kabinet op dit moment geen dwingende redenen om initiatieven
te nemen om de schaal en grenzen van de provincies ingrijpend te wijzigen,
afgezien van de vorming van de stadsprovincies. Dit neemt overigens niet weg
dat in incidentele gevallen wijzigingen van provinciegrenzen nodig kunnen
zijn waar deze een belemmering vormen voor het integraal besturen van een
samenhangend gebied. De provincies kunnen daartoe vanzelfsprekend het initiatief
nemen.Ten aanzien van de schaal van gemeenten geldt in algemene zin
dat de omvang en begrenzing van een gemeente zodanig moeten zijn, dat een
gemeente in staat is het lokale takenpakket nu en in de toekomst volwaardig
uit te kunnen voeren. Gemeenten moeten in staat zijn op lokaal niveau integraal
te besturen. Het gemeentelijke herindelingsbeleid is erop gericht de bestuurskracht
van het lokale bestuur te vergroten. Schaalvergroting van gemeenten is daartoe
in veel gevallen aan de orde, zonder dat hiervoor een getalscriterium wordt
gehanteerd. Het kabinet geeft hierbij in het bijzonder aandacht aan gemeenten
in stedelijke gebieden en gemeenten met een centrumfunctie. Deze gemeenten
moeten in staat worden gesteld hun functie naar behoren te vervullen en hebben
daartoe in veel gevallen meer ruimte nodig.Specifiek voor de centrumgemeenten in de stadsprovincies geldt dat schaalverkleining
van deze gemeenten aan de orde kan zijn. Het kabinetsbeleid voor de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie
is vooral gericht op versterking van het bestuur door middel van aanpassingen
van de taakverdeling tussen de bestuurslagen en aanpassingen van de schaal
en grenzen van gemeenten en provincies. Het spreekt voor zich dat veel meer
factoren van invloed zijn op de kwaliteit en bestuurskracht van gemeenten
en provincies, zoals terecht door veel gemeenten in reactie op de uitgangspuntennotitie
is opgemerkt. Daarbij kan gedacht worden aan de kwaliteit van bestuurders
en van de ambtelijke organisatie en de bestuurscultuur. Deze aspecten zijn
in belangrijke mate een zaak van gemeenten, provincies en de rijksoverheid
zelf, en zijn ook bij veel gemeenten, provincies en ministeries onderwerp
van bijzondere activiteiten en projecten, bijvoorbeeld in het project «Provincies
van de toekomst» van het IPO. Voor wat betreft de aanpak van grootstedelijke
problemen wijst het kabinet ook op de vormen van interactief bestuur die in
het kader van het grote-stedenbeleid zijn overeengekomen.Bij de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie gaat het vooral om
het scheppen van de organisatorische en instrumentele voorwaarden voor een
krachtig bestuur. c. samenvatting acties en planningSamengevat stelt het kabinet de volgende acties op het terrein van de
vernieuwing van de bestuurlijke organisatie voor: * herverdeling van taken
die door het rijk in regionale hulpstructuren zijn ondergebracht, over gemeenten
en provincies * schaalvergroting van gemeenten, in het bijzonder van gemeenten
met een centrumfunctie * afspraken maken met de Kaderwetgebieden over een
versnelde evaluatie (zomer 1996) opdat eind 1996 een definitief besluit kan
worden genomen over het bestuurlijke perspectief; indien deze afspraken niet
kunnen worden gemaakt zal de Kaderwet worden gewijzigd om versnelde evaluatie
mogelijk te maken * uitwerking van varianten voor gemeentelijke herindeling
in de vijf Kaderwetgebieden (in overleg met o.a. de gebieden), voor het geval
niet wordt gekozen voor het perspectief van een stadsprovincie * voorbereiding
van de nota's van wijziging inzake de stadsprovincie Rotterdam * overleg over
en vervolgens voorbereiding van de besluitvorming over de stadsprovincie Amsterdam
* voortzetting van de voorbereidingen voor het wetsvoorstel stadsprovincie
HaaglandenHet spreekt voor zich dat de uitvoering van deze acties een gezamenlijke
inspanning van alle betrokkenen vergt. Het kabinet rekent op de actieve medewerking
van betrokken besturen en van de VNG en het IPO. In de komende maanden (voor
1 januari 1996) zullen de hierboven beschreven acties worden uitgewerkt en
zullen waar nodig in overleg met de betrokken partijen afspraken worden gemaakt
over de planning en over de uitvoering. De bewindslieden van Binnenlandse
Zaken zullen de Tweede Kamer over de nadere afspraken en de invulling van
de planning begin 1996 berichten. 3. Uitvoering Kaderwet: stadsprovincies of herindeling
en herverdeling van taken a. inleidingHet kabinet is mede met het oog op de doorzichtigheid van het bestuur,
in principe voor een uniforme taaktoedeling aan provincies en gemeenten. Een
uitzondering hierop kan alleen worden gemaakt als de bestaande taakverdeling
en schaal van het bestuur aantoonbaar niet geschikt zijn om de kansen en problemen
waar het bestuur voor staat, adequaat aan te kunnen. Deze situatie kan zich
voordoen in de stedelijke gebieden en doet zich naar de mening
van het kabinet in ieder geval voor in de regio's Rotterdam en Amsterdam.
In die twee grootstedelijke gebieden is de vorming van een stadsprovincie
noodzakelijk. Het kabinet wil eind 1996 tot een gedegen en afgewogen definitief
oordeel komen over de vraag of in de overige vijf gebieden een stadsprovincie
nodig is voor een adequate aanpak van de regionale en stedelijke problemen
in deze gebieden, of dat voor het alternatief van een combinatie van versterking
van centrumgemeenten (door herindeling en decentralisatie van taken door de
provincie) en herverdeling van regionale taken moet worden gekozen. Het is
te vroeg om die beslissingen nu te kunnen nemen. Het kabinet acht het wel
van belang dat de beslissingen over het definitieve bestuurlijke perspectief
voor alle Kaderwetgebieden uiterlijk in 1996 worden genomen.Om een gedegen en goed onderbouwde afweging te kunnen maken zullen in
overleg met de gebieden als alternatief voor de stadsprovincie varianten voor
gemeentelijke herindeling worden uitgewerkt. Voorts zullen zo mogelijk afspraken
met de gebieden worden gemaakt over een versnelde evaluatie, zodat ook de
resultaten daarvan kunnen worden meegewogen bij de definitieve besluitvorming.
Ten slotte worden door het kabinet criteria en randvoorwaarden geformuleerd
die bij de uiteindelijke oordeelsvorming een rol zullen spelen.Hieronder worden de verschillende onderdelen van het voorgenomen beleid
nader uitgewerkt. b. stadsprovinciesHet kabinet is van mening dat in twee van de zeven stedelijke gebieden
die onder de Kaderwet bestuur in verandering vallen – te weten de regio's
Rotterdam en Amsterdam – de vorming van een sterk regionaal bestuur
in de vorm van een stadsprovincie in ieder geval wenselijk en noodzakelijk
is. Bij deze keuze is de omvang van de regionale en grootstedelijke problematiek
in deze regio's en de aanwezigheid van de mainports (haven en luchthaven)
doorslaggevend. Het kabinet is ervan overtuigd dat de huidige bestuurlijke
structuur onvoldoende mogelijkheden biedt om de kansen en problemen in deze
twee gebieden adequaat aan te kunnen pakken. De bestaande provincies zijn
qua schaal noch qua taken en bevoegdheden voldoende in staat een sterke regionale
regie te voeren en knopen door te hakken. In deze twee grootstedelijke gebieden
is dan ook een ingrijpende wijziging van de taakverdeling tussen de bestuurslagen
noodzakelijk evenals een aanpassing van de schaal en grenzen van het bestuur.De door sommigen aangedragen alternatieve bestuurlijke oplossingen voor
deze gebieden – zoals de vorming van agglomeratiegemeenten, het versterken
van intergemeentelijke samenwerking of een betere samenwerking tussen de bestaande
provincies en de grote steden – acht het kabinet ontoereikend om de
grootstedelijke vraagstukken goed aan te kunnen. In geen van deze oplossingen
wordt zowel een sterk bestuur op het niveau van de stadsregio als daarbinnen
een adequaat lokaal bestuur gerealiseerd. De alternatieven hebben naar de
mening van het kabinet bij lange na niet het probleemoplossende vermogen dat
het stadsprovinciemodel kan bieden. De stadsprovincie zoals het kabinet die
voor ogen heeft, kan op het terrein van de regionale economische politiek,
arbeidsmarktbeleid, de ruimtelijke ordening, infrastructuur en verkeer en
vervoer, beleid voeren en waar nodig uitvoeren, dat de hele regio ten goede
komt. Daarbinnen zijn gemeenten verantwoordelijk voor lokale vraagstukken
die het welzijn van de inwoners direct aangaan, zoals sociale voorzieningen,
onderwijs en de kwaliteit en inrichting van de leefomgeving.Voor het Kaderwetgebied Haaglanden heeft het kabinet, in aansluiting op
de wensen van de regio, eerder al in principe gekozen voor een stadsprovincie.
De benodigde wetgeving is in voorbereiding. Die voorbereidingen worden voortgezet.
Om volgend jaar voor Haaglanden de definitieve beslissing te kunnen nemen
worden voor deze regio, net als voor de vier andere Kaderwetgebieden, varianten
voor gemeentelijke herindeling uitgewerkt om te bezien of dit in deze regio,
gegeven de regionale en grootstedelijke opgaven, een alternatief kan zijn
voor de instelling van een stadsprovincie.Voor wat betreft Haaglanden en de stadsregio Rotterdam wordt met deze
keuze van het kabinet aangesloten bij de wens van de regio.Het regionaal orgaan Amsterdam (ROA) heeft na de negatieve uitslag van
het referendum in de gemeente Amsterdam uitgesproken verder te gaan met de
uitvoering van de Kaderwet en voorts een consultatieronde in het gebied te
houden, voordat nadere uitspraken over het gewenste bestuurlijke perspectief
worden gedaan.Ook de VNG is van mening dat het oplossen van de grootstedelijke problematiek
vraagt om een specifieke bestuurlijke oplossing.Het IPO is blijkens de nadere reactie op de uitgangspuntennotitie van
26 juli 1995 van mening, dat na de referenda in Amsterdam en Rotterdam het
draagvlak voor de stadsprovincie in de regio's Amsterdam, Rotterdam en Haaglanden
is verdwenen. Het IPO schetst als alternatieve oplossing voor de grootstedelijke
regio's een intensieve samenwerking tussen provincies en grote steden vanuit
een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor de problematiek. De provincies
zullen daarbij hun bestaande instrumentarium beter gaan benutten. Daarnaast
stelt het IPO voor om bepaalde, niet nader genoemde, bevoegdheden uit het
wetsontwerp-stadsprovincie Rotterdam aan alle provincies te geven.Het kabinet is het niet eens met de analyse van het IPO van de situatie
die na de referenda in Amsterdam en Rotterdam is ontstaan. In Haaglanden wordt
nog steeds gezamenlijk gewerkt aan de voorbereiding van de instelling van
een stadsprovincie Haaglanden. De stadsregio Rotterdam heeft na het referendum
uitgesproken dat de stadsprovincie Rotterdam er zonder vertraging moet komen.
Het ROA heeft hierover nog geen uitspraak gedaan. De constatering van het
IPO dat het draagvlak voor de stadsprovincie in deze regio's na de referenda
is verdwenen is dus onjuist.Los daarvan acht het kabinet de alternatieve oplossing zoals geschetst
door het IPO ontoereikend. Zoals gezegd is de schaal van de provincies Zuid-
en Noord-Holland niet toegesneden op de regionale en grootstedelijke problematiek
in tenminste de twee grootstedelijke regio's. Ook is de verdeling van taken
en bevoegdheden tussen gemeenten en de bestaande provincies ontoereikend om
de grootstedelijke en regionale problemen in die gebieden aan te kunnen pakken.Het kabinet is voorts van mening dat het toekennen van sommige van de
bevoegdheden die de stadsprovincie Rotterdam zal krijgen aan alle provincies
enerzijds in grote delen van het land niet nodig is en anderzijds voor tenminste
de twee grootstedelijke gebieden niet voldoende is. Concluderend wijst het
kabinet zowel de analyse als de geboden alternatieve oplossing van het IPO
voor de stadsprovincies af.Het kabinet heeft in de wetsvoorstellen voor de stadsprovincie Rotterdam
aangegeven hoe deze stadsprovincie er naar zijn mening uit moet zien. In het
debat met de Tweede Kamer over deze wetsvoorstellen, heeft het kabinet toegezegd
met wijzigingsvoorstellen te zullen komen. Aanleiding daarvoor is de standpuntbepaling
van het Rotterdamse gemeentebestuur in reactie op de uitslag van het referendum
in Rotterdam. De wijzigingsvoorstellen, die op korte termijn aan de Tweede
Kamer zullen worden aangeboden, zullen in hoofdlijnen het volgende omvatten. Het kabinet ziet geen aanleiding om ingrijpende wijzigingen voor te stellen
in het takenpakket. Het takenpakket van de stadsprovincie Rotterdam zal dan
ook grosso modo worden gehandhaafd, met uitzondering van mogelijke beperkte
aanpassingen voor zover direct gerelateerd aan de gewijzigde gemeentelijke
indeling van Rotterdam. Voor de indeling van Rotterdam wordt een nota van
wijziging voorbereid waarbij een herkenbare centrumgemeente Rotterdam, het
zgn «Rotterdam binnen de ruit», als een gemeente in stand blijft,
en verzelfstandiging van de randen van Rotterdam wordt gerealiseerd. Het kabinet
is van mening dat op deze wijze enerzijds een voldoende evenwichtige bestuurlijke
situatie wordt geschapen binnen de stadsprovincie, terwijl anderzijds voldoende
recht wordt gedaan aan de uitslag van het referendum in Rotterdam.Over de concrete uitwerking van de wijzigingsvoorstellen zal overleg worden
gevoerd in de bestuurlijke commissie Rotterdam, voordat de nota's van wijziging
aan de Tweede Kamer worden aangeboden. Het streven van het kabinet blijft
erop gericht om de stadsprovincie Rotterdam op 1 januari 1997 van start te
kunnen laten gaan.Ook in de regio Amsterdam is naar de mening van het kabinet een sterk
stadsprovinciaal bestuur noodzakelijk, al bestaat daarover in de regio geenszins
overeenstemming. Na afronding van de consultatieronde die op dit moment in
de regio Amsterdam plaatsvindt, zal aan het einde van het jaar in overleg
met het ROA, de gemeente Amsterdam en de provincie Noord-Holland worden bezien
hoe het verdere traject wordt vorm gegeven. Begin 1996 worden nadere afspraken
gemaakt.In Haaglanden wordt gestaag verder gewerkt aan de gezamenlijke voorbereiding
van de wetsvoorstellen voor de instelling van een stadsprovincie Haaglanden.
Dit traject wordt, zoals gezegd, voortgezet onder gelijktijdige uitwerking
van mogelijke alternatieven in de vorm van varianten voor gemeentelijke herindeling,
opdat eind 1996 een afgewogen beslissing kan worden genomen. c. de Hollanden en de randstadDe stadsregio Rotterdam vraagt in zijn reactie op de uitgangspuntennotitie
aandacht voor de toekomst van de provincie Zuid- Holland en voor het bredere
vraagstuk van de provinciale indeling en coördinatie in de randstad.
De vorming van twee en mogelijk drie nieuwe stadsprovincies in de regio's
Rotterdam, Amsterdam en eventueel Haaglanden, en de beoogde overgang van Goeree-Overflakkee
naar Zeeland (de procedure hiervoor is gestart), hebben natuurlijk gevolgen
voor de bestuurlijke situatie in de randstad. Het kabinet is van mening dat
Noord- en Zuid-Holland als afzonderlijke provincies kunnen voortbestaan. De
schaal van deze provincies is ook na de vorming van de stadsprovincies ruim
voldoende om het provinciale takenpakket adequaat uit te kunnen voeren. De
definitieve provinciale indeling zal uiteindelijk na overleg met de beide
Hollanden worden bepaald.Met de stadsregio Rotterdam is het kabinet van mening dat voorkomen moet
worden dat binnen de randstad zware interprovinciale hulpstructuren ontstaan.
Vanzelfsprekend kan voor interprovinciale afstemming samenwerking en overleg
plaatsvinden (bijvoorbeeld in de vorm van een randstadoverleg), maar zaken
die een bovenprovinciale afweging vragen in het belang van de gehele randstad
zijn een verantwoordelijkheid van het rijk. Dit laat onverlet dat de provincies
hierbij betrokken worden en dat de uitvoering eventueel gezamenlijk door de
provincies ter hand kan worden genomen. Op dit punt ziet het kabinet een parallel
met intergemeentelijke samenwerking: samenwerking voor intergemeentelijke
afstemming en coördinatie is nuttig, maar voor werkelijk
bovenlokale taken is in principe de provincie het aangewezen bestuursniveau
(zie paragraaf 6). d. perspectief vijf Kaderwetgebieden: evaluatie, criteria
en alternatievenHet kabinet acht het van groot belang ook voor de regio's Haaglanden,
Utrecht, Arnhem-Nijmegen, Twente en Zuidoost-Brabant – die net als de
regio's Rotterdam en Amsterdam onder de werking van de Kaderwet vallen op
afzienbare termijn duidelijkheid te bieden over het bestuurlijke eindperspectief
na de fase van het tijdelijke regionale bestuur. In veel reacties op de uitgangspuntennotitie
wordt aangedrongen op deze duidelijkheid, onder andere door de Rbb, de VNG,
het IPO, de regio's Zuidoost-Brabant en Twente en vele gemeenten. Het kabinet
kiest dan ook voor een versnelling van de procedure die door het vorige kabinet
was geschetst, waarbij pas na de evaluatie na maximaal drie jaar een besluit
over het bestuurlijke eindperspectief zou worden genomen.Om te komen tot versnelde besluitvorming, maar tegelijkertijd vasthoudend
aan een bestuurlijk en inhoudelijk zorgvuldige procedure, stelt het kabinet
het volgende voor.Met de Kaderwetgebieden wordt zo mogelijk afgesproken dat halverwege 1996
een evaluatie wordt uitgevoerd. Indien deze afspraken niet gemaakt kunnen
worden zal het kabinet een voorstel indienen om de Kaderwet zodanig te wijzigen
dat een versnelde evaluatie en besluitvorming mogelijk wordt.In bijlage 1 heeft het kabinet de criteria opgenomen, in de vorm van een
stappenplan, die van toepassing zijn bij de evaluatie van de Kaderwetgebieden.
Langs die stappen en toetspunten is een goede beoordeling van het meest wenselijke
eindperspectief in alle gebieden mogelijk.Naast een versnelde evaluatie en de daarbij te hanteren criteria, acht
het kabinet het van belang dat de alternatieven waaruit eind 1996 gekozen
dient te worden, worden uitgewerkt. Dit betekent dat enerzijds het model van
de stadsprovincie op de verschillende gebieden wordt toegepast en dat anderzijds
varianten van gemeentelijke herindeling in combinatie met een herverdeling
van de regionale taken worden uitgewerkt. Deze twee alternatieven worden hieronder
toegelicht.Over de vraag van de wijze van betrokkenheid van de verschillende besturen
en over de taakverdeling en de planning, zal overleg worden gevoerd tussen
Binnenlandse Zaken en de afzonderlijke regio's. Daarbij worden, naast de regionale
besturen van de Kaderwetgebieden ook de desbetreffende provincies en de centrumgemeenten
betrokken.Bij toepassing van het stadsprovinciemodel op deze regio's is van belang
dat het kabinet als uitgangspunt hanteert dat in Nederland niet meer dan twee
soorten provincies zullen bestaan. Een te grote differentiatie in het binnenlandse
bestuur doet naar de mening van het kabinet afbreuk aan de doorzichtigheid
en overzichtelijkheid van het bestuur. Dat betekent dat indien voor andere
Kaderwetgebieden voor instelling van een stadsprovincie wordt gekozen, het
model van de stadsprovincie Rotterdam daarvoor in hoge mate bepalend is. Het
betreft dan met name de sterke sturende en uitvoerende bevoegdheden van de
stadsprovincie op het terrein van de regionale-economische politiek, arbeidsmarktbeleid,
ruimtelijke ordening, infrastructuur en verkeer en vervoer en het regionale
financiële verdeelmodel. Deze elementen zijn kenmerkend voor een sterk
stadsprovinciaal bestuur. Daarnaast is er natuurlijk ruimte voor specifiek
regionale regelingen, zoals in Rotterdam voor de haven.Als gekozen wordt voor een stadsprovincie, dient de uitvoering daarvan
zo snel mogelijk wettelijk zijn beslag te krijgen. Als de uitkomst van de evaluatie en de nadere besluitvorming door kabinet
en parlement inhoudt dat de vorming van stadsprovincies in deze gebieden niet
nodig is, wil dat niet zeggen dat er niets moet gebeuren. De stedelijke problematiek
in deze gebieden is in ieder geval van dien aard, dat aanpassingen van de
bestuurlijke organisatie nodig zijn. Als alternatief voor de stadsprovincie
denkt het kabinet aan de volgende maatregelen.In de eerste plaats kan schaalvergroting van de centrumgemeenten in deze
gebieden nuttig en wenselijk zijn, om te zorgen dat deze gemeenten op eigen
grond kunnen bouwen, maar ook met het oog op een verbreding van het economische
en sociaal- maatschappelijke draagvlak van deze gemeenten. De centrumgemeenten
dienen in dit model in staat gesteld te worden hun centrumfunctie goed uit
te kunnen oefenen en tegelijkertijd hun eigen stedelijke problemen goed aan
te kunnen pakken. De mogelijke schaalvergroting van de centrumgemeenten moet
worden bezien in het kader van een samenhangend voorstel voor gemeentelijke
herindeling van deze regio's in hun geheel. Bij de ontwikkeling van varianten
voor gemeentelijke herindeling hebben de provincies een belangrijke rol.Net als in de regio's Rotterdam en Amsterdam, is ook in de regio's Haaglanden,
Utrecht, Arnhem-Nijmegen, Twente en Zuidoost-Brabant onlangs een regionaal
openbaar lichaam ingesteld dat op basis van de Kaderwet bestuur in verandering
een aantal taken op regionaal niveau uitvoert. Het is van groot belang dat
deze regionale besturen blijven functioneren in de overgangsfase naar de definitieve
bestuurlijke situatie. Een aantal belangrijke taken, zoals de uitvoering van
de VINEX-akkoorden en het regionale verkeers- en vervoersbeleid, is immers
opgedragen aan deze besturen. Hierover is enkele jaren overleg gevoerd en
is nu met deze gebieden overeenstemming bereikt. De uitvoering van de VINEX-akkoorden
moet onder alle omstandigheden voortgang vinden.Zowel bij een keuze voor een stadsprovincie als voor de alternatieve oplossing,
zal omzetting van de VINEX-contracten aan het einde van de Kaderwetperiode
naar de nieuwe situatie nodig zijn. Het spreekt vanzelf dat dit op een zodanige
manier zal gebeuren dat de uitvoering van de voor tien jaar aangegane verplichtingen
en gemaakte afspraken gegarandeerd is. De betrokken departementen zullen daarvoor
in de komende periode, in nauw overleg met de Kaderwetgebieden en onder regie
van Binnenlandse Zaken, voorstellen ontwikkelen.Naast de herverdeling van regionale taken zijn in dit alternatief bijzondere
voorzieningen ten behoeve van de centrumsteden mogelijk en wenselijk. Op dit
punt sluit het kabinet graag aan bij de initiatieven die provincies op dit
punt ontplooien, zoals het convenant van de provincie Overijssel met haar
grote steden. Deze initiatieven worden door het IPO met kracht ondersteund.
Voor specifieke taken is goed denkbaar dat provincies bepaalde bevoegdheden
en middelen doordecentraliseren naar steden met een centrumfunctie. Het kan
daarbij natuurlijk niet gaan om taken die een bovenlokale afweging vergen.
Zo nodig zal het kabinet deze decentralisatie bevorderen.In dit kader is nog van belang te vermelden dat ook de nieuwe financiële
verhoudingswet (herziening gemeentefonds) een positieve bijdrage aan dit alternatief
zal leveren. Bij die nieuwe verdeling van de algemene middelen over de gemeenten
zal namelijk meer rekening worden gehouden met gemeenten die een centrumfunctie
vervullen, met gemeenten met een zwakke sociale structuur en met verschillen
in belastingcapaciteit. Per saldo leidt dit ertoe dat de verschillen tussen
«de stad en de rand» minder groot zullen worden. Dit betekent
in veel gevallen een verbetering van de financiële positie van de centrumsteden.In hun reacties op de uitgangspuntennotitie nemen deze gebieden verschillende
standpunten in ten aanzien van het gewenste eindperspectief.
In de regio Haaglanden wordt zoals gezegd verder gewerkt aan de voorbereiding
van de vorming van een stadsprovincie. De regio's Utrecht en Arnhem-Nijmegen
zijn van mening dat pas op basis van de evaluatie zoals voorgeschreven in
de Kaderwet, een besluit genomen kan worden over het verdere perspectief.
Daarbij dient de vorming van een provincie-nieuwe- stijl uitdrukkelijk tot
de mogelijkheden te behoren. Zoals gezegd komt het kabinet tegemoet aan dit
standpunt, zij het dat het kabinet een versnelde evaluatie en besluitvorming
wenselijk acht. Uitstel van die beslissing tot over drie jaar betekent slechts
tijdverlies bij het realiseren van een definitieve bestuurlijke oplossing.Overigens wijzen met name deze twee regio's op de verschillen tussen beide
regio's en bijvoorbeeld de regio Rotterdam. Op grond van die verschillen achten
zij de vorming van een stadsprovincie volgens het model van Rotterdam niet
wenselijk. Het kabinet wijst echter een te grote differentiatie in het bestuur
af en kiest als uitgangspunt dat op hoofdlijnen niet meer dan twee soorten
provincies toelaatbaar zijn.De regio's Zuidoost-Brabant en Twente dringen met kracht aan op duidelijkheid
over het eindperspectief op korte termijn. Beide regio's kiezen voor de vorming
van een eigen provincie als eindperspectief. In de regio Zuidoost-Brabant
is een meerderheid van de gemeenten in de regio voorstander van de vorming
van een sterke stadsprovincie conform het model Rotterdam. Een minderheid
in het gebied is van mening dat met grootschalige gemeentelijke herindeling
de problemen van het stedelijke gebied kunnen worden opgelost. De gemeente
Eindhoven heeft een voorkeur voor de stadsprovincie, maar heeft ook laten
weten voor de optie van grootschalige herindeling in het stedelijke gebied
te kiezen, zodra duidelijk wordt dat er geen stadsprovincie zal komen.De regio Twente wil een eigen provincie vormen op de schaal van Twente,
waarbij ruimte moet zijn voor differentiatie (bijv. ten aanzien van het financiële
verdeelstelsel) en dus niet het Rotterdamse model als maatlat wordt gehanteerd.Het kabinet is van mening dat de aard en omvang van de stedelijke problematiek
in deze regio's een beslissing over de vorming van een stadsprovincie of een
andere vorm van nieuw provinciaal bestuur op de schaal van deze regio's op
dit moment niet rechtvaardigt. Daar komt bij dat het kabinet de differentiatie
in de organisatie van het bestuur wil terugdringen en dus geen afwijkende
bestuursvormen, met uitzondering van de stadsprovincies, zal toestaan.Via de hierboven beschreven procedure wordt recht gedaan aan de wens om
snel (eind 1996) duidelijkheid te krijgen over het bestuurlijk eindperspectief,
waarbij voor het kabinet in principe de keuze uit twee bestuurlijke modellen
mogelijk is.Ook de Rbb heeft in zijn advies benadrukt dat ook in de Kaderwetgebieden
waar de vorming van een stadsprovincie niet aan de orde is, de stedelijke
vraagstukken in deze regio's wel degelijk aanpassingen van de bestuurlijke
organisatie vereisen. Overigens is de Rbb van mening dat ook de regio Utrecht
in aanmerking komt voor de vorming van een stadsprovincie. Het kabinet sluit
deze uitkomst niet uit.Het kabinet beseft dat met name op de besturen van de regionale openbare
lichamen in deze vijf regio's in de komende periode een zware wissel zal worden
getrokken. Enerzijds dient een substantieel takenpakket te worden uitgevoerd,
terwijl tegelijkertijd wordt gewerkt aan een evaluatie en de voorbereiding
van een definitief besluit over het bestuurlijk perspectief, onder andere
door de uitwerking van alternatieven. Het kabinet onderkent deze spanning.
Het is ook daarom van belang zo snel mogelijk te komen tot nadere afspraken
over de evaluatie en de ontwikkeling van alternatieven, opdat eind 1996 besluiten
genomen kunnen worden. 4. Herverdeling van regionale takenBestuurlijke hulpstructuren die dreigen uit te groeien tot een vierde
bestuurslaag, omdat teveel beleidstaken en sturende taken daarin ondergebracht
worden, vormen een bedreiging van het primaat van de drie hoofdbestuurslagen.
Het kabinet zal daarom waar mogelijk taken die door het rijk aan hulpstructuren
zijn opgedragen (samenwerkingsverbanden of functionele regio's), herverdelen
over gemeenten en provincies. Dit uitgangspunt wordt over het algemeen in
de reacties op de uitgangspuntennotitie ondersteund.Door veel gemeenten en samenwerkingsverbanden is in reactie op de uitgangspuntennotitie
gewezen op het feit dat de rijksoverheid zelf in de afgelopen decennia taken
en middelen heeft toegedeeld aan regionale hulpstructuren. Deze constatering
is juist. Gemeenten, provincies en samenwerkingsverbanden kan in dezen geen
verwijt worden gemaakt. Het kabinet zal dan ook in de eerste plaats voorstellen
voorbereiden voor een herverdeling van regionale taken en bevoegdheden, waarbij
sprake is van wettelijk verplichte vormen van intergemeentelijke samenwerking
of functioneel bestuur, en/of van rechtstreekse toedeling van middelen aan
deze samenwerkingsverbanden of functionele besturen. In bijlage 2 is een inventarisatie
opgenomen van regionale taken die op grond van de beschreven uitgangspunten
in aanmerking kunnen komen voor herverdeling. Voor de goede orde wijst het kabinet op de bijzondere positie die de waterschappen
innemen in onze bestuurlijke organisatie. De waterschappen zijn weliswaar
een vorm van functioneel bestuur, maar zijn tevens direct democratisch gelegitimeerd.
Deze bijzondere positie is ook in de Grondwet vastgelegd. Er is geen dwingende
reden deze bijzondere structuur ten principale ter discussie te stellen.Ook ten aanzien van de RBA's dient een uitzondering te worden gemaakt
omdat bij deze functionele regio's als gevolg van de bijzondere bestuursvorm,
inbedding in de hoofdstructuur van het bestuur niet mogelijk is. Territoriale
afstemming zal wel zoveel mogelijk worden nagestreefd.Bij de herverdeling van regionale taken streeft het kabinet naar een uniforme
taaktoedeling aan gemeenten en provincies in het hele land, met uitzondering
van de stadsprovincies. Deze uniformiteit is van belang met het oog op de
doorzichtigheid van ons openbaar bestuur en een goede bestuurbaarheid. Het
feit dat taken en bevoegdheden uniform worden toegedeeld, wil niet zeggen
dat die taken overal op dezelfde wijze worden uitgevoerd.Differentiatie in taakuitvoering zal altijd aanwezig zijn, enerzijds als
gevolg van verschillen in de lokale en regionale situatie, anderzijds als
gevolg van verschillende keuzen en prioriteiten van de verantwoordelijke besturen.Naast deze vorm van differentiatie in taakuitvoering en -invulling door
verantwoordelijke besturen, is differentiatie mogelijk doordat provincies
taken kunnen doordecentraliseren naar gemeenten. Dit is vooral van belang
voor een versterking van gemeenten met een centrumfunctie.Een derde mogelijkheid van differentiatie in taakuitvoering biedt de Wet
gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Zoals reeds eerder ook in de uitgangspuntennotitie
opgemerkt, blijft intergemeentelijke samenwerking mogelijk en nuttig voor
gezamenlijke taakuitvoering door gemeenten. In de reacties op de uitgangspuntennotitie
van veel gemeenten en samenwerkingsverbanden is benadrukt dat intergemeentelijke
samenwerking als aanvulling op de bestuurlijke hoofdstructuur altijd nodig
zal blijven. In het algemeen wordt de Wgr daarvoor als een zeer bruikbaar
en nuttig instrument gezien. Ook het kabinet is van mening dat de Wgr voor intergemeentelijke samenwerking een goed instrument is (zie hierover
verder paragraaf 6).De Rbb is van mening dat het kabinet teveel nadruk legt op een uniforme
taaktoedeling en te weinig aandacht heeft voor de behoefte aan differentiatie
en flexibiliteit. Ook de Raro wijst hierop. De grootst mogelijke meerderheid
van de Raro is van mening dat de grote verscheidenheid aan maatschappelijke
en bestuurlijke feiten en omstandigheden, hulpstructuren in allerlei vormen
en op verschillende schaal noodzakelijk maken.Het kabinet is van mening dat binnen een uniforme taaktoedeling, maar
met de mogelijkheden voor een gedifferentieerde taakuitvoering zoals hierboven
beschreven, er voldoende ruimte en flexibiliteit is om goed te kunnen besturen.
Het is juist, dat door deze benadering niet elke bestuurstaak op de optimale
schaal kan worden uitgevoerd. Het kabinet is echter van mening dat een inrichting
van het bestuur die op dit uitgangspunt gebaseerd zou zijn – voor elke
taak de optimale schaal – volstrekt onoverzichtelijk en chaotisch zou
zijn. Dat neemt niet weg dat waar de bestuurlijke schaal echt niet meer past
bij de belangrijkste bestuurlijke opgaven, zoals bijvoorbeeld in ieder geval
in de twee grootstedelijke gebieden, de schaal en grenzen van het bestuur
moeten worden aangepast.Bij de herverdeling van taken zal worden gekeken naar de aard van de taken.
Taken die naar hun aard lokaal zijn worden aan gemeenten toegekend; taken
die naar hun aard bovenlokaal zijn worden aan provincies toegekend. De VNG
merkt in dit verband terecht op dat onderscheid gemaakt moet worden tussen
bovenlokale taken en intergemeentelijke taken. In het laatste geval gaat het
om taken die naar hun aard lokaal zijn, maar in sommige gevallen in samenwerking
tussen gemeenten worden uitgevoerd. Het kabinet sluit zich hierbij aan. Zowel de VNG als het IPO bieden aan mee te werken aan de uitwerking van
de herverdeling van taken. Het kabinet maakt van dit aanbod graag gebruik.
De VNG is in vervolg op de eerdere discussies binnen de VNG over de toekomstige
positie van de gemeenten, reeds bezig met een nadere uitwerking van het beoogde
takenpakket van gemeenten, provincies en rijk. Vanzelfsprekend zullen de resultaten
hiervan worden betrokken bij de takendiscussie.Door de VNG, het IPO en vele gemeenten wordt benadrukt dat bij een herverdeling
van taken niet alleen gekeken moet worden naar taken die nu in regionale hulpstructuren
worden uitgevoerd, maar ook naar mogelijke decentralisatie van rijkstaken.Zoals gezegd wil het kabinet in het kader van de vernieuwing van de bestuurlijke
organisatie in de eerste plaats kijken naar een herverdeling van verplichte
regionale taken. In het verlengde hiervan kan ook een verdere decentralisatie
aan de orde komen. Het kabinet heeft overigens via een aantal trajecten op
de diverse beleidsterreinen reeds veel in gang gezet waar het gaat om decentralisatie
en deregulering. Behalve de activiteiten in het kader van het Grote-stedenbeleid
kunnen ook worden genoemd de operatie Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit,
Stroomlijning gesubsieerde arbeid, Individuele huursubsidie, het rapport Griffioen
over de inrichting van specifieke uitkeringen (dit rapport wordt binnenkort
aan de Kamer aangeboden) en de uitvoering van de DI-operatie (bijv. op de
terreinen van onderwijs en landbouw). De minister van Binnenlandse Zaken heeft
met het oog op de samenhang tussen deze activiteiten aan de Tweede Kamer toegezegd
om in dit najaar een balans op te maken ten aanzien van de decentralisatie
en een notitie aan de Kamer te doen toekomen waarin – naar de stand
van dat moment – de decentralisatie-aspecten van de diverse
trajecten zijn gebundeld en in verband met elkaar worden behandeld.In het kader van de herverdeling van regionale taken speelt het project
bestuurlijke vernieuwing Friesland een belangrijke rol. Dat project is immers
mede gericht op het opruimen van regionale hulpstructuren door een herverdeling
van taken. Het kabinet is van mening dat het project Friesland op bepaalde
onderdelen van de herverdeling van taken een voortrekkersfunctie kan vervullen.
In de bijgevoegde inventarisatie wordt dit voorstel uitgewerkt.Uit de bijgevoegde inventarisatie blijkt dat op een aantal terreinen de
herverdeling van regionale taken al in gang is gezet (bijv. op het terrein
van verkeer en vervoer). Zoals gezegd zal het rijk (Binnenlandse Zaken in
samenwerking met de vakdepartementen) in overleg met VNG en IPO tot een nadere
uitwerking van deze inventarisatie moeten komen, waarna concrete voorstellen
kunnen worden voorbereid. Voor zover de planning nog niet vastligt, zal die
voor 1 januari 1996 worden vastgesteld. 5. Beleidskader gemeentelijke herindelingEen sterk lokaal bestuur is van groot belang voor het goed functioneren
van het openbaar bestuur. Zoals het kabinet in de uitgangspuntennotitie van
13 maart ook al heeft aangegeven, betekent dit dat gemeenten een volwaardig
takenpakket dienen te hebben: alle taken die lokaal van aard zijn dienen ook
door de gemeenten behartigd te worden. De keuze voor een krachtig lokaal bestuur
houdt ook in dat gemeenten in staat moeten zijn de lokale taken goed uit te
voeren. Een zwaar lokaal takenpakket stelt eisen aan de bestuurskracht van
de gemeenten.Eén van de aspecten die van invloed zijn op de bestuurskracht van
gemeenten is de omvang en begrenzing. Om op lokaal niveau integrale afwegingen
te kunnen maken en voorts lokale taken adequaat uit te kunnen voeren en een
goede dienstverlening aan de burgers te kunnen realiseren, is een redelijke
schaal van een gemeente van belang. Het kabinet is van mening dat, in het
belang van een sterk lokaal bestuur, schaalvergroting van gemeenten die hieraan
niet voldoen noodzakelijk is. Tegelijkertijd kan hierdoor een reductie van
intergemeentelijke samenwerkingsvormen worden gerealiseerd. Een ander belangrijk
aspect van gemeentelijke schaalvergroting is dat hierdoor voorwaarden worden
geschapen voor een verdere decentralisatie van rijkstaken, ten behoeve van
een versterking van het lokale bestuur.In de afgelopen periode is bij de voorbereiding van herindelingsvoorstellen
door de provincies sprake van een accentverschuiving in de richting van schaalvergroting,
in reactie op maatschappelijke veranderingen. Het kabinet acht dit een goede
ontwikkeling en heeft in bijgevoegd beleidskader voor gemeentelijke herindeling
(bijlage 3) deze accentverschuiving in een aantal uitgangspunten vastgelegd.Daarbij is ook aandacht besteed aan het reeds eerder beschreven uitgangspunt
dat gemeenten met een centrumfunctie ten opzichte van omliggende gemeenten
de ruimte moeten krijgen, zowel fysiek als qua draagvlak, om hun centrumfunctie
goed uit te kunnen voeren.Overigens is het kabinet van mening dat ook voor gemeenten in landelijke
gebieden, schaalvergroting een bijdrage kan leveren aan een versterking van
het lokale bestuur.Omdat het kabinet onderkent dat ook andere factoren dan de schaal van
belang zijn bij de bepaling van de begrenzing van gemeenten in specifieke
gevallen, heeft het kabinet geen minimuminwoneraantal vastgelegd. Maatwerk
en differentiatie, in de zin van rekening houden met specifieke lokale
en regionale omstandigheden, zullen bij de voorstellen voor gemeentelijke
herindeling altijd een belangrijke rol spelen.De ontwerp-herindelingsvoorstellen voor het resterende deel van Noord-Brabant
(met uitzondering van het stadsregionale gebied rond Eindhoven-Helmond) zijn
getoetst aan het nieuwe beleidskader en waar nodig aangepast. Het wetsvoorstel
is gereed voor aanbieding aan de Raad van State.Het kabinet is verheugd dat de VNG en het IPO zich kunnen vinden in de
hoofdlijnen van het nieuwe beleidskader voor gemeentelijke herindeling. In
overleg met de VNG en het IPO zal het kabinet in de komende maanden afspraken
maken over prioriteiten in de uitvoering van het herindelingsbeleid. Het kabinet
denkt daarbij in de eerste plaats aan mogelijke schaalvergroting van centrumgemeenten.
In dit kader zal in eerste instantie van de gemeenten die onder het grote-stedenbeleid
vallen (de zgn. GSB-gemeenten) en van de VINEX-centrumgemeenten worden nagegaan
waar en in welke mate herindeling gerealiseerd moet worden. Het gaat daarbij
vanzelfsprekend om de gemeenten buiten de Kaderwetgebieden. De centrumgemeenten
in de Kaderwetgebieden komen immers aan de orde in het kader van het ontwikkelen
van alternatieven voor de stadsprovincie.Vóór 1 januari 1996 zal ook voor dit onderdeel van de vernieuwing
van de bestuurlijke organisatie een planning worden opgesteld.In de reacties op de uitgangspuntennotitie blijkt dat er een redelijk
draagvlak is voor schaalvergroting van kleine gemeenten en van centrumgemeenten.
Daarbij wordt in veel gevallen wel opgemerkt dat gemeenten zelf de ruimte
moeten krijgen om voorstellen te doen voor herindeling. Het kabinet merkt
op dat de Wet arhi hiervoor de mogelijkheden biedt. De voorstellen zullen
in alle gevallen moeten passen in het beleidskader.Een andere kanttekening die veel gemaakt wordt is dat schaalvergroting
van gemeenten geen doel op zich is. Schaalvergroting moet altijd leiden tot
een versterking van de mogelijkheden tot integraal en volwaardig bestuur op
het lokale niveau. Het kabinet is het hiermee eens.In dit kader kan ook genoemd worden het initiatief van een aantal kleinere
gemeenten, verenigd in het zogenoemde Loenens Beraad, die opkomen voor de
belangen van gemeenten met minder dan 18 000 inwoners. Deze gemeenten
wijzen op de waarden van kleine gemeenten zoals een grote wederzijdse betrokkenheid
tussen bestuur en burgers en het nut van intergemeentelijke samenwerking als
een belangrijk middel om efficiency- en kostenvoordelen te behalen.Het kabinet erkent dat ook andere factoren dan de schaal van belang zijn
voor de bestuurskracht van gemeenten. Mede daarom wordt zoals gezegd ook geen
minimuminwonertal voor gemeenten vastgelegd. Het kabinet is het niet eens
met de stellingname dat de relatie tussen bestuur en burgers in kleine gemeenten
per definitie beter is dan in grotere gemeenten. Er zijn allerlei instrumenten
en vormen om de toegankelijkheid van het bestuur voor wensen van de burgers
ook in grotere gemeenten te verbeteren. Het kabinet is voorts van mening dat
door schaalvergroting in veel gevallen de kwaliteit van de dienstverlening
aan de burgers kan worden verhoogd, doordat een grotere gemeente zelf kan
beschikken over een beter toegerust en minder kwetsbaar ambtelijk apparaat.
Schaalvergroting van kleine gemeenten biedt tevens mogelijkheden voor een
verdere professionalisering van het lokale bestuur. Het kabinet wijst in dit
kader op het eindrapport van de Werkgroep Leefbaarheid Platteland (april 1995),
waarin wordt geconcludeerd dat ook schaalvergroting van gemeenten in meer
landelijk gebied wenselijk is.Het kabinet merkt tenslotte op dat intergemeentelijke samenwerking een
bruikbaar instrument is om bepaalde lokale taken gezamenlijk beter en
efficiënter uit te voeren. Het mag echter niet zo zijn dat een substantièel
deel van de lokale taken op deze wijze moet worden uitgevoerd, omdat een gemeente
te klein is en dus onvoldoende mogelijkheden heeft om dat zelf te doen.Naast de inhoudelijke uitgangspunten voor het gemeentelijke herindelingsbeleid,
wordt in het bijgevoegde beleidskader voor gemeentelijke herindeling ook ingegaan
op de herindelingsprocedure en de gewenste aanpassing van de Wet algemene
regels herindeling (Wet arhi).De bestuurspraktijk heeft uitgewezen dat de huidige procedures volgens
de Wet arhi te veel beslismomenten op verschillende bestuursniveaus kennen,
waardoor betrokken gemeenten jarenlang in onzekerheid verkeren over de nieuwe
schaal en grenzen. Daar komt bij dat de bestaande procedures veel dubbel werk
met zich brengen. Het kabinet is van mening dat de uiteindelijke verantwoordelijkheid
van de wetgever in dezen moet worden versterkt. Dit kan bijvoorbeeld tot uitdrukking
komen in een wijziging van de voorbereidingsprocedure.Ook de VNG en het IPO erkennen deze problemen en zijn met het kabinet
van mening dat de Wet arhi moet worden aangepast. Het kabinet zal –
na overleg met ondere andere de VNG en het IPO – met voorstellen komen
tot wijziging van de Wet arhi.Overigens heeft het kabinet de verwachting, gezien het standpunt van het
IPO, dat de provincies er in de tussentijd alles aan zullen doen om de procedures
zo kort mogelijk te houden, opdat snelle besluitvorming en realisering daarvan
mogelijk is. 6. Intergemeentelijke samenwerkingIn zeer veel reacties op de uitgangspuntennotitie wordt ingegaan op de
functie van intergemeentelijke samenwerking. Vrijwel alle partijen zijn van
mening dat samenwerking tussen gemeenten altijd nodig zal blijven, als aanvulling
op de bestuurlijke hoofdstructuur. De belangrijkste functies van samenwerkingsverbanden
die genoemd worden zijn afstemming en coördinatie van gemeentelijk beleid
en gezamenlijke uitvoering van lokale taken met het oog op efficiencyvoordelen.Het kabinet is van mening dat samenwerking tussen gemeenten inderdaad
een nuttige functie kan vervullen. Het gaat dan wel nadrukkelijk om een hulpstructuur
ten dienste van en ondergeschikt aan de bestuurlijke hoofdstructuur.In de uitgangspuntennotitie van maart heeft het kabinet gesteld dat sturende,
plannende en verdelende taken die in regionale hulpstructuren zijn ondergebracht
in aanmerking komen voor een herverdeling over gemeenten en provincies. Op
basis van de reacties op dit onderdeel van de uitgangspuntennotitie komt het
kabinet tot een nuancering van zijn standpunt. Terecht werd in veel reacties
opgemerkt dat het in de meeste gevallen niet mogelijk is een helder onderscheid
te maken tussen planning, sturing en uitvoering. Immers, ten behoeve van een
goede gezamenlijke uitvoering van lokale taken, is een bepaalde mate van planning
en sturing altijd nodig. Ook is in een of andere vorm vaak een bepaalde mate
van verdeling van middelen aan de orde.Het kabinet blijft van mening dat de rol van hulpstructuren moet worden
beperkt. Daartoe zullen in de eerste plaats wettelijk verplichte vormen van
samenwerking en functioneel bestuur worden teruggedrongen. Voor het overige
vertrouwt het kabinet erop dat gemeenten goed in staat zijn zelf te bepalen
voor welke taken intergemeentelijke samenwerking nuttig kan zijn. De Wgr biedt
voldoende instrumenten voor gemeenten om die samenwerking te sturen en te
controleren, opdat samenwerkingsverbanden ook daadwerkelijk niet
meer worden dan een hulpstructuur ten dienste van het lokale bestuur. Voorop
moet immers staan dat gemeenten ten principale zelf alle lokale afwegingen
kunnen maken. De beleidsbeslissende verantwoordelijkheid mag niet verschuiven
naar hulpstructuren. Ook indien gekozen wordt voor intergemeentelijke samenwerking
ten behoeve van een efficiënte uitvoering van lokale taken, dienen gemeenten
voldoende ruimte te behouden om invloed uit te oefenen op die uitvoering.Een bijzondere vorm van intergemeentelijke en interprovinciale samenwerking
is de grensoverschrijdende samenwerking. In de zogenoemde euregio's wordt
grensoverschrijdend samengewerkt tussen territoriale overheden (gemeenten,
provincies en hun Belgische en Duitse counterparts). Op basis van twee overeenkomsten
(de Nederlands-Duitse overeenkomst en de Benelux-overeenkomst inzake grensoverschrijdende
samenwerking) kunnen de euregio's een publiekrechtelijk openbaar lichaam vormen.
Het gaat hier om bijzondere hulpstructuren die een nuttige functie vervullen
en het kabinet ziet geen reden deze vorm van samenwerking ter discussie te
stellen.In sommige reacties op de uitgangspuntennotitie wordt het bundelings-
en integratievereiste uit de Wgr ter discussie gesteld. Het kabinet is van
mening dat intergemeentelijke samenwerking moet berusten op vrijwilligheid.
Dit brengt met zich dat het bundelings- en integratie vereiste zoals dat nu
in de Wgr is neergelegd ter discussie komt te staan. Vrijwillige samenwerking
betekent immers in principe ook dat een gemeente zelf kan kiezen met welke
gemeenten worden samengewerkt.In de huidige situatie acht het kabinet het echter nuttig de Wgr op dit
punt nog niet te wijzigen, omdat de herverdeling van regionale taken en schaalvergroting
van gemeenten hun beslag nog moeten krijgen. In de tussentijd kan, indien
nodig, op basis van het aard- en schaalcriterium worden afgeweken van het
bundelings- en integratievereiste, zoals dat ook nu reeds gebeurt.Als de herverdeling van regionale taken zijn beslag heeft gekregen en
het nieuwe herindelingsbeleid invulling begint te krijgen, zal worden bezien
welke aanpassingen van de Wgr wenselijk zijn.Ook de Rbb merkt op dat hulpstructuren een nuttige aanvulling kunnen vormen
op het organieke bestuur, mits zij geen sturende positie gaan innemen ten
opzichte van de organieke bestuurslichamen. De hulpstructuren moeten kunnen
worden gecontroleerd en gestuurd door het organieke bestuur. Het kabinet is
het hiermee eens.De Rbb merkt hierbij voorts op dat geen uitzondering zou moeten worden
gemaakt voor de RBA's. Het kabinet maakt die uitzondering wel, omdat er bij
de RBA's geen sprake is van 'gewoon' openbaar bestuur, maar van een bijzondere
functionele bestuursvorm met een tripartite bestuur. Zolang die tripartite
bestuursvorm bestaat is integratie van de RBA's in het organieke bestuur niet
aan de orde.Ten aanzien van de schaal van samenwerkingsverbanden merkt het kabinet
het volgende op.Mede op aandringen van het vorige kabinet is door de meeste provincies
in de afgelopen periode een nieuwe, grootschaliger indeling vastgesteld van
samenwerkingsgebieden. In een aantal gevallen is die nieuwe indeling nog niet
gerealiseerd.In de visie van dit kabinet zijn niet langer de Wgr-gebieden, maar provincies
en gemeenten het integratiekader voor de functionele gebiedsindelingen van
het rijk. De provincies zullen in overleg met de gemeenten en samenwerkingsverbanden
kunnen bezien of de nieuwe gebiedsindeling vanuit deze invalshoek nog adequaat
is. BIJLAGE 1 EVALUATIE KADERWETGEBIEDEN: CRITERIA EN STAPPEN stap 1: beschrijving regionale en stedelijke problematiekDe regio geeft aan welke belangrijke inhoudelijke vraagstukken in de regio
spelen die het bestuur moet kunnen aanpakken. Daarbij komen in ieder geval
de volgende aspecten aan de orde: a. ruimtelijke en infrastructurele vraagstukkeno.a.: ruimtenood, huisvestingsmogelijkheden, bedrijfsterreinen, wegenen
spoornet, openbaar vervoer, parkeerproblematiek, mate van verwevenheid en
samenhang in het gebied b. omvang en aard van regionaal-economische problemen
en kanseno.a.: spreiding cq. concentratie van specifieke economische activiteiten,
werkgelegenheidsbeleid, planning van bedrijfsterreinen, vestigingsvoorwaarden
voor bedrijven, ontwikkelingspotentieel van de regio c. omvang en aard van grootstedelijke problematieko.a.: omvang van werkloosheid, segregatie, probleemcumulatie in bepaalde
wijken, criminaliteit stap 2: evaluatie ROL-bestuurDe beschrijving van de beleidsinhoudelijke opgaven (stap 1) dient vervolgens
afgezet te worden tegen de vraag of het regionale bestuur op basis van de
Kaderwet een bijdrage kan leveren bij de aanpak van die opgaven: d. beschrijving en analyse van ROL-bestuuro.a.: verslag functioneren ROL-bestuur, beoordeling effectiviteit Kaderwetinstrumentarium,
bijdrage regionaal bestuur aan regionale en grootstedelijke vraagstukken stap 3: beschrijving alternatieven definitieve bestuurlijke
organisatieTen behoeve van een besluit over de definitieve bestuurlijke organisatie
is het van belang dat de verschillende mogelijke alternatieven worden beschreven,
toegespitst op de desbetreffende regio. Daarbij komen de volgende varianten
aan de orde: e. instelling stadsprovinciegevolgen instelling stadsprovincie; takenpakket; eventuele aanpassing
van de schaal van de regio en/of gemeenten; inschatting effectiviteit stadsprovincie
in relatie tot regionale en grootstedelijke problematiek f. gemeentelijke herindeling: met name versterking centrumgemeentenmogelijke varianten gemeentelijke herindeling; schaalvergroting centrumgemeenten;
herverdeling van regionale taken tussen gemeenten en provincies stap 4: toetsing alternatieven door kabinetOp basis van de beschrijvingen, analyses en alternatieven worden per regio
de uitgewerkte alternatieven door het kabinet (en vervolgens parlement) beoordeeld.
Daarbij worden de volgende aandachtspunten/criteria gehanteerd: g. oplossingsvermogen en effectiviteitbijdrage aan effectieve aanpak van regionale en grootstedelijke problematiek h. algemene bestuurlijke toetspunteno.a.: democratische legitimatie, mogelijkheid tot integraal besturen,
voorkomen van hulpstructuren, efficiency en effectiviteit, voorkomen van onnodige
differentiatie in het bestuur i. relatie met de bestuurlijke omgevingo.a.: wat betekenen verschillende alternatieven voor de bestuurlijke organisatie
in totaal, gevolgen voor provinciale indeling j. financiële consequentiesbudgettaire neutraliteit dan wel een goedkoper bestuur (in structurele
zin, dus na reorganisatie) afspraken procedure en taakverdelingOver de vraag van de wijze van betrokkenheid van de verschillende besturen
bij de evaluatie en de uitwerking van de varianten en over de taakverdeling
en de planning, zal op korte termijn overleg worden gevoerd tussen Binnenlandse
Zaken en de afzonderlijke regio's. Bij dat overleg worden, naast de regionale
besturen van de Kaderwetgebieden ook de desbetreffende provincies en de centrumgemeenten
betrokken. BIJLAGE 2 HERVERDELING VAN REGIONALE TAKEN, EEN INVENTARISATIE 1. Uitgangspunt vernieuwing bestuurlijke organisatieUitgangspunt is dat het primaat van de bestuurlijke hoofdstructuur - bestaande
uit gemeenten, provincies en rijk – wordt hersteld, omdat alleen in
die bestuurslagen direkte democratische legitimatie en integraliteit van bestuur
verzekerd is. De regierol van het openbaar bestuur wordt daarmee versterkt,
zodat maatschappelijke vraagstukken beter in onderlinge samenhang kunnen worden
aangepakt.In de afgelopen jaren zijn echter veel taken bij regionale hulp- structuren
(intergemeentelijke samenwerking en functionele regio's) ondergebracht. Deze
hulpstructuren mogen de bestuurlijke hoofdstructuur niet aantasten. Om te
komen tot herstel van het primaat van de drie bestuurslagen is een herverdeling
van deze regionale taken nodig. Daarbij gaat in de eerste plaats de aandacht
uit naar herverdeling van regionale taken en bevoegdheden, waarbij sprake
is van wettelijk verplichte vormen van intergemeentelijke samenwerking of
functioneel bestuur en/of van rechtstreekse toedeling van middelen aan deze
samenwerkingsverbanden of functioneel bestuur. Vrijwillige intergemeentelijke samenwerking blijft mogelijk als hulpstructuur
ten dienste van het lokale bestuur. 2. Opzet van de inventarisatieOp basis van deze uitgangspunten is eerst geïnventariseerd welke
regionale taken worden behartigd in wettelijk verplichte vormen van intergemeentelijke
samenwerking of functioneel bestuur en/of welke regionale taken rechtstreeks
worden gefinancieerd door het rijk. In paragraaf 6.1. gaat dan om de volgende
taken: Fysieke sectora.
milieu algemeen b. afvalstoffen c. BWS/BLS d. verkeer en vervoer Sociaal-economische
sectore. arbeidsvoorziening f. sociale werkvoorziening g. volwasseneneducatie
h. regionale meldcentra schooluitval i. distributiekringen Sector Veiligheidj.
politie k. brandweer/rampenbestrijding Sector Volksgezondheid/welzijnl.
CPA/ambulancevervoer m. maatschappelijke opvang/pensions n. ambulante verslavingszorg
o. recreatieschappen p. GGD'en q. schoolbegeleidingsdienstenVervolgens is nog gekeken naar enkele hulpconstructies, waarin gemeenten
(soms met provincies) formeel op een vrijwillige basis samenwerken, maar materieel
nogal vastzitten aan deze samenwerking. In paragraaf 6.2. gaat het dan met
name om samenwerking met het oog op een doelmatige inrichting en beheer van
voorzieningen, zoals bij de:Tot slot is in paragraaf 6.3. aandacht besteed aan de territoriale afstemming
van de gebiedsindeling van de Kamers van Koophandel met de bestuurlijke organisatie
in Nederland (r).De inventarisatie van de regionale taken geeft steeds per taak een beeld
van de inhoud, van de reeds gemaakte cq. nog te maken keuzes voor herverdeling
van deze taak (rekening houdend met recente beleidsontwikkeling) en van de
daarbij betrokken wetgeving en financiën. 3. De uitkomst van de inventarisatieAls de inventarisatie gespiegeld wordt aan het uitgangspunt van het kabinet
ten aanzien van de herverdeling van en binnen regionale taken, dan blijkt
dat het kabinet al op weg is om dit uitgangspunt te realiseren:– Zo heeft het kabinet recent de besluitvorming over een aantal
regionale taken afgerond. Begin dit jaar is besloten tot een omvangrijke decentralisatie
en hervedeling van taken, bevoegdheden en middelen op het terrein van het verkeer en vervoer in de niet-BoN gebieden naar provincies en gemeenten.
De rechtstreekse mede- financiering van de schoolbegeleidingsdiensten door het rijk wordt gedecentraliseerd naar de gemeenten. Met de inwerkingtreding
van de Wet Educatie en Beroepsonderwijs per 1-1-1996 vervalt de samen- werkingsverplichting
en de rechtstreekse (regionale)financiering op het terrein van de volwasseneneducatie.– Voor een aantal regionale taken loopt de beleidsontwikkeling goeddeels
in de pas met de VBO-uitgangspunten. De precieze toedeling van deze taken
aan provincies en gemeenten vergt nog wel enige discussie en voorbereiding.
Zo valt te denken aan de middelen uit de VOGM-regeling ter stimulering van
intergemeentelijke samenwerking in de uitvoering van het algemeen milieubeleid, die per 1998 worden overgeheveld naar het Gemeentefonds. Overwogen
wordt de verplichting voor provincies om gemeenten aan te wijzen
die moeten samenwerken bij de verwerking van afvalstoffen te schrappen.
Op het terrein van de volkshuisvesting wordt in 1996 een harmonisatie van
de besluiten woninggebonden subsidies en locatiegebonden subsidies
overwogen, hetgeen gevolgen kan hebben voor de taken en het budgethouderschap.
Momenteel wordt bezien hoe de overdracht van de ambulante verslavingszorg en de maatschappelijke opvang naar het Gemeentefonds vorm
kan krijgen, zodanig dat de huidige financieringsstructuur materieel kan worden
gecontinueerd. Ook wordt overwogen de inter- gemeentelijke samenwerking in
economische distributiekringen te beëindigen of te laten aansluiten
bij de provinciale indeling.– De discussie over herverdeling van regionale taken in de sector
veiligheid – politie, brandweer, rampenbestrijding – en het CPA/ambulancevervoer verkeert in een beginstadium.
Dit geldt ook voor de (experimentele regeling) regionale meldcentra schooluitval, en de samenwerkingsverbanden op het terrein van de recreatie- voorzieningen en de GGD.– Waar de bestuursvorm van de regionale taak bestuurlijke integratie
niet mogelijk maakt, is afgesproken territoriale integratie na te streven.
Op het terrein van de arbeidsvoorziening is een nieuwe gebiedsindeling
in voorbereiding.De Kamers van Koophandel doen de minister van Economische Zaken
voor 1-1-1996 een voorstel voor een nieuwe gebiedsindeling.– Met de nota «stroomlijning gesubsidieerde arbeid»
zet het kabinet in op integratie van de regelingen op het terrein van de gesubsidieerde
arbeid in één gemeentelijk werkfonds, maar laat zij de rechtstreekse
bekostiging van sociale werkvoorzieningsschappen om verdeel- technische
redenen ongewijzigd. 4. Aanpak en planning van de herverdelingOndanks de vorderingen tot dusverre blijft de herverdeling van regionale
taken een weerbarstige materie, die onvermijdelijk leidt tot flinke discussies
binnen het openbaar bestuur, en met maatschappelijke instellingen en belangenorganisaties.
Regie én draagvlak zijn daarom van essentieel belang. Het kabinet stelt
voor de verdere herverdeling van regionale taken procesmatig te benaderen,
waarbij het rijk een strakke regie voert. Dat betekent, dat:– het rijk (Binnenlandse Zaken in samenwerking met de vakdepartementen),
de VNG en het IPO zullen vóór 1 januari 1996 een strakke planning
voorbereiden voor verdere herverdeling;– vóór medio 1996 besluiten worden genomen over het
opruimen, het nader onderzoeken of handhaven van de hulpstructuren en het
herverdelen van regionale taken over provincies en gemeenten;– de besluitvorming erop gericht is de voorbereidingen voor de feitelijke
herverdeling in deze kabinetsperiode af te ronden en zo mogelijk de invoering
ervan te realiseren;– er ruimte moet zijn voor een fasering in de uitvoering;– zoveel als mogelijk de continuïteit van de lopende beleidsuitvoering
in acht genomen moet worden (bijv. VINEX).Deze aanpak laat de ruimte om bij de herverdeling van regionale taken
rekening te houden met de in gang gezette beleidsontwikkeling van het rijk,
met afwegingen in kosten en baten, met de consultaties die IPO en VNG momenteel
houden over de toekomstige posities van resp. provincies en gemeenten in het
openbaar bestuur, en met de voorstellen van het Project Bestuurlijke Vernieuwing
Friesland. 5. Project Bestuurlijke Vernieuwing FrieslandIn het project Bestuurlijke Vernieuwing Friesland worden voorstellen ontwikkeld
voor herverdeling van taken over de drie bestuurslagen, zodanig dat de WGR-regio's
kunnen worden opgeheven. In reactie op een tussenrapportage van het project
heeft de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken tot uitdrukking gebracht
dat de resultaten van het project moeten passen in het toekomstige beeld van
de bestuurlijke organisatie van Nederland.Het Friese project vervult – met inachtneming van de unieke karateristieken –
in de discussie over voorstellen voor herverdeling van regionale taken een
voortrekkersrol. Indien in het project voorstellen worden ontwikkeld, die
voldoende draagvlak hebben bij de betrokken partijen (rijk, provincie en gemeenten),
dan kunnen zonodig voorlopige wettelijke voorzieningen voor bepaalde beleidsonderdelen
worden voorbereid.De voortrekkersrol van het Friese Project betreft met name de volgende
aspecten:– concrete voorstellen voor de herverdeling van bepaalde regionale
taken, zoals politie, brandweer/CPA, milieu en GGD;– aandacht voor de bestuurlijke verhoudingen en communicatie tussen
provincie en gemeenten bij een herverdeling van regionale taken;– ook aandacht voor de herverdeling van rijkstaken en andere gemeentelijke
en provinciale taken die niet in Wgr-verband worden uitgeoefend («brede
herverkaveling»), met name in de sector ruimtelijke ordening zijn voorstellen
in voorbereiding;– de wijze, waarop draagvlak voor het Friese project wordt ontwikkeld
en in stand gehouden. 6. Inventarisatie van regionale taken 6.1. Wettelijk verplichte samenwerking of functioneel
bestuur en/of rechtstreekse toedeling van middelen aan samenwerkingsverbanden
of functioneel bestuur Fysieke sector ad.a. Milieu algemeen Taakinhoud:De gemeenten ontvangen vanaf 1-1-1995 een bijdrage uit de vervolgbijdrageregeling
ontwikkeling gemeentelijk milieubeleid (VOGM), met een 25% bonus ingeval gemeenten
intergemeentelijk samenwerken in de uitvoering van wettelijke taken, o.a.
met betrekking tot het verlenen van vergunningen, het handhaven daarvan en
het uitvoeren van een aantal in de VOGM opgenomen keuzetaken. Keuze:In het voorgaande kabinet is reeds besloten de VOGM per 1-1-1998 over
te hevelen naar het Gemeentefonds. Er ontstaat dan de mogelijkheid alle lokale
milieu-uitvoering (vergunningverlening, handhaving e.d.) in handen te leggen
van (vrijwillig samenwerkende) gemeenten.Een andere mogelijkheid wordt geboden in de WbbpR en de Kaderwet, waarin
ervoor gekozen is het merendeel van de milieutaken op provinciaal niveau te
leggen. Wetgeving/financiën:Nadere taaktoedeling aan de gemeenten en/of provincies vergt wijziging
van de Wet Milieubeheer. Met de VOGM-regeling is per jaar ca. 94 mln gemoeid
t/m 1997. ad.b. Afvalstoffen TaakinhoudDe Wet milieubeheer geeft de provincie de bevoegdheid om in de provinciale
milieuverordening gemeenten aan te wijzen die bij de inzameling van huishoudelijke
afvalstoffen dienen samen te werken (indien de doelmatige verwijdering van
afvalstoffen dat verlangt), alsmede regels te geven ter verwezenlijking van
die samenwerking. Soortgelijke bepalingen zijn in de Wet Milieubeheer opgenomen
over de uitvoering van de inzameling en het transport van afvalwater en de
inzameling van bedrijfsafvalstoffen. Inzake verwijdering van afvalstoffen
(autowrakken, bedrijfsafvalstoffen en ingezameld of afgegeven huisvuil) geldt
dat de provincie verplicht is gemeenten aan te wijzen die samen dienen te
werken op dit terrein. KeuzeOverwogen wordt om de verplichting voor provincies om gemeenten aan te
wijzen, die moeten samenwerken bij de verwijdering van afvalstoffen, te schrappen. Wetgeving en financiënHiertoe is wijziging van de Wet Milieubeheer noodzakelijk. Dit heeft geen
financiële gevolgen, omdat de kosten van afvalverwerking verhaald worden
op de ontdoeners. ad.c.BWS/BLS Taakinhoud:De uitvoering van de VINEX-convenanten wordt gefinancieerd door o.m. Woninggebonden-
(BWS) en locatiegebondensubsidies (BLS). Het overgrote deel van het BWS-budget
gaat naar de BoN-gebieden; de provincies, rechtstreekse gemeenten en wgr-organen
beheren het resterende budget. De wgr-organen, waar gemeenten vrijwillig zijn
ingestapt, krijgen rechtstreeks geld van het Rijk. Het budget voor de BLS,
bedoeld als geldelijke steun in de grondkosten van de ontwikkeling van woning-
bouwlocaties, wordt toebedeeld aan de BoN-gebieden en de provincies.Op één na zijn alle VINEX-convenanten getekend. KeuzesTen behoeve van een meer samenhangende aanpak van problemen van de te
plegen nieuwbouw in het kader van VINEX en te ontwikkelen locaties wordt momenteel
een harmonisatie van het BWS en met het BLS voorbereid, hetgeen gevolgen kan
hebben voor de taakverdeling en het budgethouderschap. Keuzes voor herverdeling
van taken en budgethouderschap, bijvoorbeeld door provincies een grotere bevoegdheid
te geven in de verdeling van de budgetten, dienen nauw afgestemd te worden
met keuzes op het terrein van de ruimtelijke ordening en mogen de
continuiteit in de uitvoering van de VINEX-convenanten niet in gevaar brengen. Wetgeving en financiënBezien moet worden of herverdeling van taken en budgethouderschap van
BWS moet leiden tot wijziging in de regelgeving. Voor het BLS is een wijziging
in voorbereiding. Het BSW-budget bedraagt op verplichtingen- basis ca. 400
mln; Voor het BLS-budget zijn bij het sluiten van de VINEX-convenanten eenmalige
verplichtingen aangegaan voor de periode 1995–2005 tot een bedrag van
ca. 2 mld. ad.d. Verkeer en Vervoer Taakinhoud:Het vorig kabinet wilde het verkeers-en vervoersbeleid in regionaal verband
gestalte geven door bestuurlijke samenwerking in een vervoerregio (op terreinen
als planvorming, weginfrastructuur, parkeerbeleid, verkeersveiligheid, fietsvoorzieningen,
goederenvervoer, afstemming met RO/milieu). Keuze:Mede ten gunste van een voortvarende uitvoering van het SVV-2 hebben rijk,
VNG en IPO een principe-akkoord bereikt om te komen tot decentralisatie en
herverdeling van taken, bevoegdheden en middelen op het terrein van het verkeer
en het vervoer in de niet-BoN-gebieden. Daarbij zijn afspraken gemaakt over
een planstructuur, een gebundelde doeluitkering voor de kleine infrastructuur
voor de provincies m.i.v. 1-1-1996 (naar Gf/Pf per 1-1-1998), de grote infrastructuur
en het openbaar vervoer. Wetgeving en financiën:De herverdeling vergt een wijziging van de Wet Personenvervoer, de ontwikkeling
van een Planwet Verkeer en Vervoer en een wijziging van het besluit infrastructuurfonds.
De hoogte van de doeluitkering voor de kleine infrastructuur bedraagt 215
mln (in 1995). Sociaal-economische sector ad.e. arbeidsvoorziening Taakinhoud:De arbeidsvoorziening heeft tot doel het bevorderen van de aansluiting
van het aanbod van arbeidskrachten op de vraag naar arbeidskrachten, in het
bijzonder door dienstverlening aan moeilijk plaatsbare werkzoekenden. Deze
taak is opgedragen aan een landelijke structuur met functionele regio's (RBA's). KeuzeIn de uitgangspuntennotitie VBO is opgemerkt dat de RBA's inzoverre een
uitzondering vormen, dat door de bijzondere bestuursvorm van deze regio's
bestuurlijke inbedding in de hoofdstructuur niet mogelijk is. Territoriale
afstemming wordt wel zoveel mogelijk nagestreefd. Het kabinet heeft inmiddels
enkele keuzes gemaakt:– het CBA doet een voorstel voor een nieuwe gebiedsindeling; – het wetsvoorstel bijzondere bepalingen provincie Rotterdam (WbbpR)
regelt dat de stadsprovincie de stemhebbende zetels van de overheidsgeleding
in de RBA inneemt. Ook wordt de mogelijkheid gecreëerd voor een provinciaal
bijstands- en werkgelegenheidsfonds;– het grote stedenbeleid geeft vooruitlopend op het landelijk beleid
gemeenten de mogelijkheid diensten in te kopen bij de arbeidsvoorziening voor
individuele trajectbemiddeling van werkzoekenden met een grote afstand tot
de arbeidsmarkt;– de inkoopconstructie van gemeenten bij de arbeidsvoorziening of
bij particuliere intermediairs geldt als eindperspectief voor het gehele land.
Een deel van het arbvo-budget kan dan ter beschikking komen van de gemeenten.
Door (regionale) samenwerking tussen de drie partijen in de publieke sector
(gemeente, arbeidsbureau, uitkeringsorganen sociale zekerheid) wordt een meer
integraal beleid aangaande werk en inkomen mogelijk. Wetgeving en financiënDe ARBVO-wet wordt thans herzien. De TK heeft de WbbpR in behandeling.
De rijksbijdrage aan het CBA bedraagt voor 1996 ca. 1 255 mld. ad.f. Sociale werkvoorziening(WSW) Taakinhoud:Bij de sociale werkvoorziening is sprake van speciaal door de overheid
in stand gehouden bedrijven om arbeid te bieden aan gehandicapten, die niet
onder normale omstandigheden kunnen werken. Thans wordt de WSW uitgevoerd
door gemeenten, die vaak in WGR-verband samenwerken in zgn. bestuurlijke eenheden
om de WSW-bedrijven (gegroepeerd in deze bestuurlijk eenheden) in stand te
houden. Het rijk verstrekt recht- streeks een budget aan deze bestuurlijke
eenheden. KeuzeHet kabinet heeft onlangs de discussienota «stroomlijning gesubsidieerde
arbeid» aan de Tweede Kamer aangeboden. De herziening van de gemeentelijke
verantwoordelijkheid voor de gesubsidieerde arbeid zal geregeld worden in
een herziene Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) en een nieuwe Wet inschakeling
werkzoekenden (WIW). In de WIW worden regelingen voor gesubsidieerde arbeid
gestroomlijnd en wordt de bekostiging vereenvoudigd via een brede doeluitkering
(gemeentelijk werkfonds). De mogelijkheid van een integrale uitvoering op
lokaal niveau wordt bevorderd en de gemeentelijke beleidsruimte vergroot.Hoewel het kabinet alle regelingen voor de gesubsidieerde arbeid in een
gemeentelijk werkfonds wil integreren, is thans besloten de huidige systematiek
van rechtstreekse financiering van bestuurlijke eenheden op het terrein van
de sociale werkvoorziening te ongemoeid te laten. Dit houdt verband met het
specifieke karakter van de voorziening en de omvang van de herverdeeleffecten.
Wijziging van de financieringsstructuur is alleen op langere termijn mogelijk,
en kan alleen geleidelijk doorgevoerd worden. In de WbbpR wordt de bestuurlijke
en de financiële verantwoordelijkheid neergelegd bij de provincie (met
doordecentralisatie van de taken toelating en plaatsing naar gemeenten). Wetgeving en financiënHet landelijk WSW-budget bedraagt ca. 3.5 mld. In de discussienota wordt
een herziening van de WSW aangekondigd, o.a. inzake het afbakenen
van de doelgroep en het instellen van onafhankelijke indicatiecommissies. ad.g. volwasseneneducatie Taakinhoud:Momenteel verzorgen verplichte samenwerkingsvormen van gemeenten ingevolge
de Kaderwet Volwasseneneducatie de regionale planning van de volwasseneneducatie
en ontvangen daarvoor rechtstreeks een budget van het rijk, dat zij doorsluizen
naar de betrokken uitvoeringsinstanties. Keuze:Met ingang van 1-1-1996 treedt de Wet Educatie en Beroepsopleiding (WEB)
in werking, waardoor gemeenten niet meer verplicht zijn samen te werken bij
de aansturing van de educatie. Door middel een Brede Doeluitkering krijgen
gemeenten een budget, waarvoor zij bij nog in te stellen Regionale Onderwijscentra
(ROC's) voorzieningen kunnen inkopen. Het staat de gemeente vrij deze inkoop
doelmatig te organiseren door vrijwillig samen te werken andere gemeenten. Wetgeving en financiën:De WEB treedt per 1-1-1996 in werking. Het budget van de BDU is 450 mln
in 1996 e.v. ad.h. regionale meldcentra schooluitval Taakinhoud:De gemeenten krijgen een budget ingeval zij in onderlinge samenwerking
één gemeente hebben aangewezen, waar het regionaal meld- en
coördinatiecentrum (RMC) wordt gevestigd. Dit centrum beoogt door bundeling
van kennis en door coördinatie binnen de regio bij te dragen aan bestrijding
van de schooluitval. KeuzeDe RMC-regeling is een experimentele, tijdelijke regeling, die geldt tot
1-1-1998. Daarvoor vindt een evaluatie plaats, en wordt duidelijk of gemeenten
het experimentele beleid op basis van vrijwillige samenwerking willen en kunnen
voortzetten. In dat geval kan ervoor gekozen worden de voorwaarde voor samenwerking
te laten vervallen. Wetgeving en financiënAfhankelijk van de evaluatie zal de RMC-regeling worden herzien. Met de
regeling is een budget van 6 mln gemoeid. ad.i. distributiekringen Taakinhoud:Voor het distribueren van goederen en brandstof in crisistijd is Nederland
verdeeld is ca. 68 distributiekringen, zijnde intergemeentelijke samenwerkingsverbanden
van burgemeesters. KeuzeDe toegevoegde waarde van deze distributiekringen is door de inwerkingtreding
van de Gemeenschappelijke Basis Administratie verminderd. Momenteel overweegt
het ministerie van Economische Zaken of zij deze kringen beëindigt of
handhaaft en tegelijk laat aansluiten bij de provinciale indeling. Wetgeving en financiënBeëindiging betekent aanpassing van het Besluit «indeling van
Nederland in distributiekringen». Er is een klein budget voor investeringen
op de rijksbegroting beschikbaar. Sector Veiligheid ad.j. Politie Taakinhoud:De politieorganisatie en het beheer van de politie zijn met de Politiewet
1993 geregionaliseerd in 25 functionele regio's. Deze reorganisatie van de
politie was gericht op schaalvergroting ter verbetering van de efficiency
en kwaliteit van de politiezorg.De taakopdracht en de taakuitvoering van de politie is enerzijds lokaal
democratisch-bestuurlijk ingebed voor wat betreft de openbare orde handhaving
en hulpverlening en anderzijds landelijk democratisch- bestuurlijk ingebed
voor wat betreft de strafrechtelijke handhaving.Inzoverre bestaat een indirecte democratische controle op het beheer van
de politie en een directe democratische controle op de gezagsuitoefening van
de politie. Keuze:Uitgangspunt bij het formuleren van een keuze is dat directe democratische
inbedding een belangrijk doel is, dat op termijn voor alle veiligheidstaken
gerealiseerd moet worden. Waar de gezagsuitoefening al een directe democratische
controle kent, zal voor het beheer de indirecte controle moeten worden omgezet
in directe controle. Indien geen taken meer mogen berusten bij regionale hulpstructuren,
dan dienen alle daarvoor in aanmerking komende bovenlokale taken op het terrein
van politie uniform op provinciaal niveau te worden ondergebracht. Het project
Bestuurlijke Vernieuwing Friesland doet hiertoe al een voorstel. De snelheid
waarmee deze keuze kan worden gerealiseerd hangt af van de noodzakelijke organisatie-rust
bij de politie, de evaluatie van de Politiewet 1993, en het ontstaan van bestuurlijk
draagvlak om deze bestuurlijke inbedding in gang te zetten. Wetgeving en financienRealisering van deze keuze vergt wijziging van de Politiewet 1993.Het politiebudget, dat thans als algemene bijdrage naar de regio's gaat,
bedraagt ca. 3.7 mld. ad.k. Regionale brandweer/rampenbestrijding Taakinhoud:De Brandweerwet 1985 verplicht iedere gemeente tot deelname aan een gemeenschappelijke
regeling inzake de regionale brandweer, waaraan een bepaald minimumtakenpakket
is opgedragen. Voor de rampenbestrijding verstrekt het rijk rechtstreeks een
financiële bijdrage aan deze regionale brandweren.Voorts verplicht de Wet geneeskundige hulpverlening bij rampen iedere
gemeente tot deelname aan een gemeenschappelijke regeling inzake geneeskundige
hulpverlening bij rampen met een wettelijk vastgesteld minimumtakenpakket.
De gebiedsindeling is in beginsel gelijk aan de indeling in brandweerregio's.
Ook hier is sprake van rechtstreekse financieringsbijdrage van het rijk.Dit voorjaar hebben Binnenlandse Zaken en de besturen van de regionale
brandweren overeenstemming bereikt over een Plan van aanpak Versterking Brandweer,
dat erop gericht is de bestaande regionale samenwerking voor de brandweer
en de rampenbestrijding uit te breiden en minder vrijblijvend te maken. Keuze:Ook hier geldt voor een te maken keuze het uitgangspunt dat democratische
inbedding een belangrijk doel is, dat op termijn voor alle veiligheidstaken
gerealiseerd moet worden. Indien geen taken meer mogen berusten bij regionale
hulpstructuren, dan dienen alle daarvoor in aanmerking komende bovenlokale
taken op het terrein van de brandweer en de rampenbestrijding uniform op provinciaal
niveau te worden ondergebracht. Het Friese project doet daartoe al een voorstel.De wijze waarop en het tempo waarmee een bestuurlijke inbedding van regionale
brandweertaken in de provincie kan plaatsvinden hangt af van het resultaat
dat met het Plan van aanpak Versterking Brandweer in 1997 wordt geboekt, en
hangt af van het ontstaan van bestuurlijk draagvlak voor deze inbedding. Wetgeving en financienAls deze keuze wordt gemaakt, zullen op termijn de Brandweerwet 1995 en
de Wet geneeskundige hulpverlening bij rampen moeten worden herzien. De bijdrage
van rijk bedraagt zo'n 30 mln voor de exploitatie van brandweer- en hulpverleningsregio's. Welzijn en volksgezondheid ad.l. CPA/ambulancevervoer Taakinhoud:Ingevolge de Wet Ambulancevervoer wijzen de provincies de gebieden aan,
waarvoor Centrale Posten voor ambulancevervoer (CPA) ingesteld zijn. Als een
CPA meerdere gemeenten bedient, moeten gemeenten samenwerken in een gemeenschappelijke
regeling (hetgeen in de praktijk overal het geval is). Planning en beleid
voor het ambulanceen overig ziekenvervoer is een provinciale taak, de uitvoering
vindt plaats via verplichte gemeentelijke samenwerking in CPA-verband. De
financiering is evenwel een taak van de verzekeraars (ziekenfondsen en zorg-
verzekeraars). KeuzeHet kabinet heeft in beginsel besloten het ambulancevervoer te fiscaliseren
en te decentraliseren. Momenteel wordt onderzoek gedaan naar de kostenontwikkelingen
en de mogelijkheden voor kostenbeheersing. Op basis van dit onderzoek en overleg
met de betrokken partijen vindt in 1996 verdere besluitvorming plaats, zodat
op z'n vroegst in 1997 een herverdeling van deze taak kan plaatsvinden.
Gelet op de samenhang met de veiligheidstaken politie, brandweer en rampenbestrijding
is op termijn herverdeling van deze taak naar de provincie een mogelijkheid. Wetgeving en financiënIngeval tot herverdeling wordt overgegaan zal wijziging van de Wet Ambulancevervoer
noodzakelijk zijn. De precieze omvang van de hiermee gemoeide geldstroom wordt
thans onderzocht, maar bedraagt naar schatting ca. 600 mln. ad.m. Maatschappelijke opvang/sociale pensions TaakinhoudDe Tijdelijke wet stimulering sociale vernieuwing (Twssv) regelt in feite
een financiële kopconstructie: 23 centrumgemeenten ontvangen een hogere
bijdrage voor financiering van instellingen voor de maatschappelijke opvang
en sociale pensions in de regio, waarbij het voeren van overleg met de betrokken
gemeenten in de regio verplicht is. Keuze:Momenteel wordt bezien hoe de overdracht van de maatschappelijke opvang
en sociale pensions naar het Gemeentefonds vorm kan krijgen, zodanig dat de
financieringsstructuur materieel kan worden gecontinueerd. Het gebruik van
het integratie-artikel behoort tot de mogelijkheden. Daarbij zal de primaire
verantwoordelijkheid voor deze taak overgaan naar de gemeenten en is een mogelijke
optie dat de (regie)rol van de provincie verder zal worden ontwikkeld Wetgeving en financiënPer 1-1-1997 vervalt de Twssv. De Rgf heeft inmiddels advies uitgebracht
over de overheveling van het sociale vernieuwingsfonds naar het Gemeentefonds.
Het Twssv-budget voor maatschappelijke opvang en sociale pensions bedraagt
ca. 155 mln. Het Rgf-advies biedt goede aanknopingspunten voor de materiële
continuering van de financieringsstructuur. ad.n. Ambulante verslavingszorg Taakinhoud:De financiële kopconstructie is gelijk aan die van de maatschappelijke
opvang (pt.m): 23 centrumgemeenten ontvangen een bijdrage voor de ontwikkeling
en uitvoering van beleid ten aanzien de instellingen van ambulante verslavingszorg
in hun regio, op voorwaarde dat overleg gevoerd wordt met de in die regio
betrokken gemeenten. Keuze:Ook hier wordt momenteel bezien hoe de de huidige financieringsstructuur
(23 centrumgemeenten) materieel kan worden gecontinueerd. Daarbij zal de primaire
verantwoordelijkheid voor deze taak bij de gemeenten blijven. VWS, Justitie
en BiZa zijn overeengekomen de landelijke plicht tot samenwerking, tot het
verlenen van ambulante zorg en tot de informatievoorziening wettelijk te verankeren. Wetgeving en financiënDe Twssv vervalt per 1-1-1997. Het hiervoor aangehaalde Rgf-advies biedt
ook voor de ambulante verslavingszorg goede aanknopingspunten voor materiële
continuering van de financieringsstructuur. Wettelijke verankering van de
zorgplicht, informatie en samenwerkingsplicht kan via wijziging van de welzijnswet
1994. Het Twssv-budget voor ambulante verslavingszorg bedraagt ca. 100 mln. 6.2. Overige regionale taken ad.o. recreatieschappen TaakinhoudMomenteel functioneren ca. 70 recreatieschappen gericht op inrichting
en beheer van recreatievoorzieningen. Gemeenten (en provincies) nemen hieraan
deel op vrijwillige basis. Het Rijk heeft inmiddels de rechtstreekse financiering
van mn. inrichtingskosten beëindigd (m.u.v. twee recreatieschappen),
maar de recreatieschappen zijn wel gehouden aan een instandhoudingsplicht.
De gebiedsindeling komt veelal niet overeen met de Wgr-indeling. KeuzeDe gebiedsindeling is eerder ruimtelijk dan bestuurlijk bepaald.Herverdeling van deze bovenlokale taak naar de provincie lijkt mogelijk,
maar heeft vergaande gevolgen voor de financiering (overname instandhoudingsplicht,
uitname uit het Gemeentefonds met de nodige herverdelingseffecten) en de continuiteit
in de bedrijfsvoering. Wetgeving en financiënDe recreatieschappen kennen geen aparte wettelijke grondslag. Er is geen
financiering door het rijk, behoudens voor enkele projecten en een tweetal
schappen. ad.p. GGD TaakinhoudDe wet collectieve preventie volksgezondheid (Wcpv) draagt de gemeente
op te zorgen voor de instelling en instandhouding van gemeentelijke gezondheidsdiensten.
Er zijn. ca. 65 GGD's, waarvan de meeste zijn ondergebracht in intergemeentelijke
samenwerkingsverbanden op vrijwillige basis. De financiering van de Wcpv-taken
loopt via de algemene uitkering van het Gemeentefonds. KeuzeEen recente evaluatie van de Wcpv gaf geen aanleiding voor wijziging van
bestuurlijk-financiële organisatie. Inmiddels heeft de inspectie voor
de gezondheidzorg op verzoek van de minister van VWS een onderzoek gestart
naar de bestuurlijke betrokkenheid van gemeenten bij de GGD, dat in 1995 wordt
afgerond. In de standpuntbepaling over dit onderzoek kan nader worden ingegaan
op het voorstel van het Friese project voor een andere bestuurlijke inbedding
van de Friese GGD. Wetgeving en financiënTen behoeve van de wettelijke taken is een bedrag van ca. 200 mln naar
het Gemeentefonds overgeheveld. Naast deze bijdrage fourneren de gemeenten
ook nog eigen middelen. ad.q. Schoolbegeleidingsdiensten TaakinhoudWaar het rijk middelen verdeelt onder de schoolbegeleidingsdiensten stelt
het de voorwaarde dat de diensten minimaal 20 000 leerlingen verzorgen
en dat de regio-indeling van de Wgr wordt gevolgd. KeuzeHet kabinet heeft besloten de rijksgelden voor de schoolbegeleidings-
diensten in 1996 via een specifieke uitkering te decentraliseren naar de gemeenten
(en afhankelijk van de uitkomst van de evaluatie in 2000 te storten in het
Gf). Daarmee krijgen de gemeenten de gehele verantwoordelijkheid voor de schoolbegeleidingsdiensten. Wetgeving en financiënDe wet op de Onderwijsverzorging wordt herzien. De specifieke uitkering
bedraagt 80 mln. 6.3. Kamers van Koophandel ad.r. Kamers van Koophandel TaakinhoudDe 32 Kamers van Koophandel hebben als hoofdtaak het bevorderen van de
economische belangen van handel en nijverheid in hun gebied (en voeren het
registerbeheer van stichtingen, verenigingen en bedrijven). KeuzeDe Kamers van Koophandel doen de minister van EZ voor 1-1-1996 een voorstel
voor nieuwe gebiedsindelingen. Gelet op de bijzondere bestuursvorm behoort
een bestuurlijke inbedding niet tot de mogelijkheden. Wel zal territoriale
afstemming met de bestuurlijke organisatie nagestreefd worden. Doel is de
nieuwe gebiedsindeling per 1-1-1997 te realiseren. Wetgeving en financiënEen nieuwe gebiedsindeling wordt per AmvB geregeld. Het Rijk heeft geen
financiële relatie met de Kamers van Koophandel. BIJLAGE 3 BELEIDSKADERGEMEENTELIJKHERINDELINGSBELEID 1. InleidingDe hoofdlijnen van het huidige beleid met betrekking tot gemeentelijke
herindeling zijn in overleg met het parlement vastgelegd in het vergaderjaar
1986–1987. Dat is gebeurd in de memorie van antwoord aan de
Eerste Kamer bij het wetsvoorstel tot gemeentelijke herindeling van de Midden-Betuwe.
Reeds eerder was in de Nota naar aanleiding van het verslag bij de begroting
van Binnenlandse Zaken aan de Tweede Kamer een overzicht gegeven van de meest
voorkomende knelpunten die gemeenten bij uitoefening van hun taken ondervinden
(respectievelijk Kamerstukken I, 1986–1987, 19 138, nr. 67A, blz.
2 en 3, en Kamerstukken II, 1986–1987, 19 700, hoofdstuk VII nr.
11, antwoord op vraag 35).Sinds enkele jaren (vanaf de behandeling van het wetsvoorstel voor gemeentelijke
herindeling in Noordoost Brabant en nadien bij het wetsvoorstel voor het samenwerkingsgebied
's-Hertogenbosch) leidt toepassing van de criteria in reactie op maatschappelijke
veranderingen tot beslissingen waarbij grotere gemeenten ontstaan dan in de
jaren daarvoor. Ten aanzien van centrumgemeenten is de lijn ingezet dat deze
de nodige ruimte moeten krijgen, zowel ruimtelijk als qua draagvlak, om hun
taken naar behoren uit te kunnen voeren. Daarnaast dienen ook gemeenten in
meer landelijk gebied verstevigd te worden. Er wordt niet langer uitgegaan
van een vast minimumaantal inwoners.Er is in overleg met beide Kamers der Staten-Generaal ten aanzien van
het gemeentelijk herindelingsbeleid derhalve sprake van een accentverschuiving
en een zich ontwikkelende explicitering van het beleidskader. Overigens spoort
deze accentverschuiving in het gemeentelijk herindelingsbeleid in de richting
van schaalvergroting met de visie van het kabinet op de vernieuwing van de
bestuurlijke organisatie en de versterking van de positie van de gemeente
in ons bestuurlijk stelsel door middel van schaalvergroting. In de notitie
Uitgangspunten vernieuwing bestuurlijke organisatie van 13 maart 1995 (TK
1994–1995 21 427, nr. 107) zijn hierover ook richtinggevende uitspraken
gedaan. Gelet op het grote aantal betrokken actoren bij gemeentelijke herindelingen
is het gewenst het beleidskader dat daaraan ten grondslag ligt in lijn met
de gesignaleerde ontwikkelingen opnieuw vast te leggen.Bovendien is in de bestuurspraktijk gebleken dat het wenselijk is de bevoegdheden
en verantwoordelijkheden in de procedure volgens de Wet algemene regels herindeling
(Wet arhi) duidelijker af te bakenen. Hieraan wordt in deze notitie eveneens
aandacht geschonken. 2. Aanpassing beleidskaderHet kabinet heeft als uitgangspunt genomen dat de bestuurlijke inrichting
van ons land gebaseerd dient te zijn op drie volwaardige bestuurslagen: rijk,
provincies en gemeenten. Daarom wordt gestreefd naar voldoende sterke gemeenten
met een breed takenpakket die hun lokale regisserende en uitvoerende rol kunnen
vervullen, met daarnaast provincies met bovenlokale sturende, plannende en
verdelende verantwoordelijkheden.Voor sterke gemeenten die berekend zijn op hun functie nu en in de toekomst
is het onder andere noodzakelijk dat deze een voldoende schaal hebben. Herindeling
moet derhalve in belangrijke mate worden bezien in het licht van het (toekomstige)
takenpakket van gemeenten. Wat dat betreft is van belang, dat in het regeerakkoord
is vastgelegd dat de rol van gemeenten op maatschappelijk belangrijke gebieden
(werkloosheid, veiligheid, leefbaarheid, preventief jeugdbeleid) verder moet
worden versterkt. Dit betekent tevens dat gemeenten daartoe bestuurlijk, ambtelijk
en financieel voldoende toegerust moeten zijn. Schaalvergroting door middel
van gemeentelijke herindeling kan daartoe bijdragen. Een uniforme optimale
schaal, gerelateerd aan het inwonertal, kan echter niet eenduidig worden vastgesteld.
Deze is immers zowel afhankelijk van de specifieke positie en
functie van de desbetreffende gemeente als van haar «omgeving».
Om die reden kiest het kabinet er uitdrukkelijk voor geen criterium vast te
leggen met betrekking tot het inwonertal van gemeenten.Overigens constateert het kabinet dat voor schaalvergroting van gemeenten
in het algemeen een behoorlijk draagvlak bestaat. Zo heeft het bestuur van
de VNG na raadpleging van de leden geconcludeerd dat als ondergrens de aanwezigheid
van full-time bestuurders als een oriëntatiepunt zou kunnen gelden. Deze
opvatting wordt ook door het IPO onderschreven. De wenselijkheid van schaalvergroting
van gemeenten in meer landelijk gebied wordt mede ondersteund in een eindrapport
van de Werkgroep Leefbaarheid Platteland. In het rapport van april 1995 onderstreepte
de werkgroep, die door de ministers van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is ingesteld, de
wenselijkheid van bestuurlijke schaalvergroting.Hoewel het gewenst is het beleidskader zo scherp mogelijk te formuleren
is het onmogelijk dat op zodanige wijze te doen dat daar «automatisch»
nieuwe begrenzingen of samenvoegingen uit af te leiden zijn. Het blijft een
zaak van bestuurlijke weging en maatwerk. Specifieke, in het bijzonder geografische,
factoren kunnen een gedifferentieerde aanpak nodig maken. Anders gezegd: het
beleidskader is niet een soort wiskundige formule die bij een bepaalde invulling
van variabelen tot een vaststaande uitkomst leidt.Het kabinet zal de volgende uitgangspunten als beleidskader voor gemeentelijke
herindelingen hanteren. Beleidskadergemeentelijk herindelingsbeleid1. Gemeentelijke herindeling dient betere mogelijkheden te bieden voor
de bestuurlijke aanpak van maatschappelijke problemen en voorwaarden te scheppen
voor een passende bestuurlijke inrichting van gemeenten.2. De maatschappelijke problemen zijn niet voor alle gemeenten gelijk.
Gemeenten in stedelijke gebieden worden met meer en andere problemen geconfronteerd
dan gemeenten in landelijke gebieden. Hetzelfde geldt voor gemeenten die een
(regionale) centrumfunctie vervullen, in vergelijking met gemeenten die dat
niet doen.Bij het bepalen van de wenselijke schaal van gemeenten dient met deze
verschillen rekening te worden gehouden.3. Gemeenten dienen in potentie over een zodanige (politieke en ambtelijke)
bestuurskracht te beschikken dat zij, in principe voor een periode van ten
minste 25 jaar, in staat zijn zelfstandig een substantieel pakket van sturende
en verdelende lokale taken te behartigen.De schaal van de gemeenten dient hierop te worden afgestemd, zowel wat
betreft inwonertal, draagvlak als oppervlakte.4. Bij het bepalen van de wenselijke schaal van gemeenten moet er voorts
van worden uitgegaan dat het lokale takenpakket zal groeien. Het kabinetsbeleid
inzake de bestuurlijke inrichting van ons land is daarop uitdrukkelijk gericht.5. Voorstellen tot gemeentelijke herindeling dienen mede gericht te zijn
op reductie van intergemeentelijke samenwerkingsvormen, opdat gemeenten zoveel
mogelijk in staat worden gesteld de lokale taken zelfstandig uit te voeren. 6. Voorstellen tot gemeentelijke herindeling dienen, wat het gebied betreft
waarop die voorstellen betrekking hebben, niet te beperkt te worden opgezet.
In de meeste gevallen zullen de problemen die met behulp van herindeling kunnen
worden opgelost of verminderd, zich manifesteren in een samenhangend gebied
dat het territoir van meerdere bestaande gemeenten beslaat.In ieder geval moet worden voorkomen dat, door een te beperkte geografische
opzet van herindelingsvoorstellen, problemen worden verschoven naar het aangrenzende
gebied.7. Gemeenten die in een regio mede ten behoeve van de omliggende gemeenten
een centrumfunctie vervullen, moeten door middel van gemeentelijke herindeling
in staat worden gesteld die functie naar behoren uit te voeren en woningbouw-,
kantoor- of bedrijfslokaties op eigen grondgebied te verwezenlijken. Toelichting op enkeleuitgangspuntenAllereerst dient te worden opgemerkt dat deze uitgangspunten een uitwerking
zijn van de eerder genoemde accentverschuiving in het herindelingsbeleid.
Dat impliceert dat de knelpuntencriteria van het in 1986–1987 geformuleerde
beleid in voorkomende gevallen een rol blijven spelen. Uit een oogpunt van
continuïteit van beleid is dat van belang.Er zij overigens op gewezen dat de knelpuntencriteria aangevuld met de
zeven genoemde uitgangspunten, niet limitatief zijn bedoeld. Soms zullen ook
andere, met een specifieke situatie samenhangende argumenten, kunnen leiden
tot wijziging van gemeentegrenzen. Bovendien zullen de uitgangspunten bij
beoordeling van herindelingsvoorstellen zowel op zichzelf als in onderlinge
samenhang moeten worden bezien.De uitgangspunten 2 en 7 zullen leiden tot een zekere «hiërarchie»
in de afweging bij herindelingsvoorstellen. Indien bijvoorbeeld binnen één
gebied de afweging aan de orde is tussen vergroting van landelijke gemeenten
enerzijds of versterking van een centrumgemeente anderzijds, dan zal toepassing
van deze uitgangspunten ertoe leiden dat versterking van gemeenten met een
(regionale) centrumfunctie prioriteit krijgt.Dat neemt niet weg dat ook voor gemeenten in landelijke gebieden schaalvergroting
een belangrijke bijdrage kan leveren aan een versterking van het lokale bestuur.Het gaat er bij de uitgangspunten 3, 4 en 5 om gemeenten in staat te stellen
een pakket van lokale taken zoveel mogelijk zelfstandig uit te voeren. Reductie
van intergemeentelijke samenwerkingsvormen draagt daar tevens toe bij. Gemeenten
moeten in staat zijn tot integraal bestuur om de burger van dienst te zijn.
Dit betekent dat de gemeenten op de terreinen die de burger het meest direct
raken over wezenlijke, onderling samenhangende en elkaar versterkende bevoegdheden
moeten beschikken. Niet voor niets neemt in het regeerakkoord de regiefunctie
van het lokale bestuur een belangrijke plaats in. Dit betekent dat de gemeenten
in staat gesteld moeten worden tot o.a.:– het vergroten van de sociale samenhang door economische, sociale
en bestuurlijke vernieuwing;– het verbeteren van de dienstverlening aan de burger;– het zorg dragen voor en bevorderen van werkgelegenheid in publieke
sector en marktsector;– het bevorderen van een veilige leefomgeving;– het bevorderen van de sociale integratie en participatie van nieuwkomers. De initiatieven tot decentralisatie op het terrein van het onderwijs,
het jeugdbeleid, het beleid ten aanzien van nieuwkomers en het additionele
werkgelegenheidsbeleid moeten mede in dit kader worden bezien. Het schrappen
van belemmerende regelgeving behoort hier eveneens toe. Onder andere in het
kader van het grote-stedenbeleid worden op al deze terreinen concrete initiatieven
genomen.Integraal bestuur op lokaal niveau kan het best functioneren wanneer dat
lokale niveau bestaat uit een samenhangend gebied èn wanneer het bestuur
voldoende bestuurskracht en draagvlak kan hebben. Gemeentelijke herindeling
levert een essentiële bijdrage aan het vervullen van deze randvoorwaarden.Onder draagvlak wordt in dit verband onder andere verstaan economisch
en sociaal-maatschappelijk draagvlak. Voor het laatste is het in elk geval
noodzakelijk dat gemeenten -en dit geldt met name voor centrumgemeenten- de
mogelijkheid hebben om een voldoende gedifferentieerde samenstelling van de
bevolking te krijgen of te houden. De mate van invloed van de gemeente op
de woningvoorraad is daarvoor een indicatie.De uitgangspunten voor gemeentelijke herindeling moeten er evenwel niet
toe leiden dat centrumgemeenten uitgroeien tot zéér grootschalige
agglomeratiegemeenten, dat wil zeggen dat alle gemeenten die een vrijwel aaneengesloten
stedelijk gebied vormen worden samengevoegd. Dit soort verstedelijkte gebieden
bestaat vooral rond steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Daarmee komt
een bovengrens in zicht waarbij andere oplossingen dan herindeling de voorkeur
verdienen. 3.Wijziging van de wettelijke procedureDe bestuurspraktijk heeft geleerd dat de huidige procedure volgens de
Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) te veel «beslismomenten»
op verschillende bestuurlijke niveaus kent, terwijl de definitieve besluitvorming
met betrekking tot opheffing en instelling van gemeenten bij de wetgever is
gebleven.Als «beslismomenten» kunnen worden aangemerkt de adviezen
van een commissie aan gedeputeerde staten, het overleg van GS met betrokken
gemeenten waarbij alle herindelingsvarianten aan bod komen («open overleg»),
vaststelling door GS van een herindelingsplan, het geven van een oordeel door
de gemeenteraden over het herindelingsplan, het door GS doen van een voorstel
aan PS, het geven van een oordeel door de minister als bedoeld in artikel
285 Gemeentewet (commissie van onafhankelijke deskundigen), vaststelling door
PS van de ontwerp-regeling in de vorm van een concept-wetsvoorstel, vaststelling
van een wetsvoorstel door minister van BiZa/ministerraad, behandeling van
en stemming over het wetsvoorstel in de Tweede Kamer en de Eerste Kamer.De toekomst van de betrokken gemeenten is gedurende dit langlopende proces
onzeker, omdat bepaalde verwachtingen ontstaan die tot in de laatste fase
ongedaan kunnen worden gemaakt. Dit wordt, zoals hiervoor is opgemerkt, mede
veroorzaakt doordat elk beleidskader altijd ruimte zal laten voor specifieke
afwegingen.De wettelijk voorgeschreven procedure bij gemeentelijke herindelingen
dient naar het oordeel van het kabinet te worden aangepast. Bevoegdheden en
verantwoordelijkheden in het kader van de wettelijke (arhi-)procedure dienen
duidelijker te worden afgebakend.Met name de voorbereidende rol van de provincie in relatie tot de uiteindelijke
verantwoordelijkheid van de wetgever in dit proces verdient aandacht.
Doordat provinciale staten als politiek gekozen orgaan als sluitstuk in de
procedure op provinciaal niveau een advies in de vorm van een concept-wetsvoorstel
vaststellen, krijgt dit een zware politieke lading. De wetgever kan vervolgens,
op grond van zijn eigen verantwoordelijkheid, tot andere keuzen komen. Deze
procedure bergt het risico in zich van dubbel werk en frustraties op lokaal
en provinciaal niveau, en dient mede daarom te worden aangepast. Die aanpassing
dient tevens meer ruimte te scheppen voor een meer initiërende rol van
de minister van Binnenlandse Zaken, indien hij van oordeel is dat voorstellen
tot herindeling wenselijk zijn. De bevoegdheden van de provincie voor de voorbereidingsprocedure
in relatie tot de grondwettelijk verankerde verantwoordelijkheid van de wetgever
voor de definitieve besluitvorming moeten duidelijker worden onderscheiden.
Daarbij is het kabinet van mening dat de uiteindelijke verantwoordelijkheid
van de wetgever in dezen moet worden versterkt. Dit kan bijvoorbeeld tot uitdrukking
komen in een wijziging van de voorbereidingsprocedure.Het kabinet zal -na overleg met onder andere VNG en IPO- met voorstellen
komen tot wijziging van de Wet arhi waarbij ook dit onderdeel zal worden aangepast. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21427-111.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl