Evaluatie basisvorming; Verslag algemeen overleg over de basisvorming
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26733, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

07-02-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

26733 nr. 5

30-01-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringNadere gedachtewisseling op 7 december 2000Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26733Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 84 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 733Evaluatie basisvormingnr. 5VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 30 januari 2001De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 6 en 7 december 2000 overleg gevoerd met staatssecretaris
Adelmund van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de basisvorming aan de hand van:– het evaluatierapport van de inspectie van het onderwijs en de
inspectie landbouwonderwijs en kennisprogramma's getiteld Werk aan de basis
en de reactie van de staatssecretaris op hoofdlijnen van de evaluatie basisvorming
(26 733, nr. 1);– de bijlagen bij het advies van de Onderwijsraad getiteld Zeker
weten: leerstandaarden als basis voor toegankelijkheid en wiskunde en Nederlandse
taal basisvorming (OCW-00-334);– de beleidsreactie basisvorming (26 733, nr. 2);– het advies van de Onderwijsraad getiteld Agenda voor een herijking
van de basisvorming (26 733, nr. 3).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Barth (PvdA) heeft zowel op een vrijwel
100% zwarte scholengemeenschap met jaarlijks honderden zij-instromers als
in een centrum voor hoogbegaafdheidsonderzoek te horen gekregen dat moet worden
overgegaan naar individueel, probleemgestuurd en modulair onderwijs.In dit overleg wil zij niet centraal stellen de vraag wie ideologisch
het scherpst kan slijpen en theoretisch het mooiste verhaal heeft, maar wel
de vraag die de Wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid (WRR) zich
in 1986 stelde bij het uitbrengen van het advies over de basisvorming, namelijk
wat kinderen moeten kennen en kunnen om als volwaardig burger in deze samenleving
te kunnen functioneren. Een antwoord op die vraag ligt besloten in het kerndoelenprogramma.
Daarnaast moeten kinderen zich thuis kunnen voelen in het onderwijs en daarin
tot volle wasdom kunnen komen. Voorts moeten kinderen voldoende aandacht krijgen
in het onderwijs en weten dat zij daarin een plek hebben. Blijkens het vorige
week verschenen onderzoeksrapport van het Kohnstamm Instituut over schooluitval
is de belangrijkste reden waarom kinderen wegvallen uit de school, dat zij
zich als individu op school niet serieus genomen voelen. Mevrouw Barth complimenteert de onderwijsinspectie met haar voortreffelijke
onderzoeksrapport, getiteld Werk aan de basis. De inspectie geeft daarin een
buitengewoon genuanceerd oordeel over de kwaliteit van de onderbouw van het
voortgezet onderwijs. De kwaliteit van de basisvorming blijkt nog steeds goed
te zijn, hoewel er meer stof en vakken worden aangeboden dan voorheen en hoewel
de scholen organisatorisch nogal wat hebben moeten verwerken. Daarvoor verdienen
de scholen een compliment. De mobiliteit van leerlingen is gestegen. Met name
meisjes en allochtone kinderen stromen vaker door dan voorheen. Tijdens de
hoorzitting die de Kamer over de basisvorming heeft gehouden, hebben de aanwezige
schoolleiders gezegd dat de methodes gemoderniseerd en aantrekkelijker geworden
zijn en dat er een grotere samenhang is gekomen tussen verschillende vakken.De inspectie heeft ook een aantal problemen opgevoerd, met name dat scholen
er nog te weinig in slagen om in de klas te differentiëren en ieder kind
in de klas tot zijn recht te laten komen. Dat lukt in het basisonderwijs veel
beter. De inspectie heeft aanwijzingen gegeven ter verrijking van de didactiek
in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Ook concludeerde de inspectie
dat het kerndoelenprogramma versnipperd en overladen is, wat met name voor
leerlingen in het VBO een probleem is. Als een programma in de praktijk niet
haalbaar is, moet het worden aangepast en moet de politiek er keuzes uit maken.
De basisvorming mag geen procrustesbed zijn, maar moet maatwerk zijn voor
individuele kinderen.Mevrouw Barth constateert een brede steun in het veld voor de aanpak voor
de korte en de lange termijn waarvoor de staatssecretaris heeft gekozen. Alle
onderwijsorganisaties noemen de keuzes van de staatssecretaris verstandig,
één punt uitgezonderd.Mevrouw Barth kan zich erin vinden dat in feite de bestaande toestand
wordt gesanctioneerd door scholen ruimte te geven om een keuze te maken uit
de kerndoelen. Kinderen moeten bij verandering van school niet in de problemen
komen doordat de ene school heel andere kerndoelen heeft gekozen dan de andere.
Hoe denkt de staatssecretaris grote verschillen tussen de keuzes van scholen
te voorkomen? Ook moet worden voorkomen dat met keuzes uit het kerndoelenprogramma
op grond van groepskenmerken, tekort wordt gedaan aan individuele leerlingen.
Kan worden bepaald dat scholen moeten beredeneren waarom zij voor een bepaald
kind een bepaalde keuze maken?De time-out waartoe de staatssecretaris in feite besluit, moet worden
benut om te investeren in de scholen, de leraren en de schoolorganisatie om
aldus randvoorwaarden te creëren voor versterking van de basisvorming.
Mevrouw Barth herinnert aan het pleidooi van haar fractie bij de behandeling
van de onderwijsbegroting om ongeveer 250 mln. beschikbaar te stellen voor
schoolontwikkeling, het invoeren van een gevarieerdere en rijkere didactiek
op de school. Dat geld moet mede worden gebruikt voor het versneld invoeren
van ICT. Juist voor kinderen wie het leren niet komt aangewaaid, kan het onderwijs
via ICT aantrekkelijk worden gemaakt, omdat zij het met de computer bezig
zijn meer zien als spelen dan als leren.Mevrouw Barth is het met de staatssecretaris eens dat er goede redenen
zijn om ervoor te kiezen de kinderen 32 lesuren per week te laten volgen,
wat ook kan in de vorm van zelfstandig werken. In een kenniseconomie is er
misschien wel eerder aanleiding om kinderen langer naar school te laten gaan
dan korter.Naar verluidt is de 75 mln. die de staatssecretaris beschikbaar heeft
gesteld voor schoolontwikkeling in een convenant tussen de besturenorganisaties
en de vakbonden volledig benut voor werkdrukvermindering, zodat er geen geld
over is voor schoolontwikkeling. De inspectie wilde de bij vermindering van
het aantal lesuren vrijvallende uren inzetten voor nascholing en niet, zoals
nu kennelijk gebeurt, ter vergroting van de vrije tijd van leraren. Is dat
waar en zo ja, hoe denkt de staatssecretaris daar dan over? Het
verlagen van het aantal lesuren moet volgens de inspectie ingaan per 1 augustus
2001. In de Voorjaarsnota 2001 moet dan een eerste stap worden gezet op de
weg naar de door de PvdA-fractie gewenste financiële impuls voor het
voortgezet onderwijs, zodat de scholen weten waaraan zij toe zijn.Mevrouw Barth vindt het verstandig dat de staatssecretaris voor de maatregelen
op de langere termijn advies vraagt aan de Onderwijsraad, die gelijk heeft
dat de politiek eerst moet uitmaken welke richting zij uit wil. In haar reactie
op het rapport van de Onderwijsraad heeft de staatssecretaris de vraag opgeworpen
hoe het uitgangspunt van een breed programma kan worden gehandhaafd en tegelijkertijd
recht kan worden gedaan aan de verschillen tussen leerlingen. Het antwoord
op die vraag is al ten dele gegeven door de heer Mosterd tijdens de behandeling
van de Onderwijsbegroting, toen hij sprak over versterking van tempodifferentiatie.
Immers, het was de bedoeling dat VWO-leerlingen het basisvormingsprogramma
in twee jaar zouden kunnen doorwerken en VBO-leerlingen in vier jaar. Een
ander deel van het antwoord is vrijdag jl. tijdens een radiodiscussie door
de heer Cornielje gegeven, toen hij zei dat het belangrijk is dat leerkrachten
kunnen differentiëren in de manier waarop zij kennis aan kinderen kunnen
overdragen. Daarvoor is, zoals de heren Mosterd en Cornielje al hebben gesteld,
differentiatie in tempo en didactiek nodig. Graag wil haar fractie de tempo-
en didactiekdifferentiatie in de klas bevorderen, mede via die 250 mln.Op de langere termijn wil zij aanhaken bij het advies van de Onderwijsraad
over de leerstandaarden. Een leerstandaard houdt in dat een programma voor
95% van de leerlingen haalbaar is. Dan kan als kwaliteitseis worden bepaald
dat scholen het leerstandaardenprogramma moeten uitvoeren. Er zullen dan harde
keuzes moeten worden gedaan uit het kerndoelenprogramma, dat níét
voor 95% van de leerlingen haalbaar is. De Onderwijsraad zal moeten adviseren
over de manier waarop het kerndoelenprogramma kan worden omgezet in een leerstandaardenprogramma.
De raad heeft in zijn advies aangegeven leerstandaarden te willen maken op
voldoende niveau en extra niveau. Het zal de scholen duidelijk moeten zijn
dat het eerste niveau een bodemprogramma is en dat kinderen die meer kunnen
daartoe ook de kans moeten krijgen. Voorkomen moet worden dat het programma
zo wordt ingericht dat er in de praktijk een keiharde tweedeling ontstaat.
Mevrouw Barth beaamt dat bij het aanbrengen van variatie het vakkenaanbod
niet hetzelfde behoeft te zijn, maar voegt hieraan toe zeer aan een breed
programma te hechten, omdat de basisvorming kinderen een goede voorbereiding
moet bieden op de vele eisen die de samenleving stelt. Uit het veld heeft
zij overigens van niemand te horen gekregen dat bepaalde vakken maar moeten
worden geschrapt. Zij sluit niet uit dat voor individuele leerlingen wel een
vak wordt geschrapt.Scholen, leraren en leerlingen moeten niet met onmogelijke eisen worden
opgezadeld. Vandaar dat de Onderwijsraad moet bekijken welke pijnlijke keuzes
moeten worden gemaakt en hoe een realistisch programma er uit moet zien. Het
basisvormingsprogramma is destijds opgesteld door vakgroepen van leraren en
niet door de politiek. Mevrouw Barth wijst er overigens op dat blijkens onderzoek
het Nederlandse bedrijfsleven miljarden misloopt doordat telefonistes in paniek
raken als zij een telefoontje in het Frans krijgen. Daarom lijkt het niet
verstandig Frans als vak te schrappen.Op de langere termijn zal de didactiek in het voortgezet onderwijs een
impuls moeten krijgen. Hoe wil de staatssecretaris vernieuwing van de manier
van lesgeven op scholen een stimulans geven? Scholen klagen overigens dat
de methoden die zij van de educatieve uitgeverijen krijgen nog meer overladen
zijn dan het kerndoelenprogramma van zichzelf al is. De door de educatieve
uitgeverijen ontwikkelde methoden voldoen ook niet aan de eis van de basisvorming
dat er een integratie komt van theorie en praktijk. Integendeel,
het zijn vaak bijna academische boeken geworden waarvan men op de MAVO dan
maar een paar hoofdstukken niet behandelt. Is de staatssecretaris bereid hierover
met de educatieve uitgeverijen te overleggen? Kan er niet net als in het basisonderwijs
met keurmerken voor methoden worden gewerkt?Mevrouw Barth wenst een nog ambitieuzer aanpak op ICT-gebied dan in de
kabinetsreactie wordt vermeld. Het digitale rijbewijs voor leraren is echt
niet genoeg om de gewenste vernieuwing van de grond te krijgen. Kamerbreed
is voor het zomerreces de motie-Lambrechts aangenomen over het instellen van
een leerstoel didactische informatiekunde. Als het kabinet daartoe overgaat,
is het misschien de moeite waard daarbij bredere vernieuwende didactische
vraagstukken te betrekken. Het is belangrijk erover na te denken hoe aan een
praktisch ingesteld kind een theoretisch vak kan worden geleerd.Mevrouw Barth is warm voorstandster van vakkenintegratie, want voor alle
leerlingen geldt dat de overstap van de ene leraar of hooguit twee leraren
in het basisonderwijs naar vijftien of soms zelfs zeventien leraren in het
eerste jaar van het voortgezet onderwijs veel te groot is. De staatssecretaris
heeft de Onderwijsraad om advies gevraagd over leergebieden. Het is de vraag
hoe scholen tot grote creativiteit in dezen kunnen worden gebracht. Mevrouw
Barth kent een school waar kookles wordt gecombineerd met Frans, met als gevolg
dat de kinderen Frans allemaal leuk vinden. Ook de lerarenopleidingen zouden
moeten worden aangepast om vakkenintegratie mogelijk te maken. Zij vraagt
de staatssecretaris om in een notitie de wettelijke en praktische belemmeringen
voor de vakkenintegratie in kaart te brengen, zodat kan worden bekeken wat
de Kamer als medewetgever kan doen om vakkenintegratie te stimuleren.Mevrouw Barth wijst erop dat het onderwerp basisvorming nog steeds zeer
veel emoties oproept in het veld en in de pers. Wat haar fractie betreft,
is de basisvorming niet mislukt. Wie dat zegt doet onrecht aan al het werk
dat de afgelopen jaren op de scholen is verricht om iets te maken van de basisvorming,
ook al werden de scholen geconfronteerd met zaken als de lumpsumfinanciering,
het studiehuis en de fusies. Het is de taak van de politiek om ervoor te zorgen
dat scholen een succes kunnen maken van de basisvorming. En de basisvorming
is een succes als ieder kind in het voortgezet onderwijs tot zijn recht kan
komen. Dat is de beste garantie die er is voor gelijke kansen.De heer Cornielje (VVD) memoreert dat hij
bij zijn aantreden in 1994 heeft gezegd zich als democratisch parlementariër
niet ontslagen te voelen van de verplichting om een oplossing te zoeken voor
knelpunten die zich in de basisvorming voordoen, ook al heeft zijn fractie
destijds tegen het wetsontwerp gestemd.De VVD-fractie heeft daarna gestreden voor meer praktisch beroepsgerichte
vakken in het VMBO, zodat leerlingen in de basisberoepsgerichte leerweg in
het eerste en tweede leerjaar 20% van de tijd daaraan kunnen besteden.De heer Cornielje heeft overigens steeds het idee gehad dat de toetsen
basisvorming, die absoluut niet voldeden, allang afgeschaft waren. De fractie
heeft ook gepleit voor het afschaffen van het certificaat conform een suggestie
van de onderwijsinspectie. In 1997 is kamerbreed een motie van zijn fractie
aangenomen om de kerndoelen basisvorming op te nemen in het eindexamenprogramma
VMBO. Bij de invoering van de brede basisvorming is ook de vorming van brede
scholengemeenschappen gestimuleerd. De heer Cornielje heeft op een gegeven
moment bij motie voorgesteld de fusiestimulering stop te zetten en eerst eens
de vooren nadelen van fusie in beeld te brengen. Uit het rapport van de onderwijsinspectie
blijkt dat er naast de voordelen ook onderwijskundige nadelen aan fusie kleefden,
die onvoldoende boven tafel zijn gekomen. In het kader van het voortijdig
schoolverlaten heeft zijn fractie ook gepleit voor de verticale
doorlopende leerlijn basisvorming-VMBO-MBO. Dat betekent versterking van de
beroepsonderwijskolom.Vanwege het eigenmachtig optreden van het procesmanagement en de onduidelijke
verantwoordelijkheidsverdeling is de VVD-fractie kritisch geweest over het
procesmanagement basisvorming, later procesmanagement voortgezet onderwijs
(PMVO). Ook was de fractie kritisch over het onderzoek door de onderwijsinspectie,
omdat die destijds haar onafhankelijke rol niet vanzelfsprekend waar kon maken.
Vandaar dat er via het regeerakkoord een toezichtswet komt waarin de onafhankelijke
positie van de onderwijsinspectie wordt gegarandeerd.Ook de heer Cornielje heeft waardering voor het vele werk dat in een politiek
complexe omgeving is verricht in het kader van het evaluatierapport van de
inspectie. Vele aanbevelingen voor verbetering van de kwaliteit van het onderwijs
waardeert hij ook. Enerzijds is de onderzoeksopzet te breed geweest: een deel
van de kwaliteit van de basisvorming wordt verdoezeld door het onderscheid
tussen de zogenaamde kernkwaliteit van het voortgezet onderwijs en de kwaliteit
van de basisvorming. Anderzijds is de opzet te smal geweest: de vorming van
brede scholengemeenschappen is buiten beschouwing gelaten. In het rapport
staat dat de doelstelling verhoging van het onderwijspeil is gehaald, terwijl
wetenschappers erop hebben gewezen dat het eindniveau ongeveer gelijk is gebleven,
maar dat het niveau van de leerlingen die van het basisonderwijs komen hoger
is geworden. Ook de hoofddoelstelling uitstel van studie- en beroepskeuze
is eigenlijk niet gehaald doordat de selectie scherper is geworden, mede door
de bredescholengemeenschapsvorming. Dat neemt niet weg dat de leerlingen toch
vrij snel op de voor hen goede plek zitten. De inspectie heeft geen onderwijskundige
onderbouwing gegeven van de voorgestelde 32/30-maatregel. Het rondetafelgesprek
dat de Kamer heeft georganiseerd met wetenschappers en schoolleiders heeft
een beter perspectief geboden op het evaluatierapport van de onderwijsinspectie.Het advies van de Onderwijsraad is kritisch. De Onderwijsraad stelt dat
de basisvorming niet vanzelf goed zal komen en bepleit daarom aanpassing en
specificatie van doelstellingen en verheldering op onderdelen. Eigenlijk vraagt
de Onderwijsraad de Kamer of hij in zijn advisering moet uitgaan van een gemeenschappelijk
programma of ook mag uitgaan van de mogelijkheid van differentiatie en van
het opnemen van basisvormingsdoelen in beroepsgerichte vakken. Die vraag beantwoordt
de heer Cornielje bevestigend. De Onderwijsraad vraagt tevens of er meer differentiatie
in de kerndoelen mag komen. De WRR heeft destijds gepleit voor twee niveaus.
Volgens de heer Cornielje zal de opdracht aan de Onderwijsraad moeten zijn,
een uitwerking op meerdere niveaus te geven. In de beleidsbrief van het kabinet,
getiteld Onderwijs in stelling, staat dat gelijke kansen voor leerlingen een
gevarieerd aanbod betekenen en dat er meer ruimte moet komen om in te spelen
op de capaciteiten van leerlingen. Binnen het VMBO zijn sowieso al vijf niveaus
te onderscheiden en daarnaast zijn er dan nog HAVO en VWO, zodat mag worden
verwacht dat twee niveaus ontoereikend zijn. In zijn motie heeft hij onderscheiden
een HAVO/VWO-niveau, een VMBO-niveau en een basisberoepsgericht leerwegniveau.
Mogelijk moet er nog een niveau worden geformuleerd. De kern van dit debat
is zijns inziens of de Onderwijsraad de ruimte krijgt om te adviseren dat
er meerdere niveaus moeten komen. Dat betekent dat het oorspronkelijke idee
dat er één niveau moet zijn, wordt verlaten. Hoeveel niveaus
er dan moeten komen, moet onderwijskundig onderbouwd worden.De heer Cornielje bestrijdt dat hij, zoals bij interruptie wordt gesteld,
toe wil naar een driedeling. Hij wil terugkeren naar het idee van de WRR die
heeft gesteld dat mensen meer moeten leren dan alleen het basisonderwijs biedt,
maar wel op eigen niveau. Het is bijvoorbeeld mogelijk op verschillende niveaus
uit te leggen wat het begrip omtrek inhoudt. De VVD pleit altijd
voor doorlopende leerlijnen, omdat dan iedereen zich optimaal kan ontplooien.
Dat is het bieden van gelijke kansen. Wel dient het stelsel van leerwegen
VMBO, HAVO en VWO te worden gehandhaafd en dient het gemeenschappelijk aanbod,
zij het van een beperkte set kerndoelen, niet alleen te worden uitgewerkt
in algemeen vormende vakken, maar ook in beroepsgerichte vakken, omdat het
voor praktisch ingestelde kinderen veel motiverender is om kennis langs die
weg te verwerven. Ook moet tempodifferentiatie mogelijk zijn. Een HAVO/VWO-leerling
die toe is aan de voorbereiding op de tweede fase moet niet worden verplicht
nog een jaar met de basisvorming bezig te zijn, maar moet een meer uitdagend
programma kunnen krijgen. Een meer praktisch ingestelde leerling moet er ook
vier jaar over mogen doen, waarbij dan wat praktische vakken in eerdere leerjaren
kunnen worden gegeven, zoals neergelegd in het voorstel dat de heer Cornielje
op 15 januari 1998 aan de Kamer heeft voorgelegd. Dat zou de Onderwijsraad
bij zijn advisering kunnen betrekken.De heer Cornielje gaat vervolgens in op de langetermijnmaatregelen die
de staatssecretaris noemt. Hij is het eens met de adviesaanvrage aan de Onderwijsraad
en vraagt de staatssecretaris of zij bereid is vooraf antwoord te geven op
de door hem genoemde vragen van de raad.De inspectie heeft geconstateerd dat het programma zwaar overladen is
en dat zelfs HAVO/VWO-leerlingen met slechts 65% in aanraking komen. De heer
Cornielje meent dat de inspectie de aangewezen instantie om op korte termijn
aan te geven, al was het maar grofmazig, welk deel verplicht en welk deel
optioneel is. Deelt de staatssecretaris die mening?Ook de heer Cornielje wil de versnippering aanpakken en denkt aan combinaties
als natuurkunde, scheikunde en techniek, biologie en verzorging, wiskunde
en informatiekunde en geschiedenis plus maatschappijleer. De mogelijkheden
van een dergelijke herordening zullen moeten worden onderzocht. Zolang daar
geen goede onderbouwing van is gegeven, moet worden uitgegaan van de combinatie
van bevoegdheden.Inspectie noch vakbonden noch VVO hebben onderwijsinhoudelijk aangegeven
waarom het aantal lesuren per week van 32 naar 30 zou moeten. Zolang die onderwijsinhoudelijke
onderbouwing ontbreekt, moet niet tot die lesurenvermindering worden besloten.
De activiteiten die in het kader van de teruggang van 40 naar 38 werkweken
worden genoemd, horen volgens de heer Cornielje voor een deel thuis in de
vakantietijd. Het is niet zo dat als men daarmee bezig is, de leerlingen geen
les meer zouden moeten krijgen. Wat is de optimale onderwijstijd? Zijn zo'n
1200 lesuren (40 x 30 of 38 x 32) niet voldoende om daarin de kerndoelen
te realiseren? De OESO-norm is 1107 lesuren. De urenwinst zou ten goede kunnen
komen aan de scholen. Impliciet vraagt hij hiermee een reactie op zijn motie
terzake.In het kader van de kortetermijnmaatregelen merkt hij op dat als de kerndoelen
worden vertaald in de eindexamenprogramma's VMBO, zoals hij bij motie heeft
voorgesteld, het terugroleffect een heel belangrijk gegeven is. Zijn fractie
is dan bereid de scholen meer ruimte te geven om het eigen programma in te
richten, want een leerling die het VMBO-examen heeft gehaald, heeft dan impliciet
de basisvorming gehaald. Dat geldt ook voor HAVO en VWO. Zijn de doelstellingen
niet in het eindexamenprogramma opgenomen, dan is er blijkbaar een slechte
aansluiting tussen basisvorming en bovenbouwprogramma. Is de staatssecretaris
bereid de minimale urenverplichting voor de eerste drie jaar los te laten,
zodat spreiding over vier jaar mogelijk wordt?Onderwijsraad en inspectie wijzen een keuze uit de kerndoelen door de
scholen zelf af, omdat zij denken dat de basisvorming dan over een jaar of
vier volledig zal zijn verdwenen. De staatssecretaris wil de huidige situatie
waarin scholen wél zelf kiezen, sanctioneren. Ook de heer Cornielje
vreest evenwel dat kinderen die van school veranderen dan in de problemen
kunnen komen. Bovendien is het de vraag hoe dan de aansluiting wordt tussen basisvorming en bovenbouwprogramma. Zijns inziens moet de inspectie
in het eerste kwartaal van 2001 duidelijkheid verschaffen over de verplichte
en optionele kerndoelen. De Onderwijsraad zou daarover dan nog voor de zomer
kunnen adviseren. Op die manier wordt er een zeker kader verschaft, waarmee
meer richting wordt gegeven aan de invulling van de basisvorming dan wanneer
de scholen daarin vrij worden gelaten. Dat kader moet dan nog in wet- en regelgeving
worden uitgewerkt en zal misschien pas in 2004 formeel van kracht kunnen worden.
Gebeurt dat niet, dan zal er geen gemeenschappelijke basis meer zijn van wat
leerlingen kennen en kunnen.De heer Mosterd (CDA) vindt het doel van de
basisvorming, leerlingen een brede basiskennis meegeven in een steeds ingewikkelder
wordende maatschappij, sympathiek. Het ging bij de invoering om verhoging
van het onderwijspeil, uitstel van studie- en beroepskeuze en modernisering
van het onderwijsprogramma. Het ging ook om vaardigheid om die kennis te gebruiken
en om samenhang van allerlei gebieden. Dat vraagt om didactische vernieuwing,
maar die is helaas nog niet bereikt. De basisvorming zou ook moeten leiden
tot een goede doorstroming van de leerling van school A naar school B en tot
gelijke kansen voor álle leerlingen.Het is evenwel de vraag of via basisvorming wel gelijke kansen kunnen
worden geboden aan leerlingen die reeds op twaalfjarige leeftijd sterk van
intellectueel niveau verschillen. Daarbij horen verschillende programma's,
terwijl die toch een gemeenschappelijke basisvorming moeten bewerkstelligen,
wat veel vraagt van de ontwikkelaars van de programma's en van de docenten.
Zowel de intellectueel begaafde als de meer praktisch gerichte leerling moet
het gevoel hebben aan z'n trekken te komen.Voorkomen moet worden dat de discussie in de Kamer een negatief beeld
oproept van het onderwijs in de eerste jaren van het voortgezet onderwijs,
terwijl het niveau van het onderwijs in de onderbouw, ook gemeten naar internationale
maatstaven, over het algemeen goed is. Toch wil de Kamer het nog meer verbeteren.
De heer Mosterd zou wel eens willen weten of het waar is dat, zoals een wetenschapper
zei, het niveau van de instroom in het voortgezet onderwijs zo is verhoogd.
Hij meent dat er het nodige aan is verbeterd door de basisvorming of anderszins.
Van ouders heeft hij geen klachten gehoord over de kwaliteit van de basisvorming.
Scholen hebben de basisvorming zodanig vormgegeven dat deze zo goed mogelijk
aansluit bij de bovenbouw. Bepaalde vernieuwingen zijn nog niet doorgevoerd,
omdat die nog niet doorgevoerd waren in de bovenbouw. Dat gebeurt nu. Dat
zal naar verwachting leiden tot de nodige terugroleffecten in de basisvorming.De heer Mosterd stelt dat het bij de basisvorming gaat om het kind, de
voorbereiding op het diploma van de school waarop het zit en om de plaats
van het kind in de maatschappij. De vernieuwingen in de bovenbouw zullen ertoe
leiden dat de basisvorming in het VMBO er anders uit zal gaan zien dan in
het HAVO/VWO. De regering wil de scholen daartoe vrijheden geven. De CDA-fractie
ondersteunt dit voornemen, onder de voorwaarde dat de basisvorming niet te
veel zal verschillen per school. In 2001 zal er meer duidelijkheid zijn over
de ontwikkeling en zal er meer richting aan kunnen worden gegeven. In 2004
zal alles worden vastgelegd.Zit de pijn wel in de pedagogisch-didactische vernieuwing? Of zit de pijn
in de aandacht voor zelfwerkzaamheid en clustering? De heer Mosterd meent
dat er meer rekening moet worden gehouden met het meer praktisch of theoretisch
gericht zijn van kinderen. Dat betekent dat er een differentiatie in methode
nodig is, ook al wil hij de basisvorming overeind houden. Hoe aan die differentiatie
vorm moet worden gegeven, is aan de Onderwijsraad die om advies wordt gevraagd.
De heer Mosterd wil graag een zo breed mogelijk basisvormingsprogramma houden
voor alle leerlingen, maar dan wel passend bij de leerling. In de praktijk
ziet het basisvormingsprogramma er voor de ene leerling ook al
anders uit dan voor de andere.Hij vraagt of zijn indruk juist is dat het advies dat de Onderwijsraad
in 2001 moet uitbrengen als het ware een verbinding vormt tussen de maatregelen
op korte en op lange termijn. Immers, dat advies zal aangeven welke kant het
opgaat, zodat de situatie tot 2004 niet uit de hand zal lopen, omdat de scholen
weten wat de voornemens zijn. De kortetermijnmaatregelen van de staatssecretaris
sturen sterk de langetermijnoplossingen die van de Onderwijsraad worden gevraagd.
De politiek moet inderdaad een richting aangeven en die zal zijn: zoveel mogelijk
behoud van de basisvorming, maar met ruimte voor differentiatie vanwege verschillen
tussen leerlingen.Volgens de inspectie ontbreekt het nogal eens aan samenhang tussen wat
er in de klas gebeurt en het onderwijskundig beleid van het management. Dat
is begrijpelijk, gegeven de vele veranderingen en het accent dat er is gelegd
op het managen van grote scholen. Er is goede onderwijskundige aansturing
nodig om grote veranderingen, zoals de tweede fase in het VMBO, tot hun recht
te laten komen. De heer Mosterd hoopt dat daarvoor voldoende ruimte en mogelijkheden
zullen zijn. Is het extra budget kwaliteitsimpuls arbeidsorganisatie daartoe
wel voldoende?In principe is de CDA-fractie voor de ruimte die de scholen wordt geboden
om te kiezen uit de kerndoelen, zij dat de verschillen tussen de scholen niet
te groot mogen worden. Het is nog maar de vraag of die keuzevrijheid de basisvorming
teniet zal doen. Immers, vele scholen hebben al gekozen en bovendien stuurt
de bovenbouw duidelijk aan wat er in de onderbouw gebeurt.De heer Mosterd memoreert dat volgens de staatssecretaris de kwaliteit
van het onderwijs is gewaarborgd door de urenverplichting als eis van deugdelijkheid
in te voeren en dat zo een ondergrens wordt gelegd aan de basisvorming die
door de inspectie kan worden gecontroleerd. Hij gaat ervan uit dat de scholen
zich niet zullen beperken tot de minimumeis, maar datgene zullen bieden wat
de leerlingen nodig hebben. Volgens de staatssecretaris kunnen in de basisberoepsgerichte
leerweg en het leerwegondersteunende onderwijs 48 van de 64 uur in twee jaar
behandeld worden. In deze onderwijssector is de overladenheid het grootst.
De CDA-fractie kan deze maatregel tegen overladenheid dan ook steunen en hoopt
dat scholen hiermee uit de voeten kunnen. Waar in HAVO/VWO in de eerste twee
jaar ook vooruitgegrepen wordt op wat het bovenbouwprogramma biedt, waardoor
basisvormingsonderwerpen pas in het derde onderbouwjaar aan de orde komen,
is het logisch om ook in het beroepsgerichte onderwijs te schuiven met vakken
ter vergroting van de aantrekkelijkheid van het onderwijs.Hoewel clustering van vakken een goede zaak kan zijn, moet er op korte
termijn niet te veel van worden verwacht.De heer Mosterd zou graag zien dat de Onderwijsraad zich in zijn advies
richt op meer differentiatie, met behoud van waardevolle elementen van de
basisvorming.Mevrouw Lambrechts (D66) is van oordeel dat
het de hoogste tijd is om afscheid te nemen van de basisvorming. Zij geeft
een bloemlezing van uitspraken van wetenschappers en mensen uit het veld waaruit
niet anders kan worden geconcludeerd dan dat de basisvorming in haar oorspronkelijke
opzet is mislukt. Het vasthouden aan de oude idealen van de basisvorming staat
het oplossen van de knelpunten (overladenheid, versnippering en te weinig
gedifferentieerdheid) in de weg. Derhalve dient haars inziens de staatssecretaris
de mislukking van de basisvorming openlijk te erkennen.De regering zal een richting moeten aangeven voor het oplossen van de
problemen. Daartoe ziet mevrouw Lambrechts slechts twee elkaar uitsluitende
mogelijkheden: óf hoe dan ook vasthouden aan het ideaal om zoveel
mogelijk leerlingen zo breed mogelijk te vormen, zoals de staatssecretaris
en de PvdA kennelijk willen, óf overstappen op minder kerndoelen, minder
vakken en meer vrije ruimte voor het profiel van de school en de opleiding.
D66 kiest voor de laatste route, want de eerste houdt in het gooien van een
gouden reddingsboei naar een drenkeling die al verdronken is. De staatssecretaris
moet duidelijk aangeven welke richting zij op wil.Mevrouw Lambrechts zegt desgevraagd dat de gang van zaken met de basisvorming
duidelijk maakt waartoe rigide idealen kunnen leiden: er wordt onrecht gedaan
zowel aan degenen die meer willen en kunnen als aan degenen voor wie de basisvorming
te moeilijk is. Niemand kan het pedagogisch verantwoord vinden dat in het
IVBO bij de toetsing van de basisvorming over de hele linie alleen maar onvoldoendes
werden gescoord. Het is veel belangrijker om de leerling een traject aan te
bieden waarin deze altijd verder kan komen, dan de pretentie te hebben dat
de leerlingen en de samenleving een dienst wordt bewezen door het als doel
op zichzelf aan te merken dat álle leerlingen op hun vijftiende of
zestiende eenzelfde niveau hebben.Scholen hebben wel iets redelijks gemaakt van de basisvorming door zelf
de ruimte te nemen die de politiek niet bood. Het is eerder opmerkelijk dat
het huidige niveau is bereikt in die overladenheid van kerndoelen, dan dat
het verbazingwekkend is dat de basisvorming uiteindelijk niet geslaagd is.
Het knippen in toetsen en het mogelijk maken van verschillende niveaus waren
oorspronkelijk niet in de basisvorming opgenomen. Als destijds meteen was
uitgegaan van een doorlopende leerlijn, zou de kloof met het derde en vierde
jaar niet zo groot zijn geworden. Een veel gemaakte fout is dat wordt gedacht
dat overladenheid betekent dat het te moeilijk is. Overladenheid betekent
gewoon dat het te veel is. Vandaar dat erin geschrapt moet worden.Mevrouw Lambrechts acht het tijdverspilling en zinloos om opnieuw de haalbaarheid
van de oorspronkelijke doelstellingen van de basisvorming te verkennen, zoals
de Onderwijsraad kennelijk wil. Die stap kan wel worden overgeslagen. De Onderwijsraad
moet worden gevraagd meteen te adviseren over een kerncurriculum met voldoende
ruimte voor aard en niveau van de opleiding. Haars inziens zullen daarbij
minder vakken moeten worden gegeven. Omdat de onderwijsinspectie al anderhalf
jaar geleden heeft geadviseerd om te kijken naar een kerncurriculum met een
optioneel deel, heeft mevrouw Lambrechts de indruk gehad dat de Onderwijsraad
zich er al in had verdiept. Zij betreurt het dat dit niet het geval is geweest.
Dat maakt het moeilijk om een wijziging in deze geest nog in deze kabinetsperiode
te realiseren. Wat is er in de afgelopen periode van een maand of veertien
misgegaan dat er zo weinig substantieels uit het veld is gekomen?Als op de geschetste wijze wordt gewerkt, moet het mogelijk zijn de Kamer
nog voor de zomer een uitgewerkt voorstel voor te leggen op basis van een
kerncurriculum met eventueel een optioneel deel, waarbij dus keuzes worden
gemaakt uit de kerndoelen en eventueel ook uit de vakken. Mevrouw Lambrechts
verzoekt de staatssecretaris op z'n minst de inspanningsverplichting op zich
te nemen om voor de zomer met een nadere uitwerking te komen. Het hoeft dan
niet tot 2004 te duren voordat de knelpunten zijn opgelost. De discussie over
de richting waarin het moet gaan, kan dan worden afgerond zodat het veld duidelijkheid
krijgt.De nu voorliggende voorstellen behelzen het witwassen van de huidige praktijk.
Er worden al eigen keuzes gemaakt uit het overladen aanbod aan kerndoelen.
Er bestaan al vrijstellingen. Het is de vraag of de mogelijkheden daartoe
sterk moeten worden uitgebreid. In de praktijk blijkt het aantal lesweken
al minder te zijn dan de nu voorgestelde 38. Anderhalf jaar geleden is al
afgesproken de basisvormingstoets af te schaffen. Momenteel realiseren de
scholen gemiddeld maar zo'n 50% van de kerndoelen. Het klinkt leuk dat scholen
de vrijheid krijgen om keuzes te maken, maar het is de facto
in deze vorm ongewenst, aldus mevrouw Lambrechts, omdat er, als er geen afspraken
worden gemaakt over wat er in elk geval aan bod moet komen, enorme verschillen
in niveau kunnen ontstaan tussen gelijke typen scholen. Dat zou overstappen
en doorstromen van de ene school naar de andere ernstig bemoeilijken, terwijl
goede overstap- en doorstroommogelijkheden voor de gelijke kansen van de leerlingen
veel belangrijker zijn dan een uniforme basisvorming. Het gaat er niet om
waar je staat als je vijftien bent, maar waar je staat als je vijfentwintig
bent. Om in dezen een sprong voorwaarts te maken, zal een stap teruggedaan
moeten worden door te kiezen voor minder kerndoelen en minder vakken, onder
handhaving van een gemeenschappelijk kerncurriculum.Het voorstel van de staatssecretaris over clustering van vakken gaat D66
veel te ver. Beperkte clustering is wel mogelijk en gebeurt ook, zeker in
het VBO. Mevrouw Lambrechts onderschrijft de clustermogelijkheden die de heer
Cornielje heeft genoemd. Zij vraagt zich af of economie per se over de hele
linie in de basisvorming moet worden aangeboden, evenals een tweede en derde
taal. Haars inziens zijn de problemen in dezen veel gemakkelijker op te lossen
dan die inzake het VMBO-proces.Verwijzend naar de opmerking van de staatssecretaris dat het bij de invoering
van de basisvorming al duidelijk was dat het programma overladen was, maar
dat om politieke redenen niemand dat hardop wilde zeggen noch wilde aangeven
welke vakken niet in het programma moesten worden opgenomen, zegt mevrouw
Lambrechts dat zij er steeds van uitgegaan is dat de politiek, waarvoor deze
harde constatering niet vleiend is, destijds dacht dat het om een goed programma
ging. Reagerend op de bij interruptie gemaakte opmerking dat de fractie van
D66 destijds een ferm en ideologisch gedreven voorstander was van de filosofie
van de basisvorming en de vormgeving uitdrukkelijk heeft geaccordeerd, stelt
mevrouw Lambrechts dat uit haar betoog niet kan worden opgemaakt dat zij haar
eigen bordje schoon wil wassen, wél dat zij van oordeel is dat, waar
nu bekend is dat het een overladen en versnipperd programma is, dit moet worden
uitgesproken en dat daar iets aan moet worden gedaan.D66 heeft steeds gezegd dat het de 32/30-maatregel niet ondersteunt als
afzonderlijke maatregel. De fractie zou de mogelijkheid ervan wel onderzocht
willen zien als deze maatregel een onderdeel is van een veel meer omvattend
voorstel. Komt er een beter plan, dan wil zij daarin investeren, maar niet
in het nu voorliggende plan.De heer Rabbae (GroenLinks) wil de doelstellingen
van de basisvorming overeind houden, omdat alle kritiek ten spijt, dit onderwijs
een behoorlijk resultaat heeft gehad ten aanzien van de positie van allochtone
kinderen en van meisjes. Het heeft de techniek bij de meisjes gebracht en
de verzorging bij de jongens. Uiteraard dient wel een oplossing te worden
gevonden voor een aantal praktische problemen van de basisvorming. De problemen
bij de invoering en uitvoering van deze innovatie zijn ten dele te wijten
aan het beleid van de kabinetten tot nu toe. Immers, bij elke vernieuwing
wil dé politiek voor een dubbeltje op de eerste rang zitten als het
de toerusting van de scholen betreft om datgene te doen wat de politici ervan
verwachten. Bij de invoering van de basisvorming zijn de scholen weinig middelen
ter beschikking gesteld ter aanpassing.Het gaat erom wat er nu moet gebeuren. De heer Rabbae kan zich niet vinden
in de suggestie van de heer Cornielje om drie niveaus mogelijk te maken, omdat
dit enigszins gechargeerd in de praktijk betekent het opleiden van kinderen
tot onmondige werknemers voor de fabrieken, tot veredelde ambachtslieden of
tot hooggeschoolden. Onderwijs is niet alleen leren rekenen, lezen, schrijven
en dergelijke. Onderwijs is ook een maatschappelijk proces, het bij elkaar
brengen van kinderen, rijk en arm. De meerwaarde van de school is dat mensen
op jonge leeftijd bij elkaar worden gebracht, zodat zij aan elkaar wennen
en van elkaar leren en later als volwassenen begrip voor elkaar
hebben. Enigszins chargerend, stelt de heer Rabbae dat de VVD de zwakke groepen
apart wil zetten en andere groepen ook. Als veel problemen op één
school worden geconcentreerd, kunnen de leerlingen elkaar moeilijk inspireren
en vluchten leerkrachten naar andere scholen, omdat zij liever lesgeven aan
leerlingen bij wie zij hun kennis kwijt kunnen. Het is van het allergrootste
belang dat in het onderwijs de ambitie overeind blijft bij zowel leerling
als leerkracht. Worden de prikkels uit het beleid gehaald om te proberen ieder
kind maximale kansen te geven, dan is dat een nederlagenstrategie. Uiteraard
dient wel rekening te worden gehouden met de specifieke belangstelling en
de intellectuele mogelijkheden van de kinderen, maar dan wel in contact met
elkaar.De heer Rabbae spreekt de hoop uit dat de zoektocht van Kamer, staatssecretaris
en deskundigen een goede beleidsontwikkeling op dit terrein zal opleveren.
Hij kiest niet voor het vanaf twaalfjarige leeftijd voorsorteren van kinderen,
omdat zijns inziens het uitstel van de studie- en beroepskeuze een goede zaak
is, met name voor allochtone kinderen.Kerndoelen moeten volgens hem worden vervangen door kernvaardigheden.
Als de kerndoelen toch op de schop genomen worden, kan meteen worden bekeken
welke kernvaardigheden elk kind na de basisvorming moet hebben. De basisvorming
is in het belang van de hele Nederlandse samenleving en ook in het belang
van het bedrijfsleven dat ruimere basisvaardigheden bij werknemers wil dan
wel wordt gedacht.De heer Rabbae meent dat er sprake moet zijn van een verplicht gemeenschappelijk
pakket, met daarnaast een aantal keuzevakken die van minder gewicht zijn dan
de verplichte vakken. Als het maar creatief wordt gebracht, is zelfs een vak
als Duits goed aan te leren aan kinderen die er geen enkele affiniteit mee
hadden.GroenLinks wil vasthouden aan de 32 lesuren. Dat betekent dat er extra
geld nodig is voor de scholen ter vergroting van hun innovatieve en creatieve
vaardigheden. De eerder genoemde 250 mln. moeten daartoe op tafel worden gelegd.Ook de heer Rabbae vraagt of het advies van de Onderwijsraad al in de
zomer of het najaar van 2001 kan verschijnen, zodat indien dat noodzakelijk
is, al in 2002 de eerste stappen in de richting van de scholen kunnen worden
gezet.De heer Van Bommel (SP) betoogt dat de oorspronkelijke
opzet van de basisvorming volledig is mislukt. De onderwijspraktijk is, gelukkig,
sterker gebleken dan de utopische leer. De voorstanders van de basisvorming
hebben getracht langs een achterdeurtje de ooit aanbeden middenschool het
onderwijs binnen te smokkelen. Alleen wie zich door een ideologie laat verblinden,
kan op zo'n gedachte komen. De experimentele middenschool mislukte ondanks
een groot aantal extra faciliteiten, omdat het uitgangspunt fout was. Immers,
kinderen verschillen net als volwassenen sterk in aanleg en capaciteiten.
Dat blijkt al op de basisschool. Om tegemoet te komen aan de kreet «onderwijs
op maat» ging men daarom over op niveaugroepjes per klas. De groepen
op de basisschool zijn nu eenmaal te groot om werkelijk te kunnen differentiëren
binnen klassenverband. De praktijk wijst uit dat wie in de zwakste groep zit
daar zelden meer uitkomt en ook niet terechtkomt in een brugklas HAVO/VWO.
Hoe men ooit heeft kunnen denken dat in het voortgezet onderwijs klassikale
heterogeniteit wel zou werken, is een raadsel. De zwakke wordt het allemaal
te veel en de sterke komt tekort. Vasthouden aan een breed en gemeenschappelijk
programma, zoals de staatssecretaris wil, is een ontkenning van die problemen.
De mislukking van eerst het middenschoolexperiment en nu de basisvorming leidt
wat de SP betreft tot de conclusie dat volledige heterogeniteit en kwalitatief
voortreffelijk onderwijs alleen mogelijk zijn wanneer de groepsgrootte uitgebreide
en intensieve begeleiding toelaat. Klassen zouden daarvoor in grootte misschien wel moeten worden gehalveerd. Daar zijn onvoldoende leerkrachten
voor beschikbaar. Het is bovendien om sociaal-pedagogische redenen onwenselijk.
En over geld spreekt de heer Van Bommel maar niet.Onder de druk van het veld, dat met een onmogelijke opgave was opgescheept,
wordt veelal oogluikend toegestaan dat elke school een eigen, specifieke invulling
aan de basisvorming geeft. Dé basisvorming bestaat eigenlijk niet.
Het is daarom geen wonder dat er van het beoogde uitstel van beroepskeuze
niets terechtgekomen is. Ook wanneer de scholen bij de bijzonder slechte voorbereiding
en invoering van de basisvorming niet waren getroffen door afgedwongen fusies,
de invoering van een beroerd lumpsumfinancieringssysteem en de hectische voorbereiding
op de tweede fase, dan nog zou de basisvorming een mislukking zijn geworden,
aldus de heer Van Bommel. Wat 25 jaar geleden onder veel gunstiger omstandigheden
niet is gelukt, moest nu wel weer mislukken.Zijns inziens moet men eindelijk de moed opbrengen om te aanvaarden dat
na de basisschool de grote verschillen in aanleg en capaciteit tussen leerlingen
weinig homogeniteit toelaten. Dat betekent dat de opbouw van het voortgezet
onderwijs op die verschillen moet zijn gebaseerd. Derhalve moet het onzalige
idee van één centrale doelstelling worden losgelaten, aldus
de heer Van Bommel. Een gemeenschappelijk leerplan met voor álle leerlingen
dezelfde vakken is niet op verantwoorde wijze te verwerkelijken. Wie zeurt
om onderwijs op maat, moet dat niet willen afdwingen met een onwerkbare heterogeniteit.
De staatssecretaris wil dat scholen mogelijkheden voor maatwerk en differentiatie
krijgen en meer aandacht kunnen besteden aan verschillen tussen leerlingen.
Dan kan zij niet tegelijkertijd vasthouden aan een ideologisch bepaalde basisvorming,
maar moet zij realistisch zoeken naar een stelsel van voortgezet onderwijs
dat deze doelen werkelijk mogelijk maakt, zo stelt de heer Van Bommel, die
daaraan toevoegt dat de SP geen voorstander is van het doormodderscenario
dat nu eigenlijk wordt voorgesteld.Er zal naar de mening van de SP op korte termijn een breed stelseldebat
moeten worden gevoerd, waarin moet worden bekeken hoe de huidige huiver voor
het beroepsonderwijs kan worden overwonnen zonder een bedrieglijk stelsel
dat een geforceerde en onwerkbare gemeenschappelijkheid pretendeert onder
de naam basisvorming. Ouders trappen daar niet in, zoals zij ook niet in de
propaganda voor schaalvergroting trapten. Het moet ouders duidelijk worden
dat een keuze voor VMBO geen wegen afsluit naar hoger en zelfs universitair
onderwijs. Het VMBO moet op dat punt ook verbeterd worden. De heer Van Bommel
zegt dat in dat stelseldebat de volgende vragen en voorstellen centraal moeten
staan. Waarom wordt het aantal leerwegen in het VMBO niet uitgebreid en meer
gedifferentieerd? Waarom komen er geen leerwegen die leerlingen met veel aandacht
voor Nederlands en Engels, maar zonder andere vreemde talen, voorbereiden
om de arbeidsmarkt op te gaan als zij zestien zijn? Hoe kan worden voorzien
in de behoefte van veel leerlingen om een direct verband te kunnen leggen
tussen hun toekomstige werk en hun onderwijs? Zie leerlingen die op hun zestiende
de school verlaten niet als voor het onderwijs verloren. Zorg voor betaalbaar,
laagdrempelig volwassenenonderwijs waar iedereen een leerweg naar aanleg en
capaciteiten kan vinden om zo de tekorten uit een vroegere periode te compenseren.
Hoe kan de niet-onterechte vrees voor de fuikwerking van het VMBO worden weggenomen?
Moet het VMBO om de vrees voor fuikwerking weg te nemen niet net als HAVO
en VWO een bovenbouw krijgen?Een van de ernstigste sociaal-pedagogische nadelen van een ver doorgevoerde
heterogeniteit in het voortgezet onderwijs is, aldus de heer Van Bommel, het
tekortdoen van leerlingen die minder cognitief zijn ingesteld. Wie in de basisschool
voortdurend in een laag niveaugroepje zat, zal in de klassen van de heterogene
basisvorming sterker nog dan in de basisschool, steeds opnieuw tot de losers
behoren. Jarenlang zitten deze leerlingen in een vernederende
positie. Een zo groot mogelijke homogeniteit schept binnen de groep of klas
een heel ander en beter pedagogisch klimaat. De leerling die in de heterogene
brugklas altijd weer de loser is, zal door die negatieve leerervaring alle
moed en motivatie verliezen. In een klas met in aanleg en capaciteiten ongeveer
gelijke medeleerlingen zal dat niet het geval zijn, zeker als het curriculum
beter op hem of haar is afgestemd. Wie als loser de maatschappij instapt,
is maar al te vaak gedoemd dat daar ook te blijven. Behalve een beter pedagogisch
klimaat heeft grotere homogeniteit ook nog een belangrijk ander voordeel.
Waar de leerstof het toelaat, kan klassikaal worden lesgegeven. De volstrekt
modieuze en nergens op gebaseerde afkeer van klassikaal lesgeven mag niet
langer de toon zetten, zo betoogt de heer Van Bommel. Klassikaal lesgeven
kan volgens hem veel efficiënter zijn dan de rigoureuze individualisering.
Klassikaal lesgeven sluit individuele begeleiding van leerlingen die dat nodig
hebben, in het geheel niet uit. Integendeel. De aangehouden motie-Cornielje
komt gedeeltelijk tegemoet aan de bezwaren van de SP tegen de basisvorming,
maar de daarin voorgestelde drie niveaus zijn natuurlijk gewoon drie verschillende
vormen van voortgezet onderwijs. Hoe kan nog van basisvorming worden gesproken,
als men een extra leerweg wil invoegen voor de cognitief zwaksten? Als er
drie soorten basisvorming komen, ontstaan er gewoon drie categoriale schooltypes.
Ouders zullen dat scherp zien en er helaas mee doorgaan om een voor hun kind
te moeilijke school te kiezen.De heer Van Bommel roept de staatssecretaris op vandaag te erkennen dat
het zo niet verder kan. Er kan niet worden gewacht tot 2004 voordat er duidelijkheid
komt over het kerncurriculum. Scholen zullen tegen die tijd niet bereid zijn
de praktijk opnieuw te veranderen. Wel moeten de scholen en leerkrachten beter
in staat worden gesteld hun werk goed te doen, uitgaande van de afgesproken
32 lesuren per week. Er is meer geld nodig voor schoolontwikkeling. Bij de
behandeling van de voorjaarsnota zal de SP daarop terugkomen. De heer Van
Bommel waagt het te betwijfelen of het bij 250 mln. kan blijven, maar vindt
het fantastisch dat dat bedrag in ieder geval beschikbaar kan komen met steun
van de coalitie.De heer Schutte (RPF/GPV) stelt vast dat de
Onderwijsraad nog wat negatiever over de basisvorming oordeelt dan de inspectie,
vooral op de onderdelen harmonisatie en uitstel van de verplichte studie-
en beroepskeuze. Toch acht hij de basisvorming niet mislukt, de forse gebreken
ten spijt. Voor de fracties van RPF en GPV waren en zijn de doelstellingen
van de basisvorming grosso modo de moeite waard. Wel zijn ook zij te optimistisch
geweest over de realiseerbaarheid van de doelstellingen binnen de kaders van
de wet. Ondanks hun kritiek en reserve inzake kerndoelen en niveau hebben
de fracties met het wetsvoorstel ingestemd, omdat het noodzakelijk was te
komen tot een adequate wettelijke regeling voor het voortgezet onderwijs en
omdat de doelstellingen hen aanspraken en realiseerbaar leken binnen de bestaande
structuur.De heer Schutte meent dat het niet nodig is alles weer overhoop te halen.
In het stuk van de Onderwijsraad staat ook dat er na het inspectierapport
nog het een en ander is gebeurd, waardoor het beeld inmiddels positiever is
dan op het moment dat de inspectie het schilderde. De ernstigste knelpunten
moeten nu aangepakt worden. Vandaar dat er niet alleen een advies moet worden
gevraagd aan de Onderwijsraad dat op z'n vroegst in 2004 kan worden geëffectueerd,
maar dat er nu al maatregelen moeten worden genomen, aansluitend bij de huidige
ontwikkeling in het onderwijsbeleid. Ook moet daarbij rekening worden gehouden
met de maatschappelijke ontwikkelingen. Ouders kiezen bijvoorbeeld meer individueel
gericht een school voor hun kind.De voorgestelde tijdelijke maatregelen dienen als opmaat voor een nieuw
programma in 2004. Dat betekent dat bij het kiezen van de maatregelen voorzichtigheid
moet worden betracht om te voorkomen dat deze te veel afwijken
van dat programma. Kiest de regering nu in feite al voor een zeker onderscheid
in niveau? Dat is gegeven de praktijk realistisch. Op dat punt moet de Onderwijsraad
bij zijn advisering dan ook niet met een taboe worden geconfronteerd.Misschien moet het aantal lesuren per week inderdaad worden verlaagd tot
30, maar op dit moment noemt de Onderwijsraad een aantal sterke argumenten
tegen die verlaging. Hoe past zo'n verlaging in het middellangetermijnperspectief?
Is de extra financiële impuls die tegenover niet-verlaging staat een
voldoende adequaat alternatief?Voorgesteld wordt het aantal lesweken terug te brengen naar 38 om het
aan te passen aan de werkelijkheid. De heer Schutte vraagt zich af of niet
het risico bestaat dat de start- en slotactiviteiten die nu in de twee te
schrappen lesweken plaatsvinden, worden verplaatst tot binnen de 38 weken.De heer Van der Vlies (SGP) schildert kort
de voorgeschiedenis van de basisvorming, die als nieuwe pedagogisch-didactische
aanpak gold. Ook de SGP-fractie is van mening dat er keuzes moeten worden
gemaakt, nu blijkt dat de doelstellingen niet zijn gehaald en dat het programma
overladen is. Dat moet niet overhaast gebeuren, omdat dat leidt tot onrust.
Bij het kiezen voor de tijdelijke maatregelen op korte termijn moet worden
geanticipeerd op de definitieve maatregelen voor de langere termijn. Scholen
hebben er recht op te weten waaraan zij toe zijn. Zij hebben zich bijzonder
ingespannen om er wat van te maken. De heer Van der Vlies gaat er niet van
uit dat de scholen de vrijheid die zij krijgen, zullen misbruiken om de basisvorming
als concept in het archief te doen verdwijnen. Daarvoor hebben zij er te serieus
met grote inzet aan gewerkt. Zijns inziens moeten scholen dan ook die vrijheid
(binnen zekere marges) krijgen. Scholen zijn de afgelopen tien jaar toegegroeid
naar wat haalbaar is in de balans tussen gelijke kansen en differentiatie
naar de mogelijkheden van de leerling. Gelet moet worden op het door de scholen
bereikte optimum. Dat leidt tot differentiatie. Voor de heer Van der Vlies
dient uitgangspunt te zijn dat ieder kind wordt geaccepteerd op basis van
de eigen meegebrachte talenten. Die talenten moeten wel worden geprikkeld,
wat doorstromingsmogelijkheden vereist naar het voor die leerling in die onderwijssetting
best bereikbare. Gelijke kansen komen natuurlijk niet één op
één overeen met gelijk doen of met gelijke eisen aan iedereen.
Differentiatie hoeft de kern van het concept van de basisvorming niet te raken.
Wel moeten dan de mogelijkheden van op- en afstroom in met name de eerste
leerjaren veiliggesteld worden.Omdat de kerndoelen bij lange na niet zijn gehaald, moeten er globale
en heldere leerstandaarden en kerncurricula worden ontwikkeld. Die zullen
waarschijnlijk leiden tot differentiatie naar niveau en tempo, wat bijna zeker
weer zal leiden tot verkaveling van de basisvorming tot twee/driejaarprojecten
VMBO en HAVO/VWO. In het VMBO zullen naast algemeen vormende vakken ook beroepsgerichte
accenten moeten worden gelegd. In het driejarige traject HAVO/VWO zal een
menging moeten plaatsvinden met wat er in de tweede fase vereist is. Alles
moet immers gericht zijn op het examenprogramma. De heer Van der Vlies meent
dat de doelstelling van de basisvorming zich heel goed met dit concept laat
verenigen.In verband met de verkaveling van de basisvorming wordt er bij interruptie
op gewezen dat het meest gegeven advies op de basisschool is MAVO/HAVO. De
heer Van der Vlies stelt dat die kinderen in het eerste leerjaar bij elkaar
gehouden moeten worden en dat dit eerste leerjaar dan moet worden gebruikt
voor een determinatie, zoals vroeger ook het geval was en nu ook wel gebeurt.
In de filosofie van toenmalig staatssecretaris van OCW Wallage was de basisvorming
meer een attitudekwestie dan een leerstofprogramma sec. Sprekend over het onderwerp overladenheid merkt de heer Van der Vlies
op dat de docenten voldoende ontwikkeltijd en voldoende tijd voor contact
met hun leerlingen moeten hebben. Voor zowel de docenten als de leerlingen
moet de werkdruk redelijk blijven. In de diversiteit van werkvormen leidt
dit tot nogal wat knelpunten. Over de oplossing daarvan heeft hij nog geen
afgerond oordeel, maar hij meent wel dat altijd de budgettering, materieel
en immaterieel, een rol speelt. Als die niet goed van de grond komt, blijft
het kommer en kwel.Antwoord van de regeringDe staatssecretaris herinnert eraan dat al
tientallen jaren geleden de verschillende politieke stromingen zich hebben
gebogen over de vraag op welke wijze het standenonderwijs zou kunnen worden
doorbroken en dat die debatten zijn gecumuleerd in de proef met de middenschool,
de massificatie van het onderwijs via de Mammoetwet, en de basisvorming. Telkenmale
ging het om de vraag hoe kan worden voorkomen dat kansenongelijkheid zich
na het twaalfde levensjaar voortzet via het onderwijs. In de beleidsbrief
is een driehoek geformuleerd bestaande uit kwaliteit, gelijke kansen en variatie
of differentiatie. De staatssecretaris beziet de basisvorming vanuit die visie.
Zij tekent daarbij aan dat de brede vorming waarom de samenleving vraagt,
iets anders is dan uniforme vorming. Bij de invoering van de basisvorming
waren een breed onderwijsaanbod, verhoging van het peil van het jeugdonderwijs
en uitstel van de studie- en beroepskeuze de inzet; idealen die ook nu nog
door iedereen worden onderschreven, al vond de heer Van Bommel dat daarvoor
ook andere momenten mogelijk waren dan de periode van de basisvorming. Onlangs
is de staatssecretaris gebleken dat aan het advies van de WRR ten grondslag
lag de gedachte om via een meerdeling te differentiëren en voor gelijke
kansen en kwaliteit te zorgen. Op alle niveaus zou de mogelijkheid moeten
bestaan om meer te doen dan voor de betreffende onderwijsstroom vaststaat.
Op die manier zouden bijvoorbeeld mavisten de gelegenheid kunnen krijgen om
sommige onderdelen op HAVO-niveau af te sluiten. Deze flexibiliteit zal het
onderwijs, dat nu al zolang oefent op maatwerk en differentiatie, natuurlijk
wel kunnen bieden, want in het inspectierapport wordt enerzijds een tekort
aan didactische vaardigheden en maatwerk geconstateerd, maar wordt anderzijds
gesteld dat er verbeteringen komen vanwege het terugroleffect vanuit de tweede
fase.Dat achteraf zou worden geconstateerd dat de basisvorming beleidsarm is
ingevoerd, was al voorspeld. De inspectie heeft geconcludeerd dat de kernkwaliteit
deugt. Ook de inspectie kan moeilijk bepalen welk deel deugt als gevolg van
de basisvorming en welk deel toch al deugde. Recentelijk is naar buiten gekomen
dat de Nederlandse leerlingen in het tweede jaar van het voortgezet onderwijs
excelleren in de exacte vakken. Alleen in vijf Aziatische landen zijn de resultaten
daarin nog beter. Dat geeft aan dat het heel goed gaat in het Nederlandse
onderwijs. Het gaat er nu om op welke wijze dat nog verder te versterken is,
want minpunten zijn de overladenheid, versnippering en de te beperkte didactische
differentiatie. Inderdaad betekent overladenheid dat het te veel is en niet
dat het te moeilijk is, want dan zouden havisten en VWO'ers andere cijfers
hebben. Graag wil de staatssecretaris verheldering op het stuk van de leerstandaarden
en de kerndoelen. Gegeven de grote differentiatie onder de leerlingen en de
vele zij-instromers, is het noodzakelijk te prioriteren in de kerndoelen.
Voor sommige leerlingen is taal, taal en nog eens taal in verschillende vakken
gegeven, een prioriteit om de leerling het onderste uit de kan van zijn mogelijkheden
te laten halen. De inspectie heeft ook nadrukkelijk geconcludeerd dat er ruimte
nodig is voor schoolontwikkeling.In dat verband is gesproken over het terugbrengen van het aantal lesuren
per week van 32 naar 30. Dat zou moeten geschieden op onderwijsinhoudelijke
gronden (teaching/learning), maar gevreesd moet worden dat terugbrengen
van het aantal lesuren op dit moment zal worden gebruikt in het kader van
werkdrukvermindering en van het lerarentekort. Er moeten werkdrukmaatregelen
worden genomen in het onderwijs en dat gebeurt ook, maar snijden in de onderwijstijd
is geen maatregel om de werkdruk van leraren te verminderen. Daarover kan
worden gesproken in het kader van het arbeidsvoorwaarden- en arbeidsomstandighedenbeleid.
De inbreng van de werknemersgeleding van het POVO over de werkdruk duidt op
een omgaan met de onderwijstijd die niet kan, aldus de staatssecretaris. De
Onderwijsraad heeft ook gesteld dat vooralsnog vastgehouden moet worden aan
de 32 lesuren. Het lijkt de raad gewenst een apart advies uit te brengen over
de 32/30-maatregel.Doordat in dezen ook vraagstukken als de werkdruk en het lerarentekort
een rol spelen, is het de staatssecretaris niet mogelijk gebleken om met een
oplossing te komen die de toets der kritiek kan doorstaan. De heer Cornielje
heeft terecht gezegd dat als wordt besloten tot het terugbrengen van het aantal
lesuren, dit op een goede wijze en om onderwijsinhoudelijke redenen moet gebeuren.
Het zou in haar ogen onacceptabel zijn om het lerarentekort af te wentelen
op het aantal uren dat kinderen les hebben. Wel kan een oplossing worden gevonden
in het onderscheid tussen learning en teaching, waarvoor in de beleidsbrief
een concept is neergelegd. De staatssecretaris ziet al met al geen ruimte
voor een onderwijsinhoudelijk verantwoord invoeren van de 32/30-maatregel.De grote waarde van het inspectierapport is dat dit wordt onderschreven
door het veld. Er is veel overleg geweest met het veld over deze materie.
Na rijp beraad onderschrijft het veld ook unaniem de voorstellen van de staatssecretaris,
wat opmerkelijk is. Deze maatregelen zullen op de korte termijn knelpunten
oplossen en kleuren tegelijkertijd de oplossingen voor de lange termijn. Ook
op de lange termijn zal er ruimte nodig zijn voor scholen en voor variatie.
Op de lange termijn zullen er veranderingen aan de orde komen in tempo, didactische
invalshoeken en naar niveau en aard. Die mogelijkheden zitten ook al in de
ruimte die nu wordt geboden. De scholen hebben zeer secuur gezocht naar een
balans tussen de politieke wenselijkheid ten aanzien gelijke kansen van leerlingen
en de kleuring door de mogelijkheden die de leerling lijkt te hebben en de
uitdaging die de school biedt. Vooral dat richten op de nogal eens verborgen
mogelijkheden van de leerling is van belang. De beroepskolom moet zo worden
gepositioneerd dat niet alleen conform de opzet van de basisvorming horizontaal,
maar ook verticaal kan worden doorgestroomd, waarbij dan verkorte opleidingen
mogelijk moeten zijn, terwijl er ook nog diagonaal verbanden moeten zijn.
Onderzoek wijst uit dat leerlingen in HAVO/VWO uitvallen rond het derde jaar
of in de overgang van de derde naar de vierde klas en dat die leerlingen zelden
de route wordt gewezen naar het MBO, terwijl die leerlingen daarin juist heel
goed zouden kunnen instromen. Het huidige gebruik van de doorstroomroute VMBO-MBO-HBO
(soms ook universiteit) maakt al duidelijk dat er veel verborgen talent is.
Niemand wil terug naar het standenonderwijs, omdat daarmee veel talent verloren
gaat.Ook in de Onderwijsraad is de vraag aan de orde op welke wijze kan worden
omgegaan met het begrip gelijke kansen in combinatie met differentiatie. De
Onderwijsraad onderschrijft de voorstellen van de staatssecretaris, met uitzondering
van haar voorstel over de ruimte voor scholen.Zij herinnert aan haar uitspraak tijdens de begrotingsbehandeling dat
zij het voortgezet onderwijs, het rangeerterrein binnen de onderwijssector,
met stip in het meerjareninvesteringsprogramma wil neerzetten, omdat daarin
drie vernieuwingsoperaties aan de orde zijn en het voortgezet onderwijs een
cruciale fase is in de onderwijsloopbaan.Er is geen sector die zoveel succes heeft gehad als het onderwijs. De
massificatie van het onderwijs na de Mammoetwet is gigantisch geweest. Er
leren thans veel meer kinderen nog na hun achttiende levensjaar dan voor die
tijd. Er is nu ook een ontwikkeling gaande die het mogelijk maakt om
kansen die men op jongere leeftijd niet heeft benut, op latere leeftijd alsnog
te gebruiken.Niemand wil van af van het principe gelijke kansen. Het is alleen de vraag
hoe die optimaal ingevuld kunnen worden. Immers, gelijke behandeling in ongelijke
omstandigheden leidt tot grotere ongelijkheid. In dat verband zegt de staatssecretaris
zich in te zetten voor schrapping van het veelal ontmoedigende regeltje onderaan
het overzicht van de CITO-toets waarin wordt vermeld hoeveel procent van de
leerlingen het beter zal doen in onderscheiden opleidingen, terwijl het hele
onderwijs juist is gericht op wat kinderen wél kunnen. Het pedagogisch
klimaat is op heel veel scholen zeer bemoedigend en ondersteunend. Wel moet
worden gefocust op de didactische vaardigheden, omdat duidelijk moet zijn
op welke wijze het best kan worden omgegaan met ongelijksoortigheid in tempo
en met het verschil in de manier van leren. Leerlingen op het VMBO leren meer
via de oog-handcoördinatie en zitten dus overal aan. Daarvan moet de
leerkracht zich bewust zijn.Niemand stelt de brede vorming in de zin van het toerusten van de kinderen
op de kennissamenleving ter discussie, maar wel moet die vorming worden toegesneden
op de individuele leerling. De basisvorming kan dus niet uniform zijn, want
dat doet tekort aan de verschillen tussen de leerlingen, aan het gelijkekansenbeleid
en aan de kwaliteit die van het onderwijs wordt gevraagd. De scholen hanteren
in de praktijk dan ook methodieken uitgaande van de leerbaarheid van de leerling.
De inspectie vindt evenwel dat de didactiek daarbij nog kan worden verbeterd.
Kinderen met in feite dezelfde potentie moeten in het onderwijs precies dezelfde
leerroute kunnen volgen, onafhankelijk van hun ouderlijk milieu. Dat neemt
niet weg dat nog steeds de opleiding van de ouders de beste voorspelling geeft
van de onderwijskansen van het kind. Dat betekent dat er nog een zeer grote
opgave is voor het onderwijs. Bij alle kinderen moet via het onderwijs het
onderste uit de kan worden gehaald. Dat moet ook gebeuren met leerlingen met
andere belemmeringen, zoals dyslexie, ADHD en breed spectrum autisme. Er wordt
nu weer een stap gezet in de richting van verbetering. Het onderwijs is een
belangrijke intermediair bij het geven van de mogelijkheid om zich volledig
te ontwikkelen, maar niet de enige.Er is een aantal serieuze knelpunten die in onderlinge relatie staan,
zodat het niet mogelijk is om afzonderlijke voorstellen te doen, bijvoorbeeld
over de vakken. De Onderwijsraad moet daarover advies uitbrengen. De staatssecretaris
hoopt dat dit de komende zomer zal gebeuren, ook al verandert de raad in januari
van samenstelling, maar er is al zeer veel voorwerk gedaan. Zij zal de beleidsreactie
op dat advies snel geven, zodat zij in het najaar erover kan debatteren met
de Kamer.In antwoord op de vraag of zij de brede vorming ziet als kerncurriculum
en zo ja, of zij bereid is de Onderwijsraad te vragen te adviseren over een
kerncurriculum, zegt de staatssecretaris zich te kunnen voorstellen dat de
scholen vanwege de ruimte die in de beleidsbrief wordt geboden, een ander
type debat gaan voeren en zich gaan buigen over de vraag of en zo ja, hoe
ook in het voortgezet onderwijs met kerncompetenties zou kunnen worden gewerkt.Hoe helderder en explicieter Kamer en staatssecretaris de adviesaanvrage
aan de Onderwijsraad formuleren, hoe beter de Onderwijsraad kan adviseren.
De staatssecretaris herhaalt dat zij hecht aan basisvaardigheden die door
alle leerlingen in de basisvorming worden verworven. Deze kerncompetenties
zijn onmisbaar als grondslag voor de groei van de verdere ontwikkeling. Het
gaat er dus om hoe alle leerlingen in de basisvorming die kerncompetenties
kunnen verwerven. Scholen moeten ruimte krijgen bij de uitwerking van de doelstellingen.
Die ruimte zal de kwaliteit ten goede komen. Bij de basisvorming is uiteraard
sprake van een teruggrijpen op het primair onderwijs. Verder gaat het erom
welke leerinhouden er wel en welke er niet in thuishoren en welke leerinhouden gemeenschappelijk voor welke leerlingen moeten gelden. Voorts is aan
de orde de relatie met de beroepsvoorbereidende en de algemene vakken. Tevens
dient er dus voldoende ruimte te zijn voor de variatie naar leerling, dus
voor het aansluiten bij de verschillen, omdat dat cruciaal is voor de kwaliteit
van het onderwijs.Uiteraard zal de Onderwijsraad ook worden gevraagd of kerndoelen basisvorming
ook bereikt kunnen worden in beroepsgerichte vakken.In de beleidsbrief wordt een duidelijk beeld gegeven van de wijze waarop
kaders voor de onderwijskundige vormgeving van de basisvorming kunnen worden
gegeven. Er is ruimte voor ordening in vakken of andere eenheden en ruimte
om leerroutes een determinatievorm te geven door de mogelijkheid op verschillende
momenten over te stappen naar een andere leerroute. Minister Hermans en de
staatssecretaris hebben samen nadrukkelijk gezocht naar de wijze waarop gelijke
kansen en onderwijskwaliteit verbonden kunnen worden met ruimte voor scholen.
De verhouding overheid–autonome scholen is het leidmotief in de instrumenten
voor de sturing. Dat vraagt overleg. De belangrijkste vragen daarbij zijn
de volgende. Wordt er gewerkt met kerndoelen voor lerarenprestaties of eindtermen
voor leerlingenprestaties of met een mix van beide? Zijn het streefdoelen
of harde minima? Hoe is de relatie met de andere (kwaliteits) wetgeving inzake
bevoegdheden, bekwaamheden en exameneisen VMBO en HAVO/VWO? Bij de leerstandaarden
is gekozen voor een min/maxvariant. De inspectie rept van optioneel en verplicht.
De Onderwijsraad zal ongetwijfeld rekening houden met de kleuring van dit
algemeen overleg en van de adviesaanvrage.De staatssecretaris is voornemens de raad te vragen op welke wijze de
verschillende ontwikkelingsoperaties sinds 1989 zich verhouden tot bijvoorbeeld
de emanciperende beroepskolom en de wens dat horizontale, verticale en diagonale
doorstroming mogelijk is. Terwijl de Onderwijsraad zijn advies opstelt, wordt
gekeken naar de wijze waarop de relatie met de leermiddelenmarkt vormgegeven
kan worden. Verder zullen de schoolontwikkelingsprocessen voortgaan en zal
worden gekeken naar de relatie met de lerarenopleiding en het loopbaanbeleid.Een systeem met een lagere, middelbare en hogere basisvorming spreekt
de staatssecretaris niet aan, maar haars inziens wil niemand dat ook. In het
inspectierapport en het rapport van de Onderwijsraad wordt de geschiedenis
geschilderd en tevens inzicht gegeven in het proces sinds de invoering van
de Wet op de basisvorming. Aangetoond wordt dat de scholen een goede balans
hebben gezocht tussen de verschillen en de gelijke kansen.In het convenant over de 75 mln. is afgesproken dat 50% van de middelen
zodanig wordt ingezet dat die middelen bijdragen aan verlaging van de werkdruk.
De invulling is aan de school. Die kan ervoor kiezen het geld in te zetten
in het schoolontwikkelingstraject. De staatssecretaris zegt, verwijzend naar
haar opmerkingen op dit terrein bij de begrotingsbehandeling, dat er hoe dan
ook onderwijsontwikkelingstijd moet komen óf door learning en teaching
te mixen, waaraan zij niet toe is, óf door meer middelen. Uiteraard
zal worden gemonitord hoe de scholen het geld besteden. Dat geldt natuurlijk
ook voor de andere grote budgetten die recentelijk aan de scholen zijn toebedeeld.
De Kamer zal daarover worden geïnformeerd.De staatssecretaris bestrijdt dat het mogelijk is om binnen drie maanden
een project te starten ter screening van de kerndoelen op wat verplicht en
wat optioneel zou moeten zijn. De kerndoelen zijn namelijk in de methodes
aan elkaar verbonden. De ruimte die scholen nu krijgen, houdt niet in dat
zij zelf zomaar kunnen kiezen uit kerndoelen. Daaraan zijn beperkingen in
het kader van de sturing van de integratie van de kerndoelen, de tweede fase
en de exameneisen. De examenprogramma's omvatten dus ook de basisvormingsdoelen.In het onderwijs moeten de keuzevrijheid en het recht op initiatief van leerlingen worden bekrachtigd door aan te sluiten op hun mogelijkheden.
Wat scholen in de onderbouw aanbieden, zal nadrukkelijk samenhangen met de
pakketten die leerlingen in de bovenbouw krijgen. De inspectie blijft daarop
toezien. Juist om individualisering en differentiëring mogelijk te maken,
claimen scholen ruimte voor schoolontwikkeling.De staatssecretaris zal de Onderwijsraad verzoeken om het advies over
de leerstandaarden te relateren aan het advies over de basisvorming.Het is al mogelijk om vakken te combineren. Uiteraard spelen de bevoegdheden
daarbij een rol. Er zijn zelfs al vakkencombinaties in het inrichtingsbesluit
opgenomen. Op basis van gegevens van de inspecties en gegevens uit een recent
onderzoek van de universiteit van Brabant kan informatie worden verstrekt
over mogelijke combinaties.Wetenschappers hebben uit het cohortonderzoek afgeleid dat het onderwijspeil
wel is gestegen, maar dat dit voortvloeit uit het hogere niveau van de instroom
uit het basisonderwijs. Het onderzoek omvatte alleen de vakken wiskunde en
Nederlands. Een van de onderzoekers heeft gesteld: een slotsom die dichter
bij de bevindingen ligt, is mijns inziens dat het peil niet gedaald is en
dat is op zich reeds een opmerkelijke bevinding gegeven de omstandigheid dat
de invoering van de basisvorming budgettair neutraal is verlopen, dat de evaluatie
al vijf jaar na de start heeft plaatsgevonden en dat de doelmatigheid is gestegen.De inspectie is van mening dat er sprake is van een deugdelijke kernkwaliteit
en van een toegenomen peil van het jeugdonderwijs.De staatssecretaris beaamt dat zij de scholen heeft gezegd dat zij de
toetsen basisvorming maar niet moeten afnemen, maar formeel moet het schrappen
daarvan nog in wetgeving worden geregeld.De staatssecretaris wil de Onderwijsraad vragen om een onderwijsinhoudelijke
benadering van wat de optimale onderwijstijd zou zijn, omdat daarbij allerlei
zaken een rol spelen. Het toen bestaande overschot aan leraren bijvoorbeeld
werd destijds ook als argument aangevoerd om het aantal wekelijkse lesuren
van 30 naar 32 te verhogen.De inspectie heeft geconstateerd dat de scholen de eerste en de laatste
week van de officiële 40 schoolweken voor andere doelen gebruiken. Vandaar
dat zij voorstelt het aantal schoolweken ook formeel terug te brengen naar
38. Uiteraard mag dit niet leiden tot nog verdergaande vermindering. De staatssecretaris
heeft dit voorstel overgenomen. Het heeft natuurlijk geen directe relatie
met de basisvorming.Er zijn experimenten gaande met spreiding van de uren basisvorming over
vier in plaats van drie jaar. Graag wacht de staatssecretaris het resultaat
daarvan af evenals het oordeel van de Onderwijsraad.Zij beaamt dat er steeds meer van het management van scholen wordt gevraagd.
Problemen inzake scholing en management spelen in alle onderwijsdossiers een
rol.Ook zonder de tijdelijke maatregelen die de staatssecretaris nu voorstelt,
is het al mogelijk op meerdere niveaus te werken met de kerndoelen, die streefdoelen
zijn. In het VMBO hoeft een leerling niet alle vreemde talen te volgen, terwijl
een gymnasiast in de eerste twee jaar al vijf of zes talen krijgt.Nadere gedachtewisseling op 7 december 2000Mevrouw Barth (PvdA) is het ermee eens dat
het proces dat in de beleidsbrief wordt geschetst, moet worden versneld. De
staatssecretaris heeft dat ook toegezegd. Hoe eerder de maatregelen voor de
lange termijn ingaan, hoe beter. Uiteraard is wel zorgvuldigheid nodig in
dezen, wat ook wel tijd zal kosten. Zodra het wetgevingstraject in gang wordt
gezet, kan de Kamer zich inzetten voor een zo groot mogelijke snelheid, zodat
de implementatie op zo kort mogelijke termijn kan geschieden.Mevrouw Barth is er wat huiverig voor om de inspectie te laten aangeven
hoe het programma zou kunnen worden aangepast, omdat er dan sprake is
van een vermenging van rollen. Zij heeft er geen enkel bezwaar tegen dat de
onderwijsinspectie, die als geen ander op de hoogte is van de knelpunten,
per vak in kaart brengt welke kerndoelen op scholen aangereikt en gehaald
worden en daarbij een relatie legt met de eindexamens VMBO en HAVO/VWO.Mevrouw Barth wil graag van kerndoelen overstappen op leerstandaarden.
Een belangrijke verandering is dat het programma voor een grotere groep leerlingen
haalbaar moet zijn en dat hiermee een kwaliteitseis aan de school wordt gesteld.
Het lijkt haar gewenst dat de leerstandaarden goed aansluiten op de huidige
eindtermen van de basisschool, de tussentermen en de eindexamens, zodat er
een doorlopend programma ontstaat van basisonderwijs en voortgezet onderwijs,
waarbij zo ongeveer om de vier jaar wordt bekeken of een kind nog redelijk
in de pas loopt met die standaarden dan wel extra steun of uitdaging nodig
heeft. Uiteraard moet het bij alle lagen gaan om een realistisch haalbaar
programma.Werken met groepskenmerken in het onderwijs is volgens mevrouw Barth niet
meer van deze tijd. Kan in kaart worden gebracht hoeveel scholen in het voortgezet
onderwijs werken met een leerlingvolgsysteem? Via een motie-Rabbae heeft de
Kamer dit als verplichting vastgelegd voor het basisonderwijs. Het zou logisch
zijn dat voor het voortgezet onderwijs ook te verplichten. Zo'n systeem maakt
het natuurlijk goed mogelijk om vast te stellen welke individuele uitzonderingen
er worden gemaakt, zodat maatwerk kan worden geboden. De Wet op de basisvorming
bevat al een differentiatiemogelijkheid voor het programma. Scholen kunnen
individuele leerlingen daarvan uitzonderen. Mevrouw Barth wenst dat scholen
uitzonderingen die zij in de kortetermijnaanpak van de staatssecretaris maken,
zoveel mogelijk op individuele basis beargumenteren, omdat het risico bestaat
dat een individueel kind anders tekort wordt gedaan.Blijkens de kabinetsreactie wil de staatssecretaris vernieuwing van de
didactiek stimuleren, maar onduidelijk is hoe zij dat wil doen. Vandaar dat
mevrouw Barth vraagt om een notitie over de didactiek en de aspecten die zij
in dat verband in eerste termijn heeft genoemd (versterking ICT, rol educatieve
uitgeverijen, leerstoel). Dan kunnen Kamer en staatssecretaris in een later
stadium verder praten over én deze notitie én de toegezegde
notitie over vakkenintegratie.De heer Cornielje (VVD) stelt vast dat de
staatssecretaris, gesteund door een ruime Kamermeerderheid, de twee vragen
van de Onderwijsraad duidelijk heeft beantwoord. De Onderwijsraad kan zich
buigen over niveaudifferentiatie, waarbij de heer Cornielje denkt aan driedeling
en de staatssecretaris aan meerdeling, differentiatie in vakkenaanbod met
de mogelijkheid de kerndoelen in beroepsgerichte vakken te bereiken en tempodifferentiatie,
waarbij de VMBO-leerling vier jaar over de basisvorming doet en de HAVO/VWO-leerling
twee jaar.In de nieuwe situatie komt er dus meer differentiatie dan in de huidige
wetgeving is vastgelegd, zodat wetswijziging noodzakelijk is. Verschillende
scholen passen reeds differentiatie toe in de zogenaamde dakpanklassen, niet
alleen omdat ouders dat vragen, maar ook omdat de praktijk harder is gebleken
dan de leer. Tot de wet is gewijzigd, zal het gedoogbeleid in dezen voortgezet
moeten worden, aldus de heer Cornielje.Hij heeft ook de toezegging van de staatssecretaris genoteerd dat zij
de Onderwijsraad zal vragen in de advisering rekening te houden met de aansluiting
op het basisonderwijs en de terugrol van het eindexamenprogramma VMBO en HAVO/VWO.
Wat de heer Cornielje betreft, zou daarom de urenverplichting kunnen worden
geschrapt, zodat de scholen meer ruimte krijgen voor het toepassen van de
tempodifferentiatie. Is de staatssecretaris bereid haar beleidsbrief op dat
punt aan te passen?Gemiddeld wordt 50% van de kerndoelen behandeld, wat betekent dat het
programma zwaar overladen is. De heer Cornielje stelt voor de inspectie te vragen om in het eerste kwartaal van 2001 in kaart te brengen welke
kerndoelen wel en niet behandeld worden, uitgesplitst naar de sectoren en
in het licht van de terugrol van het eindexamenprogramma. Voorts stelt hij
voor dat de inspectie dit rapport voorlegt aan de Onderwijsraad, zodat die
er advies over kan uitbrengen. Op basis daarvan moet de staatssecretaris,
gecontroleerd door de Kamer, het rode potlood hanteren ten aanzien van de
kerndoelen. Kan de staatssecretaris hiermee instemmen? Zou deze operatie voor
de zomer afgerond kunnen worden?De heer Cornielje merkt vervolgens op dat de VVD-fractie ook instemt met
de toezegging dat onderzoek zal worden gedaan naar de optimale onderwijstijd,
dus de studiebelasting van leerlingen, nu gemiddeld 1280 lesuren, terwijl
het OESO-gemiddelde 1170 uur is. Als uit het onderzoek blijkt dat een goede
onderwijskundige invulling in 1200 uur (40 weken van 30 uur) mogelijk is,
zal de VVD daar niet op voorhand nee tegen zeggen. Er zou dan ook ruimte voor
schoolontwikkeling ontstaan. Pas als de optimale onderwijstijd bekend is,
kan die worden vertaald in schoolweken en lesuren. Zijns inziens heeft de
staatssecretaris die benadering ook toegezegd. Hij deelt de vrees van de heer
Schutte dat verlaging van het aantal schoolweken tot 38 in de praktijk zal
leiden tot 36 schoolweken en herinnert aan de ontwikkeling in het MBO, waarin
men zonder dat de Kamer het wist, van 1300 lesuren was teruggezakt naar 850
uur of zelfs nog minder.De heer Cornielje is tegen de versnippering, maar wil niet vooruitlopen
op combinatievakken, ook niet door lerarenopleidingen nieuwe opleidingen te
laten starten. Eerst dient er een politiek besluit te worden genomen over
welke vakken geclusterd kunnen worden. Als combinatievakken heeft hij bewust
niet natuurkunde, scheikunde en biologie genoemd, omdat hij vreest dat dan
het aandeel van technische vakken in de onderbouw te gering wordt. Tot dat
politieke besluit is genomen, lijkt het hem de beste oplossing om uit te gaan
van clustering van bevoegdheden. Zijns inziens kan dan het aantal leraren
in de brugklas worden beperkt.Afrondend verklaart de heer Cornielje dat de VVD verheugd is dat er steeds
meer stemmen opgaan voor de door de VVD al jaren bepleite aanpak: gelijke
kansen door een gevarieerd aanbod. Alleen GroenLinks staat volgens hem nog
met de rug naar de toekomst, wat hij onbegrijpelijk vindt voor een fractie
die zegt op te komen voor mensen met een achterstand. Ongeacht de oorzaak
van de achterstand hebben deze mensen maatwerkoplossingen nodig.De heer Rabbae (GroenLinks) vraagt bij interruptie
wat de heer Cornielje verstaat onder gelijke kansen op basis van drie verschillende
niveaus.De heer Cornielje (VVD) wijst erop dat in
het VMBO 40% van de leerlingen leerwegondersteunde zorg nodig heeft, dus ander
onderwijs dan de andere leerlingen. Die leerlingen krijgen dat ook. Het gaat
de VVD erom dat er optimale ontplooiingsmogelijkheden komen voor leerlingen,
zodat uit de leerling kan worden gehaald wat er inzit. Dat vindt de heer Rabbae
ook als het om sociaal-culturele of sociaal-economische achterstanden gaat,
maar kennelijk niet als het om cognitieve verschillen gaat.De heer Rabbae (GroenLinks) wil dat alle kinderen
worden geprikkeld om het maximale te ambiëren en dat zij niet worden
voorgesorteerd.De heer Cornielje (VVD) betoogt dat de heer
Rabbae en hij niet van mening verschillen dat alle kinderen gelijke kansen
geboden moeten worden. Daarvoor is evenwel een gevarieerd onderwijsaanbod
noodzakelijk, waarvoor gelukkig nu volop steun in de Kamer bestaat.De heer Mosterd (CDA) ondersteunt de verdediging
door de staatssecretaris van de brede basisvorming. Het gaat om de vraag hoe
kinderen die toch al heel verschillend zijn, gelijke kansen kunnen
worden geboden. Als álle kinderen hetzelfde programma krijgen, wordt
veel kinderen tekortgedaan. Aanvaard zal moeten worden dat er verschillen
tussen kinderen zijn en dat daarom onderwijs op maat nodig is en dus ook basisvorming
op maat. De algemene lijn in het debat tot nu toe is dat de basisvorming zo
breed mogelijk moet zijn binnen de grenzen van wat de kinderen aankunnen en
dat daarbij sprake moet zijn van een zodanige differentiatie dat de kinderen
maximaal de kans krijgen te bereiken wat voor hen mogelijk is. De staatssecretaris
heeft gezegd dit te willen vertalen in de adviesaanvrage aan de Onderwijsraad
en in de voorstellen aan de Kamer. Zij heeft de hoop uitgesproken dat de Onderwijsraad
rond de zomer met zijn advies komt.De heer Mosterd is het ermee eens dat clustering nodig is, maar dan wel
geordend.In de politiek wordt vaak de sturende werking van een examen onderschat.
En nu gebeurt dat ook met de sturende werking van de vernieuwing in de bovenbouw,
waarbij de vernieuwing voor een deel ook doelen betreft die in de basisvorming
moeten worden bereikt. De heer Mosterd gelooft dan ook niet dat de basisvorming
binnen enkele jaren volledig verdwijnt als met aanpassingen wordt gewacht
tot 2004 en scholen tot dan de vrijheid krijgen uit de kerndoelen te kiezen.
Scholen hebben de basisvorming zoveel mogelijk passend bij hun leerlingen
ingevoerd. Daarbij zijn inderdaad niet alle doelen bereikt die Kamer en kabinet
hebben gesteld. Er kan nog het nodige worden verbeterd, maar de heer Mosterd
heeft er vertrouwen in dat het de komende paar jaar nog wel goed zal gaan
als de overheid goede randvoorwaarden blijft stellen.Uit de woorden van de staatssecretaris heeft de heer Mosterd afgeleid
dat zij op de 32/30-kwestie terugkomt op basis van het advies van de Onderwijsraad.
Dat er ruimte voor implementatie moet komen, is duidelijk. In het eerste kwartaal
van 2001 zal het meerjareninvesteringsplan voor het onderwijs aan de Kamer
worden voorgelegd en volgens de staatssecretaris staat het rangeerterrein
van het onderwijs met stip genoteerd voor extra investeringen. De heer Mosterd
denkt dan ook aan ruimte voor de onderbouw.De heer Van der Vlies (SGP) stelt vast dat
het grondmotief wordt gevormd door gelijke kansen en dat gelijke kansen niet
staan voor uniformiteit. Met behoud van de filosofie van de basisvorming geeft
dit de beleidsruimte voor differentiatie. Daarbij dient wel de onderlinge
samenhang van allerlei zaken te worden bezien. Vandaar dat de Onderwijsraad
om advies zal worden gevraagd.De heer Van der Vlies vraagt of de scholen niet tenminste voor het komende
cursusjaar een zekere vrijheid moeten krijgen om tot een eigen reductie van
de kerndoelen te komen, omdat het de vraag is of het van overheidswege mogelijk
is de komende drie maanden al de kerndoelen te screenen. Hij houdt het voor
mogelijk dat de scholen alert blijven op wat zich in andere gremia ontwikkelt
en mede op basis daarvan tot hun beleidskeuze zullen komen, die toch afgestemd
zal moeten zijn op het halen van de eindtermen. Mocht er een zekere uniformiteit
mogelijk zijn doordat het feitenmateriaal van de onderwijsinspectie en het
advies van de Onderwijsraad voor de zomer hun schaduw vooruitwerpen, dan zou
dat uiteraard goed zijn, maar of dat lukt, is volgens de heer Van der Vlies
de vraag.Mevrouw Lambrechts (D66) merkt op dat is vastgesteld
dat alle kinderen last hebben van het te breed en te versnipperd zijn van
de basisvorming en dat gelijke kansen niet moeten worden gezocht in brede
uniformiteit, maar in eigen trajecten. Met name kinderen met een achterstand
hebben last van die breedte. Zij heeft van de staatssecretaris begrepen dat deze geen afstand neemt
van de brede basisvorming, maar wel fors wil schrappen in de kerndoelen en
verder een kleiner kerncurriculum wenst, differentiatie naar aard, niveau
en tempo en echte vrije ruimte voor de profilering van de opleiding. Dat is
duidelijk. Mevrouw Lambrechts zou graag zien dat de term «brede basisvorming»
werd vervangen door een neutraal begrip, zoals eerste fase voortgezet onderwijs
of onderbouw.Zij heeft begrepen dat de Onderwijsraad binnen het zojuist geschetste
kader advies zal uitbrengen. Omdat het in juni wel niet zal lukken, wil mevrouw
Lambrechts het advies, voorzien van de beleidsreactie van de staatssecretaris,
het liefst in september bespreken en niet later. De inspectie zal alvast aangeven
hoe het feitelijk is gesteld met de kerndoelen. De Onderwijsraad zal zich
daarna uitspreken over de wenselijkheid van de verschillende kerndoelen en
over de vrije ruimte. Er zal een pakket moeten komen met 40% vrije ruimte
voor de school voor profilering van de opleiding en 60% voor kerndoelen. Als
het geschilderde traject kan worden gevolgd, zal nog in deze regeerperiode
of zelfs nog in dit vergaderjaar, dus ver voor 2004, het debat over deze materie
kunnen worden afgerond en zal aan de scholen kunnen worden aangegeven in welke
richting het zal gaan.Wat de voorstellen voor de korte termijn betreft, stelt mevrouw Lambrechts
vast dat die, voorzover zij een bevestiging van de bestaande praktijk zijn,
weinig toevoegen, maar ook weinig schade aanrichten. Zij heeft evenwel grote
bezwaren tegen het voorstel over verregaande clustering van vakken. Haars
inziens zal dit mensen eerder afstoten om leraar te worden dan aantrekken.
Zij ziet niet graag dat de lerarenopleiding op deze leest wordt geschoeid.
Zij is ook absoluut geen voorstander van het geven van de mogelijkheid tot
selectief winkelen in de kerndoelen, anders dan nu al gebeurt. Met name de
oudergeleding van het POVO heeft er grote bezwaren tegen, wat begrijpelijk
is, omdat een ouder toch wel een beeld wil hebben van wat een opleiding ook
qua niveau voorstelt.Tot slot merkt mevrouw Lambrechts op dat zij zich niet aan de indruk kan
onttrekken dat er op het ogenblik forse drempels zijn voor de ook door haar
gewenste doorstroming. Het wordt tijd die drempels te slechten en het mogelijk
te maken dat leerlingen van de ene op de andere opleiding overstappen, doorstromen
en opleidingen stapelen.De heer Rabbae (GroenLinks) betoogt dat eenieder
in dit overleg op zoek is naar de juiste oplossing voor elk kind. Dat betekent
niet dat een kind wordt voorgesorteerd op wat er goed voor wordt geacht, waardoor
het kind allerlei prikkels worden onthouden, die misschien wel positief zouden
kunnen uitpakken. Bij een goede aanpak kan ook een ogenschijnlijk niet geschikt
vak voor een kind aantrekkelijk worden gemaakt. Of een kind het pakket over
de hele linie meeneemt, is wat anders. De heer Rabbae wil niet dat de kinderen
in verschillende niveaus worden ingedeeld en dat alleen aan de groep hoger
ingeschatte kinderen een breed pakket wordt aangeboden, zoals naar zijn indruk
de VVD wil.De heer Cornielje (VVD) constateert dat de
heer Rabbae hem niet goed heeft begrepen. De VVD is een absoluut tegenstander
van één mal voor al die kinderen, omdat daarmee de praktisch
ingestelde leerling tekort wordt gedaan en de HAVO/VWO-leerling ook. Differentiatie
is hard nodig om onderwijs op maat te bieden. Daarom moet de basisvorming
worden hervormd.De heer Cornielje hoopt dat GroenLinks met deze belangrijke ontwikkeling
meegaat.De heer Rabbae (GroenLinks) bespeurt toch
een zekere selectie wat die mal betreft. GroenLinks wil de kinderen confronteren
met zoveel mogelijk prikkels in kerndoelen en vakken, maar hun ook de kans
geven om op grond van eigen belangstelling en cognitieve kwaliteiten
zelf te kiezen voor een soort amendering van het pakket. Hij vraagt wat de
staatssecretaris heeft bedoeld met haar opmerking dat zij de niveaukwestie
aan de Onderwijsraad wil voorleggen, hoewel zij heeft gezegd geen systeem
van lagere, middelbare en hogere basisvorming te willen.Het lijkt de heer Rabbae wijs de scholen nu niet te bruuskeren met weer
een nieuwe operatie. Hij gaat ervan uit dat de school per leerling toestemming
aan de inspectie vraagt voor differentiatie. De heer Rabbae eindigt met het
uitspreken van de hoop dat in de zomer of het najaar van 2001 de definitieve
koers zal kunnen worden bepaald.De staatssecretaris maakt zich sterk voor
een brede vorming, maar die hoeft niet uniform en algemeen te zijn. In het
onderwijs wordt met algemeen meestal gedoeld op algemeen vormend onderwijs,
waar men het beroepsonderwijs ver van af acht te staan. Zij heeft een koppeling
aangebracht met de ideeën die de WRR in de periode 1983–1986 heeft
ontwikkeld, namelijk om ieder kind de kans te geven zijn eigen programma te
amenderen. Daarom is zij voor meerdeling. Er moet altijd ruimte zijn om bijvoorbeeld
als leerling in de «dakpan» VBO/MAVO vakken die aanspreken op
een hoger niveau af te ronden. Natuurlijk is er een balans gevonden van wat
brede vorming voor verschillende categorieën leerlingen zal betekenen,
maar daarin moet ruimte zijn om individuele kinderen er variatie in te laten
aanbrengen. De staatssecretaris zet uiteen waarom de periode 1983–1986
minder gunstig was om het idee van de WRR te adopteren dan de huidige tijd.Een andere kwestie is of het uitkomen van het advies van de Onderwijsraad
in de zomer van 2001 betekent dat tot 2004 moet worden gewacht met allerlei
veranderingen. Als het advies bekend wordt en de Kamer uitspreekt dat het
moet worden gevolgd, gaat daar natuurlijk een signaal van uit naar de scholen.
Zoals bekend, vergt het wetgevingstraject geruime tijd, waardoor de officiële
formulering van een en ander ongewild pas over geruime tijd een feit zal zijn.
De verkiezingen in 2002 spelen daarbij ook nog een rol.In het advies van de Onderwijsraad worden vanwege het vervolgadvies vragen
gesteld. Vragen die ook in dit overleg aan de orde zijn, zoals moeten alle
leerlingen dezelfde vakken volgen, gelden voor alle leerlingen en schooltypen
dezelfde kerndoelen en welk deel van de onderwijstijd neemt het gemeenschappelijk
programma in? Het is niet de bedoeling van de raad om nu van de overheid antwoorden
op de gestelde vragen te krijgen. De raad meent dat het de vragen zijn die
hij zelf in een integraal concept in het advies van 2001 moet beantwoorden.
De raad wil wel een reactie op die opvatting. Uit de formulering van de adviesaanvraag
zal het de raad ook duidelijk zijn wat er in dit overleg naar voren is gebracht.
De algemene wens is om de scherpe scheiding tussen de verschillende schooltypes
te laten verdwijnen, de leerroutes te flexibiliseren en te voorkomen dat kinderen
worden opgesloten in een segment waar zij nooit meer uit kunnen komen. De
ervaring van de staatssecretaris is dat gelijke kansen bij ongelijke startpositie
de ongelijkheid vergroten. Zij wil met haar gelijkekansenbeleid bereiken dat
de uitkomsten meer in de richting van gelijkheid gaan dan nu het geval is.De Onderwijsraad zal de komende tijd een scherp geformuleerde adviesaanvrage
te behandelen krijgen.Hoeveel scholen met een leerlingvolgsysteem werken, zal worden nagegaan.
De voorgestelde vrijstellingsregeling is bedoeld ter verlichting van de administratieve
last voor scholen die voortvloeit uit de huidige individuelevrijstellingsregels.
De staatssecretaris wil daaraan de verplichting koppelen dat de school direct
in de schoolgids publiceert op welke wijze en op welke leergebieden vrijstelling
wordt gevraagd. Kinderen moeten overigens ook dan de mogelijkheid houden om,
ook als ze tot een groepje horen dat het volgens de school niet kan, toch
voor een bepaald vak te kiezen of een vak op een hoger niveau
af te sluiten. Scholen leveren vaak al maatwerk. De staatssecretaris zal zich
bezinnen op de vraag hoe vorm kan worden gegeven aan de wens dat de school
niet de huidige zware procedure hoeft te volgen, terwijl anderzijds de leerling
die meer wil daartoe ook de kans krijgt. Zij zoekt naar een vorm waarbij het
akkoord van de onderwijsorganisaties met haar maatregelen voor de korte termijn
overeind blijft, terwijl tevens de leerling de amenderingsmogelijkheid houdt.De staatssecretaris zegt de gevraagde notitie toe over didactiek, ICT,
educatieve uitgeverijen en dergelijke. Wat ICT betreft, een onderwerp dat
minister Hermans regardeert, zal het een gezamenlijk stuk worden.Zij herhaalt dat zij de Onderwijsraad zal vragen het advies over de leerstandaarden
te koppelen aan het advies over de basisvorming.In het inrichtingsbesluit zijn al vakkencombinaties genoemd. De staatssecretaris
wil het voor de korte termijn uitsluitend mogelijk maken om aan zulke combinaties
de vakken techniek en verzorging toe te voegen, omdat de inspectie vindt dat
de leerlingen met teveel leraren worden geconfronteerd. De Onderwijsraad zal
zich over andere clusternogelijkheden buigen. De staatssecretaris zal ook
dit punt dezer dagen op papier zetten voor de Kamer. Techniek en verzorging
zijn een tijd lang apart gehouden, omdat het nieuwe vakken waren.Inzake de minimale urenverplichting merkt de staatssecretaris op dat de
examenprogramma's natuurlijk in belangrijke mate de kerndoelen basisvorming
overlappen, maar dat de basisvorming breder is dan datgene wat de leerling
in een bepaalde leerweg in het VMBO krijgt. Als tijdelijke maatregel werken
de scholen zelf een selectie van de kerndoelen uit. Tijdelijk gelden de minimumeisen
als de nieuwe deugdelijkheidseisen. Per 1 augustus 2001 wil de staatssecretaris
een aantal zaken in dezen wettelijk regelen, omdat het onderwijs niet deugdelijk
kan worden gecontroleerd doordat er een balans is ontstaan die ver af ligt
van de kerndoelen die ooit zijn vastgelegd. Het gaat de staatssecretaris te
ver om de twee-urenverplichting los te laten. Daarover kan nog worden gedebatteerd
bij de behandeling van het wetsvoorstel en dat kan worden geamendeerd. Zij
wil de scholen in ieder geval de algemene duidelijkheid over de urenverplichting
geven voor de periode 2001–2004, omdat de langetermijnmaatregelen vanwege
verkiezingen en dergelijke waarschijnlijk niet veel eerder in wetgeving zullen
kunnen worden vastgelegd. Naar aanleiding van het inspectierapport stelt de
staatssecretaris al voor de korte termijn een forse verandering voor van wat
er nu in de wet staat, maar zij wil wel vastleggen hoeveel vrijheid wordt
geboden. De Onderwijsraad kan voor zijn integrale advies mogelijkerwijs nog
verdergaande opties verkennen.In het wetsontwerp voor de korte termijn zal op veel verschillende manieren
veel vrijheid aan scholen worden geboden waardoor verschillen in tempo en
didactiek mogelijk worden. Op deze manier wordt de scholen in een periode
waarin geen verdergaande wetgeving op het gebied van de basisvorming kan plaatsvinden,
de zekerheid gegeven dat datgene wat zij hebben ontwikkeld door de overheid
als wenselijk wordt ervaren.Wat de rol van de inspectie bij de selectie van kerndoelen betreft, onderschrijft
de staatssecretaris dat de controleur niet mag bepalen wat hij later moet
controleren. Zij zal de inspectie vragen voor de Onderwijsraad te schetsen
welk beeld zij heeft van de kerndoelen, het operationaliseren daarvan en alles
wat daarmee samenhangt. Zij benadrukt dat het inspectierapport al twee jaar
oud is. De inspectie kan niet worden gevraagd nu een nieuw beeld te maken,
want dan komt het advies van de Onderwijsraad veel later.Wat het aantal schoolweken betreft, betoogt de staatssecretaris dat de
inspectie pas effectief toezicht kan uitoefenen als de grens reëel is.
Zij zou het aantal schoolweken al voor de korte termijn willen terugbrengen
tot 38, maar als de Kamer dat wenst, kan deze kwestie ook worden voorgelegd
aan de Onderwijsraad. De staatssecretaris wil graag dat de Onderwijsraad
over de onderwijstijd reflecteert. Vandaar ook haar vraag over het aantal
lesuren.Aangezien het lastig is dit debat binnen een paar dagen te vertalen in
de adviesaanvrage, kan de staatssecretaris de adviesaanvrage niet nog voor
het kerstreces aan de Kamer toesturen. Zij is bereid op eenzelfde wijze te
opereren als zij heeft gedaan bij de adviesaanvrage over de 1.9-bekostiging.
Nadat zij haar adviesaanvrage aan de Onderwijsraad had verstuurd, heeft zij
de raad destijds nog twee keer bij brief verzocht er onderdelen aan toe te
voegen. Het advies van de Onderwijsraad mag de komende zomer worden verwacht.
De staatssecretaris zal daar snel met een beleidsreactie op reageren, zodat
de Kamer en zij er in september over kunnen vergaderen.De voorzitter geeft een opsomming van de nadrukkelijke
toezeggingen die zijn gedaan.De staatssecretaris zal bevorderen dat het vervolgadvies van de Onderwijsraad
in de zomer verschijnt. De beleidsreactie zal snel daarna komen.De Kamer zal geïnformeerd worden wanneer de monitor over de besteding
van budgetten voor schoolontwikkeling te verwachten is.De Kamer wordt geïnformeerd over de praktische en wettelijke belemmeringen
van integratievakken en de mogelijke clustering.De Kamer ontvangt de adviesaanvrage aan de Onderwijsraad.De staatssecretaris gaat na hoeveel scholen een leerlingvolgsysteem hanteren
en informeert de Kamer hierover.De mogelijkheid van amendering door de leerlingen wordt betrokken in de
adviesaanvrage aan de Onderwijsraad.De staatssecretaris zal samen met de minister een notitie aan de Kamer
doen toekomen over ICT en dergelijke.De 40/38-problematiek wordt betrokken in de adviesaanvrage aan de Onderwijsraad.De voorzitter van de commissie,Van der HoevenDe griffier van de commissie,CoenenXNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (RPF/GPV), Van der Vlies (SGP), Van de Camp
(CDA), Van der Hoeven (CDA), voorzitter, Rabbae (GroenLinks), Lambrechts (D66),
Dittrich (D66), Cornielje (VVD), De Vries (VVD), Dijksma (PvdA), Cherribi
(VVD), Rehwinkel (PvdA), ondervoorzitter, Passtoors (VVD), Wagenaar (PvdA),
Belinfante (PvdA), Kortram (PvdA), Ross-van Dorp (CDA), Hamer (PvdA), Nicolaï
(VVD), Van Bommel (SP), Barth (PvdA), Halsema (GroenLinks), Örgü
(VVD), Wijn (CDA) en Eurlings (CDA).Plv. leden: Stellingwerf (RPF/GPV), Schimmel (D66), Mosterd (CDA), Atsma
(CDA), Harrewijn (GroenLinks), Bakker (D66), Ravestein (D66), E. Meijer (VVD),
Van Baalen (VVD), Valk (PvdA), Udo (VVD), Van der Hoek (PvdA), Blok (VVD),
De Cloe (PvdA), Gortzak (PvdA), Molenaar (PvdA), Schreijer-Pierik (CDA), Spoelman
(PvdA), Voûte-Droste (VVD), Poppe (SP), Arib (PvdA), Vendrik (GroenLinks),
Rijpstra (VVD), Verhagen (CDA) en Visser-van Doorn (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26733-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl