Wijziging van o.a. Wetboek van Strafrecht m.b.t. ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28079, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

30-07-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28079 nr. 6

18-07-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Het wegnemen van praktische knelpunten; meer armslag
voor het openbaar ministerieVoorstelSchikking en transactie3. De wijziging van vervangende hechtenis in lijfsdwang4. Behoud en versterking van de rechterlijke betrokkenheid
en controleDe bevoegdheid van de rechter tot matiging van het te
betalen bedrag5. Schijnconstructies6. Voordeelsbegrip en voordeelsberekeningArtikelsgewijsArtikel IIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28079Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 56 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 079Wijziging en aanvulling van een aantal bepalingen in het Wetboek van
Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten met betrekking
tot de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (aanpassing ontnemingswetgeving)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 18 juli 2002Met genoegen heb ik kunnen vaststellen dat het merendeel van de leden
van de aan het woord zijnde fracties kan instemmen met de opzet en de strekking
van het onderhavige wetsvoorstel. Graag zeg ik deze leden dank voor de grondige
aandacht die zij hieraan hebben besteed. In het navolgende ga ik in op de
gestelde vragen en gemaakte opmerkingen.1. AlgemeenDe leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan aangeven op welke
wijze zij, naast de indiening van het voorliggende wetsvoorstel, zal bevorderen
dat het aantal geslaagde ontnemingsvorderingen zal toenemen.In de afgelopen jaren is reeds een groot aantal maatregelen getroffen
om de uitvoering van de wetgeving te verbeteren. Er is in die periode reeds
veel geïnvesteerd in het versterken van kennis en expertise bij politie
en openbaar ministerie. Daartoe zijn speciale opleidingen ontwikkeld op vier
niveaus, variërend van basisniveau tot zeer gespecialiseerd (academisch)
niveau. Deze opleidingen moeten eraan bijdragen dat het financieel rechercheren
als opsporingsmethodiek verankerd raakt in de organisaties van politie en
openbaar ministerie. Ook zijn de rol en functie van het landelijk expertisecentrum
van het openbaar ministerie, het Bureau Ontnemingswetgeving openbaar ministerie
(BOOM), versterkt en verder uitgebouwd. Het BOOM beschikt thans over specifieke
deskundigheid op strafrechtelijk en civielrechtelijk terrein en op het gebied
van de accountancy. Van die deskundigheid kunnen alle parketten in het land
gebruik maken. Het BOOM kan in grote, complexe zaken inmiddels ook meer directe
ondersteuning bieden aan de parketten: daarvoor zijn twee executieve officieren van
justitie beschikbaar die zonodig op locatie ondersteuning kunnen bieden. Voorts
wordt thans in overleg met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bezien in hoeverre het Beleidsplan Nederlandse Politie voor de periode 2002–2006
een extra impuls kan geven binnen de politieorganisatie op het gebied van
financieel rechercheren en ontneming. De regering verwacht dat dit pakket
aan maatregelen zal bijdragen aan een verbetering van de resultaten op het
gebied van ontneming. Met het voorgaande is tevens de vraag van de leden van
de CDA-fractie naar de maatregelen die zullen bijdragen aan verbetering van
de resultaten beantwoord. Voor zover zij vragen waaraan het achterblijven
van de verwachte resultaten dan te wijten is, verwijs ik deze leden naar de
WODC-studie die over de evaluatie van deze wetgeving is verschenen (J.M. Nelen
en V. Sabee – Het vermogen te ontnemen, Evaluatie van de ontnemingswetgeving,
1998). Ik vat de voornaamste oorzaken nog even samen: onbekendheid met de
nieuwe complexe regeling die toepassing van het privaatrecht in het kader
van het strafrecht vergde; opleiding van de degenen die met de uitvoering
van de wetgeving waren belast en uitbreiding van expertise. Voorts tekenden
de onderzoekers aan dat de politieke en financiële verwachtingen ten
aanzien van de resultaten niet in een reële verhouding stonden tot wat
van toepassing van het nieuwe instrument redelijkerwijs op korte termijn kon
worden verwacht.De leden van de D66 fractie vragen hoe de regering staat tegenover de
suggestie van het WODC om de tien-zakennorm los te laten en over te gaan tot
een taakstelling waarbij vooral gelet wordt op de kwaliteit van de vorderingen.
In de voortgangsrapportage «bestrijding financieel-economische criminaliteit»
over 20011 deelde ik reeds mee dat het College
van procureurs-generaal met ingang van 2002 een nieuwe norm zou invoeren,
in de plaats van de tot nu toe gehanteerde «10-zaken norm». Dat
is inmiddels gebeurd. De nieuwe norm houdt rekening met de specifieke situatie
en het zaaksaanbod op de verschillende parketten. Voor de lichtere zaken (politierechter)
wordt een financiële norm gehanteerd, die is gerelateerd aan het bedrag
dat de rechter gemiddeld oplegt in ontnemingswaardige zaken van deze aard.
Daarbij gaat het voornamelijk om vermogensdelicten en Opiumwetdelicten. Wat
de zwaardere zaken betreft (meervoudige kamer) is het uitgangspunt dat in
beginsel in elke ontnemingswaardige zaak een ontnemingsvordering wordt ingesteld.
Per brief van 16 februari 2002 heeft de voorzitter van het College van procureurs-generaal
de hoofdofficieren van justitie geïnformeerd over deze nieuwe ontnemingsnorm.
Van belang is dat het hanteren van deze nieuwe norm ook wordt doorvertaald
naar normen voor de opsporingsdiensten, in het bijzonder de politie. Daarover
zal het openbaar ministerie nadere afspraken maken met de politieregio's.Deze leden vragen voorts naar de gegrondheid van de klacht dat het momenteel
bijzonder moeilijk is te achterhalen waar en op welke manier een verdachte
zijn vermogen verborgen heeft. In het verlengde daarvan ligt de vraag of het
openbaar ministerie niet meer wettelijke mogelijkheden zou moeten krijgen
om het criminele vermogen te kunnen achterhalen.Het ligt voor de hand dat personen die wederrechtelijk voordeel hebben
verworven zich zullen inspannen om dit aan de opsporing te onttrekken en daartoe
ook in het buitenland voorzieningen zullen treffen. Niet te ontkennen valt
dat daardoor extra problemen voor de opsporing ontstaan en evenmin dat niet
alle landen in gelijke mate bereid zijn daaraan medewerking te verlenen. In
alle moderne rechtshulpinstrumenten zijn echter bepalingen opgenomen die ertoe
strekken de internationale strafrechtelijke samenwerking op dit terrein te
versterken. Ik wijs in de eerste plaats op de verschillende witwasverdragen
en de FATF-richtlijnen die tot stand zijn gekomen. Ook in de Europese Unie
zijn vorderingen gemaakt bij de samenwerking in de bestrijding van de financiële
criminaliteit en het witwassen. Het voorstel van Rijkswet tot goedkeuring
van het protocol bij het EU-rechtshulpverdrag dat thans bij de Tweede Kamer
aanhangig is, strekt tot goedkeuring van het protocol. Dit houdt in dat iedere
lidstaat moet kunnen voldoen aan het verzoek van een andere lidstaat tot het
verkrijgen van bepaalde gegevens over rekeningen, rekeningnummers en financiële
transacties van een natuurlijke persoon of rechtspersoon tegen wie een strafrechtelijk
onderzoek is ingesteld. Ook bevat het Protocol een bepaling die inhoudt dat
gedurende een bepaalde periode de verrichtingen die door middel
van een bepaalde rekening worden uitgevoerd, gevolgd moeten kunnen worden.
Daarnaast bevat het Protocol enkele algemene bepalingen die de wederzijdse
rechtshulp bevorderen. Het wetsvoorstel vorderen gegevens financiële
instellingen strekt tot uitvoering van het protocol. Het is aangekondigd in
het Actieplan Terrorismebestrijding en veiligheid, en is gebaseerd op het
rapport van de Commissie Strafvorderlijke gegevensvergaring in de informatie-maatschappij
(Mevis).Er wordt in het algemeen naar gestreefd zo veel mogelijk belemmeringen
bij de opsporing op te heffen. De indruk bestaat veeleer dat niet de ruime
onderzoeks-bevoegdheden en beslagmogelijkheden tekort schieten als wel de
uiteindelijke verplichting voor de overheid om aannemelijk te maken dat het
aangetroffen vermogen van misdrijf afkomstig is. Vaak is getracht het vermogen
met behulp van schijnconstructies buiten de directe beschikkingsmacht van
de verdachte of veroordeelde te brengen. Het wetsvoorstel bevat in artikel
II onder A met de aanpassing van artikel 94a een instrument om vermogen dat
met behulp van een schijnconstructie schijnbaar uit de macht van de betrokken
verdachte/veroordeelde is gebracht binnen het bereik van beslag en verhaal
te brengen.De leden van de D66-fractie vragen vervolgens hoe de regering staat tegenover
de suggestie om, bijvoorbeeld door middel van prikkels in de sfeer van salaris-,
selectie- en loopbaanbeleid, functionarissen voor langere tijd te binden aan
het terrein van voordeelsontneming om zo de expertise uit te bouwen.Het verhogen van de kwaliteit van specialisten binnen de Nederlandse politie
is van groot belang om zodoende de kwaliteit van het politiewerk als geheel
te verbeteren. Het onderwijs en het loopbaanbeleid zijn belangrijke instrumenten
om dat te bewerkstelligen. In het kader van de herziening van het politieonderwijs
zijn inmiddels de specialistische (en leidinggevende) beroepsprofielen vastgesteld
en wordt momenteel het post-initiële (specialistische) onderwijs uitgewerkt.
Een belangrijk element daarbij is een directe koppeling tussen loopbaanbeleid,
de functie die iemand uitoefent of gaat uitoefenen en de opleidingen die hij
daartoe volgt. Daarnaast is het van belang dat een specialist voldoende mogelijkheden
heeft carrière te maken binnen zijn specialisme, bijvoorbeeld op het
terrein van voordeelsontneming. Deze in gang gezette ontwikkelingen zullen
ertoe bijdragen dat specialisten langer in hun functie werkzaam zijn en hun
expertise kunnen vergroten.Binnen het Openbaar Ministerie is een loopbaanbeleid ontwikkeld, waarbij
officieren van justitie carrière kunnen maken, hetzij in de richting
van management hetzij in de richting van een specialisme. Voordeelsontneming
behoort voor officieren van justitie, die zich met zware criminaliteit en
fraude bezighouden, tot een onderdeel van hun werk. Op deze terreinen kunnen
zij zich specialiseren en doorgroeien tot de functie van officier van justitie
1e klasse.Voor het (beperkte) aantal registeraccountants, die bij het BOOM werkzaam
zijn als specialist op het gebied van ontneming, is het salaris zeer onlangs
aangepast aan de bezoldiging van vergelijkbare functionarissen in het bedrijfsleven.
De marktconforme salariëring en secundaire arbeidsvoorwaarden moeten
ertoe bijdragen dat deze specialisten voor langere tijd aan het OM verbonden
blijven.Deze leden willen weten hoe de regering staat tegenover de suggestie om
de communicatie op ontnemingsgebied te versterken en de aandacht op managementniveau
voor ontnemingszaken met een groot afbreukrisico te vergroten.Het versterken van de communicatie op ontnemingsgebied is een continu
aandachtpunt. Binnen het openbaar ministerie spelen de activiteiten van het
BOOM daarbij een belangrijke rol, zowel in de reguliere contacten met de parketten
als door het regelmatig uitbrengen van een nieuwsbrief (het «BOOM-nieuws»),
waarin melding wordt gemaakt van relevante ontwikkelingen en jurisprudentie.
Voorts vindt overleg en afstemming over ontwikkelingen en mogelijke verbeteringen
plaats binnen het Landelijk OntnemingsOverleg (LOO), onder voorzitterschap
van de portefeuillehouder «ontneming» uit het College van procureurs-generaal.
Om het afbreukrisico bij de behandeling van grote, complexe zaken te verkleinen
zijn bij het BOOM twee landelijk werkende, executieve officieren van justitie
aangesteld, die ook op locatie bijstand kunnen verlenen aan de parketten.De leden van de fractie van D66 vragen de regering hoe zij staat tegenover
Vrugginks stelling dat de wet vooral leidt tot het pakken van de ongeïnformeerde
kruimeldief en zelden tot het afpakken van de illegale verdiensten van topcriminelen.
Ook vragen deze leden naar de mening van de regering over Vrugginks suggestie
om criminelen beter te informeren over de ontnemingsmaatregel. Tot slot vragen
deze leden welke cijfers beschikbaar zijn over de verhouding tussen ontneming
van «grote» tegenover «kleine» criminelen.In zijn criminologisch proefschrift stelt Vruggink dat een groot deel
van de personen uit zijn onderzoekspopulatie die met een ontnemingsmaatregel
zijn geconfronteerd, kunnen worden getypeerd als «kleine jongens».
Los van de vraag waar de grens moet worden gelegd tussen «kleine»
en «grote jongens», wijs ik erop dat het centrale uitgangspunt
achter de ontnemingswetgeving is: «misdaad mag niet lonen». Dat
uitgangspunt geldt in beginsel voor alle vormen van criminaliteit waarmee
«crimineel» vermogen wordt verzameld. Zoals ik eerder heb aangegeven1 is bij de inzet van het ontnemingsinstrument niet alleen
de (financiële) zwaarte van de zaak van belang, maar ook de signaalwerking
en het maatschappelijk effect die uitgaan van een consequente «buitgerichte»
opsporing, die de dader in de portemonnee treft. Dat is de reden waarom dit
instrument niet alleen wordt ingezet in grote zaken, maar ook in kleinere
zaken (met inachtneming van de ondergrens van 450 euro). Deze ondergrens wordt
gehanteerd om zaken met een al te gering financieel belang uit te sluiten.
Daarnaast geeft de Aanwijzing ontneming van het openbaar ministerie aan in
welke categorieën zaken een ontnemingsvordering evenmin op zijn plaats
is (bijvoorbeeld indien reeds andere instrumenten voorhanden zijn die kunnen
leiden tot terugvordering, zoals bij sociale zekerheidsfraude; bij bepaalde
typen fiscale delicten). Er is dus sprake van een genuanceerd stelsel, dat
erop gericht is in zoveel mogelijk «ontnemingswaardige zaken»
een ontnemingsvordering in te stellen.Omdat «megazaken» met een zeer groot financieel belang zich
in de praktijk nu eenmaal aanzienlijk minder vaak voordoen dan zaken met een
minder groot financieel belang, is het niet vreemd dat dit ook tot uitdrukking
komt, indien een verdeling wordt gemaakt van het aantal door de rechter opgelegde
maatregelen, uitgedrukt in financiële termen. Onderstaande tabel laat
dat zien:Opgelegde maatregel x 1000 euroAantallenIn % van het totaal0 < 11 23723,2 1 < 52 02737,9 5 < 251 36225,5 25< 503236,0 50 < 1001613,0 100 < 5001733,2 500 < 1000350,7 1000250,5Totaal5 343100Bron: Openbaar ministerie, BOOM (gegevens afkomstig uit het COMPAS-systeem
van de parketten, betreffende ontnemingszaken waarin in de periode 1992 tot
en met 2001 door de rechter een maatregel is opgelegd. Transacties en schikkingen
in ontnemingszaken vallen buiten dit overzicht).Concluderend merk ik op het ontnemingsinstrument ingezet wordt in alle
daarvoor in aanmerking komende gevallen, los van de vraag of het qua financieel
belang om een kleinere of een grotere zaak gaat. Ik bestrijd echter met kracht
de suggestie dat het beleid erop gericht zou zijn vooral de «kruimeldief
te pakken» en niet op het ontnemen van illegale verdiensten van «topcriminelen».
Waar in kleinere zaken conform de geldende Aanwijzing Ontneming van het openbaar
ministerie een afweging wordt gemaakt of het instellen van een ontnemingsvordering
opportuun is, is het uitgangspunt dat in zwaardere zaken (die voor de meervoudige
kamer dienen) in beginsel altijd een ontnemingsvordering wordt ingesteld.De suggestie van Vruggink dat het van belang is betrokkenen goed te informeren
over de ontnemingsprocedure onderschrijf ik. Het CJIB heeft daartoe inmiddels
een informatiefolder ontwikkeld, die standaard wordt uitgereikt aan personen
aan wie de rechter een ontnemingsmaatregel heeft opgelegd. In de folder wordt
kort aangegeven wat de achtergrond van de maatregel is, en wat de consequenties
zijn indien de vordering niet wordt voldaan. De folder bevat ook een telefoonnummer
waar nadere informatie kan worden verkregen.Op de kanttekeningen die de leden van de GroenLinks-fractie maken met
betrekking tot de groep veroordeelden die met de maatregel ontneming van het
wederrechtelijk verkregen voordeel zijn geconfronteerd, ben ik hiervoor al
ingegaan naar aanleiding van vragen van de leden van de D66-fractie. Graag
verwijs ik deze leden daarnaar. Deze leden merken terecht op dat de ontnemingspraktijk
zowel effectief als rechtvaardig moet zijn.Van de steun die door de leden van de fracties van de ChristenUnie en
de SGP voor het wetsvoorstel in het algemeen wordt uitgesproken, zeg ik deze
leden dank.2. Het wegnemen van praktische knelpunten; meer armslag
voor het openbaar ministerieDe leden van de PvdA-fractie vragen zich naar aanleiding van het voorstel
om in plaats van de betekening van de vordering aan een derde te volstaan
met «een schriftelijke kennisgeving van de officier van justitie van
summiere aard» af of dit nodig is, omdat de feiten in verband waarmee
de ontnemingsvordering plaatsvindt toch al in het (openbare) vonnis zijn vermeld.
De enkele omstandigheid dat het vonnis op de openbare terechtzitting is uitgesproken
betekent niet dat daardoor aan een ieder op verzoek een kopie van dat vonnis
mag worden verstrekt. Artikel 838 Rv (oud) bepaalde dat de voorzitter van
de rechtbank (ook in strafzaken) alleen toestemming mocht geven voor het verstrekken
van afschrift, indien hem was gebleken dat de verzoeker daarbij belang had. Thans is bij de Wet van 6 december 2001 tot herziening van het procesrecht
voor burgerlijke zaken, in het bijzonder de wijze van procederen in eerste
aanleg (Stb. 580) in artikel 1.3.10 bepaald dat de griffier afschriften kan
verstrekken, tenzij naar zijn oordeel ter bescherming van zwaarwegende belangen
van anderen, waaronder die van partijen, geheel of gedeeltelijk dient te worden
geweigerd. In dergelijke gevallen kan worden volstaan met een uittreksel van
het voor de derde relevante deel. Derden die bij het verhaal of de uitwinning
betrokken zijn behoeven niet noodzakelijkerwijs te worden ingelicht over de
details van de vordering. Voldoende is dat zij weten binnen welke context
hun medewerking wordt verlangd.VoorstelDe leden van de D66-fractie merken naar aanleiding van het voorstel om
de acht dagen termijn voor de kennisgeving aan de derde van het aanhangig
maken van de ontnemingsvordering te vervangen door het voorschrift dat dit
zo spoedig mogelijk moet gebeuren, op dat daarmee de vraag rijst hoe spoedig
«zo spoedig mogelijk» moet zijn. Dit voorstel past in de algemene
tendens om de nietigheid waarmee overschrijding van een termijn wordt bedreigd
alleen van toepassing te laten zijn op wezenlijke verzuimen, ten gevolge waarvan
reële belangen van de betrokkene zijn geschaad. In artikel 721 van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering is overschrijding van de termijn met
nietigheid bedreigd. Ik meen dat wel van acht dagen kan worden gesproken als
streeftermijn, maar dat overschrijding van die termijn niet automatisch met
nietigheid moet worden bedreigd. Voldoende is dat het openbaar ministerie
zich inspant om de kennisgeving aan de derde zo spoedig mogelijk te doen uitgaan.
In de gevallen waarin derdenbeslag wordt overwogen is snelheid veelal geboden
teneinde te voorkomen dat de verdachte maatregelen treft om zijn vermogen
elders onder te brengen en daarbij derden betrekt.Schikking en transactieDe leden van de PvdA-fractie veronderstellen dat het voorstel om de gevallen
waarin een schikking kan worden aangegaan van het misdrijf waarvoor is vervolgd
of voor soortgelijke misdrijven uit te breiden tot andere misdrijven, waarop
een boete van de vijfde categorie is gesteld (artikel 511 Sv), zijnde feiten
ten aanzien van waarvan voldoende aanwijzingen bestaan dat zij door hem zijn
begaan (artikel 36e, tweede lid, Sr), ertoe leidt dat de band met de oorspronkelijke
vervolging te los wordt. Zij vragen of dit criterium niet te licht is en of
voldoende relatie bestaat tussen het plegen van die feiten en het te ontnemen
voordeel. De beduchtheid van deze leden deel ik niet. Voor de feiten ten aanzien
waarvan voldoende aanwijzingen bestaan dat zij zijn begaan, zal moeten worden
vastgesteld dat aannemelijk is dat zij zijn begaan. Het verdenkingsvereiste
vervalt daarbij geenszins, maar zal moeten worden getoetst op enige feitelijke
grondslag. Een erkenning van de verdachte, zoals bij feiten die ad informandum
zijn gevoegd kan daartoe in beginsel toereikend zijn. Ik ben, anders dan deze
leden, dan ook niet van mening dat het hier gaat om een aanzienlijke uitbreiding
van de transactiemogelijkheden in het kader van de ontnemingswetgeving.De leden van de CDA-fractie menen dat ook bij de beperkte verruiming van
de transactiemogelijkheid tot feiten ten aanzien van waarvan voldoende aanwijzingen
bestaan dat zij door de verdachte van de feiten waarvoor de vervolging is
aangevangen, zijn begaan, het belang van openbaarmaking van de transactie
zwaar weegt. De wijze waarop de voordeelsberekening naar aanleiding van het
strafrechtelijk financieel onderzoek wordt uitgevoerd, is voor het openbaar
ministerie neergelegd en voorgeschreven in de aanwijzing toepassing
ontnemingswetgeving. De uitvoering van die berekening staat in beginsel los
van de vraag of deze openbaar wordt gemaakt. In de door deze leden bedoelde
gevallen van misbruik van publieke middelen kan openbaarmaking in sommige
gevallen een functie hebben, maar dat geldt ook voor andere zaken waarin personen
zich op laakbare wijze voordeel hebben toegeëigend.In de aanwijzing hoge transacties en transacties in bijzondere zaken die
op 27 februari 2002 aan uw Kamer is toegezonden (kamerstukken II 2001/02,
28 216, nr. 6) is opgenomen dat in de daar aangegeven zaken in beginsel
een persbericht noodzakelijk is. Het persbericht noemt in ieder geval de naam
van de verdachte met wie en de strafbare feiten terzake waarvan wordt getransigeerd;
het geeft ook summier aan waarom gekozen is voor een transactie. Deze regels
gelden ook ten aanzien van de categorie hoge ontnemingsschikkingen als omschreven
in artikel 74 lid 2 onder d Sr.Deze leden willen voorts weten of er een maximumbedrag is gesteld aan
de hoogte van de schikking ter ontneming van het wederrechtelijk verkregen
voordeel. Er is geen maximum gesteld aan de hoogte van het bedrag dat in het
kader van de voorwaarde bij transactie en schikking als wederrechtelijk verkregen
voordeel kan worden ontnomen. Dit laat onverlet dat op grond van de hiervoor
genoemde aanwijzing van het College van procureurs-generaal in zaken waarin
een transactie die mede bedragen tot voordeelontneming omvat (art. 74 lid
2 onder d Sr.) een bedrag van 500 000 euro te boven gaat, de daarvoor
bestemde bijzondere procedure moet worden gevolgd (voorleggen aan hoofdofficier
van justitie, College van procureurs-generaal en Minister). Bij transacties
in gevoelige zaken met een totaal bedrag van hoger dan 25 000 euro dient
de officier van justitie overleg te plegen met de leiding van het parket.De leden van de fractie van D66 vragen de regering aan te geven of, en
zo ja in welke mate, ook nu al bedingen ten behoeve van het slachtoffer overeen
worden gekomen. Zij willen in het verlengde daarvan weten hoe de regering
zal bevorderen dat slachtoffers in de toekomst op de hoogte zijn van deze
mogelijkheid en van de mogelijkheid van beklag.In veel ontnemingszaken is geen duidelijk individualiseerbaar slachtoffer
aan te wijzen, zoals bijvoorbeeld bij Opiumwetdelicten en veel fraudezaken.
Bij fraudezaken is het slachtoffer vaak een overheidsinstantie of een grote
private instelling (banken, verzekeringsmaatschappijen). Dergelijke gevallen
lenen zich niet voor een beding als de leden van de D66-fractie bedoelen.
In zaken waarin wel sprake is van een duidelijk individualiseerbaar slachtoffer
(bijvoorbeeld bij oplichting of bij diverse vermogensdelicten) wordt het slachtoffer
doorgaans actief benaderd door de politie, ook overeenkomstig de bestaande
aanwijzing slachtofferzorg. In die gevallen wordt gezocht naar mogelijkheden
om de geleden schade aan het slachtoffer te vergoeden; dat bedrag wordt dan
in mindering gebracht op de ontnemingsvordering. Aangezien in ontnemingszaken
zo veel als mogelijk conservatoir beslag wordt gelegd, is de kans groter dat
het tot een daadwerkelijke uitkering aan het slachtoffer komt: de schade kan
immers worden voldaan door uitwinning van vermogensbestanddelen waarop beslag
is gelegd, tenzij de fiscus een preferente vordering heeft en de opbrengst
ontoereikend is om het slachtoffer geheel te voldoen.Artikel 12k Sv bepaalt voor misdrijven uit het oogpunt van rechtszekerheid
dat de rechtstreeks belanghebbende (dus ook het slachtoffer) zich kan beklagen
over het niet instellen van vervolging binnen drie maanden na de datum waarop
aan de voorwaarden is voldaan, moet worden gedaan. Tegen deze achtergrond
moet de officier van justitie aan de belanghebbende die daarom heeft verzocht
onverwijld mededeling doen van de datum waarop de verdachte aan de gestelde
voorwaarden heeft voldaan. Bij de wet van 1 november 2001, Stb. 531, tot wijziging
van de regelingen betreffende de waarborgen rond de vervolging
is aan artikel 74 Sr een bepaling toegevoegd die ertoe strekt dat de officier
van justitie in geval van misdrijf aan de rechtstreeks belanghebbende die
hem bekend is, onverwijld schriftelijk mededeling doet van de datum waarop
hij de voorwaarden heeft gesteld. Naar verwachting zal dit artikel in de eerste
helft van 2003 in werk kunnen treden gelet op de daartoe noodzakelijke aanpassing
van de geautomatiseerde systemen van het openbaar ministerie. Dat betekent
dat het slachtoffer uiteindelijk beter op de hoogte zal zijn van de termijn
waarbinnen hij zich kan beklagen teneinde de transactie ongedaan te maken,
waardoor het recht tot strafvordering herleeft. Op grond van artikel 552ab
Sv kunnen belanghebbenden zich schriftelijk beklagen over de oplegging van
voorwaarden als bedoeld in artikel 74, tweede lid, Sr – waaronder de
ontnemingsvoorwaarde -en de schikking bedoeld in artikel 511c Sv op de grond
dat deze betrekking heeft op hun toekomende voorwerpen en de officier van
justitie die de voorwaarden is aangegaan, niet bereid is gebleken die voorwerpen
terug geven of de waarde die zij bij verkoop redelijkerwijs hadden moeten
opbrengen te vergoeden. De regering is van mening dat een voldoende actief
beleid wordt gevoerd ten aanzien van slachtoffers op dit punt en acht verdere
maatregelen op dit moment niet nodig.3. De wijziging van vervangende hechtenis in lijfsdwangDe leden van de PvdA-fractie vragen of door de introductie van lijfsdwang
geen bevoorrechting plaatsvindt van degene die zich door eigen toedoen in
een staat van betalingsonmacht heeft gebracht. Het is inderdaad juist dat
op de «snel-verterende» betrokkene later moeilijk verhaal kan
worden genomen. Daarom zal het openbaar ministerie er goed aan doen in dergelijke
gevallen zo snel mogelijk conservatoir beslag te leggen op voorwerpen die
betrokkene heeft aangeschaft. Indien deze het geld evenwel heeft opgemaakt
aan diensten, dan zal feitelijk moeten worden vastgesteld dat hij niet meer
over enig relevant vermogen beschikt en in betalingsonmacht verkeert. De vraag
is of het dan nog redelijk is in plaats van lijfsdwang toch nog vervangende
hechtenis ten uitvoer te leggen, zoals deze leden opperen. In het civiele
recht is thans bepaald dat ten aanzien van degene die in betalingsonmacht
verkeert, geen lijfsdwang mag worden bevolen, omdat het toepassen van het
dwangmiddel ertoe zou moeten leiden dat hij alsnog aan zijn betalingsverplichting
voldoet. Als eenmaal tevoren duidelijk is, dat hij daartoe feitelijk niet
in staat is, kan toepassing van lijfsdwang haar doel niet meer bereiken. Ook
in het civiele recht kan het voorkomen dat degene die een betalingsverplichting
heeft zich zelf in een situatie van betalingsonmacht kan brengen. Voor zover
deze situatie van tijdelijke aard is kan, indien er aanwijzingen zijn dat
betrokkene weer over enig vermogen is komen te beschikken en weigerachtig
blijft, alsnog toepassing van lijfsdwang plaatsvinden. Het openen van de mogelijkheid
voor extra vervangende hechtenis voor degene die zich zelf in een toestand
van betalingsonmacht heeft, kan dan niet anders dan als een bewuste verlenging
van de vrijheidsbeneming worden gezien. Anders dan degene die wel kan, maar niet wil betalen,
kan de veroordeelde die onmachtig is te betalen de tenuitvoerlegging van de
vrijheidsbeneming niet ontgaan. Handhaving van artikel 24d van het Wetboek
van Strafrecht lijkt mij vooralsnog voor deze specifieke groep veroordeelden
niet proportioneel. Zij hebben wellicht wederrechtelijk verkregen voordeel
genoten, maar tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis kan in zo'n geval
alleen maar leiden tot toepassing van een extra straf, omdat een herstel van
de rechtmatige toestand voordien niet meer kan worden bereikt.De leden van de VVD-fractie vragen om een nadere onderbouwing van het
voorstel om de vervangende hechtenis te vervangen door strafrechtelijke lijfsdwang. In het bijzonder willen zij weten waarom niet kan worden
volstaan met invoering van twee wijzigingen: het schrappen van het«nova-vereiste»
in artikel 577b Sv en het schrappen van artikel 24d, tweede lid, Sr In aansluiting
op wat hiervoor al is opgemerkt over het karakter van de vervangende hechtenis
zou ook na invoering van de desbetreffende wijzigingen nog aarzeling bij de
rechter kunnen bestaan over de tenuitvoerlegging van een zo langdurige vrijheidsbeneming
die voortkomt uit het in gebreke blijven te voldoen aan een betalingsverplichting.
Ter vergelijking kan dienen dat bij het opleggen van een geldboete bij gebreke
van betaling of verhaal op grond van artikel 24c, derde lid, Sr slechts maximaal
een jaar hechtenis ten uitvoer kan worden gelegd. Als een van de problemen
bij de tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis in de thans geldende
regeling wordt gezien dat rechters deze vanwege het «alles of niets»-karakter
niet graag gelasten. Ook biedt de tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis
geen mogelijkheid tot differentiatie: als een jaar hechtenis is opgelegd,
dient deze in beginsel voor de gehele termijn ten uitvoer te worden gelegd
en kan niet worden onderbroken. Volgens het onderhavige voorstel kan telkens
zodra er aanwijzingen zijn dat wijziging is opgetreden in de omvang van het
vermogen van de veroordeelde, worden gepoogd met behulp van lijfsdwang die
veelal van beperkte duur kan zijn, de veroordeelde tot betaling te overreden.
Niet aannemelijk is dat naarmate de duur van de maximale vrijheidsbeneming
langer is, de veroordeelde eerder geneigd zal zijn voor betaling zorg te dragen.Deze leden merken terecht op dat er voor het openbaar ministerie en het
Centraal Justitieel Incassobureau een inspanningsverplichting bestaat om te
proberen de veroordeelde tot betaling te bewegen. Zij informeren naar de mogelijkheden
om aan die inspanningsverplichting te voldoen. Dit zal voornamelijk gebeuren
op de wijze waarop de invordering van bedragen in het civiele recht met behulp
van de deurwaarder geschiedt. Deze is immers ervaren in het op het spoor komen
van veranderingen in de vermogenspositie van schuldenaren, die mogelijkheden
bieden voor verhaal. Ook uit het strafrechtelijk financieel onderzoek kan
informatie naar voren komen die aanleiding geeft bepaalde zaken of ontwikkelingen
extra nauwlettend te blijven volgen.De leden van de VVD-fractie vragen of van de veroordeelde die ook een
opgelegde gevangenisstraf uitzit, kan worden gevergd dat hij aan de betalingsverplichting
voldoet. Ik zie daar vooralsnog geen bezwaar tegen. Het strafrechtelijk financieel
onderzoek is erop gericht voldoende gegevens te verzamelen en voorzieningen
te treffen om beslag te leggen op substantiële vermogensobjecten teneinde
verhaal mogelijk te maken. Dat verhaal kan ook plaatsvinden als de veroordeelde
in detentie verblijft. Evenmin verzet zich iets tegen het (doen) overmaken
van bedragen die de gedetineerde tot dat ogenblik voor politie en justitie
verborgen heeft gehouden, ter voldoening aan zijn betalingsverplichting. Het
zal afhankelijk zijn van de duur van de detentie en de stand van het strafrechtelijk
financieel onderzoek dat immers nog na de veroordeling in de hoofdzaak kan
voortduren op welk moment de vordering volgens het voorgestelde artikel 577c
Sv wordt gedaan. Noodzakelijke voorwaarde is immers dat volledig verhaal met
toepassing van de artikelen 574 tot en met 576 Sv niet mogelijk is gebleken,
terwijl ook nog duidelijk moet zijn dat er sprake is van betalingsonwil. Niet
uit te sluiten valt dat inderdaad tijdens de detentie een situatie van betalingsonwil
ontstaat. Indien er sprake is van een wat langere vrijheidsstraf die ten uitvoer
wordt gelegd en een voltooid strafrechtelijk financieel onderzoek, waaruit
blijkt dat de veroordeelde wel over vermogen beschikt doch dat op enigerlei
wijze buiten bereik van justitie heeft weten te houden, kan een vordering
op grond van het voorgestelde artikel 577c worden gedaan met het oog op aansluitende tenuitvoerlegging van lijfsdwang op het tijdstip dat de gevangenisstraf
expireert.De leden van de fracties van de VVD en D66 vragen een reactie op het volgende
geval. Indien degene aan wie een betalingsverplichting is opgelegd ter ontneming
van het wederrechtelijk verkregen voordeel naar het buitenland is gevlucht,
welke maatregelen kunnen dan worden getroffen. Ik stel voorop dat een ontnemingsmaatregel
ten uitvoer wordt gelegd op het vermogen van de veroordeelde. Diens aanwezigheid
is daarvoor in beginsel niet noodzakelijk. Veelal zal er conservatoir beslag
zijn gelegd op dat vermogen als het zich in Nederland bevindt. Indien bekend
is dat de verdachte in het buitenland vermogen bezit, zal daarop reeds veelal
conservatoir beslag zijn gelegd door middel van rechtshulp. Als de veroordeelde
zich naar het buitenland heeft begeven, staat dat er niet aan in de weg dat
de ontnemingsmaatregel wordt geëxecuteerd op het beslagen vermogen in
Nederland. Indien in het buitenland conservatoir beslag ligt, dient de ontnemingsbeslissing
ter executie aan het buitenland te worden overgedragen. Het aangezochte land
zal dan de Nederlandse ontnemingsmaatregel ten uitvoer leggen op het daar
aanwezige vermogen. Hoofdregel is dat de opbrengst van de tenuitvoerlegging
ten goede komt aan het land waar deze heeft plaats gevonden, tenzij uitdrukkelijk
anders is overeengekomen.Ligt er geen conservatoir beslag en is ook niet te achterhalen waar het
vermogen zich bevindt, dan kan, voor zover de opgelegde vrijheidsstraf nog
moet worden geëxecuteerd, de uitlevering worden gevraagd voor de executie
van die straf en dan kan na uitlevering ook naar Nederlands recht alsnog de
ontnemingsmaatregel worden geëxecuteerd. Is er ook geen straf meer te
executeren, dan kan – volgens nu geldend recht – de uitlevering
worden gevraagd voor de executie van de vervangende hechtenis bij niet betalen
van de ontnemingsmaatregel. Deze situatie heeft zich evenwel in de praktijk
nog niet voorgedaan.Er is geen reden om aan te nemen dat de wijziging van vervangende hechtenis
in lijfsdwang van invloed is op de mogelijkheden van internationale samenwerking.
Het gaat immers om de tenuitvoerlegging van een door de strafrechter toegewezen
vordering tot vrijheidsbeneming. Artikel 7 Uitleveringswet stelt vrijheidsbenemende
maatregelen gelijk aan vrijheidsstraffen. Definitieve uitspraken over de vraag
of andere landen aan een dergelijk verzoek hun medewerking zullen verlenen
kunnen thans nog niet worden gedaan. Wel heb ik alsnog aanleiding gevonden
om in het Wetboek van Strafrecht de lijfsdwang, die weliswaar accessoir is
aan de ontnemingsmaatregel, uitdrukkelijk als maatregel te benoemen. Dit is
in de nota van wijziging neergelegd.In het kader van de EU zijn thans onderhandelingen gaande over de verbetering
en versnelling van procedures inzake inbeslagneming en beslaglegging in lopende
strafzaken door wederzijdse erkenning van de bevelen tot toepassing van die
dwangmiddelen. Het Deens voorzitterschap heeft zeer onlangs het voorstel gedaan
voor een kaderbesluit inzake de wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen
tot confiscatie. U zult daarover en over de voortgang daarin op de gebruikelijke
weg worden geïnformeerd.De leden van de CDA-fractie vragen of de voorgestelde invoering van de
lijfsdwang niet een fundamentele verandering moet worden genoemd. Zoals hiervoor
al is aangegeven is het beleid er uiteraard op gericht om in een zo vroeg
mogelijk stadium zo veel mogelijk gegevens te vergaren over de vermogenspositie
van de verdachte. Het is van belang dat in dat kader conservatoir beslag wordt
gelegd. Naarmate het onderzoek vordert, kan weliswaar worden gepoogd meer
vermogen te achterhalen, maar anderzijds geldt dat ook de verdachte meer tijd
heeft om zijn bezittingen aan het oog van de opsporing te onttrekken
of buiten het feitelijk bereik van justitie te brengen. De regeling van de
toepassing van vervangende hechtenis of lijfsdwang is het sluitstuk van de
tenuitvoerlegging van de ontnemingsmaatregel, maar daarmee is niet gegeven
dat die tenuitvoerlegging ook in alle gevallen voor 100% kan worden gerealiseerd.Met de wijziging van vervangende hechtenis in lijfsdwang wordt beoogd
een effectievere prikkel te kunnen geven teneinde te bereiken dat zo veel
mogelijk aan de betalingsverplichting wordt voldaan. Aan de zittende magistratuur
wordt de mogelijkheid geboden een in hun ogen passender reactie te geven dan
de huidige regeling toelaat. Van een fundamentele wijziging in de ontnemingsregeling
zou ik in dit verband niet willen spreken.Naar aanleiding van vragen van de leden van de fracties van het CDA en
de ChristenUnie over de zorg van het OM en de NVvR over de beperking van de
maximale duur van de vrijheidsbeneming tot drie jaar in verband met de specifieke
aard van de doelgroep merk ik op dat in beide adviezen wordt gesteld dat er
van zes jaar vrijheidsbeneming meer afschrikkende werking uitgaat dan van
drie jaar. Dat is inderdaad in abstracto juist, maar veronderstelt ook de
bereidheid om deze daadwerkelijk op te leggen. In de praktijk blijkt deze
bereidheid niet ten volle aanwezig, terwijl evenmin is gebleken dat feitelijk
behoefte bestaat aan een dergelijk hoog maximum. Bovendien is het voordeel
van de lijfsdwang dat deze flexibel en herhaaldelijk gedurende een langere
periode kan worden gevorderd; de betalingsverplichting blijft opeisbaar, totdat
het recht tot tenuitvoerlegging is verjaard. Na de tenuitvoerlegging van vervangende
hechtenis is de betalingsverplichting geheel vervallen. De leden van de fractie
van de ChristenUnie menen dat het rechtsgevoel gediend kan zijn met de mogelijkheid
van tenuitvoerlegging van een langere vrijheidsbeneming vooral indien het
gaat om hogere verschuldigde bedragen. Ik meen evenwel dat het doelmatiger
is vooral de betaling van het verschuldigde bedrag na te streven dat kan worden
ondersteund door de tenuitvoerlegging van lijfsdwang van relatief beperkte
duur, die indien daartoe aanleiding bestaat kan worden herhaald.De leden van de GroenLinks-fractie informeren naar de wijze waarop de
onderhavige voorgestelde regeling op lopende zaken en zaken van in hechtenis
genomen veroordeelden zal worden toegepast. De in artikel I van het onderhavige
wetsvoorstel genoemde wijzigingen betreffen aanpassingen van het materiële
strafrecht en worden beheerst door artikel 1 Sr. De invoering van lijfsdwang
daarentegen wordt geregeerd door artikel 1 Sv en de onmiddellijke werking.
Een en ander brengt mee dat voor lopende zaken, waarin de vervolging nog niet
is aangevangen of voltooid, geldt dat de nieuwe bepalingen met betrekking
tot lijfsdwang aanstonds kunnen worden toegepast. In de zaken waarin reeds
een onherroepelijke veroordeling is gevolgd, doch niet geheel ten uitvoer
is gelegd, kan de wijziging van artikel 24d Sr van belang zijn. Met gedeeltelijk
ontvangen betalingen kan beter rekening worden gehouden, omdat de nieuwe regeling
voor de veroordeelde een gunstiger werking heeft. Het is de vraag of door
de invoering van lijfsdwang in zijn algemeenheid kan worden gezegd dat door
toepassing van deze bepaling de veroordeelde in een gunstiger positie komt
te verkeren. De maximale subsidiaire vrijheidsbeneming wordt weliswaar verminderd,
maar daar staat tegenover dat de betalingsverplichting in stand blijft en
daarmee ook langer opeisbaar is. In theorie is mogelijk dat indien betrokkene
na ommekomst van 5 of 10 jaar plotseling vermogen toevloeit (b.v. door
middel van een erfenis of een loterij) en weigerachtig is te betalen, een
vordering tot lijfsdwang zou worden ingediend. Het lijkt mij bij nader inzien
wenselijk om voor de duidelijkheid een regeling voor deze gevallen te treffen,
in die zin dat wordt bepaald dat ten aanzien van reeds onherroepelijk geworden
veroordelingen de thans geldende bepalingen van toepassing blijven.
Bij nota van wijziging is dit toegevoegd.De leden van de fractie van de ChristenUnie willen weten of de rechter
die op grond van artikel 36e Sr moet oordelen over een verzoek van de verdachte
tot matiging van de vordering tot oplegging van een betalingsverplichting
daarbij niet ook zal meewegen dat reeds eerder lijfsdwang is ondergaan. Naar
mijn mening zal deze situatie zich niet kunnen voordoen omdat lijfsdwang pas
kan worden toegepast als de betalingsverplichting is vastgesteld door de rechter.
Bij toepassing van de procedure van art 36e is daarvan nog geen sprake. Wel
kan de veroordeelde in een later stadium op grond van het voorgestelde artikel
577c bepleiten dat bij de vordering tot toepassing van lijfsdwang rekening
wordt gehouden met reeds gedane gedeeltelijke betalingen en uitwinning van
inbeslaggenomen voorwerpen. Eveneens kan de veroordeelde op grond van gewijzigde
omstandigheden matiging of kwijtschelding van de opgelegde verplichting aan
de rechter verzoeken (artikel 577b Sv).Deze leden vragen vervolgens naar de mogelijke verhouding tussen de strafrechtelijke
lijfsdwang op vordering van de officier van justitie en de civielrechtelijke
lijfsdwang op vordering van het slachtoffer of de benadeelde. Deze procedures
staan los van elkaar; denkbaar is evenwel dat indien de officier van justitie
in kennis is gesteld van het indienen van de vordering door de benadeelde
partij wiens vordering tot schadevergoeding is toegewezen bij de burgerlijke
rechter, hij daarmee rekening houdt bij het tijdstip waarop hij zijn vordering
bij de strafrechter indient. De benadeelde partij is evenwel niet gehouden
het openbaar ministerie van zijn voornemen op de hoogte te stellen. In de
praktijk zal deze situatie zich niet gauw voordoen, omdat in de meeste gevallen
bij de toewijzing van de vordering van de benadeelde partij tevens de schadevergoedingsmaatregel
wordt opgelegd, hetgeen betekent dat de invordering wordt opgedragen aan het
Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). In de tijd zal de invordering van
de schadevergoedingsmaatregel eerder aan de orde zijn dan de tenuitvoerlegging
van de ontnemingsmaatregel. Het CJIB kan de tenuitvoerlegging van de maatregelen
dan op elkaar afstemmen. In de gevallen waarin de benadeelde de officier van
justitie of het CJIB niet op de hoogte stelt van zijn voornemen om ter uitvoering
van het civielrechtelijk vonnis lijfsdwang te vorderen, zal afstemming niet
mogelijk zijn.4. Behoud en versterking van de rechterlijke betrokkenheid
en controleDe leden van de fracties van de PvdA en het CDA stellen vragen over de
omvang van de informatieplicht van de officier van justitie aan de rechter-commissaris.
Deze strekken tot nadere concretisering daarvan. Het lijkt mij nu niet goed
mogelijk om daarover meer te zeggen dan dat dat in overwegende mate afhankelijk
is van de aard en de omvang van de activiteiten die in het kader van het strafrechtelijk
financieel onderzoek (sfo) door de politie worden ontplooid. Deze kunnen in
aard en strekking sterk uiteenlopen (b.v. van een rechtshulpverzoek aan verschillende
buiten de EU gelegen landen tot inbeslagneming van de boekhouding bij een
bedrijf). Daarom lijkt het opnemen van een wettelijke verplichting om iedere
vier maanden te rapporteren, zoals geopperd door de leden van de PvdA-fractie,
onnodig formalistisch. Om dezelfde reden is ervan afgezien om in de wet te
bepalen in welke vorm en op welke wijze de rechter-commissaris de van de officier
van justitie verkregen gegevens aan de rechtbank dient te verstrekken; dat
kan schriftelijk of mondeling.Op grond van artikel 126b, derde lid, Sv komen aan de rechter-commissaris
dezelfde rechten toe als tijdens het gerechtelijk vooronderzoek. De rapportage
van de officier van justitie moet de rechter-commissaris in staat
stellen om de voortgang van het sfo te beoordelen. Dat is van belang omdat
het sfo nog kan doorlopen, als het (gerechtelijk) vooronderzoek reeds is afgesloten.
Omdat voorzien werd dat de behandeling van de hoofdzaak sneller kon worden
afgerond dan het sfo, is de mogelijkheid van loskoppeling ingevoerd. Van de
berechting wordt dan het sfo afgesplitst, dat kan worden afgesloten met een
afzonderlijke vordering tot ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel.
Dit sfo dient ook binnen een redelijke termijn – maximaal twee jaar
nadat het is aangevangen – te zijn afgerond. Overschrijding van de redelijke
termijn zal in het algemeen niet tot niet-ontvankelijkheid van het openbaar
ministerie leiden, maar kan meewegen bij de vaststelling van de hoogte van
het wederrechtelijk verkregen voordeel.Als het sfo los van de hoofdzaak wordt voortgezet, is de veroordeelde
daarvan op de hoogte. Dat betekent dat de opsporing voltooid is en dat er
voor de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden minder noodzaak bestaat;
datzelfde geldt voor het (tijdelijk) verborgen houden daarvan ten opzichte
van de verdediging. Het sfo wordt gesloten door een beschikking van de officier
van justitie, die hij aan de rechter-commissaris zendt. Hij doet een afschrift
van die beschikking aan de onderzochte persoon betekenen en deelt hem mee
dat hij van de stukken van het onderzoek kan kennisnemen (artikel 126f, derde
lid Sv ). Artikel 30 Sv is van toepassing: indien de onderzocht persoon weet
dat er een sfo tegen hem loopt, kan hij om kennisneming verzoeken. De rechter-commissaris
of het openbaar ministerie kunnen de verdediging tot aan de sluiting van het
onderzoek kennisneming tijdelijk onthouden. In antwoord op de vraag van de
leden van de VVD-fractie op welke wijze kan worden verzekerd dat de inzet
van bepaalde opsporingsmethoden niet voortijdig aan de verdachte wordt meegedeeld,
kan ik met verwijzing naar het voorgaande meedelen dat daarvoor voldoende
wettelijke voorzieningen zijn getroffen.Op grond van artikel 126c heeft de rechtbank tot taak tegen nodeloze vertraging
van het sfo te waken. De rechter-commissaris stelt de rechtbank in staat deze
taak uit te oefenen. De rechtbank kan op verzoek van de onderzochte persoon
zich de stukken van het onderzoek doen overleggen.Deze leden willen weten of het niet-nakomen van de informatieplicht door
de officier van justitie altijd moet worden gesanctioneerd met de beëindiging
van het sfo. Thans dwingt geen wettelijke bepaling tot het nemen van die sanctie.
Indien een rechtbank op de voet van artikel 126e Sv wordt verzocht zich een
oordeel te vormen over de voortgang van het onderzoek, kan zij inzage nemen
in de stukken. Indien blijkt dat er geen of onvoldoende voortgang is, dan
kan zij onverwijlde of spoedige beëindiging van het sfo bevelen. Dat
oordeel moet evenwel worden gebaseerd op de gehele stand van zaken in het
sfo en niet op het verzuim van de officier van justitie informatie te verschaffen
aan de rechter-commissaris.De bevoegdheid van de rechter tot matiging van het te
betalen bedragDe leden van de fractie van GroenLinks merken op dat de voorgestelde toevoeging
in het eerste lid van artikel 36e Sr zo gelezen moet worden dat aannemelijk
moet worden gemaakt dat er voordeel is genoten. Nu in het eerste lid geen
toevoeging is voorgesteld, neem ik aan dat de toevoeging in het derde lid
wordt bedoeld. Ik verwijs kortheidshalve naar mijn antwoord op een eerdere,
soortgelijke vraag van de leden van de PvdA-fractie betreffende de graad van
waarschijnlijkheid dat het feit is begaan.De leden van de SGP-fractie informeren of in de executiefase aan de rechter
of het openbaar ministerie niet een gedeeltelijke kwijtscheldings-bevoegdheid
moet worden toegekend, indien de veroordeelde in een situatie van voortdurende
betalingsonmacht is komen te verkeren. Op grond van het voorgestelde artikel
577b, tweede lid, Sv kan het openbaar ministerie een dergelijke vordering
bij de rechter doen. Ook de veroordeelde kan daartoe een verzoek indienen.
De wetgever is er daarbij van uitgegaan dat het in de eerstep
plaats op de weg ligt van degene aan wie de betalingsverplichting is opgelegd
om aannemelijk te maken dat hij in betalingsonmacht verkeert. Een ambtshalve
bevoegdheid voor de rechter is niet toegekend. Uitgangspunt is immers dat
de rechter niet eigener beweging wijziging kan brengen in onherroepelijk rechterlijke
uitspraken, waarbij een straf of maatregel is opgelegd. Gelet op de hiervoor
weergegeven stand van zaken is regeling bij ontnemingsaanwijzing niet aan
de orde.5. SchijnconstructiesDe leden van de PvdA- en VVD-fracties hebben twijfel of de voorgestelde
wijziging voldoende ver gaat om schijnconstructies aan te pakken. De leden
van de PvdA-fractie vragen of de oplossing voor de te verwachten bewijsproblemen
toereikend is. De leden van de VVD- en CDA-fracties gaan nog een stap verder
door te veronderstellen dat deze bewijsproblemen kunnen worden opgelost door
invoering van een wettelijk vermoeden dat de derde bij wie wederrechtelijk
verkregen vermogen wordt aangetroffen, niet te goeder trouw zou zijn (behoudens
door hem te leveren tegenbewijs). Uitgangspunt blijft dat in civielrechtelijke
verhoudingen alleen wijziging kan worden gebracht met instemming van de partijen
of indien er sprake is van strijd met de wet. In de tweede plaats geldt dat
goede trouw en rechtmatig bezit worden voorondersteld en kwade trouw moet
worden bewezen. Voor de aanwezigheid van een schijnconstructie zal op enigerlei
wijze duidelijkheid moeten bestaan over drie voorwaarden:– het voorwerp is verkregen door wederrechtelijk genoten voordeel;– de derde bij wie het berust wist van de herkomst of zou die redelijkerwijs
moeten vermoeden;– de derde heeft ingestemd met de constructie om het voorwerp te
onttrekken aan uitwinning.Deze drie voorwaarden zijn een minimum om een uiteindelijke eigendomswijziging
te bewerkstelligen, waarbij ten aanzien van de tweede voorwaarde kan worden
aangetekend dat culpa uit bepaalde objectieve omstandigheden kan worden afgeleid;
er behoeft dus geen subjectieve geestesgesteldheid te worden vastgesteld.
Onderscheid moet worden gemaakt tussen de voorwaarden waaronder beslag onder
een derde kan worden gelegd en de voorwaarden waaronder het beslag kan worden
uitgewonnen en dat moet resulteren in de uiteindelijke overdracht van de eigendom
van voorwerpen aan de Staat. Tussen het tijdstip waarop beslag wordt gelegd
en het tijdstip waarop de uitwinning van het beslag plaatsvindt, moet door
de rechter worden vastgesteld dat de veroordeelde wederrechtelijk verkregen
voordeel heeft genoten en uit hoofde daarvan een bedrag aan de Staat zal moeten
betalen. Het gaat niet aan om de bezitter van voorwerpen ertoe te verplichten
zelf de (legale) herkomst van die voorwerpen aan te geven en bij gebreke van
het verschaffen van opheldering daarover het gevolg van confiscatie te verbinden.
Evenmin is redelijk dat een dergelijke confiscatie doorgang vindt onder verwijzing
naar de mogelijkheid van een civiele actie van de derde-beslagene jegens de
schuldenaar-veroordeelde. Er is naar mijn oordeel onvoldoende reden om dit
procesrisico zonder meer af te wentelen op de derde, tegen wie de vervolging
niet is gericht. Anders dan de leden van de CDA-fractie menen zal de taak
van het OM om aannemelijk te maken dat de derde wetenschap had van de aard
van de schijnconstructie, niet afhankelijk zijn van het aantonen van een subjectieve
geestesgesteldheid. Culpa kan immers uit bepaalde objectieve omstandigheden
worden afgeleid en er is geen noodzaak tot het opstellen van criteria voor
de toetsing van een subjectieve geestesgesteldheid.In de memorie van toelichting gaf ik aan dat uitgangspunt vormt dat door
de schuldeiser (de Staat) maatregelen kunnen worden getroffen ten opzichte
van het gehele vermogen van de schuldenaar. Dit kan niet zonder meer worden
uitgebreid tot alle derden met wie de schuldenaar enige relatie van civielrechtelijke
aard is aangegaan. Derden zijn slechts aansprakelijk voor de gevolgen die
uit die specifieke relatie voortvloeien en kunnen niet met hun gehele vermogen
aansprakelijk worden gesteld voor andere verplichtingen van die schuldenaar.
Een uitzondering op dit uitgangspunt is aanvaardbaar indien is komen vast
te staan dat deze derde die relatie is aangegaan in het kader van een schijnconstructie
met als doel beslag of uitwinning van het beslag te frustreren. Anders dan
het OM en de NVvR verwacht ik niet dat verruiming van de beslagmogelijkheden
zoals door hen bepleit, ertoe zal leiden dat de mogelijkheden voor uitwinning
worden vergroot. Twijfelachtig is immers of verruiming van derdenbeslag op
voorwerpen die geen relatie met het strafbaar feit hebben en zonder kwade
trouw van de kant van de derde in diens bezit zijn gekomen, voldoende grondslag
biedt voor de betere uitwinning van die voorwerpen. Dan zal immers met een
grotere mate van aannemelijkheid moeten vaststaan dat er sprake is van een
schijnconstructie dan bij het leggen van beslag. Voor het leggen van beslag
moet voordeelontneming tot een bepaald bedrag redelijkerwijs te verwachten
zijn en beslag tot bewaring van verhaal moet redelijkerwijs noodzakelijk zijn.Indien er aanwijzingen bestaan dat die derde zich schuldig heeft gemaakt
aan gedragingen die zijn strafbaar gesteld als heling of witwassen, kan daarop
uiteraard – los van de vervolging tegen de oorspronkelijke verdachte
of veroordeelde – een vervolging worden gebaseerd. Dan is het wel mogelijk
om het gehele vermogen van de derde bij een ontnemings-vordering te betrekken.De leden van de VVD-fractie hebben een aantal vragen over de reikwijdte
van het beslag. Op grond van het huidige artikel 94a, tweede lid, Sv kunnen
alle voorwerpen die aan de verdachte/veroordeelde toebehoren in beslag worden
genomen. Het onderscheid tussen voorwerpen afkomstig van relevante misdrijven
en overige voorwerpen is daarbij niet van belang. Als het voordeel heeft gediend
tot het verwerven van een voorwerp dat slechts ten dele aan de betrokkene
in eigendom toebehoort, impliceert artikel 3:175, derde lid, BW , dat in principe
slechts op zijn aandeel in dat voorwerp doch niet op dat voorwerp beslag kan
worden gelegd. Dat is alleen anders als de verwachting bestaat dat het voorwerp
aan betrokkene wordt toebedeeld bij een verdeling, die door de officier van
justitie kan worden gevorderd (HR 24 oktober 1995, NJ 1997, 515). Vgl. ook
Tekst en Commentaar, 4 druk, blz. 249. Het beslag kan op grond van het voorgestelde
artikel 94a, derde lid, Sv ook op dergelijke voorwerpen worden gelegd indien
er voldoende aanwijzingen bestaan dat die voorwerpen in mede-eigendom zijn
gegeven met het doel de uitwinning van de voorwerpen te frustreren. Dergelijke
aanwijzingen kunnen de officier van justitie ook steunen bij zijn hiervoor
genoemde vordering tot toebedeling.De leden van de VVD-fractie vragen of het juist is, dat bij beslaglegging
op roerende en onroerende zaken zowel de wettelijke «ten laste van»
als «onder wie» mag worden gebezigd. Het antwoord daarop luidt
bevestigend.De leden van de CDA-fractie vragen nader aan te geven hoe vaak sprake
is van in het voorliggende voorstel genoemde economische criminaliteit, waarbij
volgens toepasselijke regelgeving vereiste investeringen in installaties achterwege
wordt gelaten en daardoor aanmerkelijk voordeel wordt behaald. Voorts informeren
deze leden naar de manier waarop dergelijke zaken veelal worden afgedaan.Het openbaar ministerie beschikt niet over gegevens omtrent aantallen
zaken als bedoeld in de vraag van de CDA-fractie. Een dergelijke specifieke
registratie wordt niet bijgehouden. Indien wordt geconstateerd dat een
vereiste installatie, in afwijking van de geldende voorschriften, niet is
aangebracht, kan op verschillende manieren worden opgetreden. Een ontnemingsvordering
behoort tot de mogelijkheden, indien kan worden vastgesteld dat voordeel is
verkregen door het niet aanbrengen van de vereiste installatie. Daarnaast
kan de overheid die de benodigde vergunning heeft verstrekt onder de voorwaarde
dat een bepaalde installatie moet worden aangebracht, bestuurlijke maatregelen
treffen. Het streven is er veelal op gericht de vereiste installatie alsnog
te laten aanbrengen, al dan niet in combinatie met een sanctie wegens het
niet naleven van de voorschriften dan wel een ontnemingsvordering. Welke modaliteit
of combinatie van modaliteiten wordt gekozen is afhankelijk van de individuele
omstandigheden van de zaak.De leden van de D66-fractie informeren naar de stand van zaken op het
terrein van de internationale afspraken over de tenuitvoerlegging van ontnemingsmaatregelen.
In aanvulling op het antwoord op eerdere vragen van de leden van deze fractie
in het begin van dit verslag kan ik meedelen dat het Deense voorzitterschap
van de EU voor het lopende half jaar heeft aangekondigd dat het de totstandkoming
van een kaderbesluit wil bevorderen met betrekking tot de tenuitvoerlegging
van confiscatiemaatregelen in de EU. Het heeft daartoe zeer onlangs een concept
voorgelegd. U zult daarover op de gebruikelijke wijze (via een BNC-fiche)
worden geïnformeerd.De leden van de fractie van GroenLinks uiten hun bezorgdheid – in
navolging van de NOVA – over de bescherming van derden te goeder trouw,
op wier bezit beslag kan worden gelegd in de gevallen waarin het openbaar
ministerie van oordeel is dat voorwerpen met behulp van een schijnconstructie
uit de beschikkingsmacht van de verdachte zijn gebracht. Zij vragen zich af
of daarbij geen tussenkomst van de rechter noodzakelijk is. De derde die stelt
te goeder trouw te zijn kan zich tegen het beslag verzetten op grond van artikel
552ab Sv.. Voordat er sprake kan zijn van definitieve uitwinning moet de grondslag
van de vordering zijn vastgesteld door de rechter die immers de omvang van
het genoten voordeel moet vaststellen. In dat kader zal hij ook de aannemelijkheid
van de schijnconstructie moeten beoordelen. Er is dus geen reden voor beduchtheid
dat derden te goeder trouw plotseling zullen worden geconfronteerd met een
beslissing die ertoe strekt dat zij eigendom verliezen aan de Staat zonder
dat de rechter zich over de deugdelijkheid van die aanspraak heeft kunnen
uitspreken. Evenmin zie ik dat de Staat hierbij in een gunstiger positie is
komen te verkeren dan burgers in civiele zaken.De leden van de fractie van de ChristenUnie zien graag een toelichting
op de vraag over de wenselijkheid van het aannemen van een wettelijke fictie
dat de verdachte geacht wordt wederrechtelijk voordeel te hebben verkregen,
met uitzondering van de gevallen, waarin hij daarvan tegenbewijs levert. Nog
los van de vraag of het aannemen van deze fictie in overeenstemming kan worden
gebracht met beginselen van civiel en strafprocesrecht, lijkt het niet wenselijk
om voor het aandragen van bewijs van het bestaan van een schijnconstructie
uitsluitend af te gaan op de mogelijkheid die de verdachte heeft om de rechtmatigheid
van de transactie aan te tonen. Niet uit te sluiten is immers dat aan de schijnconstructie
voornamelijk van de zijde van de verdachte is bijgedragen. De derde-belanghebbende
behoeft daar niet van op de hoogte te zijn. Niettemin zou invoering van dit
voorstel ertoe kunnen leiden dat de derde te goeder trouw rechtmatig verworven
eigendom verliest zonder iets laakbaars te hebben gedaan. Volgens de wijziging
op grond van het onderhavige wetsvoorstel is noodzakelijk dat de derde over
voldoende aanwijzingen beschikte dat het voorwerp onderwerp was van een schijnconstructie
en dat hij wist of redelijkerwijze moest vermoeden dat het voorwerp van misdrijf afkomstig was. Naar mijn oordeel zijn dit noodzakelijke voorwaarden
voor het verbinden van een ingrijpende consequentie zoals hier aan de orde
is.Deze leden menen dat het gebruik van het woord «voorwerp»
duidt op een (tastbaar) voorwerp dat b.v. van diefstal afkomstig is. Dat is
evenwel niet het geval. Het kan evenzeer gaan om het verschuiven van vermogen,
indien het zowel aan de stroman als aan de verdachte duidelijk is dat het
gaat om een schijnconstructie om wederrechtelijk verkregen vermogen buiten
het bereik van de Staat te brengen (artikel 94a, derde lid Sv).Ten slotte willen deze leden weten of deze stromannen niet zelfstandig
aansprakelijk kunnen worden gesteld voor het bedrag waarvoor zij het verhaal
frustreren. Met de invoering van de afzonderlijke strafbaarstelling van witwassen
is voor het overgrote deel reeds aan de wens van deze leden tegemoet gekomen.
Het onderhavige wetsvoorstel biedt naar mijn mening voldoende bescherming
aan de derde, ook in het licht van artikel 1 van het Eerste Protocol bij het
EVRM, zoals opgeworpen door deze leden. Voor de motivering van dit standpunt
verwijs ik naar mijn eerdere antwoord op vragen van deze leden met betrekking
tot de noodzakelijke voorwaarden waaraan moet zijn voldaan voordat er kan
worden gesproken van het frustreren van verhaal en de definitieve uitwinning.6. Voordeelsbegrip en voordeelsberekeningDe leden van de D66-fractie vragen naar het standpunt van de regering
tegenover de vermogensvergelijkende methode zoals die ter discussie stond
in de zaak Charles Z. In zijn arrest van mei 2002 heeft de Hoge Raad overwogen
dat het moet gaan om a) een beredeneerde vermogens-vergelijking die is gebaseerd
op wettige bewijsmiddelen en b) dat aan de veroordeelde de gelegenheid is
geboden om de vordering te betwisten en aan te geven dat de gelden van legale
activiteiten afkomstig zijn. Omdat de Hoge Raad (mede op grond van deze overweging)
het arrest van het Hof Amsterdam casseerde en een nieuwe feitelijke behandeling
noodzakelijk is, is de zaak verwezen naar het Hof 's-Gravenhage. Gelet op
de sterke verwevenheid met de concrete omstandigheden van het geval, acht
de regering het verstandig om de nadere vormgeving van de wijze van voordeelsberekening
aan de rechtspraak over te laten. De hiervoor bedoelde uitspraak van de Hoge
Raad heeft naar mijn oordeel reeds een belangrijk deel van eventuele bestaande
onduidelijkheid omtrent de voordeelsberekening weggenomen. Voor codificatie
acht ik thans nog steeds de tijd niet rijp.ArtikelsgewijsArtikel IIIDe leden van de GroenLinks-fractie vragen opheldering over de gang van
zaken bij doorzoeking van geschriften bij verschoningsgerechtigden. Deze leden
meenden ten onrechte dat het onderhavige wetsvoorstel strekt tot een beperking
van het verschoningsrecht. Omdat artikel 98 Sv reeds van overeenkomstige toepassing
is, strekt de bevoegdheid zich op grond van het tweede lid al uit tot geschriften
die voorwerp van het strafbaar feit uitmaken dan wel tot het begaan daarvan
gediend hebben. Het opnemen van de bepaling dat het tevens gaat om geschriften
die kunnen dienen om wederrechtelijk verkregen voordeel aan te tonen, is daarvan
slechts een specificatie en verduidelijking die is bedoeld om overbodige discussie
te voorkomen. In gelijke zin oppert Keulen dat artikel 98 Sv zo kan worden
gelezen dat ook naar de in artikel 126b Sv bedoelde geschriften kan worden
gezocht (dat zijn geschriften waaruit het wederrechtelijk verkregen voordeel
kan worden aangetoond). In dat geval wordt het rechtmatig zoeken
in het kader van een huiszoeking in het strafrechtelijk financieel onderzoek
niet wezenlijk belemmerd. In dit licht wordt wetswijziging aanbevolen (Crimineel
vermogen en strafrecht, 1999, p. 251). Ik wijs er ten slotte op dat het hier
gaat om een huiszoekingsbevoegdheid die aan de rechter-commissaris in persoon
is opgedragen; daarin is een voldoende waarborg gelegen dat een correcte weging
van het belang van het verschoningsrecht wordt gemaakt.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsXNoot1Kamerstuk II, 17 070, nr. 221, pag. 39.XNoot1 Brief Minister van Justitie aan Tweede Kamer van 26 maart 1999 (Kamerstuk
II, vergaderjaar 1998–1999, 26 268, nr. 2, pag. 6). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28079-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl