Deelnemingenbeleid Rijksoverheid; Brief minister over koppeling variabele beloning van bestuurders van staatsdeelnemingen aan publieke belang, en indeling ondernemingen binnen nieuwe kader beloningsbeleid bij staatsdeelnemingen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135782
 2009-2010
 
 28 165
 Deelnemingenbeleid Rijksoverheid
 
 
 
 
 Nr. 
 101
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 9 oktober 2009
 
 Met deze brief geef ik gevolg aan twee openstaande toezeggingen aan uw
Kamer. Ten eerste heb ik in het algemeen overleg met de vaste kamercommissie
Financiën op 25 juni jl. (Kamerstuk 28 165, nr. 99). toegezegd
te beschrijven hoe ik om ga met het koppelen van de variabele beloning van
bestuurders van staatsdeelnemingen aan het publieke belang dat met deze ondernemingen
is gemoeid en waar deze koppeling reeds is gelukt. Ten tweede heb ik u in
mijn brief van 19 december jl. (Kamerstuk 28 479, nr. 42). toegezegd
mijn argumenten bij de indeling van enkele ondernemingen binnen het nieuwe
kader voor beloningsbeleid bij staatsdeelnemingen nader te onderbouwen en
te heroverwegen.
 Koppeling van variabele beloning aan publieke doelstellingen
 Zoals ook beschreven in de Nota Deelnemingenbeleid Rijksoverheid («Nota»), zijn met alle staatsdeelnemingen
publieke belangen verbonden. Het publieke aandeelhouderschap heeft in die
gevallen een meer aanvullende waarde op bestaande publiekrechtelijke instrumenten
om de publieke belangen te borgen. In mijn brief van 24 april jl. ben ik nader ingegaan op de publieke belangen die zijn
verbonden met de afzonderlijke deelnemingen.
 In de Nota is voorts uiteengezet dat het kabinet het accent heeft verlegd
van het afstoten van deelnemingen naar het actief beheren van deelnemingen,
waarbij het publieke belang nadrukkelijker wordt betrokken. De nota beschrijft
op welke wijze het kabinet invulling wil geven aan het actieve beheer van
de staatsdeelnemingen; beloningsbeleid is daarbij een belangrijk onderwerp.
In mijn brief van 24 oktober heb ik een methodiek gepresenteerd waarmee
ik bij de afzonderlijke deelnemingen een nieuw en vooral gematigder beloningsbeleid
wil vaststellen. Daarin is ook gemeld dat bij het vaststellen van nieuw beloningsbeleid
zal worden vastgelegd dat, waar mogelijk, de variabele beloning van bestuurders
wordt gekoppeld aan het behalen van publieke doelstellingen.
 Het is niet altijd eenvoudig om vast te stellen wat publieke doelstellingen
eigenlijk zijn. Enerzijds kan worden gedacht aan een concreet verband tussen de doelstellingen in de variabele beloning en het publieke belang
dat met de deelneming is verbonden (zoals die per deelneming zijn uiteengezet
in voornoemde brief van 24 april jl.). Anderzijds zou ook kunnen worden
beoogd de variabele beloningsdoelstellingen te koppelen aan concrete prestaties
die direct merkbaar zijn voor burgers of klanten. Deze twee invalshoeken overlappen
elkaar niet noodzakelijkerwijs, zeker niet als de «klanten» van
een deelneming lastiger aanwijsbaar zijn of vooral bestaan uit andere (overheids)instellingen.
In de Nota is beschreven dat ook de continuïteit van de onderneming uiteraard
van het grootste belang om het met de deelneming verbonden publieke belang
op de lange termijn te waarborgen. Bedrijfseconomische beloningsdoelstellingen
kunnen zodoende bijzonder relevant zijn voor het borgen van het publieke belang,
terwijl deze wellicht op zichzelf niet zo snel als «publieke doelstellingen»
zullen worden gekwalificeerd. Ten slotte zijn publieke doelstellingen niet
altijd eenvoudig meetbaar.
 
 NS is een voorbeeld van een staatsdeelneming waarbij publieke doelstellingen
vrij eenvoudig te formuleren zijn. Eerder is beschreven dat het voornaamste
publieke belang van NS de bereikbaarheid van Nederland via het hoofdrailnet
is, waarbij betrouwbaarheid, kwaliteit en sociale veiligheid belangrijke deelbelangen
zijn. Indicatoren als punctualiteit, klantoordeel en sociale veiligheid zijn
dan voor de hand liggende doelstellingen voor de variabele beloning van de
NS-bestuurders, aangezien deze direct ten goede komen aan de burger en zodoende
direct verband houden met het publieke belang. Deze publieke doelstellingen
bepalen voor 75% de variabele beloning van de NS-bestuurders.
 In het beloningsbeleid voor de Schiphol-directie zijn publieke doelstellingen
ook goed mogelijk. Het publieke belang van Schiphol richt zich immers niet
alleen op de continuïteit, kwaliteit en netwerkontwikkeling van de luchthaven,
maar ook op het zorgen voor een duurzame, gezonde en veilige leefomgeving.
Variabele beloningsdoelstellingen die zich richten op het verbeteren van,
bijvoorbeeld, de oppervlaktewaterkwaliteit rondom de luchthaven of het verminderen
van grondlawaai voor omwonenden sluiten goed aan bij het publieke belang.
Dit soort doelstellingen zijn opgenomen in de «portefeuille gebonden
doelstellingen» van de directieleden, die voor circa 10% à
20% de variabele beloning van de Schiphol-directie bepalen. Ik streef
ernaar dit aandeel in het nieuwe beloningsbeleid te verhogen.
 Het Havenbedrijf Rotterdam heeft geen burgers als klanten, maar toch zijn
ook voor de bestuurders van HbR criteria gevonden die aansluiten bij publieke
doelstellingen, zoals duurzaam ruimtegebruik en een goede bereikbaarheid en
de veiligheid in en rondom de haven. De variabele beloning van de bestuurders
van HbR wordt voor de helft bepaald door dit soort publieke doelstellingen.
 
 Bij sommige deelnemingen is het ingewikkelder om publieke doelstellingen
te formuleren. Het publieke belang van bijvoorbeeld BNG is het verzorgen van
rendabele financiële dienstverlening tegen lage tarieven voor overheden
en instellingen uit de semipublieke sector zowel in goede als in slechte tijden.
Variabele beloningsdoelstellingen die met dit publieke belang verband houden
richten zich al snel op financiële en kwantitatieve targets (zoals het
behoud van de credit ratings) en dus niet zozeer op kwalitatieve doelstellingen
die voor de burger direct voelbaar zijn. Hetzelfde geldt min of meer voor
De Koninklijke Nederlandse Munt, dat in het kader van het publieke belang
vooral de Staat als klant heeft en waardoor publieke doelstellingen lastiger
te formuleren zijn.
 Soms ligt het om andere redenen ingewikkeld om de juiste publieke doelstelling
te formuleren. Holland Casino heeft een taak in het reguleren en beheersen
van kansspelen met bijzondere aandacht voor het tegengaan van kansspelverslaving,
het beschermen van de consument en het tegengaan van illegaliteit
en criminaliteit. Deelbelangen zijn daarbij het bieden van een betrouwbaar
aanbod en het beschermen van de consument. De onderneming kan die taak alleen
naar behoren uitvoeren wanneer zij een geloofwaardig legaal alternatief vormt
voor de kennelijke speelbehoefte. Het behouden van een zekere positie op de
markt zou in die zin dus een verdedigbare doelstelling kunnen zijn in de variabele
beloning van de bestuurders van dit bedrijf, die direct verband houdt met
het publieke belang. Aan de andere kant zou het streven naar een sterkere
positie weer kunnen bijten met de doelstelling om kansspelverslaving tegen
te gaan. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de meningen over geschikte publieke
doelstellingen uiteen kunnen lopen dan wel dat publieke doelstellingen aan
verandering onderhevig zijn.
 
 Kortom, de inzet is om bij het vaststellen van het nieuwe beloningsbeleid
bij iedere deelneming te bezien in hoeverre het mogelijk is zinvolle publieke
doelstellingen op te nemen in het beloningsbeleid dan wel het aandeel van
deze doelstellingen te verhogen. In het eerder toegezegde Jaarverslag Staatsdeelnemingen
over 2009, dat ik u rond de zomer van 2010 wil toezenden, zal ik u informeren
over de voortgang van het vaststellen van nieuw beloningsbeleid en daarbij
ook aandacht besteden aan de publieke doelstellingen in de variabele beloning.
 Beoordelingskader beloningsbeleid staatsdeelnemingen
 Voorts doe ik u hierbij de in mijn brief van 19 december jl. toegezegde nadere argumentatie bij en heroverweging van
de indeling van enkele deelnemingen binnen het nieuwe beoordelingskader voor
beloningsbeleid bij staatsdeelnemingen toekomen.
 
 Op 24 oktober jl. heb ik uw Kamer een brief gestuurd, waarin ik een
nieuw beoordelingskader presenteerde dat ik wil gaan hanteren bij de vaststelling
van nieuw beloningsbeleid bij de staatsdeelnemingen en dat tot doel heeft
om de bestuurdersbeloningen bij de deelnemingen te matigen. Op 30 oktober jl. en op 26 november jl. heb ik met de vaste
kamercommissies van Financiën respectievelijk BZK overleg gevoerd over
dit nieuwe beoordelingskader. Op 18 december jl. heeft vervolgens een
VAO plaatsgevonden over de normering van topinkomens in de semipublieke sector,
waarbij ten aanzien van de staatsdeelnemingen twee moties zijn ingediend en
aangehouden. De motie-Kalma verzoekt het kabinet «de keuze van het beloningsregime
voor de Nederlandse Spoorwegen, de Luchthaven Schiphol en de Havenbedrijven
te heroverwegen, een indeling te kiezen die meer recht doet aan het specifieke
publieke karakter van de betreffende bedrijven en de Kamer daarover te informeren». De motie-Anker verzoekt het kabinet «om Tennet,
Prorail en Holland Casino onder het beloningsregime van het maximum van 130%
van het ministersalaris te brengen». Met
mijn brief van 19 december jl. heb ik vervolgens toegezegd uw Kamer nader
te informeren over de argumenten die ten grondslag lagen aan de indeling van
de in de moties deelnemingen en heb ik aangegeven bereid te zijn de aannames
opnieuw te bekijken en te bezien of deze deelnemingen binnen het te hanteren
beoordelingskader lager gepositioneerd kunnen worden. De plaats van de deelnemingen binnen het beoordelingskader is grotendeels
afhankelijk van de strategie en de activiteiten van de betreffende ondernemingen.
Ik heb daarom bewust de conclusies uit het algemeen overleg met de vaste kamercommissie
van Financiën over de met de staatsdeelnemingen gemoeide publieke belangen
en strategie van 25 juni jl. afgewacht alvorens de aannames die aan de
indeling ten grondslag lagen opnieuw te bekijken. De Kamer zag tijdens en
na het overleg van 25 juni jl. overigens geen redenen mijn conclusies
over publieke belangen en strategie aan te vechten.
 
 In mijn brief van 19 juni kondigde ik aan dat ik voortvarend met
de nieuwe methodiek aan de slag zou gaan bij de bedrijven die geen onderdeel
van discussie meer zijn. Ik kan u melden dat de methodiek zijn nut heeft bewezen.
De methodiek heeft geleid tot een daling van de maximale beloning bij FMO
met vijf procent en tot bijna een halvering van de maximale beloning bij BNG
(in de brief van 24 oktober werd al duidelijk dat bij BNG een forse matiging
nodig was). Ook is de bezoldiging van het bestuur van Connexxion met tientallen
procenten verlaagd. Voorts is de maximale beloning
bij NWB 13% verlaagd. Dat is al fors, maar gaat mij nog niet ver genoeg.
Ik heb aan de raad van commissarissen van NWB gemeld dat ik een verdere matiging
wil bereiken, waarover inmiddels wordt gesproken. Met de overige deelnemingen
die geen onderdeel waren van de moties wordt intensief gesproken over een
nieuw beloningsbeleid conform de methodiek, die ook bij die deelnemingen tot
matiging moet leiden. Deze matiging zal worden geëffectueerd bij nieuwe
benoemingen; bestaande afspraken worden vanzelfsprekend gerespecteerd. In
het jaarverslag staatsdeelnemingen 2009 hoop ik u meer resultaten te kunnen
melden.
 
 In deze brief zet ik als eerste nog eens het beoordelingskader voor het
beloningsbeleid bij staatsdeelnemingen uiteen. Vervolgens ga ik dieper in
op de argumenten die aan de indeling van de genoemde bedrijven ten grondslag
liggen. Het opnieuw bekijken van deze aannames heeft bij een aantal deelnemingen
geleid tot aanpassingen die mijns inziens tegemoet komen aan de in de moties
uitgesproken wens om het beoordelingskader voor deze deelnemingen aan te scherpen.
 Functie beoordelingskader beloningsbeleid
 De staatsdeelnemingen zijn organisaties met bedrijfsmatige processen en
een met het bedrijfsleven overeenkomstige organisatiestructuur. De achterliggende
overweging van het staatsaandeelhouderschap is echter altijd het publieke
belang van de ondernemingen. In mijn brief van 24 april jl. en het AO
van 25 juni over de publieke belangen en strategie van de staatsdeelnemingen
kwam reeds aan de orde dat dit niet wil zeggen dat de strategie en de activiteiten
van de ondernemingen daarmee ook per definitie beperkt moeten blijven tot
de uitvoering van alleen activiteiten vanwege
het publieke belang. Zo kan bijvoorbeeld sprake zijn van synergievoordelen
tussen de activiteiten die een staatsdeelneming uitvoert uit hoofde van het
publieke belang en andere, aanverwante activiteiten die in concurrentie worden
uitgeoefend. Daarmee kunnen kosten worden gespreid en wordt doelmatigheid
bevorderd. Ook kan de concurrentie besloten liggen in het publieke belang
zelf, zoals bij internationale spelers als Schiphol of het Havenbedrijf Rotterdam.
Zodoende opereren staatsdeelnemingen soms in een meer concurrerende omgeving
dan op het eerste gezicht lijkt.
 Echter, de grond voor het aandeelhouderschap van de Staat blijft het publieke
belang dat met de onderneming is gemoeid. Dit vindt zijn weerslag in de wijze
waarop de staat als aandeelhouder acteert. Zo ook ten aanzien van het beloningsbeleid,
dat voldoende gematigd moet zijn. De uitdaging bij het formuleren van een
goed beloningsbeleid voor staatsdeelnemingen is het verenigen van zowel de
publieke als de private context.
 
 Om als aandeelhouder actief en effectief met de ondernemingen in gesprek
te kunnen gaan over hun beloningsbeleid is een coherent, degelijk en logisch
opgebouwd beoordelingskader nodig. Zeker omdat mijn doel is de beloningen
bij de deelnemingen (sterk) te matigen. Daarbij is het allereerst noodzakelijk
de deelnemingen, die uiteraard uiteenlopend van karakter zijn, van elkaar
te kunnen onderscheiden naar voor het te voeren beloningsbeleid relevante
aspecten. Zoals in mijn brief van 24 oktober al uiteen werd
gezet, begint het beoordelingskader dan ook met een categorisering van de
deelnemingen, op basis van de door de commissie-Dijkstal aangedragen en door
het kabinet overgenomen criteria:
 1. de mate van publieke financiering;
 2. de mate van commerciële concurrentie;
 3. de mate van publiek belang;
 4. de status van rechtspersoon met een wettelijke taak.
 
 Zodoende ontstaat een driedeling van deelnemingen in de categorieën:
 – publiek;
 – publiek/markt;
 – markt/publiek.
 
 Deze driedeling onderscheidt de deelnemingen naar de mate waarin ze meer
in een (semi)publieke en meer in een commerciële omgeving opereren. De categorisering geeft daarmee voor iedere deelneming
een eerste richting voor de toe te passen weging tussen de private en de nieuw
te introduceren (semi)publieke arbeidsmarktreferentiegroepen die uiteindelijk
het beloningsmaximum bepalen dat in het nieuw vast te stellen beloningsbeleid
wordt opgenomen. Introductie van (semi)publieke referentiegroepen leidt tot
(soms forse) matiging van de beloningen, omdat het beloningsbeleid bij de
ondernemingen in het verleden doorgaans louter werden afgestemd op de private
sector.
 Publiek
 Ondernemingen in de categorie publiek bewegen
zich in overwegende mate in de (semi)publieke sfeer. Zij zijn bijvoorbeeld
niet of nauwelijks onderhevig aan commerciële concurrentie, verrichten
overwegend publieke taken of zijn afhankelijk van publieke bekostiging. Voor
deze deelnemingen zijn topfuncties in de (semi)publieke sector een logisch
referentiekader. Dat is reden om in deze categorie het eerder aan uw Kamer
gemelde normbedrag voor topbeloningen in de publieke en semipublieke sector
als maximum te laten gelden. Bij deze ondernemingen ga ik een nieuw beloningsbeleid
vaststellen waarin dit maximum wordt opgenomen.
 Publiek/markt
 De ondernemingen in de categorie publiek/markt
bewegen zich ook in een publieke context, maar ondervinden – meer dan
de ondernemingen in de vorige categorie – de invloed van de markt. Deze
deelnemingen concurreren voor een gedeelte van hun activiteiten met de markt
of zijn voor hun topfuncties, meer dan de publieke categorie, afhankelijk
van bestuurders met ervaring in een commerciële omgeving. Ook bij deze
ondernemingen ga ik een nieuw beloningsbeleid vaststellen (of heb dat al gedaan,
zoals in de inleiding reeds genoemd), waarin een beloningsplafond wordt opgenomen.
Gezien de aard van deze ondernemingen dient het plafond te worden bepaald
door twee arbeidsmarktreferentiegroepen: een (semi)publieke en een private
groep. De weging tussen (en samenstelling van) de twee groepen wordt afgestemd
op de activiteiten van de specifieke onderneming, maar in de categorie publiek/markt
geldt dat de (semi)publieke referentiegroep ten minste voor 50% meeweegt. In mijn brief van 24 oktober gaf
ik reeds indicatieve bandbreedtes van de te verwachten matigingen als gevolg
van deze methodiek.
 Markt/publiek
 De ondernemingen in de categorie markt/publiek
opereren in een competitieve omgeving. Uiteraard is ook met hun
activiteiten een publiek belang gemoeid, maar het zijn onmiskenbaar commercieel
georiënteerde organisaties met nationale en/of internationale concurrenten.
Ook bij deze deelnemingen zal een nieuw beloningsbeleid worden vastgesteld
waarin een beloningsmaximum wordt opgenomen. Wederom wordt dat maximum bepaald
door een weging tussen een (semi)publieke en een private arbeidsmarktreferentiegroep.
Ook in deze categorie is een aanzienlijke matiging te verwachten door de introductie
van (semi)publieke referentiegroepen, die bij de ondernemingen in deze categorie
voor ten minste 25% meeweegt.
 
 De feitelijke bezoldiging van de bestuurders wordt aldus vastgesteld door
de specifiek op de onderneming afgestemde weging tussen de (semi)publieke
en private arbeidsmarktreferentiegroepen. De beloningen bij de deelnemingen
vormen zo een glijdende schaal tussen het publieke en private spectrum.
 
 De commissie-Dijkstal heeft in haar advies geconcludeerd dat het juridische
eigendom geen onderscheidend criterium is bij de afbakening van de semipublieke
sector en bij de keuze voor één van zijn beloningsregimes. In
lijn met het advies leidt het overheidseigendom dan ook niet onverbiddelijk
naar één van de drie categorieën binnen de methodiek voor
staatsdeelnemingen. De overweging in de onderhavige moties, dat betreffende
deelnemingen in overheidshanden zijn en daarom lager moeten worden gepositioneerd,
strookt m.i. dan ook niet met de kabinetsreactie op het advies van de commissie-Dijkstal
en ook niet met de eerder met uw Kamer besproken methodiek voor staatsdeelnemingen.
Bovendien is deze overweging onvoldoende onderscheidend, omdat de omstandigheid
van (gedeeltelijk) overheidseigendom van toepassing is op alle staatsdeelnemingen en daardoor geen recht door aan de grote
verschillen tussen de ondernemingen.
 
 In mijn eerdergenoemde brief van 19 december constateerde ik reeds
dat een meerderheid van uw Kamer de nieuwe methodiek ondersteunt, maar dat
u ten aanzien van de indeling van vijf specifieke deelnemingen (NS, Havenbedrijf
Rotterdam, Schiphol, Tennet en Holland Casino) nog onvoldoende overtuigd bent.
Mijns inziens is het van belang, dat de uiteindelijk te hanteren indeling
van iedere deelneming verklaarbaar is op basis van de methodiek. De uiteindelijk
aan de raden van commissarissen mee te geven wegingspercentages tussen de
(semi)publieke en private arbeidsmarktreferentiegroepen dienen verklaarbaar
te zijn op basis van de activiteiten van de onderneming. Om effectief met
de raden van commissarissen in discussie te kunnen gaan is het immers noodzakelijk
dat de voorstellen goed onderbouwd zijn, teruggrijpen op een degelijk kader
en recht doen aan de gekozen criteria (en daarmee aan de aard van het bedrijf).
Dit is in het belang van de onderneming, maar uiteindelijk ook in het belang
van de partijen die gebruik maken van de diensten van het bedrijf. Ook dit
publieke belang mag niet uit het oog worden verloren.
 Indeling deelnemingen
 De criteria zoals geadviseerd door de commissie-Dijkstal zijn in eerste
instantie bepalend voor de indeling in één van de drie categorieën.
Deze criteria zijn: mate van publieke financiering, mate van commerciële
concurrentie, mate van publiek belang en de status van rechtspersoon met een
wettelijke taak.
 Een publieke belang is bij alle staatsdeelnemingen aanwezig. Wat betreft
de status van rechtspersoon met een wettelijke taak (RWT) ga ik af op het
overzicht van RWT’s en zelfstandige bestuursorganen zoals gevoegd bij
het advies van de commissie-Dijkstal. Ten aanzien van publieke bekostiging hanteer ik de criteria van de Wet openbaarmaking uit publieke
middelen gefinancierde topinkomens (WOPT). Bij het toetsen van het criterium
commerciële concurrentie heb ik mijn brief van 24 april jl. inzake
publieke belangen en strategie van de staatsdeelnemingen als uitgangspunt
genomen alsmede de conclusies daarover tijdens het Algemeen Overleg van 25 juni.
 
 Hieronder vat ik de scoring van de in de moties genoemde deelnemingen
op de criteria van de commissie-Dijkstal samen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deelneming
 RWT
 Publieke bekostiging
 Commerciële concurrentie
 Publiek belang
 
 
 
 
 Schiphol
 –
 –
 +
 +  
 
 
 NS
 –
 –
 +/–
 + 
 
 
 Holland Casino
 –
 –
 +/–
 +  
 
 
 Havenbedrijf Rotterdam
 –
 –
 +
 + 
 
 
 Tennet
 –
 –
 +/–
 + 
 
 
 
 
 
 Hieronder ga ik per deelneming nader in op de beoordeling van deze criteria
en bezie in hoeverre er aangrijpingspunten zijn om tot een andere indeling
te komen. Onderaan de brief vindt u een samenvatting van de resultaten van
mijn heroverwegingen. Het naar aanleiding van de moties opnieuw toepassen
van de criteria en het debat van 25 juni jl. hebben mij ertoe gebracht
om bij NS en Tennet de (semi)publieke referentiegroep een zwaarder gewicht
te geven bij de vaststelling van het bezoldigingsmaximum. Dit zal leiden tot
een verdere matiging van de beloningen bij die ondernemingen.
 NS
 Naar mijn mening is bij NS een aanzienlijke matiging ten opzichte van
het vigerende beloningsbeleid mogelijk. NS is van oorsprong een organisatie
met een sterk maatschappelijk karakter, met als kernactiviteit de exploitatie
van het Nederlandse Hoofdrailnetwerk (HRN). NS heeft inmiddels echter meer
activiteiten. Zo is de onderneming actief op het gebied van exploitatie van
stations (horeca en retail), belegt en beheert vastgoed in stationsgebieden,
exploiteert lokale en internationale concessies op zowel bus- als treinvervoer
en is ten slotte actief op het gebied van railonderhoud en in de bouwsector.
Uiteindelijk vormen de activiteiten op het HRN 40% van de totale omzet
van NS.
 De activiteiten op het HRN beschouw ik niet als concurrerend, waarbij
moet worden aangetekend dat er sprake is van een tijdelijke concessie en concurrentie
met andere vervoermodaliteiten. Bovendien heeft NS de opdracht om het personenvervoer
over het spoor de komende jaren significant te laten groeien. De overige activiteiten
zijn in wisselende mate aan concurrentie onderhevig. Bij de exploitatie van
stations (retail en horeca) is sprake van een alleenrecht. Hierbij wordt synergie
met het reizigersvervoer nagestreefd. Er zijn echter wel alternatieven voor
de retail en horeca op het station, zeker in de directe nabijheid van stations
in de grote stadscentra. De internationale en multimodale concessies die NS
exploiteert vinden zeker in concurrentie plaats en het past ook binnen de
strategie van NS om deze activiteiten, zij het met mate, uit te blijven breiden.
NS beweegt zich hiermee in toenemende mate in een competitieve omgeving en
is dan ook een bedrijfsmatig georiënteerde organisatie. Deze kwalificatie
doet overigens niets af aan het feit dat ik van mening ben dat NS een zeer
belangrijke maatschappelijke verantwoordelijkheid heeft die niet mag ondersneeuwen
door de commerciële activiteiten.
 De overige criteria van de commissie-Dijkstal langslopend concludeer ik
dat NS geen RWT is, er geen sprake is van directe publieke bekostiging, maar
dat er wel sprake is van een publiek belang.
 Dit alles in overweging nemende meen ik dat bij de vaststelling van een
nieuw beloningsbeleid voor NS zeker de beloningen van vergelijkbare functies
in de (semi)publieke sector moeten worden meegewogen, maar dat het beloningsbeleid
ook een relatie moet hebben met de beloningen bij marktpartijen in hetzelfde
segment en van vergelijkbare omvang. Niettemin wil ik nogmaals benadrukken
dat ten aanzien van alle deelnemingen matiging van de bestuurdersbeloningen
het uitgangspunt is. Ook voor NS. Aanvankelijk was ik voornemens om het beloningsmaximum
voor NS voor 25% door de (semi)publieke referentiegroep te laten bepalen.
Heroverweging van het feit dat het HRN (een niet concurrerende activiteit)
in belangrijke mate bijdraagt aan de omzet van NS heeft mij ertoe gebracht
dit aandeel van de (semi)publieke referentiegroep op te trekken tot 40%,
hetgeen tot verdere matiging zal leiden.
 Schiphol
 Ik verwacht ook bij Schiphol aan de hand van het nieuwe beoordelingskader
een matiging van de beloningen te kunnen doorvoeren. Schiphol Group kent de
volgende activiteiten: Aviation, Consumers (concessies, retail en parking),
Vastgoed en Allianties & Participaties. Ik constateer dat Schiphol minimaal
scoort op de criteria van de commissie-Dijkstal. De luchthaven is geen RWT
en gezien het feit dat de onderneming niet onder de werkingssfeer van de WOPT
valt is er geen sprake van overwegende publieke bekostiging. De luchthaven
vertegenwoordigt als mainport uiteraard wel een groot publiek belang.
 De NMa heeft enige jaren geleden geconstateerd dat Schiphol ten aanzien
van bepaalde luchtvaartmaatschappijen een economische machtspositie heeft.
Het kabinet heeft gekozen voor economische regulering met behulp van (ex ante)
sectorspecifieke regels die zijn vastgelegd in de Wet Luchtvaart. Schiphol
stelt met inachtneming van deze wet de tarieven en voorwaarden vast en heeft
de verplichting eerst de gebruikers te consulteren. Deze consultatie is niet
vrijblijvend. Schiphol kan slechts gemotiveerd voorbijgaan aan de wensen van
de gebruikers. Het toezicht is in handen gelegd van een onafhankelijke toezichthouder,
de NMa. Uitsluitend de kosten die Schiphol maakt in het kader van luchtvaartactiviteiten
mogen in de tarieven worden doorberekend. Bij deze diensten gaat het om het
laten landen, opstijgen en parkeren van vliegtuigen, de afhandeling van passagiers
en hun bagage en de beveiliging van passagiers en hun bagage. Met de evaluatie
van de Luchtvaartwet zal worden gekeken naar de doeltreffendheid en effecten
van de tariefregulering in de praktijk en zal worden bekeken of er nog steeds
sprake is van de eerdergenoemde machtspositie richting bepaalde luchtvaartmaatschappijen.
 Ondanks de economische machtspositie in Nederland is de onderneming in
haar luchtvaartactiviteiten niet vrij van marktinvloed van buiten de Nederlandse
grenzen, zeker niet op de langere termijn. Immers, Schiphol haalt een substantieel
gedeelte van haar inkomsten uit transferpassagiers (43% in 2008) en
concurreert hiermee met de grote hubs in West-Europa en in toenemende mate
ook met de snelgroeiende internationale luchthaven van Dubai, waarbij steeds
vaker via secundaire luchthavens in Europa passagiers worden weggetrokken.
Bovendien ondervindt Schiphol ook in de Origination/Destination markt meer
concurrentie van regionale luchthavens vlak over de landsgrenzen. Schiphol
concurreert ten aanzien van luchtvaartactiviteiten dus wel degelijk en moet
alle zeilen bijzetten om haar positie in Europa te behouden.
 Bij de totstandkoming van de Wet Luchtvaart werd ten aanzien van de activiteiten
op het gebied van vastgoed en retail geconstateerd dat hier geen sprake is
van een machtspositie die marktregulering noodzakelijk maakte en dat de mededingingswet
en het Europese mededingingsrecht volstaan om eventueel misbruik te voorkomen.
 De onderneming ondervindt, kortom, in al haar activiteiten concurrentie, zowel op internationale als op nationale schaal. Ook voor Schiphol
is de arbeidsmarkt in de private sector dus een ankerpunt. Dit neemt niet
weg, dat ook de bestuurdersbeloningen bij Schiphol moeten worden gemaximeerd.
Ik treed dan ook in overleg met de raad van commissarissen met als doel een
nieuw beloningsbeleid voor de Schiphol-directie vast te stellen, waarin een
nieuw beloningsmaximum wordt opgenomen waarbij de (semi)publieke referentiegroep
een gewicht van 25% krijgt. Ik verwacht hierdoor ook bij Schiphol een
matiging van de beloningen.
 Havenbedrijf Rotterdam
 Het Havenbedrijf Rotterdam (HbR) heeft ten opzichte van de andere ondernemingen
in de categorie markt/publiek reeds het meest gematigde beloningsbeleid, waardoor
de verwachte matiging minder fors zal zijn dan bij enkele andere deelnemingen.
De positie van HbR is vergelijkbaar met die van de andere mainport, Schiphol.
Het Havenbedrijf beheert voor Nederland cruciale infrastructuur en heeft als
verreweg de grootste haven in Nederland een zeer sterke marktpositie. Belangrijk
verschil met Schiphol is echter dat het Havenbedrijf vrijwel uitsluitend omzet
genereert door activiteiten die direct samenhangen met haar kerntaak. De onderneming
ontvangt haar inkomsten voor het grootste deel uit (zee)havengeld, dat reders
betalen voor het gebruik van infrastructuur, en uit huuropbrengsten voor de
grond. De tarieven voor het havengeld worden vastgesteld door HbR na marktconsultatie.
Er is derhalve sprake van zelfregulering en de onderneming valt dan ook buiten
de werkingssfeer van de WOPT.
 Het HbR ondervindt binnen Nederland geen significante concurrentie; de
andere Nederlandse havens zijn aanzienlijk geringer in omvang. De onderneming
treedt echter wel in forse concurrentie met de andere grote havens in West-Europa,
en dan met name met Antwerpen, Hamburg en Bremen. In een NMa-onderzoek naar
de economische machtspositie van het Havenbedrijf uit 2005 is opgemerkt dat
HbR ten aanzien van de tarifering niet concurreert met andere havens, aangezien
deze kosten slechts een beperkt gedeelte uitmaken van de totale transportkosten.
De concurrerende factor zit met name in de kwaliteit van de haven als geheel
(afhandeling scheepvaart, groeimogelijkheden, achterlandverbindingen, etc.).
Hierbij kan tevens het onderscheid worden gemaakt tussen verschillende productgroepen.
De NMa concludeert dat HbR ten aanzien van de segmenten containers en roll-on, roll-off niet over een economische machtspositie
beschikt. Voorts is een belangrijk aspect bij de weging van de mate van concurrentie
dat de aanleg van de Tweede Maasvlakte met name is gericht op het faciliteren
van de groei in het containersegment. Hiermee zal de mate van concurrentie
tussen de havens in de Hamburg-Le Havre range de komende jaren gaan toenemen.
Ten slotte is van belang dat het Havenbedrijf geen RWT is.
 Ik ben van mening dat het beloningsbeleid bij het Havenbedrijf Rotterdam,
gezien de score op de criteria (geen overwegende mate van publieke financiering,
toenemende concurrentie en geen RWT), een relatie dient te hebben met de beloningen
bij vergelijkbare marktpartijen. Mijn streven is desondanks om ook de beloningen
bij HbR te maximeren. De (semi)publieke peergroup van HbR krijgt een gewicht
van 25%. De Staat is bij HbR minderheidsaandeelhouder. De andere aandeelhouder
is de gemeente Rotterdam. Ten aanzien van het onderwerp beloningsbeleid is
tussen beide aandeelhouders echter afgesproken dat besluiten daarover slechts
met wederzijdse instemming kunnen worden genomen.
 Holland Casino
 Ik verwacht dat het nieuw vast te stellen beloningsbeleid bij Holland
Casino behoorlijk gematigder zal zijn dan de huidige beloningen. Wanneer Holland Casino langs de relevante criteria wordt gelegd, dan constateer
ik dat deze onderneming geen RWT is, de onderneming niet uit publieke middelen
wordt gefinancierd en in zekere mate blootstaat aan commerciële concurrentie.
Met de onderneming is een wezenlijk publiek belang verbonden.
 Holland Casino heeft als taak om op een binnen het kansspelbeleid passende
wijze casinospelen aan te bieden. Ten aanzien van de tafelspelen heeft de
onderneming een wettelijk monopolie en treedt dus niet in concurrentie. De
helft van de omzet van Holland Casino wordt echter behaald uit speelautomaten.
Hoewel speelautomaten in Holland Casino, in speelhallen en in de horeca (café’s)
elk aan een eigen, specifiek regime zijn onderworpen, is er in de praktijk
toch sprake van een zekere mate van concurrentie tussen het aanbod van kansspelen
via speelautomaten in Holland Casino en dat in speelhallen. Holland Casino
ondervindt ook in toenemende mate concurrentie van kansspelen op internet.
Holland Casino heeft de complexe taak om binnen die concurrerende omgeving
kansspelliefhebbers naar haar eigen gelegenheden te leiden, maar het publiek
tegelijk niet aan te zetten tot gokken.
 Een belangrijke overweging om Holland Casino in te delen in de categorie
publiek/markt (en dus niet in de categorie markt/publiek) is dat de onderneming
door het restrictief kansspelbeleid bewust wordt beperkt in haar mogelijkheden
om de concurrentie aan te gaan. De opdracht aan Holland Casino is dan ook
vooral het behouden van haar positie als een toonaangevende en verantwoorde
aanbieder van kansspelen in Nederland. Deze expliciete beperking van de mogelijkheden
om te concurreren maken dat de (semi)publieke referentiegroep met 75%
een relatief groot gewicht krijgt bij het bepalen van de maximale beloning. 
 Tennet
 Het nieuwe beoordelingskader zal naar verwachting leiden tot een flinke
matiging van het beloningsbeleid bij Tennet. Ik ben van mening dat een onderscheid
dient te worden gemaakt tussen de beheerders van de lokale netten en de landelijke
netbeheerder Tennet. Hoewel verreweg het grootste gedeelte van de inkomsten
van Tennet afkomstig is uit de gereguleerde exploitatie van het Nederlandse
hoogspanningsnet, onderscheidt Tennet zich van de lokale netbeheerders doordat
zij ook ongereguleerde activiteiten heeft. Bijvoorbeeld in de vorm van de
internationale koppeling van netwerken (Britned kabel), de exploitatie van
energiebeurzen in Nederland, België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk
en de exploitatie van glasvezelverbindingen en telecom-opstelpunten.
 Alhoewel de inkomsten voor de gereguleerde activiteiten gedeeltelijk behaald
worden in concurrentie met buitenlandse (beursgenoteerde) ondernemingen, is
de mate waarin Tennet in directe commerciële concurrentie treedt beperkt.
Er is echter wel sprake van commerciële invloed en bovendien heeft Tennet
een belangrijke rol in het realiseren van een Europese elektriciteitsmarkt.
De elektriciteitsmarkt is immers een internationale markt, waarbij Tennet
in complexe onderhandelingen moet treden met buitenlandse (beursgenoteerde)
ondernemingen om projecten te kunnen realiseren.
 Tennet valt niet onder de werkingssfeer van de WOPT, waarmee kan worden
geconcludeerd dat de onderneming in overwegende mate niet publiek wordt bekostigd.
Ten slotte is Tennet geen RWT meer, maar is met haar activiteiten uiteraard
wel een publiek belang verbonden.
 Deze overwegingen hebben mij ertoe gebracht om Tennet niet in te delen
in de categorie publiek. Na heroverweging van bovenstaande feiten (overwegend
gereguleerde activiteiten en de beperkte concurrentie) kan ik mij echter voorstellen
dat het aandeel van de (semi)publieke referentiegroep voor Tennet wordt verhoogd
van de aanvankelijke 50% naar 75%.
 
 Ten slotte geef ik u hieronder de samengevatte resultaten van mijn heroverweging
ten aanzien van de wegingverhoudingen tussen de (semi)publieke, private en
internationale arbeidsmarktreferentiegroepen die ik voornemens ben mee te
geven aan de raden van commissarissen van de betreffende deelnemingen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderneming 
 Mix na heroverweging 
 Mix voor heroverweging
 
 
 
 
 
 (Semi) publiek 
 Privaat 
 Internationaal 
 (Semi) publiek 
 Privaat
 Internationaal 
 
 
 Holland Casino 
 75% 
 25%1
 – 
 75% 
 25% 
 
 
 
 Tennet 
 75% 
 25% 
 –
 50% 
 25% 
 25% 
 
 
 NS 
 40% 
 35% 
 25% 
 25%
 50% 
 25% 
 
 
 Schiphol 
 25% 
 50% 
 25% 
 25%
 50% 
 25% 
 
 
 Havenbedrijf Rotterdam 
 25% 
 50% 
 25%
 25% 
 50% 
 25%
 
 
 
 
 
 1 De internationaal opererende peers van Holland Casino
bevinden zich voornamelijk de private sector, deze inkomens zijn veelal niet
openbaar. Nu zal alleen naar Nederlandse peers worden gekeken.
 Ten slotte
 Matiging van beloningsbeleid is doorgaans een moeizaam proces. Ik hoop
dat u mij in mijn streven steunt om, met de in deze brief nogmaals uiteengezette
methodiek, tot verlaging van bestuurdersbeloningen bij de staatsdeelnemingen
te komen. Uw steun is nodig in de, niet altijd eenvoudige, overleggen met
de raden van commissarissen van de deelnemingen. Dat blijkt uit de nu lopende
onderhandelingen die worden gevoerd met de deelnemingen die geen onderwerp
van overleg meer zijn met uw Kamer. De door uw Kamer ingediende moties onderstrepen
dat u, samen met mij, het noodzakelijk acht dat de beloningen bij staatsdeelnemingen
in het algemeen, en bij de genoemde instellingen in het bijzonder, zullen
worden gematigd. Bovengenoemde nadere argumentatie bij de gekozen indeling
en de in een aantal gevallen voorgestelde verhoging van het aandeel van de
(semi)publieke referentiegroep bij de vaststelling van de uiteindelijke beloningsmaxima
sterkt u hopelijk in uw overtuiging dat de beloningen bij de deelnemingen
de komende periode daadwerkelijk een (in sommige gevallen flinke) neerwaartse
beweging zullen maken. Na de goede resultaten bij BNG, FMO en Connexxion zou
ik ook graag met de in deze brief genoemde deelnemingen aan de slag gaan.
 
 De minister van Financiën,
 W. J. Bos
 
 
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 165, nr. 69.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 165, nr. 97.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 479, nr. 42.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 479, nr. 39.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 111, nr. 46.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 111, nr. 42.
 
 
 Het aandeelhouderschap van ProRail berust bij de minister van Verkeer
en Waterstaat, die separaat zal reageren op dat deel van de motie-Anker.
 
 
 De beloningen van de nieuw benoemde bestuurders zijn vooruitlopend op
vaststelling van een nieuw beloningsbeleid met circa 35% verlaagd.
Over het nieuwe beloningsbeleid worden momenteel gesprekken gevoerd.
 
 
 Voor een overzicht van de deelnemingen en hun indeling verwijs ik naar
mijn brief van 24 oktober.