Financiële verantwoordingen over het jaar 1996; Financiële verantwoording
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25479, nr. 10

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-09-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25479 nr. 10

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStaat behorende bij de Wet van .. ..... 199., Stb. ... en bij de financiële
verantwoording over het jaar 1996 Rekening 1996 (inclusief slotwetmutaties)
 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) Onderdeel uitgaven
en verplichtingen (bedragen x f 1000) Staat behorende bij de Wet van .. ..... 199., Stb. ...
en bij de financiële verantwoording 1996 Rekening 1996 (inclusief
slotwetmutaties) Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII)
 Onderdeel ontvangsten (bedragen x f 1000) Staat behorende bij de Wet van .. ..... 199., Stb. ...
en bij de financiële verantwoording over het jaar 1996 Rekening
1996 (inclusief slotwetmutaties) Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
(VIII) Onderdeel agentschappen (bedragen x f 1000) FINANCIEEL JAARVERSLAG 1996 Inleiding1. TERUGBLIK OP HET GEVOERDE BELEID Inleiding1.1. Kennisdebat Het kennisdebat maakt een vliegende start1.2. Basisonderwijs en voortgezet onderwijs Een impuls voor het basisonderwijsWeer Samen Naar SchoolBekostiging voortgezet onderwijsOnderwijskundige veranderingen in het voortgezet onderwijsCultuur en schoolBestrijding van onderwijsachterstandenVeiligheid op scholenGrote stedenbeleidVoorschoolse educatieMeer verantwoordelijkheid voor de gemeenteOnderwijsemancipatie1.3. Secundair beroepsonderwijs en volwasseneneducatie Aantrekkelijk beroepsonderwijsInnovatie ICTBestrijding voortijdig schoolverlatenStimulering leerlingwezenInburgering van nieuwkomers1.4. Hoger onderwijs Kwaliteit en studeerbaarheidVerblijfsduurdifferentiatieKunstvakonderwijsVitale lerarenopleidingenBekostiging universiteiten1.5. Onderzoek en wetenschapsbeleidDe elektronische snelweg1.6. Personeel en wachtgelden Kwaliteitsbeleid voor lerarenVerbetering van de arbeidsvoorwaardenArbeidsvoorwaarden hoger beroepsonderwijsWachtgeldenTabel 1: De wachtgeldontwikkeling in 1996 ten opzichte
van 1995 Tabel 2: De ontwikkeling van de wachtgeldbudgetten in
1996 (x 1 miljoen) De jaren tellen1.7. Studiefinanciering en onderwijsretributies Wet op de Studiefinanciering (WSF)Wet Tegemoetkoming Studiekosten (WTS)Toekomst studiefinancieringCommissie mbo/sf1.8. Cultuur en media De impuls voor cultuurPublieke omroep en liberalisering van de MediawetLetteren en bibliothekenWet tot behoud van cultuurbezitMonumentenzorg1.9. Internationale aspecten Internationaal cultuurbeleid (IC)Grenslanden
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25479Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 257 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 479Financiële verantwoordingen over het jaar 1996nr. 10FINANCIËLE VERANTWOORDING VAN HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAPPEN (VIII)Deze financiële verantwoording bestaat uit:– de rekening van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, zoals
blijkt uit bijgevoegde staten, voorzien van een toelichting;– de op deze rekening aansluitende saldibalans per 31 december 1996,
voorzien van een toelichting.De financiële verantwoordingen van de agentschappen Centrale Financiën
Instellingen (Cfi) en Rijksarchiefdienst (RAD) bestaan uit de rekening van
baten en lasten en van kapitaaluitgaven en -ontvangsten, zoals blijkt uit
de bijgevoegde staten, voorzien van een toelichting en de balans op 31 december
1996, voorzien van een toelichting.Den Haag, 29 augustus 1997De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,J. M. M. Ritzen Staat behorende bij de Wet van .. ..... 199., Stb. ... en bij de financiële
verantwoording over het jaar 1996 Rekening 1996 (inclusief slotwetmutaties)
 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) Onderdeel uitgaven
en verplichtingen (bedragen x f 1000)    (1) (2) (3)  (4)
= (1) + (2) + (3) (5) (6) = (5) – (4) Art.Omschrijving Oorspronkelijk vastgestelde begroting Mutaties
(+ of –) op grond van eerste suppletore begroting Mutaties
(+ of –) op grond van tweede suppletore begroting  Totaal
geraamd Realisatie1Slotwetmutaties (+ of –) 
(+ = tekortschietend beschikbaar bedrag    verplichtingenuitgaven verplichtingen uitgaven verplichtingenuitgaven  verplichtingen uitgaven verplichtingenuitgaven verplichtingen uitgaven   TOTAAL 38 086 023 499 497 185 624  38 771 144 38 620 917 – 150 227                17 Ministerie algemeen 545 089 8 971 20 829  574 889 567 697 – 7 19217.05 Post actieven12 42112 4217297297 7087 708 20 85820 85820 20620 206– 652– 65217.06 Personeel en materieel ministerie310 040310 04021 00421 004– 3 181– 3 181 327 863327 863319 402316 514– 8 461– 11 34917.07 Personeel en materieel IB-Groep155 907155 907– 16 771– 16 77114 97614 976 154 112154 112158 932158 9324 8204 82017.08 Personeel en materieel inspectie van het onderwijs61 80461 8042 3502 3502121 64 17564 17563 0123 093-1 163-1 082 17.09 Personeel
en materieel adviesraden4 9174 9171 6591 6591 3051 305 7 8817 8818 9528 9521 0711 071                18 Primair onderwijs 9 406 998 102 135 84 034  9 593 167 9 595 708 2 54118.01 Personele uitgaven7 846 3187 846 318104 942104 94281 57481 574 8 032 8348 032 8348 022 5598 022 559– 10 275– 10 27518.02 Materiële uitgaven1 164 7391 406 6633 098– 3 394– 32 365– 4 408 1 135 4721 398 86150 6011 410 783– 1 084 87111 92218.03 Onderwijsverzorging93 75893 7584744745 4265 426 99 65899 658104 486100 5764 82891818.05 Overige uitgaven 8 38360 259– 72111336 4221 442 44 08461 81437 55161 790– 6 533– 24                19 Voortgezet onderwijs 6 965 920 18 348 49 594  7 033 862 7 025 401 – 8 46119.01 Personele uitgaven6 029 6376 029 6377 6157 6154 274 35649 782 10 311 6086 087 03410 087 4986 078 018– 224 110– 9 01619.02 Materiële uitgaven764 575762 35710 2688 76822 076– 595 796 919770 530774 712770 541– 22 2071119.03 Onderwijsverzorging101 254101 254555555207207 102 016102 016115 677102 93813 66192219.05 Overige uitgaven53 19872 6723021 410– 1 299200 52 20174 28250 34073 904– 1 861– 378                20 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie 3 597 235 23 756 18 648  3 639 639 3 580 732 – 58 90720.01 Personele en materiële uitgaven3 470 2933 472 624610 24433 823127 97928 743 4 208 5163 535 1903 418 9843 481 384– 789 532– 53 80620.03 Overige uitgaven78 008124 61116 467– 10 0679 079– 10 095 103 554104 44996 78299 348– 6 772– 5 101                21 Hoger beroepsonderwijs 2 437 312 25 402 93 595  2 556 309 2 555 393 – 91621.01 Personele en materiële uitgaven1 855 1521 886 0749 371– 36 01637 59441 968 1 902 1171 892 0261 899 4751 889 586– 2 642– 2 44021.02 Vervallen              21.03 Rechtspositionele
uitkeringen139 856139 85656 00056 0004 0004 000 199 856199 856201 505201 5051 6491 64921.04 Overige uitgaven69 61658 22410 1005 41817 10342 881 96 819106 5
23188 057106 39891 238– 12521.05 Huisvesting353 157353 158  9 4914 746 362 648357 
904362 648357 90400                 22 Wetenschappelijk
onderwijs 5 041 799 29 086 152 307  5 223 192 5 221 889 – 1 30322.01 Universiteiten4 735 6774 735 629126 35832 749219 
131146 602 5 081 1664 914 9805 063 0524 942 063– 18 1142
7 083 22.02 Instituten internationaal onderwijs en onderzoek87 80390 02435032812 2906 819 100 44397 17110
3 16598 3172 7221 146 22.03 Overige
instituten hoger onderwijs124 469128 0122 1211 0501 887977 128 477130 03
9128 298126 882– 179– 3 15722.04 Rechtspositionele uitkeringen20 61320 172– 678– 578– 5 865– 2 802 14 07016 7929 5489 548– 4 522– 7 24422.05 Garanties voor rente en aflossing investeringen academische
ziekenhuizen00     00000022.06 Overige uitgaven67 96267 962– 4 463– 4 463711711 64 21064 210125 76145 07961 551– 19 131                23 Onderzoek en wetenschapsbeleid 1 227 957 15 031 9 121  1 252 109 1 254 355 2 24623.01 Instellingen voor onderzoek en wetenschapsbeoefening1 173 7641 175 94119 56315 0419 7486 736 1 203 0751 197 7181 072 8231 209 017-130 25211 29923.04 Coördinatie wetenschapsbeleid 53 35452 016– 237– 105 8852 385 59 00254 39173 04645 
33814 044– 9 053                 24 Huisvesting 1 836 490 – 8 450 161 132  1 989 172 1 927 039 – 62 13324.01 Huisvesting primair onderwijs1 061 5431 061 543– 2 450– 2 450– 3 191– 3 191 1 055 9021 055 9021 042 9181 042 918– 12 984– 12 98424.02 Huisvesting voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs
en volwasseneneducatie498 141774 947– 6 000– 6 00059 365164 323 551 506933 270619 283884 12167 777– 49 149 24.04 Huisvesting wetenschappelijk onderwijs, onderzoek
en wetenschapsbeleid00     000000                25 Studiefinancieringsbeleid 4 521 857 – 100 600 – 129 059  4 292 198 4 228 783 – 63 41525.01 Studiefinanciering4 521 7574 521 757– 100 600– 100  600– 129 059– 129 059 4 292 0984 292 0984 228 7564 228 7
56– 63 342– 63 342 25.02 Garanties
rentedragende leningen100100     1001002727– 73– 73                26 Overige programma-uitgaven 118 052 387 226 – 348 587  156 691 172 087 15 39626.01 Bemiddeling
wachtgelders25 50825 5084 7874 7872 9702 970 33 26533 2
6532 95433 039– 311– 22626.02 Overige rechtspositionele uitkeringen3 1613 161100 841100 841– 94 174– 94 174 9 8289 82810 01710 01718918926.03 CASO, vakbondsfaciliteiten en voorzieningen33 77540 77527 40427 40455 14355 143 116 32
2123 322136 223121 46719 901– 1 85526.05 Internationale betrekkingen15 05915 793341244– 5 518– 5 518 9 88210 51
910 4167 564534– 2 955 26.06 Loonbijstelling20 25620 256120 945120 945– 141 50
1– 141 501 – 300– 3000030030026.07 Prijsbijstelling5 2875 28752 02152 021– 57 308– 
57 308 000000 26.08 Centraal
beheerde middelen1 8321 83286 42486 424– 108 226– 108 226 – 19 97
0– 19 9700019 97019 97026.09 Emancipatie-activiteiten 5 4405 440– 5 440– 5 4402727 272700– 27– 27                27 Cultuur 2 387 314 – 1 408 74 010  2 459 916 2 491 833 31 91727.01 Kunsten173 784450 7422 1212 1211 589 26421 631 1 765 169474 4941 836 674471 68771 505– 2 80727.02 Bibliotheken, letteren en Nederlandse Taalunie65 40065 6859914 11714 117 79 52679 811255 82579 300176 299– 511 27.03 Cultuurbeheer245 602342 320– 3 580– 3 580626 40853 885 868 430392 625921 063405 78652 63313 16127.04 Media1 485 2161 485 216  14 12114 121 1 499 3371 
499 3371 681 8231 523 306182 48623 96927.05 Garantie van rente en aflossing van leningen500 0000     500 00001 551 00001 051 000027.06 Rechtspositionele uitkeringen18 03318 0333939– 18 072– 18 072 00000027.07 Overige uitgaven23 26325 31833– 11 672– 11 672 11 59413 64923 74611 75412 152– 1 895Mij bekend,De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Staat behorende bij de Wet van .. ..... 199., Stb. ...
en bij de financiële verantwoording 1996 Rekening 1996 (inclusief
slotwetmutaties) Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII)
 Onderdeel ontvangsten (bedragen x f 1000)    (1) (2) (3)  (4)
= (1) + (2) + (3) (5) (6) = (5) – (4) Art.Omschrijving Oorspronkelijk vastgestelde begroting Mutaties
(+ of –) op grond van eerste suppletore begroting Mutaties (+
of –) op grond van tweede suppletore begroting  Totaal geraamdRealisatie Slotwetmutaties (+ of –) (+ = meer ontvangen)   ontvangsten ontvangstenontvangsten  ontvangsten ontvangsten ontvangsten  TOTAAL3 686 044– 495 438247 837 3 438 4433 356 808– 81 635          17 Ministerie algemeen3 658 – 2 408 1 2501 207– 43 17.01Ontvangsten van algemene aard3 658  – 2 408 1 2501 207– 43          18 Primair onderwijs44 158– 1 1509 505 52 51356 4363 923 18.01Ontvangsten primair onderwijs44 158– 1 1509 505 52 51356 4363 923          19 Voortgezet onderwijs33 800 100 33 90041 6617 761 19.01Ontvangsten voortgezet onderwijs33 800 100 33 90041 6617 761          20 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie109 0717 500– 12 200 104 37178 830– 25 5
41 20.01Ontvangsten beroepsonderwijs en volwasseneneducatie109 0717 500– 12 200 104 37178 830– 25  541          21 Hoger beroepsonderwijs14 104 38 824 52 92843 876– 9 052 21.01Ontvangsten hoger beroepsonderwijs14 104 38 824 52 92843 876– 9 052          22 Wetenschappelijk onderwijs4 020 – 400 3 6202 577– 1 043 22.01Ontvangsten wetenschappelijk onderwijs4 020 – 400 3 6202 577– 1 043          23 Onderzoek en wetenschapsbeleid158 8743 212  162 086163 2451 159 23.01Ontvangsten onderzoek en wetenschapsbeleid158 8743 212  162 086163 2451 159          24 Huisvesting363 300– 350 000137 393 150 69315
9 8279 134 24.01Ontvangsten huisvesting363 300– 350 000137 393 150 693159 8279 134          25 Studiefinancieringsbeleid1 295 800 64 900 1 360 7001 252 365– 108 335 25.01Ontvangsten studiefinanciering525 600 100 300 625 900571 804– 54 096 25.02Lesgelden770 200 – 35 400 734 800680 561– 54 239          26 Overige programma-uitgaven219 3 000 3 2195 2081 989 26.01Ontvangsten overige programma-uitgaven219 3 000 3 2195 2081 989          27 Cultuur1 659 040– 155 0009 123 1 513 1631 551 57638 413 27.01Ontvangsten Cultuurbeheer10 827 – 8 895 1 93216 82814 896 27.02Ontvangsten Media1 645 308– 155 00018 113 1 508 4211 533 10024 679 27.03Overige ontvangsten2 905 – 95 2 8101 648– 1 162Mij bekend,De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Staat behorende bij de Wet van .. ..... 199., Stb. ...
en bij de financiële verantwoording over het jaar 1996 Rekening
1996 (inclusief slotwetmutaties) Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
(VIII) Onderdeel agentschappen (bedragen x f 1000)    (1) (2) (3)  (4)
= (1) + (2) + (3) (5) (6) = (5) – (4) Art.Omschrijving Oorspronkelijk vastgestelde begroting Mutaties
(+ of –) op grond van eerste suppletore begroting Mutaties (+
of –) op grond van tweede suppletore begroting  Totaal geraamdRealisatie Slotwetmutaties (+ of –) (+ = meer ontvangen)1. Agentschap Centrale Financiën Instellingen
(Cƒi)         Totale baten90 600   90 60096 9606 360  Totale lasten90 600   90 60092 2211 621  Saldo van baten en lasten0   04 739   Totale
kapitaalontvangsten7 400   7 4008 156756  Totale kapitaaluitgaven7 400   7 4004 825– 2 575          2. Agentschap Rijksarchiefdienst         Totale
baten30 710   30 71038 5607 850  Totale lasten30 710   30 71041 13010 420  Saldo van baten en lasten0   0– 2 570   Totale
kapitaalontvangsten1 100   1 1004 0802 980  Totale kapitaaluitgaven1 100   1 1002 9531 853InhoudBlz.   Inleiding11    1.Terugblik
op het gevoerde beleid111.1. Kennisdebat121.2. Basisonderwijs en voortgezet onderwijs13 1.3.Secundair onderwijs en volwasseneducatie16 1.4. Hoger
onderwijs18 1.5. Onderzoek en wetenschapsbeleid191.6. Personeel en wachtgelden20 1.7. Studiefinanciering
en onderwijsretributies23 1.8. Cultuur en media241.9. Internationale aspecten25    2.Financieel
beheer282.1.Opmerkingen van de AR in haar rapport
bij de financiële verantwoording (RPV) 199528 2.2. Het
financieel beheer bij het ministerie31    3.Onderwijsdeelname333.1. Totaal aantal leerlingen en studenten in 1995/1996333.2. Doorwerking van de telling/raming-verschillen in budgetten333.3. Toelichting per beleidsterrein34    4.Van
begroting naar rekening364.1. De oorzaken van de
verschillen36 4.2. Bijstellingen binnen het totaal van de
begroting37 4.3. De verschillen per beleidsterrein39   Toelichting per beleidsterrein4117Ministerie
algemeen41 18Primair onderwijs44 19Voortgezet
onderwijs48 20Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie5121Hoger beroepsonderwijs55 22Wetenschappelijk
onderwijs58 23Onderzoek en wetenschapsbeleid60 24Huisvesting6525Studiefinanciering67 26Overige programma-uitgaven7227Cultuur75    Bijlagen 1.Saldibalans772.Misbruik en Oneigenlijk gebruik van regelingen87 3a.Financiële
verantwoording agentschap Cƒi91 3b.Financiële
verantwoording agentschap RAD106FINANCIEEL JAARVERSLAG 1996 InleidingHet financieel jaarverslag 1996 geeft een verantwoording van de uitgaven
en ontvangsten in het jaar 1996. De wijzigingen op de geautoriseerde begroting
tijdens de begrotingsuitvoering zijn toegelicht in de drie suppletoire wetten.
Het jaarverslag beperkt zich daarom tot de grote lijnen van de verandering
tussen begroting en realisatie.Om de leesbaarheid en toegankelijkheid dit jaar te vergroten, is bij de
terugblik op het gevoerde beleid het accent gelegd op de financiële gevolgen
van dat beleid. Door deze beleidsbeschrijving te concentreren in het algemene
deel van de Memorie, en op de beleidsterreinen de financiële mutaties
zoveel mogelijk in verband te brengen met veranderingen in kengetallen, is
getracht de kwaliteit van het financieel jaarverslag verder te verbeteren.Een uitbreiding ten opzichte van het jaarverslag over 1995 is de presentatie
van de verantwoording van de agentschappen Centrale Financiën Instellingen
(Cƒi) en Rijksarchiefdienst (RAD). Beide zijn op 1 januari 1996
van start gegaan, en maken voor het eerst in deze vorm deel uit van de verantwoording.Dit jaarverslag is als volgt opgebouwd.Hoofdstuk 1 gaat in op het in 1996 gevoerde beleid voorzover dit aanwijsbare
financiële of anderszins kwantitatieve gevolgen had.Essentieel bij de verantwoording is uiteraard of de gevoteerde begrotingsbedragen
conform wet- en regelgeving zijn besteed. Hieraan gerelateerd is de vraag
naar de kwaliteit van het financieel beheer. Deze vragen van recht- en doelmatigheid
worden behandeld in hoofdstuk 2.De aantallen leerlingen en studenten vormen een belangrijke factor in
de onderwijsbegroting. In hoofdstuk 3 wordt de relatie van de onderwijsdeelname
met de bekostiging in 1996 geschetst.Hoofdstuk 4 geeft een beeld van de verschillen in financiële zin
tussen de geautoriseerde begroting en de rekening. Door daarna kort in te
gaan op de verschillen tussen begroting en rekening verdeeld naar beleidsterrein,
wordt het volgende gedeelte van het jaarverslag, de beleidsterreinen, ingeleid.Afgesloten wordt met een drietal bijlagen: de saldibalans, de gevoeligheid
voor misbruik en oneigenlijk gebruik en de agentschappen Cƒi en RAD. 1. TERUGBLIK OP HET GEVOERDE BELEID InleidingIn dit hoofdstuk worden de belangrijkste ontwikkelingen van 1996 weergegeven.
De nadruk ligt op de financiële gevolgen ervan in het verslagjaar.Uitgaande van de volgorde van de beleidsterreinen in de OCenW-begroting,
wordt de terugblik in dit hoofdstuk gepresenteerd langs de volgende beleidslijnen
(bedragen 1996 in miljoenen guldens).  Kennisdebat3,5  Basisonderwijs en voortgezet onderwijs Impuls
voor het basisonderwijs5,1 Weer samen naar school66,3 Ontwikkelingen
vbo/mavo23,8 Profiel tweede fase vo27,0 Doelgroepenbeleid
vo136,6 Veiligheid op school po/vo/bve9,0 Voorschoolse
educatie1,4 Onderwijsemancipatie11,7   Secundair
beroepsonderwijs en volwasseneneducatie Aantrekkelijk Technisch
Beroepsonderwijs5,0 Bestrijding voortijdig schoolverlaten (RMC-functie
6 mln; ESF-middelen 43 mln)49,0 Stimulering leerlingwezen (*)400,0Inburgering van nieuwkomers128,6   Hoger onderwijs
en wetenschapsbeleid Kwaliteit en studeerbaarheid hoger onderwijs66,0Vitale lerarenopleidingen hbo– Elektronische snelweg30,0  Personeel en wachtgelden Kwaliteitsbeleid voor
leraren– Verbetering arbeidsvoorwaarden (CAO 1996–1998)108,0Onderwijsassistenten42,0   Studiefinanciering
en onderwijsretributies Studiefinanciering23,0 Tegemoetkoming
studiekosten–   Cultuur en media Cultuur
in de plus30,5 Monumentenzorg25,0   Internationale
aspecten Internationaal cultuurbeleid7,7 Internationaal
beleid7,6* opgenomen op andere begrotingshoofdstukken 1.1. Kennisdebat Het kennisdebat maakt een vliegende startHet kennisdebat startte op 27 maart 1996 op initiatief van de bewindslieden
van OCenW. De doelstelling was te achterhalen welke ideeën in de samenleving
bestaan over kennis, nodig in het jaar 2010. Een presidium onder leiding van
oud minister M. Gardeniers-Berendsen begeleidde en structureerde het debat
via drie hoofdfasen.In de eerste fase waaierde het debat breed uit over kennis in 2010. Zeven
centrale thema's vormden de achtergrond waardoor men zich kon laten leiden.
Internet, de kenniskrant en de reguliere media vormden de kanalen waarlangs
het debat zich voltrok.Het kennisfestival leidde de tweede fase van het kennisdebat in. De contouren
van de eerste ideeën over een kennissamenleving in 2010 tekenden zich
toen al enigszins af. Voor het presidium vormde dat de aanleiding het debat
te verdiepen en te concentreren op de onderwerpen die tot dan toe het meest
belangrijk werden gevonden. Kennis en toegang, informatietechnologie en kennis
als productiefactor/grondstof waren enkele daarvan.De derde fase van het kennisdebat speelde zich aan het eind van 1996 af
en zou worden voortgezet in 1997. In deze fase concentreerde het debat zich
op de vraag hoe men de belangrijkste themas kon concretiseren tot aanbevelingen.
Daarvoor is een groot aantal regionale debatten georganiseerd van Groningen
tot Maastricht. Inmiddels heeft het presidium op 17 maart 1997 zijn bevindingen
gepresenteerd.In 1996 is voor de kennisdebatactiviteiten f 3,5 miljoen uitgegeven. 1.2. Basisonderwijs en voortgezet onderwijs Een impuls voor het basisonderwijsIn mei 1995 is de nota Een impuls voor het basisonderwijs verschenen.
De maatregelen die daarin zijn aangekondigd, zijn in uitvoering genomen. Het
zijn de volgende. Het procesmanagement primair onderwijs (PMPO) is in januari
ingesteld en heeft als brede taakstelling om de implementatie van het beleid
voor het primair onderwijs te integreren. Daarnaast is het Expertisecentrum
Nederlands aan het begin van het jaar van start gegaan en in december officieel
geopend. Het Instituut voor Leerplanontwikkeling coördineert de ontwikkeling
van een gids voor onderwijsmethoden en voorbeeldcurricula. En ten slotte werken
landelijke instellingen aan instrumenten voor schoolzelfevaluatie via de overheidsprogrammering
van verzorgingsinstellingen. Met deze maatregelen was in 1996 een bedrag van
f 5,1 miljoen gemoeid. Het restant van de in de begroting 1996 gereserveerde
f 10 miljoen is besteed aan informatietechnologie in het primair onderwijs. Weer Samen Naar SchoolMedio 1996 is met de akkoordpartners overeenstemming bereikt over de Uitwerkingsnotitie Weer samen naar school (WSNS). Op basis van deze notitie is de Wet op
het Primair Onderwijs (WPO) opgesteld en eind 1996 aan de Raad van State toegestuurd
voor advies. De uitgangspunten voor het bekostigingssysteem, die in de WPO
zullen worden opgenomen, stimuleren de basisscholen om het onderwijs zo in
te richten, dat leerlingen met specifieke behoeften in het reguliere onderwijs
kunnen worden opgevangen.De maatregelen van het Weer samen naar school-beleid zorgen voor verdere
vormgeving van de samenwerkingsverbanden en hun zorgstructuur, en van de activiteiten
die gericht zijn op het introduceren van onderwijs op-maat aan de basisscholen.
Daarbij is sprake van een opmerkelijke trendbreuk in het aantal leerlingen
van de onderwijssoorten lom, mlk en iobk in het speciaal onderwijs. Dat aantal
loopt namelijk per 1 oktober 1996 voor het eerst duidelijk terug met 1907
leerlingen ten opzichte van 1 oktober 1995.Voor het totaal aan de tot nu toe getroffen beleidsmaatregelen is in 1996
f 66,3 miljoen uitgegeven. Dit betreft een voorinvestering (inclusief
faciliteiten bestuur en management), uitgaven Regionale Verwijzingscommissies,
ambulante begeleiding en formatiegarantie. Bekostiging voortgezet onderwijsVanaf het schooljaar 1996/1997 is de lump-sum bekostiging ingevoerd. Deze
bekostigingswijze heeft de autonomie van scholen voor voortgezet onderwijs
in belangrijke mate vergroot. De bekostiging is budgettair neutraal ingevoerd,
waarbij enige herverdeling tussen scholen heeft plaatsgevonden. Veel scholen,
die met een lager budget werden geconfronteerd, hebben formeel beroep ingesteld.
De beroepen richten zich in hoofdzaak op de gevolgen van de berekening van
de incidentele looncomponent en de gevolgen van verzilvering.Op 10 december is de Beleidsnota materiële bekostiging
(BSM) besproken in de Tweede Kamer. Vanaf het schooljaar 1998/1999 wordt het
budget verhoogd met f 52 miljoen, oplopend tot f 55 miljoen in latere
jaren. Onderwijskundige veranderingen in het voortgezet onderwijsDe ontwikkeling van vbo/mavo is gestimuleerd met totaal f 23,8 miljoen
voor diverse activiteiten. Het gaat om pilots en de samenwerkingsverbanden
vbo/mavo/vso/mlk van f 9,8 miljoen, en om de structurele inventarisvernieuwingstoeslag
van f 14 miljoen, die is opgenomen in de reguliere BSM-vergoeding. Het
meerjarige integratietraject van het vso en het vo wordt in de praktijk nader
in-gevuld door de reeds genoemde pilotprojecten leerwegondersteunend onderwijs
en praktijkonderwijs (kosten f 3 miljoen op schooljaarbasis).De ontwikkeling van het Profiel 2e fase vo is gestimuleerd met totaal
f 27 miljoen, bestaande uit* ondersteuning (onderwijsvernieuwingen) tweede fase havo/vwo (f 5,1
miljoen),* faciliteiten voor bouwkundige voorzieningen en mediatheek tweede fase
havo/vwo (f 12,1 miljoen),* diverse activiteiten in het kader van de beleidsreactie Profiel 2e fase
vo (f 9,8 miljoen). Cultuur en schoolBij de cultuureducatie lag de nadruk op het primair en voortgezet onderwijs.
Aan de Tweede Kamer is de notitie Cultuur en school aangeboden
die tot doel heeft de samenwerking tussen scholen en culturele instellingen
te bevorderen op het gebied van het onderwijsprogramma, het klimaat op de
school en de oriëntatie op de omgeving. Voor deze samenwerking is een
financiële impuls van f 10,9 miljoen beschikbaar voor de jaren 1997
tot en met 2000. Bestrijding van onderwijsachterstandenTer bestrijding van onderwijsachterstanden zijn in 1996 gewichtenmiddelen
verstrekt. Het primair onderwijs heeft f 402 miljoen gekregen. Dit geld
is besteed aan beheersing van de Nederlandse taal en aan rekenen/wiskunde.
Daarnaast is er aandacht voor voorschoolse educatie.Aan de scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs wordt de bestrijding
van onderwijsachterstanden vooral vormgegeven door de cumi-faciliteiten voor
leerlingen die tot een culturele minderheid behoren. In het voortgezet onderwijs
ligt de nadruk op de beheersing van het Nederlands en op het terugdringen
van voortijdig schoolverlaten en ongeoorloofd schoolverzuim.Voor het doelgroepenbeleid in het voortgezet onderwijs is in totaal f 136,6
miljoen uitgegeven.De projectgroep Nederlands als tweede taal (NT2) heeft in 1996
een budget van in totaal f 6 miljoen ontvangen (f 3 miljoen voor
po en f 3 miljoen voor vo). Deze projectgroep expireert per 1 juli 1997.Het primair onderwijs heeft dit geld geïnvesteerd in materiaalontwikkeling,
het opvullen van lacunes in het materiaalaanbod, onderzoek en cursussen, en
in modulen voor deskundigheidsbevordering. Het aanbod van methoden en materialen
is nu dan ook toereikend voor het primair onderwijs.In het voortgezet onderwijs zal in de komende periode de nadruk liggen
op de implementatie van methoden en materialen. Het procesmanagement voortgezet
onderwijs (PMVO) speelt daar een belangrijke rol in. Veiligheid op scholenHet procesmanagement voortgezet onderwijs coördineert de campagne De veilige school. Deze campagne wil het taboe rond veiligheid op school
doorbreken en moet het werken aan veiligheid op scholen in gang zetten. In
1996 is veel tijd besteed aan instrumenten die daarvoor nodig zijn: een thermometer,
een introductie-video, een calamiteitenwaaier en een scholingswijzer. Ook
verscheen eind 1996 de brochure Maat, toonsoort, instrumenten en uitvoering. In deze brochure staan de hiervoor genoemde instrumenten beschreven
en wordt uitgelegd welke actoren betrokken zijn bij het werken aan veiligheid
op school.Ook is een aanzet gemaakt voor uitbreiding van de campagne naar de sectoren
po en bve.Als onderdeel van deze campagne en van de campagne Voortijdig schoolverlaten heeft staatssecretaris Netelenbos in november de Onderwijstelefoon
(06–8804) gestart. In de loop van het jaar werd duidelijk dat voor de
Onderwijstelefoon een breder financieel draagvlak noodzakelijk was met verschillende
aandeelhouders, zoals OCenW en de grote steden.Eind 1996 is aan de coördinatie van de Onderwijstelefoon (APS) gevraagd
het jaar 1996 te evalueren aan de hand van een lijst met gerichte vragen.
Deze zelfevaluatie is in februari 1997 aan mevrouw Netelenbos aangeboden.
In totaal is aan de onderwijstelefoon in 1996 f 0,3 miljoen besteed. Grote stedenbeleidIn het kader van het Grote stedenbeleid – als uitvloeisel van het
advies van de commissie Van Montfrans – hebben gemeenten een brede doeluitkering
van f 9 miljoen voor actieprogrammas Jeugd en Veiligheid gekregen (overboeking
naar Binnenlandse Zaken van primair onderwijs van f 1,8 miljoen, voortgezet
onderwijs en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie elk f 3,6 miljoen).
De gemeenten hebben actieplannen opgesteld waarin preventieve en repressieve
maatregelen zijn opgenomen om jeugdcriminaliteit terug te dringen. Ook staan
in deze plannen activiteiten beschreven van scholen, voorschoolse voorzieningen,
welzijnsinstellingen, politie, openbaar ministerie, Raden voor de Kinderbescherming
en JWG-organisaties. Voorschoolse educatieIn 1996 is f 1,4 miljoen besteed aan twee projecten die gericht zijn
op de voor- en vroegschoolse educatie. Beide projecten beogen de onderwijsachterstanden
van kinderen uit kansarme gezinnen aan te pakken door een gerichte programmering
van activiteiten voor drie- tot zesjarige kinderen.Het project Kaleidoscoop is gebaseerd is op het succesvolle Amerikaanse
programma HighScope. De coördinatie van dit project is in handen van
de Stichting Averroës. Binnen het andere project heeft het Cito het programma
Piramide ontwikkeld. De eerste effectmetingen van beide projecten komen in
1999 beschikbaar. Meer verantwoordelijkheid voor de gemeenteOp 17 juni 1996 is het wetsvoorstel Gemeentelijk Onderwijs Achterstandenbeleid
bij de Tweede Kamer ingediend. Met dit wetsvoorstel wordt een wettelijke regeling
getroffen voor een lokale aanpak van onderwijsachterstand. Daartoe worden
de huidige gebiedsmiddelen en de bestaande middelenstromen voor NT2 gebundeld
en in een doeluitkering aan de gemeenten toegekend. Bovendien
wordt aan deze middelenstroom f 30 miljoen toegevoegd, waarmee de opbrengst
van de aanscherping van de criteria voor het gewicht 1,25 in het basisonderwijs
herbesteed wordt.Ook op het gebied van de huisvesting voor scholen krijgen de gemeenten
meer verantwoordelijkheid. In 1996 was het Ministerie van OCenW nog verantwoordelijk
voor de huisvesting van scholen voor primair en voortgezet onderwijs, maar
per 1 januari 1997 is het eigendom van de gebouwen aan de gemeenten overgedragen.
Het budget voor de huisvesting, ongeveer f 1350 miljoen per jaar, wordt
dan ook met ingang van 1 januari 1997 via het gemeentefonds verdeeld. OnderwijsemancipatieIn de vierde emancipatienota zijn voor de periode 1993–1996 concrete
ambities geformuleerd in de vorm van streefcijfers per beleidsspeerpunt. Om
deze ambities te realiseren zijn verschillende beleidsinstrumenten ingezet.
Eén van die instrumenten is geld. Op de OCenW-begroting is daarom in
1996 f 11,7 miljoen expliciet gereserveerd voor emancipatie.Een definitieve balans over het emancipatiebeleid kan nog niet worden
opgemaakt, omdat nog niet alle rapportages en onderzoeksresultaten beschikbaar
zijn. Dit zal medio 1997 wel het geval zijn en dan wordt een volgende emancipatienota
van OCenW aan de volksvertegenwoordiging aangeboden.Elk jaar wordt in Uitleg de thermometer vrouw en management
gepubliceerd. De thermometer van november 1996 laat zien dat de beleidsambitie
om het aantal vrouwen in leidinggevende posities van onderwijsinstellingen
jaarlijks met gemiddeld 1,5% te laten toenemen, in 1996 niet is bereikt.Ter bevordering van de kwaliteit van het management kan een Regionaal
Opleidingscentrum (ROC) een eenmalige financiële bijdrage van f 0,3
miljoen krijgen als een vrouw deel uitmaakt van het college van bestuur of
van de centrale directie van het ROC. Op deze bijdrage is in 1996 twaalf keer
een beroep gedaan. 1.3. Secundair beroepsonderwijs en volwasseneneducatie Aantrekkelijk beroepsonderwijsIn 1996 is f 5 miljoen uitgegeven aan het programma Aantrekkelijk
Technisch Beroepsonderwijs (ATB). Dit programma wordt uitgevoerd in
samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken en is erop gericht om
bestaande kennis toe te passen en te verspreiden en om nieuwe kennis te ontwikkelen.
Binnen het ATB-programma worden vier technische beroepsopleidingen (elektrotechniek,
werktuigbouwkunde, bouwkunde, motorvoertuigentechniek) integraal vernieuwd
door informatie- en communicatietechnologie in te zetten. De doorstroom van
kennis tussen een Regionaal Opleidingen Centrum (ROC) en het regionaal midden-
en kleinbedrijf speelt daarbij een belangrijke rol. Daarnaast is een programma
uitgewerkt (Transito) om de doorstroming van kennis van het bedrijfsleven
naar het beroepsonderwijs te versnellen. Innovatie ICTDe beleidsagenda BVE omvat het programma BVE-2000. In het kader van dit
programma zijn ongeveer 100 innovatieprojecten gestart. Binnen deze projecten
ontwikkelen onderwijsinstellingen en landelijke organen samen met het bedrijfsleven
innovatieve onderwijsmethoden en -toepassingen. De overheid draagt
daaraan f 20 miljoen bij. Daarnaast zijn er programma's die gericht zijn
op vernieuwing van het onderwijs door informatie- en communicatietechnologie
in specifieke sectoren (technisch beroepsonderwijs en NT2) en met BVE-net. Bestrijding voortijdig schoolverlatenIn 1996 werd een regionale sluitende aanpak ontwikkeld voor de opvang
van voortijdig schoolverlaters door het faciliteren van de Regionale Meld-
en Coördinatiefunctie met f 6 miljoen. Onderwijsinstellingen, gemeenten,
arbeidsvoorziening en jeugdhulpverleningsinstellingen werken hierbij aan een
systeem van melding, registratie en doorverwijzing van schoolverlaters. De
Regionale Meld- en Coördinatiefunctie is voor voortijdig schoolverlaters
uit de eerste fase van het voortgezet onderwijs (de leerplichtige leeftijd)
goed op gang gekomen en zal verder worden uitgebouwd in de richting van de
niet-leerplichtige voortijdig schoolverlaters. Specifiek voor het bestrijden
van het voortijdig schoolverlaten zijn de middelen van f 43 miljoen vanuit
het Europees Sociaal Fonds aangewend. De middelen zijn ingezet voor extra
begeleiding en maatwerktrajecten van deelnemers in het beroepsonderwijs zonder
vbo- of mavo-diploma of deelnemers met een zo lage diplomering dat het behalen
van een startkwalificatie niet rechtstreeks mogelijk is. In totaal gaat het
om 18 000 risicoleerlingen, die uit een oogpunt van preventie ook op
voorhand bij regionale meldcentra worden aangemeld. Stimulering leerlingwezenDe afgelopen jaren daalde de instroom in de beroepsbegeleidende leerweg.
De oorzaak hiervan was onder meer de daling van het aantal door werkgevers
beschikbaar gestelde leerarbeidsplaatsen. In 1996 zijn verscheidene initiatieven
genomen om de dalende instroom een halt toe te roepen, zoals de fiscale faciliteit.
De overheid stelde met ingang van januari 1996 f 400 miljoen aanvullende
middelen beschikbaar voor werkgevers die leerarbeidsplaatsen instellen. Door
de Vereniging landelijke organen beroepsonderwijs Colo en het Economisch Instituut
voor het Midden- en Kleinbedrijf (EIM) wordt thans onderzoek verricht naar
de effectiviteit van deze maatregel. De eerste onderzoeksresultaten worden
medio 1997 verwacht. Inburgering van nieuwkomersIn het regeerakkoord is afgesproken dat uitkeringsgerechtigde nieuwkomers
en verblijfsgerechtigden een inburgeringscontract sluiten met de gemeente.
Een inburgeringstraject bestaat uit een educatieve component en een welzijnscomponent.
De educatieve component bestaat uit Nederlands als tweede taal, maatschappij-oriëntatie
en beroepenoriëntatie.In 1996 was er bij OCenW voor inburgering van nieuwkomers f 128,6
miljoen beschikbaar. De gemeente voert de regie over de uitvoering van het
beleid en legt eind 1997 in één rapportage achteraf verantwoording
af aan het Rijk. In 1996 is er een garantstelling afgegeven voor ongeveer
75% van het beschikbare budget om de gemeenten en educatie-instellingen te
stimuleren daadwerkelijk te starten met educatietrajecten. Als de instroom
van nieuwkomers achter bleef bij het aantal verwachte nieuwkomers (zoals dat
was bekendgemaakt in de Onderwijsregeling nieuwkomers 1996), dan kon de gemeente
dat deel van het budget dat niet nodig was voor inburgering, inzetten voor
de overige deelnemers in de educatie.Een monitor en een evaluatie-onderzoek meten het effect van de regelgeving
en volgen de afgegeven garantstelling. In 1996 heeft er elk kwartaal
een meting plaatsgevonden: tot en met het derde kwartaal zijn bijna 12 000
nieuwkomers gestart met een inburgeringsprogramma.De gegevens van de evaluatie zijn in het najaar van 1997 beschikbaar. 1.4. Hoger onderwijs Kwaliteit en studeerbaarheidIn 1996 is verder uitvoering gegeven aan het rapport Kwaliteit en
Studeerbaarheid. In de eerste maanden van 1996 hebben de universiteiten
en hogescholen zich in dit kader onder meer gericht op het opstellen van het
kwaliteitsmanagementplan en de projectvoorstellen. Deze worden hier kort toegelicht.In het kwaliteitsmanagementplan geeft de instelling een diagnose van het
functioneren op het gebied van kwaliteit en studeerbaarheid en worden prioriteiten
voor verandering geformuleerd. De projectvoorstellen sluiten aan op deze analyse
en prioriteitsstelling. De Inspectie heeft de kwaliteitsmanagementplannen
beoordeeld en voorzien van een advies. In eerste instantie is een beperkt
aantal plannen niet positief beoordeeld. In de loop van het jaar zijn deze
plannen zo bijgesteld dat ze alsnog een positief oordeel van de Inspectie
hebben gekregen.De projectplannen Kwaliteit en Studeerbaarheid voor de eerste
tranche van het Studeerbaarheidsfonds zijn voor 1 mei 1996 ingediend. De tijdelijke
adviescommissie Beoordeling Projectvoorstellen Studeerbaarheidsfonds heeft 79% van de plannen uit het hbo en 72% van die uit het wo positief
beoordeeld. De minister heeft in zijn beslissingen het advies van de commissie
in grote lijnen gevolgd. Dit betekent dat op basis van deze eerste tranche
f 240 miljoen door de hogescholen en universiteiten te besteden is voor
het verbetertraject Kwaliteit en Studeerbaarheid. Van dit bedrag
is in 1996 reeds f 66 miljoen beschikbaar gesteld.De wetswijziging van de WHW voortvloeiend uit Kwaliteit en Studeerbaarheid
is per 3 september 1996 van kracht geworden. De wet biedt de wettelijke grondslag
voor de uitvoering van het werkprogramma Kwaliteit en Studeerbaarheid door het regelen van onder andere het Studeerbaarheidsfonds, het studentenstatuut
nieuwe stijl en de vernieuwing van de afstudeerregelingen van universiteiten
en hogescholen. VerblijfsduurdifferentiatieIn het kader van het HOOP-akkoord zijn afspraken gemaakt met de instellingen
om de verblijfsduur van mbo'ers in het hbo die doorstromen naar een verwante
opleiding, terug te brengen tot drie jaar. Tegelijkertijd wordt het recht
op een gemengde toelage uit hoofde van de Wet studiefinanciering (WSF) beperkt
tot drie jaar. Verder is afgesproken dat de hogescholen zich zullen inspannen
om ook de verblijfsduur te beperken van mbo'ers die doorstromen naar niet-verwante
opleidingen én van vwo'ers.In juni 1996 is een plan van aanpak aan de Kamer aangeboden, waarin de
randvoorwaarden worden geschetst voor een adequate doorstroomregeling mbo-hbo
en voor handhaving van de dubbele optiewaarde van het mbo voor individuele
mbo'ers. In de laatste maanden van 1996 is begonnen met de implementatie van
de afspraken. KunstvakonderwijsIn het HOOP 1996 zijn voorzetten gedaan voor een verdere herstructurering
van het kunstonderwijs. Deze is gericht op de noodzakelijk geachte versterking
van de kwalitatieve en kwantitatieve aansluiting tussen de opleidingen
en de kunstpraktijk. Met de Kamer heeft in het verslagjaar overleg plaatsgevonden
over de uitgangspunten van een beleidsplan en de mogelijke concrete uitwerking,
inclusief de financiële randvoorwaarden. Op grond hiervan zullen voorstellen
worden uitgewerkt die zijn gericht op differentiatie en selectie, concentratie
en samenwerking en daarmee samenhangende capaciteitsreductie en doelmatigheidsbevordering. Vitale lerarenopleidingenIn maart 1996 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de voorstellen zoals
gedaan in de nota Vitale Lerarenopleidingen (mei 1995) en verder
uitgewerkt in de Overeenkomst met de HBO-Raad van 5 december 1995.
De voorstellen betroffen onder andere de ontwikkeling van een gezamenlijk
curriculum en de vorming van regionale samenwerkingsverbanden. De implementatie
van de informatie- en communicatietechnologie in de lerarenopleidingen vormt
een integraal onderdeel van het vernieuwingsproces van de lerarenopleidingen.Daarvoor zullen in ieder geval worden ingezet de toeslag voor de lerarenopleidingen
basisonderwijs (f 20 miljoen per jaar, die tot en met 1996 automatisch
werden toegekend) en een belangrijk deel van de gelden uit het Kwaliteit-
en Studeerbaarheidsfonds (f 41 miljoen in de periode 1997–1999). Bekostiging universiteitenEr is door verschillende universiteiten beroep aangetekend tegen een wijziging
van de verdeling van de onderzoeksgelden die heeft plaatsgevonden bij de overgang
van het Plaatsen Geld-Model (PGM) naar HOBEK (Hoger Onderwijs Bekostigingsmodel).
Naar aanleiding van de uitspraak van de Raad van State over de verdeling van
onderzoeksgelden is aan een aantal universiteiten in 1996 f 90 miljoen
als schadeloosstelling betaald.De Vrije Universiteit heeft een schadeloosstelling ontvangen naar aanleiding
van de uitspraak van de Raad van State over de instroom van studenten in de
vrije bovenbouwstudierichtingen en de bekostiging van de studierichting Bewegingswetenschappen.
Nagegaan wordt hoe bij de uitwerking van het nieuwe bekostigingsmodel voor
1998 rekening kan worden gehouden met deze uitspraak van de Raad van State. 1.5. Onderzoek en wetenschapsbeleidIn 1996 is het Wetenschapsbudget 1997 uitgebracht, waarin een aantal belangrijke
financiële committeringen is vastgelegd. Het betreft met name de verdere
ontwikkeling van het stelsel van onderzoekscholen zowel in de breedte als
in de diepte. Het gaat hier om een bedrag uit de eerste geldstroom oplopend
tot tweemaal f 100 miljoen. Daarnaast worden op basis van het rapport
van de Onderzoekscommissie Verkenningen, in samenwerking met NWO, nieuwe stimuleringsprogramma's
opgezet, waarvoor door de overige betrokken departementen een bedrag van circa
f 54 miljoen tot het jaar 2002 wordt mede-gefinancierd. De elektronische snelwegIn 1996 waren er extra middelen (f 30 miljoen) beschikbaar. Daarvan
is f 20 miljoen ingezet voor een kredietregeling van bedrijven die zich
op de snelweg begeven. De resterende middelen zijn gebruikt voor twee voorbeeldprojecten
in de publieke sector en voor flankerend beleid (onder andere voor de Tijdelijke
Commissie voor het Informatiebeleid). In een brief van 18 oktober is de Kamer
geïnformeerd over de voortgang van het Nationaal Actieprogramma. In het voorjaar van 1996 hebben de ministeries van EZ en OCenW een gezamenlijk
software actieplan uitgebracht. In een brief van 17 oktober is de Kamer op
de hoogte gesteld van de beleidsontwikkeling op het gebied van informatie-
en communicatietechnologie in het onderwijs. 1.6. Personeel en wachtgelden Kwaliteitsbeleid voor lerarenHet schoolpersoneelsbeleid is gericht op een vitale beroepsuitoefening
tijdens de hele loopbaan. Daarom zijn voor leraren in het primair en voortgezet
onderwijs en binnen het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie op centraal
niveau afspraken gemaakt om arbeidsduurverkorting op jaarbasis of op lifetimebasis
te genieten.De herbezetting die met deze maatregelen gepaard gaat, is in totaal becijferd
op 12 000 banen.Om het leraarschap voor de beginnende leraar aantrekkelijk te maken is
in 1996 besloten de aanvangssalarissen te verhogen. Daarvoor heeft het kabinet
een extra bijdrage beschikbaar gesteld die oploopt van f 37 mil- joen
in 1997 tot een bedrag van ruim f 100 miljoen gulden in het jaar 2000.Vanaf augustus 1996 bestaat voor de onderbouwgroepen in het basisonderwijs
de functie van onderwijsassistent; daarvoor is structureel f 100 miljoen
uitgetrokken. Een eerste inventarisatie van de Inspectie aan het begin van
het schooljaar 1996–1997 laat zien dat de helft van de basisscholen
die over deze middelen beschikt al een onderwijsassistent heeft aangesteld
of bezig is een vacature voor deze functie te vervullen.Voor eigen personeelsbeleid, kwaliteitsbeleid en innovatie hebben de scholen
in het primair onderwijs in 1996 f 191 miljoen aan schoolprofielbudget
ontvangen. Uit een onderzoek van Regioplan naar de besteding van dit budget
blijkt dat de meeste scholen het schoolprofielbudget hebben besteed overeenkomstig
de bedoeling van de regeling.Op basis van de afgesloten CAO (1996) wordt het mogelijk om in 1997–1998
te starten met 1000 leraren in opleiding (LIO's) met een leerarbeidsovereenkomst
in het basisonderwijs. De benodigde wetswijziging over de afwijking van de
bevoegdheidseisen is in het najaar van 1996 naar de Raad van State gezonden. Verbetering van de arbeidsvoorwaardenOp 5 juli 1996 kwam een onderhandelaarsakkoord tot stand met drie van
de vier personeelscentrales over een centrale arbeidsvoorwaardenovereenkomst
voor de periode van 1 juni 1996 tot en met 31 december 1998. Op 7 oktober
1996 is het onderhandelaarsakkoord omgezet in een definitief akkoord met twee
centrales.De overeenkomst bevat de volgende elementen:– een vermindering van de algemene arbeidsduur van 3% per 1 augustus
1998;– een eindejaarsuitkering van 0,5% van het in het desbetreffende
jaar ontvangen salaris, in 1996, 1997 en 1998;– een salarisverhoging van 1% in augustus 1997, 1,5% in augustus
1998 en 0,5% in december 1998;– een specifieke maatregel per 1 augustus 1997, gericht op jonge
leraren in het primair en voortgezet onderwijs, het beroepsonderwijs en de
volwasseneneducatie, met een structureel positief effect van 1,5% gemiddeld
over het carrièrepatroon gerekend. Voor onderwijs-ondersteunend personeel
en directieleden worden hieraan gerelateerde maatregelen getroffen. Voor de
subsectoren vo en bve wordt een en ander decentraal uitgewerkt.
Aan de subsectoren hbo, wo en owb en onderwijsverzorging worden budgetten
ter beschikking gesteld waarmee de partijen op decentraal niveau passende
maatregelen overeen kunnen komen;– een andere inzet voor het arbeidsmarktknelpuntenbudget primair
onderwijs, namelijk om bestuurlijke krachtenbundeling en schaalvergroting
te stimuleren, waardoor mede arbeidsmarktknelpunten vermeden zullen worden;– een beginselafspraak om te komen tot bestuurlijke arrangementen
in de sectoren primair onderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs
volwasseneneducatie voor het verder terugdringen van de wachtgelduitgaven. Arbeidsvoorwaarden hoger beroepsonderwijsDe CAO-HBO 1993–1995 is per 31 december 1996 afgelopen. De CAO-partners
in het hbo hebben het grootste deel van 1996 benut om te onderhandelen over
een nieuwe CAO en aldus de totstandkoming van de CAO voor de sector Onderwijs
en Wetenschappen afgewacht. De nieuwe CAO-HBO gaat over de periode 1 januari
1997 tot en met 31 december 1998. In deze CAO zijn onder meer de afspraken
uit het wachtgeldakkoord hbo verwerkt. WachtgeldenOnderstaande tabel toont de wachtgeldontwikkeling in 1996 ten opzicht
van die van 1995. Het betreft hier de realisaties 1995 en 1996 zoals deze
uit de opgaven van respectievelijk USZO Groningen en USZO Heerlen (voor wat
betreft de suppletie-uitkeringen) blijken. Tabel 1: De wachtgeldontwikkeling in 1996 ten opzichte
van 1995  Uitgaven
(mln)Uitgaven (mln)Aantal (fte)Aantal (fte)Gemiddelde
leeftijdGemiddelde leeftijd  199519961995199619951996PO*215,7189,73 2042 85148,849,3VO*239,0225,93 1823 02150,251,2BVE*170,7161,12 1021 94650,351,7HBO**208,4201,52 0151 84554,154,7WO***338,2292,35 5625 17746,746,3OWB***35,132,375272337,537,8Totaal1 207,11 102,816 81715 56348,749,2* De uitgaven zijn gecorrigeerd voor de inkomsten (bv. terugbetalingen
debiteuren)** In 1996 inclusief kosten frictiepools*** Voor WO en OWB zijn vooralsnog voorlopige cijfers gebruikt (berekende
uitkering exclusief werkgeverslasten)Uit deze tabel blijkt dat er in de sectoren die zijn aangesloten bij het
Participatiefonds in 1996 ten opzichte van 1995 sprake is van een daling van
zowel de wachtgelduitgaven als het wachtgeldvolume. Een deel van deze daling
wordt evenwel veroorzaakt door het feit dat, als gevolg van het invoeren van
de WAO-conforme regeling in januari 1996, de voormalige herplaatsingswachtgelden
en de WAO-vervangende uitkeringen ten dele zijn omgezet in een WAO-conforme
uitkering. Deze drukken dus niet meer op het wachtgeldbudget, maar worden
gefinancierd uit de FAOP-premie; deze is door het Fonds Arbeidsongeschiktheid
Overheidspersoneel (FAOP) voor de gehele overheid vastgesteld. Indien hiervoor
wordt gecorrigeerd, is in 1996 ten opzichte van 1995 overigens
nog steeds sprake van een stabilisatie. In 1996 is tussen het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en het Participatiefonds een meerjarig
akkoord gesloten over de hoogte van de wachtgeldbudgetten die de basis vormen
voor de wachtgeldopslag die het ministerie jaarlijks aan de scholen uitkeert.
Uit deze opslag dienen de scholen vervolgens de premie voor de sectoren po,
vo en bve te betalen die jaarlijks door het Participatiefonds wordt vastgesteld.In het hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs is in 1996
ten opzichte van 1995 sprake van een duidelijke daling van zowel de wachtgelduitgaven
als het wachtgeldvolume. Voor het hbo is dit mede het gevolg van het convenant
dat op 9 april 1996 tussen de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
en de HBO-raad is afgesloten. Het convenant gaat over de beheersing van de
wachtgelduitgaven in het hoger beroepsonderwijs. In het convenant is afgesproken
dat voortaan alleen de wettelijke uitgaven nog voor rekening van de gezamenlijke
HBO-instellingen komen. De bovenwettelijke uitgaven komen volledig voor rekening
van de individuele instellingen. In het wetenschappelijk onderwijs zijn de
instellingen al vanaf 1991 zowel verantwoordelijk voor de wettelijke als bovenwettelijke
wachtgelduitgaven.Uit tabel 1 komt ook naar voren dat de veroudering van het wachtgeldbestand
ook in 1996 in alle sectoren heeft doorgezet, behalve in het wetenschappelijk
onderwijs. De gemiddelde leeftijd van wachtgelders binnen de hele sector onderwijs
was in 1996 ongeveer 49 jaar.In tabel 2 zijn de wachtgeldbudgetten in de onderwijssectoren in de begroting
1996 vergeleken met de stand na de slotwet 1996. Deze stand na de slotwet
(Rekening), die ook op de beleidsterreinen wordt gepresenteerd, is niet volledig
te vergelijken met de realisatiecijfers in tabel 1. Dit komt omdat de stand
Rekening betrekking heeft op de aan de scholen verstrekte opslag plus de rechtstreeks
aan het Participatiefonds verstrekte middelen, en niet op de realisatie van
de wachtgelduitgaven zelf. Tabel 2: De ontwikkeling van de wachtgeldbudgetten in
1996 (x 1 miljoen)  Begroting
1996Rekening 1996Rekening –/– begroting 1996 PO*152,7204,9+ 52,2VO*170,6210,5+ 39,9 BVE*144,2164,1+ 19,9HBO**139,9201,5+ 61,6 WO285,1296,9+ 11,8* In deze sectoren hebben de budgetten betrekking op de voor ontvangsten
gecorrigeerde uitgaven.** Inclusief de kosten voor flankerend beleid (11,6 mln in 1996).In de oorspronkelijke begroting voor 1996 was de sterk tegenvallende wachtgeldontwikkeling –
ten opzichte van de ramingen in 1995 – nog niet verwerkt. Deze tegenvaller
is wel meegenomen in de onderhandelingen in 1996 over de wachtgeldproblematiek
met respectievelijk het Participatiefonds en de HBO-raad. De belangrijkste
wijzigingen in de wachtgeldbudgetten gedurende 1996 ten opzichte van de oorspronkelijke
begrotingsstand 1996 zijn dan ook de volgende.1. De verwerking van het akkoord dat in juni 1996 is gesloten met het
Participatiefonds. Op grond van dit akkoord zijn de wachtgeldbudgetten in
de sectoren po, vo en bve opwaarts bijgesteld.2. De verwerking van het convenant dat in april 1996 met de HBO-raad is
gesloten. Op grond van dit convenant is het HBO-budget uit begroting 1996
eveneens naar boven bijgesteld. De jaren tellenIn 1996 is voor het gehele onderwijsveld een onderzoek gedaan naar de
achtergronden en oorzaken van de wachtgeldproblematiek. Dat heeft geleid tot
het rapport De jaren tellen. Uit het onderzoek blijkt dat wachtgeld
meer een vergrijzingsprobleem is dan een werkloosheidsprobleem. Ouderen zijn
bij reorganisaties vaak de eersten die de organisatie verlaten en zij zijn
bovendien vaak moeilijk herplaatsbaar.Verder blijkt dat de budgettering van de uitgaven voor wachtgeld op het
niveau van de instellingen, zoals die in het wo-veld sinds 1991 heeft plaatsgevonden,
effect sorteert doordat de parallellie van belangen tussen werkgevers en werknemers
is verbroken. 1.7. Studiefinanciering en onderwijsretributies Wet op de Studiefinanciering (WSF)Tot en met het studiejaar 1995/1996 gold voor alle studenten in het hoger
onderwijs het regime van de tempobeurs. Dit impliceert dat de beurs wordt
omgezet in een lening als de studenten het vereiste aantal studiepunten niet
halen. Voor het studiejaar 1995/1996 is de norm verhoogd van 25% naar 50%.
In totaal hebben 34 400 WSF-gerechtigden niet aan de norm van de tempobeurs
voldaan. Dit betekent dat een bedrag van circa f 152 miljoen aan WSF-beurs
alsnog in een rentedragende lening is omgezet. Met ingang van het studiejaar
1996/1997 geldt voor nieuwe studenten in het hoger onderwijs het regime van
de prestatiebeurs. Zij hebben hun basis- en aanvullende beurs als voorwaardelijke
lening uitgekeerd gekregen. Deze lening wordt per 1 januari 1998 omgezet in
een beurs als zij over het studiejaar 1996/1997 aan de prestatienorm van 50%
hebben voldaan.Op 5 december 1996 is een wetsvoorstel ingediend om de ongewenste verlaging
van de aanvullende beurs voor studenten met ouders in tariefgroepen 4 en 5
op te heffen. Dit leidt met terugwerkende kracht voor 1996 tot f 23 miljoen
aan extra uitgaven. Vanwege uitvoeringstechnische redenen zullen deze uitgaven
eerst in 1997 worden gedaan. Wet Tegemoetkoming Studiekosten (WTS)Op 1 augustus 1996 zijn delen van de Wet op de Tegemoetkoming Studiekosten
(WTS) in werking getreden. Het gaat om hoofdstuk 2, de regeling voor voltijds-scholieren
tot en met 17 jaar, en hoofdstuk 4, de regeling voor deeltijdstuderenden van
18 jaar en ouder. Hoofdstuk 3, de regeling voor vo-scholieren van 18 jaar
en ouder, is op 1 januari 1997 ingegaan.Voor diegenen die onevenredig zwaar door deze maatregel worden getroffen,
is een overgangsregeling gemaakt. Zij krijgen maandelijks het verschil gecompenseerd
tussen WSF, waar zij tot en met eind 1996 recht op hadden, en WTS, waar zij
vanaf 1 januari 1997 recht op hebben. Dit leidt tot extra uitgaven van in
totaal f 28 miljoen. Toekomst studiefinancieringEen brief over de toekomst van de studiefinanciering is op 15 mei 1996
naar de Tweede Kamer gezonden. De regie over dit debat is in handen gelegd
van een voorzitterscollege dat daarvoor speciaal in het leven is geroepen
en geleid wordt door de Commissaris van de Koningin van Friesland, de heer
L. Hermans. Het college zal in het najaar van 1997 een advies opstellen voor
de minister van OCenW.In 1996 is ook een interdepartementaal beleidsonderzoek (voorzitter H.Pont) naar de studiefinanciering gestart. Dit is begin 1997 afgerond.
De bevindingen van dit onderzoek zullen worden betrokken bij de standpuntbepaling
van het Kabinet over de aanbevelingen van het College Toekomst SF. Commissie mbo/sfIn het traject van de begrotingsvoorbereiding 1997 heeft het Kabinet onder
meer besloten tot een taakstelling op de Wet studiefinanciering voor mbo-studerenden.
Deze loopt op tot f 124 miljoen. Een commissie mbo/sf is ingesteld (voorzitter
F. Kruse) met als opdracht te adviseren over de mogelijkheden om de WSF-middelen
voor mbo-studenten op een doelmatiger manier in te zetten. Ook moet de commissie
de WSF-middelen bezien in relatie tot het vergroten van de studeerbaarheid
in het mbo en de inkomensarrangementen voor jongeren. Gekoppeld aan deze opdracht
is de commissie gevraagd op welke manier de taakstelling van f 124 miljoen
ingevuld zou kunnen worden zonder de toegankelijkheid van het mbo aan te tasten.
In haar advies van 16 oktober 1996 doet de commissie voorstellen om te komen
tot een herschikking van het geheel van inkomensarrangementen voor deelnemers
aan het secondair beroepsonderwijs. Dit advies zal worden betrokken bij het
bredere toekomstdebat over de studiefinanciering. 1.8. Cultuur en media De impuls voor cultuurDe impuls van f 15 miljoen voor cultuur leidde – tezamen met
de impuls 1995 en enige andere mutaties – tot een extra ruimte van circa
f 30 mil- joen in 1996. Van dit bedrag is f 21 miljoen ingezet voor
het oplossen van een aantal onontkoombare knelpunten bij cultuurbeheer, met
name de inrichting van bouwprojecten, musea en archieven. Daarnaast is voor
de monumentenzorg f 5 miljoen extra uitgetrokken, bovenop het bedrag
dat via de eenmalige dotatie van f 275 miljoen in 1995 is gefourneerd.
Voor het voortzetten van de rentesubsidieregeling is f 2 miljoen besteed,
en voor het internationaal beleid f 1,5 miljoen. Publieke omroep en liberalisering van de MediawetEen eerste herziening van de Mediawet (wet van 4 april 1996) maakt ook
regionale commerciële omroepprogrammas mogelijk. Een tweede voorstel
is op 17 juni ingediend.In het verslagjaar werd de Dienst Omroepbijdragen omgevormd van een dienst
van Koninklijke PTT Nederland N.V. tot een publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan.Het Mediabesluit werd gewijzigd om de regels ten aanzien van abonnee-televisieprogrammas
volledig in overeenstemming te brengen met de regels van de Europese richtlijn
over het minimumaandeel Europese en onafhankelijke producties in televisieprogrammas.
Ook is het onderdeel over de sponsoring van programma's in het Mediabesluit
gewijzigd. Letteren en bibliothekenHet jaar 1996 stond voor de sector Letteren en Bibliotheken in de eerste
plaats in het teken van de afsluiting van de vierjarige periode waarvoor het
beleid was vastgelegd in de Cultuurnota 1993–1996 Investeren in
Cultuur. Binnen het financiële kader van deze nota (het gaat in
1996 om f 67,4 miljoen) is onder andere subsidie verleend aan de fondsen
en instellingen op het terrein van de letteren, het bibliotheekwerk en de leesbevordering. Mede hierdoor is het gevoerde vertalingenbeleid succesvol
geweest, waardoor steeds meer boeken van Nederlandstalige literaire auteurs
vertaald en verkocht worden, binnen en buiten de Europese grenzen. Van groot
belang voor de beschikbaarheid van Nederlandstalige literatuur is tevens de
verlenging van de vaste boekenprijs, die dit jaar tot stand is gekomen.In 1996 werd de leenvergoedingsregeling geëindigd. Door een wijziging
van de Auteurswet over het leen- en verhuurrecht wordt de hoogte van het leenrecht
door de rechthebbenden en de betalingsplichtigen in onderling overleg vastgesteld. Wet tot behoud van cultuurbezitIn december 1996 heeft de Staat de collectie Bonger aangekocht. Deze collectie
is uniek vanwege de ruime hoeveelheid werken van de beroemde Franse schilders
Odilon Redon en Emile Bernard. De collectie staat daarom vermeld op de lijst
die hoort bij de Wet tot Behoud van Cultuurbezit. Het ministerie van OCenW
en het van Gogh Museum hebben f 14 miljoen voor de aankoop van deze collectie
betaald. De aankoop vormt een wezenlijke aanvulling van de Collectie Nederland,
in het bijzonder van de internationale 19e eeuwse kunst. MonumentenzorgOp 24 november 1995 werd door het Kabinet het besluit genomen om f 275
miljoen als extra dotatie toe te kennen aan de monumentenzorg. Deze extra
dotatie is een eerste stap in de realisatie van het Strategisch Plan voor
de Monumentenzorg. Hierdoor wordt een substantiële start gemaakt met
het wegwerken van achterstand in restauratie van beschermde monumenten. De
extra gelden worden, verspreid over vier jaar, toegevoegd aan het reguliere
restauratiebudget en dienen als eerste fase van een periode van 15 jaar.In 1996 is een bedrag van f 25 miljoen beschikbaar gekomen voor 35
monumenten. Met dit bedrag kon een bijdrage worden geleverd aan het oplossen
van enkele knelpunten zoals de restauratie van topmonumenten als de Basiliek
van Hulst, de Onze Lieve Vrouwe Kerk in Breda en het Stadhuis van Gouda. 1.9. Internationale aspecten Internationaal cultuurbeleid (IC)In 1996 is incidenteel een extra bedrag van f 1,5 miljoen aan het
budget voor het internationaal cultuurbeleid toegevoegd. Dit budget liep daarmee
op tot f 7,7 miljoen.De besteding van het IC-budget is sterk afhankelijk van incidentele activiteiten
of plotseling opkomende ontwikkelingen, meer nog dan ontwikkelingen op andere
terreinen dat zijn. In 1996 moest er een aantal knelpunten worden opgelost:
het nakende voorzitterschap van de Europese Unie en de onverwachte kosten
voor de culturele betrekkingen met Noord-Amerika. Daardoor kon er onvoldoende
uitwerking gegeven worden aan de prioriteiten-in-opkomst, zoals het thema Nederland-Vrijhaven dat in de cultuurnota een prominente plaats heeft
gekregen. GrenslandenOp 30 oktober 1996 is de totstandkoming van het Nederlandse programma
voor grensoverschrijdende samenwerking hoger onderwijs 1997–2000 aangekondigd.
In dit programma staan structurele bestuurlijke én intensieve onderwijskundige
vormen van samenwerking centraal tussen universiteiten en hogescholen in de
grensregio's. Met dit 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25479-10.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl