Vaststelling begroting van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2004; Verslag algemeen overleg van 3 juni 2004 over Staatsloterij en kansspelen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29200-IXB, nr. 29

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

06-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29200-IXB nr. 29

23-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29200-IXBToon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 24557Toon alle publicaties in dit dossier
Kamerdossier 24036Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 200 IXBVaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën
(IXB) voor het jaar 200424 036Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit24 557Kansspelennr. 29VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 23 juni 2004De vaste commissies voor Justitie1 en voor
Economische Zaken2 hebben op 3 juni 2004
het overleg van 10 maart jl. voortgezet met minister Donner van Justitie
en staatssecretaris Wijn van Financiën over:– de brief van de staatssecretaris van Financiën
d.d. 5 april 2004 inzake Herpositionering Stichting Exploitatie Nederlandse
Staatsloterij (29 200-IXB, nr. 22);– de brief van de minister van Justitie d.d.
24 mei 2004 inzake beantwoording openstaande vragen algemeen overleg
Kansspelen (24 036 en 24 557, nr. 300).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Buijs (CDA) kan zich in grote lijnen
vinden in het antwoord in eerste termijn en de schriftelijke beantwoording
van de minister. De minister meent evenwel dat het toezicht op de kansspelen
bij de overheid moet berusten en dat er voor de advies- en signaaltaak een
apart orgaan moet worden ingesteld. Hij stelt ook dat het toezicht op de bedrijfsvoering
van de Staatsloterij en Holland Casino in handen van het ministerie van Financiën
moet komen, terwijl de staatssecretaris van Financiën in zijn brief van
5 april meldt dat hij het beleid, de uitvoering en het toezicht ten aanzien
van de Staatsloterij wil overdragen aan het ministerie van Justitie. Kan dit
verduidelijkt worden? De heer Buijs blijft overigens van mening dat het toezicht
uitgevoerd dient te worden door een onafhankelijk orgaan. Het college van
toezicht op de kansspelen is daarvoor, mede gelet op de reeds opgebouwde expertise,
de meest aangewezen instantie. Ook de adviesfunctie kan daar worden ondergebracht.
Om de handhaving en het toezicht beter op elkaar af te stemmen,
moeten er tussen de overheid en het college van toezicht wel afspraken gemaakt
worden over handhaving en signalering. Ook zouden de taken en functies van
het college versterkt moeten worden, opdat het college bijvoorbeeld ook de
vergunningverlening kan coördineren.In zijn brief van 31 maart heeft de minister gesteld dat er pas wanneer
het onderzoek naar de aard en omvang van de gokverslaving was afgerond, een
besluit genomen zou worden over eventuele uitbreiding van het aantal casino's.
Nu stelt hij echter het reëel te vinden, het verzoek van Holland Casino
om uitbreiding in de «witte vlekken» in het dekkingsgebied, te
honoreren, terwijl de resultaten van dat onderzoek nog niet bekend zijn. Voordat
besloten wordt om een uitbreiding met één of twee casino's toe
te staan, moet echter duidelijk zijn dat Holland Casino een goed preventiebeleid
kansspelverslaving voert. Wanneer kan dat onderzoek trouwens verwacht worden?De minister wil alleen Holland Casino laten deelnemen aan de proef met
interactieve kansspelen op internet. Er zijn terzake echter toezeggingen gedaan
aan de VAN (Speelautomaten Brancheorganisatie). Gezien de diversiteit van
het huidige kansspelaanbod, zouden ook de speelautomaten en de Staatsloterij
aan de proef moeten mogen meedoen. Op die manier kan het illegale aanbod via
internet beter worden tegengegaan.De gevolgen van de Europese kaderrichtlijn diensten voor het Nederlandse
kansspelbeleid zijn nog niet te overzien. Welke mogelijkheden zullen er evenwel
zijn om buitenlands aanbod tegen te gaan, indien buitenlandse aanbieders voldoen
aan de door Nederland geformuleerde doelstellingen? Het is overigens de vraag
of, als de kaderrichtlijn diensten ertoe leidt dat buitenlandse aanbieders
moeten worden toegelaten, die aanbieders dan automatisch gedwongen worden
om zich te conformeren aan het Nederlandse kansspelbeleid, inclusief de afdrachtpercentages.
Verder verwacht de heer Buijs dat de regering, als het advies van de commissie-Schuyt
is verschenen, snel een standpunt daarover inneemt.De relatie tussen de staat en de SENS (Stichting Exploitatie Nederlandse
Staatsloterij) moet inderdaad verzakelijkt worden. De beoogde concentratie
van de eigenaarsrol bij het ministerie van Financiën mag er echter niet
toe leiden dat de staatssecretaris de begroting vaststelt. Daardoor zou de
taak van de raad van commissarissen namelijk uitgehold worden. De heer Buijs
zou het wel kunnen billijken dat er jaarlijks beleidsmatig overleg over een
conceptbegroting plaatsvindt met de raad van commissarissen en dat er dan
een jaarrekening wordt vastgesteld. Ook kan hij zich vinden in het invoeren
van een vast afdrachtpercentage en het toestaan van de vorming van enig eigen
vermogen door de SENS. Vraag is nog wel welk bedrag de staatssecretaris bij
het laatste in gedachten heeft.De heer Klaas de Vries (PvdA) heeft geen problemen
met de voorgestelde nieuwe verhoudingen tussen de staat en de SENS, mits de
staat zijn verantwoordelijkheden ten opzichte van de SENS waarmaakt. Waarom
heeft het ministerie van Financiën als vergunningverlener, begunstigde
en toezichthouder van de SENS geen melding gemaakt van de verontrustende ontwikkelingen
in de afgelopen jaren bij de SENS? Hoe is het mogelijk dat de directeur, die
vanwege wanprestaties door de raad van commissarissen is ontslagen, nog steeds
op de loonlijst staat? Waarom zit die raad van commissarissen, die een en
ander ook niet tijdig heeft onderkend, er trouwens nog steeds? Het toezichtregime
zou bij de overheid nog veel strenger moeten zijn dan bijvoorbeeld door de
code-Tabaksblat wordt voorgeschreven. Wil de staatssecretaris hier nader op
ingaan en met name aangeven welke rol zijn ministerie speelt op het gebied
van de kansspelen? Is er nog sprake van inhoudelijke bemoeienis met wat loterijen
mogen doen? Er worden bijvoorbeeld enorme bedragen uitgegeven aan werving.
Verder is het de vraag hoe het staat met de besprekingen tussen
De Lotto en goededoelenloterijen over een andere verdeling van de beschikbare
middelen.In de discussies over de Europese kaderrichtlijn diensten zou de minister
zich ervoor moeten inzetten dat Nederland een eigen kansspelbeleid mag voeren.
Dat staat overigens al op de tocht. De rechtbank in Arnhem heeft in een zaak
tussen Stichting de Nationale Sporttotalisator en Ladbrokes op 2 juni
geconcludeerd dat er weliswaar prachtige woorden worden gesproken over het
beteugelen van de speelzucht, het voorkomen van gokverslaving en dergelijke,
maar dat de daden van met name de vergunninghouders daar stevig mee in strijd
zijn. Vervolgens heeft de rechtbank De Lotto uitgenodigd om de minister van
Justitie te vragen, het beleid nog eens uiteen te zetten. De heer De Vries
hoopt dat de minister dat zal willen doen, maar betreurt het dat de bepalingen
terzake in de Wet op de kansspelen zo slecht nageleefd worden. De vergunninghouders
moet op korte termijn duidelijk gemaakt worden dat het afgelopen moet zijn
met het expansieve commerciële beleid.De heer De Vries kan ermee instemmen dat tot uitbreiding van het aantal
casino's wordt overgegaan. De uitkomsten van het onderzoek naar de gokverslaving
zijn weliswaar nog niet bekend, maar onderaanbod zal waarschijnlijk niet bijdragen
aan een beteugeling van de goklust. Het is nu evenwel aan de minister om snel
bekend te maken hoeveel nieuwe vestigingen Holland Casino mag openen en waar.
Overigens acht de heer De Vries onafhankelijk toezicht op de kansspelen op
zichzelf een goede zaak, maar hij vindt wel dat het college van toezicht dan
meer bevoegdheden moet krijgen.Het is goed dat er een proef wordt gedaan met interactieve kansspelen
op internet, maar het is de vraag waarom er maar één aanbieder
aan die proef mag meedoen. Het gaat er uiteindelijk om, kansspelen te reguleren
en gokverslaving tegen te gaan. Kan de minister trouwens wat meer informatie
geven over het feit dat Holland Casino op 21 april een contract getekend
heeft met de nationale loterij in België? Verder is het in het licht
van het plan van de firma Van der Valk om casino's te openen, de vraag hoe
lang er nog gewacht moet worden op een effectieve landelijke controle op alle
semi-casino's die als paddestoelen uit de grond schieten, en of de Wet op
de kansspelen hiervoor gewijzigd moet worden. Ook moeten er op korte termijn
afspraken worden gemaakt over sponsoring- en reclameactiviteiten van kansspelaanbieders.
Tot slot vraagt de heer De Vries wanneer er meer duidelijkheid zal komen over
de geldstromen voor goede doelen.De heer Rijpstra (VVD) meent dat de rechtbank
Arnhem met de voorlopige uitspraak op 2 juni in de zaak tussen De Lotto
en Ladbrokes een bom onder het Nederlandse kansspelbeleid heeft gelegd. Hoe
denkt de minister tegemoet te kunnen komen aan het bezwaar van de rechtbank
dat het kansspelbeleid, zoals het in concreto wordt uitgevoerd, ook bij inachtneming
van de aan de overheid toekomende beoordelingsvrijheid onvoldoende restrictief
is om te rechtvaardigen dat aanbieders van buitenlandse kansspelen ingevolge
artikel 49 EG-verdrag wordt verboden om hun diensten in Nederland te verrichten?De gang van zaken rond de goededoelenloterijen moet gestroomlijnd worden.
Mede in het licht van de bezuinigingen vindt de heer Rijpstra het een goed
idee om de afdracht van De Lotto exclusief te bestemmen voor de sport. Als
dat evenwel gebeurt, gaat dat ten koste van andere goede doelen als cultuur,
maatschappelijk welzijn en volksgezondheid. Aangezien die goede doelen het
geld via de ALN (Algemene Loterij Nederland) krijgen, zou er een constructie
bedacht moeten worden om de ALN te compenseren voor het verlies aan inkomsten
dat hierdoor ontstaat. Is het denkbaar dat de overheid dat bedrag voorschiet
en dat de sportsector het daarna geleidelijk aan terugbetaalt? Is de minister
verder bereid om te garanderen dat voor de duur van de aflossing de gelden
van De Lotto exclusief naar de sport gaan? Wil de staatssecretaris
de expertise op zijn ministerie inzetten voor het uitwerken van een dergelijke
constructie en tevens bekijken of er op dit punt een level playing field ontwikkeld
kan worden?Het college van toezicht op de kansspelen wijst erop dat de staatssecretaris
van Justitie Holland Casino in een brief van 3 juli 2000 heeft gemeld
dat de oprichting van een buitenlandse dochteronderneming niet is toegestaan.
In 1999 is echter al het besluit genomen om een nevenvestiging van Holland
Casino in België te realiseren. De minister schrijft dat hij daar vanwege
de contractuele verplichtingen die daaruit voortvloeien, niet op kan terugkomen.
Wat zijn die contractuele verplichtingen? Bestaat overigens niet het risico
dat de rechter in een voorkomend geval vanwege die dochteronderneming van
Holland Casino in België zal oordelen dat een buitenlander, als hij aan
de voorwaarden voldoet, op de Nederlandse markt mag gaan opereren? De heer
Rijpstra staat wel positief tegenover de uitbreiding van Holland Casino met
zes vestigingen en heeft geen bezwaar tegen een tweede vestiging van Holland
Casino in Amsterdam en Rotterdam.Waarom vindt de staatssecretaris dat hij de bevoegdheid moet hebben om
de begroting van de Staatsloterij goed te keuren? Wat betekent dit voor de
verhouding tussen de staatssecretaris en de raad van commissarissen? Zit in
de raad van commissarissen trouwens ook een vertegenwoordiger van het ministerie
van Financiën? Verder wil ook de heer Rijpstra weten hoe thans gedacht
wordt over de vorming van enig eigen vermogen door de Staatsloterij. Tevens
is hij van mening dat Holland Casino best aangespoord mag worden om de Reclamecode
casinospelen en kansspelautomaten aan te vullen met bepalingen over de frequentie
en/of de omvang van reclame-uitingen.Aan de proef met interactieve kansspelen op internet zou niet alleen door
Holland Casino deelgenomen moeten worden, maar ook door de Staatsloterij,
de VAN en eventueel de Postcodeloterij. De heer Rijpstra wijst erop dat in
het verleden terzake verwachtingen zijn gewekt bij de VAN. Het is overigens
de vraag of het woord «proef» wel goed gekozen is, want ondernemingen
die dergelijke spelen willen aanbieden, weten exact hoe een en ander werkt
en op een verantwoorde wijze vormgegeven kan worden. Desgevraagd merkt de
Rijpstra nog op dat de Nederlandse consumenten zo vertrouwd zijn met de Nederlandse
aanbieders dat zij daar ook op internet voor zullen kiezen. De potentiële
deelnemers aan de proef zal trouwens heel duidelijk gemaakt moeten worden
dat het beleid is gericht op het tegengaan van gokverslaving.Het college van toezicht moet omgevormd worden tot een onafhankelijke
autoriteit die toezicht houdt op het volledige kansspelbeleid. Als dat is
gebeurd, kan het college de aanbieders op de kansspelmarkt op een juiste manier
benaderen en controleren en kan het, zo nodig, ook ingrijpen. Tot slot vraagt
de heer Rijpstra of er mogelijkheden zijn om de gokverslaving op de Nederlandse
Antillen en Aruba in te tomen en het criminele circuit daaromheen aan te pakken.De heer Rouvoet (ChristenUnie) meent dat het
kansspelbeleid niet alleen op papier, maar ook in de praktijk restrictief
moet zijn. Holland Casino en de loterijen zijn nu in praktijk bezig met vergroting
van het marktaandeel en maximalisatie van de omzet door werving, sponsoring,
reclame et cetera. Als dat niet aan banden wordt gelegd en de gokverslaving
niet beter wordt tegengegaan, zal de nationale of Europese rechter vroeg of
laat ingrijpen. In dit verband is het goed dat Holland Casino heeft besloten
om te stoppen met sponsoring van de eredivisie, maar gezien de uitspraak van
de rechtbank Arnhem van 2 juni in de zaak tussen De Lotto en Ladbrokes
is dit besluit toch te laat genomen. Dit vonnis vormt een bom onder het Nederlandse
gokbeleid. Het is weliswaar een tussenvonnis, maar de argumenten van Ladbrokes
om het verbod op het aanbieden in Nederland van kansspelen via
internet in strijd met het Europees verdrag te verklaren, hebben de rechtbank
vooralsnog overtuigd. De rechtbank heeft, verwijzend naar het Gambelli-arrest,
gesteld dat de bepaling dat de goklust verminderd moet worden, zo uitgelegd
moet worden dat de gelegenheden om te spelen, ten gevolge van het restrictieve
beleid relevant minder zijn dan zonder het restrictieve beleid het geval zou
zijn. Uit de jaarverslagen van De Lotto en Holland Casino valt volgens de
rechtbank echter niet op te maken dat deze kansspelaanbieders zich daar iets
aan gelegen laten liggen. Voorts heeft de rechtbank gesteld dat het overheidsbeleid
terzake onduidelijk is en vooral gericht lijkt op fondsenwerving. Een restrictief
overheidsbeleid zou juist met zich moeten brengen dat er op matige wijze reclame
wordt gemaakt voor kansspelen. De minister zal dan ook met goede argumenten
moeten komen om de rechtbank er vóór 15 september van te
overtuigen dat het Nederlandse kansspelbeleid wel restrictief is en dat buitenlandse
aanbieders dus geweerd mogen worden.De heer Rouvoet vindt het verbazend en verontrustend dat de minister thans
wel bereid is om het verzoek van Holland Casino om het aantal vestigingen
te mogen uitbreiden, te overwegen. Is hij thans niet meer bevreesd dat de
gokverslaving hierdoor zal toenemen? Overigens is het de vraag of het onderzoek
naar gokverslaving inmiddels van start is gegaan. Verder vraagt de heer Rouvoet
opnieuw om inzicht in de opzet van dat onderzoek. Tot slot spreekt hij er
zijn teleurstelling over uit dat er op het punt van de inbelspelletjes nog
geen actie is ondernomen.De heer De Wit (SP) is verheugd dat de minister
nu ook van mening is dat inbelspelletjes als kansspelen gezien moeten worden,
maar wil wel weten of er al stappen zijn gezet om inhoud te geven aan het
«nee, tenzij»-beleid. Het aantal inbelspelletjes c.q. promotionele
kansspelen neemt namelijk steeds verder toe. In het kansspelbeleid staan de
kaderrichtlijn diensten en de recente uitspraak van de rechtbank Arnhem centraal.
Hopelijk slaagt de minister erin om de rechtbank uit te leggen dat het beleid
wel restrictief is, want anders zal Nederland overspoeld worden door kansspelaanbieders.
Waarom wil de minister nu trouwens wel een uitbreiding van het aantal vestigingen
van Holland Casino toestaan, terwijl nog niet duidelijk is in welke mate de
gokverslaving hierdoor kan toenemen? Het lijkt erop dat de minister de speelhallen
de wind uit de zeilen probeert te nemen door meer casino's toe te staan, maar
dat is geen goede manier om gokverslaving tegen te gaan. Als in speelhallen
inderdaad minder wordt gedaan aan verslavingszorg, zou het beleid terzake
niet meer aan de gemeenten overgelaten moeten worden. Het rijk zou een beleid
kunnen overwegen, zoals dat geldt ten aanzien van de gokautomaten in de droge
en natte horeca.De minister wil nog steeds een proef houden met interactieve kansspelen
op internet, mits daarbij aandacht is voor het tegengaan van gokverslaving.
Aangezien er alleen maar drempels kunnen worden opgeworpen voor Nederlandse
aanbieders, vreest de heer De Wit dat de vele spelletjes van buitenlandse
aanbieders die niet goed geweerd kunnen worden van internet, juist bezocht
zullen blijven worden. Is het wellicht mogelijk om via de providers in te
grijpen?Het is een goede zaak dat het debat over het beperken of verbieden van
de sponsoring- en reclameactiviteiten van Holland Casino ertoe heeft geleid
dat Holland Casino gaat stoppen met het sponsoren van de eredivisie. Te veel
reclame voor gokspelletjes is ook in strijd met het restrictieve beleid. De
minister gaat Holland Casino nu verzoeken om de Reclamecode aan te vullen.
Verder zal hij de speelhallen vragen om ook een dergelijke code op te stellen.
Wat moet evenwel de essentie van zo'n code zijn?Het zal de duidelijkheid ten goede komen, als het beleid ten aanzien van
de Staatsloterij wordt overgedragen aan het ministerie van Justitie. Wat moet echter worden verstaan onder de mededeling van de staatssecretaris
dat hij de SENS weliswaar niet wil behandelen als staatsdeelneming, maar dat
hij daar met het oog op het beleid, het toezicht en de uitvoering wel nader
naar wil kijken? Overigens geeft de heer De Wit er de voorkeur aan dat het
toezicht op Holland Casino door het ministerie van Justitie uitgevoerd wordt.
Verder constateert hij dat de verslavingszorg bij Holland Casino in het gedrang
komt door de commerciële opstelling van het bedrijf. De vermindering
van het aantal personeelsleden dat aan de speeltafels toezicht houdt, zou
opgevangen moeten worden door cameratoezicht, maar er zitten volgens de heer
De Wit te weinig mensen achter de monitors.De heer Vendrik (GroenLinks) meent dat er,
uiteraard omkleed met regels, door een onafhankelijk orgaan toezicht uitgeoefend
moet worden op het kansspelbeleid. Daartoe zouden de taak en functie van het
college van toezicht op de kansspelen versterkt kunnen worden. Hij vraagt
op dit punt een toezegging van de minister. Het is wel een goede zaak dat
er een einde komt aan de sponsoring van de eredivisie door Holland Casino
en dat de minister zich nu ook achter dat besluit schaart. Holland Casino
gaat nu in overleg met de andere kansspelvergunninghouders een evenwichtig,
kwantitatief wervings- en reclamebeleid tot stand brengen. Het is echter de
vraag of de minister in dezen niet ook verantwoordelijkheid dient te nemen,
mede met het oog op de positie van de toekomstige toezichthouder. Als de Wet
op de kansspelen gewijzigd wordt, zou op het punt van de vergunningverlening
een verwijzing naar de bepalingen rond reclame en sponsoring opgenomen kunnen
worden.De heer Vendrik sluit zich aan bij de opmerkingen van de heer De Vries
over de SENS. Verder vraag hij de staatssecretaris, nader in te gaan op de
politieke verantwoordelijkheid indertijd voor de SENS. Wanneer kan de Kamer
trouwens een reactie van de minister verwachten op het Togo-onderzoek? Er
is namelijk wel degelijk iets aan de hand. Voorts meent de heer Vendrik dat
Nederland wel degelijk een inbreng moet leveren bij de ontwikkeling van de
kaderrichtlijn diensten. Voorkomen moet namelijk worden dat er in de toekomst
opnieuw problemen ontstaan door artikel 49 van het EG-verdrag. Regulering
van het aanbod van interactieve kansspelen via internet is wel een zaak die
in Europees verband aangepakt zou moeten worden.Op zichzelf heeft de heer Vendrik geen bezwaar tegen vier nieuwe vestigingen
van Holland Casino buiten de Randstad en een extra vestiging in Amsterdam
en Rotterdam. Gokken is nu eenmaal een «fact of life». Er moet
echter wel sprake zijn van een beleid om kansspelverslaving tegen te gaan.
Ook moet het besluit tot uitbreiding juridisch getoetst worden om te voorkomen
dat een rechter het Nederlandse kansspelbeleid in de toekomst ongegrond verklaart.
Als uit het onderzoek naar gokverslaving zou blijken dat gokverslaving kan
toenemen door uitbreiding van het aantal vestigingen van Holland Casino, dan
moet daar uiteraard niet toe worden overgegaan. Vooralsnog gaat de heer Vendrik
ervan uit dat door de uitbreiding het illegale aanbod van kansspelen kan worden
tegengegaan. Overigens meent hij dat kansspelverslaving eerder in de hand
gewerkt wordt door sponsoring- en reclameactiviteiten dan door uitbreiding
van het aantal casino's. Wat zullen trouwens de bedrijfseconomische gevolgen
zijn van een extra vestiging in Amsterdam en Rotterdam? Ook is het de vraag
hoe de minister oordeelt over de commotie die is ontstaan over de vermindering
van het toezicht aan de speeltafels. Dat toezicht is niet alleen van belang
voor het tegengaan van kansspelverslaving, maar ook voor de veiligheid en
het bestrijden van fraude.De rechtbank in Arnhem heeft met de uitspraak van 2 juni het vloerkleed
onder het Nederlandse kansspelbeleid weggetrokken. De daarbij gehanteerde
argumenten zijn al eerder aangevoerd in de Kamer en zijn ook genoemd in de
brief van de ondernemingsraad van Holland Casino. Het is nog een
geluk bij een ongeluk dat de minister de kans heeft gekregen om het beleid
vóór 15 september nader toe te lichten. De rechtbank kan
wellicht overtuigd worden door een aanscherping van het beleid op het punt
van het tegengaan van gokverslaving en door te erkennen dat de Wet op de kansspelen
de afgelopen jaren niet goed uitgevoerd is. Dat valt niet alleen de vergunninghouders
te verwijten, maar ook de toezichthouders, in casu de ministeries van Financiën
en van Justitie en tot voor kort ook het ministerie van Economische Zaken.Antwoord van de regeringDe staatssecretaris van Financiën heeft
op 28 augustus 2003 met de raad van commissarissen van de SENS gesproken
over de sterke stijging van de marketingkosten in de jaren 2000–2003.
Gesteld zou kunnen worden dat de marketingkosten niet terugvertaald zijn in
een navenante stijging van de omzet, maar de verhouding die bij de Staatsloterij
thans bestaat tussen de marketingkosten en de omzet, is niet uitzonderlijk
in de kansspelbranche. Het feit dat de Staatsloterij geen goededoelenloterij
is en haar resultaat naar de staatskas vloeit, maakt haar marketingpositie
lastiger dan die van de goededoelenloterijen wier resultaat ten goede komt
van goededoelenorganisaties. De staatssecretaris meent desondanks dat de marketingkosten
in de toekomst beter beheerst moeten worden.Naar aanleiding van de vergunningaanvraag voor het sms-spel Sevens hebben
de staatssecretaris en de minister van Justitie geoordeeld dat dit spel te
veel risico's voor gokverslaving in zich bergt, te veel gericht is op jongeren
en ook niet past in het concept van de Staatsloterij. Aangezien er al 18 mln
was geïnvesteerd in de ontwikkeling van dit spel, heeft de Staatsloterij
een en ander aanhangig gemaakt bij de rechter. Daarbij draait het om de vraag
of in het verleden van overheidswege de suggestie is gewekt dat dit spel wel
toegestaan zou worden of dat men gewoon de vergunningprocedure had moeten
afwachten. Daarnaast heeft de leverancier van de software een procedure aangespannen
tegen de SENS wegens het niet doorgaan van het spel. Zolang er in deze zaken
nog geen uitspraak is gedaan, kan de staatssecretaris alleen maar zeggen dat
er pas duidelijkheid over een vergunningaanvraag is op het moment dat daarover
een besluit genomen is.Uit de opeenvolgende jaarrekeningen van de Staatsloterij vanaf 2000
had opgemaakt kunnen worden dat er bij de marketingkosten sprake was van een
stijgende trend. De staatssecretaris erkent dat daar eerder vraagtekens bij
had moeten worden geplaatst. De raad van commissarissen had daarop eerder
moeten reageren, omdat de marketingkosten in relatie tot de omzet niet konden
worden aangemerkt als rationele investeringen. Ook had de raad van commissarissen
beter moeten inspelen op de gang van zaken rond het sms-spel Sevens. De commissarissen
hebben uiteraard de plicht om zelf informatie te vergaren, maar de directie
van de SENS had ook onverbloemd volledig inzicht moeten geven in de gang van
zaken. Medio 2003 is er een audit committee ingesteld om de financiële
situatie beter in kaart te brengen, opdat een en ander stelselmatig gevolgd
kan worden. De raad van commissarissen heeft zich voorts buitengewoon ingezet
om ook het management weer op de rails te krijgen. Er is afscheid genomen
van de commercieel directeur, er wordt afscheid genomen van de statutair directeur
en er is voortvarend een interim-directeur aangetrokken. De raad van commissarissen
stelt zich nu ook proactiever op en onderhoudt intensief contact met de staatssecretaris.Sinds 13 november 2003 is de algemeen directeur van de SENS teruggetreden
in het belang van de Staatsloterij. Thans wordt door de raad van commissarissen
verder onderhandeld over zijn feitelijke vertrek. Daarom kan de staatssecretaris
hier nu niet meer over zeggen dan dat er sprake is van een dringende reden
voor ontslag. Hij neemt kennis van de kritiek van de Kamer op
het feit dat het ontslag nog niet is geëffectueerd. De gehele gang van
zaken geeft wel aanleiding om het toezicht door het ministerie op de Staatsloterij
aan te scherpen. Na de verzelfstandiging van de Staatsloterij verliepen de
contacten tussen het ministerie en de SENS nogal informeel, omdat het management
van de SENS bestond uit mensen die, voordat de Staatsloterij in een stichting
werd ondergebracht, op het ministerie in de directie voor de Staatsloterij
zaten. De statuten moeten in dat licht worden gezien. In de tussentijd is
de loterijwereld commerciëler geworden en wordt er behoorlijk hard geconcurreerd.
Dat maakt een verzakelijking van de beheersrelatie nodig.Bij de inrichting van de beheersrelatie tussen de staat en de SENS moet
zoveel mogelijk aangesloten worden bij de richtlijnen van de commissie-Tabaksblat
en de gebruikelijke bevoegdheidsverdeling ten aanzien van staatsdeelnemingen.
Inmiddels is met de raad van commissarissen overeenstemming bereikt over het
vaststellen van de jaarrekening, het goedkeuren van belangrijke bestuursbesluiten,
het geven van een aanwijzing door de minister of de staatssecretaris van Financiën
ten aanzien van algemene lijnen van beleid en het benoemen van een externe
accountant. Het verbaast de staatssecretaris overigens dat de Kamer op de
hoogte is van de discussie over het goedkeuringsrecht op de begroting, want
hij heeft dat de Kamer zelf niet gemeld. Hij wil de discussie hierover met
de raad van commissarissen kunnen voeren zonder inmenging van buitenaf. Zodra
hierover overeenstemming is bereikt, zal de Kamer daarvan bericht worden en
kan hier nader over gesproken worden. Hetzelfde geldt voor de discussie over
de wens van de SENS om enig eigen vermogen te kunnen vormen.Het toezicht op de bedrijfsvoering van de Staatsloterij en Holland Casino
komt in handen van het ministerie van Financiën. Er is evenwel een relatie
tussen het bedrijfseconomische toezicht en het toezicht op het kansspelbeleid,
waarvoor het primaat bij de minister van Justitie ligt. De staatssecretaris
meent dat het kansspelbeleid leidend is en sluit zich aan bij de beleidslijnen
die de minister van Justitie heeft geschetst voor de uitbreiding van het aantal
casino's, en zijn houding ten opzichte van het personeelsbeleid van Holland
Casino. Desgevraagd merkt hij nog op dat het bedrijfseconomisch toezicht en
het toezicht op het kansspelbeleid wel los van elkaar uitgeoefend kunnen worden.
De rol van aandeelhouder/beheerder is een andere dan die van vergunningverlener/toezichthouder.De sector heeft aangekondigd, enige stroomlijning te willen aanbrengen
in de afdracht van de verschillende loterijen aan de diverse goede doelen.
Wat deze herverkaveling voor effect zal hebben op het marktaandeel van loterijen,
valt nog niet te bezien. Het ministerie van Financiën is bereid om te
assisteren bij het doorrekenen van een en ander, maar er zal geen extra geld
beschikbaar worden gesteld. Over het idee om de afdracht van De Lotto exclusief
voor de sport te bestemmen, moet de Kamer primair met de staatssecretaris
van VWS spreken. De staatssecretaris kan wel melden dat het ministerie van
VWS de heer Leblanc heeft aangetrokken om een en ander in goede banen te leiden.De minister van Justitie meldt dat de heer
Leblanc door het ministerie van VWS is aangetrokken om het proces van de herverkaveling
van de loterijen te begeleiden. Half juni wordt met partijen gesproken over
een aantal conceptvoorstellen. De overheid zal terzake pas een standpunt innemen,
als partijen zelf een aantal ideeën hebben geformuleerd. De minister
wil ook geen indicatie geven van enige bereidheid van de overheid om de afwikkeling
van dit proces op een bepaalde manier te steunen. De staatssecretaris van
VWS is hier overigens wel indirect bij betrokken, omdat het hierbij gaat om
de sportwereld. Verder meldt de minister nog dat de commissie-Schuyt haar
advies op 18 juni zal aanbieden.De voorlopige uitspraak van de rechtbank Arnhem op 2 juni heeft potentieel
consequenties voor het Nederlandse kansspelbeleid. Het beleid, zoals dat de afgelopen jaren ontwikkeld is, stond sterk in het kader van
het MDW-project kansspelen. Op 31 maart 2003 is de Kamer bij brief gemeld
dat dit beleid losgelaten moest worden. Het Europese Hof van Justitie heeft
immers bepaald dat lidstaten ten behoeve van het kansspelbeleid een beroep
kunnen doen op de beperking van het dienstenverkeer, maar dat dan wel overtuigend
beargumenteerd moet worden dat dit beleid in het teken staat van de openbare
orde en de volksgezondheid. Als het Nederlandse kansspelbeleid niet restrictiever
uitgevoerd wordt, zijn er weinig argumenten om voorwaarden te stellen aan
de toelating van buitenlandse kansspelaanbieders. De terzake aangekondigde
beleidsmaatregelen kunnen echter niet in één klap ingevoerd
worden, omdat er in uitstaande vergunningen wijzigingen aangebracht moeten
worden. De vergunningvoorwaarden zullen op een aantal punten gelijkgetrokken
moeten worden en op een aantal andere punten is er wetswijziging nodig. De
inzet is erop gericht om het beleid en de praktijk meer in overeenstemming
te brengen. De rechtbank Arnhem heeft geoordeeld dat dit tot dusverre onvoldoende
gebeurd is, maar heeft de minister de mogelijkheid geboden om hem van het
tegendeel te overtuigen. De minister wil dat graag doen. Om die reden wil
hij hier nu echter niet verder op ingaan.Het kansspelbeleid beoogt aan de ene kant een aantrekkelijk alternatief
te bieden voor illegale kansspelen en moet aan de andere kant waarborgen bieden
tegen kansspelverslaving. Daarom is vrije vestiging van casino's niet toegestaan.
Bij de beoordeling van het verzoek van Holland Casino om het aantal vestigingen
te mogen uitbreiden, moet evenwel betrokken worden dat bij een negatieve beslissing
de kans op illegaal aanbod toeneemt. Die ambivalentie zal het Nederlandse
kansspelbeleid blijven kenmerken. In de antwoorden op vragen van de heer De
Wit over het Gambelli-arrest is al aangegeven wat de lijn van Nederland is.
Nederland neemt die lijn ook in ten aanzien van de kaderrichtlijn diensten.
Over de gevolgen van die richtlijn voor het Nederlandse kansspelbeleid kan
nog geen uitsluitsel gegeven worden, omdat hierover nog bij gekwalificeerde
meerderheid moet worden besloten in de Raad. Artikel 49 EG-verdrag bepaalt
weliswaar dat lidstaten geen belemmeringen voor het dienstenverkeer mogen
opwerpen, maar heeft geen effect op algemene eisen die gesteld worden om recht
te doen aan dwingende eisen van algemeen belang, zoals in het kansspelbeleid.
Voor het beleid dat geldt voor Holland Casino en loterijen, wordt daarnaast
een beroep gedaan op de vrijwaringsclausule om
in het belang van de volksgezondheid en de openbare orde een verdere restrictie
aan te brengen.De minister kan niet meer terugkomen op de toestemming die in 1999 aan
Holland Casino is gegeven om met derden een samenwerkingsverband aan te gaan
dat meedingt naar de licentie voor een in Brussel te vestigen casino. Er is
nog geen beslissing genomen over die licentie. Het is niet uitgesloten dat,
wanneer die licentie wordt toegekend aan het samenwerkingsverband met Holland
Casino, er op dat moment nieuwe partijen toetreden. Dat moet dan gemeld worden
aan de minister van Justitie, waarna hij opnieuw kan beslissen over de samenwerkings-
en deelnemingsstructuur. Hij wil daar nu niet verder op vooruitlopen. Een
en ander staat echter wel mede in het teken van de rechtvaardiging van het
kansspelbeleid in het licht van de eisen die het Europese recht daaraan stelt.
Overigens verwacht de minister niet dat van het besluit in 1999 precedentwerking
zal uitgaan. Ook stelt hij dat de verkoop van bepaalde concepten door Holland
Casino aan buitenlandse ondernemingen niet onder het beleid zal vallen.Momenteel kent Nederland een gesloten vergunningensysteem voor kansspelen.
De kaderrichtlijn diensten kan evenwel tot gevolg hebben dat in het buitenland
gevestigde ondernemingen straks ook in Nederland loten mogen verkopen. De
Nederlandse afdrachtpercentages zullen echter mogelijk niet aan de buitenlandse
aanbieders opgelegd kunnen worden. Vermoedelijk zullen er wel algemene eisen
gesteld kunnen worden uit een oogpunt van de betrouwbaarheid
van het geheel. Verder moet jurisprudentie uitwijzen of als eis gesteld mag
worden dat er alleen loten verkocht mogen worden, als een deel van de opbrengst
ten goede komt aan bepaalde doelen. De vraag of het gesloten vergunningensysteem
omgevormd kan worden in algemene regels, kan nu dus nog niet beantwoord worden.De uitbreiding van het aantal vestigingen van Holland Casino is aan de
orde gesteld, omdat de Kamer indertijd zelf heeft aangegeven dat eerst met
de Kamer gesproken moet worden voordat daar toestemming voor wordt gegeven.
Een meerderheid lijkt geen principiële bezwaren meer te hebben tegen
die uitbreiding. In tegenstelling tot datgene wat eerder aangekondigd is,
zal voor de beslissing over de uitbreiding niet gewacht worden op de uitkomsten
van het onderzoek naar gokverslaving. Inmiddels is de opzet van het onderzoek
veranderd, in die zin dat het een eenmalig onderzoek wordt. Bovendien zal
het onderzoek pas deze maand worden gegund, hetgeen impliceert dat de resultaten
pas over negen maanden beschikbaar zijn. Overigens zullen, als er nu besloten
wordt tot uitbreiding van Holland Casino, de nieuwe vestigingen pas over twee
jaar geopend kunnen worden.In het licht van het tegengaan van illegale gokspelen en uitbreiding van
het aantal speelhallen, was de minister voornemens te overwegen, Holland Casino
thans een uitbreiding met twee vestigingen toe te staan. Gezien het tussenvonnis
van de rechtbank Arnhem, zal een en ander echter nader bezien moeten worden.
Overigens zal de rechtbank de uitspraak over het Nederlandse kansspelbeleid
niet zozeer baseren op een mogelijke uitbreiding van het aantal vestigingen
van Holland Casino, maar meer op de mate waarin gokverslaving wordt tegengegaan
en reclame wordt gemaakt. Als de bestaande casino's te rechtvaardigen vallen,
valt op een goed moment ook een zekere uitbreiding te rechtvaardigen. Desgevraagd
merkt de minister nog op dat het onderzoek naar gokverslaving kan dienen als
nulmeting tegen de achtergrond waarvan na de eventuele uitbreiding van het
aantal casino's de ontwikkeling van de gokverslaving gemonitord kan worden.
Ook stelt hij dat Holland Casino volgens hem niet moet worden toegestaan om
een tweede vestiging te openen in Amsterdam en Rotterdam.Toen het beleid ten aanzien van de speelautomaten geïntroduceerd
werd, was de vraag of het aantal speelautomatenhallen dat een gemeente kan
toestaan, niet beperkt moest worden. Vanwege de houding die de Kamer op dat
punt innam, is daar toen van afgezien. De Kamer lijkt nu evenwel van mening
te zijn dat overwogen zou moeten worden om toch beperkingen aan te brengen
voor de ontwikkelingen op dat punt. Om een en ander te realiseren, moet de
Wet op de kansspelen gewijzigd worden. Bij die gelegenheid zal trouwens ook
nader ingegaan worden op het toezicht op semi-casino's.Er is nog geen reactie geformuleerd op het Togo-onderzoek. Het rapport
terzake lag eerst bij het OM en nu is het wachten op de aanbevelingen van
het OM. Het OM heeft evenwel toegezegd dat het op een zodanig tijdstip zal
reageren dat de Kamer voor eind juli gerapporteerd kan worden over de uitkomsten
van het onderzoek, de aanbevelingen van het OM en het standpunt hierover van
het kabinet. Overigens is na een gesprek met de minister van Economische Zaken,
die hier toen nog verantwoordelijk voor was, een discussie op gang gekomen
over het personeelsbeleid van Holland Casino en meer in het bijzonder het
terugbrengen van het aantal mensen dat toezicht houdt in de casino's. Momenteel
is er een vorm van mediation gaande tussen bestuur en ondernemingsraad van
Holland Casino over onder andere de vraag naar een juiste verhouding in de
zaal en achter de schermen. De uitkomst daarvan is nog niet bekend.Op verzoek van het ministerie van Justitie wil Holland Casino proberen
om in overleg met andere vergunninghouders te komen tot een evenwichtig, kwantitatief
reclamebeleid. Het is de bedoeling om in het kader van het platform
van kansspelaanbieders tot een reclamecode te komen. Hierbij zal hopelijk
ook rekening gehouden worden met de wensen van het ministerie van Justitie
op dit punt, want uiteindelijk kan die reclamecode namelijk een onderdeel
van het vergunningenbeleid worden.Wanneer er een nieuw ZBO gecreëerd zou
worden, belast met het uitvoeren van het kansspelbeleid, de vergunningverlening
en het toezicht daarop, is er geen sprake meer van onafhankelijk toezicht.
Dat vooronderstelt namelijk dat het kansspelbeleid geheel in wettelijke regels
wordt geformuleerd en voor het overige wordt overgelaten aan een instantie
die daarbinnen de kansspelmarkt reguleert. De minister is daar geen voorstander
van. Het vergunningenbeleid moet onder de minister vallen en, waar het om
speelautomaten gaat, onder de gemeenten. Iets anders is de vraag of er een
onafhankelijk toezicht moet zijn op het functioneren van de vergunninghouders.
Gegarandeerd moet worden dat een extern orgaan onafhankelijk advies kan geven
over het beleid. Onafhankelijk toezicht is evenwel per definitie toezicht
op basis van regels en niet van beleid. Het is de vraag of het beleid geheel
verwoord kan worden in regels. Verder zullen de bewindslieden in het algemeen
aangesproken worden op het toezicht op de Staatsloterij en Holland Casino.
Bij de formulering van voorstellen voor wetswijziging op het punt van het
toezicht zal de minister evenwel de standpunten terzake van de Kamer meewegen.
Desgevraagd zegt hij nog toe, voorzover relevant, hierbij ook de Europese
context voor toezichthoudende organen te betrekken.De proef met interactieve kansspelen is ingegeven door de vraag of er,
onder voorwaarden, een betrouwbaar alternatief aangeboden kan worden voor
illegale gokspelletjes op internet. Mede in het licht van het Europese recht
is gekozen voor een proef met één deelnemer. In zo'n proef kunnen
trouwens wel verschillende spelletjes van die ene aanbieder uitgeprobeerd
worden. Als er een proef gedaan wordt met twee of meer aanbieders die langs
verschillende lijnen werken, dan moet volgens het Europees recht vervolgens
de hele internetmarkt opengesteld worden. Bij een proef met één
aanbieder kan bekeken worden of er uiteindelijk toe besloten moet worden om
maar één aanbieder toe te laten of dat er een soort certificaat
van betrouwbaarheid afgegeven kan worden. De minister heeft echter niet de
illusie dat hiermee het illegale aanbod van interactieve kansspelen op internet
of het spelen ervan kan worden tegengegaan. De proef moet overigens op zo
kort mogelijke termijn georganiseerd worden. De minister is bereid om daarbij
ideeën van anderen over de opzet te betrekken. Desgevraagd zegt hij ook
nog dat hij juristen zal vragen wat de implicaties zijn van een proef met
meer aanbieders. De Kamer zal hier nader over geïnformeerd worden.Momenteel wordt er onder leiding van het ministerie van Justitie door
een werkgroep met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, de media en kansspelaanbieders
een gedragscode voor de promotionele kansspelen uitgewerkt. Er is echter een
EG-richtlijn die mogelijk vergaande consequenties heeft op dit punt, hetgeen
weer gevolgen heeft voor de onderhandelingen in Brussel over het kansspelbeleid.
Desalniettemin hoopt de minister dat de gedragscode snel uitgewerkt kan zijn.
Tot slot merkt de minister op dat het waarschijnlijk eerder mogelijk zal zijn
om het kansspelbeleid tot koninkrijksaangelegenheid te maken dan de rechtshandhaving,
maar dat hij toch prioriteit geeft aan het laatste.De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,De Pater-van der MeerDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,HofstraAdjunct-griffier van de vaste commissie voor Justitie,Van BemmelXNoot1Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), Klaas de Vries (PvdA), Van Heemst (PvdA), Vos
(GroenLinks), Rouvoet (ChristenUnie), Adelmund (PvdA), De Wit (SP), Albayrak
(PvdA), Luchtenveld (VVD), Wilders (VVD), Weekers (VVD), De Pater-van der
Meer (CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Verbeet (PvdA), ondervoorzitter,
Kant (SP), Wolfsen (PvdA), Azough (GroenLinks), Jan de Vries (CDA), Van Haersma
Buma (CDA), Eerdmans (LPF), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Van Fessem (CDA), Straub
(PvdA), Nawijn (LPF), Griffith (VVD), Van der Laan (D66), Visser (VVD) en
Lazrak (Groep Lazrak).Plv. leden: Van Hijum (CDA), Dijsselbloem (PvdA), Timmer (PvdA), Halsema
(GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Kalsbeek (PvdA), Van Velzen (SP), Tjon-A-Ten
(PvdA), Van Baalen (VVD), Blok (VVD), Hirsi Ali (VVD), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Jager (CDA), Van Heteren (PvdA), Vergeer (SP), Arib (PvdA), Karimi
(GroenLinks), Buijs (CDA), Sterk (CDA), Varela (LPF), Joldersma (CDA), Ormel
(CDA), Van Dijken (PvdA), Van As (LPF), Örgü (VVD), Lambrechts (D66)
en Rijpstra (VVD).XNoot2Samenstelling:Leden: Crone (PvdA), Hofstra (VVD), voorzitter, Schreijer-Pierik (CDA),
ondervoorzitter, Atsma (CDA), Timmermans (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Van
Egerschot (VVD), Ten Hoopen (CDA), Slob (ChristenUnie), Van den Brink (LPF),
Duyvendak (GroenLinks), Kortenhorst (CDA), Hessels (CDA), Gerkens (SP), Van
Velzen (SP), Varela (LPF), Algra (CDA), Van Fessem (CDA), Aptroot (VVD), Blom
(PvdA), Smeets (PvdA), Douma (PvdA), De Krom (VVD), Van der Laan (D66), Heemskerk
(PvdA), Van Dam (PvdA) en Dezentjé Hamming (VVD).Plv. leden: Tichelaar (PvdA), Örgü (VVD), De Nerée tot
Babberich (CDA), Van Hijum (CDA), Koenders (PvdA), Vos (GroenLinks), Weekers
(VVD), Jan de Vries (CDA), Van der Vlies (SGP), Hermans (LPF), Van Gent (GroenLinks),
Verburg (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), De Ruiter (SP), Van As (LPF), De
Haan (CDA), Van Dijk (CDA), Blok (VVD), Samsom (PvdA), Van Dijken (PvdA),
Van Heteren (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Giskes (D66), Tjon-A-Ten (PvdA),
Waalkens (PvdA) en Szabó (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29200-IXB-29.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl