LNV-Beleidsprogramma 1999-2002 "Kracht en Kwaliteit"; Programma
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26446, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

25-03-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26446 nr. 1

19-03-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKRACHT EN KWALITEIT InleidingSamen werken aan effectief beleidZorg voor uitvoeringHOOFDSTUK 1 VITAAL PLATTELAND 1.1. Inleidend1.2. God terug in Jorwerd?1.3. Nota Vitaal Platteland1.4. Een nieuwe regionale benadering1.5. Opgaven voor de nota Vitaal PlattelandVernieuwing regionale economieVersterking van de leefbaarheidSamenhangende benadering stad en landNieuwe ontwikkelaars en beheerders groene ruimteVersterken identiteit van het landschapRecreatie voor stad èn landIntegrale aanpak bij infrastructuurprojectenDuurzaam waterbeheer1.6. Nieuwe instrumenten voor het plattelandsbeleid Bestuursakkoord nieuw stijlGebiedscontractenStimuleringskaderReconstructie1.7. Tussen Brussel en Borculo1.8. Rolverdeling in het plattelandHOOFDSTUK 2 OM EEN GEZONDE LAND- EN TUINBOUW 2.1. Inleidend2.2. Strategieën voor de toekomst2.3. Stimulansen voor modern agro-ondernemerschapBelastingstelsel 21e eeuwStimuleringskaderBiologische LandbouwPachtAgrarisch Natuur- en landschapsbeheerOnderwijs en voorlichting2.4. De maatschappelijke randvoorwaardenGewasbeschermingNitraatrichtlijnBroeikasgassen en energieDiergezondheidDierenwelzijn2.5. Herstructurering sectorenFlankerend beleid herstructurering varkenshouderijHerstructurering pluimveehouderijGebiedsgerichte herstructurering glastuinbouw2.6. EmancipatiebeleidHOOFDSTUK 3 OM DE KWALITEIT VAN DE VOEDING 3.1. Inleidend3.2. Ketenkwaliteitszorg3.3. Voorzorg voedselveiligheid3.4. Biotechnologie3.5. TenslotteHOOFDSTUK 4 NATUUR VOOR MENSEN (EN MENSEN VOOR NATUUR) 4.1. Inleidend4.2. Nederland Groot(s)-Natuurlijk: meer inzet op grote(re)
natuurgebieden en robuuste verbindingen4.3. Nederland Stedelijk-Natuurlijk: meer inzet op natuur
voor en door mensen4.4. Nederland Nat-Natuurlijk: meer inzet op natte natuur4.5. Nederland Schoon-Natuurlijk: meer inzet op gebiedsgericht
beleid4.6. Nederland Goud-Natuurlijk: inzet op een verbrede
financieringsbasis natuurbeheer4.7. Een nieuw NatuurbeleidsplanHOOFDSTUK 5 KIEZEN VOOR KENNIS EN INNOVATIE 5.1. Inleidend5.2. Inrichting en aansturing5.3. Een verbrede en vernieuwde inhoud van het onderwijs5.4. Regionale kennisnetwerken5.5. Internationalisering in kennis5.6. Van ambities via kennis naar realisatieEen vitaal plattelandEen gezonde landbouwDe kwaliteit van de voedingNatuur voor mensen (en mensen voor natuur)HOOFDSTUK 6 INSPELEN OP INTERNATIONALISERING 6.1. Inleidend6.2. Internationalisering vraagt om nieuwe afspraken... op het gebied van duurzame landbouw,... op het gebied van natuur,... op het gebied van visserij,... en op het gebied van de handel.6.3. Internationale afspraken worden in Europees en nationaal
beleid vertaaldVisserij: hervorming van EU-beleid op stapelBlijvende aandacht voor Europese natuurEen afnemende bescherming van de landbouw is een feitToenemende ruimte voor het stellen van nationale prioriteitenMeer concurrentie noopt tot aanpassing van de sectorSamenwerken in de keten, een beter imago op de marktDe aanwezigheid van een sterke verwerkende sectorProfiteren van meer markttoegangEen grotere interne marktFinanciële aspecten Nota «Kracht en Kwaliteit».
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26446Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 124 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 446LNV-Beleidsprogramma 1999–2002nr. 1BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER
EN VISSERIJAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 19 maart 1999Hierbij bieden wij u het LNV-Beleidsprogramma «Kracht en Kwaliteit»
aan. Dit beleidsprogramma is de nadere uitwerking van de concept-beleidsagenda
die wij u op 30 september jongstleden toestuurden. Het beleidsprogramma geeft
voor het gehele LNV-beleidsterrein onze beleidsvoornemens voor deze kabinetsperiode
weer.Over deze voornemens is door ons met een breed maatschappelijk veld overleg
gevoerd.De Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,H. H. ApothekerDe Staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,G. H. Faber KRACHT EN KWALITEIT InleidingBegin oktober 1998 hebben wij de ambities van het Kabinet op het beleidsterrein
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij verwoord in de concept-Beleidsagenda
1998–2002.Hiermee wordt invulling gegeven aan het Regeerakkoord. Deze discussienotitie
is ter kennis name toegezonden aan de Tweede Kamer en bediscussieerd in ronde
tafelgesprekken en bilaterale gesprekken met maatschappelijke organisaties.
De prioritaire thema's van beleid voor de komende jaren bleken in deze gesprekken
breed gedragen. Tevens was er waardering voor de gekozen werkwijze. De laatste
maanden van 1998 zijn benut voor de verdere uitwerking van de concept-Beleidsagenda.In het voor u liggende definitieve Beleidsprogramma LNV, getiteld «Kracht
en Kwaliteit», worden de beleidsvoornemens voor deze kabinetsperiode
neergezet. Aan de LNV-paragraaf van het Regeerakkoord is invulling gegeven.
Ambities zijn zoveel mogelijk vertaald in concrete acties, instrumenten en
middelen gericht op een krachtig en kwalitatief hoogwaardig landelijk gebied.
Op onderdelen zal die uitwerking verder plaatsvinden in hier aangekondigde
beleidsnota's en regelgeving. Het is onze intentie om onze maatschappelijke
partners van begin af aan nauw bij deze nota's en regelgeving te betrekken.
In het onderstaande gaan wij nader in op de wijze waarop wij de komende jaren
te werk willen gaan. Samen werken aan effectief beleidIn de afgelopen jaren heeft op het beleidsterrein van LNV een nieuwe,
verhelderende afbakening plaatsgevonden van de verantwoordelijkheidsverdeling.
Een verdeling met het bedrijfsleven en met andere overheden. Voor een deel
zijn taken of bevoegdheden gedecentraliseerd, voor een deel zijn taken op
afstand gezet en voor een deel zijn taken helderder afgebakend. Dit proces,
dat soms niet zonder pijn of moeite verliep, zal worden afgerond.Daarmee komen we ook in een nieuwe fase waarin alle betrokkenen vanuit
hun eigen verantwoordelijkheid een volwaardige rol kunnen spelen in de tot
standkoming en de uitvoering van het beleid. Dat betekent dat wij nadrukkelijk
de kennis en inzicht van onze maatschappelijke partners in de verschillende
fasen van de beleidsvorming en uitvoering willen benutten.Waar mogelijk en zinvol willen we ook ruimte maken voor interactieve beleidsvorming.
Daarbij zullen we steeds tijdig helder maken wat de voor het Kabinet vaststaande
doelstellingen en wettelijke kaders zijn. Tegelijkertijd betekent het dat
we zoveel mogelijk zullen sturen op doelstellingen in plaats van instrumenten.
Deze vorm van beleidsontwikkeling kan met name in het ruimtelijke beleid bij
dragen aan de effectiviteit van het beleid. In het gebiedsgerichte plattelandsbeleid
zullen we er een voortvarende start mee maken.Het maatschappelijk overleg over ruimtelijke inrichting en investeringen
zal plaatsvinden in een Commissie Ruimtelijke Investeringen van de Sociaal-Economische
Raad. Vertegenwoordigers van het bedrijfsleven waaronder de agro-keten, en
organisaties op het gebied van natuur en milieu zijn hierin vertegenwoordigd.
Daarnaast is er op nationaal niveau behoefte aan een maatschappelijk overleg
over lange termijn strategieën van de Nederlandse agro-keten in internationaal
verband. Uit overleg met de agro-foodsector is de gedachte naar voren gekomen
om afspraken te maken over een gezamenlijke inzet voor de ontwikkeling van
strategische innovaties. Deze gedachte spreekt ons aan en wordt
op dit moment nader uit gewerkt. Zorg voor uitvoeringEen tweede accent dat wij de komende jaren willen plaatsen is bijzondere
aandacht voor de kwaliteit van de uitvoering. Er ligt veel beleid op de plank.
Veel van dat beleid wordt ook breed gedragen. Waar het nu op neer komt is
dat beleid ook met kracht uit te voeren. Het zit 'm niet altijd in nieuwe
beleidsontwikkeling, het goed aanpakken van bestaande voornemens is zeker
zo belangrijk. Dit streven is al tot uitdrukking gekomen in de invulling van
de ombuigingen op de LNV begroting. De uitvoerende diensten zijn zoveel mogelijk
gevrijwaard van de bezuinigingen.De uitvoering zal zoveel mogelijk worden afgestemd op de praktijk van
burgers en ondernemers, waarbij ook geappelleerd zal worden aan de eigen verantwoordelijkheid.
Er zijn de laatste jaren veel nieuwe, soms verassende, coalities in het landelijk
gebied. Initiatieven vanuit de samenleving die maatschappelijk gewenste doelen
dichterbij brengen zullen waar nodig worden ondersteund.Goede voorbeelden zijn hier de milieucoöperaties en natuurverenigingen.Bij de uitvoering van beleid streven wij tenslotte naar een sterkere betrokkenheid
van private partijen bij de realisering en de financiering.Wij zullen dus in de komende jaren volop gebruik maken van het brede netwerk
van partners van LNV. Door samenwerking, helderheid en het maken en geven
van ruimte zal LNV respect afdwingen bij andere overheden, bij bedrijven en
bij maatschappelijke organisaties. Oogmerk is steeds om de effectiviteit van
het beleid te vergroten ten behoeve van de kracht en kwaliteit van het landelijke
gebiedDe Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,H. H. ApothekerDe Staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,G. H. Faber HOOFDSTUK 1 VITAAL PLATTELAND 1.1. InleidendHet beeld van Nederland wordt sterk bepaald door de internationale ligging
van ons land in de delta van Noordwest Europa. De delta waar stromen, economische
en ecologische, bij elkaar komen. Vruchtbaar en kwetsbaar. Waar het groene,
landelijke gebied zeker zo karakteristiek is als de steden en dorpen.Het karakter van dat landelijke gebied, of platteland is in de nu bijna
achter ons liggende eeuw sterk veranderd. Tot eind jaren zestig nam het belang
van de landbouw, zowel in ruimtebeslag als in economische betekenis, sterk
toe.Dit was onder meer mogelijk door de ontginning van wat we nu natuurgebieden
noemen, en dankzij een explosieve technologische ontwikkeling. Een ontwikkeling
die, met name in de minder vruchtbare delen van ons land, een grote welvaartsgroei
heeft meegebracht. Maar ook deze revolutie heeft haar eigen kinderen verslonden:
de stijging van de productiviteit ging gepaard met een grote arbeidsuitstoot
en met een aantasting van de natuurlijke bronnen die juist voor de landbouw
zo cruciaal zijn.Ergens in de jaren zeventig lag het omslagpunt. Hoewel nog altijd ruim
60% van het landelijk gebied in gebruik is voor landbouwproductie, is het
platteland niet langer het exclusieve domein van de agrarische sector. Hoewel
Nederland haar positie als derde exporteur van landbouwproducten met glans
voortzet, neemt de economische afhankelijkheid van het platteland van het
agrarisch bedrijf en bijbehorende toeleveranciers of voedingsindustrie geleidelijk
af. Ook heeft de grote productiviteitsverbetering het mogelijk gemaakt ruimte
vrij te maken voor andere doelen dan de voedselvoorziening. Het beheer van
natuur, landschap en water is van essentieel belang. De kwaliteit van het
landelijk gebied als geheel, ook dat van het producerend areaal met zijn landschappelijke
kwaliteit, is voor ons dichtbevolkte land van steeds grotere betekenis.Ook in sociaal en cultureel opzicht verandert het platteland sterk. De
culturele «afstand» tussen de stad en het platteland is in de
na-oorlogse periode snel kleiner geworden. Mobiliteit en media droegen daar
aan bij.Oude sociale structuren zijn, zoals Geert Mak treffend beschreef in «Hoe
God verdween uit Jorwerd», in razend tempo verdwenen. Het platteland
is inmiddels de woon- en werkplek van 6 miljoen burgers. En bijna 16 miljoen
Nederlanders zoeken er regelmatig rust, ruimte en stilte op. Naast een aantrekkelijke
omgeving voor wonen, werken en recreëren worden groene kwaliteiten nu
ook een vestigingsfactor voor bedrijven. Het platteland is daarmee niet meer
los te zien van de steden. Voor een vitale stad mogen natuur en recreatie
niet ver weg liggen. En voor een vitaal platteland zijn stedelijke voorzieningen
vaak onmisbaar. De wederzijds afhankelijkheid neemt alleen maar toe. 1.2. God terug in Jorwerd?Als we een doorkijkje proberen te maken naar de eerste decennia van de
volgende eeuw, is het niet aannemelijk dat de ontwikkelingen in het Nederlandse
platteland zullen staken, laat staan keren.Zo is de landbouwsector op zoek naar een nieuw «contract»
met de samenleving. Een contract waarbij wederzijdse verwachtingen op elkaar
worden afgestemd. Verwachtingen ten aanzien van het hoe en wat van de landbouwproductie.
Zichtbaar is een tendens van verschillende bedrijfsstijlen, verschillend in
de wijze waarop aan maatschappelijke verwachtingen wordt voldaan. Voor met
name intensievere sectoren betekent dit de komende jaren ingrijpende
herstructureringen om de consumentenmarkten van de toekomst op maat te kunnen
blijven bedienen. Ook de liberalisatie van het Europese landbouwbeleid en
van de wereldhandel vraagt om herstructurering van de productie. Meer dan
in het verleden zal het gaan om processen waarbij de gehele agro-keten betrokken
is.De economische basis onder het platteland zal zich verder verbreden. Daarbij
komen andere functies dan de productiefunctie nadrukkelijker in beeld. Denk
aan de functie van het platteland als woon- en leefomgeving. Voor de sectoren
recreatie en toerisme liggen grote uitdagingen in het landelijke gebied. Er
zijn kansen voor nieuwe woonvormen, de nieuwe «landgoederen»,
waarmee ook de groene kwaliteiten van een gebied worden versterkt. Denk ook
aan de functie van het platteland voor het «beheer van de publieke voorraden».
Daarmee worden bedoeld ruimte en rust, maar ook heel concreet behoud van het
open karakter van cultuur-historisch waardevolle landschappen, biodiversiteit
in natuurgebieden, of een combinatie van landbouw en waterberging.Het maakt voor de verdere ontwikkeling van het platteland veel uit waar
een gebied gelegen is. Ligt het in een sterk verstedelijkte regio zoals het
economisch kerngebied in de Randstad? In het sterk verstedelijkt gebied is
het van groot belang dat het platteland een hoge omgevingskwaliteit houdt
als aantrekkelijk uitloopgebied voor de stad en als vestigingsfactor ter ondersteuning
van de economische dynamiek.Indien het platteland zich op grotere afstand van het stedelijk kerngebied
bevindt, is met name de versterking van het economisch draagvlak aan de orde
om de kwaliteit van het platteland in stand te houden, waardoor ook deze specifieke
kwaliteiten (rust, ruimte, groen) worden benut voor het aantrekken van nieuwe
economische activiteiten. Dit betekent dat ook het inrichtingsinstrumentarium
de ruimte moet bieden voor het maatwerk dat per regio nodig is om de specifieke
kwaliteiten en kenmerken te respecteren.Trends als toenemende individualisering, vergroting automobiliteit, stedelingen
die op het platteland gaan wonen, plattelandsbewoners die in steden werken,
vergrijzing en ontgroening hebben grote gevolgen voor sociale netwerken op
het platteland. Het oude sociale vangnet van de dorpsgemeenschap verdwijnt,
en daarvoor in de plaats komen veel lossere en wijdmaziger verbanden.De bijzondere kenmerken van het platteland vragen de komende jaren ook
bijzondere aandacht in het beleid. Denk daarbij bijvoorbeeld aan fysieke isolatie
van sommige groepen (geen auto, geen openbaar vervoer) en gebrek aan draagvlak
voor behoud van essentiële voorzieningen. Pregnant is de sociale problematiek
bij agrarische gezinnen vanwege onzekere toekomst en complexe bedrijfsvoering.
Andere voorbeelden zijn de zorg over veiligheid op het platteland, beschikbaarheid
van openbaar vervoer en bereikbaarheid van onderwijs en zorg.De druk op het platteland zal blijven toenemen door de verdere uitgroei
van de steden, infrastructuur (corridors) en dorpen. Ook hier is duidelijk
verschil tussen de sterk verstedelijkte gebieden en verder daarbuiten.Het landschap dreigt verder te vervlakken, economische productiemogelijkheden
èn biodiversiteit staan onder druk. Een voortvarende realisatie van
de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) is dan ook van essentieel belang, naast
toenemende aandacht voor de identiteit van het landschap en de daaraan verbonden
cultuurhistorische elementen. Water speelt een steeds belangrijkere rol bij de inrichtingsvraagstukken
van het landelijk gebied. Dit geldt voor het noodzakelijke waterbergend vermogen
in relatie tot de veiligheid en de kwaliteit van natuur en landschap. Maar
ook voor de landbouw is de beschikbaarheid van schoon en voldoende water letterlijk
een levensvoorwaarde. Samenvattend kan worden geconstateerd dat, hoewel het platteland zowel
economisch, sociaal-cultureel als ruimtelijk steeds sterker verweven is geraakt
met het stedelijke gebied, de specifieke kenmerken en ontwikkelingen beleidsmatig
om bijzondere aandacht vragen. Dit is nog eens onderstreept in het Regeerakkoord.
Het gaat dan ook om een kabinetsbrede verantwoordelijkheid. Bezien vanuit
de belangen van de maatschappelijke sectoren en functies waarvoor LNV beleidsverantwoordelijkheid
draagt, is een bijzondere aandacht van LNV voor de toekomst van ons platteland
gerechtvaardigd. 1.3. Nota Vitaal PlattelandOnder het vorige Kabinet is een start gemaakt met Plattelandsvernieuwing.
Dit beleidsthema is aangeslagen. Bewoners en gebruikers van het landelijk
gebied hebben veel initiatieven genomen en projecten gestart. Nieuwe partners
doen mee, de bestaande partners hebben nieuwe coalities gevormd. Ook de provincies
hebben het thema stevig opgepakt. Daarmee is de pilot-fase met succes doorlopen.
De opdracht is nu het plattelandsbeleid een volwassen plek te geven, centraal
in het beleid van het Ministerie van LNV. Daartoe is een verdieping en verbreding
van het plattelandsbeleid noodzakelijk, uitmondend in een nieuwe regionale
benadering met een versterkte rol van de partners in de gebieden en regio's.De opdracht die wij ons stellen is om gezamenlijk met onze bestuurlijke
en maatschappelijke partners, de vitaliteit van het platteland in al zijn
dimensies te versterken. Het gaat daarbij om economische, sociaal-culturele
en fysiek-ruimtelijke aspecten, te formuleren in een aantal kernopgaven.Voor de uitwerking van bovenstaande opdracht zal LNV rond de zomer van
dit jaar de nota Vitaal Platteland uitbrengen.Gezien de inhoud van dit Beleidsprogramma Kracht en Kwaliteit en gezien
de in voorbereiding zijnde 5e Nota Ruimtelijke Ordening, Nota Vitaal Platteland
en Nota Natuurbeleid vraagt bij de realisering hiervan de nadere afstemming
bijzondere aandacht, omdat er nadrukkelijk een onderlinge inhoudelijke relatie
is. Daarbij gaat het met name om de optimale verkaveling tussen de verschillende
nota's en de wettelijk verankerde zorg van de minister van ruimtelijke ordening,
ook ten aanzien van de ruimtelijke ordening in het landelijk gebied.De 5e Nota Ruimtelijke Ordening zal voor wat betreft de daarin opgenomen
ruimtelijke keuzes ook voor het landelijk gebied sturend zijn.De Nota's Vitaal Platteland en Natuurbeleid zullen vanuit een in ontwikkeling
zijnde integraal plattelandsbeleid bouwstenen leveren voor de 5e Nota, maar
tegelijkertijd ook uitvoeringsgericht en instrumenteel zijn.In het vervolg van dit hoofdstuk wordt, vooruitlopend op de nota Vitaal
Platteland, ingegaan op de wijze waarop en op de inhoud van het nieuwe plattelandsbeleid. 1.4. Een nieuwe regionale benaderingEr bestaat niet zoiets als «het vraagstuk van het landelijk gebied».
Per landsdeel blijkt sprake te zijn van vraagstukken die in sterke mate van
elkaar verschillen, en om verschillende beleidsaccenten vragen.Zeer grofweg zou de volgende schets kunnen worden gegeven. In West-Nederland
is sprake van een grote stedelijke druk met als gevolg grote druk op de grondmarkt
en aantasting van de kwaliteiten van de groene ruimte. In deze stedelijke
omgeving draagt de agrarische sector bij aan het beheer van het open landschap
en kan daarmee de kwaliteit van de woon- en leefomgeving helpen
te garanderen. Hier liggen kansen voor een verbrede landbouw, dat wil zeggen
landbouw met meer dan alleen de voedselproductie-functie. De opgave met betrekking
tot het landelijk gebied is hier vooral om een aantrekkelijke omgeving voor
wonen, recreatie en bedrijfsvestiging te creëren en de samenhang tussen
stad en land te herstellen.Op de zandgronden in Zuid- en Oost-Nederland, met een sterke concentratie
van veehouderij op een gevoelige grondsoort, is het de opgave om de daardoor
ontstane gestapelde problematiek (herstructurering varkenssector, uitvoering
nitraatrichtlijn, vermindering milieudruk en versterking van de ruimtelijke
kwaliteit ten behoeve van recreatie, natuur en landschap) op te lossen.Het Noorden is een relatief dun bevolkt, weinig verstedelijkt gebied met
een kwetsbare sociaal-economische structuur maar met kwaliteiten die in andere
delen van het land schaars zijn en in de toekomst steeds belangrijker worden:
openheid, rust en ruimte. De opgave is hier om een economische ontwikkelingsimpuls
tot stand te brengen, waarmee tevens de potentiële en actuele specifieke
kwaliteiten van het landelijk gebied worden benut. In het Noorden blijft de
landbouw een belangrijke drager van de regionale economie en van het cultuurlandschap.Een dergelijke verscheidenheid aan vraagstukken op regionaal niveau heeft
consequenties voor het beleid ten aanzien van het landelijke gebied. Wat een
verantwoord evenwicht tussen de verschillende maatschappelijke functies van
het landelijk gebied is, kan alleen per regio worden ingevuld. Vervolgens
zal ook per regio moeten worden bepaald wat de juiste mix van instrumenten
en verantwoordelijkheidsverdeling is om dit evenwicht te realiseren. Een regionale
invalshoek, waarbij alle relevante beleidsvelden in hun samenhang worden betrokken
en met een belangrijke rol voor belanghebbenden op regionaal niveau, leent
zich bij uitstek voor deze opgave.Om de regionale insteek bij de vormgeving van het LNV-beleid voor het
landelijk gebied waar te kunnen maken, zal aan de provincies worden gevraagd
om op regionaal niveau Regioperspectieven op te stellen, gericht op het brede
plattelandsbeleid. De provincie neemt daarbij het initiatief en is verantwoordelijk
voor de Regioperspectieven, maar het is nadrukkelijk de intentie dat deze
via een interactief proces worden opgesteld, met voldoende ruimte voor inbreng
van de belanghebbenden op regionaal niveau. Regionale platforms, zoals er
in de praktijk al enkele functioneren, kunnen daar een belangrijke rol bij
vervullen. Deze Regioperspectieven vormen de basis voor de inzet van Rijksinstrumenten
en middelen voor plattelandsbeleid. In sommige regio's, zoals het Noorden,
en de zandgebieden in het Zuiden en het Oosten, is er al het nodige voorwerk
verricht. In de reconstructiegebieden (zie verder par. 1.6.) zullen de reconstructieplannen
dit perspectief moeten bieden.Op nationaal niveau zal het Rijk de uitgangspunten vaststellen waarmee
rekening zal moeten worden gehouden bij de opstelling van de Regioperspectieven,
waaronder de vaststelling van de «parels» uit de Startnota Ruimtelijke
Ordening. De verbeteringsgebieden zullen door Rijk en regio's gezamenlijk
worden uitgewerkt, mede gebaseerd op de Regioperspectieven.Binnen de regio's kan bij de uitvoering van het beleid weer nader onderscheid
worden gemaakt tussen gebieden. Over de concrete inzet op gebiedsniveau worden
gebiedscontracten afgesloten tussen Rijk en provincies. De bijbehorende Rijksmiddelen
zullen in de vorm van een regionale enveloppe aan de provincies ten behoeve
van de uitvoering van de contracten ter beschikking worden gesteld. De selectie van de gebieden waarvoor rijksmiddelen beschikbaar worden
gesteld zal onder meer worden gebaseerd op de ruimtelijke strategie voor het
landelijke gebied zoals verwoord in de Startnota Ruimtelijke Ordening 1999.
In eerste instantie gaat het om middelen van LNV en VROM.Op basis van ervaringen in de reconstructiegebieden zullen stapsgewijs
de onderwerpen voor gebiedscontracten worden uitgebreid. Zo zal ook V&W
worden betrokken in verband met de waterhuishouding en de verdroging. Een
volgende stap betreft verkeer en vervoer en met name de inpassing van infrastructuur. 1.5. Opgaven voor de nota Vitaal PlattelandRond de zomer van dit jaar zal de nota Vitaal Platteland aan de Kamer
worden aangeboden. In deze nota zullen de economische, sociaal-culturele en
fysiek-ruimtelijke aspecten van een vitaal platteland met elkaar in verband
worden gebracht. Vooruitlopend daarop kunnen al enkele opgaven kort worden
benoemd.Deze opgaven zullen in de komende jaren ook bepalen waarvoor het landinrichtingsinstrumentarium
met voorrang wordt ingezet. Vernieuwing regionale economieStad en land kunnen in economisch opzicht niet meer los van elkaar worden
beschouwd. Het landelijk gebied, inclusief de LNV-sectoren en -functies, moet
dan ook worden beschouwd als onderdeel van de regionale economie.LNV zal zich inzetten voor die versterking van de regionale economie die
tevens bijdraagt aan versterking van de de culturele identiteit van het platteland.
Het kan gaan om nieuwe economische dragers die de kwaliteit van natuur en
landschap versterken (o.a. landgoederen, groene bedrijventerreinen) op basis
van Publiek Private Samenwerking en private mede-financiering (bijv rood voor
groen). Maar ook het belang van recreatie en toerisme krijgt extra aandacht. Versterking van de leefbaarheidAandacht voor de leefbaarheid van het platteland betekent een verbreding
van de aandacht van de traditionele LNV-velden landbouw, visserij, natuur
en recreatie naar het wonen, werken en welzijn van plattelandsbewoners en
bezoekers.Samen met andere departementen en partners zal LNV verkennen waar de onderlinge
samenhang tussen de LNV-velden en leefbaarheidsaspecten verder kan worden
versterkt (landbouw-zorg, maatschappelijk ondernemerschap). Ook in het LNV-emancipatiebeleid
(zie hoofdstuk 2) is leefbaarheid van het platteland een nieuw thema. Samenhangende benadering stad en landOns land verstedelijkt in hoog tempo. Tegelijkertijd groeit de wederzijds
afhankelijkheid tussen stad en land. Zo bepaalt de open groene ruimte tussen
de stedelijke kernen in sterke mate de kwaliteit van de leefomgeving van de
stedeling.LNV zal bij de nieuwe corridor-ontwikkeling, een evenwichtige invulling
met groene functies ten opzichte van economische functies bevorderen. LNV
zal bijdragen aan groene (hoofd)structuren die stad en land met elkaar verbinden.
Samen met VROM, VWS en BZK is daarvoor een interdepartementaal programma «Kwaliteit
van de openbare ruimte groen in en om de stad» gestart, dat eind 1999
zal worden opgeleverd. Medio 1999 worden de tussentijdse resultaten
verankerd in de stadsconvenanten Grote Stedenbeleid. Nieuwe ontwikkelaars en beheerders groene ruimteNieuwe ontwikkelaars en beheerders van het landelijk gebied zullen bij
het beleid worden betrokken, variërend van bouwondernemingen en waterwinbedrijven
tot natuurverenigingen en milieucoöperaties. Zo krijgt agrarisch landschaps-
en natuurbeheer deze Kabinetsperiode een nieuwe impuls. En worden mogelijkheden
gecreëerd voor nieuwe landgoederen waarmee private investeringen in het
landelijke gebied óók ten goede komen aan de groene functies,
zoals natuur en recreatie. LNV zal het initiatief nemen voor het ontwikkelen
van nieuwe financieringswijzen voor groen functies: langs fiscale weg, in
publiek-private samenwerking en door «rood voor groen». Versterken identiteit van het landschapDe betekenis van de groene ruimte als aantrekkelijke woon- en leefomgeving
wordt in sterke mate bepaald door de landschappelijke kwaliteiten er van.
De grote verscheidenheid aan cultuurlandschappen die zo kenmerkend is voor
het landelijk gebied, dreigt zonder extra aandacht te verdwijnen.LNV zal het landschapsbeleid uitwerken met doelen en criteria op gebiedsniveau,
zodat de culturele identiteit en belevingswaarde worden versterkt. Daarbij
zal LNV in elk geval inzetten op behoud en ontwikkeling van internationaal
unieke landschappen, de parels. In het kader van de vernieuwing van het architectuurbeleid
zal LNV extra aandacht vragen voor de inzet van hoogwaardige landschapsarchitectuur
ter verhoging van de culturele waarde en identiteit van stad en land. Een
landschapsarchitectuur die midden in de samenleving staat. LNV wil hier zelf
het goede voorbeeld geven. De uitstraling van de staatsprijs voor de landschapsarchitectuur
(De Zeven Pyramiden) zal worden vergroot. Recreatie voor stad èn landDe relatie tussen plattelandsbeleid en recreatie en toerisme is tweeledig.
Enerzijds gaat het om de betekenis van het platteland voor de recreërende
Nederlander en anderzijds om recreatie en toerisme als inkomstenbron, als
economische pijler van een vitaal platteland. Daarbij gaat het inmiddels om
ruim zes miljard gulden per jaar.Het recreatiebeleid volgt twee sporen. Enerzijds draagt LNV bij aan de
kwaliteit van de openbare ruimte en anderzijds stimuleert LNV vernieuwende
private initiatieven in kansrijke regio's. Een belangrijk issue voor de komende
jaren zal zijn de toegankelijkheid van het landelijk gebied. Denk daarbij
aan het vergroten van de openstelling van zowel bos en natuur als agrarisch
gebied en het verder ontwikkelen van landelijke routestructuren voor varen,
fietsen en wandelen. Verder zal er veel aandacht uitgaan naar verhoging van
de kwaliteit van het door overheid en sector geboden toeristisch-recreatief
product. Integrale aanpak bij infrastructuurprojectenInfrastructuur is essentieel voor de concurrentiepositie van de Nederlandse
agribusiness. Meer dan 35% van het volume van het wegtransport wordt gevuld
door de agrosector. Infrastructuurprojecten hebben echter ook grote effecten
op de kwaliteiten van het landelijk gebied: doorsnijding van natuur- en recreatiegebieden,
rustverstoring, aantasting van de belevingswaarde.LNV zal een actieve opstelling kiezen in nut- en noodzaakdiscussies rond infrastructurele voorzieningen. Zoals het Regeerakkoord aangeeft,
vormen de wettelijke vereisten en het compensatiebeginsel de basis waar in
geval van infrastructurele projecten een groene kwaliteitsimpuls bovenop gezet
moet worden. Zoals al aangekondigd in de het Kamerdebat over de LNV-Begroting
1999 zal bezien worden of het compensatiebeginsel wettelijk moet worden verankerd
in de Natuurbeschermingswet. Duurzaam waterbeheerWater is van groot belang voor een vitaal landelijk gebied. Er ligt dan
ook een grote opgave voor LNV op watergebied. Zij vloeit voort uit de samenhangende
ontwikkelingen van klimaat, zeespiegelstijging, toename van extremen in de
afvoerpatronen van rivieren, bodemdaling, waterverbruik en verzilting. Bovengenoemde
ontwikkelingen hebben de nodige gevolgen voor de land- en tuinbouw, natuur,
recreatie en visserij. Polders verzilten, het hoge land verdroogt. Peilverlaging
in landbouwgebieden leidt tot problemen voor de drinkwatervoorziening en de
natuur en uiteindelijk ook voor de landbouw zelf. De waterkwaliteit is daarbij
een complicerende factor.Tot op heden kon het watersysteem met behulp van nieuwe technieken steeds
worden aangepast aan het land- en watergebruik en niet andersom. De grenzen
van die aanpak worden echter voelbaar. Het water is in een te strak keurslijf
gedwongen. Daarom zal het waterbeheer in een aantal gebieden moeten veranderen
en daar moeten we snel mee beginnen.We zullen de komende jaren de «Watersysteembenadering» en
de beleidslijn «Ruimte voor water» voor de LNV-sectoren verder
ontwikkelen en toepassen. Daarbij moet ook worden gedacht aan de mogelijkheden
voor extra waterberging in natuur- en landbouwgebieden. Uitgangspunt is multifunctionaliteit
en combinatie van functies. 1.6. Nieuwe instrumenten voor het plattelandsbeleid Bestuursakkoord nieuw stijlDe gebiedsgerichte aanpak is een onderwerp in het kader van het in het
«Regeerakkoord 1998» aangekondigde Bestuursakkoord Nieuwe Stijl.
Bij dit Bestuursakkoord wordt toegewerkt naar een gelegenheid om als Kabinet
twee maal per jaar met provincies en gemeenten de open werkwijze voor onderwerpen
met een meervoudige doelstelling te bespreken en eventuele aanpassingen door
te voeren.LNV zal in dit kader het voortouw nemen voor de inventarisatie van de
gevolgen van EU-regelgeving voor de vitalisering van het platteland. Verder
is in het Bestuursakkoord de Reconstructie gekenschetst als «voorloper
voor het ontwikkelen van bestuurlijke afspraken tussen Rijk, provincie, gemeenten
en waterschappen». GebiedscontractenEen belangrijke mogelijkheid tot «ontstapelen en ontschotten»
van beleid zijn de eerder genoemde gebiedscontracten. In een werkgroep van
LNV, VROM en Interprovinciaal Overleg worden de verschillende modaliteiten
onderzocht. Onder meer zijn daarbij aan de orde een selectie van proefgebieden
voor gebiedscontracten, toetsingscriteria voor het Rijk, aan de organisatie,
aan de juridische en financiële regeling. Hierover zal in de Nota Vitaal
Platteland meer helderheid worden gegeven. StimuleringskaderDe regeling Vernieuwing landelijk gebied, onderdeel van het Stimuleringskader, is nu twee jaar van kracht. In die periode zijn bijna 40 vernieuwende
projectvoorstellen op het vlak van sociaal-economische versterking van het
landelijk gebied, de relatie stad–land en particulier natuurbeheer gehonoreerd.Mede op basis van de ervaring van de afgelopen jaren zal de regeling Vernieuwing
landelijk gebied worden aangepast en uitgebreid met een verspreidingsregeling.
Het «landelijk innovatieve» aspect van de stimuleringsregeling
zal ruimte moeten maken voor het element «regionale ontwikkeling».
Financiële ondersteuning van (landelijke) innovaties of vernieuwingen
zal nog wel mogelijk zijn, maar het accent van het programma Vernieuwing landelijk
gebied zal liggen op het ondersteunen van regionale ontwikkeling in het kader
van gebiedsgericht beleid. Hierbij kan gedacht worden aan thema's van de nota
Vitaal platteland, zoals versterking van de regionale economie, leefbaarheid
van het landelijk gebied, samenhang tussen stad en land, landschapsontwikkeling,
recreatief-toeristische ontwikkelingen en ontwikkeling en beheer van de groene
ruimte.De opzet van de verspreidingsregeling zal zodanig zijn, dat rekening kan
worden gehouden met specifieke ontwikkelingen per regio. Hiertoe zal nauw
worden samengewerkt met de provincies, waarbij de gezamenlijke verantwoordelijkheid
ook in financiële zin tot uitdrukking moet komen.Om meer aandacht en stimulansen te kunnen geven aan de vernieuwing van
het landelijk gebied zal het Innovatie Steunpunt Wageningen (ISW) regionaal
meer tijd en menskracht ter beschikking stellen voor het begeleiden van ideeën
en initiatieven van onderop. Voor de versterking van de regionale functie
van het ISW zal bij de provincies gezocht worden naar co-financiering en worden
aangesloten bij op te richten regionale Centra voor Plattelandsvernieuwing
(zie verder par. 1.8.).Ook zal er ruimte worden gemaakt voor meer regiospecifieke, gebiedsgerichte
investeringsprojecten. Waar mogelijk wordt een koppeling gelegd met de Rurale
ontwikkelingsplannen (zie ook par. 1.7). Hiermee wordt invulling gegeven aan
de afspraken die het Kabinet en de noordelijke provincies hebben gemaakt over
de inzet van middelen uit het Stimuleringskader ten behoeve van de economische
structuurversterking van Noord-Nederland.Ook de uitvoering van de regeling Vernieuwing landelijk gebied zal opnieuw
worden vorm gegeven. In de regionale Centra voor Plattelandsvernieuwing zal
nadrukkelijk samenwerking met de provincies worden gezocht, zodat beter kan
worden aangesloten bij specifieke aandachtsvelden van verschillende plattelandsregio's. ReconstructieMet de reconstructie van de zandgebieden wordt beoogd om een belangrijke,
integrale kwaliteitsverbetering te realiseren van alle functies van nader
te begrenzen delen van het landelijk gebied in de provincies Limburg, Noord-Brabant,
Overijssel, Gelderland en Utrecht. Dat betekent vermindering van de nitraatbelasting
van het grondwater, versnelling van de realisatie en verbetering van de kwaliteit
van de Ecologische Hoofdstructuur, herstel van watersystemen, vermindering
van de milieudruk, revitalisering van het landschap, versterking van de landbouw
(door omschakeling, verbreding, verbetering van de productieomstandigheden,
extensivering, verplaatsing en uitplaatsing van bedrijven), vermindering van
de veterinaire risico's en vergroting van de recreatieve mogelijkheden. De
Reconstructiewet bevat al voor een deel de herijkte landinrichtingsprocedures
en maakt op flexibele wijze maatwerk mogelijk. De Ontwerp-Reconstructiewet die in december 1998 bij de Tweede Kamer is
ingediend, zal naar verwachting met ingang van het jaar 2000 van kracht worden.
De wet zal zorg dragen voor snelheid in het reconstructieproces, voor de ruimtelijke
doorvertaling van de plannen en voor adequate en snelle uitvoering. De reconstructie
wacht niet op de wet, maar is nu al gestart door interimbeleid (bijvoorbeeld
de regeling beëindiging en verplaatsing varkensbedrijven in de EHS) en
door het bijsturen van lopende (landinrichtings)projecten. In 2002 zullen
de eerste regionale reconstructieplannen gemaakt zijn. Voor deze aanpak is
tot 2010 ruim 1 miljard gulden beschikbaar. 1.7. Tussen Brussel en BorculoHet Europese plattelandsbeleid vormt op dit moment onderdeel van de Agenda
2000 zoals voorgesteld door de Europese Commissie. Het gaat dan met name om
de nieuwe kaderverordening Plattelandsontwikkeling alsmede om een herziening
van de Structuurfondsen.Dit heeft ook de nodige consequenties voor Nederland. Al vooruitlopend
op de definitieve besluitvorming treft LNV voorbereidingen om het Nederlandse
platteland in redelijke mate te laten delen in de mogelijkheden die dit Europese
beleid biedt.Voor de structuurfondsen moeten nieuwe doelstellingsgebieden worden aangewezen.
Voor wat betreft het landelijk gebied is LNV hiervoor verantwoordelijk.De inzet van het Kabinet richt zich op de Grote steden, de Noordelijke
provincies en de reconstructiegebieden. Voor de huidige zgn. doelstelingsgebieden
gaan overgangsregelingen gelden.Voor alle overige regio's kan Nederland Rurale Ontwikkelingsplannen indienen
in Brussel. Deze betreffen de nationale invulling van plattelandsvernieuwing
en worden mede gefinancierd door de Europese Unie. Binnen 6 maanden na besluitvorming
over de Agenda 2000 van de EU – waarschijnlijk dus in het najaar van
1999 – dienen deze plannen in Brussel te worden ingediend. De ontwikkelingsplannen
vormen ook een Brusselse voorwaarde voor het inzetten van nationale middelen
voor regionale ontwikkeling.De komende maanden wordt bezien welke gebiedsindeling het beste gehanteerd
kan worden voor de Rurale ontwikkelingsplannen. Hierover wordt uiteraard overleg
gevoerd met de provincies. De provincies hebben het voortouw bij het opstellen
van de plannen. 1.8. Rolverdeling in het plattelandVoorwaarde voor een breed plattelandsbeleid is een optimale samenwerking.
Zowel tussen de betrokken departementen op rijksniveau, als tussen de bestuurslagen
en met de maatschappelijke organisaties.Een coördinerende rol van LNV tussen de verschillende bestuurslagen,
van «Brussel tot Borculo», heeft een meerwaarde. Waar nodig zal
LNV het initiatief nemen tot afstemming van plattelandsbeleid op rijksniveau.De coördinatie en informatie-uitwisseling op het terrein van plattelandsbeleid
vraagt om een adequate organisatie. Bij de vormgeving van het regionale beleid,
onder meer in de vorm van regioperspectieven en gebiedscontracten, kunnen
regionale platforms een belangrijke rol spelen. Dergelijke platforms hebben
zich in de praktijk reeds ontwikkeld, zoals in het Groene Hart. Een aantal
daarvan zal een landelijke voorbeeldfunctie kunnen krijgen.LNV zal het initiatief nemen om samen met de provincies, en eventueel
andere partijen, te komen tot regionale Centra voor Plattelandsvernieuwing,
waar mogelijk in samenhang met regionale platforms. Aangesloten wordt bij
al lopende initiatieven in enkele regio's. Vanuit deze centra kunnen regionale
kennisen innovatienetwerken verder worden ontwikkeld met als taak het verzamelen
en aanbieden van informatie, bevorderen van uitwisseling van ervaring, makelaar
in contacten, signaleren en doorgeleiden van knelpunten en het stimuleren
van het debat. Op korte termijn zal worden gestart met drie pilots.Op landelijk niveau zal LNV zal het initiatief nemen om een landelijk
steunpunt te starten en andere partijen waaronder overheden en maatschappelijke
organisaties uit te nodigen daarin te participeren. Dit als opvolger van het
bestaande coördinatiepunt plattelandsvernieuwing en mede ten dienste
van de regionale bestuurlijke platforms en kennis- en innovatienetwerken.
Daarmee wordt één landelijk aanspreekpunt gecreëerd gericht
op het stimuleren en faciliteren van een integrale aanpak van de vitaliteit
van het landelijk gebied, in al zijn dimensies. HOOFDSTUK 2 OM EEN GEZONDE LAND- EN TUINBOUW 2.1. InleidendVoor een vitaal platteland is een gezonde landbouwsector onmisbaar. De
landbouw gebruikt ruim 2 miljoen ha, dat is ongeveer 70% van het land in Nederland.
Daarmee heeft de landbouw grote betekenis voor natuur en landschap en een
grote betekenis voor de economie. De werkgelegenheid in het agro-complex voorzover
dat is gebaseerd op binnenlandse agrarische grondstoffen is 475 000 manjaar,
waarvan 181 000 manjaar in de primaire landbouw. De bruto-toegevoegde
waarde van dit agro-complex is 46 miljard gulden per jaar, de primaire landbouw
draagt hier 17 miljard gulden aan bij. Driekwart van de productie is afhankelijk
van export. De uitdaging is er in gelegen deze wezenlijke bijdrage aan de
nationale economie ook voor de toekomst te behouden.Maar de sector staat nog voor een tweede uitdaging. De maatschappelijke
verwachtingen en wensen ten aanzien van de wijze van voedselproductie, denk
aan volksgezondheid, milieu en dierenwelzijn, ontwikkelen zich zeer snel.
En deze wensen zijn soms de voor de overheid gestelde wettelijke normen al
gepasseerd. Ondanks de grote inspanningen die de sectoren van de land- en
tuinbouw plegen op dit punt bestaat er op onderdelen nog een maatschappelijk
tekort. Het wegwerken van dat tekort vraagt van de sector nog een forse inzet.Het Ministerie van LNV zal zich een betrokken overheid tonen in dit proces,
gericht op modern agro-ondernemerschap. Voor dit streefbeeld moet aan twee
voorwaarden zijn voldaan: economisch zelfdragend vermogen en productie op
een maatschappelijk gewenste wijze.De betrokkenheid van LNV uit zich langs drie lijnen. Ten eerste zal LNV
sectoren en bedrijven stimuleren richting modern agro-ondernemerschap. Daarvoor
zet zij op maat gesneden instrumenten en middelen in. Ten tweede zal LNV de
maatschappelijke randvoorwaarden bewaken. Hierbij heeft LNV de rol deze randvoorwaarden
te vertalen in wettelijke normen en zo mogelijk samen met het bedrijfsleven
het traject op weg naar deze normen uit te zetten. In aanvulling op de stimulerende
en kaderstellende rol, zal LNV extra investeren in specifieke sectoren waar
een ingrijpend proces van herstructurering aan de orde is. Op deze drie inzetten
wordt in dit hoofdstuk verder ingegaan.In hoofdstuk 1 is al aangegeven dat gebiedsgerichte aanpak de komende
jaren extra accent zal krijgen. Gebiedsgerichte aanpak is vaak een aanvulling
op generiek beleid, of dit nu voor specifieke thema's is, of voor specifieke
sectoren. In dit hoofdstuk zal met name worden stil gestaan bij dit generieke
beleid voor de Nederlandse land- en tuinbouw. 2.2. Strategieën voor de toekomstVoor het streefbeeld van modern agro-ondernemerschap zijn vele verschillende
ontwikkelingsstrategieën voor bedrijven van belang. Strategieën
die in een continu proces worden aangepast aan de nieuwe eisen en mogelijkheden.In het beleid zal de komende jaren nadrukkelijk rekening worden gehouden
met deze diversiteit aan bedrijfsontwikkeling.Een belangrijke groep bedrijven zal ook in de toekomst gericht blijven
op productie tegen internationaal concurrerende prijzen. Voor deze bedrijven
is specialisatie en schaalvergroting van belang. Het overheidsbeleid zoals
het markt- en prijsbeleid, de pachtwet, mestwetgeving, landinrichting en het
quotastelsel heeft invloed op dit proces van bedrijfsvergroting. Bij aanpassing
van het beleid zal de dynamiek in de economische structuur zoveel mogelijk
worden bevorderd.Een ander voorbeeld van een bedrijfsstrategie is de zgn. «verbrede»
landbouw. Hiermee wordt bedoeld dat op het bedrijf, naast de primaire landbouwproductie
andere, bij-passende activiteiten worden ontwikkeld om de inkomensbasis te
verbreden. Denk daarbij aan het verder verwerken en verkopen van producten
op het eigen bedrijf. Of het opzetten van een mini-camping, een zorgboerderij
of natuurbeheer. Voorkomen moet worden dat initiatieven en ideeën onbedoeld
doodlopen op een veelheid aan regels en instanties. Dit kan bijvoorbeeld het
geval zijn bij het mogelijk maken van een nieuwe bestemming van agrarische
bedrijfsgebouwen. LNV zal hier alert op zijn en ruimte scheppen voor nieuwe
initiatieven.Het ontwikkelingsproces in de landbouw leidt tot een verdergaande differentiatie
tussen bedrijven: sommige bedrijven ontwikkelen zich en andere krimpen of
verdwijnen. De noodzakelijke herstructureringen zullen in verschillende sectoren
dergelijke keuzen versnellen. Een tijdige bewustwording en verkenning van
de toekomstmogelijkheden van bedrijven is van het grootste belang. In dit
proces is een belangrijke taak weggelegd voor de organisaties van het bedrijfsleven.
De komende jaren zal LNV, naast de garantie van een goed sociaal vangnet,
een extra inzet plegen voor de wijkers, de bedrijfshoofden die het bedrijf
gaan staken. Daarbij zal de aandacht uitgaan naar (om)scholingsprojecten waarmee
een andere arbeidsmarktperspectief wordt gecreëerd. Dit laatste in samenwerking
met oa. het Ministerie van SZW, de Arbeidsvoorziening en de landbouworganisaties.
Ook het landbouwonderwijs, voor andere «groene» functies dan de
landbouw, zal daarbij een rol vervullen. 2.3. Stimulansen voor modern agro-ondernemerschapDe stimulerende rol van LNV zal zich de komende jaren sterker op de voorlopers
richten, de bedrijven van de toekomst. Het Stimuleringskader dat onder het
vorige kabinet is ontwikkeld zal hiertoe worden bijgesteld. Ook wordt onderzocht
of in het fiscale beleid meer stimulansen kunnen worden ingebouwd voor vernieuwing.
De biologische landbouw krijgt extra aandacht. Daarnaast zullen instrumenten
als Pachtbeleid en het Borgstellingsfonds worden toegesneden op het modern
agro-ondernemerschap.Het herijkte landinrichtingsinstrumentarium zal ook met deze accenten
worden ingezet. Belastingstelsel 21e eeuwMet de herziening van het Belastingstelsel voor de 21e eeuw worden stimulansen
ingebouwd ter bevordering van de werkgelegenheid, voor versterking van de
economische structuur en voor verhoging van de duurzaamheid van economische
ontwikkeling. Dit alles onder gelijkblijvende of lagere lastendruk.LNV ziet daarbij duidelijke kansen voor het stimuleren van een duurzame
landbouw.Bezien wordt of fiscale voordelen gecreeerd worden voor voorlopers die
uitgaan boven de wettelijke minimumeisen. Het kan daarbij gaan om een duurzame
ondernemersaftrek voor bedrijven waarbij het volledige productieproces aan
hoge eisen voldoet.Ook gaat het om investeringsaftrek bij investeringen op het gebied van
energie en milieu. Op specifieke thema's zoals gewasbeschermingsmiddelen wordt
overwogen via financiële prikkels van heffingen en premies gedragsverandering
te stimuleren. Als kanttekening moet hierbij worden opgemerkt dat dergelijke
fiscale stimulansen ter goedkeuring aan de Europese Commissie moeten worden
voorgelegd.Conform het Regeerakkoord zal worden nagegaan welke knelpunten er op fiscaal
gebied bij het noodzakelijke herstructureringsproces bestaan en of deze uit
de weg kunnen worden geruimd: naast de startersovername regeling (SOR) worden
andere faciliteiten onderzocht die de overname van gezonde bedrijven minder
zwaar maken.Het kabinet heeft een onderzoek voorgenomen naar modernisering van de
successiewetgeving waarin ook nagegaan zal worden welke problemen er daarbij
zijn met de bedrijfsopvolging. StimuleringskaderOok het Stimuleringskader zal voorlopers stimuleren. De evaluatie van
het functioneren van het Stimuleringskader geeft aanleiding tot een aantal
aanpassingen. Op het vervolg van het onderdeel Vernieuwing landelijk gebied
is ingegaan in hoofdstuk 1.Binnen het Stimuleringskader zal de komende jaren extra aandacht gegeven
worden aan het «voortraject» van een innovatie: het ontstaan van
een nieuw idee en het uitwerken ervan. Het Innovatie Steunpunt Wageningen
(ISW) zal zich nog sterker dan voorheen op deze beide aspecten van het «voortraject»
richten en tevens het totale kenniscluster daarin betrekken.Het verspreidingsgedeelte van het Stimuleringskader – onderdeel
Markt en Concurrentiekracht – zal meer dan voorheen gericht worden op
het stimuleren van voorlopers, «bedrijven van de toekomst». De
ondersteuning zal vooral gericht zijn op het starten van vernieuwing op een
onderneming en niet op de exploitatie. De communicatie over de regelingen
zal verder worden verbeterd.Er zal meer ruimte worden gemaakt voor beleidsprioriteiten zoals de biologische
landbouw, milieu en economie, dierenwelzijn, en stimulering van de maatschappelijke
dialoog over de productiewijze van de sector. Biologische LandbouwDe vraag naar biologische producten groeit gestaag. De bekendheid van
het biologische product bij de consument is inmiddels hoog. In het Plan van
Aanpak Biologische Landbouw is naast het stimuleren van de vraag door middel
van marktontwikkeling, promotie en afzet gekozen voor het stimuleren van de
omschakeling naar biologische productie.Gezien de snelle toename van de vraag is het van belang dat het aanbod
hierbij aansluiting houdt. De komende jaren zal daarom extra aandacht uitgaan
naar het bevorderen van de omschakeling. Hierbij komt ook de dierlijke
biologische productie aan de orde. De Stimuleringsregeling zal indien nodig
worden aangepast aan de Europese regelgeving voor de dierlijke productie.
De wenselijkheid en mogelijkheid van een op de glastuinbouw aangepaste premie
binnen de Omschakelingsregeling zal worden onderzocht.Het huidige Plan van Aanpak voor de biologische landbouw loopt tot en
met 2000. Zoals hierboven beschreven is er nu al aanleiding het beleid bij
te stellen. Derhalve wordt de evaluatie van het lopende Plan van Aanpak naar
voren gehaald. De Kamer ontvangt dan begin volgend jaar een nieuw Plan van
Aanpak.Een apart knelpunt is de beperkte beschikbaarheid van biologische gewasbeschermingsmiddelen.
De kosten van ontwikkeling en toelating wegen vaak niet op tegen de opbrengsten.
LNV zet in op het verlagen van de barrières om toegelaten middelen
te krijgen door aanpassing van de toelatingseisen (in Europees verband) en
door het verlagen van de financiële belemmeringen. PachtZoals recentelijk in een debat in de Kamer is aangekondigd zal dit jaar
het pachtbeleid door een daartoe in te stellen Commissie tegen het licht worden
gehouden. Hiertoe zijn drie aanleidingen. Ten eerste kan geconstateerd worden
dat het beleid van het geleidelijke verhogen van de pachtnormen tekort schiet
in het bereiken van de gestelde rendementseis voor pachtgrond. Ten tweede
is een evaluatie van de wijziging van de Pachtwet van 1995 aan de Kamer toegezegd.
Ten derde geeft de financiële taakstelling uit het Regeerakkoord voor
de verkoop van domeingronden aanleiding tot een aanpassing van het Pachtbeleid.Deze stand van zaken alsmede de gevolgtrekking daaruit is recentelijk
besproken met de vaste commissie voor LNV van de Tweede Kamer. Het advies
van de in te stellen Commissie zal, voorzien van een beleidsstandpunt ten
aanzien van het toekomstige pachtbeleid, zo spoedig mogelijk aan de Kamer
worden voorgelegd. Agrarisch Natuur- en landschapsbeheerEen grotere betrokkenheid van agrarische ondernemers bij het natuurbeleid
kan binnen en buiten de Ecologische Hoofdstructuur vorm krijgen dankzij de
extra impuls uit het Regeerakkoord voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer.
Op dit moment wordt de subsidieregeling hiervoor, onderdeel van het Programma
beheer, opnieuw vormgegeven. Meer over dit onderwerp in hoofdstuk 4. Onderwijs en voorlichtingEen belangrijke basis voor modern ondernemerschap wordt gelegd in het
onderwijs. Differentiatie in bedrijfssystemen en een sterke maatschappelijke
oriëntatie zijn hierbij belangrijke ankerpunten. LNV zal de onderwijsinstellingen
stimuleren de uitdagingen van de toekomst te verweven in het onderwijs. Daarnaast
is het van belang dat leerprocessen op bedrijven worden voortgezet. Het cursusonderwijs
zal beter moeten gaan voldoen aan de vragen uit de praktijk. Ook zullen de
mogelijkheden van moderne Informatie en Communicatietechnologie moeten worden
benut voor leerprocessen in de praktijk. Meer in hierover in hoofdstuk 6. 2.4. De maatschappelijke randvoorwaardenDe productiesectoren staan de komende jaren nog voor een forse uitdaging
om te kunnen voldoen aan de verwachtingen van de samenleving ten aanzien van
product en productiewijzen. Een strijd die op vele fronten tegelijk
moet worden geleverd, uiteenlopend van het terugdringen van het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen tot het verbeteren van het welzijn van de landbouwhuisdieren.
In het onderstaande wordt op deze aspecten ingegaan. GewasbeschermingIn het komende jaar zullen de voorbereidingen worden getroffen voor een
nieuw gewasbeschermingsbeleid na 2000, wanneer het Meerjarenplan Gewasbescherming
afloopt. Belangrijkste punt van zorg blijft de structurele afhankelijkheid
van chemische bestrijdingsmiddelen. De komende jaren wordt het credo «nee,
tenzij».Met andere teeltsystemen, gericht op preventie, en alternatieve gewasbeschermingsmethoden,
moet aan dit principe invulling worden gegeven.Het beleid zal positieve en negatieve prikkels gaan bevatten om ondernemers
in deze richting te stimuleren. Daarnaast zal illegaal gebruik ook de komende
jaren een punt van extra aandacht blijven.De herbeoordeling van toegelaten chemische middelen zal de komende jaren
leiden tot het saneren van veel verouderde milieu-onvriendelijke middelen.
Voor een effectieve gewasbescherming kan het bedrijven die zijn aangesloten
bij waterdichte certificeringssystemen worden toegestaan bepaalde middelen
op recept te blijven gebruiken. NitraatrichtlijnHet kabinet heeft eind 1998 een ingrijpend aanvullend stikstofbeleid vastgesteld.
Met deze versnelling van het generieke beleid vanaf 2000 wordt de belasting
van grond- en oppervlaktewater in hoger tempo terug gedrongen. Voor de droge
zand- en lössgebieden is een extra aanscherping van de verliesnormen
noodzakelijk vanaf 2008/2010. Ter ondersteuning van het Mineralen Aangiftesysteem
MINAS wordt een grens voor maximale veedichtheid in de melkveehouderij ingevoerd.
Naast de regelgeving wordt een stevig pakket flankerende maatregelen ingezet
met een omvang van 600 mln gulden in de periode 1999 t/m 2008/2010. Hiermee
wordt kennisontwikkeling en kennisdoorstroming, aanpak prioritaire waterintrekgebieden,
stimulering kavelruil en verbetering waterbeheersing mogelijk. Daarnaast wordt
verplaatsing van landbouwbedrijven in uit concentratiegebieden naar Noord
en Zuid-West Nederland gestimuleerd. Het verplaatsen van melkveebedrijven
draagt bij aan extensivering van de melkveehouderij. Broeikasgassen en energieEind 1997 zijn in Kyoto bindende reductieverplichtingen afgesproken. Dit
zal met name in de tuinbouw een grote inzet vergen. Kosteneffectiviteit is
een belangrijk criterium bij de bepaling welke maatregelen in de agrarische
sector genomen moeten worden. Voor energie wordt ingezet op vrijwillige meerjarenafspraken.
Met sommige sectoren zijn deze reeds gemaakt. Gezien de omvang van de noodzakelijke
reductie kan het nodig blijken op sommige terreinen meer dwingende maatregelen
te nemen. DiergezondheidMet name op het kwetsbare terrein van de diergezondheid is het essentieel
dat de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid en bedrijfsleven voor
eenieder glashelder is. Het is de verantwoordelijkheid van het gezamenlijke
bedrijfsleven om een hoog niveau van gezondheid en welzijn van de Nederlandse
veestapel te realiseren. De individuele ondernemer is verantwoordelijk voor
de preventie van dierziektes en ziekteverspreiding op en vanaf zijn bedrijf. De verantwoordelijkheid van de overheid richt zich primair op: volksgezondheid,
bestrijding van zeer besmettelijke dierziektes en vrijwaring van handelspartners
van deze ziektes. Daarnaast zorgt de overheid voor een efficiënte en
effectieve organisatie op het gebied van dierziektebestrijding en keuring.Het veterinaire beleid voor de komende jaren, dat langs deze lijnen van
verantwoordelijkheidsverdeling is uitgewerkt, is in een brief dd. 21-12-98
aan het Parlement toegezonden. Er zijn extra middelen beschikbaar gesteld
voor prioritaire veterinaire acties. DierenwelzijnDe moderne veehouderijmethoden voldoen niet aan gewijzigde maatschappelijke
opvattingen en wetenschappelijke inzichten ten aanzien van dierenwelzijn.
Verbetering van het welzijn is tot nu toe vooral afgedwongen door wetgeving.
In 2000 zal de raamwet Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren grotendeels
zijn ingevuld. En hoewel veel vooruitgang is geboekt, moeten er nog grote
verbeteringen plaatsvinden. Het beleid voor verbetering van het dierenwelzijn zal het komende jaar
opnieuw tegen het licht worden gehouden. Nieuwe wegen moeten gezocht om verdere
winst te kunnen boeken.Naast regelgeving kan mogelijk gebruik gemaakt worden van marktconforme
instrumenten, van welzijnseisen die in ketenverband worden uitgevoerd, van
opleiding, van verdere bewustwording en professionalisering bij de houders
en handelaren en van informatieverstrekking aan consumenten.Voor de varkenshouderij is de opdracht en het tijdpad vastgelegd in het
recent aangescherpte Varkensbesluit. In de pluimveehouderij zal nog deze kabinetsperiode
de legbatterij worden verboden, op Europees of op nationaal niveau. 2.5. Herstructurering sectorenDe landbouw staat op vele vlakken voor uitdagende veranderingen: hervorming
van het Europese landbouwbeleid en liberalisatie van de wereldhandel alsmede
knelpunten op milieu-, welzijns- of ruimtelijk gebied nopen tot herstructurering.
In een drietal sectoren manifesteert dit zich thans het sterkst. In de intensieve
veehouderij vloeit de noodzaak tot herstructuren voort uit zowel marktomstandigheden
als problemen van milieu en welzijn. In de glastuinbouw is er sprake van een
combinatie van marktontwikkelingen en ruimtelijke problematiek. De melkveehouderij
staat voor een ruimtelijke herstructurering met name in verband met de nitraatproblematiek.
In de gehele veehouderij is de versterking van de grondgebondenheid een belangrijke
invalshoek. Ook voor andere sectoren in de land- en tuinbouw kan een integrale
herstructurering noodzakelijk zijn. Het initiatief voor herstructurering ligt
in principe bij de sectoren zelf. De overheid zal hierbij stimuleren en waar
nodig regulerend optreden. Flankerend beleid herstructurering varkenshouderijDe noodzakelijke herstructurering van de varkenshouderij zal leiden tot
een kleinere, maar gezondere sector. Centraal staat dat uiterlijk in 2002
het mestoverschot van 14 miljoen kg fosfaat moet zijn weg gewerkt. De herstructurering vraagt om een proces van beëindiging van bedrijven
aan de ene kant en van ontwikkeling aan de andere kant. Onze inzet is gericht
op dynamiek en duidelijkheid. Gegeven de dramatisch lage prijzen van biggen
en vleesvarkens in 1998 en naar verwachting een deel van 1999 is er de noodzaak
van flankerende maatregelen gericht op sociaal aanvaardbare beëindiging
en op het overeind houden van perspectiefvolle bedrijven met
een hoge financieringslast. Daarnaast zullen de voorlopers die investeren
in duurzame varkenshouderijsystemen worden gestimuleerd door middel van investeringssubsidies
en extra borgstelling. Ook wordt bezien of en hoe fiscale maatregelen worden
genomen. Initiatieven van de keten om het productieproces in de hele keten
te borgen door middel van certificering komen in aanmerking voor ondersteuning.
Meer hierover in hoofdstuk 3.Het behouden van dynamiek in de sector is van groot belang, mede in het
licht van de tweede generieke korting in 2000. Deze korting dient de fosfaatreductie-doelstelling
van de Wet herstructurering varkenshouderij. Onze inzet is erop gericht deze
tweede korting zo beperkt mogelijk te laten zijn. Hiervoor is het afromen
bij verhandeling alsmede de marktconforme opkoopregeling van varkensrechten
cruciaal. Het Kabinet zal ten spoedigste een reparatiewet aan de Kamers voorleggen
teneinde uitbreiding van de varkenshouderij als gevolg van een recent tussenvonnis
te voorkomen. Dit in afwachting van het definitieve vonnis in de nog lopende
rechtsgang. Herstructurering pluimveehouderijHet streven is een duurzame pluimveehouderij met de volgende ijkpunten.
Ten eerste geen mestoverschot en sterk verminderde ammoniakuitstoot. Ten tweede
welzijnsvriendelijke productiesystemen in de legsector, de vleeskuiken- en
kalkoenhouderij. Ten derde salmonella en campylobacter tot een minimum terug
gebracht en preventief gebruik van antibiotica beëindigd.Door een combinatie van oa. een forse uitbreiding van de pluimveehouderij
in de afgelopen jaren en een tegenvallende export van pluimveemest is het
mestoverschot in de sector sterk opgelopen. Het Kabinet is van oordeel dat,
teneinde in een later stadium extra pijnlijke maatregelen te voorkomen, thans
tot een bevriezing van de omvang van de pluimveestapel moet worden overgegaan.Hiertoe zal op korte termijn de Kamer een wetsvoorstel bereiken houdende
een wijziging van de Meststoffenwet in verband met de invoering van een stelsel
van pluimveerechten. Met de hiermee gecreëerde pas-op-de-plaats wordt
tevens ruimte gecreëerd voor het bedrijfsleven om initiatieven te ontplooien
en te komen tot een adequaat antwoord op de naast de mestproblematiek aan
de orde zijnde problemen op het punt van diergezondheid, dierenwelzijn en
milieu.De pluimveesector zal zelf het voortouw moeten nemen om in overleg met
betrokken maatschappelijke organisaties en de overheid een plan te maken voor
de realisering van een duurzame pluimveehouderij. LNV zal dit proces actief
ondersteunen. Eind 1999 zal de Tweede Kamer een concreet pakket maatregelen
worden aangeboden.Het Kabinet zet zich in de EU in voor verdergaande welzijnseisen voor
de pluimveesector. Met dergelijke Europese regels kan concurrentienadeel binnen
de Unie worden voorkomen. Vanaf 2000 zal een maatregelenpakket gericht
op een duurzame pluimveehouderij worden geïmplementeerd. Gebiedsgerichte herstructurering glastuinbouwDe herstructurering van de glastuinbouw wordt met kracht voortgezet. De
herstructurering zal de komende jaren uit drie pijlers bestaan:Ten eerste de inrichting van nieuwe vestigingsgebieden. In 2002 zal circa
400 hectare ingericht zijn. Bedrijven die uit de «oude» glastuinbouwgebieden
verplaatsen naar nieuwe of bestaande vestigingsgebieden maken ruimte vrij
voor herinrichting. Geheel nieuwe vestigingsgebieden zullen bij
voorkeur worden gesitueerd in en nabij de Corridors, welke in de vijfde Nota
Ruimtelijke Ordening nader zullen worden aangewezen.Ten tweede het voortgaan met de vernieuwing van de glastuinbouw door financiële
ondersteuning bij afbraak van oude kassen en bouw van duurzame nieuwe kassen.
Naast de bestaande subsidieregeling wordt de mogelijkheid onderzocht van een
stallingsfonds voor het tijdelijk beheer van tuinbouwgrond. Dit fonds wordt
opgezet als publiek-private samenwerking tussen de overheid en het bedrijfsleven.Ten derde wordt in het Westland en Aalsmeer, twee oude glastuinbouwgebieden
de infrastructuur en de ruimtelijke kwaliteit verbeterd. Dit wordt uitgevoerd
in samenwerking met de provincies.De herstructurering kan een belangrijke bijdrage leveren aan de convenantsdoelstellingen
Glastuinbouw en milieu m.n. energiedoelstellingen door restwarmtebenutting. 2.6. EmancipatiebeleidBijzondere aandacht vraagt het emancipatiebeleid dat het Ministerie van
LNV voert voor al haar beleidsvelden. Centraal staat hierin het streven naar
een gelijke participatie van vrouwen in bedrijf en bestuur.LNV geeft actief invulling aan de afspraak uit het Regeerakkoord om een
actieplan op te stellen met ten minste drie concrete taakstellingen: Ten eerste
verplicht LNV zich voor de periode 1999–2000 de samenstelling van commissies
en organen voor minimaal 30% uit vrouwen te laten bestaan en voor de periode
2001–2003 35%. In 2000 zal in een tussentijdse evaluatie bekeken worden
of het percentage 30% daadwerkelijk gehaald wordt en worden indien nodig aanvullende
maatregelen genomen. Ten tweede zal LNV in de periode 1999–2003 jaarlijks
3 EER's (Emancipatie Effect Rapportages) uitvoeren op belangrijke thema's
van het LNV-beleid. Ten derde zal tot 2000 minimaal 5% van het beschikbare
LNV-budget voor voorlichting en cursorisch onderwijs ingezet worden op programma's
voor vrouwen behorend tot de doelgroepen van LNV-beleid. Op basis van een
evaluatie in 2000 zal vervolgens bekeken worden of het budget voor de periode
tot 2003 verhoogd moet worden.Naar aanleiding van de aanbeveling uit het eindrapport Commissie Dagindeling
en passend bij het thema van Hoofdstuk 1 van dit Beleidsprogramma is, in overleg
met het Ministerie van SZW een extra taak gesteld. Een onderzoek wordt gestart
naar de behoeften aan sociale infrastructuur (voorzieningen en bereikbaarheid)
in het landelijk gebied aan de hand van enkele regionale pilots. Het onderzoek
richt zich op: de afstemming van scholen, opvang, en voorzieningen, ruimtelijke
ordening en vervoer en de behoeften aan persoonlijke dienstverlening. HOOFDSTUK 3 OM DE KWALITEIT VAN DE VOEDING 3.1. InleidendDe maatschappelijke eisen die aan onze voeding worden gesteld, worden
steeds scherper. De consument legt op het punt van voedselveiligheid de lat
steeds hoger. Ook worden consumenten steeds bewuster ten aanzien van andere
kwaliteitsaspecten van het product en de productiewijze, zoals milieu en het
welzijn van dieren.Het is de verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven om aan deze eisen
te voldoen. Dit geldt zowel voor eisen die door de overheid in wettelijke
minimumnormen zijn vastgelegd als voor specifieke soms verdergaande eisen
die consumenten hanteren. De controle van de overheid op de normen alleen
voldoet dan niet zonder meer. Het bedrijfsleven zal moeten kunnen aantonen
via eigen kwaliteitsborgingssystemen dat aan de eisen van overheid
en markt wordt voldaan. Immers, als het om voedsel gaat mag het kwetsbare
vertrouwen van consumenten niet worden beschaamd.De overheid stelt dus wettelijke minimumnormen vast op het vlak van volksen
diergezondheid, welzijn en milieu. Veelal betreft dit EU-normen. Soms loopt
de Nederlandse overheid vooruit op de totstandkoming hiervan, of stelt extra
eisen naast EU-regelgeving. Dit kan worden ingegeven door maatschappelijke
en politieke discussies over de wenselijkheid van productiemethoden, maar
ook met het oog op mogelijke gevaren voor de volksgezondheid, indien de normen
in Europa nog niet zijn geharmoniseerd. Het hierbij gehanteerde voorzorgprincipe
komt centraal te staan in het beleid de komende jaren. We komen hier onder
3.3. op terug.Discussies over aanvaardbaarheid van productiemethoden betreffen bij uitstek
de moderne biotechnologie. Onder 3.4. wordt aangegeven hoe wij de komende
jaren willen bijdragen aan een verantwoorde ontwikkeling hiervan en het versterken
van de positie van de consument.De overheid houdt streng toezicht op het naleven van de wettelijke normen.
Kwaliteitsborgingssystemen van het bedrijfsleven dienen de basis te vormen
voor dit toezicht. Op dergelijke systemen wordt in 3.2. uitvoeriger ingegaan.
Naarmate de kwaliteitsborgingssystemen verder zijn ontwikkeld zal de overheid
t.a.v. extra kwaliteitseisen de komende jaren nadrukkelijker onderscheid gaan
maken tussen gecertificeerde bedrijven die aangesloten zijn bij een dergelijk
systeem en bedrijven die de certificering niet hebben kunnen of willen verkrijgen.
Voor de laatst genoemden gaat een verzwaard overheidsregime gelden met navenante
keuringstarieven.Bijzonder punt van aandacht hierbij is de Europese regelgeving. Deze voorziet
niet in dergelijke mogelijkheden. Nederland zal derhalve in Brussel draagvlak
moeten creëeren voor ketencertificering en andere systemen waarbij de
verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven een grote rol krijgt toebedeeld.Zoals ook in het vorige hoofdstuk aangegeven zullen de stimulerende beleidsmaatregelen
de komende jaren met name worden gericht op het realiseren van hogere niveau's
dan de wettelijke minimum-normen. Daarmee worden maatschappelijk gewenste
ontwikkelingen versneld en kunnen nieuwe deelmarkten worden bediend. Tevens
wordt daarmee invulling gegeven aan een ander speerpunt voor de komende jaren:
het versterken van de keuzevrijheid van consumenten. 3.2. KetenkwaliteitszorgDe werkelijke druk op de kwaliteit van de primaire productie komt steeds
meer uit de markt en in steeds mindere mate van de overheid. Productiemethoden
die de formele instemming van de overheid hebben, hoeven nog niet altijd te
rekenen op instemming van de maatschappij. Niet de overheid maar de consument
moet het centrale oriëntatiepunt van de land- en tuinbouw zijn. Feitelijk
is hier sprake van een ketenomkering.Het bedrijfsleven kent al voorbeelden van kwaliteitsborgingssystemen die
(deels) tegemoet komen aan de eisen van maatschappij en consument. Deze systemen
treffen we vooral aan in de levensmiddelensector. Echter deze systemen geven
nog nauwelijks garanties t.a.v. wettelijke eisen en het tempo waarin ze worden
opgepakt en verder ontwikkeld in de dierlijke sector, is te traag. Ook missen
deze initiatieven vaak een integrale benadering waarbij naast de traditionele
kwaliteit ook veiligheid, milieu en dierenwelzijn engezondheid worden meegenomen. In de borgingssystemen dient nadruk te worden gelegd op een «HACCP-benadering».
HACCP staat voor Hazard Analysis and Critical Control Points. Dit is de standaardbenadering
in de levensmiddelenindustrie voor de bewaking van de voedselveiligheid. De
Inspectie Gezondheidsbescherming Waren en Veterinaire zaken houdt daarop toezicht.
Het streven is ten eerste deze benadering in de gehele keten te volgen (dus
inclusief de boerderijfase en de slachterij) en ten tweede ook toe te passen
op andere veiligheidsitems (b.v. diergezondheid) dan de menselijke veiligheid
en gezondheid. Op deze wijze wordt de effectiviteit en efficiëntie van
de garantiesystematiek vergroot.In het verlengde van het bovenstaande legt LNV de komende vier jaren prioriteit
bij het versterken en verder ontwikkelen van de ketens en private garantiesystemen
in de primaire sector d.m.v. (aangepaste) regelgeving, subsidiëring en
door helderheid te verschaffen aan de consument. Daarnaast zal LNV in het
kader van de integratie van EU-hygiënerichtlijnen aansturen op het aanpassen
van veterinaire regelgeving om private garantiesystemen mogelijk te maken.Voor ketens en borgingssystemen die uitstijgen boven de (minimum) wettelijke
eisen zal LNV ondersteuning bieden door subsidies aan innovatieve integrale
ketenprojecten. Prikkels zullen worden geboden om deel te nemen aan private
garantiesystemen door een beperkter overheidstoezicht en waar mogelijk lagere
overheidstarieven (bv. voor keuringen, diergezondheidsheffing). Van belang
is dat de keuringsdiensten van de overheid tijdig zijn voorbereid op een meer
toezichthoudende rol.Gecertificeerde duurzame productiesystemen zullen fiscale voordelen genieten.
Voorbeelden zijn het Agromilieukeur (AMK), biologische landbouw en Groenlabel
stallen en -kassen (zie ook par 2.5.). In dit verband is ook de passage uit
het Regeerakkoord over het beperken van de wildgroei in milieukeuren van belang.
Hierbij zal gebruik worden gemaakt van een onderzoek van het Nederlands Normalisatie
Instituut waarin de mogelijkheden en het draagvlak worden verkend om de transparantie
te vergroten. In overleg met de Stichting Milieukeur zal een plan van aanpak
voor keurmerken worden opgesteld gericht op voorlichting en PR. Tenslotte
zal LNV onderzoek naar de versterking van de concurrentiepositie van het Agro-milieukeur
financieren.Een nieuw en voor de toekomst belangrijk segment van de levensmiddelenmarkt
vormen de allochtone consumenten. LNV zal zich nader oriënteren op de
mogelijkheden om de afzet en kwaliteit van op deze doelgroep gerichte producten
en daarmee de positie van allochtone ondernemers in de voedselketen te versterken. 3.3. Voorzorg voedselveiligheidHet voorzorgsbeginsel zal nog meer aandacht krijgen in het beleid voor
voedselveiligheid. Gevaren moeten zoveel mogelijk worden geïdentificeerd
en ingeperkt voordat ze een risico voor de consument kunnen gaan vormen. Daarvoor
kan niet worden volstaan met een controle aan het einde van het proces. De
waarborgen voor voedselveiligheid beginnen al aan het begin van de voedselketen.
Dit geldt voor zowel plantaardige als dierlijke producten. Echter, incidenten
uit het recente verleden zoals met BSE, groeihormonen, salmonella, antibiotica
en dioxine laten zien dat dierlijke producten het meest kwetsbaar zijn. Vanuit
die constatering zal LNV de komende jaren zwaar inzetten op de veiligheid
van de dierlijke productie. Veevoer staat aan het begin van de dierlijke productie. De problemen met
BSE, antibiotica en dioxine laten zien dat de kwaliteit van veevoer een kritisch
element vormt voor de kwaliteit van het eindproduct.De huidige monitorings- en controlesystemen voor veevoer zijn nog niet
aangepast aan de toenemende complexiteit van de oorsprong, de handel en afzet
van grondstoffen en een toename van zelf samenstellen op de boerderij. Nieuwe
risico's zijn niet uit te sluiten. De controle op veevoer zal derhalve de
komende jaren worden geïntensiveerd.In de EU vindt inmiddels de controle op geïmporteerd veevoer aan
de buitengrenzen plaats. Dit betekent een forse extra controlelast voor Nederland
als belangrijkste importerende Lidstaat.Als gevolg van deze twee ontwikkelingen worden de eisen aan en de controle
op de kwaliteit van diervoeders aangescherpt. Daartoe zal LNV in 1999 een
Beleidsnotitie Veevoeder opstellen die moet leiden tot heldere normstelling
voor en controle op de kwaliteit van veevoer. Dit vergt tevens een aanpassing
van bestaande wet- en regelgeving in een nieuwe Kaderwet Veevoer. De implementatie
van de uitgewerkte strategie vangt aan in 2000. Belangrijk element daarbij
is een herijking van de verantwoordelijkheids-verdeling tussen LNV en het
Productschap Diervoeder m.b.t. de uitvoering en controle van veevoerregelgeving.
Gezien het toenemend belang van de kwaliteit van veevoer is het gewenst dat
de Rijksoverheid haar sturingsmogelijkheid vergroot.LNV zal samen met VWS, en op advies van de Gezondheidsraad, uit voorzorg
het gebruik van antimicrobiële groeibevorderaars (amgb's) als diervoederadditief
beëindigen. Een eerste stap in deze richting is op Europees niveau reeds
gezet door het vooralsnog tijdelijke verbod op het gebruik van vijf antibiotica
en het definitieve verbod van twee groeibevorderende stoffen. Dit houdt in
dat vanaf 1 juli 1999 de meest risicovolle amgb's zijn verboden. De inzet
van de Nederlandse overheid is om binnen 3 jaar het gebruik van alle amgb's
te beëindigen. Daartoe zal LNV in EU-verband blijven aandringen op een
volledig verbod van amgb's en in aanvulling daarop inzetten op een convenant
met het landbouwbedrijfsleven, levensmiddelenhandel en de Consumentenbond
waarin op basis van een plan van aanpak binnen drie jaar het gebruik wordt
beëindigd van alle antibiotica. Het verbod op amgb's mag niet leiden
tot een toename van het gebruik van de milieubelastende zware metalen zoals
koper en zink met een antimicrobiële werking. Derhalve dient het reeds
eerder toegezegde convenant met het landbouwbedrijfsleven om het gebruik van
deze zware metalen terug te dringen, snel te worden afgesloten. Om na te gaan
of een verbod op antibiotica in veevoer leidt tot een toename van het therapeutisch
gebruik van deze middelen zal in 1999 een monitoringssysteem diergeneesmiddelengebruik
worden opgezet in nauw overleg met de Koninklijke Nederlandse Maatschappij
voor de Diergeneeskunde.Dit monitoringssysteem dient aan te sluiten bij het systeem dat in EU-verband
zal worden ontwikkeld. Het monitoren zelf zal in 2000 van start gaan en inzicht
geven in zowel het totaal gebruik als specifiek gebruik van diergeneesmiddelen.Ziekteverwekkende micro-organismen zijn voor een groot deel gerelateerd
aan dierlijke producten. De bekende zoönosen salmonella en campylobacter
spelen hierin een belangrijke rol. Maar het belang van en de zorg over andere
zoönosen of mogelijke zoönosen neemt toe. Het is aan het bedrijfsleven,
daarin gesteund en gestimuleerd door de overheid, om dit probleem op te lossen.
Ook hier geldt dat maatregelen vroeg in de keten noodzakelijk zijn om een
veilig eindproduct te garanderen.De overheid en het bedrijfsleven hebben over de aanwezigheid van campylobacter
en salmonella in pluimvee bindende afspraken gemaakt. Indien
deze afspraken niet worden of kunnen worden nagekomen zullen we in overleg
met de Minister van VWS tijdig nadere maatregelen overwegen. Ook in de varkenssector is een plan van aanpak voor de beheersing van
salmonellabesmettingen in voorbereiding. Als gevolg van de crisis rondom de
varkenspest heeft de voortgang daarvan lange tijd stil gelegen. Uitgangspunt
is dat deze sector de uitvoering van een plan van aanpak in de loop van 1999
ter hand zal nemen.In het kader van de Veterinaire prioriteiten is vanuit preventieve overwegingen
de bestrijding gestart van Scrapie. Binnenkort zal worden gestart met de bestrijding
van para-tbc.Verder zal LNV de komende 4 jaren extra onderzoek laten verrichten naar
de mogelijkheden om het vóórkomen van ook andere zoönosen
en mogelijke zoönosen verder terug te dringen. Dat betreft voor een belangrijk
deel de ontwikkeling van diagnostiek of andere instrumenten die nodig zijn
voor een effectieve aanpak.Een effectieve toepassing van het voorzorgsbeginsel vraagt om instrumentarium
waarmee de overheid kan ingrijpen wanneer vastgestelde normen worden overschreden.
In een recent geval van overschrijding van de residu-norm van een bestrijdingsmiddel
voor peren is gebleken dat de overheid op korte termijn alleen repressief
kan optreden, dus alleen nádat de producten in de handel zijn gebracht.
Er zijn op dit moment in de Warenwet, in de Landbouwkwaliteitswet en in de
Landbouwwet slechts beperkte mogelijkheden om in een dergelijk geval snel
preventief op te treden. Op korte termijn zal worden bezien op welke wijze
deze lancune in de wetgeving kan worden gedicht. 3.4. BiotechnologieBiotechnologie staat sterk in de maatschappelijke belangstelling. Terwijl
enerzijds de moderne biotechnologie voor de humane gezondheidszorg en de agro-foodsector
nieuwe mogelijkheden biedt, bestaan anderzijds bij consumenten ook zorgen
over de veiligheid van het produkt of de produktiemethoden. In de publieke
opinievorming rond de kansen en bedreigingen van deze nieuwe technologie vindt
soms ook onnodige polarisatie plaats.De overheid heeft in haar beleid de afgelopen jaren de vinger nauwlettend
aan de pols gehouden. Waar het gaat om biotechnologie bij planten wordt een
ja-mits beleid gevoerd. Het besluit Biotechnologie bij dieren is gebaseerd
op het «nee-tenzij» principe. Het beleid is dus tot op heden met
name gericht op het formuleren van randvoorwaarden ten aanzien van veiligheid,
keuzevrijheid en biodiversiteit.Gegeven het ontwikkelingsstadium van de moderne biotechnologie had dat
een terechte prioriteit. Echter, op dit moment moet geconstateerd worden dat
de kansen die biotechnologie kan bieden, dreigen te worden gemist. Van het
beleid gaat in de praktijk onvoldoende stimulans uit naar maatschappelijk
gewenste innovaties.Daarom zullen wij in overleg met betrokken departementen de komende periode
het debat versterken met het betrokken bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties
als de Consumentenbond, de Dierenbescherming en patiëntenorganisaties,
en het Parlement. Openheid en vertrouwen moet hierin leidraad zijn. Het debat
moet helderheid verschaffen over de aanvaardbare en gewenste toepassingen
van deze techniek en het onderzoek dat daaraan ten grondslag ligt. Onderdeel
van het debat zal nadrukkelijk ook de vraag zijn hoe we de kansen van biotechnologie,
bijvoorbeeld voor de voedselproduktie en het milieu, beter kunnen benutten.
Uitgangspunten zijn uiteraard het behoud van veiligheid, biodiversiteit
en de keuzevrijheid van de consument. LNV zal dit debat vorm geven door het
organiseren van workshops, studies en gespreksronden.Om de maatschappelijke opinievorming goed te laten verlopen is objectieve
voorlichting aan consumenten over de voor- en nadelen van moderne biotechnologie
onmisbaar. LNV wil daar zorg voor dragen door het Voedingscentrum een actieve
rol te geven in het verstrekken van informatie, ondersteund door de Stichting
Consument en Biotechnologie. Tevens zal met VWS regelmatig een voortgangsrapportage
over biotechnologie en levensmiddelen aan de Tweede Kamer worden gezonden.Ook richting Europese Unie blijven we ons inzetten voor zoveel mogelijk
openheid en transparantie in regelgeving en aandringen op een adequate uitvoering
van de toelatingsprocedure.Om de keuzevrijheid van de consument te behouden, zijn voedselketens gewenst
die vrij zijn van genetisch gemodificeerde organismen (ggo). Ook de Tweede
Kamer heeft deze wens uitgesproken. LNV zal randvoorwaarden voor ggo-vrij
ketens creëren.Door in de EU-regelgeving voor biologische landbouw de garantie op te
nemen dat geen ggo's zijn gebruikt, blijven deze produkten gegarandeerd ggo-vrij.
Verder zal LNV onderzoek financieren naar methoden om ggo's beter te kunnen
traceren in voeding en de ontwikkeling van ggo-vrije ketens stimuleren d.m.v.
bijvoorbeeld onderzoek en workshops. 3.5. TenslotteDe hiervoor aangegeven ontwikkelingen grijpen in op de bestaande verantwoordelijkheid
van LNV ten aanzien van het kunnen beïnvloeden van processen in de keten
en het handhaven van normen en criteria waarbij andere afwegingen dan het
volksgezondheidsrisico een rol spelen. Wij zien hierin aanleiding om in deze
kabinetsperiode in een nota de hoofdlijnen van het voedingsmiddelenbeleid
in relatie tot het ketenbeleid nader uiteen te zetten en de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid en bedrijfsleven helder uit te werken. HOOFDSTUK 4 NATUUR VOOR MENSEN (EN MENSEN VOOR NATUUR) 4.1. InleidendNatuur is een essentieel onderdeel van een vitaal platteland en heeft
grote betekenis voor mensen. Zij ontlenen er direct plezier aan, doordat zij
er van rust, ruimte, stilte en schoonheid kunnen genieten. Daarnaast ontlenen
zij er indirect profijt van, doordat natuur kan bijdragen aan het oplossen
van maatschappelijke problemen (zoals wateroverlast) of doordat natuurlijk
groen in de directe leefomgeving positieve effecten heeft op de gezondheid
en het welzijn van mensen en bijdraagt aan het economische vestigingsklimaat.In het Natuurbeleidsplan (NBP) van 1990 werd de ecologische functie van
de natuur centraal gesteld. Het belangrijkste doel was het tot staan brengen
van de achteruitgang van de biodiversiteit. Met dit doel wordt een grote inspanning
geleverd om een samenhangend netwerk van natuurgebieden in heel Nederland
tot stand te brengen. Dit netwerk, de Ecologische Hoofdstructuur (EHS), is
een succesvol concept in het natuurbeleid. De verdere realisering daarvan
staat dus bovenaan de maatschappelijke «natuuragenda» voor de
komende jaren. Het natuurbeleid is politiek «geëmancipeerd».
De beleidskaders zijn geaccepteerd en worden gedragen. Nu is
het de opgave om de samenleving in al haar geledingen explicieter aan te spreken
op de eigen verantwoordelijkheid voor natuurbeheer.Voor de komende jaren is het de opgave om het succes van de EHS verder
te verzilveren en in het verlengde daarvan het natuurbeleid te verbreden en
te optimaliseren. Dit kan alleen in samenwerking met anderen: bestuurlijke-
en maatschappelijke partners, bedrijfsleven en burgers.Verbreding van het beleid is nodig om beter recht te doen aan de betekenis
van het natuurbeleid voor de samenleving. Het natuurbeleid dient naast een
ecologisch doel ook andere maatschappelijk doelen. Het gaat hierbij om een
aanvulling op en niet vervanging van de achterliggende waarden voor het beleid,
zoals ook de Raad voor het Landelijk Gebied in haar recente advies «Natuurbeleid
dat verder gaat» terecht aangeeft. Het toekomstig natuurbeleid zal meer
dan in het verleden rekening houden met pluriforme mensen-wensen bij de invulling
van «wat natuur is in ons land» en aansluiting zoeken bij andere
sectoren zoals de recreatiesector, de bouwsector, de waterbeheerders en financiële
instellingen. De vermaatschappelijking van het natuurbeleid kan ook randvoorwaarden
aan het beheer van natuur, bos, en landschap zelf met zich meebrengen, zoals
bijvoorbeeld reeds blijkt ten aanzien van het tanende draagvlak voor de plezierjacht.Optimaliseren moet leiden tot een effectievere en efficiëntere uitvoering
van het natuurbeleid. Uit een evaluatie van het beleid door de provincies
en LNV blijkt dat de sturingskracht en doorwerking van het beleid kan en moet
worden vergroot. Onder andere door een integratie van het beleid voor natuur,
bos en landschap, maar ook door het actualiseren van de afspraken met andere
overheden en uitvoerende organisaties. Het Rijk kan en moet zich meer richten
op het sturen op hoofdlijnen en toetsen op resultaat. Provincies krijgen in
de uitvoering een grotere eigen verantwoordelijkheid. Het particuliere natuurbeheer
wordt geïntensiveerd.Optimalisering kan verder worden bereikt door een meer integrale aanpak
van milieu-, water- en ruimtelijke problemen in relatie tot natuur, landschap
en cultuurhistorische kwaliteiten en door een versterkte inzet op grotere
aaneengesloten natuurgebieden en betere verbindingen tussen natuurgebieden.Samenwerking met burgers en bedrijfsleven en met maatschappelijke en bestuurlijke
partners is nodig om de gewenste verbreding en optimalisering vorm te geven.
In de jaren negentig is de betrokkenheid van maatschappelijke en bestuurlijke
organisaties bij het natuurbeleid sterk toegenomen. Steeds meer organisaties
en particulieren willen bijdragen aan de ontwikkeling en het beheer van natuur
en landschap. Naast de traditionele natuurbeheersorganisaties bijvoorbeeld
ook agrarische ondernemers en de woningbouwsector. Ook worden steeds meer
organisaties betrokken bij natuur- en milieueducatie. Dat moet gekoesterd
en verstevigd worden. Daarin zullen we ook investeren. Samenwerking is niet
vrijblijvend. Het vraagt van het rijk een meer regisserende en toetsende rol.
Het vraagt van de bestuurlijke en maatschappelijke partners het nemen van
verantwoordelijkheid en het afleggen van verantwoording over de bereikte resultaten.Door in te zetten op verbreding, optimalisering en samenwerking wil het
Kabinet een nieuwe impuls geven aan het natuurbeleid. Hiervoor heeft het Kabinet
in het Regeerakkoord ook extra financiële middelen beschikbaar gesteld.
We zullen investeren in behoud en versterking van de Nederlandse natuur. Nieuwe
hypotheken op de natuur worden niet toegestaan. Op deze wijze kan de positieve ontwikkeling die met het beleid van begin
jaren negentig is ingezet worden gecontinueerd. Dit betekent echter niet dat
er geen keuzes te maken zijn. Nederland is een dichtbevolkt land, met veel
verschillende en vaak ook tegenstrijdige wensen. Wensen die niet op ieder
plek in Nederland tegelijkertijd gerealiseerd kunnen worden en op iedere plek
in Nederland steeds om een afweging vragen. Zorgvuldig omgaan met de schaarse
ruimte en de kwaliteit van natuur en landschap moet in een dichtbevolkt land
als Nederland met het oog op de huidige en volgende generaties vanzelfsprekend
zijn. De tijd is ook rijp voor een aanpak waarbij de verantwoordelijkheid
voor het natuurbeleid breed in de samenleving wordt verankerd.Om richting te geven aan de te maken keuzes geeft LNV bij de verdere uitwerking
van het natuurbeleid extra aandacht aan vijf, deels nieuwe hoofdaccenten in
het natuurbeleid. Het gaat om de volgende vijf accenten.Nederland Groot(s)-Natuurlijk: Het gaat hier om het verder
tot stand brengen van de Ecologische Hoofdstructuur die prioriteit blijft
houden. Nieuw is dat in deze kabinetsperiode versterkt worden ingezet op het
realiseren van grote(re) eenheden natuur en goede verbindingen tussen natuurgebieden.Nederland Stedelijk-Natuurlijk: In het landelijk gebied wil
LNV stad en natuur verbinden. Het realiseren van natuur dicht bij stedelijke
gebieden brengt natuur meer binnen handbereik van grote groepen mensen. Dit
draagt bij aan een beter leefklimaat in de steden. De landbouw kan daar nadrukkelijk
een functie in vervullen. Nieuw is de lijn dat sterker zal worden ingespeeld
op maatschappelijke behoeften aan (nieuwe) natuur bij de stad en dat natuur-
en landschapbeheer door boeren wordt versterkt.Nederland Nat-Natuurlijk: Voor een evenwichtige ruimtelijke
inrichting van ons land is het van belang dat verder wordt geïnvesteerd
in rust, ruimte en natuur. Dit om groei van welvaart ook duurzaam te maken.
Deze kabinetsperiode zal met het oog hierop meer nadruk wordt gelegd op de
ontwikkeling van voor Nederland karakteristieke en internationaal belangrijke
natte natuur.Nederland Schoon-Natuurlijk: Realisatie van natuurdoelen vergt
goede milieucondities (bodem, water, lucht). In deze kabinetsperiode zal versterkt
wordt ingezet op een geïntegreerde gebiedsgerichte aanpak, ook ten behoeve
van het realiseren van de natuurdoelen. Het aangaan van gebiedscontracten
is daarbij een middel om verschillende partijen te binden aan een geïntegreerde
aanpak. Daarnaast zullen aanvullende maatregelen op het punt van het mesten
ammoniakbeleid worden genomen.Nederland Goud-Natuurlijk: Natuur is niet alleen een kostenpost
maar levert vooral ook baten (direct en indirect). In deze kabinetsperiode
zal ingezet worden op het verbinden van baten en kosten. Maatschappelijke
arrangementen, publiek-private samenwerking, private initiatieven en vergroening
van het fiscale stelsel dragen bij aan een mooier en natuurlijker Nederland. 4.2. Nederland Groot(s)-Natuurlijk: meer inzet op grote(re)
natuurgebieden en robuuste verbindingenDe ecologische en culturele waarden van verschillende Nederlandse landschappen
verdienen meer waardering. Nederland is een klein en dichtbevolkt land. Toch
is het groot in cultureel en natuurlijk opzicht. Daar mogen we ook trots op
zijn. Wel vereist voortgaande groei van bevolking, economie, mobiliteit en
bebouwing een extra inzet op de natuurlijke en landschappelijke «parels»
van Nederland. Robuustheid in omvang en kwaliteit is daarbij van belang. De ambitie om een Ecologische Hoofdstructuur te realiseren blijft onverkort
overeind. Bij het tot stand brengen van de EHS zal het ontwikkelen en herstellen
van grote aaneengesloten natuurgebieden (zoals de Veluwe) en natte natuur
(zoals Rivierengebied, kust en Waddengebied), een extra accent krijgen. Beter
aangesloten wordt bij de watersysteembenadering (onder andere beter inspelen
op kwelsituaties). Onderzocht wordt wat de mogelijkheden zijn van de instelling
van een Nationaal Park de Veluwe en Internationaal Park Waddenzee.Grote aaneengesloten natuurgebieden hebben een grotere ecologische potentie
en vormen de belangrijkste factor in het tot staan brengen van de achteruitgang
in biodiversiteit. Bovendien is het op peil brengen van de milieu- en watercondities
in en rond dergelijke natuurgebieden eenvoudiger dan in een situatie van vele
kleine natuurgebieden. De Natuurverkenning 1997 laat zien dat grote eenheden
een betere natuurkwaliteit opleveren en kosteneffectiever zijn. Waar mogelijk
zullen de natuurgebieden aan elkaar worden gekoppeld door robuuste verbindingen,
zodat de effectiviteit ervan op ecosysteemniveau zal toenemen. Een voorbeeld
is het realiseren van verbindingen tussen Veluwe, randmeren, rivieren en Utrechtse
Heuvelrug. Realisatie van dit soort kansen dient plaats te vinden in overleg
en samenwerking met de provincies. Bezien kan worden of in het kader van een
gebiedsgerichte aanpak tot een dergelijke optimalisering kan worden gekomen.
Hierbij moet ook worden gekeken naar grensoverschrijdende verbindingen, omdat
de Nederlandse natuur immers niet bij de grens ophoudt. De aanleg van infrastructuur
en de inrichting van stedelijke corridors dient tevens bij te dragen aan het
realiseren van verbindingen tussen natuurgebieden (en daarmee het vergroten
van natuurgebieden).Het Nederlandse deel van de Noordzee is in zijn geheel aangemerkt als
onderdeel van de EHS. Centraal staat het streven naar een gezond, ecologisch
optimaal functionerend ecosysteem gekenmerkt door de karakteristieke biodiversiteit
en landschappelijke identiteit (openheid). Daarbij is echter medegebruik ook
mogelijk. Momenteel wordt een nadere uitwerking gemaakt van het natuurbeleid
voor de Noordzee.Hiermee moet meer duidelijkheid ontstaan over de natuurdoelen die worden
nagestreefd en over hoe natuur en gebruiksfuncties samen kunnen gaan. Hierbij
is de relatie tussen natuur en visserij een belangrijk aandachtspunt. Gestreefd
wordt naar een visserij die zowel economisch als ecologisch duurzaam is.Het rijksbeleid voor de versterking van culturele identiteit en belevingswaarde
in stedelijke en landelijke gebieden zal geconcentreerd worden ingezet voor
behoud en ontwikkeling van internationaal unieke landschappen: de parels,
zoals de Hollandse Waterlinie, de veenweide gebieden (waaronder het Groene
Hart), de duinen, landgoederen en een aantal droogmakerijen, en unieke kleinschalige
en/of open landschappen. Zo zal in het Drentse Aa gebied worden onderzocht
of een nationaal cultuur- en natuurlandschap perspectief heeft. Met de EHS
vormen deze landschappelijke parels de ecologische en cultuurhistorische ruggengraat
van ons land. In de komende kabinetsperiode zal benoemd worden welke landschappelijke
parels veiliggesteld moeten worden en welke instrumenten daarvoor moeten worden
ingezet. Uitbreiding van de werelderfgoedlijst met elementen uit het Nederlandse
cultuurlandschap wordt nagestreefd, mede ter versterking van het internationale
cultuurtoerisme. Waar mogelijk zullen agrarische ondernemers als «cultuurbeheerders»
worden ingeschakeld. 4.3. Nederland Stedelijk-Natuurlijk: meer inzet op natuur
voor en door mensenNederland is in belangrijke mate een stedenland. Dit betekent echter niet
dat er geen behoefte is aan natuur in Nederland. Integendeel, het feit dat
Nederland een stedenland is versterkt juist de behoefte aan natuur. De belangrijkste
gebruikers van natuur en landschap wonen veelal in of werken vanuit de stad.
Dit maakt «de stad» eerder een belangrijke bondgenoot dan vijand
van natuur en landschap, alhoewel er natuurlijk ook een negatieve invloed
uitgaat van een voortgaande stedelijke ontwikkeling. LNV wil de verbinding
tussen natuur en «de stad» versterken. Op nationale schaal stelt
dit eisen aan de uitwerking van de corridor-ontwikkeling, vooral in relatie
tot de Ecologische Hoofdstructuur. Op het niveau van de individuele stad vereist
dit een krachtig stimuleringsbeleid gericht op groen in en om de stad. Ter
ondersteuning van de discussie over de corridor-ontwikkeling in de Vijfde
Nota Ruimtelijke Ordening zal LNV in overleg met VROM natuur- en recreatievisies
opstellen over te ontwikkelen stedelijke corridors.Op nationale schaal zal LNV zich inzetten voor een zorgvuldige positionering,
ontwerp en inrichting van de stedelijke corridors. LNV zet zich er voor in
om binnen de corridors en tussen de corridors en het landelijk gebied hoogwaardige
landschaps-ecologische verbindingen en gebieden te realiseren. Uitgangspunt
daarbij is in ieder geval dat de EHS en de landschappelijke parels worden
vrijgehouden van verstedelijking en dat voor eventuele doorsnijding voorzieningen
worden getroffen die een barrièrewerking voorkomen.Op het niveau van individuele steden zal LNV samen met de ministeries
van VROM en BZK (Grote stedenbeleid) een stimuleringsbeleid ontwikkelen en
een Actieplan «Groen in en om de stad» opstellen. Aandacht zal
worden besteed aan het op elkaar afstemmen en waar mogelijk intensiveren van
financieringsstromen voor groen in en om de stad.In de stad zal meer aandacht worden besteed aan de verschillende wensen
voor groen die de hedendaagse multiculturele samenleving heeft. Nabij de stedelijke
gebieden zal een krachtige impuls worden gegeven aan de ontwikkeling van een
gezond multifunctioneel cultuurlandschap, met zowel landschappelijke-recreatieve
als agrarische waarde.Het genoemde Actieplan richt zich op de versterking en ontwikkeling van
een ecologisch en recreatief waardevolle en robuuste groenstructuur, bestaande
uit bestaande en nieuwe parken, groenstroken, recreatiegebieden, bossen en
natuurgebieden in en rond de stedelijke gebieden, welke aansluit op de Ecologische
Hoofdstructuur en in ontwikkeling zijnde strategische groenprojecten.LNV zet zich versterkt in voor het agrarisch beheer van natuur en landschap
om zo te kunnen voldoen aan de behoefte aan een multifunctioneel cultuurlandschap
om de steden en om gebieden waar natuur-, milieu-, ruimte- en waterkwaliteiten
onder druk staan te verbeteren. Het nieuwe subsidiestelsel voor het beheer
van bos, natuur en landschap («Programma Beheer») past in deze
versterkte inzet. Teneinde de subsidieregelingen beter te laten aansluiten
op de praktijk van het beheer is dit stelsel onlangs nog aangepast. Met de
Kamer heeft hierover inmiddels een overleg plaatsgevonden. 4.4. Nederland Nat-Natuurlijk: meer inzet op natte natuurNederland is een Waterland, een delta, waar het water een cruciale drager
is voor (te ontwikkelen) kwaliteiten van natuur en landschap. Deze kwaliteiten
worden echter nog niet volledig benut. Door sterker en meer gebiedsgericht
in te zetten op koppeling van natuur- en waterbeleid kunnen deze potentiële
kwaliteiten worden aangesproken. LNV wil door in te zetten op aansprekende
projecten op het vlak van «natte natuur» de identiteit van het
Nederlandse landschap versterken en bijdragen aan versterking van de voor
ons land – ook in internationaal opzicht – kenmerkende biodiversiteit.
Hiervoor zijn in het kader van de ruimtelijke investeringen ook extra financiële
middelen beschikbaar gesteld. Deze middelen zullen worden gebruikt om nieuwe,
natte natuurgebieden te ontwikkelen, zowel in laag-Nederland als hoog-Nederland.In laag-Nederland zullen aaneengesloten natuurgebieden worden gerealiseerd
rond het Voordeltagebied, het rivierengebied, het IJsselmeer, de kust- en
duinzone, en in het Natte Hart van Nederland. Door natte natuurontwikkeling
in laag-Nederland wordt een bijdrage geleverd aan de veiligheidseisen met
het oog op hoogwater en het drinkwaterbeheer. Bovendien biedt natte natuurontwikkeling
in dit deel van het land goede mogelijkheden voor recreatief mede-gebruik,
vanwege de strategische ligging ten opzichte van de stedelijke gebieden en
de ecologische rijkdom en draagkracht. De uitwerking van concrete projecten
voor natte natuur zal in overleg met bestuurlijke en maatschappelijke partners
en samen met het ministerie van Verkeer en Waterstaat worden opgepakt.In hoog-Nederland zal vooral worden ingezet op het behoud van de voor
Nederland (ook West-Europees gezien) karakteristieke laaglandbeekdalen. Hiertoe
wordt samen met bestuurlijke en maatschappelijke partners een actieplan opgesteld.
In aansluiting op bestaand beleid (o.a. realisering EHS) wordt aangegeven
in hoeverre versnelling en verbreding van de huidige aanpak met behulp van
extra middelen uit het regeerakkoord (voor Noord Nederland en de Reconstructiegebieden)
en de inzet van overige publieke èn private middelen mogelijk is. De
aanpak van beekdalen past in een integrale benadering van de reconstructie
van de zandgebieden. Mogelijkheden voor verbrede landbouw dienen bij deze
aanpak benut te worden. Waterschappen spelen hierbij een cruciale rol. De
uitdaging is te zoeken naar oplossingen in het waterbeheer die zowel voor
de landbouw als het natuurbeheer acceptabel zijn. Dit maakt maatwerk per gebied
nodig. Op deze wijze kunnen beekdalen, naast hun natuurfunctie en ruimtelijke
kwaliteitsfunctie – via het vasthouden van water en het ruimte bieden
voor overloop – weer een functie vervullen bij hoogwater. 4.5. Nederland Schoon-Natuurlijk: meer inzet op gebiedsgericht
beleidEen belangrijk punt van aandacht voor de komende jaren zijn de milieucondities
(bodem, water en lucht) voor een vitale natuur. Dit vereist natuurlijk allereerst
voldoende scherpe eisen aan de milieucondities. Voorts is een succesvolle
aanpak van de problemen met verdroging, fosfaat en ammoniak hiervoor een vereiste.
Dit willen we via een gebiedsgerichte aanpak realiseren. Een belangrijk onderdeel
hiervan is de verbetering van milieucondities door herstructurering en reconstructie
van de intensieve veehouderij. Ook bundeling van financieringsstromen en het
afsluiten van regiocontracten zijn goede mogelijkheden voor de versterking
van het gebiedsgericht beleid. Om de watercondities te verbeteren moet de
verdroging de komende jaren krachtig worden aangepakt, samen met provincies
en waterschappen Het Kabinet zal de verdrogingsbestrijding voortzetten (Nota
Waterhuishouding IV). 4.6. Nederland Goud-Natuurlijk: inzet op een verbrede
financieringsbasis natuurbeheerEen economisch gezonde basis van natuur en landschap is een randvoorwaarde
voor behoud en versterking. Deze basis hangt allereerst samen met de mogelijkheden
voor directe inkomensverwerving uit natuur, bijvoorbeeld door bosbouw of visserij.
Oogsten uit de natuur kan alleen gebeuren als dit duurzaam kan. Hiervoor is
het gewenst dat ook het beheer van natuur meer een verantwoordelijkheid wordt
van bedrijven en mensen zelf. Dit is in lijn met het boegbeeld «Duurzaam
ondernemen in het groen» uit de Nota Milieu en Economie. Om deze ontwikkeling
mogelijk te maken is het (economisch) aantrekkelijk maken van beheer van natuur
een belangrijke voorwaarde. Immers indien het beheer van natuur financieel
perspectiefrijk is dan volgen investeringen vanzelf. Een renderend natuurbeheer
vormt vervolgens weer een stevige peiler voor een vitaal platteland.Verder zal het duurzaam benutten van de aanwezige voorraad biodiversiteit,
zowel binnen als buiten natuurgebieden, aandacht krijgen. Dit is zowel een
voorwaarde voor duurzame economische ontwikkeling als een uitdaging voor economische
sectoren zoals de landbouwsector voor de ontwikkeling van nieuwe producten
en markten. Dit wordt verder uitgewerkt in de Nota Biodiversiteit die in de
zomer van dit jaar zal worden uitgebracht.Recentelijk hebben wij een werkgroep ingesteld die in de loop van dit
jaar met een «Actieplan Hout 2000» naar buiten zal komen. Voor
dit proces hebben LNV en EZ de aanzet gegeven met als doel de bedrijfskolom
Nederlands bos en hout te stimuleren, initiatieven te nemen ter verbetering
van de economische situatie in de bos- en houtsector en tot verhoging van
het gebruik van Nederlands hout.Naast directe inkomensverwerving uit natuur bestaan er veel indirecte
baten, waaruit nu niet altijd inkomsten voor behoud en versterking van natuur
voortvloeien. Het beter benutten van de mogelijkheden die dit biedt voor de
verbreding van de financieringsbasis van het natuurbeleid, is één
van de speerpunten van het natuurbeleid voor de komende jaren. Hiervoor bestaan
op hoofdlijnen twee mogelijkheden, namelijk fiscale maatregelen en publiek-private
samenwerking (waaronder ook regiocontracten).Daarnaast wordt bezien in welke mate het element natuurbeheer versterkt
kan worden in de bestaande fiscale regelingen. Een interdepartementale werkgroep
zal daartoe voorstellen ontwikkelen.LNV zal zich er voor inzetten dat de mogelijkheid voor financiering van
bosen natuurprojecten in het buitenland, die recent in het kader van de regeling
Groen Beleggen zijn verruimd, maximaal worden benut.Bij publiek-private samenwerking gaat het er om dat de partijen die (economisch)
profijt hebben van natuur ook meer en meer gaan bijdragen aan het investeren
in en beheren van die natuur. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het realiseren
van publiek private samenwerking bij reeds geplande bosprojecten van de Randstadgroenstructuur,
bij nieuwe bos- en natuurprojecten in en nabij steden in en buiten de Randstad,
en bij de ontwikkeling van meer nieuwe landgoederen. Ook de uitwerking van
corridors kan mede gestalte kan krijgen via Publiek-Private Samenwerking (PPS),
bestuursakkoorden en regiocontracten met betrokkenen.Concrete voorbeelden van publiek-private samenwerking zijn de samenwerking
tussen stichting Face en gemeentelijke overheden ten aanzien van bosaanleg
in het noorden van het land, het initiatief van een groep bedrijven om de
mogelijkheden van de oprichting van een BV Groen Nederland te
onderzoeken en de samenwerking van de drinkwaterbedrijven, woningbouw, recreatie-
en natuursector in het Hunzedal.In de komende periode zal LNV versterkt inzetten op PPS om natuurdoelen
te realiseren. 4.7. Een nieuw NatuurbeleidsplanOm uitwerking te geven aan de ambities uit dit beleidsprogramma actualiseert
het Kabinet conform de hier gepresenteerde richting het beleid voor natuur,
bos en landschap in de nota «Natuur, Bos en landschap in de 21e eeuw»
(NBL21). Het Kabinet zal de nieuwe natuurnota in dialoog met de samenleving
opstellen en rond de zomer van dit jaar aan de Tweede Kamer presenteren.De nota NBL21 vervangt het Natuurbeleidsplan (1990), het Bosbeleidsplan
(1993), de Nota Landschap (1992) en de Visie Stadslandschappen (1996) en bestrijkt
derhalve de gehele breedte van het natuurbeleid. De beleidsdoelen voor natuur,
bos en landschap worden in de nota geïntegreerd. De bestaande afspraken
tussen rijk en provincies over het realiseren van de natuurdoelen worden op
basis van de nota NBL21 geactualiseerd. HOOFDSTUK 5 KIEZEN VOOR KENNIS EN INNOVATIE 5.1. InleidendDe ambities van het ministerie van LNV voor de komende jaren vragen uiteraard
om een vertaling naar het LNV-kennisbeleid. Naast kennis als beleidsinstrument
heeft LNV de zorg voor het in stand houden van een adequate kennisinfrastructuur.
In de versterking daarvan is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd. Daardoor
kunnen de komende jaren enkele andere accenten worden geplaatst.Gegeven de vele veranderingen die zich afspelen in het gehele LNV-kenniscomplex
vinden wij het belangrijk dat er helderheid bestaat over ons toekomstbeeld.In dat toekomstbeeld heeft het gehele kenniscomplex een sterke maatschappelijke
oriëntatie. Onderzoek, onderwijs en voorlichting zijn goed in staat om
in te spelen op vragen vanuit de overheid, het bedrijfsleven, maatschappelijke
organisaties, of groepen boeren of burgers. In het onderzoek en onderwijs
wordt gewerkt met een sterke pluriforme benadering: kijkend over grenzen van
sectoren en gebieden heen, rekening houdend met verschillende normen en waarden
in de samenleving en met een toenemende diversiteit aan produktiesystemen.
Er is een sterke aandacht voor kennisontwikkeling en kennisuitwisseling in
kennisnetwerken waarin publieke en private partners participeren. Tegenover
meer private financiering van het onderzoek staat meer private zeggenschap.
In het onderwijs wordt goed ingespeeld op veranderingen in de samenleving.
Er worden leertrajecten op maat aangeboden om mensen in het arbeidsproces
te blijven betrekken. In het kennisaanbod wordt ingespeeld op regionale verschillende
vernieuwingsprocessen. En tenslotte is internationale positie en oriëntatie
van onze kennisinstellingen nog verder versterkt.In dit hoofdstuk wordt verder ingegaan op de «route» richting
het beschreven toekomstbeeld, alsmede op de wijze waarop het kenniscomplex
zal bijdragen aan de realisatie van de ambities van dit beleidsprogramma. 5.2. Inrichting en aansturingDe afgelopen kabinetsperiode zijn op basis van rapport «Peper»
belangrijke stappen naar de toekomst gezet, met name op het vlak van inrichting
en aansturing. De vorming van Wageningen Universiteit en Researchcentrum (WUR)
zal in deze kabinetsperiode worden afgerond. Hiermee ontstaat een unieke bundeling
van universitair onderwijs en fundamenteel-, strategisch- en praktijkonderzoek.
WUR zal moeten uitgroeien tot een kenniscentrum van internationale allure
met een sterke marktpositie. Vanuit de strategische visie onderzoekt WUR de
mogelijkheid voor strategische allianties met andere universiteiten en TNO.
LNV ondersteunt dit.De sturing in het onderzoek op basis van programmafinanciering zal worden
uitgebouwd. De door de overheid gefinancierde programma's zullen zich nog
verder richten op beleidsrelevante onderzoeksvragen en op onderzoek waar (nog)
geen «koopkrachtige» marktvraag voor is. In het overige onderzoek,
zal de programmafinanciering van LNV worden omgezet in een stelsel van co-financiering,
waarin private partijen zelf een sterk sturende rol krijgen.Deze kabinetsperiode zal f 12 mln. extra ingezet worden voor deelname
in vernieuwende programma's op fundamenteel strategisch terrein.De privatisering van de voorlichting zal in 2001 volledig zijn afgerond.
De in het verleden door LNV gesubsidieerde voorlichtingsorganisaties van de
SEV en de DLV zijn dan marktorganisaties die niet langer structureel gefinancierd
worden. Vanaf 2001 zullen beleidsmatig gewenste voorlichtingsprogramma's
via een open aanbesteding worden gerealiseerd.Het agrarisch onderwijs zal uit moeten groeien tot een stelsel dat bestaat
uit krachtige, autonome instellingen die professioneel bestuurd worden en
die in toenemende mate zelf verantwoordelijk zijn voor kwaliteitszorg en vernieuwingen.
LNV zal hierbij een stimulerend beleid voeren, o.a. door middel van de regeling
Versterking en Innovatie Agrarisch onderwijs (VIA-regeling).Voor een krachtig en kwalitatief hoogwaardig hoger agrarisch onderwijs
is, gezien de kleinschaligheid, samenwerking en taakverdeling noodzakelijk.
Naast samenwerking tussen de zes instellingen van het Hoger Agrarisch Onderwijs
(HAO) onderling gaat het hierbij om samenwerking van individuele HAO-instellingen
met partners in de regio. Dus sectoraal en multisectoraal. Beide vormen van
samenwerking kunnen tot grote meerwaarde leiden.Het samenhangend stelsel in het landbouwonderwijs biedt goede kansen voor
doorstroming. De doorstroming van het hoger beroepsonderwijs naar het wetenschappelijk
onderwijs verloopt nog niet optimaal. Van een goede samenwerking tussen HAO
en WUR kan een stimulerende invloed uitgaan, met uitdagende ontplooiingskansen.
Om de universitaire instroom te vergroten en de positie van het Noorden te
versterken worden de mogelijkheden onderzocht van een propedeuse in Leeuwarden
naast een experiment van het WUR en het van Hall Insituut om te komen tot
een aansluitend opleidingstraject, uiteenvallend in een HBO- en een WO-fase.De lijnen voor onderzoeks- en onderwijsbeleid zullen tevens worden verwerkt
in HOOP en WEBU. 5.3. Een verbrede en vernieuwde inhoud van het onderwijsDe veranderde positie van de landbouw in de samenleving en veranderende
waarden en normen vragen ook in het onderwijs om een meer pluriforme benadering.
En om een versterking van de maatschappelijke oriëntatie. Dit betekent
een verbreding en vernieuwing van de inhoud van het onderwijs. Een recent
in opdracht van LNV uitgevoerde verkenning geeft dit nog eens duidelijk aan.
Het voornemen van het HAO om te komen tot een opleiding rurale ontwikkeling
beschouwt LNV als een positieve ontwikkeling. Ook het Kennisinnovatieplan
1998–2002 van de Raad van de Agrarische Onderwijscentra (AOC's) geeft
aan, dat het veld de uitdaging aan wil. Samen met het onderwijsveld en maatschappelijke
actoren zoals het bedrijfsleven zal LNV de inhoudelijke vernieuwing gestalte
geven. Ook de doorstroming van nieuwe kennis naar het onderwijs verdient hierbij
extra aandacht.De aan de Tweede Kamer toegezegde voortzetting van het interdepartementale
Programma Extra Impuls Natuur- en Milieu educatie kan een belangrijke bijdrage
leveren aan het denken over duurzaamheid binnen het onderwijs. LNV trekt dan
ook voor de komende kabinetsperiode 12 miljoen gulden uit voor Natuur- en
Milieu educatie.Als gevolg van snelle technologische en maatschappelijke ontwikkelingen
veranderen (eisen aan) producten en productiewijzen voortdurend en als gevolg
daarvan de eisen aan werkenden. In toenemende mate zullen arbeidsprocessen
zowel productief als innovatief moeten zijn. Als gevolg daarvan zullen werken
en leren samengaan.Ook de economische- en sociale noodzaak om zo veel mogelijk mensen in
het arbeidsproces te (blijven) betrekken brengt met zich mee dat het leren
van werkenden meer aandacht moet krijgen. In feite betekent dit een omslag
van onderwijsbeleid naar leerbeleid.Om dit in het LNV-domein te stimuleren zal in overleg met onderwijs, voorlichting
en bedrijfsleven onderzocht worden hoe kennisoverdracht en leerprocessen op
bedrijfsniveau m.b.v. Informatie en Communicatietechnologie (ICT) vormgegeven
kunnen worden.In het kader van «Leven lang leren» zal LNV, overleg met EZ
en OC&W, een «assessment» methode laten ontwikkelen om buiten
het onderwijs verworven kennis en ervaringen te kunnen erkennen. In het vervolg
zal gekeken worden naar aansluitend onderwijs op maat.Relatief veel allochtonen zijn als productiemedewerker werkzaam in de
landen tuinbouw en aanverwante dienstverlening. De deelname aan het agrarisch
beroepsonderwijs is echter beperkt, er is weinig doorstroming en de loopbaanperspectieven
zijn gering. De allochtonen hebben belang bij betere perspectieven als werknemer
in de «groene sector». Voor LNV is een grotere deelname van allochtonen
belangrijk vanwege het ook op de lange termijn veilig stellen van de arbeidsvoorziening
in de land- en tuinbouw, de benutting van de marktkansen in een multicultureel
Europa en het leveren van een bijdrage aan de integratie en sociale cohesie.
LNV wil samen met vertegenwoordigers van allochtone groepen en werkenden een
project «Loopbaanperspectief» starten. Kernpunten hiervan zijn
het inventariseren van knelpunten, opleidings- en (bij) scholingsprogramma's,
arbeidsomstandigheden en beroepsoriëntatie in het VBO en MBO. 5.4. Regionale kennisnetwerkenLNV zal landelijke initiatieven ondersteunen voor het inrichten van netwerken
gericht op kennisontwikkeling en -doorstroming op het gebied van kwaliteit
van de groene ruimte, herstructurering land- en tuinbouw en maatschappelijk
gewenste productiemethoden. Het gaat hierbij om het stimuleren
en faciliteren van vernieuwing op economisch, sociaal-cultureel en ecologisch
gebied. Ervaringskennis uit de praktijk moet hierin een belangrijke rol krijgen.Voor een vitaal platteland kiest LNV een gebiedsgerichte benadering, in
aanvulling op haar generieke beleid. Dit stelt andere eisen aan de kennisontwikkeling,
de aansturing daarvan en de verspreiding van beschikbare kennis. Voor een
succesvol gebiedenbeleid is een goede toegang tot het kennisdomein noodzakelijk.
Er is daarom behoefte aan regionale netwerken waarin zowel kennisvragers als
kennisaanbieders participeren. De eerste contouren van dergelijke netwerken
zijn al in de praktijk zichtbaar en hebben zich in de verschillende regio's
op kleine schaal vanuit een duidelijke regionale behoefte ontwikkeld.LNV is voornemens om samen met provincies in drie gebieden te starten
met pilots voor de instelling van bovenbeschreven regionale netwerken. Deze
netwerken zullen tevens in verbinding staan met het samen met VWS tijdelijk
te ondersteunen landelijk steunpunt Landbouw en Zorg Steun. De totstandkoming
en ontwikkeling van dergelijke netwerken is een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
van provincies en rijk. Belangrijkste uitgangspunt voor medefinanciering vanuit
LNV is de betrokkenheid van alle belanghebbenden: de gebruikers van kennis,
maatschappelijke organisaties en de (potentiële) aanbieders van kennis.Het innovatiebeleid heeft zich tot nu toe sterk gericht op produkt- en
proces-innovaties op bedrijfsniveau. Het is de vraag of dit type innovaties
uiteindelijk als enige dé oplossing zullen bieden voor het realiseren
van een vitaal platteland en een duurzame landbouw. Dit vraagt om bedrijfs-overstijgende
systeeminnovaties. Het uitdenken van vernieuwende concepten op het vlak van
produceren en vermarkten. Maar ook systeeminnovaties op gebiedsniveau: het
zoeken naar sector- en systeem-overschrijdende oplossingen voor een samenhang
aan problemen in gebieden. De eerder genoemde pilots zullen hierbij een belangrijke
voortrekkersrol vervullen. LNV zal de bedrijfsgerichte, veelal technologische
innovatie blijven stimuleren, maar zal het accent voor een deel verschuiven
naar genoemde systeeminnovaties. 5.5. Internationalisering in kennisAlle beleidsterreinen van het Ministerie van LNV hebben een sterke internationale
dimensie. Dit geldt ook voor het kennisbeleid.LNV wil een sterke internationale oriëntatie van het kennissysteem
bevorderen. Die internationale oriëntatie vergroot de kwaliteit, effectiviteit
en doelmatigheid van onderzoeksinspanningen. Met haar leerbeleid beoogt LNV
mensen uit te rusten voor werken en leven in een internationaal georiënteerde
omgeving Tenslotte moet kennis een ondersteunende rol vervullen op LNV beleidsterreinen
met een sterke internationale dimensie, zoals natuur, biodiversiteit, veterinair
beleid en levensmiddelenbeleid, exportbevordering, en Agenda 2000 (zie ook
hoofdstuk 6 van dit beleidsprogramma).Voortvloeiend uit bovenstaande doelstellingen zal LNV op het gebied van
onderzoek internationale samenwerking tussen instellingen aanmoedigen in het
onderzoek naar grensoverschrijdende problemen. Verder zal LNV actief optreden
bij de vorming van de internationale onderzoeksagenda, oa. bij EU en FAO.
In EU-verband zet LNV zich in voor heldere oproepen en procedures in het Vijfde
Kaderprogramma voor Onderzoek en Ontwikkeling, zodat optimale deelname vanuit
Nederland mogelijk is.Op het vlak van milieu-onderzoek zullen gesprekken met Denemarken worden
gevoerd om de samenwerking op het vlak van de mineralenproblematiek te versterken
en met Duitsland t.a.v. onderzoek naar de relatie tussen het
gebruik van bestrijdingsmiddelen en het milieu. Daarnaast zal het Vijfde Kaderpogramma
van de EU worden benut voor onderzoek op het vlak van duurzame landbouw.In het agrarisch beroepsonderwijs biedt het EU programma Groen Leonardo
goede mogelijkheden voor internationale uitwisseling. LNV geeft daar mede
vorm aan. Ten behoeve van ontwikkelingslanden zal LNV kennisontwikkeling enuitwisseling
blijven ondersteunen. Voor het internationale onderwijs is het Kabinetsstandpunt
t.a.v. de uitkomsten van het Interdepartementale Beleidsonderzoek Internationaal
Onderwijs richtinggevend. De inbedding van het Internationaal Agrarisch Centrum
en instituut ILRI in het WUR zal de basis voor het internationale onderwijs
versterken.Onze agro-kennis is een belangrijk exportprodukt. De Nederlandse kennisinstellingen
nemen een sterke positie in op de internationale markt. Tevens kan de kracht
van het Nederlandse agro-kennissysteem benut worden ter versterking van de
handelsbetrekkingen. In dit licht zal ook bezien worden of er een verschuiving
plaats moet vinden van het opleiden van mensen uit speerpuntlanden in Nederland
richting het bijdragen aan het ontwikkelen van kenniscentra in de betreffende
landen zelf.Kennisinstellingen spelen een hoofdrol bij de realisatie van bovengenoemd
internationaal LNV-beleid. Daarnaast bepalen kennisinstellingen zelf hun internationale
strategie en leggen zij zelf internationale contacten. Waar nodig kan LNV
daarbij een ondersteunende, faciliterende rol vervullen. 5.6. Van ambities via kennis naar realisatieOnderstaand is op hoofdlijnen aangegeven op welke wijze de beleidambities
worden vertaald in het kennisbeleid. In relatie tot de beleidsthema's lopen
reeds veel programma's. Daarnaast zal binnen de begroting van LNV in deze
kabinetsperiode een herschikking gerealiseerd worden van ca. f 130 miljoen
voor de prioritaire thema's van dit beleidsprogramma. Daarnaast zal er via
ICES-middelen worden geïnvesteerd in de kennisinfrastructuur. Een vitaal plattelandBinnen het agrarisch beroepsonderwijs zal LNV bevorderen dat meer aandacht
wordt geschonken aan de nieuwe functies en taken die in het landelijk gebied
zullen ontstaan. Voorts is meer aandacht nodig voor de concurrentiekracht
van de groene ruimte, natuur en recreatie.Vitaal platteland betekent ook het versterken van strategisch voorraadbeheer.
Denk eens aan water, biodiversiteit, cultuurhistorie, ruimte, rust en efficiënt
gebruik van grondstoffen. De watersysteembenadering en meervoudig ruimtegebruik
vragen om nieuwe ontwerpen en instrumenten. LNV zal samen met V&W een
programma ontwikkelen om te beoordelen of voorgenomen activiteiten wel of
niet duurzaam zijn. Voor de visserij zal het project GONZ (Graadmeter Ontwikkeling
Noordzee) hiervoor de instrumenten leveren. Een gezonde landbouwDe inzet van LNV zal de komende jaren gericht zijn op modern agro-ondernemerschap.
Dit vergt een nieuwe generatie dierlijke en plantaardige productiesystemen
en producten alsmede nieuwe arrangementen tussen landbouw en andere gebruiksvormen
van de groene ruimte. Voorts heeft de vermindering van de milieubelasting,
verbetering van dierenwelzijn en bestrijding van besmettelijke dierziekten
een hoge prioriteit. De onderzoeksprogramma's zullen aan deze randvoorwaarden
worden aangepast.De uitvoering van het door het Kabinet aan de Tweede Kamer voorgelegde
Besluit Diergezondheidszorg vraagt een hoge prioriteit in het onderzoek. Het
onderzoek naar de bestrijding van dierziekten die voor de mens bedreigend
zijn alsmede naar zeer besmettelijke en handelsbedreigende dierziekten zal
worden geïntensiveerd.Naast het huidige dierenwelzijnsonderzoek zal extra onderzoek op het vlak
van het welzijn van gezelschapsdieren worden gefinancierd.De huidige onderzoeksinspanning met betrekking tot de vermindering van
de milieubelasting (ruwvoerbenutting, precisievoeding, reductie ammoniakemissie)
zal worden gehandhaafd. LNV zal extra aandacht besteden aan de relatie tussen
welzijn en gezondheid van dieren enerzijds en de belasting van het milieu
anderzijds. Maar ook aan het dierenwelzijn las zodanig, bijvoorbeeld huisvestingssytemen.De introductie van ketensystemen in de vee- en vleessector zal inzet van
kennis vragen. Hiertoe hebben we onder andere de Agro Keten Kennis (AKK) projecten.
Het onderzoek op dit gebied zal worden geïntensiveerd. Randvoorwaarden
daarbij is een financiële betrokkenheid van het bedrijfsleven. De kwaliteit van de voedingEr is behoefte aan actuele inzichten in de relatie tussen voeding en gezondheid
en productiemethoden, alsmede in de maatschappelijke waardering van die inzichten.
Om veterinair- en levensmiddelenbeleid meer te integreren zullen garantiesystemen
voor veilig en gezond voedsel ontwikkeld moeten worden. EZ en VWS zullen hierbij
betrokken worden.LNV zal samen met het bedrijfsleven en consumentenorganisaties onderzoek
opzetten ter ondersteuning van het behoud van voedselketens die vrij zijn
van genetisch gemodificeerde organismen.Om de toepassing van nieuwe technologiën in de agro-sector te vergroten
zal LNV niet allen de innovatieve vraag van het bedrijfsleven op de terreinen
van voeding stimuleren, maar ook ten aanzien van non-food en milieuefficiency.
Daartoe zal nauw worden samengewerkt met EZ, OCW, en VROM. Er zijn drie concrete
sporen te noemen.LNV zal de kennis over «ketennetwerken, logistiek en informatie
en communicatie technologie» verder laten ontwikkelen. De succesvolle
samenwerking van overheid en bedrijfsleven in de Technologische Top Instituten
zal worden voortgezet.De Raad voor het Landelijk Gebied start in 1999 met een studie «agrologistiek,
ICT en Nederland als vestigingsplaats voor agro-foodconcerns». Op basis
van dit advies zal een Plan van Aanpak worden opgesteld.LNV zal nauw betrokken blijven bij het vervolg van het programma «Economie,
Ecologie en Technologie», bij projecten in het kader van het CO2-reductieplan,
bij het «Boegbeeld lijmen en verven» uit de nota «Milieu
en Economie». Natuur voor mensen (en mensen voor natuur)Om de natuur ook voor de komende generaties veilig te stellen zal LNV
investeren in behoud en versterking van de Nederlandse natuur. Een extra inspanning
is nodig om nieuwe kennisvragen adequaat te kunnen beantwoorden.Omdat de kwaliteit van de leefomgeving meer en meer van belang wordt,
zullen voor een aantal functies van de groene ruimte kwaliteitsindicatoren
(Monitoring Kwaliteit Groene Ruimte) ontwikkeld worden. Deze kwaliteitsindicatoren
zullen ondermeer gebruikt worden bij projecten waar landschaps-
en natuurwaarden in het geding zijn. Dit past bij de actieve opstelling van
LNV in nut-en-noodzaak discussies rond infrastructurele investeringen.In het licht van het thema «natuur voor mensen» zal LNV maatschappelijke
waardering voor en behoefte aan natuur in beeld brengen. Met de operatie Boomhut
wordt hieraan reeds invulling gegeven. De nieuw in te richten regionale kennisnetwerken zullen bijdragen aan
de vergroting van de deskundigheid over agrarisch landschaps- en natuurbeheer. HOOFDSTUK 6 INSPELEN OP INTERNATIONALISERING 6.1. InleidendInternationalisering is een bekend gegeven voor LNV. Alle beleidsterreinen
van het Ministerie van LNV hebben een sterke internationale dimensie. Dat
is al jaren het geval en vloeit voort uit de internationale handel in landbouwproducten
en de aard van natuur en visserij. Het is de verwachting dat internationalisering –
te beschouwen als een groeiende verweving op wereldschaal van handel, investeringen
en samenwerking – de komende jaren nog onverminderd door zal gaan.Daar is een aantal redenen voor. Zo zorgen technologische ontwikkelingen
in met name de informatie- en communicatietechnologie ervoor dat fysieke grenzen
steeds minder belangrijk worden. De mogelijkheden van transport van mensen
en goederen zijn bijna onbegrensd geworden. Verder bestaat er op wereldschaal
min of meer consensus dat een beleid van economische liberalisering de beste
mogelijkheden biedt voor vergroting van de mondiale welvaart.Voor Nederland staan daarbij grote belangen op het spel. In de Europese
Unie neemt Nederland 8% van de totale landbouwproduktie voor haar rekening.
Daarnaast is Nederland een belangrijk handelsland voor landbouwproducten.
Ruim de helft van het agrarisch inkomen genereert de sector door export, waarvan
zeker 80% naar de overige lidstaten van de Unie. Duitsland is daarbij de belangrijkste
handelspartner.Het gaat in toenemende mate niet alleen om geproduceerde en verwerkte
grondstoffen, maar tevens om de doorvoer en verwerking van geïmporteerde
grondstoffen, om halffabrikaten, eindproducten, en investeringen in kapitaalgoederen.
In de opkomende markten buiten de Unie wordt Nederland gezien als een belangrijke
partner in de overdracht van kennis en technologie op landbouwgebied. Nederland
staat dan ook op de derde plaats op de mondiale ranglijst van landbouwexporteurs.
Het is niet voor niets dat als aan Nederland als exportnatie wordt gedacht,
producten uit de land- en tuinbouw de beeldvorming bepalen.Tegelijkertijd met de voortgaande internationalisering is er een sterk
bewustzijn gegroeid dat belangrijke problemen op het gebied van natuur en
milieu niet zijn op te lossen met louter nationale maatregelen. Internationale
afspraken zijn nodig om problemen als het broeikaseffect op te lossen en de
achteruitgang van de biodiversiteit en het verdwijnen van grote oppervlakten
bossen te stoppen.Het is voor de komende jaren essentieel dat het besef dat sinds de Conferentie
van Rio de Janeiro is ontstaan over de samenhang tussen milieu en ontwikkeling,
een vervolg krijgt in concrete acties en bindende afspraken. Gedragsveranderingen
zijn nodig om een groeiende wereldbevolking in de toekomst economische kansen
te bieden, zonder dat dit ten koste gaat van de kansen voor nieuwe generaties.
Duurzame ontwikkeling blijft daarvoor het kernwoord. Dit concept moet zijn
weg vinden in het internationale en nationale beleid. Internationale afspraken
over handel en productie moeten samengaan met afspraken en maatregelen
die een ecologisch en economisch duurzame ontwikkeling garanderen. 6.2. Internationalisering vraagt om nieuwe afsprakenDe groeiende verwevenheid op wereldschaal biedt mogelijkheden om mondiale
problemen en kansen gezamenlijk aan te pakken. Nederland wil daaraan een actieve
bijdrage leveren, zeker ook op de terreinen van LNV. Daar zijn ook mogelijkheden
voor. Het bestaan van een over het algemeen goed functionerend multilateraal
handelssysteem toont aan dat mondiale afspraken en regels mogelijk zijn. Discussies
over de uitleg van de regels en soms hoogoplopende verschillen van inzicht,
maken wel duidelijk dat van alle partijen voortdurende aandacht en inzet vereist
is om het stelsel van de World Trade Organisation (WTO) in stand te houden
en goed te laten functioneren. ... op het gebied van duurzame landbouw,Internationaal is er steeds meer steun voor het idee dat de landbouw en
het landgebruik een multifunctioneel karakter heeft. Dat betekent dat landbouw
niet alleen een bijdrage levert aan de voedselvoorziening, maar ook kan bijdragen
aan de gezondheid en diversiteit van planten en dieren en aan de verhoging
van de kwaliteit van water en lucht. Bovendien is landbouw – zeker ook
in ontwikkelingslanden – belangrijk in verband met de bestrijding van
armoede, de leefbaarheid van het platteland en het beheer en behoud van de
bodem. Verbetering van de kennis van de verschillende relaties op dit vlak
en van de technische mogelijkheden blijft van groot belang. Zeker ook in het
licht van het feit dat de totale landbouwproductie de komende decennia fors
verhoogd zal moeten worden, zonder dat het totaal areaal landbouwgrond zal
toenemen. Deze problematiek is tijdens de Wereldvoedseltop van eind 1996 nog
eens duidelijk op de internationale agenda gezet. Grote inspanningen zullen
de komende jaren nodig zijn om de ambitieuze doelstellingen op het gebied
van voedselzekerheid te bereiken.De komende jaren wil LNV de realisering van duurzame landbouw en grondgebruik
een stap verder brengen. Dat gebeurt langs verschillende sporen. Zo wil LNV
door een actieve betrokkenheid bij de inzet van middelen voor internationaal
natuur- en milieubeleid en rurale ontwikkeling, een inhoudelijke bijdrage
leveren aan de besteding van de middelen voor internationale samenwerking.In samenwerking met de FAO wordt in het najaar van 1999 een conferentie
georganiseerd ter voorbereiding van de VN Commissie voor duurzame ontwikkeling.
Het thema van deze conferentie is «multifunctionele landbouw en grondgebruik».In het kader van het werkprogramma van de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) treedt Nederland in 2000 op als gastland
en organisator van een workshop over landbouw, technologie en landbouw-milieubeleid. ... op het gebied van natuur,Op het gebied van het natuur- en milieubeleid zijn de mondiale afspraken
veelal minder bindend, al groeit ook hier de consensus. In het natuurbeleid
is er een tendens om bescherming en beheer van natuur steeds vaker te verankeren
via integratie in andere beleidsterreinen. De relatie met het landbouwbeleid
ligt dan uiteraard voor de hand, maar ook op het gebied van bijvoorbeeld duurzaam
toerisme zijn er mogelijkheden. Toch zal een dergelijke integratie alleen
nooit een afdoende bescherming geven voor alle natuur. Bepaalde eco-systemen
zijn zo kwetsbaar dat ze simpelweg beschermd moeten worden tegen
nadelige activiteiten en invloeden van buitenaf. Dat geldt bijvoorbeeld voor
bepaalde wetlands en tropische bossen.Op mondiaal niveau streeft Nederland onverminderd naar bindende afspraken
over duurzaam bosbeheer, die vervolgens in het beleid op de verschillende
niveaus zullen moeten doorwerken.De prioriteiten voor het internationale natuurbeleid zijn vastgelegd in
het Programma Internationaal Natuurbeheer. Eind 1999 zullen de resultaten
van dit programma worden geëvalueerd, waarna een nieuw programma aan
de Kamer zal worden aangeboden. ... op het gebied van visserij,De visserij oogst uit de natuur en is daarom aangewezen op een gezond
en veerkrachtig ecosysteem, wil zij blijvend vis, schaal- en schelpdieren
tot haar beschikking houden. Bij weinig sectoren is het zo duidelijk dat er
op langere duur alleen economisch perspectief is, als de visbestanden en de
aquatische ecosystemen duurzaam worden beheerd. De toepassing van het voorzorgsbeginsel
is hiermee onlosmakelijk verbonden. Dat houdt in dat visserij-activiteiten
het toelaten dat visbestanden zich qua opbouw en omvang zodanig kunnen ontwikkelen,
dat deze natuurlijke schommelingen kunnen opvangen.Dit principe krijgt zijn uitwerking in het Europees visserijbeleid, maar
is natuurlijk ook de Nederlandse inzet als gesproken wordt over de overeenkomsten
die de EU afsluit met derde landen op het gebied van visserij (bijvoorbeeld
in West Afrika). LNV zal zich in Brussel inzetten voor meer duurzame en financieel
efficiënte visserijakkoorden, die coherent zijn met andere communautaire
beleidsterreinen. ... en op het gebied van de handel.Bij het internationaal handelsbeleid zullen de komende jaren stappen gezet
worden om bestaande belemmeringen bij de handel in landbouwproducten te verminderen.
Het tijdspad daarvoor is nauwkeurig aangegeven, de onderhandelingen in het
kader van de WTO starten in december 1999. Tegelijkertijd met het vrijer worden
van de handel neemt echter de noodzaak toe om ook op andere terreinen te komen
tot internationale afspraken. Voor voedselveiligheid, veterinaire en fytosanitaire
zaken zijn de kaders daarvoor aanwezig. Voor andere zaken die bijvoorbeeld
betrekking hebben op de productiewijze van landbouw – bijvoorbeeld bepalingen
ten aanzien van dierenwelzijn – is dat nog veel minder het geval. Toch
lijkt dat noodzakelijk om het vertrouwen van de consument in de landbouwproducten
te behouden. Wat dat betreft is er een parallel te trekken met de ontwikkeling
zoals die in de EU heeft plaats gevonden en nog steeds doorgaat: na het creëren
van een gemeenschappelijke markt, kwam een langdurig proces op gang van harmonisering
van regelgeving die eisen stelt aan de productie.Voor LNV zijn er twee onderwerpen waarvoor de komende tijd extra aandacht
nodig is om tot internationale afspraken te komen. Dat betreft een duidelijkere
plaats voor het voorzorgsprincipe bij discussies in Codex Alimentarius, WTO
en andere internationale organisaties. Een ander aandachtspunt vormen de zogenoemde
consumer concerns die veelal betrekking hebben op de productiewijze. LNV zal
zich inzetten voor verdergaande internationale afspraken op dit gebied, met
name inzake dierenwelzijn, biodiversiteit, biotechnologie en het gebruik van
groeibevorderende stoffen. Een mogelijkheid daartoe zijn ruimere toepassingen
van de mogelijkheden in de WTO van etikettering van producten waarbij duidelijke
consumer concerns bestaan. 6.3. Internationale afspraken worden in Europees en nationaal
beleid vertaaldDe toenemende verwevenheid op wereldschaal van handel, productie, investeringen
en samenwerking nopen de Nederlandse landbouw en LNV in de toekomst nog sterker
op internationale trends en ontwikkelingen in te spelen. Internationale noties
over duurzaamheid, het multifunctionele karakter van de landbouw en de vermindering
van de ondersteuning zullen zich vertalen in het Europese en het nationale
beleid.In steeds sterkere mate komt de oorsprong van nationaal beleid in het
buitenland te liggen. Zo vormt het Biodiversiteitsverdrag een extra legitimatie
voor het nationale natuurbeleid, stelt de wereldhandelsorganisatie WTO het
kader voor Europees landbouwbeleid en vormt het Gemeenschappelijk Visserijbeleid
het kader voor het nationale visserijbeleid.Dat betekent dat nadat op internationaal niveau afspraken zijn gemaakt,
de marges voor eigen keuzen in het eigen beleid veelal afnemen. Al heeft Nederland
natuurlijk ook een stem bij het tot stand komen van internationale afspraken. Visserij: hervorming van EU-beleid op stapelIn het kader van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid worden jaarlijks
de totale vangsthoeveelheden (TAC's) en de verdeling daarvan per land vastgesteld
(quota). Daarnaast bevat het visserijbeleid technische normen, voorwaarden
en eisen waaraan de vaar- en vistuigen moeten voldoen. Uiterlijk in 2002 komt
de Europese Commissie met een evaluatie van het huidige beleid. Daarna zal
de discussie losbranden over de vraag of het beleid aangepast moet worden.
Vooruitlopend op deze discussie werkt LNV een visie uit op het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid (GVB) na 2002. Hierbij staat de vraag centraal op welke wijze
de duurzame exploitatie van de ecosystemen binnen het beleid het best gewaarborgd
kan worden. De sector, andere departementen en de relevante maatschappelijke
organisaties zullen bij de discussies over deze nota worden betrokken. Deze
visie wordt dit voorjaar aan de Tweede Kamer aangeboden. Blijvende aandacht voor Europese natuurOp verschillende terreinen van het Europees natuurbeheer speelt Nederland
een vooraanstaande rol. Te denken valt bijvoorbeeld aan de initiatieven om
te komen tot een Europese Ecologische hoofdstructuur, zowel in de EU –
in de vorm van Natura 2000 – als Pan-Europees. Een dergelijk samenhangend
geheel van gebieden met hoge natuurwaarden is de beste garantie voor bescherming
van de Europese biodiversiteit. De komende jaren is volgens Nederland een
nieuwe impuls voor de realisatie van de Europese Ecologische Hoofdstructuur
noodzakelijk.De lidstaten hebben zelf de verantwoordelijkheid voor de realisering van
hun aandeel van de Europese EHS. Dit door de implementatie van de Habitatrichtlijn
en de Vogelrichtlijn en door het nemen van nationale maatregelen.Zoals reeds gesteld, geldt dat betere garanties voor bescherming van de
natuur zijn te verkrijgen, als ook bij andere beleidsterreinen rekening gehouden
wordt met de belangen van natuur. Initiatieven en mogelijkheden daarvoor zijn
inmiddels in het Europees beleid voor het platteland opgenomen en ook in het
landbouwbeleid worden nieuwe aanzetten gegeven. Deze mogelijkheden moeten
de komende jaren maximaal worden benut. Speciale aandacht behoeven daarbij
gebieden waar het agrarisch beheer belangrijk is voor het behoud van bijzondere
natuurwaarden.Daarnaast moet ook worden gezocht naar kansen voor natuurontwikkeling en moet worden voorkomen dat het EU-beleid leidt tot aantasting van
natuur; bijvoorbeeld door middel van een effectievere natuur- en milieutoets
van projecten in het kader van de Structuurfondsen. De hervorming van het
Europese beleid (Agenda 2000) wordt benut om te komen tot betere garanties
en mogelijkheden voor de natuur. Een afnemende bescherming van de landbouw is een feitHet maken van internationale afspraken over het beleid is voor de landbouw
geen vreemd gegeven. Zo is de economische ontwikkeling van de grondgebonden
landbouwproductie in Nederland (melkveehouderij en akkerbouw) in de afgelopen
decennia sterk beïnvloed door het Europese markt- en prijsbeleid.Feit is echter dat dit EU-beleid sterk beïnvloed zal worden door
afspraken die in het kader van het wereldhandelsoverleg genomen worden. Doelstelling
van dit overleg is om de bescherming en ondersteuning aan de landbouw te verminderen
en zodoende de handel vrijer te maken.Agenda 2000 vormt een antwoord van de EU op deze internationale wens.
De Europese Commissie stelt daarin voor de prijzen van granen, zuivel en rundvlees
fors te verlagen. Om op die manier de afhankelijkheid van de Europese landbouw
van invoerbescherming en uitvoersteun te verminderen. Directe inkomentoeslagen
komen daarvoor in de plaats, waarmee de steun aan de landbouw – conform
de internationale trend – in toenemende mate zal worden ontkoppeld van
de productie.Tevens wordt er in de plannen van de Europese Commissie meer nadruk gelegd
op de bredere problematiek op het platteland dan louter die in de landbouwsector.
Het plattelandsbeleid wordt daarvoor versterkt en vereenvoudigd. Van de lidstaten
wordt verwacht dat ze voor hun verschillende regio's Rural ontwikkelingsplannen
ontwikkelen, op basis waarvan perspectiefvolle projecten voor ondersteuning
uit Brussel in aanmerking kunnen komen (zie eerder par. 1.7.).Het is de verwachting dat het beleid ook op de wat langere termijn verder
die kant op zal gaan. Waar deze verschuiving zich voordoet zal Nederland steeds
nadrukkelijk de vraag stellen wat de toegevoegde waarde van Europees plattelandsbeleid
is ten opzichte van het nationaal te voeren beleid. Toenemende ruimte voor het stellen van nationale prioriteitenEen verdere ontkoppeling van de ondersteuning van de landbouw van de productie
is vrij fundamenteel. Het betekent dat niet meer zoals in het verleden de
meest efficiënte bedrijven het meest van het beleid profiteren, maar
dat bij de verdeling van de inkomenstoeslagen keuzen gemaakt kunnen worden.
Dat speelt zowel bij de vraag welke tegenprestaties verlangd worden bij de
toekenning van inkomenstoeslagen als welke criteria aangelegd worden bij de
verdeling van de zogenaamde nationale enveloppen.Deze accentverschuiving biedt daarmee de mogelijkheid om het Europees
landbouwbeleid nauwer te laten aansluiten op de doelstellingen die Nederland
nationaal voor de landbouw heeft. LNV wil deze ruimte aangrijpen om een landbouw
te stimuleren die milieutechnisch efficiënt is en maatschappelijk verantwoord
produceert. In die zin kan het nieuwe EU-beleid een positieve bijdrage leveren
aan een duurzame landbouw en daarmee aan het imago van de sector.In de komende periode wordt gestart met enkele proefprojecten waarbij
aan inkomenstoeslagen tegenprestaties gekoppeld worden op het gebied van natuur,
milieu en dierenwelzijn. In samenspraak met de landbouwsector wordt een opzet
uitgewerkt om te komen tot een verdeling van inkomenstoeslagen
uit de nationale enveloppe, gericht op verbetering van de maatschappelijke
acceptatie van de landbouwproductie. Meer concurrentie noopt tot aanpassing van de sectorMinder bescherming en meer concurrentie noodzaakt de landbouwsector de
bakens te verzetten. Zo zal op korte termijn de invoering van Agenda 2000
van de bedrijven de nodige inspanningen vergen. Daarbij is het duidelijk dat
de oude recepten als kostprijsverlaging, uitbreiding van de productie en schaalvergroting
geen afdoende antwoord zijn op de nieuwe uitdagingen.De positie van de Nederlandse landbouw is niet slecht om op deze nieuwe
situatie goed in te spelen. Zo is de sector van oudsher efficiënt, sterk
op export gericht en is reeds een begin gemaakt met het beter inspelen op
de wens van de consument.Die ontwikkeling zal de komend jaren versterkt moeten worden, waarbij
het voor Nederland met een relatief hoog kostenniveau een absolute noodzaak
is om een positie te verwerven in de hogere marktsegmenten. Het is immers
sterk de vraag of Nederlandse sectoren het bij concurrentie sec op kostprijs
op termijn niet afleggen tegen de buitenlandse concurrentie. Meer aandacht
voor een milieu- en diervriendelijke productie zal meer en meer bepalend zijn
voor een dergelijke betere marktpositie. Samenwerken in de keten, een beter imago op de marktEen goede samenwerking tussen de primaire sector en de verwerkende industrie
is een voorwaarde voor een dergelijke kwaliteitsstrategie. Versterking van
de ketensamenwerking moet ervoor zorgen dat wat betreft productaanbod, productiewijze
en kwaliteit van het product, de wensen van de consument aan alle schakels
van het productieproces worden doorgegeven. Voor succes op de markt is vooroplopen
in vernieuwing noodzakelijk.Ook LNV wil een bijdrage leveren aan een betere positionering van het
Nederlandse product op de internationale markt. Het project ter verbetering
van de beeldvorming van Nederlandse producten op de Duitse markt zal daarvoor
model staan.Bij exportbevordering zal sterker dan tot nu toe het accent gelegd worden
op het imago van het Nederlandse product, met als doel het verkrijgen van
een plus in de markt. In dit licht zal bijvoorbeeld extra aandacht aan biologische
landbouw en milieu- en diervriendelijk geproduceerde producten besteed worden. De aanwezigheid van een sterke verwerkende sectorMeer dan ooit zal de landbouwsector haar positie slechts kunnen handhaven
als er een goede samenwerking is tussen de primaire landbouw, de agrarische
handel en de verwerkende industrie. De rol van de bedrijven in handel en verwerking
bij de verwerving van het agrarische inkomen, ook op het landbouwbedrijf,
kan moeilijk worden overschat. Juist deze bedrijven hebben een veel directer
contact met de eindafnemers van landbouwproducten en hebben daarmee «voeling»
met de veranderingen op de markt.De internationalisatie heeft in de agribusiness geleid tot een sterke
concentratie en steeds groter wordende bedrijven. Het is voor de totale agrosector
van belang dat Nederland voor dergelijke bedrijven een aantrekkelijk land
is en blijft. Ook hier is de uitgangspositie van ons land niet slecht. Uit
verschillend onderzoek blijkt dat Nederland over sterke punten beschikt in
vergelijking met ons omringende landen. Maar tegelijkertijd blijkt ook dat
de verschillen relatief gering zijn. LNV voelt zich verantwoordelijk voor een goed vestigings- en ondernemingsklimaat
voor internationaal opererende bedrijven in de agribusniness. In de algemene
discussies hierover op Rijksniveau zal LNV scherp letten op de specifieke
kenmerken en belangen van de agribusisness. Dat geldt met name voor de (agri)logistiek
en kennisinfrastructuur.De succesvolle aanpak om de kennis over ketennetwerken te vergroten zoals
uitgevoerd in het kader van Agroketenkennis (AKK) wordt de komende jaren voorgezet
en verbreed. Naast aandacht voor ketennetwerken zal ook aandacht besteed worden
aan logistiek en informatietechnologie (ICT). Daarvoor is mede door LNV een
nieuwe organisatie opgericht, Ketennetwerken, Clusters en ICT (KLICT). Hiervoor
is in de komende jaren 74 miljoen gulden beschikbaar, waarvan 30 miljoen van
het bedrijfsleven. Profiteren van meer markttoegangUiteraard hangen de prestaties van de agribusiness in hoge mate af van
de vraag hoe de bedrijven opereren op de markt. Het snel aanpassen aan veranderende
marktomstandigheden is daarvoor een vereiste. De overheid kan een dergelijk
proces faciliteren, maar wil daarbij uiteraard niet op de stoel van de ondernemer
gaan zitten. Een faciliterende rol kan onder meer bereikt worden met doelgericht
onderzoek. In de onderzoeks programma's van kennisinstituten moet daarom voldoende
aandacht zijn voor de specifieke vragen vanuit de agribusiness, onder andere
kennis op het gebeid van consumentengedrag en marktinformatie.Een terrein waar het initiatief meer bij de overheid ligt is dat van het
wegnemen van handelsbelemmeringen. Een betere toegang tot buitenlandse markten
is het evenbeeld van grotere concurrentie op de eigen markt. In de praktijk
blijkt dat op buitenlandse markten met het verminderen van de traditionele
handelsbarrières, snel nieuwe belemmeringen ontstaan. Recent is bij
LNV het wegnemen van handelsbelemmeringen -met name op het veterinaire terrein-
op een planmatig manier aangepakt. Dat zal in de komende jaren worden voortgezet. Een grotere interne marktDe sterkste marktvergroting waar de agro-sector de komende jaren van kan
profiteren, is de uitbreiding van de EU met landen uit Midden en Oost Europa.
Deze landen moeten na hun toetreding al het beleid dat in de EU bestaat –
het acquis communautair – overnemen. Dit zal een hele opgave worden,
waarbij deze landen door de EU gesteund worden via zogenaamde pre-accessiesteun.
Deze is in belangrijke mate gericht op de institutionele opbouw in deze landen.
Daarnaast komen er programma's die erop gericht zijn de concurrentiekracht
van de landbouwsector in deze landen te vergroten.Nederland heeft belang bij een goed verloop van het integratieproces,
vanwege de mogelijkheden die de uitbreiding biedt om de handels- en investeringsrelaties
met deze landen te verbeteren en vanwege de mogelijkheden om bij te dragen
aan de vorming van stabiele en welvarende partners in EU-verband. Daarom zal
LNV naast de deelname aan de EU-programma's, ook een eigen programma ontwikkelen.Met de kandidaat lidstaten zal worden overlegd over de invulling van de
programma's. Momenteel wordt gedacht aan een accent op de zuivel en de tuinbouwsector
en op de opbouw van veterinaire en fytosanitaire instituties. Bijzonder aandacht
is er ook voor een optimale toepassing van de instrumenten ten behoeve van
de bescherming van natuur en milieu. LNV zal in de komende periode een substantiële investering plegen
in het eigen pre-accessie programma. Dat krijgt onder andere inhoud door het
uitzenden van deskundigen op genoemde terreinen, alsmede het organiseren van
conferenties, concrete projecten en studiebezoeken.Voor het natuurbeleid wordt bij de uitvoering van het Actieplan natuurbeheer
Midden- en Oost Europa ingespeeld op het komend lidmaatschap van de EU en
aangehaakt bij initiatieven die in het kader van de pre-accessieprogramma's
worden genomen. Financiële aspecten Nota «Kracht en Kwaliteit».Voor zover de beleidsvoornemens, zoals aangekondigd in deze nota, financiële
consequenties met zich meebrengen, zullen deze in beginsel worden opgevangen
binnen de LNV-begroting en de in het regeeraccoord uitgetrokken budgetten.
Bij deze laatste categorie gaat het met name om de pakketten Ruimtedruk/ruimtekwaliteit
(inclusief de reconstructie van de zandgebieden) en Kennis (o.a. ICT). T.a.v.
het reguliere instrumentarium zijn met name het Stimuleringskader, de Veterinaire
prioritaire activiteiten, het Herstructureringsfonds Varkenshouderij (f 475
mln, recentelijk verhoogd met f 220 mln; totaal derhalve f 695 mln.)
en de Regeling Structuurverbetering Glastuinbouw van belang. Voor de realisering
van de Ecologische Hoofdstructuur zijn op de LNV-begroting verwervings- en
(land)inrichtingsbudgetten uitgetrokken (art. 13.02/13.03); ook via het Groenfonds
zijn daarvoor middelen beschikbaar. De financiering van het beheer wordt opnieuw
vorm gegeven via het Programma Beheer (art. 13.04). De bestaande regelingen
op dat terrein zullen daarin, budgettair neutraal, worden opgenomen.In onderstaande tabel zijn enige belangrijke budgettaire kerngegevens
bij elkaar gebracht (bedragen x f mln, stand LNV-begroting 1999):  1999200020012002Intensiveringen regeeraccoord    – Realisatie
EHS/SGR32,670,263,768,6 –
Natte natuur10203040 – Agrarisch natuur
en landschapsbeheer37,51420,5 – Glastuinbouw5121315– Reconstructie zandgebieden80808080 –
Onderwijs/ICT*16,8272838,6      Reguliere
budgetten**    – Stimuleringskader     – Markt en
concurrentiekracht7982,887,583,2 – Vernieuwing
Landelijk gebied27,925,323,822,8 – Veterinaire
prioritaire activiteiten35303030 – Herstructurering
varkenshouderij***300808080 – Structuurverbetering
glastuinbouw23,124,224,124,1* Incl. investeringen ICT (indicatief).** Excl. Hoofdbeleidsterreinen 13 en 16.*** Totaal in de periode 1996–2002: f 695 mln. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26446-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl