Wijziging van de Mededingingswet als gevolg van de evaluatie van die wet; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30071, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

15-08-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

30071 nr. 5

08-08-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave blz.1. Algemeen2. ConcentratietoezichtInkoopmacht en de bagatelvrijstellingVerkoop met verliesSuper complaintTaakverdeling NMa-ECCombinatievrijstellingMateriële criterium3. SanctioneringOpleggen van boete aan opdrachtgever of feitelijk leidinggevendeBeboeten leden ondernemersverenigingStructurele maatregelen4. ProceduresOpheffen opschortende werking last onder dwangsomOverslaan van de bezwaarschriftprocedurePubliciteitsbeleidVerbreking van zegelsOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30071Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 071Wijziging van de Mededingingswet als gevolg van de evaluatie van die
wetnr. 5VERSLAGVastgesteld 8 augustus 2005De vaste commissie voor Economische Zaken1
belast met het voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft
de eer als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit verslag
afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de openbare behandeling
van het voorstel van wet voldoende voorbereid.Inhoudsopgave blz.1. Algemeen 12. Concentratietoezicht 43. Sanctionering 84. Procedures 111. AlgemeenMet het voorstel tot wijziging van de Mededingingswet geeft de Minister
uitvoering aan het kabinetsstandpunt naar aanleiding van de integrale evaluatie
van de Mededingingswet. Tot spijt van de leden van de CDA-fractie vormt dit
wetsvoorstel geen integrale benadering. Dit komt in de eerste plaats omdat
de minister (nog) niet bereid is een aantal problemen door middel van wetswijzigingen
op te lossen. Deze knelpunten variëren van inkoopmacht, verkoop met verlies
en een zwakke positie van de consument tot centrale problemen als de gebrekkige
scheiding tussen enerzijds beleid en anderzijds toezicht en handhaving. In
de tweede plaats kiest de minister ervoor om de uitbreiding van onderzoeksbevoegdheden
van de NMa in een afzonderlijk wetsvoorstel te regelen. Dit bevreemdt de leden
van de CDA-fractie, want al uit de bevindingen van de Parlementaire Enquêtecommissie
Bouwnijverheid blijkt dat de bevoegdheid om woningen binnen te treden van
groot belang is voor een effectieve handhaving door de NMa. Waarom neemt de
minister de uitbreiding van de onderzoeksbevoegdheden in een afzonderlijk
wetsvoorstel op?Voor de leden van de CDA-fractie is de op termijn onontkoombare uitbreiding
van de bevoegdheden van de NMa aanleiding om de minister vragen te
stellen over twee centrale discussies. De eerste is die over de scheiding
tussen beleid en uitvoering en de ZBO-status van de NMa. De belangrijkste
reden voor de verzelfstandiging van de NMa is dat beslissingen in individuele
gevallen geen onderdeel van politieke besluitvorming dienen te zijn. Deze
leden onderschrijven dit uitgangspunt, maar twijfelen sterk aan de haalbaarheid
van een scheiding tussen beleid en uitvoering. De Mededingingswet bevat open
normen, die voor deel pas door middel van besluiten in individuele gevallen
ingevuld (kunnen) worden. Het systeem biedt de minister bovendien de mogelijk
om via de achterdeur toch invloed op de besluitvorming van de NMa uit te oefenen.
De minister is immers verantwoordelijk voor het benoeming- en ontslagbeleid
van het bestuur van de NMa en ook medewerkers zijn in dienst van de minister
van Economische Zaken. Zullen zij de hand die hen voedt werkelijk bijten?Vanwege de bezwaren die kleven aan de figuur van de ZBO voor de NMa en
de wens om beslissingen in individuele gevallen buiten het politieke circuit
te nemen bepleitten de leden van de CDA-fractie eerder een andere oplossingsrichting
. Deze leden kiezen voor een duidelijke organisatorische scheiding van beleid
en toezicht in plaats van een beperking van de ministeriële verantwoordelijkheid.
De minister van Economische Zaken blijft volgens dit voorstel verantwoordelijk
voor het mededingingsbeleid, maar de minister van Justitie wordt verantwoordelijk
voor het toezicht en de handhaving. Door de NMa onder te brengen bij de minister
van Justitie wordt een politiek-beleidsmatig waardevrije omgeving gegarandeerd.
Binnen het ministerie van Justitie spelen immers politiek-beleidsmatige vragen
op het gebied van marktwerking geen enkele rol. De cultuur van dit ministerie
is gericht op (waardevrij) toezicht en handhaving, op naleving van de wet.
Het functioneren van het openbaar ministerie is wat dit betreft illustratief.De minister van Economische Zaken noemde dit voorstel eerder «fataal».
De door hem toegezegde brief met een inhoudelijke reactie laat al maanden
op zich wachten. Welke inhoudelijke argumenten heeft de minister voor zijn
standpunt?De tweede centrale discussie betreft het «alles-in-één-handstelsel».
De NMa is op dit moment verantwoordelijk voor opsporing, vervolging, strafoplegging
en rechtspleging in eerste aanleg. De NMa kan dus straffen opleggen zonder
tussenkomt van de rechter. De leden van de CDA-fractie menen dat er bij de
oplegging van sancties in het algemeen evenwicht moet zijn tussen doelmatigheid
en rechtswaarborgen. Bij lichte sancties zoals lage boetes kan doelmatigheid
voorop staan, maar alleen onafhankelijke rechters mogen zware sancties opleggen.
De vraag dringt zich op waar de grens ligt. Het onderhavige wetsvoorstel voegt
aan het bestaande sanctie-instrumentarium persoonlijke straffen voor feitelijk
leidinggevenden, structurele maatregelen en boetes voor leden van ondernemersverenigingen
toe. Bovendien wordt er weer een aantal boetes verhoogd, dit keer voor overtreding
van de concentratieregels. Het is duidelijk dat de sancties in de Mededingingswet
qua soort én zwaarte een evolutie doormaken, die nog niet ten einde
is gekomen. Andere landen met een langere mededingingstraditie bieden ons
waarschijnlijk een blik op de toekomst. Een deel van die landen kent de mogelijkheid
om leidinggevenden een aantal jaren te verbieden om bestuursfuncties uit te
oefenen (de director disqualification), een ander
deel meent dat gevangenisstraffen een passende sanctie zijn.Bij welke type sancties hoort volgens de Minister een strafrechtelijke
benadering, waarbinnen niet de NMa, maar uitsluitend de onafhankelijke rechter
sancties kan opleggen?Uit het wetsvoorstel blijkt naar de mening van de leden van de CDA-fractie
dat de minister het geen probleem vindt dat de NMa bestuurders die de Mededingingswet
overtreden kan opsporen, vervolgen en voor maximaal 450 000
Euro beboeten. Als de Mededingingswet op enig moment de director disqualification kent, zou de NMa die sanctie dan moeten
kunnen opleggen, of moet er naar de mening van de Minister een onafhankelijke
rechter aan te pas komen? Wat is zijn antwoord op dezelfde vraag als het gaat
om gevangenisstraffen?Zijn de «Chinese Walls» –
de interne scheiding van de verschillende taken binnen de NMa – in de
visie van de minister werkelijk een serieuze waarborg voor onafhankelijkheid
en objectiviteit en daarmee een alternatief voor sanctieoplegging door de
onafhankelijke rechter?De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Over verschillende onderwerpen hebben zij vragen. Zo hebben deze leden twijfels
over de huidige functiescheiding binnen de Nma. De praktijk wijst uit dat
de huidige formele maar interne scheiding van de verschillende taken binnen
de NMa, als vermeende waarborg tegen de negatieve effecten van het alles-in-één-handstelsel
niet altijd even goed functioneert. Dat is ook logisch; iedereen werkt immers
voor dezelfde organisatie. Wat zouden de gevolgen zijn in de ogen van de minister
van afstappen van alles-in-één-handstelsel? In hoeverre zou
dit de autoriteit van de Nma goeddoen? Kan de Minister tevens aangeven wat
het gangbare systeem van handhaving is in overige Europese landen zoals Frankrijk,
Duitsland en het Verenigd Koninkrijk?Deze leden vragen of de minister een overzicht kan geven van welke taken
bij het Ministerie behoren en welke taken bij de toezichthouder. Acht de minister
deze verdeling wenselijk? Wordt op dit moment voldaan aan de criteria die
deze minister toepast op andere terreinen van scheiding toezicht en beleid?Waarom wordt geen duidelijke scheiding aangebracht door tussen opsporing
en vervolging door de NMA en het opleggen van boetes door de rechter? Hiermee
ontstaat naar de mening van deze leden zekerheid van objectieve strafoplegging
en wordt de schijn van afhankelijkheid van een organisatie weggenomen.Ondanks dat het logisch is dat de problematiek van de wet markt en overheid
niet wordt meegenomen in de evaluatie van de bestaande mededingingswet, betreuren
de leden van de VVD-fractie het gebrek aan daadkracht van de minister op dit
punt. De problematiek van de wet markt en overheid stamt al uit 1994 en is
actueler dan ooit. Kan de minister het precieze traject schetsen van de voorgenomen
beleidsregels?De leden van de VVD-fractie ontvangen veel signalen dat de reikwijdte
van de mededingingswet onduidelijk is. Met name brancheverenigingen blijken
hier last van te hebben. Erkent de minister dit probleem en zo ja hoe denkt
hij dat te gaan oplossen?De leden van de VVD-fractie vragen of de Mededingingswet van toepassing
is op de watersector. Artikel 3p van de Waterleidingwet heeft een mededingingsrechtelijk
karakter. Hoe staat de minister in het licht daarvan ten opzichte van toezicht
door de NMa op de waterleidingsector? Acht de minister gemeenten in staat
tot uitoefenen van adequaat mededingingsrechtelijk en financieel-economisch
toezicht op waterleidingbedrijven? Zo ja, hoe beoordeelt de minister de huidige
rol van de NMa in het toezicht op gemeentelijke gasdistributiebedrijven? Deze
leden vragen hoeveel het toezicht door de NMa op naleving van art. 3p van
de Waterleidingwet per jaar kost. Wat zijn de kosten van de benchmark die
de sector zelf uitvoert? In hoeverre zijn gegevens over kosten van het toezicht
op de watersector in het Verenigd Koninkrijk representatief voor de Nederlandse
situatie als rekening wordt gehouden met factoren als de omvang van de markt
en met het gegeven dat het Britse toezicht zich ook uitstrekt tot waterzuivering
en transport van afvalwater?Deze leden vragen voorts of de minister efficiencywinst in de watersector
als netwerksector wenselijk en nodig acht. In hoeverre zijn gegevens uit de benchmark van de sector objectief en betrouwbaar? Welke efficiencywinst
acht de minister haalbaar? Hoe wordt verzekerd en gewaarborgd dat efficiencywinsten
uit de watersector daadwerkelijk ten goede komen aan de consument? In welke
mate biedt het thans voorziene toezichtarrangement daarvoor voldoende waarborgen?De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennis genomen van het
wetsvoorstel. Deze leden vragen hoe de regering het gevaar ziet van het ontbreken
van de checks en balances bij de toekomstige bevoegdheden van de NMa. Deze
leden vrezen dat de NMa teveel instrumenten in één hand krijgt
als gevolg van de wetswijziging. Hoe denkt de regering dit gevaar te kunnen
tackelen?De leden van de SP-fractie begrijpen de wens de rechterlijke macht te
ontzien, maar vragen zich af of dit niet deels te voorkomen en op te lossen
is door bijvoorbeeld de NMa toe te staan schikkingen te treffen in bepaalde
gevallen. Deze leden zijn er voorstander van een duidelijkere scheiding aan
te brengen tussen opsporing en uitvoering enerzijds en beleidsvorming anderzijds.
Wat deze leden betreft moet de beleidsvorming door de minister gemaakt worden
en door de Kamer getoetst. Kan de regering duidelijk uiteenzetten waarom niet
is gekozen voor een dergelijke duidelijke scheiding?Waarom is er geen bagatelbepaling opgenomen in de wetswijziging, zo vragen
de leden van de SP-fractie. Hoe denkt de regering het probleem van de inkoopmacht
te kunnen voorkomen? Is de regering van mening dat door middel van gedragregels
voor overheden de problematiek van de Markt en Overheid opgelost kan worden
door deze wijziging van de wet?De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
bovengenoemd wetsvoorstel. Het voorstel heeft tot doel om de effectiviteit
en de doelmatigheid van de mededingingswet te verbeteren en deze beter te
laten aansluiten bij de Europese wet- en regelgeving. Het hoeft geen nadere
uitleg dat deze leden positief staat tegenover het doel van het wetsvoorstel.
Eerlijke concurrentie is essentieel voor een gezonde markt. Goede wetgeving
en toezicht op de mededinging zijn een belangrijke waarborg voor een goed
ondernemingsklimaat. Dat neemt niet weg dat de leden nog wel vragen hebben
over de maatregelen die genomen worden om dat doel te bereiken. Zo hebben
deze leden vragen over ondermeer de uitbreiding van de sanctiebevoegdheden,
de beroep- en bezwaarmogelijkheden en het «toezicht op het toezicht».Met het wetsvoorstel worden de handhavingsbevoegdheden en sanctiemogelijkheden
uitgebreid. Om die reden neemt het belang van het «toezicht op het toezicht»
alleen maar toe. De leden van de D66-fractie zien graag uiteengezet hoe dit
toezicht is geregeld en of dit afdoende gedacht wordt, gezien de uitbreiding
van de handhavingsmogelijkheden als gevolg van dit wetsvoorstel.Deze leden zouden graag inzicht krijgen in alle kanttekeningen van de
NMa over de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van het wetsvoorstel, evenals
de reactie van het kabinet hierop.2. ConcentratietoezichtInkoopmacht en de bagatelvrijstellingDe leden van de CDA-fractie onderscheiden twee situaties waarvoor de Mededingingswet
een oplossing zou moeten bieden. In de eerste is er sprake van gedragingen
die ongewenst en daarom verboden zijn. Een voorbeeld van deze categorie zijn
prijsafspraken. In de tweede situatie is het gedrag op zich niet ongewenst,
maar leidt een min of meer natuurlijk proces (van marktwerking) tot maatschappelijk
onwenselijke uitkomsten. Een voorbeeld vormen bedrijven met een economische
machtspositie aan de vraagkant van de markt (inkoopmacht), die
zich onafhankelijk van (kleine) leveranciers kunnen gedragen. Een ander voorbeeld
vormt verkoop met verlies.De minister schrijft in het kabinetsstandpunt naar aanleiding van de evaluatie
van de Mededingingswet dat het onderzoek van MKB-Nederland naar inkoopmacht
«geen indicaties over de omvang» van de problematiek bevat. Deze
leden menen dat het op de weg van de minister ligt om de omvang van deze problematiek
vast te stellen. Het visiedocument van de NMa heeft het karakter van een college
mededingingsrecht. Waarom heeft de minister nooit empirisch onderzoek naar
inkoopmacht willen doen?Deze leden menen met MKB Nederland, VNO-NCW en LTO Nederland dat inkoopmacht
een onderschat probleem is. Door de internationale trend van schaalvergroting
ontstaan steeds grotere bedrijven. Die bedrijven opereren echter niet alleen
op de mondiale en Europese markt, maar ook op nationale, regionale en lokale
markten. Op die markten raakt het midden- en kleinbedrijf – al dan niet
in de rol van leverancier – in toenemende mate in de knel, wat tot gevolg
heeft dat de fijnmazige distributiestructuur kapot wordt gemaakt. Dat heeft
allerlei onwenselijke gevolgen op het sociale vlak. De veiligheid neemt af,
de werkeloosheid stijgt en ouderen zijn vanwege de grotere reisafstand niet
langer in staat om zelf inkopen te doen. De minister stelt dat vanuit de Mededingingswet
en de NMa met name relevant is «in hoeverre inkoopmacht leidt tot negatieve
welvaartseffecten voor consumenten». De NMa is in haar visiedocument
inkoopmacht explicieter: «Evenmin is relevant of partijen de markt (zouden
moeten) verlaten» (pagina 24). Acht de minister het omvallen van ondernemingen
irrelevant voor de mededinging? Leiden faillissementen niet tot afname van
de concurrentie, waardoor op termijn (regionale en lokale) oligopolies en
monopolies kunnen ontstaan? Is de maatschappelijke functie van het middenen
kleinbedrijf een relevante factor bij de bepaling van de mededingingsrechtelijke
positie van het midden- en kleinbedrijf, of is de optiek van de minister «eng-economisch»?Verschillende Europese landen hebben oog gehad voor de zwakke positie
van MKB-bedrijven tegenover dominante vragers. Onder meer Frankrijk en Spanje
werken met het begrip «misbruik van economische afhankelijkheid».
Het Duitse mededingingsrecht kent het begrip «relatieve marktmacht».
Kan de minister een beschrijving van deze regelingen geven? Waarom zijn deze
regelingen volgens de minister een goede of slechte manier om met inkoopmacht
om te gaan, zo vragen deze leden.De leden van de CDA-fractie zijn met de SER voorstander van verruiming
van de bagatelvrijstelling door de Europese systematiek van de zogeheten «de
minimis-bekendmaking» over te nemen. Deze regeling zondert afspraken
uit van het kartelverbod als de betrokken bedrijven bij horizontale en verticale
afspraken een marktaandeel van niet meer dan 10 respectievelijk 15 procent
hebben. In verband met het probleem inkoopmacht zou het goed zijn om ook prijsafspraken
toe te staan. Dat zou betekenen dat kleine leveranciers verkoopcombinaties
kunnen vormen, waarmee ze gezamenlijk onderhandelingsmacht (countervailing power) kunnen opbouwen die in balans is met die van
de grote onderneming.De minister gebruikt het uitgangspunt dat de Mededingingswet zoveel mogelijk
moet aansluiten op de Europese mededingingsregels in de memorie van toelichting
herhaaldelijk als argument voor een bepaalde keuze. Al ten tijde van de totstandkoming
van de huidige Mededingingswet was er in brede kring kritiek op de krappe
bagatel (zie voor een overzicht: Van ordening naar marktwerking, Biesheuvel
e.a., 1996, pag. 40–43). Naar de mening van de leden van de CDA-fractie
bestaat die kritiek nog steeds. Welke zwaarwegende argumenten heeft de minister
om, de breed gedeelde kritiek ten spijt, bij de vormgeving van de bagatel
toch af te wijken van zijn standpunt dat de Mededingingswet aan dient te sluiten
op de Europese regels? MKB-Nederland is van mening dat kleine
ondernemers in staat zijn om een inschatting te maken van hun marktaandeel.
Als de minister dit standpunt van de vertegenwoordiger van het midden- en
kleinbedrijf over het midden- en kleinbedrijf niet deelt, waar baseert hij
zich dan op?Ook de leden van de VVD-fractie hebben nog een aantal vragen over de eventuele
verruiming van de bagatelbepaling. Het is hen niet duidelijk op basis van
welke criteria de minister het advies van de SER naast zich neerlegt. Waarop
baseert de minister zich wanneer hij stelt dat de bagatelbepaling niet dient
te worden verruimd? Acht de Minister het wenselijk op dit punt een kosten-baten
analyse te laten uitvoeren?Kan de minister tevens aangeven wat de voor- en nadelen zijn van het marktaandeelcriterium?
In hoeverre wijkt Nederland hierin af van andere Europese landen?Waarom wordt de bagatelbepaling niet verruimd tot bepaalde marktaandelen?De leden van de VVD-fractie erkennen de lastige problematiek van de inkoopmacht.
Maar zij constateren wel een discrepantie tussen de manier waarop de Minister
en de toezichthouder aankijken tegen inkoopmacht en verkoopmacht. Met name
in verzekeringsmarkten, of andere markten waarin eenvoudig toetredingsbarrières
kunnen worden opgeworpen, is inkoopmacht een probleem. Erkent de minister
dat inkoopmacht in dergelijke markten een probleem kan vormen in termen van
welvaartverliezen? In hoeverre heeft de Nma voldoende onderzoeksbevoegden
om dit probleem te kunnen oplossen? Zou de minister in zijn antwoord tevens
kunnen ingaan in de ook door hem zelf geschetste problematiek van artikel
24?Kan de minister tevens aangeven wat de precieze verschillen zijn tussen
inkoopmacht en verkoopmacht in termen van de mededingingswet? Waarom is hier
zo bewust voor gekozen?Verkoop met verliesDe constatering dat het midden- en kleinbedrijf als gevolg van de trend
van schaalvergroting in toenemende mate in de knel raakt betreft naast leveranciers
ook de kleine concurrenten van grote bedrijven. De leden van de CDA-fractie
menen dat consumenten profiteren van een harde en faire concurrentiestrijd,
maar verkoop met verlies verdient dat predikaat niet. Dit standpunt sluit
aan bij de uitvoerige Europese jurisprudentie over predatory
pricing ofwel roofprijzen, waar het Akzo-arrest (HvJ EG 3 juli
1991, zaak C-62/86) een voorbeeld van is. Het Hof van Justitie heeft in die
uitspraak aangegeven dat het aanbieden van producten beneden de gemiddelde
variabele kosten in beginsel misbruik oplevert.Een bevestiging of zelf aanscherping van de Europese lijn vormt de beschikking
van de Staatssecretaris van Economische Zaken en de minister van Landbouw
en Visserij in de Haarlemse Broodoorlog (Haarlems Brood, Stcr. 1960, 12).
In deze beschikking werd de verkoop van brood onder een bepaalde prijs door
ondernemingen met een economische machtspositie in strijd met het algemene
belang geoordeeld, omdat het voortbestaan van concurrerende bakkers ernstig
in gevaar kwam, zo memoreren de leden van de CDA-fractie.Wat is naar de mening van de minister de betekenis van deze beschikking
voor de huidige mededingingsrechtelijke grenzen aan verkoop met verlies? De
minister heeft de NMa per brief gevraagd of er aanleiding is om een onderzoek
te starten naar overtreding van het verbod op misbruik van economische machtspositie
door ondernemingen die in het kader van de prijzenslag in de supermarktbranche
met verlies verkopen. Wanneer verwacht de minister het antwoord
van de NMa? Waarom zal de NMa dat onderzoek wel of niet starten?De leden van de CDA-fractie constateren dat de huidige regels en jurisprudentie
met betrekking tot verkoop met verlies onvoldoende zijn om verkoop met verlies
daadwerkelijk tegen te gaan. Naast een eventueel onderzoek door de NMa op
basis van de huidige regels zijn deze leden daarom voorstander van een wettelijk
verbod op verkoop met verlies. Bij de behandeling van de begroting van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft de Kamer de motie
Atsma (29 800, 14, nr. 38) aangenomen. In deze motie verzoekt de Kamer
de regering te onderzoeken wat de belangrijkste effecten zijn (geweest) van
wetgeving in verschillende Europese landen die verkoop onder de inkoopprijs
tegengaat. Ook wordt de regering verzocht onderzoek te doen naar de haalbaarheid
van de introductie van vergelijkbare wetgeving in Nederland en die analyse
te betrekken bij de wijziging van de Mededingingswet. Is dit onderzoek afgerond?
Deze leden rekenen erop dat het onderzoek conform de in de motie uitgesproken
wens bij de beantwoording van deze vragen betrokken wordt.Super complaintEen ander onderwerp wat naar de mening van de leden van de CDA-fractie
niet terugkomt in het wetsvoorstel is de super complaint. Consumentenorganisaties zoals de Consumentenbond voldoen in een
deel van de zaken niet aan artikel 1:2 lid 3 van de Algemene Wet Bestuursrecht,
omdat de statutaire doelstelling te ruim is gezien het belang dat zij in de
desbetreffende zaak behartigen. Vanwege dit probleem heeft de SER (een negatief)
advies uitgebracht over de super complaint. Deze
leden zijn van mening dat consumenten de primaire doelgroep zijn van de Mededingingswet
en vinden een super complaint daarom, mits aan
een aantal randvoorwaarden voldaan wordt, een logische figuur. Door consumentenorganisaties
een formele rol te geven kan de prioritering van de NMa verbeteren.In het kabinetsstandpunt staat een summiere bespreking van enkele tegenargumenten.
Kan de minister de voor- en nadelen van een helder gedefinieerde super complaint duidelijk omschreven? In theorie kan de super complaint tot een groot aantal klachten leiden, waardoor de
effectiviteit van de NMa afneemt. De leden van de CDA-fractie vragen wat de
minister wat dit betreft verwacht en hoe dit nadeel ondervangen zou kunnen
worden.Taakverdeling NMa-ECDe leden van de PvdA-fractie vragen hoe de taakverdeling is geregeld tussen
de NMa en de Europese Commissie ten aanzien van mededingingszaken. Welke gevallen
worden door de NMa behandeld en welke door de EC, en welke door beide? Is
inmenging denkbaar van de Europese Commissie ten aanzien van typisch Nederlandse
arrangementen, zoals woningcorporaties, ziekenfondsen en de publieke omroep?
Is denkbaar dat de EC zich bezig zou kunnen gaan houden met subsidieverstrekking
aan Artis en Blijdorp, waarbij de subsidiëring als een vorm van staatssteun
zou kunnen worden gezien? Hoe vindt afstemming plaats tussen EC en de NMa
ten aanzien van prioriteitstelling bij onderzoek naar naleving van de mededingingswetgeving
bij dergelijke hybride organisaties (tussen markt en overheid)?CombinatievrijstellingDe leden van de PvdA-fractie vragen voorts of de regering kan ingaan opde diverse rapporten die zijn verschenen over de combinatievrijstelling
(art. 15 Mw) van Cap Analys, de Parlementaire Enquête Commissie en SEO.
Welk standpunt zal de regering innemen ten aanzien van de toekomst van de
combinatieregeling? Hoeveel van dergelijke combinaties worden er jaarlijks
gevormd? Hoeveel formatieplaatsen zou het de NMa kosten om alle combinatieregelingen
vooraf te toetsen, bijvoorbeeld op grond van art. 6 lid 3? Of kan de NMa aparte
richtsnoeren opstellen, die bedrijven duidelijkheid moeten geven over de toelaatbaarheid
van bepaalde combinaties?Materiële criteriumDe leden van de fractie van D66 vragen in hoeverre het aanpassen van het
materiële criterium, waaraan de toelaatbaarheid van concentraties getoetst
wordt, aan nieuwe Europese regelgeving mogelijk gevolgen heeft voor toekomstige
fusies in de energiesector. In het verleden zijn fusies van Nederlandse energiebedrijven
afgewezen. Is het mogelijk dat dezelfde fusies met het aangepaste materiele
criterium wel toelaatbaar worden geacht?Deze leden staan positief tegenover de invoering van een regeling die
voorkomt dat ongezien concentraties gevormd worden als gevolg van opeenvolgende
kleinere transacties.3. SanctioneringOpleggen van boete aan opdrachtgever of feitelijk leidinggevendeDe leden van de CDA-fractie memoreren dat in het wetsvoorstel de mogelijkheid
wordt geïntroduceerd om degene die opdracht heeft gegeven tot overtreding
van de Mededingingswet of daaraan feitelijk leiding heeft gegeven, een maximumboete
van 450 000 Euro op te leggen. Naar de mening van deze leden wekt de
minister met zijn reactie op het advies van de Raad van State de indruk niet
te geloven dat individuen de financiële consequenties van een boete zelf
ondervinden, omdat ondernemingen de bestuurders kunnen vrijwaren of de boete
kunnen vergoeden. Desondanks kiest de Minister er tot verassing van deze leden
niet voor om een wettelijke bepaling op te stellen die vrijwaring en (directe
of indirecte) vergoeding door de onderneming verbiedt. Is de minister bereid
om alsnog een dergelijke bepaling op te nemen? Met een dergelijke bepaling
is nog steeds niet uitgesloten dat bedrijven toch zullen proberen om beboete
bestuurders (indirect) te compenseren. Deze leden vragen in hoeverre de minister
er in dat geval op vertrouwt dat de commissarissen en aandeelhouders hun rol
naar behoren invullen, zoals de commissie Tabaksblat voor ogen had.De minister voert ter onderbouwing van de keuze voor persoonlijke boetes
rapporten van de OESO aan. Professor W.P.J. Wils stelde op 9 juni jl.
tijdens een openbaar rondetafelgesprek in de Tweede Kamer dat de OESO geen
algemeen pleidooi voor persoonlijke boetes heeft gehouden. Hij meent dat persoonlijke
straffen alleen voor geheime prijs- of marktverdelingsafspraken (hardcore
kartels) opgelegd moeten kunnen worden. De leden van de CDA-fractie vragen
of de minister de analyse onderschrijft dat ondernemingen van bepaalde overtredingen
van de Mededingingswet meer profijt hebben dan van andere, terwijl ook de
pakkans niet voor elke categorie hetzelfde is. Waarom heeft de Minister desondanks
niet voor maatwerk binnen het sanctie-instrumentarium gekozen?De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de toetsing is geregeld van de
2e en 3e meldingen in het kader van het clementieprogramma. Hoe kan het beginsel
van hoor en wederhoor beter gewaarborgd worden? Is het waar dat
verlaging van de boete alleen mogelijk is als informatie een bepaalde additionele
waarde heeft, d.w.z. iets moet toevoegen aan de eerste melding. Is het waar
dat daardoor een pervers effect optreedt, namelijk dat de 2e en 3e melders
zichzelf van zwaardere overtredingen beschuldigen dan zij daadwerkelijk hebben
begaan?Deze leden vragen welke effecten tot nu toe zichtbaar zijn met betrekking
tot de aanscherping van de medewerkingplicht, zoals deze op 1 augustus
2004 heeft plaatsgevonden? Zijn er sinds die tijd boetes uitgedeeld aan personen,
ondernemingen en ondernemersverenigingen? Zo ja, hoeveel boetes en hoe hoog
waren deze? Is de medewerkingsplicht beter nagekomen?Deze leden vragen hoe effectief in het buitenland stelsels zijn waarbij
opsporing, vervolging en strafoplegging gesplitst zijn? Hoe wordt daar omgegaan
met mogelijke overbelasting van rechtbanken? Zou een splitsing in Nederland
er ook toe leiden dat de rechtbanken hun personeelscapaciteit en hun deskundigheid
ten aanzien van mededingingsvraagstukken zouden moeten uitbreiden? Hoeveel
geld zou dit kosten?De leden van de PvdA-fractie vragen in welke andere Europese landen persoonlijke
boetes worden toegepast bij de mededingingswetgeving. Hoe is dit in de VS
en Japan? Wat zijn in het buitenland de ervaringen met persoonlijke boetes
en de effectiviteit ervan? Deze leden vragen hoe daar de ervaringen zijn met
vrijwaring en een eventueel verbod op vrijwaring? Ook de leden van de VVD-fractie
vragen naar de ervaringen met persoonlijke boetes in andere landen.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe een verbod op vrijwaring handhaafbaar
kan worden gemaakt. Is het juist dat in Groot-Brittannië gevangenisstraffen
en bestuursverboden worden opgelegd voor overtredingen van de mededingingswetgeving?
Is het juist dat dit erg effectief is?Zijn er gevallen denkbaar waarin onduidelijk is wie de feitelijk leidinggevende
is of was? Hoe zal de NMa kunnen nagaan wie de feitelijk leidinggevende was,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Hoe vaak vindt verzegeling plaats
en hoe vaak wordt deze in de praktijk verbroken?Kan de regering ingaan op de mogelijkheid dat na strafoplegging door de
NMa de boete eerst betaald wordt, en daarna pas geprocedeerd kan worden? Deze
leden vragen of het waar is dat op Europees niveau ook een dergelijk systeem
geldt, waarbij een uitzondering geldt bij dreigend faillissement en het geld
met rente wordt terugbetaald als een bedrijf in het gelijk wordt gesteld?
Kan dit in Nederland ook ingevoerd worden?De leden van de VVD-fractie memoreren dat alleen de eerste melder en volgende
melders (in geval van additionele waarde van de melding) in aanmerking komen
voor de clementieregeling. Wat vindt de minister van de mogelijke werking
in de praktijk dat dit uitklokt tot volgende meldingen die overdrijven om
voor clementie in aanmerking te komen?Deze leden vragen of het waar is dat bestuurders een vrijwaring of terugbetaling
kunnen krijgen van het bedrijf. Zijn andere sancties dan boetes mogelijk?
Dienen persoonlijke sancties niet tot bepaalde overtredingen te worden beperkt?De leden van de SP-fractie vragen of de regering de effectiviteit van
de persoonlijke boetes kan toelichten? Waarom zijn persoonlijke boetes effectiever
of gewenster dan bijvoorbeeld beroepsverboden en/of gevangenisstraffen? Deze
leden hebben verder twijfels bij de clementieregel die de regering voorstelt
en vreest voor de perverse effecten van deze regeling. Hoe kunnen deze perverse
effecten volgens de regering voorkomen worden? De hoogte van de boete aan natuurlijke personen, die de medewerkingsplicht
overtreden, wordt op dezelfde hoogte gesteld als die aan rechtspersonen. De
leden van de D66-fractie willen beter onderbouwd zien waarom de sanctie op
deze hoogte is vastgesteld. Het argument dat Nederland in ieder geval niet
boven het Duitse maximum bedrag wil uitkomen, komt wat gezocht over.Deze leden vragen zich af in hoeverre het opleggen van boetes aan personen
in de praktijk ook effectief is, gezien het feit dat er mogelijkheden zijn
voor de ondernemingen om deze personen te vrijwaren, danwel financieel te
compenseren.De leden van de D66-fractie willen ook graag een overzicht van de situatie
in de West-Europese landen. Biedt de mededingingswet daar de mogelijkheid
voor het beboeten van opdrachtgevers c.q. feitelijk leidinggevenden, wat zijn
de daaraan verbonden zwaarste straffen en de effectiviteit hiervan?Deze leden vragen waarom de minister afwijkt van het advies van de NMa
om in de wet de mogelijkheid op te nemen om personen uit hun functie te ontzetten
in plaats van de mogelijkheid om deze te beboeten. Wat zijn de ervaringen
in het buitenland met een dergelijke bevoegdheid?De minister heeft ook niet gekozen voor de mogelijkheid om gevangenisstraffen
op te leggen. De leden van de D66-fractie denken echter dat het opleggen van
(korte) gevangenisstraffen een even afschrikwekkend, zo niet afschrikwekkender
effect kan hebben. Wat zijn de ervaringen in het buitenland op dit gebied?De leden van de D66-fractie vragen hoe de minister aankijkt tegen het
voorstel om bij het beboeten van natuurlijke personen het «alles-in-één
stelsel» te vervangen door een model waarbij de NMa alleen de bevoegdheid
krijgt om zaken aan de rechter voor te leggen.Beboeten leden ondernemersverenigingVolgens het wetsvoorstel kan de NMa in de toekomst ondernemingen beboeten
die aangesloten zijn bij een ondernemersvereniging die de Mededingingswet
heeft overtreden. Artikel 68a houdt een omkering van de bewijslast in. De
leden van de CDA-fractie vinden dit voorstel erg ver gaan en onderstrepen
de kritiek van de Raad van State, die wijst op mogelijke strijd met artikel
6 van het EVRM-verdrag. Deze leden menen bovendien dat de Minister in zijn
reactie op de Raad ten onrechte een parallel trekt met de regeling in het
BW die bestuurders van een vereniging aansprakelijk stelt zonder dat de schuld
van de bestuurders zelf hoeft te worden bewezen. Er is in het BW sprake van
persoonlijke aansprakelijkheid van (ex-)bestuurders van verenigingen, wat
betekent dat de aansprakelijkheid uitgebreid wordt, maar beperkt blijft tot
de rechtspersoon en zijn werknemers. Het voorstel van de Minister gaat een
flinke stap verder. Dit houdt in dat als een rechtspersoon (de ondernemersvereniging)
beboet is, een ándere rechtspersoon (de onderneming) aansprakelijk
gesteld kan worden. Hiermee is er mogelijk wél sprake van strijd met
artikel 6 EVRM. Is de Minister bereid zijn voorstel zodanig te herzien, dat
er niet langer sprake is van omkering van de bewijslast? Deze leden stellen
daarnaast prijs op een uitgebreide analyse van de verschillen tussen artikel
23 lid 4 van EG-verordening 1/2003 en het voorgestelde artikel 84a.De leden van de D66-fractie vinden vooralsnog het verhalen van een boete
op de afzonderlijke leden van een ondernemingsvereniging een zware maatregel.
In hoeverre gaat dit voorbij aan de praktijk dat sanctionering alleen gerechtvaardigd
is indien bewezen is, dat personen op een of andere wijze betrokken waren
bij de overtreding van de mededingingswet? Om welke reden wil de minister
hierin zo ver gaan? Deze leden willen ook graag wat meer voorbeelden
uit de praktijk horen die een dergelijke maatregel moeten rechtvaardigen.Deze leden hebben daarnaast uit het veld begrepen dat er nog veel onduidelijkheid
bestaat over diverse samenwerkingsvormen, onder meer op het gebied van prijsadviezen,
gemeenschappelijke inkoop en het opstellen van vergelijkingsmodellen. Dit
zou ondermeer voortvloeien uit de juridische aanpak van de NMa met weinig
oog voor economische argumenten. Graag een reactie van de minister.Is de minister bereid om beleidsregels op te stellen voor die vormen van
samenwerking waar tot op heden veel onduidelijkheid over bestaat, zo vragen
de leden van de D66-fractie. Zo ja, op welke termijn? Zo nee, waarom niet?Structurele maatregelenWat betreft het voorstel om de NMa de bevoegdheid te geven om structurele
maatregelen op te leggen, verwijzen de leden van de CDA-fractie naar het algemene
deel van deze inbreng. Zwaardere bevoegdheden zijn aanleiding om beleid en
uitvoering te scheiden en wellicht op enig moment het opleggen van sancties
voor te behouden aan de onafhankelijke rechter. Ook hier wensen deze leden
een uitgebreide analyse van de verschillen tussen de bevoegdheid van de Europese
Commissie op grond van Verordening 1/2003 en de voorgestelde bevoegdheid van
de NMa.Het opleggen van structurele maatregelen zou in sommige gevallen effectiever
zijn dan sectorspecifiek toegangs- en tariefregulering. De leden van de D66-fractie
vragen of hier concrete praktijkvoorbeelden van gegeven kunnen worden.Deze leden vragen in hoeverre er bij het opleggen van een structurele
maatregel door de NMa sprake is van een vorm van beleidsbevoegdheid, die ook –
zo niet beter – zou kunnen vallen onder de ministeriële verantwoordelijkheid.
Waar ligt de scheiding tussen beleidsmatige en uitvoerende taken in dezen?
Wie bepaalt of er gekozen wordt voor een structurele maatregel of sectorspecifieke
regulering?4. ProceduresOpheffen opschortende werking last onder dwangsomUit de memorie van toelichting blijkt dat de rechter de NMa pas in geval
van bijzondere en zwaarwegende omstandigheden toestaat om af te wijken van
de hoofdregel dat de werking van een sanctiebeschikking door beroep op de
rechter wordt opgeschort. Het voorstel om de Mededingingswet wat betreft de
last onder dwangsom in lijn te brengen met de Algemene wet bestuursrecht brengt
de leden van de CDA-fractie op de vraag welk deel van de besluiten van de
NMa na beroep door de rechter in stand wordt gelaten. Is het mede gezien dat
percentage wel zorgvuldig om de opschortende werking van beroep bij de last
onder dwangsom op te heffen?Om de effectiviteit en de doelmatigheid te vergroten regelt het wetsvoorstel
onder meer het opheffen van de opschortende werking van bezwaar en beroep
tegen een last onder dwangsom. De leden van de D66-fractie vragen wat de redenen
zijn om deze opschortende werking op te heffen, afzettend tegen de argumenten
om deze opheffing oorspronkelijk in de wet op te nemen. Kan de minister daarbij
ook meenemen dat de sancties van NMa door dit wetsvoorstel aanzienlijk verhoogd
worden, evenals het feit dat niet alleen bedrijven, maar ook personen een
nu boete van de NMa opgelegd kunnen krijgen? In hoeverre is ook in dit licht
het opheffen van de opschortende werking wenselijk, zo vragen deze leden. Overslaan van de bezwaarschriftprocedureDe minister wil dat de bezwaarprocedure alleen overgeslagen kan worden
als de onderneming en de NMa daarmee instemmen. Ondernemingen hechten naar
zijn opvatting in de meeste gevallen weinig waarde aan de bezwaarprocedure
en zien deze fase vanwege het tijdsbeslag eerder als een obstakel. Desondanks
wil de minister niet afwijken van de Algemene wet bestuursrecht, zo stellen
de leden van de CDA-fractie. Volgens het kabinetsstandpunt is één
van de argumenten dat de bezwaarprocedure tot «het niet onnodig belasten
van de rechterlijke macht» leidt. De heer De Pree stelde tijdens het
openbaar rondetafelgesprek van 9 juni jl. dat tegen (vrijwel) elk boetebesluit
bezwaar wordt aangetekend. Kan de minister zijn afwijkende standpunt met feiten
staven?Het primaire doel van de bezwaarprocedure is rechtsbescherming. Doordat
ondernemingen de bezwaarprocedure alleen met instemming van de NMa kunnen
overslaan, wordt de rechtsbescherming hen in bepaalde gevallen opgedrongen.
Verstaat een verplichte bezwaarprocedure zich wel met het doel rechtsbescherming?Voor besluiten inzake het verlenen van een vergunning voor het tot stand
brengen van concentraties wil de minister de bezwaarschriftprocedure juist
overslaan. De leden van de CDA-fractie menen dat ondernemingen, mede gezien
de aard en omvang van dergelijke besluiten, de mogelijkheid moeten hebben
om in bezwaar te gaan. Het huidige voorstel is sterk gericht op doelmatigheid,
wat ten koste gaat van de rechtsbescherming. Welke zwaarwegende argumenten
heeft de minister voor het overslaan van de bezwaarprocedure voor deze categorie
besluiten? Deelt de minister de mening dat het hier gaat om besluiten met
grote gevolgen en dat adequate rechtsbescherming derhalve een vereiste is?De leden van de PvdA-fractie vragen wat de voor- en nadelen van het overslaan
van de bezwaarfase zijn. Is op deze manier tijdwinst te boeken?De leden van de VVD-fractie betreuren het feit dat de Minister de wet
niet heeft aangegrepen om de mogelijkheden rond bezwaar en beroep aan te scherpen.
Naar de mening van deze leden heeft de bezwaarprocedure geen toegevoegde waarde
en wordt deze door ondernemingen over het algemeen als een rituele dans ervaren.
Kan de minister aangeven wat zijn beweegredenen zijn om niet de bevoegdheid
te verlenen om rechtstreeks beroep bij de Rechtbank Rotterdam in te stellen
zonder goedvinden van de Nma? Kan de minister aangeven in termen van belasting
wat de eventuele verlichting op het rechterlijke apparaat zouden kunnen zijn
van een dergelijke maatregel?De leden van de D66-fractie vragen waarom het overslaan van de bezwaarfase
afhankelijk is gesteld van het «wederzijds goedvinden van de onderneming
en de NMa». Hoe verhoudt zich dit tot het eerder door de Kamer aangenomen
amendement om rechtstreeks beroep bij de rechtbank in te stellen? Is een rechtstreeks
beroep op de rechter niet ook vanuit administratief lastenoogpunt wenselijker?PubliciteitsbeleidDe leden van de VVD-fractie zijn bezorgd over het publiciteitsbeleid van
de Nma, ondanks dat daar veel gematigder mee wordt omgesprongen dan in het
verleden. Nog steeds kan het gebeuren dat een (rechts)persoon al te boek staat
als veroordeelde terwijl het onderzoek nog moet starten. Kan de minister de
voor- en nadelen schetsen van formele maatregelen? In hoeverre kan een verbod
(in de wet) tot openbaarmaking van de bestuurlijke boete of een voornemen
daartoe zolang het boetebesluit niet onherroepelijk is, bijdragen
aan het voorkomen van economische schade die achteraf had kunnen worden voorkomen.
Het is immers juist openbaarmaking die tot de economische schade leidt.Verbreking van zegelsDe minister acht het vanuit handhavingsoogpunt wenselijk om de sanctie
op het verbreken van zegels bestuursrechtelijk te regelen. De leden van de
D66-fractie achten deze verschuiving van het straf- naar het bestuursrecht
een grote stap. Er moeten wat D66 betreft dan ook zwaarwegende redenen zijn
voor een dergelijke maatregel. Het oplossen van de onderlinge samenwerkingsproblemen
met het OM over prioriteitsstelling is wat deze leden betreft als eerste aan
de orde. Deze leden waren overigens in de veronderstelling dat na de bouwfraude-enquête
binnen het OM meer prioriteit zou worden gegeven aan financieel economische
delicten. In hoeverre is hier uitvoering aan gegeven? De leden van de D66-fractie
willen ook graag weten op welke manier de NMa gaat onderzoeken wie de zegel
verbroken heeft en hoe de bezwaar- en beroepsprocedures eruit zien.De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,HofstraDe adjunct-griffier van de commissie,De Veth XNoot1Samenstelling: Leden: Crone (PvdA), Bakker (D66), Hofstra (VVD), voorzitter,
Schreijer-Pierik (CDA), ondervoorzitter, Atsma (CDA), Timmermans (PvdA), Vendrik
(GL), Ten Hoopen (CDA), Weekers (VVD), Slob (CU), Van den Brink (LPF), Kortenhorst
(CDA), Hessels (CDA), Gerkens (SP), Van Velzen (SP), Varela (LPF), Algra (CDA),
Aptroot (VVD), Blom (PvdA), Smeets (PvdA), Douma (PvdA), De Krom (VVD), Heemskerk
(PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Jonker (CDA)
en Jungbluth (GL).Plv. leden: Tichelaar (PvdA), Dittrich (D66), Örgü (VVD), De
Nerée tot Babberich (CDA), Van Hijum (CDA), Koenders (PvdA), Duyvendak
(GL), Joldersma (CDA), Van Egerschot (VVD), Van der Vlies (SGP), Hermans (LPF),
Verburg (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Vacature (SP), De Ruiter (SP), Van
As (LPF), De Haan (CDA), Blok (VVD), Samsom (PvdA), Van Dijken (PvdA), Van
Heteren (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Tjon-A-Ten (PvdA), Waalkens (PvdA),
Szabó (VVD), Van Dijk (CDA) en Van Gent (GL). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30071-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl