Wijziging van de Tabakswet; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26472, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

06-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26472 nr. 6

30-05-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave pag. A ALGEMEEN1 Tabaksontmoedigingsbeleid1.1 Inleiding1.2 Tijdsplanning1.3 Uitvoering Tabaksnota1.4 Beleidsintensivering1.5 Preventie1.6 Zelfregulering1.7 Accijnsinstrument1.8 Implementatie EU-richtlijn reclamebeperking (Tabakswet
II)2 Hoofdelementen van het wetsvoorstel2.1 Reclamebeperking2.2 LeeftijdsgrensPercentages jeugdige rokers naar rookgedrag en naar leeftijd
in 1998 (N = 5243) 2.3 VerkoopbeperkingenAantal verkooppuntenAutomaten«Kiddy packs»OverheidsgebouwenSportkantinesGeneesmiddelenverkoop2.4 RookverbodenHinder, overlast en gezondheidsschadeGezamenlijke werkplekOpenbaar vervoerSchoolpleinenVliegtuigenHorecaKunst- en cultuurinstellingenPubliekstoegankelijke ruimten van bedrijven3. Bedrijfseffecten versus gezondheidswinst3.1 Algemeen3.2 Bedrijfseffectentoets3.3 Gezondheidseffectrapportage4 Handhaving4.1 Algemeen4.2 Naleving leeftijdsgrens4.3 Automaten4.4 Rookverboden4.5 Bestuurlijke boetes4.6 Het systeem van boete-oplegging5 EvaluatieB. ARTIKELSGEWIJSAlgemeenOnderdeel E (artikel 5)Onderdeel F (artikelen 6, 7, 8 en 9)Onderdeel H (artikel 10)Onderdeel J (artikel 11a)Onderdeel K (artikel 11b)Onderdeel M (vervallen artikel 12)Onderdeel N (artikel 18)OndertekeningANNEX 1 STERFTE DOOR ROKENANNEX 2 OVERZICHT VAN STAND VAN ZAKEN BIJ UITVOERING VAN BELEIDSVOORNEMENS
UIT TABAKSNOTAI. AlgemeenII. Meer niet roken-voorlichting en preventieIII. Reclamebeperking door tabaksbranche via aan te scherpen
Reclamecode voor tabaksproducten (periode tot afloop code per 18 mei 1999)IV. Meer rookverbodenV. Beperking tabaksverkoopVI. Accijnzen en prijzenVII. ProductreguleringVIII. Nieuwe internationale initiatievenIX. VariaX. Evaluatie algemeen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26472Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 209 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 472Wijziging van de Tabakswetnr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 30 mei 2000Met deze beantwoording van de vragen en opmerkingen van de vaste commissie
voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport vertrouw ik erop dat de Tweede Kamer
de openbare behandeling van dit wetsvoorstel voldoende voorbereid acht.Inhoudsopgave pag. AALGEMEEN3   1Tabaksontmoedigingsbeleid31.1Inleiding3 1.2Tijdsplanning51.3Uitvoering Tabaksnota61.4Beleidsintensivering6 1.5Preventie81.6Zelfregulering10 1.7Accijnsinstrument121.8Implementatie EU-richtlijn reclamebeperking (Tabakswet II)12    2Hoofdelementen van het wetsvoorstel152.1Reclamebeperking152.2Leeftijdsgrens19 2.3Verkoopbeperkingen23 Aantal verkooppunten23 Automaten26 «Kiddy packs»28 Overheidsgebouwen29 Sportkantines29 Geneesmiddelenverkoop302.4Rookverboden30  Hinder, overlast en gezondheidsschade30 Gezamenlijke werkplek32 Openbaar vervoer38 Schoolpleinen40  Vliegtuigen40 Horeca41 Kunst- en cultuurinstellingen42 Publiekstoegankelijke
ruimten van bedrijven42   3Bedrijfseffecten versus gezondheidswinst443.1Algemeen443.2Bedrijfseffectentoets443.3Gezondheidseffectrapportage45   4Handhaving464.1Algemeen464.2Naleving leeftijdsgrens47 4.3Automaten524.4Rookverboden52 4.5Bestuurlijke boetes544.6Het systeem van boete-oplegging58   5Evaluatie61   BARTIKELSGEWIJS61   Algemeen61   Onderdeel
E (artikel 5)61 Onderdeel F (artikelen 6, 7, 8 en 9)62Onderdeel H (artikel 10)63 Onderdeel J (artikel 11a)63 Onderdeel K (artikel 11b)63 Onderdeel M (vervallen
artikel 12)64 Onderdeel N (artikel 18)64   Annex 1: Sterfte door
roken65 Annex 2: Overzicht van stand van zaken bij uitvoering
van beleidsvoornemens uit Tabaksnota66    Bijlage 1: Roken, de harde
feiten (volwassenen)1 Bijlage 2: Roken, de harde
feiten (jeugd)1 Bijlage 3: Tabaksverstrekking
aan jongeren, onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens van 16 jaar
uit het Convenant Verkooppunten Tabak1 1A ALGEMEEN1 Tabaksontmoedigingsbeleid1.1 InleidingHet doet mij goed dat de leden van de fractie van de PvdA het wetsvoorstel
verwelkomen.De leden van de VVD-fractie hebben met reserve kennis genomen van dit
wetsvoorstel en kunnen nu nog geen standpunt bepalen. In het Regeerakkoord
is een intensivering van het tabaksontmoedigingsbeleid afgesproken. Dit wetsvoorstel
is de «vertaling» van de wettelijke maatregelen uit de Tabaksnota,
waarmee de Tweede Kamer eind 1996 van harte heeft ingestemd. Naar het oordeel
van de regering wordt met dit wetsvoorstel een wezenlijke stap gezet ter ontmoediging
van tabaksgebruik, vooral ook ter bescherming van de jeugd en de niet-rokers.
Desalniettemin is het goed om te kunnen vaststellen dat ook deze leden, evenals
alle andere fracties en de regering, bezorgd zijn dat roken nog steeds doodsoorzaak
nummer één is in ons land en dat zij de doelstelling dat roken
onder met name jongeren moet worden ontmoedigd, onderschrijven. Over de richting
van het beleid bestaat dus gelukkig geen verschil van inzicht; de VVD-fractie
plaatst slechts kanttekeningen bij de wijze waarop de regering met behulp
van dit wetsvoorstel het gezamenlijke doel probeert te bewerkstelligen. De
leden van de fractie van de VVD hebben goed begrepen dat de voorgestelde maatregelen
zich met name richten op jeugdigen (preventie van het beginnen met roken)
en de bescherming van niet-rokers (voorkomen van hinder, overlast en schade
door passief roken). Dit zijn ook de twee hoofdpeilers van de vigerende Tabakswet
die eind jaren tachtig tot stand kwam. Een andere belangrijke weg om de doelstelling
(= lager percentage rokers) van het tabaksontmoedigingsbeleid dichterbij te
brengen, is het bevorderen van het stoppen met roken; dit streef ik vooral
met niet-wettelijke maatregelen na.Ik constateer met voldoening dat de leden van de CDA-fractie met belangstelling
hebben kennis genomen van het voorstel van wet. Zij delen de opvatting van
de regering dat een verdere ontmoediging van het roken noodzakelijk is. Roken
is in onze moderne samenleving helaas nog steeds veruit doodsoorzaak nummer
één, en –wat belangrijker is – het is een vermijdbare
doodsoorzaak. Ook voor de regering is het een bron van grote zorg dat er in
de laatste jaren sprake is van een toenemend aantal jeugdige rokers. Dat de
positie van de niet-roker, zeker op de werkplek, volgens deze leden meer aandacht
vergt dan thans het geval is en dat een en ander ook in de ogen van de CDA-fractie
er toe leidt dat meer aandacht moet worden besteed aan beperking van reclame
voor roken, waarbij tevens een duidelijke relatie is te leggen naar EU-regelgeving
op dit vlak, vat ik op als een duidelijke steun voor dit wetsvoorstel.Met genoegen stel ik vast dat de leden van de D66-fractie met belangstelling
hebben kennis genomen van dit voorstel om de Tabakswet in een aantal opzichten
te wijzigen en dat zij constateren dat de voorgestelde wijzigingen voortvloeien
uit de Tabaksnota en de daarover gevoerde debatten.Het doet mij deugd dat de leden van de fractie van GroenLinks met belangstelling
hebben kennis genomen van dit wetsvoorstel, dat uitvoering geeft aan de kabinetsnota
Tabaksontmoedigingsbeleid uit mei 1996. Zij achten de strekking van het wetsvoorstel
van groot belang gezien de positieve bijdrage aan de preventieve gezondheidszorg
van een geïntensiveerd en samenhangend beleid ter ontmoediging van het
tabaksgebruik. Roken is inderdaad de belangrijkste door het menselijk
gedrag te beïnvloeden determinant van tal van ziekten en aandoeningen.
Dat maatregelen ter bescherming van jongeren en niet-rokers, alsmede ter algemene
ontmoediging van roken, de volledige instemming van deze leden hebben, sterkt
mij in de gekozen benadering.Het wetsvoorstel is ambitieus, omdat het – zoals de Raad van State
heeft gesteld – verder gaat dan voor de bescherming van de jeugd en
van de niet-roker noodzakelijk is, aldus de leden van de fractie van GroenLinks.
De voorgestelde beperkingen van de verkoop, van de reclame en van het gebruik
van tabak zijn inderdaad ook gericht op personen van alle leeftijden die reeds
roken; dit is geheel in lijn met het nastreven van de hoofddoelstelling van
het tabaksontmoedigingsbeleid (een lager percentage rokers) en de inhoud van
de met de Tweede Kamer in het najaar van 1996 uitgebreid besproken Tabaksnota.
De regering deelt niet de inschatting van deze leden dat de huidige rokers
deze maatregelen als een inbreuk op hun vrijheid zullen ervaren. Immers, een
algemeen aanvaard principe is toch dat de vrijheid van de een (van de roker
om te roken) eindigt waar die van de ander (van de niet-roker met het recht
op schone lucht) begint. Wel moet worden erkend dat het alle rokers niet altijd
lukt dit principe overal in de praktijk te brengen, want rokers zijn nu eenmaal
verslaafd aan tabak.De regering onderschrijft de opvatting van de leden van de fractie van
GroenLinks dat de overheid inbreuk mag maken op de individuele vrijheid als
daardoor het algemeen belang overtuigend gediend wordt. Gezien de bewijzen
van de negatieve invloed van roken op de gezondheid, bewijzen die in de laatste
dertig jaar steeds talrijker en sterker zijn geworden, is het goed om te constateren
dat de leden van de fractie van GroenLinks menen dat hier inderdaad sprake
is van bevordering van het algemeen belang, waarvoor de individuele keuzevrijheid
mag worden ingeperkt. Ik wil hier nog aan toevoegen dat er bij passief roken
sprake is van (potentiële) schade en hinder of overlast voor derden;
ook dat is een algemene grond voor overheidsinterventie. Bovendien gaat het
in dit wetsvoorstel óók om de bescherming van minderjarigen,
wederom een algemeen aanvaarde legitimatiegrond voor ingrijpen door de Staat.
Een maatregel, zoals een rookverbod, die door de ene burger (roker) dus zou
kunnen worden beschouwd als een inperking van zijn vrijheid, zal nu juist
voor de andere burger (niet-roker) een vergroting van zijn vrijheid betekenen.
Daarbij is mede relevant dat er in ons land een duidelijke twee derde meerderheid
van niet-rokers is, vooral onder de volwassen bevolking.De regering is verheugd dat het uitbannen van «kiddy-packs»
en de reclamebeperkingen de instemming hebben van de leden van de fractie
van GroenLinks en vat de instemming van deze leden met de beperking van de
verkoop tot tabaksspeciaalzaken op als steun voor het onder stuk nummer 4
ingediende amendement van het lid Kant, daar het wetsvoorstel deze maatregel
niet behelst. Het is goed om eveneens te kunnen vaststellen dat deze leden
het toejuichen om werkgevers, vervoersexploitanten, luchtvaartmaatschappijen
en beheerders van openbare instellingen stringenter verantwoordelijk te maken
voor het niet roken, omdat hierdoor de niet-roker door de verantwoordelijke
instantie wordt beschermd en niet meer in de huidige moeilijke situatie wordt
gebracht om bij collega's, medebezoekers of personeel te moeten vragen om
gevrijwaard te worden van ongezonde tabaksrook.Het is goed om te kunnen vaststellen dat de leden van de SP-fractie de
voorgestelde wijziging van de Tabakswet een duidelijke stap in de goede richting
vinden. Inderdaad – dat ben ik geheel met deze leden eens – moet
speerpunt van het beleid zijn dat zo min mogelijk jongeren met roken beginnen
en dat roken steeds meer als abnormaal gedrag wordt gezien; tabak behoeft
«de-normalisering» in onze samenleving. Deze en andere maatregelen
moeten leiden tot een sociaal klimaat, waarin niet-roken de sociale
norm is en het niet beginnen of stoppen met roken het gevolg daarvan. Het
sterkt mij in de gekozen benadering dat deze leden het geheel eens zijn met
de opvatting van de regering in het nader rapport dat alleen al het feit dat
er elk jaar ruim 23 000 (zie annex 1) mensen sterven aan de gevolgen
van het gebruik van tabaksproducten, waarmee roken in onze samenleving veruit
doodsoorzaak nummer één is, voldoende reden is om actief maatregelen
te treffen en geen enkel beleidsinstrument onbenut te laten om te voorkomen
dat kinderen gaan roken en rokers verslaafd blijven. Uit het door deze leden
gememoreerde onderzoek van Doll en Peto blijkt inderdaad dat de helft van
de jongeren die op hun achttiende regelmatig roken vóór hun
zestigste aan de gevolgen daarvan overlijden. Het is mij duidelijk dat om
die reden, en mede omdat het tegelijkertijd helaas zo is dat vooral jongeren
weer in toenemende mate gaan roken, deze leden de voorgestelde maatregelen
ten aanzien van de jeugdbescherming dringend noodzakelijk, maar onvoldoende
vinden. Ik sta sympathiek tegenover deze opvatting, maar wil er ook op wijzen
dat we moeten bezien welke effecten de nu voorliggende maatregelen zullen
hebben. Los daarvan zullen er in de komende jaren nog heel wat meer maatregelen
volgen: nationaal, in het kader van de Europese Unie en mondiaal onder de
vlag van de Wereldgezondheidsorganisatie (Verenigde Naties).Ik ben blij dat ook de leden van de fracties van RPF en GPV met veel belangstelling
kennis hebben genomen van het onderhavige wetsvoorstel. Deze leden stellen
dat de kern van het wetsvoorstel is dat het verboden zal worden om tabaksproducten
te verkopen aan personen van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd
van 18 jaar hebben bereikt en dat verder reclame-, verkoop- en rookverboden
zullen worden ingesteld.Met voldoening heb ik vastgesteld dat de leden van de fractie van de SGP
met belangstelling hebben kennis genomen van het onderhavige wetsvoorstel.
Roken brengt de gezondheid ernstige schade toe en is in ons land helaas nog
steeds doodsoorzaak nummer één, aldus deze leden, die het om
die reden zaak vinden dat verdergaande maatregelen worden genomen om het tabaksgebruik,
met name onder jongeren, te ontmoedigen. De overheid heeft hierin volgens
deze leden een belangrijke taak en zij zijn daarom overtuigd van de noodzaak
van adequate wetgeving ter zake. Deze leden vinden de bijzondere aandacht
voor jongeren in dit wetsvoorstel terecht, omdat jongeren in hun leeftijdsfase
nog consumptiegewoonten aan het vormen zijn. De in voorliggend wetsvoorstel
aangekondigde maatregelen zijn een stap in de goede richting, aldus deze leden.
Op enkele punten hebben zij behoefte aan een nadere toelichting en aanscherping
van de voorliggende wettekst.1.2 TijdsplanningMet de leden van de fractie van de PvdA ben ik van mening dat het inderdaad
te lang heeft geduurd voordat dit wetsvoorstel aan de Tweede Kamer is aangeboden.
Ook de leden van de fractie van D66 brengen dit terecht naar voren; het is
deze leden opgevallen dat twee en een half jaar zijn verstreken eer deze wetswijziging
de Tweede Kamer heeft bereikt, terwijl destijds toch politieke conclusies
zijn getrokken. De leden van de fractie van de SP betreuren eveneens dat het
lang heeft geduurd voordat de afspraken uit 1996 zijn omgezet in dit wetsvoorstel.
Ook de leden van de fracties van RPF en GPV betreuren dat pas twee en half
jaar na de behandeling van de Tabaksnota de hoofdlijnen daarvan zijn vertaald
in wetgeving. Zij informeren naar de achterliggende redenen, waarbij deze
beide fracties menen dat het ontmoedigingsbeleid voor tabak een snelle en
voortvarende aanpak vereist waaraan grote prioriteit dient te worden gegeven.
Ik onderschrijf dit voluit en zou niet willen bestrijden dat de voorgestelde
wetgeving lang op zich heeft laten wachten. De belangrijkste redenen voor
de opgetreden vertraging zijn als volgt samen te vatten. In de eerste plaats
is er veel tijd gaan zitten in zorgvuldig overleg met allerlei belanghebbende
marktpartijen en betrokken maatschappelijke organisaties, alsmede in interdepartementaal
beraad. In de tweede plaats is in het jaar 1997 – nadat eind 1996 de
behandeling van de Tabaksnota door de Tweede Kamer had plaatsgevonden–
prioriteit gegeven aan de totstandkoming van de EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking;
hetgeen medio 1998 tot voldoening van de regering uiteindelijk is gelukt.
Ik acht dat van grote strategische betekenis voor de toekomstige ontwikkeling
en effectiviteit van het tabaksontmoedigingsbeleid. Ten derde hebben wij ons
in de winter van 1998 op 1999 intern nog eens goed beraden op de vraag hoe
de naleving van, het toezicht op en de handhaving van de alcohol- en tabakswetgeving
zo doeltreffend en adequaat mogelijk kan gebeuren. Dat laatste is de voornaamste
verklaring voor het feit dat ik mijn toezegging bij de begrotingsbehandeling
eind 1998, namelijk dat dit wetsvoorstel voor het einde van het daaropvolgende
Kerstreces bij de Tweede Kamer zou liggen, niet gestand heb kunnen doen. Samenvattend:
ik zou ook liever sneller voortgang hebben willen boeken. Anderzijds zijn
in de tussentijd wel andere beleidsmatig belangrijke zaken tot stand gebracht.
Laten we nu in elk geval samen – de Staten-Generaal en de regering –ervoor
zorgen dat we snel voort kunnen gaan met dit wetsvoorstel en het spoedig tot
stand komt.1.3 Uitvoering TabaksnotaGaarne voldoe ik aan het verzoek van de leden van de fractie van de PvdA
om een overzicht te geven van de beleidsvoornemens uit de Tabaksnota en de
mate waarin die intussen zijn uitgevoerd. In totaal vloeiden uit deze beleidsnota
van het vorige kabinet en de daarop volgende debatten met de Tweede Kamer
meer dan 50 activiteiten, projecten, initiatieven en maatregelen voort. Die
zijn inmiddels voor een belangrijk deel uitgevoerd, behalve dan natuurlijk
de inwerkingtreding van de wettelijke maatregelen, zoals vervat in dit wetsvoorstel.
In annex 2 presenteer ik een overzicht van de stand van zaken bij de beleidsuitvoering
van de voornemens uit de Tabaksnota.1.4 BeleidsintensiveringTabaksproducten veroorzaken een enorme schade voor de volksgezondheid,
waaronder ten minste ruim 23 000 doden per jaar, en hoge maatschappelijke
kosten, naar schatting ten minste circa f 6,5 miljard per jaar. Succesvolle
preventie van roken levert dan ook een grote gezondheidswinst en veel maatschappelijk
rendement op.De hoofddoelstelling van het tabaksontmoedigingsbeleid is het bewerkstelligen
van een lager percentage rokers door te bevorderen dat minder jongeren beginnen
met roken en meer rokers ermee stoppen. Daarnaast is een betere bescherming
van niet-rokers ook een belangrijk beleidsdoel.Het samenhangende tabaksontmoedigingsbeleid bestaat uit de volgende zeven
clusters van instrumenten. In het Regeerakkoord is afgesproken dat het tabaksontmoedigingsbeleid
zal worden geïntensiveerd. Hierna is per beleidsinstrument aangegeven
hoe er in de komende tijd intensivering zal gaan plaatsvinden.– Meer voorlichting en preventie, vooral ter voorkoming van het
beginnen met roken door jongeren (vraagzijde).Het beschikbare budget is vooralsnog beperkt: circa f 4 mln. op mijn
begroting en jaarlijks f 3 mln. campagnebudget vanuit Zorgonderzoek Nederland
voor de Stichting Volksgezondheid en Roken (STIVORO). Dit instrument wil ik
de komende jaren substantieel verstevigen door de inzet van extra
middelen via de vorming van een fonds voor tabakspreventie.– Bevorderen van stoppen-met-roken («hulpverlening»).Stoppen met roken levert direct gezondheidswinst op. In termen van kosten
per gewonnen gezond levensjaar gaat het hier om de meest kosten-effectieve
medische interventie. Ik wil dan ook zwaarder gaan inzetten op het bevorderen
van het stoppen met roken als instrument in het tabaksontmoedigingsbeleid.– Striktere wetgeving: minder reclame, meer rookverboden, minder
verkooppunten, een leeftijdsgrens, scherpere regulering van teer, nicotine,
koolmonoxyde en additieven, duidelijker waarschuwingen op de verpakking, betere
sanctionering (aanbodkant).Dit wetsvoorstel behelst de inzet van dit beleidsinstrument. Dat geldt
ook voor het volgende wijzigingsvoorstel van de Tabakswet ter implementatie
van de EU-richtlijn inzake reclamebeperking. In internationaal opzicht speelt
het wetgevingsinstrument een steeds belangrijker rol bij de ontmoediging van
het tabaksgebruik.– Adequate zelfregulering (maatschappelijk draagvlak).Zelfregulering is en blijft een belangrijk onderdeel van het tabaksontmoedigingsbeleid.
Als maatschappelijke sectoren en organisaties uit zich zelf overgaan tot maatregelen
ter ontmoediging van het roken met het oog op de bescherming van de jeugd
of van niet-rokers dan bevordert dat het draagvlak in de samenleving.– Hogere prijs (accijnsverhoging).Verhoging van de tabaksaccijns is een van de meest effectieve middelen
om het roken terug te dringen, vooral onder jongeren die minder koopkracht
hebben. Ik ben dan ook voorstander van een duidelijke prijsverhoging voor
tabaksproducten en zal dit binnen het kabinet aan de orde stellen.– Nieuwe internationale initiatieven (EU, WHO).In Brussel werkt Nederland constructief mee aan de spoedige totstandkoming
van een nieuwe richtlijn voor scherpere regulering van tabaksproducten. Daarnaast
werkt Nederland actief mee aan het «Tobacco Free Initiative» van
de Wereldgezondheidsorganisatie. Een belangrijke component hiervan is de verwezenlijking
van een mondiale «Framework Convention on Tobacco Control».– Betere naleving en handhaving.De effectiviteit van diverse wettelijke maatregelen wordt mede bepaald
door de mate van naleving van de Tabakswet. Ten einde de naleving te verbeteren
is een extra handhavingsinspanning nodig, zeker ten aanzien van de leeftijdsgrens
en de rookverboden.De leden van de fractie van de PvdA vragen of het mij bekend is hoeveel
slachtoffers door tabaksgebruik jaarlijks te betreuren zijn en aan welke doodsoorzaken
zij overlijden. In Nederland gaan elk jaar maar liefst ruim 23 000 rokers
voortijdig dood ten gevolge van ziekten die door het roken zijn veroorzaakt.
Daarnaast komen elk jaar nog eens ongeveer 300 mensen (niet-rokers) te overlijden
aan de gevolgen van passief roken. De ziektes en gezondheidsaandoeningen die
roken veroorzaakt zijn onder meer longkanker, hartkwalen, beroerte (herseninfarct
of hersenbloeding), maagzweren, COPD/CARA (verzamelnaam voor astma, chronische
bronchitis en longemfyseem), bloedvatvernauwing en allerlei soorten kanker,
zoals keel-, blaas-, en alvleesklierkanker.In reactie op de vraag van deze leden of ik van mening ben dat aan deze
doodsoorzaak nummer één, die in beginsel volledig te vermijden
is, voldoende aandacht wordt besteed, antwoord ik als Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport in alle openheid dat dit naar mijn stellige overtuiging niet
het geval is en dat er internationaal, nationaal, lokaal en sectoraal nog
het nodige gedaan kan worden en zal moeten gebeuren om het roken aanzienlijk
verder terug te dringen. Voor zover dat in mijn vermogen ligt,
probeer ik dat ook te doen. Verder is het zo dat lang niet alle instellingen
en personen die mijns inziens aandacht aan tabakspreventie zouden moeten besteden
dat ook doen in de mate die van hen wordt verlangd. Zo worden bijvoorbeeld
in bepaalde gevallen zelfs de (wettelijke) regels daaromtrent veronachtzaamd.
Dit geldt zowel voor (personen die werkzaam zijn in) instellingen die onder
het rookverbod van de Tabakswet vallen als voor particuliere bedrijven. Het
is om deze en ook andere redenen dat ik het tabaksontmoedigingsbeleid steeds
verder wil aanscherpen en mij ook genoodzaakt zie om dit onder meer te doen
door middel van striktere wetgeving.De leden van de PvdA-fractie willen ook weten of ik de (financiële)
inspanningen voor de voorkoming en bestrijding van verschillende doodsoorzaken,
zoals bijvoorbeeld Aids, verkeersongevallen en asbest, met elkaar in evenwicht
vind. Het is de vraag of zo'n vergelijking altijd rationeel is en of het ook
in alle gevallen zinvol is om de preventie en bestrijding van verschillende
doodsoorzaken met elkaar te vergelijken en daar naar evenredigheid financiële
consequenties aan te verbinden. Voor de bestrijding van doodsoorzaken kan
in principe altijd meer geld worden aangewend dan beschikbaar is. De regering
maakt een zorgvuldige afweging en streeft een adequate allocatie van gelden
na. Los daarvan ben ik het wel eens met de kennelijke suggestie van deze leden
dat er aanzienlijk meer budget voor tabakspreventie beschikbaar moet komen
en ik probeer dat binnenkort ook te verwezenlijken.De leden van de fractie van GroenLinks vragen wat de geschatte kosten
zijn van de informatie aan de betrokken werkgevers, de beheerders van openbare
gebouwen en het algemene publiek. Naar verwachting zal hierbij kunnen worden
volstaan met een bedrag van enkele miljoenen per jaar, maar ik wil op voorhand
niet uitsluiten dat dit mogelijk aanmerkelijk meer budget zal vergen. Dit
is onder meer afhankelijk van de vraag hoeveel de tabaksbranche zelf hieraan
zal gaan bijdragen.1.5 PreventieHet is de leden van de fractie van het CDA opgevallen dat in de memorie
van toelichting bij het voorstel van wet niet of nauwelijks meer gesproken
wordt over de preventie, lees: het voorkómen van het beginnen met roken.
Is praktisch inzicht te geven in de daadwerkelijke uitvoering en implementatie
van de nota Tabaksontmoedigingsbeleid (kamerstukken II, 1996–1997, 24 743,
nrs. 2–14) en de daarbij behorende moties, zo vragen deze leden. Zij
voegen daaraan toe dat het onderhavige wetsvoorstel weliswaar strekt tot wettelijke
verankering van voornoemde nota, maar vragen hoe het staat met de overige
voornemens en of aan de Tweede Kamer een overzicht kan worden verstrekt van
de thans lopende voorlichtings- en preventiecampagnes, op welke wijze deze
op hun effectiviteit worden beoordeeld, welke speciale activiteiten er gericht
zijn op scholen en of scholen in staat zijn via gezondheidsvoorlichtingsprogramma's
aandacht te besteden aan de preventie van roken. Zonder nu al te zeer in detail
te treden, ga ik hier graag in op deze vragen van deze leden. Dit wetsvoorstel
(zie de considerans) heeft als belangrijkste doelen het ontmoedigen van het
roken, vooral onder minderjarigen, en het beschermen van de niet-roker. Bij
elkaar genomen, betekent dit gewoon dat het de bedoeling is dat er in totaal
veel minder gerookt gaat worden. In die zin bestaat het wetsvoorstel dus uit
een en al preventie. Het feit dat het woord «preventie» als zodanig
inderdaad niet zo heel vaak in de memorie van toelichting voorkomt, vloeit
voort uit de omstandigheid dat het gehanteerde jargon bij een wetsvoorstel
nu eenmaal wat anders is dan in een beleidsnota en moet dus zeker niet worden
begrepen alsof preventie nu minder belangrijk zou worden gevonden. Integendeel,
zou ik willen zeggen. Overigens is het zo dat preventie sec (voorlichting
et cetera) zich in het algemeen minder goed leent om wettelijk
te verankeren. Voor wat betreft de beleidsvoornemens uit de vorige Tabaksnota
leende het ene voornemen zich dus wel en het andere voornemen zich niet of
minder goed voor verwezenlijking via dit wetsvoorstel. Voor het gevraagde
praktische inzicht in de daadwerkelijke uitvoering en implementatie van de
Tabaksnota verwijs ik deze leden naar annex 2 bij deze nota naar aanleiding
van het verslag. In dat overzicht en daarnaast eveneens in het vervolg van
deze nota komt ook de stand van zaken met betrekking tot alle moties in het
kader van de Tabaksnota aan de orde. Aldus ontstaat een totaal beeld van alle
voornemens uit de Tabaksnota. Ook krijgt men zo een redelijk inzicht in het
merendeel van de lopende voorlichtings- en preventiecampagnes. In de komende
Tabaksnota II zal ik hierop dieper ingaan. De effectiviteit van deze campagnes
wordt doorlopend beoordeeld door en namens de Voorlichtingsraad, de Rijksvoorlichtingsdienst,
Zorgonderzoek Nederland en de Stichting Volksgezondheid en Roken. Allerlei
speciale tabakspreventie-activiteiten zijn gericht op scholen. Ik noem als
voorbeelden de actie «Rookvrije school» van het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, het project «Gezonde school en
genotmiddelen» van het Trimbos-instituut en het lespakket «Speel
niet met vuur» van de Stichting Volksgezondheid en Roken. Scholen zijn
dus zeer wel in staat via gezondheidsvoorlichtingsprogramma's aandacht te
besteden aan de preventie van het beginnen met roken door scholieren.Net als de leden van de CDA-fractie maakt ook de regering een zeker onderscheid
tussen het tabaksontmoedigingsbeleid en het drugpreventiebeleid, zij het wellicht
in wat mindere mate. Het roken en verkopen van tabaksproducten zijn in de
Nederlandse samenleving legale activiteiten – behalve dan daar waar
de rook- en verkoopverboden gelden – met een (nog steeds te) omvangrijke
maatschappelijke acceptatie. De regering onderschrijft deze opvatting van
de leden van de fractie van het CDA. Ze betreurt dat niet-roken in onze samenleving
nog niet dé maatschappelijke norm is en wil daar dan ook verandering
in brengen, onder meer met dit wetsvoorstel. Het is goed om te kunnen vaststellen
dat ook de leden van de CDA-fractie het roken en het gebruik van drugs verder
willen beperken.In samenhang met de invoering van een leeftijdsgrens voor de tabaksverkoop
moet er tegelijkertijd veel meer preventie en goede voorlichting plaatsvinden
die de jongeren aanspreekt en hen ook bereikt, bijvoorbeeld door middel van
televisiespots in programma's en via zenders waar veel jongeren naar luisteren
en kijken. Die opvatting van de leden van de fractie van D66 onderschrijf
ik ten volle en aan de voorbereiding daarvan wordt momenteel ook gewerkt.De leden van de fractie van de SP stellen terecht vast dat de gezondheidseffectrapportage
van de NSPH uitwijst dat de effectiviteit van een reclameverbod sterk wordt
vergroot als dit gepaard gaat met intensivering van de massamediale voorlichting
over de risico's van roken en het stoppen met roken. Ik onderschrijf deze
opvatting geheel en zal mij naar vermogen inzetten om te bevorderen dat er
aanzienlijk meer budget voor de tabakspreventie beschikbaar komt, opdat ook
de gedragsgerichte interventie kan worden uitgebreid. Daarnaast zal de regering
in het kader van de komende Tabaksnota II een zo volledig mogelijk inzicht
geven in de effectiviteit van hulpmiddelen bij het stoppen met roken, zoals
nicotinevervangende middelen, bupropion en in de toekomst wellicht andere
geneesmiddelen. Dan zal ook antwoord worden gegeven op de vraag of de regering
bereid is om effectieve hulpmiddelen voor vergoeding in aanmerking te laten
komen door opname in het pakket. Op voorhand voel ik daar echter niet zo veel
voor, want ik ben de opvatting toegedaan dat het de motivatie van rokers die
willen stoppen ten goede komt als ze daar zelf aan meebetalen; duurder dan
een pakje sigaretten per dag is het in elk geval niet. In de
tweede plaats bespaart het rokers op den duur (nadat het stoppen ook echt
gelukt is) een heleboel geld, zeker meer dan 1000 gulden per jaar. Ten derde
zou ik daarmee aangeven dat roken een«ziekte» is. Kortom, pakketvergoeding
van hulpmiddelen bij het stoppen met roken voldoet niet aan het vierde criterium
van het trechtersysteem van Dunning. Wel overweeg ik om bepaalde interventies
te stimuleren, zoals de minimale interventiestrategie bij huisartsen. Ook
op dit punt zal ik in de Tabaksnota II terugkomen.1.6 ZelfreguleringNaar het oordeel van de regering bevat dit wetsvoorstel zeker geen vergaande
maatregelen, dit in reactie op de opvatting van de leden van de fractie van
de VVD. Het gaat om voorstellen die in velerlei opzicht een directe relatie
hebben met het ontmoedigen van het tabaksgebruik onder jongeren. Het door
deze leden zo genoemde «stok achter de deur»-beleid (wettelijke
grondslagen voor algemene maatregelen van bestuur) is in 1996 bepaald in de
Tabaksnota. Die benadering was er nu juist op gericht de betrokken maatschappelijke
sectoren en belanghebbende marktpartijen primair de mogelijkheid te bieden
door middel van zelfregulering orde op zaken te stellen, bijvoorbeeld door
de introductie van meer rookverboden ter bescherming van niet-rokers. Dat
de leden van de VVD-fractie van mening zijn dat bij het opstellen van zodanige
maatregelen een zorgvuldig afweging gemaakt dient te worden tussen enerzijds
de bescherming van algemene volksgezondheidsbelangen en anderzijds de vrijheid
van consumeren van het individu, de eigen verantwoordelijkheid en de vrije
verhandelbaarheid van producten ontlokt mij een aantal opmerkingen. Vanzelfsprekend
is de burger primair zèlf verantwoordelijk voor de eigen leefstijl.
De vrijheid van het ene individu houdt echter op daar waar die van de ander
begint. Dit principe is bij uitstek van toepassing op de casus van passief
roken, het ongewild «meeroken» door niet-rokers. Daarbij gaat
het ook niet alleen om een algemeen volksgezond- heidsbelang (gezondheidsschade
door tabaksrook van anderen), maar ook om directe hinder en overlast voor
niet-rokers. Zowel het een als het ander is in het bijzonder het geval bij
kinderen, zwangere vrouwen, CARA/COPD-patiënten en andere kwetsbare groepen,
maar is bijvoorbeeld ook pregnant aan de orde als niet-rokers langdurig gedwongen
in de omgeving van rokers moeten verkeren, zoals op het werk vaak het geval
is. De vrijheid en bescherming van de niet-roker gaat volgens de regering
dan boven de vrijheid van consumeren van de (verslaafde) roker.Er is geen sprake van een ambivalente houding van de regering ten opzichte
van zelfregulering op een aantal terreinen, zeker niet met betrekking tot
reclamebeperkingen, zoals de leden van de fractie van de VVD veronderstellen.
Aan de rol van betrokken actoren in het veld hecht ook de regering in het
algemeen veel waarde, te meer als het gaat om het nastreven van de effectiviteit
en haalbaarheid van voorgestane regelgeving en het logischerwijs bewerkstelligen
van de daarmee samenhangende doelstellingen. Zelfregulering en publiek-private
samenwerking zijn inderdaad van essentieel belang. In dit wetsvoorstel heeft
de regering die lijn doorgetrokken en wordt het instrument van zelfregulering
niet op een dood spoor gezet, zoals deze leden opmerken. Vandaar is nu juist
gekozen voor het leggen van wettelijke grondslagen voor algemene maatregelen
bestuur (in plaats van voor rechtstreeks werkende wettelijke bepalingen),
zodat het bedrijven en andere (arbeids)organisaties mogelijk is gemaakt adequate
voorzieningen te treffen ter bescherming van niet-rokende werknemers, klanten
en bezoekers. Dit is naar de opvatting van de regering juist wèl een
goede benadering van de verdeling van verantwoordelijkheden tussen private
partijen en het publieke belang en zo wordt tevens volop recht gedaan aan
de eigen verantwoordelijkheid en de vrijheid van de burger. Samenvattend:
bij zelfregulering moet het wel duidelijk zijn dat deze tot het
beoogde resultaat leidt; waar dat niet het geval is, moet de overheid haar
verantwoordelijkheid nemen.De regering heeft meermalen aan de tabaksdetailhandel gevraagd om aan
te geven hoe bij de eigen huidige leeftijdsgrens van 16 jaar in de praktijk
in concreto valt te bepalen of jonge aspirant-kopers wel of niet de vereiste
leeftijd hebben bereikt. Daar is geen helder en afdoend antwoord van de sector
op gekomen. Het is dan ook niet duidelijk hoe een tabaksverkoper nu vaststelt
of een jongere de leeftijd van 16 jaar heeft bereikt. Die vrijwillige leeftijdsgrens
van de branche blijkt dan ook niet goed te werken. Ter illustratie bied ik
hierbij het onderzoek «Tabaksverstrekking aan jongeren» aan dat
in mijn opdracht eind 1999 is uitgevoerd door bureau Intraval. Daaruit blijkt
onder meer dat:– circa 30% van de tabaksverkopers niet op de hoogte is van het
eigen Convenant Verkooppunten Tabak;– slechts 1% van de ondervraagde jongeren onder de 16 jaar die tabak
hebben geprobeerd te kopen daarin bij geen van de tabaksverkooppunten is geslaagd;– dat de jongeren van 13, 14 en 15 jaar het vaakst de tabak hebben
verkregen in levensmiddelenzaken;– slechts een kwart van de tabaksautomaten is voorzien van de door
de branche in het kader van dit convenant gebruikte sticker.Kortom, alles bij elkaar geen rooskleurig beeld van de zelfregulering
door de tabaksdetailhandel van de eigen leeftijdsgrens. Hier is aanscherping
van de normering via wetgeving geboden. Dat is ook wat dit wetsvoorstel behelst.De leden van de fractie van het CDA hebben goed gezien dat de regering
in de toekomst voldoende ruimte wenst te hebben om in het kader van de intensivering
van het tabaksontmoedigingsbeleid met maatregelen te komen. Vanuit het beginsel
van gespreide verantwoordelijkheid hechten deze leden primair aan zelfregulering.
De regering heeft, gegeven de te implementeren EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking,
nog steeds de mogelijkheid het zelfreguleringsbeginsel in beperkte mate in
stand te houden, namelijk voor de normering van de onder bepaalde voorwaarden
nog toegestane reclame in tabaksspeciaalzaken. Ook voor de overige onderdelen
van het tabaksontmoedigingsbeleid blijft het zelfreguleringsbeginsel deels
in stand. De regering huldigt evenals deze leden het principe van gespreide
verantwoordelijkheid en hecht ook primair aan zelfregulering door de betrokken
maatschappelijke sectoren en de belangheb- bende marktpartijen bij het verder
terugdringen van het roken (minder beginnen en meer stoppen) en de betere
bescherming van niet-rokers. In de praktijk blijkt echter dat die sectoren
en marktpartijen deze verantwoordelijkheid niet altijd (ten volle) waar maken;
dan is het aan de regering om haar eigen verantwoordelijkheid te nemen bij
het bevorderen van de gezondheid van mensen.Op de vraag van deze leden of de regering nog ruimte heeft om het beginsel
van zelfregulering in stand te houden in het kader van de implementatie van
de EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking kan ik antwoorden dat dit in
beginsel mogelijk is, zij het natuurlijk slechts in beperkte mate, namelijk
voor zover reclame dan nog zal zijn toegestaan.De leden van de fracties van RPF en GPV zijn de mening toegedaan dat de
regering met dit wetsvoorstel een stap in de goede richting zet. De Tabakswet
is vanaf het begin inderdaad een raamwet geweest die met algemene maatregelen
van bestuur wordt ingevuld. Op deze wijze is er een «stok achter de
deur» als vrijwillige medewerking van de tabaksbranche niet lukt of
niet tot het gewenste resultaat leidt. De inconsistente indruk die het beleid
op deze leden maakt, wil ik graag wegnemen. Enerzijds heeft de regering aangegeven
dat de zelfregulering van de tabaksbranche via de Reclamecode voor tabaksproducten
een nuttige bijdrage heeft geleverd. Anderzijds is de regering
er stellig van overtuigd dat het instrument van zelfregulering onvoldoende
ver reikt om het toenemend tabaksgebruik onder met name jongeren substantieel
terug te dringen. Op de vraag waarom de regering niet eerder met eigen maatregelen
is gekomen, wil ik naar voren brengen dat de achtereenvolgende kabinetten
in de tweede helft van de jaren tachtig en de jaren negentig regelmatig tabakspreventiemaatregelen
hebben ingevoerd. Daartoe behoorde niet een wettelijke beperking van tabaksreclame,
behalve dan het aloude verbod op radio- en televisiereclame dat eerst was
opgenomen in de mediawetgeving en later is overgeheveld naar de Tabakswet.1.7 AccijnsinstrumentEen van de belangrijkste middelen om het tabaksgebruik terug te dringen,
achten de leden van de PvdA-fractie het verhogen van de tabaksaccijns. Ik
acht het met de PvdA-fractie plausibel dat accijnsverhoging het gebruik van
tabak zal doen afnemen. Aan de andere kant dient men zich wel te realiseren
dat aan een accijnsverhoging een aantal haken en ogen zit, bijvoorbeeld op
het gebied van onze verhouding met buurlanden. Ik ben hierover inmiddels in
overleg met de bewindslieden van Financiën. Zodra dat mogelijk is zal
ik u over de resultaten daarvan berichten. De vragen van RPF, GPV en SGP op
dit punt acht ik hiermee ook beantwoord.Hoe hoog schat de regering het verlies aan accijns- en BTW-opbrengsten
door dit wetsvoorstel, wat is haar mening hierover en overweegt de regering
verzwaring van andere lasten om alsnog dezelfde inkomsten te behalen, zo vragen
de leden van de fractie van GroenLinks. Het is niet eenvoudig om goed in te
schatten hoeveel het roken door dit wetsvoorstel zal afnemen en welk verlies
aan accijns- en BTW-opbrengsten het Rijk dientengevolge zal kunnen oplopen.
Het kabinet overweegt evenwel geen verzwaring van andere lasten om alsnog
dezelfde inkomsten te halen. Wel is het zo dat in het kader van de overeengekomen
intensivering van het tabaksontmoedigingsbeleid serieus wordt overwogen –
en ik ben daar zelf een groot voorstander van – om de tabaksaccijns
stevig te verhogen, hetgeen op zichzelf tot positief gevolg zal hebben dat
er minder gerookt zal worden, terwijl er toch meer accijnsopbrengsten naar
de Staatskas zullen vloeien.1.8 Implementatie EU-richtlijn reclamebeperking (Tabakswet
II)De leden van de PvdA-fractie constateren dat het Regeerakkoord de opdracht
aan de regering bevat om zo spoedig een wetsvoorstel aan de Tweede Kamer voor
te leggen, dat op 18 mei 1999 wetgeving in de plaats had kunnen treden van
de Reclamecode voor tabaksproducten van de industrie. Deze leden stellen vervolgens
vast dat de regering deze opdracht niet heeft kunnen vervullen en er nog niet
in is geslaagd een wetsvoorstel van de gevraagde strekking aan de Tweede Kamer
voor te leggen, hetgeen ik betreur. De voornaamste oorzaken van de ontstane
vertraging bij het indienen van het onderhavige wetsvoorstel, zoals aan het
begin van deze nota naar aanleiding van het verslag aangeduid, zijn deels
ook van toepassing op het inmiddels opgetreden uitstel bij het indienen van
het komende wetsvoorstel ter implementatie van de EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking.
Er speelt ook veel op tabaksterrein, en dat vaak nog tegelijkertijd ook. Zo
is er dag in dag uit publiciteit over allerhande tabaksgerelateerde kwesties.
Verder moet het tabaksontmoedigingsbeleid intern, extern, interdepartementaal
en internationaal continu op elkaar worden afgestemd en gecoördineerd.
Bovendien zijn er twee omvangrijke wetsvoorstellen in procedure, bellen en
schrijven burgers met klachten over het niet naleven van het rookverbod naar
het departement, wordt in Brussel onderhandeld over een nieuw richtlijnvoorstel van de Europese Commissie, komt het betrokken bedrijfsleven
lobbyen tegen de voornemens en maatregelen, wordt een tabaksontmoedigingsprogramma
opgezet, is een alternatief handhavingsplan in voorbereiding, moet worden
gewerkt aan de voorbereiding van een nieuwe omvattende beleidsnota en levert
Nederland een actieve bijdrage aan het «Tobacco Free Initiative»
van de Wereldgezondheidsorganisatie, waaronder de totstandkoming van een mondiaal
tabaksverdrag. Desalniettemin deel ik de teleurstelling van deze leden dat
het niet mogelijk is gebleken deze concrete afspraak uit het Regeerakkoord
qua termijn na te komen.De verbazing over de procedure wil ik graag wegnemen. Het is in het verkeer
tussen regering en Staten-Generaal goed gebruik dat wetsvoorstellen ter implementatie
van richtlijnen een afzonderlijke gang kennen en separaat worden ingediend.
Deze gang van zaken is ook vastgelegd in de – door de minister-president
in overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad vastgestelde –
Aanwijzingen voor de regelgeving, met name aanwijzing 337. Het zou staatsrechtelijk
dan ook ongebruikelijk zijn om in dit wetsvoorstel tevens de implementatie
van de EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking te verwezenlijken. Overigens
is de ministerraad met dat andere wetsvoorstel al medio juli 1999 accoord
gegaan en ligt er inmiddels een advies van de Raad van State. Het voornemen
dat ik op 26 november 1998 bij de voorlaatste begrotingsbehandeling heb uitgesproken,
namelijk dat dit andere wetsvoorstel «in het begin van 1999» ware
te agenderen in de ministerraad, is dan ook slechts met enkele maanden vertraagd.
Dat kwam bovenal door een zorgvuldige schriftelijke en mondelinge consultatieprocedure
voor alle belanghebbende marktpartijen en betrokken maatschappelijke organisaties.
Alvorens het bedoelde wetsvoorstel zal worden ingediend, zal er eerst nog
een agendering van het nader rapport in de ministerraad plaatsvinden. De regering
is dan ook niet voornemens om alsnog via een nota van wijziging de implementatie
van die EU-richtlijn in het onderhavige wetsvoorstel op te nemen. De door
de regering gekozen procedure is gebruikelijk en naar haar oordeel ook de
beste weg om te komen tot een zo spoedig mogelijke wettelijke beperking van
tabaksreclame.Het doet mij deugd dat deze leden het toejuichen dat het kabinet bij de
komende beperking van tabaksreclame enigszins verder zal gaan dan het minimum
dat de richtlijn voorschrijft. Ik zie hier ook geen probleem: de richtlijn
staat expliciet toe dat lidstaten bij de beperking van tabaksreclame verder
mogen gaan dan de richtlijn voorschrijft (minimumharmonisatie). Heroverweging
van de gemaakte en terdege gemotiveerde keuze voor twee afzonderlijke wetsvoorstellen
is voor de regering niet aan de orde.Naar mijn inschatting zal de door de regering gekozen weg niet substantieel
meer tijd vergen. Het is in elk geval de «veiligste» weg (in het
Verenigd Koninkrijk is de richtlijnimplementatie via secundaire regelgeving
in juridische problemen beland). Los daarvan is het ook de staatsrechtelijk
gebruikelijke procedure. Het voornaamste argument voor deze aanpak, namelijk
dat wetsvoorstellen ter implementatie van richtlijnen niet met nationale elementen
behoren te worden belast, is gemeengoed in het verkeer tussen Tweede Kamer
en regering.De leden van de CDA-fractie zouden gaarne de actuele stand van zaken vernemen
met betrekking tot de implementatie van voornoemde EU-richtlijn. De voorbereiding
van het daartoe strekkende voorstel van wet verkeert in een ver gevorderd
stadium. Binnenkort kan het parlement dit wetsvoorstel tegemoet zien.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie welke vrijheid de regering
nog heeft bij het implementeren van de EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking,
kan ik antwoorden dat de EU-lidstaten deze richtlijn ten minste (minimumharmonisatie)
moeten implementeren, maar daarbij verder mogen gaan in het terugdringen van
tabakspromotie.Deze leden vragen eveneens om nadere informatie over het bezwaar dat Duitsland
bij het Europese Hof tegen de EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking heeft
ingediend en de termijn waarop de beslissing daarop te verwachten is. Het
Duitse bezwaar is vooral op constitutionele overwegingen gestoeld. Naar verwachting
komt er hierover vóór het eind van 2000 een uitspraak van het
Europese Hof. Er is door de regering niet overwogen te wachten totdat er uitsluitsel
over dit bezwaar van Duitsland is, want zaken bij het Europese Hof hebben
geen opschortende werking met betrekking tot de verplichte implementatie van
richtlijnen door de EU-lidstaten. Overigens loopt het komende wetsvoorstel
niet vooruit op de beoogde richtlijnimplementatie. In het Regeerakkoord is
namelijk bepaald dat de wettelijke reclamebeperking spoedig na 18 mei 1999
(afloop zelfreguleringscode) in werking zou treden. Dit is inmiddels al weer
geruime tijd geleden en daarom wil ik de richtlijn nu zeker zo spoedig als
mogelijk invoeren.Daarnaast vragen deze leden hoe artikel 10 van het Europees Verdrag van
de Rechten voor de Mens zich verhoudt tot deze richtlijn. De regering ziet
hier geen probleem. Ter zake verwijs ik kortheidshalve verder naar hetgeen
hierna in paragraaf 2b (Reclamebeperking) is gesteld in antwoord op een
soortgelijke vraag door de leden van de fractie van de VVD in relatie tot
het onderhavige wetsvoorstel.Ook de leden van de fractie van D66 vragen naar de stand van zaken bij
de voorbereiding van het wetsvoorstel ter implementatie van de EU-richtlijn
inzake tabaksreclamebeperking. Onder verwijzing naar het hiervoor daarover
gestelde kan ik bevestigen dat het zeker de bedoeling is de 30 maanden termijn
te halen. Voor een uiteenzetting over de vraag waarom de implementatie van
de EU-richtlijn niet gelijk in artikel 5 is geregeld en welke redenen er zijn
om een apart wetsvoorstel te maken, verwijs ik eveneens naar mijn antwoord
hiervoor op soortgelijke vragen van andere fracties.Uit de aard der zaak mogen er in principe wel verschillen bestaan tussen
de inhoud van een mogelijke algemene maatregel van bestuur krachtens het te
wijzigen artikel 5 van de Tabakswet en de inhoud van het komende wetsvoorstel
ter implementatie van de EU-richtlijn, maar ik voeg hier aan toe dat het de
bedoeling is om ten aanzien van de wenselijke reclamebeperking voorshands
het komende wetsvoorstel te volgen; pas een onverhoopt negatieve uitspraak
van het Europese Hof van Justitie zou verandering in deze situatie brengen.
De nog toegestane vormen van tabaksreclame zijn expliciet in de richtlijn
verwoord. Alle andere tabakspromotie zal in de loop der tijd moeten verdwijnen.
De vraag van de leden van de D66-fractie of de EU-richtlijn afwijkingen in
nationale wetgeving toelaat, en zo ja, welke maatregelen de regering wel of
niet overweegt te nemen, beantwoord ik hier en nu slechts in algemene zin:
de richtlijn verplicht de lidstaten om de daarin opgenomen tabaksreclamebeperking
ten minste in nationale wetgeving door te voeren; tegelijkertijd geeft de
richtlijn lidstaten de bevoegdheid om op nationale gronden te komen tot verdergaande
tabaksreclamebeperking in het belang van de volksgezondheid. Het komende implementatiewetsvoorstel
zal duidelijkheid verschaffen over de vraag in welke mate de regering van
deze bevoegdheid gebruik wil maken.De leden van de SP-fractie zijn grote voorstanders van een zo snel mogelijke
invoering van een algeheel reclameverbod. In het Regeerakkoord is ter zake
een afspraak van soortgelijke strekking opgenomen. De uitvoering daarvan heeft
helaas enige vertraging opgelopen. In het voorgaande ben ik ingegaan op de
achterliggende redenen. Het desbetreffende wetsvoorstel zal binnenkort worden
ingediend. Ook op de beweegredenen van de regering voor het daartoe opstellen van
een apart implementatiewetsvoorstel ben ik hiervoor al uitgebreid ingegaan.
De implementatie van deze EU-richtlijn dient naar de stellige overtuiging
van de regering niet plaats te vinden via een nota van wijziging op het voorliggende
wetsvoorstel.De leden van de fracties van RPF en GPV zijn verbaasd over het feit dat
de EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking nog niet is vertaald in Nederlandse
wetgeving. Deze richtlijn is niet tegelijkertijd in dit wetsvoorstel geïmplementeerd,
omdat het nu eenmaal staand regeringsbeleid is om wetsvoorstellen ter implementatie
van EU-richtlijnen niet met nationale elementen te belasten en het goed gebruik
is dergelijke wetsvoorstellen een separate procedure te laten volgen. De regering
heeft geen redenen om lang te wachten met de implementatie van deze richtlijn.
In het Regeerakkoord is afgesproken dat implementatie zo spoedig mogelijk
na afloop van de Reclamecode voor tabaksproducten op 18 mei 1999 zou plaatsvinden.
Dit is om verschillende redenen (zie hiervoor) niet mogelijk gebleken, maar
ik blijf streven naar een zo spoedig als mogelijke inwerkingtreding van de
tabaksreclamebeperking. De Duitse regering heeft vooral om constitutionele
redenen bij het Europese Hof bezwaar aangetekend tegen deze EU-richtlijn.
Duitsland heeft in de desbetreffende Raad van 4 december 1997 overigens ook
tegengestemd.In reactie op de vragen van de leden van de fractie van de SGP over de
implementatie van de EU-richtlijn verwijs ik naar mijn uiteenzetting hierover
en motivering hiervan in het voorgaande. Daarbij ben ik ook ingegaan op de
relevantie van het argument dat wetsvoorstellen ter implementatie van richtlijnen
niet met nationale elementen worden belast.2 Hoofdelementen van het wetsvoorstel2.1 ReclamebeperkingDat in dit wetsvoorstel is gekozen voor een soort regeling van tabaksreclame,
die wellicht niet in werking zal hoeven te treden, is nu eenmaal het gevolg
van de nieuwe situatie die ontstond nadat deze EU-richtlijn tot stand kwam
in de periode tussen het najaar van 1997 en de zomer van 1998, dit in reactie
op een vraag van de leden van de fractie van de PvdA. Ik zie dit niet zozeer
als een probleem. Voordat inwerkingtreding van dit wetsvoorstel (lees: het
gebruik maken van de wettelijke grondslag voor een algemene maatregel van
bestuur ter beperking van tabaksreclame op nationaal niveau) goed en wel aan
de orde is, zal de Tabakswet opnieuw worden gewijzigd ter implementatie van
voornoemde richtlijn. Daarmee zal de tabakspromotie merendeels uit onze samenleving
verdwijnen.Dat de leden van de fractie van de PvdA de constructie van de voorgestelde
nieuwe reclamebepalingen toejuichen, omdat deze aanzienlijk eenvoudiger is
dan de nu bestaande bepalingen van de Tabakswet, verwelkom ik van harte. De
vraag van deze leden of het misschien mogelijk zou zijn om met behulp van
deze bepalingen, gecombineerd met het voorgestelde artikel 18, de EU-richtlijn
inzake tabaksreclamebeperking in te voeren, moet ik om de volgende redenen
ontkennend beantwoorden. In de eerste plaats beperkt de richtlijn niet alleen
tabaksreclame, maar verbiedt deze ook tabakssponsoring. Dit laatste begrip
is thans onbekend in de Tabakswet. Wettelijke definiëring en verankering
van dit begrip is derhalve noodzakelijk. Ten tweede voorziet het voorgestelde
artikel 18 wel in delegatie aan de Kroon van het stellen van (nadere) regels,
maar niet van afwijkende regels. Tenslotte, hoe de handhaving van verboden
ook plaatsvindt, er zal altijd een wettelijke verankering moeten plaatsvinden.
Denk bijvoorbeeld aan de strafrechtelijke handhaving via de Wet op de economische
delicten, zoals hier geregeld in artikel II. Dat zal altijdconform
het voorschrift van artikel 16 van de Grondwet zijn grondslag moeten vinden
in de wet in formele zin.Ik heb er weliswaar begrip voor dat de leden van de fractie van de PvdA
er ontstemd over zijn dat de regering de motie Oudkerk over het verbieden
van de buitenreclame voor tabak niet bij voorrang heeft kunnen uitvoeren,
maar ik moet er hier toch ook op wijzen dat de reden daarvan is gelegen in
het gegeven dat de strekking van de motie is ingehaald door de totstandkoming
van voornoemde EU-richtlijn in de periode tussen begin december 1997 en eind
juli 1998. Anders gesteld: in politieke zin is recht gedaan aan de motie Oudkerk
door de afspraak in het Regeerakkoord dat de EU-richtlijn na afloop van de
zelfregulering in mei 1999 zou worden geïmplementeerd (zodat óók
buitenreclame voor tabak zou zijn verboden). Dat die implementatie tot nu
toe nog niet is verwezenlijkt, heeft een andere reden.Het is ook mij bekend dat exploitanten van buitenreclame in het algemeen
in het najaar contracten afsluiten voor het komende jaar. De regering heeft
er in de winter van 1996–1997 voor gezorgd dat deze exploitanten op
de hoogte zijn gesteld van het naderende verbod op buitenreclame, zodat zij
niet – met een beroep op het onverwachte karakter van het verbod –
zullen kunnen pleiten voor het nog langer in stand houden van buitenreclame.
Het is inderdaad het voornemen van de regering buitenreclame af te schaffen,
onmiddellijk zodra dat wettelijk mogelijk is.De leden van de VVD-fractie constateren terecht dat de Reclamecode voor
tabaksproducten per 1 april 1997 is aangescherpt, zij het dat de tabaksindustrie
dat niet spontaan uit zichzelf heeft gedaan, maar daartoe is gekomen onder
druk van Tweede Kamer en regering. De looptijd was aanvankelijk inderdaad
tot 18 mei 1999. Nadien heeft de tabaksindustrie mij desgevraagd echter bericht
dat zij heeft besloten de Reclamecode voor tabaksproducten voorshands voort
te zetten. Naar ik heb begrepen, zou van beëindiging van de code geen
sprake zijn zolang deze brancheafspraak door de ondertekenaars niet wordt
opgezegd bij de Stichting Reclame Code.De regering heeft de stellige overtuiging dat de vrijwillige reclamebeperking
als instrument onvoldoende ver reikt om tot de gewenste resultaten te komen.Daarnaast heeft de regering erop gewezen, zo memoreren de leden van de
VVD-fractie terecht, dat er een EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking
tot stand is gekomen. Het onderhavige wetsvoorstel biedt inderdaad niet voldoende
basis voor de algehele tenuitvoerlegging van die richtlijn. Dat is ook niet
de bedoeling, want wetsvoorstellen ter implementatie van EU-richtlijnen kennen
hun eigen gang, zoals hiervoor uiteengezet. Dit is de staatsrechtelijk gebruikelijke
gang van zaken. In weerwil van de kennelijke wens van de leden van de VVD-fractie
om eerst het volgende wetsvoorstel (Tabakswet II), dat de nationale implementatie
van die EU-richtlijn zal regelen, af te willen wachten alvorens het onderhavige
wetsvoorstel (Tabakswet I) te behandelen, wil de regering nu graag eerst het
onderhavige voorstel van wet tot wijziging van de Tabakswet openbaar behandelen.
Daarna kan dan vervolgens het implementatiewetsvoorstel worden behandeld.Zoals de leden van de fractie van de VVD constateren, introduceert de
regering grondslagen voor algemene maatregelen van bestuur zonder voorhangprocedure.
Deze constatering is correct. Dit is zo gedaan, omdat de Aanwijzingen voor
de regelgeving van de minister-president dit ten algemene voorschrijven en
omdat er in dit geval geen specifieke reden is om te kiezen voor een voorhangprocedure.
Op deze wijze wordt onder meer de grondslag gelegd om reclamebeperkingen mogelijk
te maken. Een dergelijke gang van zaken spoort goed met artikel 10 inzake
de vrijheid van meningsuiting van het Europees Verdrag van de Rechten van
de Mens en de fundamentele vrijheden. Weliswaar strekt dat artikel zich –
in tegenstelling tot artikel 7 van de Grondwet – in beginsel
ook uit tot reclame-uitingen. Dit neemt evenwel niet weg dat reclamebeperkingen
en -verboden rechtvaardiging vinden in de gronden als opgesomd in het tweede
lid van datzelfde artikel 10. Eén van die gronden is de bescherming
van de gezondheid. (Zie in dit verband onder meer HR 13 februari 1987, NJ
1987, 899.) Ten aanzien van de buitenreclame vragen de leden van de VVD-fractie
zich af hoe de regering het verbod hierop motiveert. Eerstens merk ik hierover
op dat er ingevolge dit wetsvoorstel geen sprake is van een verbod op buitenreclame
voor tabaksproducten. Wel ligt er al sinds het najaar van 1996 een motie van
het lid Oudkerk, die hiertoe verzoekt. De regering is zeker niet van oordeel
dat er hierbij sprake is van een discriminerende werking in vergelijking met
andere media, want tabaksreclame op radio en televisie is al jarenlang wettelijk
verboden en de branche heeft eerder zélf bijvoorbeeld tabaksreclame
via bioscopen en billboards verboden.In reactie op een vraag van de leden van de fractie van het CDA kan ik
berichten dat via een volgend, nog in te dienen, separaat wijzigingsvoorstel
van de Tabakswet de EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking zal worden
geïmplementeerd. Tot die tijd is (in dit wetsvoorstel) gekozen voor het
instrument van de algemene maatregel van bestuur, omdat deze figuur ook in
de vigerende Tabakswet is opgenomen en omdat deze constructie overeenstemt
met de reclamebeperkingsvoorstellen van de regering in voornoemde Tabaksnota
en met de uitkomsten ter zake van het debat daarover met de Tweede Kamer,
waaronder enkele moties. Andere instrumenten zijn om deze redenen niet overwogen.
De verdere aanscherping van de zelfregulering door de tabaksfabrikanten, zoals
voorzien in de Tabaksnota, heeft plaatsgevonden met ingang van het voorjaar
van 1997.In de grondslagen voor algemene maatregelen van bestuur ter beperking
van tabaksreclame, zoals voorgesteld in onderdeel E van het onderhavige wetsvoorstel
met betrekking tot artikel 5 van de Tabakswet, wordt niet reeds geanticipeerd
op de EU-richtlijn. Wél is in onderdeel N van dit wetsvoorstel (voorstel
voor een nieuw artikel 18) voorzien in een bepaling die het mogelijk maakt
in het belang van de volksgezondheid bij algemene maatregel van bestuur regels
te stellen ter uitvoering van een bindende regeling inzake tabaksproducten,
die krachtens het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap tot stand
is gekomen. Deze algemene bepaling heeft echter niet specifiek betrekking
op reclamebeperking en vertoont overigens grote overeenkomst met de bevoegdheid
in artikel 13 van de Warenwet.De leden van de fractie van D66 memoreren terecht dat artikel 5 van de
Tabakswet zodanig wordt gewijzigd dat tabaksreclame kan worden beperkt door
middel van een algemene maatregel van bestuur. Ik voeg daar voor alle duidelijkheid
aan toe dat dit krachtens de vigerende Tabakswet nu ook al kan, zij het in
beperktere mate. De regering zal deze stap zetten, nu zij tot het inzicht
is gekomen dat de weg van zelfregulering niet langer volstaat. Het is evenwel
de bedoeling dat het komende wetsvoorstel ter implementatie van voornoemde
EU-richtlijn hiervoor in de plaats zal treden. Nu de principelooptijd van
de Reclamecode voor tabaksproducten na 18 mei 1999 is afgelopen, zijn de leden
van de D66-fractie benieuwd naar het standpunt van de regering ten aanzien
van zelfregulering en de mogelijke inzet van de algemene maatregel van bestuur.
Zij vragen of de regering hierover inmiddels duidelijkheid kan verschaffen.
Strikt genomen staat het antwoord op deze vraag in het Regeerakkoord. Daarin
is bepaald dat tabaksreclame zo spoedig mogelijk na afloop van voornoemde
zelfreguleringscode wettelijk zal worden beperkt. Eerder al, namelijk in het
najaar van 1997, besloot de regering vóór het richtlijnvoorstel te gaan stemmen en stemde de Tweede Kamer vooraf in met dit
in Brussel in te nemen Nederlandse standpunt.Ik ben verheugd dat de leden van de fractie van de SP volledig instemmen
met de voorgestelde herziening van artikel 5. Inderdaad kan hiermee tabaksreclame
in beginsel tot een nagenoeg totaal verbod worden beperkt, maar dat doet niets
af aan de redenering van de regering dat dit wetsvoorstel onvoldoende basis
biedt voor de algehele en zorgvuldige tenuitvoerlegging van de EU-richtlijn
inzake tabaksreclamebeperking.In antwoord op een vraag van deze leden in het verlengde van eerdere vragen
kan ik bevestigen dat de tabaksbranche de zelfreguleringscode na 18 mei 1999
heeft gecontinueerd, en wel in ongewijzigde vorm.Zodra de Tweede Kamer de onderhavige wetswijziging (Tabakswet I) heeft
behandeld, zou een ontwerp voor een algemene maatregel van bestuur inzake
reclamebeperking op grond van artikel 5 in principe kunnen worden opgesteld
en vervolgens door het kabinet voor advies aan de Raad van State kunnen worden
voorgelegd. Ik acht dit echter niet zinvol daar de implementatie van de EU-richtlijn
(Tabakswet II) spoedig nadien zijn beslag zal kunnen krijgen en zo'n reclamebesluit
dus slechts een korte werkingsduur zou hebben. Zo nodig – namelijk als
de implementatie van de richtlijn om welke reden dan ook te lang op zich zou
laten wachten – ben ik echter wel bereid om me serieus in te spannen
om op die wijze snel werk te maken van verdergaande reclamebeperkingen.Indien de tabaksfabrikanten in de tussentijd overgaan tot reclame of sponsoring
die in strijd is met de eigen zelfreguleringscode, dan is er de Stichting
Reclame Code voor het indienen van klachten. De regering heeft in dat geval
geen wettelijke mogelijkheid om zodanige tabakspromotie direct te (laten)
stoppen. De aangehouden motie Van Dijke (kamerstukken II, 1996–1997,
25 000, nr. 41) inzake het fiscaal ontmoedigen van tabaksreclame zie
ik in dat geval veeleer als een theoretische mogelijkheid, omdat ook zo'n
benadering de nodige tijd zou vergen alvorens in werking te kunnen treden.De leden van de fracties van RPF en GPV leiden uit dit wetsvoorstel af
dat de regeling voor de beperking van reclame wordt aangescherpt en vereenvoudigd.
Gelet op de gevaren voor de volksgezondheid vinden zij een voortvarend beleid
gewenst, maar helaas missen deze leden dat bij dit kabinet. Zoals de leden
van de fracties van RPF en GPV terecht constateren, zal tabaksreclame binnenkort
aanzienlijk worden beperkt. Het is mij terdege bekend dat voornoemde motie
Van Dijke ertoe strekt aan de regering te verzoeken om tabaksreclame via fiscale
weg te gaan ontmoedigen, maar ik wil er voor de goede orde wel op wijzen dat
deze motie nog steeds niet in stemming is gebracht. Nu in de memorie van toelichting
bij dit wetsvoorstel als argument naar voren is gebracht dat het fiscaal ontmoedigen
slechts van korte duur en beperkte betekenis zou zijn, ligt het naar mijn
mening niet in de rede dat dit alsnog gebeurt; dit afgezien van de vraag van
deze leden of een zodanige ontmoediging in een overgangsfase naar een vergaande
beperking van tabaksreclame zou werken.In tegenstelling tot wat vanuit de tabaksbranche is aangegeven, is zo'n
reclamebeperking niet in strijd met artikel 10 van het Europees Verdrag voor
de Rechten van de Mens, dit in antwoord op de vraag van de leden van de fracties
van RPF en GPV. Het artikel 10 uit dat verdrag belet niet dat er ter bescherming
van de gezondheid beperkingen en verboden aan commerciële reclame kunnen
worden gesteld; er zijn immers vele landen in Europa waar allerlei reclame
(vergaand) is beperkt of verboden. Handelsreclame is als zodanig in artikel
7 van onze Grondwet zelfs expliciet uitgezonderd van de vrijheid van meningsuiting.Terecht constateren de leden van de SGP-fractie dat de regeling voor reclamebeperking
in dit wetsvoorstel behoorlijk wordt aangescherpt, zijhet dat
het in dit stadium nog slechts gaat om grondslagen voor algemene maatregelen
van bestuur. Het doet mij goed dat ook deze leden de stelling van de regering
onderschrijven dat het instrument van zelfregulering onvoldoende zwaar is
en niet ver genoeg reikt om het toenemende tabaksgebruik onder jongeren voldoende
terug te dringen.2.2 LeeftijdsgrensMet de leden van de fractie van de PvdA ben ik van mening dat de overheid
de consumentenleeftijdsgrens goed dient te legitimeren. Me dunkt dat alleen
al het feit dat roken veruit doodsoorzaak nummer één in ons
land is en dat daartegen dus stevige actie moet worden ondernomen op zich
al voldoende legitimatie biedt. Andere feiten zijn dat bijna alle rokers in
hun jeugd zijn begonnen, dat tabak sterk verslavende eigenschappen heeft,
dat tabak dikwijls fungeert als «opstap-drug» naar andere genotmiddelen
en dat voor alcohol, soft drugs en kansspelen al geruime tijd wettelijke leeftijdsgrenzen
gelden. Kortom, het gaat hier om de bescherming van onze jeugd.Overigens doet het me goed dat deze leden het eens zijn met de bedoeling
van de regering met deze maatregel: het wezenlijk terugdringen van het roken
onder jongeren. Deze maatregel zal zeker tot dat doel bijdragen.In het wetsvoorstel is op het punt van de indirecte verstrekking gekozen
voor een identiek geformuleerde bepaling als in het wijzigingsvoorstel van
de Drank- en Horecawet, dat in het najaar van 1999 met algemene stemmen door
de Tweede Kamer en medio april 2000 met algemene stemmen door de Eerste Kamer
is aangenomen. De naleving en handhaving van deze bepaling in de Tabakswet
zal dan ook op soortgelijke wijze kunnen geschieden als bij het identieke
artikel in de Drank- en Horecawet. Een verkoper mag aannemen dat een volwassene
de tabak niet voor een jongere beneden de vereiste leeftijd koopt, mits de
tabak niet zichtbaar duidelijk wordt aangeschaft voor jongeren aan wie die
tabak niet mag worden verstrekt. De verkoper is dus zeker niet verplicht aan
iedere volwassene te vragen of hij voor eigen gebruik koopt of eventueel voor
een ander en, in dat geval, hoe oud die ander is. Deze wettelijke regeling
omtrent indirecte verstrekking is nu juist nodig voor een voldoende geloofwaardigheid
van de leeftijdsnorm als zodanig en maakt ook de effectiviteit daarvan groter,
omdat zo wordt voorkomen dat jongeren van 18 jaar en ouder op grote schaal
en overduidelijk tabak voor jongeren beneden de 18 jaar zouden kunnen gaan
aanschaffen. In dit geval moet het woord «kennelijk» worden opgevat
in de normale betekenis binnen de gestelde context. Als een volwassene in
het gezelschap van minderjarigen tabaksproducten koopt, die kennelijk voor
hen bestemd zijn dan is sprake van een overtreding van deze norm door de winkelier.
Echter, en dit slechts als voorbeeld, als een vader buiten het zicht van de
winkelier tabak aan zijn zoon geeft, dan rust de volle verantwoordelijkheid
hiervoor op de schouders van deze volwassene en valt de betrokken winkelier
niets te verwijten. Het is dan zeker ook niet zo dat uit deze vragen van de
leden van de fractie van de PvdA het beeld naar voren zou komen dat deze bepalingen
nauwelijks na te leven en te handhaven zijn. Bepalingen als deze passen in
de uitgangspunten van marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit en
de regering heeft hierop ook getoetst.Ik betreur het dat de leden van de VVD-fractie weinig zien in de invoering
van een wettelijke consumentenleeftijdsgrens van 18 jaar. Dit voorstel van
de regering stond namelijk al in de Tabaksnota uit mei 1996, waarmee de Tweede
Kamer dat najaar heeft ingestemd. Verder is nadien in het Regeerakkoord bepaald
dat het tabaksontmoedigingsbeleid zal worden geïntensiveerd, waarbij
dit natuurlijk één van de belangrijke maatregelen is. Bovendien
bepleit de internationale tabaksindustrie zelf al geruime tijd een leeftijdsgrens
van 18 jaar voor de tabaksverkoop; men wil zich namelijk niet
op minderjarigen richten. Daarnaast is het in Nederland zo dat de tabaksverkopers
op vrijwillige basis sinds eind 1998 zelf een leeftijdsgrens, zij het dan
van 16 jaar, hebben ingevoerd.Finland heeft een wettelijke grens van 18 jaar. Het percentage rokers
onder jongeren (15–24 jaar) bedroeg in Finland in 1998 25% bij de jongens
en 29% bij de meisjes; dat is dus beduidend lager dan in Nederland (15 jaar:
26%, 19 jaar: 39% en 24 jaar: 36%), dit in reactie op een vraag van de leden
van de VVD-fractie. Minder rokende jongeren werkt op termijn ook automatisch
positief door onder de gehele bevolking: in Finland rookt 30% van de volwassen
mannen en 20% van de volwassen vrouwen.Naar aanleiding van de gezondheidseffectrapportage, waaruit valt op te
maken dat het succes van het tabaksontmoedigingsbeleid afhankelijk is van
coherentie van het pakket maatregelen, constateren de leden van de fractie
van de VVD terecht dat de regering die mening deelt. Zij vragen wat deze opvatting
betekent als bijvoorbeeld de wettelijke leeftijdsgrens van 18 jaar via een
amendement uit het wetsvoorstel zou worden gehaald. In reactie hierop mag
ik deze leden er in de eerste plaats aan herinneren dat het voorstel voor
een minimum-consumentenleeftijdsgrens van 18 jaar al was opgenomen in de Tabaksnota,
die de Tweede Kamer in het najaar van 1996 heeft behandeld. De motie van het
lid Lansink tegen deze leeftijdsgrens is toen verworpen. Ten tweede is het
volstrekt duidelijk dat in het door de leden van de VVD-fractie hiervoor geschetste
geval de coherentie van het pakket maatregelen nadelig zou worden beïnvloed.
Voorop gesteld dat de door deze leden beschreven situatie helemaal niet aan
de orde is, zouden er naar het oordeel van de regering dan wel stevige compenserende
maatregelen moeten komen. Het is dus kiezen tussen een wettelijke leeftijdsgrens
van 18 jaar – die ook de steun heeft van de tabaksfabrikanten –
of alternatieve, zwaardere maatregelen ter preventie van het beginnen met
roken onder jongeren.Eind 1998 – dus pas geruime tijd nadat dit wetsvoorstel begin juli
1998 voor advies aan de Raad van State was voorgelegd en nadat die daarover
in oktober 1998 had geadviseerd – hebben de tabaksdistributeurs met
elkaar een convenant gesloten over de vrijwillige invoering van de leeftijdsgrens
van 16 jaar, zo constateren de leden van de VVD-fractie correct. Dit initiatief
van het Platform Verkooppunten Tabak noemt de regering in de memorie van toelichting
«een nuttige opstap naar de hier voorgestelde wettelijke leeftijdsgrens
van 18 jaar». Waarom stelt de regering toch een wettelijke grens van
18 jaar voor, zo vragen de leden van de fractie van de VVD. Op dit punt is
het van belang de volgorde in de tijd van het een en het ander goed in de
gaten te houden. Al in mei 1996 heeft de regering in de Tabaksnota een wettelijke
leeftijdsgrens van 18 jaar voorgesteld. De Tweede Kamer is daar bij de behandeling
van deze beleidsnota geen tegenstander van gebleken: de motie Lansink (kamerstukken
II, 1996–1997, 24 743, nr. 4) is toen verworpen, zij het nipt.
De regering twijfelt niet aan de invoering van een wettelijke leeftijdsgrens
van 18 jaar. Wel is het natuurlijk zo dat het tijd zal vergen om deze maatschappelijk
voldoende in te laten slijten. Daarbij zal dus rekening gehouden moeten worden
met een behoorlijke aanlooptijd. Deze opvatting rijmt met het voorstel van
de regering.De regering acht het uit een oogpunt van kwaliteit van wetgeving juist
dat op dit moment een wettelijke regeling wordt voorgesteld. Het gaat hierbij
niet om symboolwetgeving; als die opvatting heeft postgevat bij deze leden,
dan is dat een misverstand. Er is draagvlak onder de bevolking voor invoering
van een wettelijke leeftijdsgrens; de meeste ouders willen liever niet dat
hun kinderen gaan roken. De regering is niet van mening dat de zelfregulering
meer gewicht in de schaal legt dan een wettelijke verplichting om vast te
stellen of de vereiste leeftijd is bereikt. In dat verband is de regering
wel van opvatting dat de tabaksbranche met de eind 1998 ingevoerde vrijwillige
leeftijdsgrens van 16 jaar een reële kans heeft gekregen om zich te bewijzen.
Blijkens de slechte uitkomsten van bijgaand onderzoek «Tabaksverstrekking
aan jongeren» door Intraval is men daar zeker (nog) niet in geslaagd.Het is verheugend te kunnen constateren dat de leden van de fractie van
het CDA achter de overwegingen staan die de regering ertoe heeft gebracht
om te komen tot een algemeen verkoopverbod van tabaksproducten aan minderjarigen;
lees jongeren onder de achttien jaar. Zeker de samenhang met andere verslavingssectoren
(alcohol, soft drugs en kansspelen), niet alleen in preventieve zin, maar
ook in termen van handhaving, is ook voor de regering een belangrijke overweging
geweest om tot dit voorstel te komen. Net als deze leden vindt de regering
dat een krachtig tabaksontmoedigingsbeleid realistisch moet zijn en te handhaven
in de harde praktijk van alledag; daartoe biedt dit wetsvoorstel het instrumentarium,
vooral op het punt van de verplichte leeftijdsvaststelling door de tabaksverkopers.
Juist de omstandigheid dat ongeveer de helft van de jongeren beginnen met
roken op een leeftijd onder de 18 jaar vormde de voornaamste overweging om
18 jaar als norm voor te stellen, want bij een lagere leeftijdsgrens zou het
preventie-effect uit de aard der zaak beduidend lager zijn. Ik deel niet de
vrees van deze leden dat deze nieuwe maatschappelijke norm zal leiden tot
een omvangrijk illegaal verkoopcircuit van tabaksproducten, want dat is bij
andere verslavende en riskante genotmiddelen (alcohol, soft drugs en gokken)
en de daarvoor geldende leeftijdsgrenzen ook niet het geval gebleken. Mede
in het licht van voornoemde motie Lansink over de Tabaksnota begrijp ik zeer
wel dat deze leden een wettelijke leeftijdsgrens van 16 jaar vooralsnog meer
realistisch achten, maar ik zou deze leden toch willen oproepen op dit punt
nog duidelijker te kiezen voor tabakspreventie onder minderjarigen door het
voorstel van de regering te volgen en nu met haar in één keer
een omvangrijk preventief effect te verwezenlijken. In de redenering van de
regering is duidelijk aansluiting te vinden bij de Drank- en Horecawet (18
jaar voor sterke drank), de Wet op de kansspelen (18 jaar voor krasloten,
gokkasten, speelhallen en casino's) en de uitvoering van de Opiumwet (18 jaar
voor coffee shops). Bij deze benadering wordt voldoende rekening gehouden
met het feit dat de hedendaagse Nederlandse jeugd zelfstandig en zelfbewust
in het leven staat. Laten we wel wezen, tabak is sterk verslavend, voor de
gezondheid uitermate schadelijk en toch alom beschikbaar. Natuurlijk dient
bij onze inspanningen richting diezelfde jeugd evenzeer sprake te zijn van
een positief motiverende benadering, dat ben ik helemaal eens met de leden
van de fractie van het CDA. Dat gebeurt ook en zal conform hun wens worden
geïntensiveerd. Het kan toch niet de bedoeling zijn om jongeren (van
16 en 17 jaar) veelvuldig en intensief op te roepen niet te gaan roken en
tegelijkertijd niets te doen aan het wijd en zijd (voor hen) beschikbaar zijn
van tabaksproducten in onze samenleving. Hier moet als sluitstuk van alle
preventie-inspanningen een duidelijke wettelijke norm worden neergezet.Ter nadere onderbouwing van dit standpunt van de regering, en ook in antwoord
op een aantal wezenlijke vragen ter zake van de leden van de CDA-fractie,
presenteer ik hier kwantitatieve gegevens over de ontwikkeling naar leeftijd
van het percentage rokers onder jongeren.Percentages jeugdige rokers naar rookgedrag en naar leeftijd
in 1998 (N = 5243) Leeftijd10111213141516171819TotaalOoit wel eens1121334057636667716750% (2 599) Afgelopen vier weken1291632404444524529% (1 499)Dagelijks0<12819293336403921% (1 092)Bron: STIVORO. Uit deze cijfers moge blijken dat het beginnen met roken, en dus ook het
verslaafd raken aan tabak, al op jonge leeftijd aanvangt. Evenzeer komt uit
deze gegevens duidelijk naar voren dat de sterke toename van het percentage
rokers naar leeftijd plaatsvindt tussen de leeftijd van 11 en 18 jaar; na
het achttiende jaar neemt het roken al weer enigszins af. Voor de regering
is dit eens te meer reden de tabakspreventie (met uitzondering van het tegengaan
van passief roken en het bevorderen van het stoppen) primair te richten op
minderjarigen en een wettelijke leeftijdsgrens voor de tabaksverkoop op het
niveau van 18 jaar te stellen.Ten einde de Tweede Kamer een breed overzicht te presenteren van allerlei
gegevens over roken onder de jeugd en onder volwassenen in de periode 1982–1998
gaan hierbij twee brochures «Roken, de harde feiten: jeugd en volwassenen
1998» van de STIVORO. Ik vertrouw erop zo een goed inzicht te bieden
in diverse ontwikkelingen met betrekking tot het roken.De regering neemt er met genoegen kennis van dat de leden van de fractie
van D66 het voorstel steunen om de verkoop van tabaksproducten aan jongeren
onder de 18 jaar te verbieden. Deze leden zien deze maatregel als uiterste
remedie. Bij de afweging welke beperking van de tabaksverkoop het meest bijdraagt
aan tabaksontmoediging onder jongeren is gekozen voor de meest vergaande maatregel,
namelijk invoering van een wettelijke minimum-consumentenleeftijdsgrens voor
de verkoop van tabaksproducten. Op deze wijze wil de regering duidelijk maken
het onwenselijk te vinden dat jongeren beneden een bepaalde leeftijd rookwaren
kunnen aanschaffen. Niet valt te ontkennen, zoals deze leden aangeven, dat
als minderjarigen er toch voor kiezen om te roken zij af en toe op de een
of andere manier wel tabak zullen weten te bemachtigen. Er van uitgaande dat
de distributeurs zich aan de wet zullen houden en het dus niet de leden van
de tabaksbranche zullen zijn, die jongeren beneden de 18 jaar tabak verkopen,
is dat dan echter wel uitdrukkelijk de verantwoordelijkheid van een meerderjarige
(ouders, broers of zussen, vrienden en kennissen van boven de 18), van een
volwassen iemand die zelf ten volle verantwoordelijk moet worden geacht voor
het verstrekken van een zo schadelijk en verslavend product als tabak aan
een minderjarige. Ook al zijn die meerderjarigen uit de nabije omgeving van
een minderjarige die wil roken misschien zelf rokers, dan nog is de verwachting
dat die meerderjarigen niet in grote getale zo maar tabak aan minderjarigen
gaan geven, want de meeste rokers vinden nu eenmaal zelf dat je er maar beter
niet aan kunt beginnen.Het uitgaansleven anno 2000 is een niet weg te cijferen vrijetijdsbesteding
van jongeren, zo brengen de leden van de fractie van GroenLinks naar voren.
Normstellingen, ook in de vorm van bepaalde verbodsbepalingen, horen daar
naar het oordeel van de regering bij, evenals voorlichting en stimulering
van verstandig gedrag. Roken, drinken en druggebruik maken deel uit van dit
uitgaansleven – vooral door toedoen van de commercie – en ik ben
het eens met de leden van de fractie van GroenLinks dat het belangrijk is
dat jongeren weerbaar worden, «nee» kunnen zeggen tegen genotmiddelen
in hun directe omgeving en leren hier zelfbewust en verantwoord mee om te
gaan, in bepaalde gevallen zelfs al voor hun zestiende. Dat betekent bij alcohol
drinken: met mate en niet bij verkeersdeelname, niet op school of werk en
niet bij sport; bij soft drugs: beter niet doen, en bij roken: niet aan beginnen.
Jongeren van 16 en 17 jaar verkeren overwegend nog in het ouderlijk milieu
en het leggen van de leeftijdsgrens op 18 jaar, het niveau van de meerderjarigheid
en zelfstandige beslissingsverantwoordelijkheid, en ook het begin van de jaren
nadien waarin steeds meer jongeren zelfstandig zullen gaan wonen en de directe
invloed van de ouders zal verminderen, is naar de overtuiging van de regering
juist wel wenselijk. De leden van de fractie van de SP stellen terecht vast dat de aanwas van
nieuwe rokers merendeels uit de groep minderjarigen komt en dat na het twintigste
jaar nog slechts weinigen met roken beginnen. Zij hopen dan ook dat de maatregelen
tot een zichtbare daling van het percentage rokende jongeren zullen leiden.
Dit is precies de bedoeling van de regering.Dat de leden van de fracties van RPF en GPV de instelling van een leeftijdsgrens
van 18 jaar toejuichen, constateer ik met genoegen. De tabaksbranche is op
dit punt verdeeld. De fabrikanten steunen het voorstel van de regering voor
een wettelijke leeftijdsgrens van 18 jaar. Het zou eerlijk gezegd ook vreemd
zijn dat deze Nederlandse tabaksfabrikanten op dit punt een opvatting zouden
huldigen die afwijkt van wat hun moederbedrijven internationaal al geruime
tijd verkondigen, namelijk dat ze er voorstander van zijn dat minderjarigen
niet roken en dat er een leeftijdsgrens van 18 jaar voor de tabaksverkoop
geldt. Bij de verkopers van tabak in de detailhandel (speciaalzaken, supermarkten,
tankstations et cetera) is er tot nu toe minder draagvlak te vinden voor het
invoeren van deze maatregel. Het is dan ook de bedoeling om na de openbare
behandeling van dit wetsvoorstel door de Tweede Kamer te bevorderen dat het
standpunt van de tabaksverkooppunten gaat overeenstemmen met de opstelling
van de tabaksfabrikanten, hun eigen leveranciers.De leden van deze fracties constateren dat alleen aan meerderjarigen,
die zich kunnen identificeren, tabak verkocht zal mogen worden. Tot nu toe
lijkt er in de tabaksbranche nog niet zo'n grote bereidheid aanwezig om zélf
een speciale leeftijdskaart voor de tabaksverkoop te introduceren. Op zich
is dat ook niet per se nodig (in de Verenigde Staten heeft de tabaksbranche
het in hun eigenbelang overigens wél gedaan); zoals in het debat over
de wijziging van de Drank- en Horecawet naar voren is gekomen, zijn er momenteel
voldoende geschikte documenten beschikbaar ten einde de verkoper van tabak
te doen vaststellen of de vereiste leeftijd is bereikt (indien niet op het
eerste gezicht onmiskenbaar duidelijk is dat dit het geval is).Het is goed om te kunnen vaststellen dat de leden van de fractie van de
SGP zeer positief staan tegenover het voorstel van de regering om de minimumconsumentenleeftijdsgrens
voor de tabaksverkoop op 18 jaar te stellen, waarmee wordt aangesloten bij
de leeftijdsgrenzen die ter bescherming van onze jeugd al gelden in het kader
van het alcoholmatigingsbeleid (met uitzondering van bier en wijn: 16 jaar),
het drugspreventiebeleid en het gokverslavingsbeleid.2.3 VerkoopbeperkingenAantal verkooppuntenDe leden van de fractie van de PvdA brengen naar voren dat het grote aantal
te controleren verkooppunten een belangrijke belemmering vormt voor een effectief
handhavingsbeleid en vragen welke plannen de regering heeft om het aantal
verkooppunten terug te brengen. Het is inderdaad zo dat de vele tabaksverkooppunten
de handhaving er niet eenvoudiger op maken. Het begint allemaal met spontane
naleving door de branche en het toezicht kan zich concentreren op de «hot
spots» voor jongeren. Desalniettemin zou een fikse vermindering van
het grote aantal tabaksverkooppunten wezenlijk bijdragen aan het verkleinen
van de handhavingsproblematiek. Wat dat betreft, is er onder stuk nummer vier
natuurlijk al een belangwekkend amendement ingediend. Verder zal het kabinet
in de Tabaksnota II uitgebreid en diepgaand op de wenselijke terugdringing
van het aantal tabaksverkooppunten terugkomen.De Tweede Kamer heeft bij de behandeling van de Tabaksnota in het najaar
van 1996 bij motie van het lid Marijnissen (kamerstukken II, 1996–1997, 24 743, nr. 5) de regering gevraagd om op korte termijn
met een plan van aanpak voor de reductie van het aantal verkooppunten te komen,
zo memoreren de leden van de fractie van de PvdA geheel terecht. Ook ik betreur
het dat zo'n plan van aanpak er nu nog niet ligt. Dit is het geval, omdat
de regering er tot nu toe niet in is geslaagd op dit punt een conclusie te
bereiken die in voldoende mate overeenstemt met de strekking van deze motie.
Het is een misverstand te denken dat de regering de motie (zonder berichtgeving)
naast zich heeft neergelegd. Dat is niet het geval. In de mores tussen regering
en Tweede Kamer hoort het inderdaad zo te zijn dat, indien de regering voornemens
is een motie niet uit te voeren, zij dat expliciet kenbaar maakt. Een dergelijke
mededeling heeft met betrekking tot de motie Marijnissen echter niet plaatsgevonden;
dat is niet zonder betekenis. Wél heb ik de Tweede Kamer in de memorie
van toelichting (pagina 7) bij dit wetsvoorstel bericht over de benadering
door de regering van deze motie, zij het dat deze berichtgeving is vertraagd,
omdat de indiening van dit wetsvoorstel nu eenmaal lang op zich heeft laten
wachten. Naar mijn opvatting is de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel
de juiste plaats voor de verwoording van het standpunt van de regering ter
zake. Kortom, de verklaring voor deze gang van zaken – dit in antwoord
op de concrete vraag van deze leden – is dus drieledig:– de regering heeft niet besloten de motie Marijnissen niet uit
te voeren en daarom is dat ook niet expliciet kenbaar gemaakt;– de regering is van opvatting dat in beperkte mate aan de motie
Marijnissen is tegemoet gekomen door het in de memorie van toelichting geuite
voornemen het verkoopverbod in het vigerende Besluit beperking verkoop en
gebruik tabaksproducten uit te breiden naar alle sportkantines en door het
in dit wetsvoorstel (artikel 7, derde lid) opnemen van een grondslag voor
onder meer het verbieden van de gecombineerde verkoop van tabak en geneesmiddelen;– de regering zal in de komende Tabaksnota II, die ik in het voorjaar
van 2001 aan de Tweede Kamer wil aanbieden, uitgebreid terugkomen op het in
de motie Marijnissen gevraagde plan van aanpak voor de beperking van het aantal
tabaksverkooppunten.Dit is de door de regering voorgestelde wijze van benadering ter uitvoering
van deze motie. Ik ben het verder eens met de leden van de fractie van de
PvdA dat in deze motie ook al de uitspraak is vervat dat de verkoop van geneesmiddelen
en tabaksproducten niet in één verkooppunt kan worden gecombineerd,
zoals in sommige drogisterijketens het geval is. De opvatting van deze leden
dat een nader onderzoek overbodig is, onderschrijf ik. Zij gaan er terecht
van uit dat ik voornemens ben na de aanvaarding van dit wetsvoorstel een ontwerp
van een algemene maatregel van bestuur voor te bereiden die de verkoop van
tabaksproducten bij drogisten, of elders in combinatie met geneesmiddelen,
niet langer mogelijk zal maken.De gezondheidseffectrapportage wijst uit – de leden van de SP-fractie
wijzen daar op – dat de effectiviteit van een verkoopverbod voor jongeren
beneden de 18 jaar, naast een goede spontane naleving en controle daarop,
eveneens afhangt van beperkingen voor de verkrijgbaarheid van tabak, zoals
via tabaksautomaten, in sportkantines of horecagelegenheden waar veel jongeren
komen. Het beperken van de tabaksverkoop tot speciaalzaken zou de handhaving
van de leeftijdsgrens beter controleerbaar maken. Het valt niet te ontkennen
dat van deze combinatie van maatregelen een aanmerkelijk positief effect zou
mogen worden verwacht op de gewenste daling van de rookprevalentie onder jongeren,
zoals de gezondheidseffectrapportage uitwijst. Vanuit deze redenering hebben
de leden van de fractie van de SP destijds niet de motie Lansink gesteund
(die overigens is verworpen). Dit is mij volstrekt duidelijk en vind ik ook
logisch. Ik begrijp dat deze leden het er dan ook mee oneens zijn dat de aangehouden
motie Oudkerk inzake het verwijderen van automaten uit horecagelegenheden
waar veel jongeren komen en de aangenomen motie Marijnissen inzake een beperking
van tabaksverkoop tot speciaalzaken, slechts ten dele worden uitgevoerd. Voor
wat betreft de aangehouden motie Oudkerk ligt het mijns inziens voor de hand
deze in stemming te brengen nu de toegezegde informatie over automaten via
de memorie van toelichting aan de Tweede Kamer is verstrekt. Los daarvan is
in het wetsvoorstel voorzien in een grondslag voor een algemene maatregel
van bestuur om verkoop via automaten te verbieden, indien de leeftijd door
(nieuw te ontwerpen) automaten niet kan worden vastgesteld.Inmiddels is de situatie natuurlijk zo dat de leden van de fractie van
de SP onder stuk nummer 4 een amendement hebben ingediend dat – zo begrijp
ik de strekking daarvan – ten doel heeft uiteindelijk te komen tot een
stelsel van tabaksverkoop via speciaalzaken. Zonder hier en nu in detail te
reageren, wil ik wel kwijt dat dit amendement naar mijn mening de charme van
de eenvoud heeft. Vooral het feit dat er bij de in het amendement voorgestelde
constructie geen vergunningenstelsel voor de tabaksverkoop zou hoeven te komen,
terwijl de wenselijke en noodzakelijke beperking in de beschikbaarheid wel
tot stand zou komen, spreekt de regering in beginsel aan. Via een zodanige
algemene maatregel van bestuur zou bovendien op zorgvuldige wijze gestalte
kunnen worden gegeven aan de onvermijdelijk soms wat gedetailleerde regelgeving
ten behoeve van een rechtvaardige afbakening van het begrip tabaksspeciaalzaak.
Daarnaast zou recht kunnen worden gedaan aan de bestaande legitieme bedrijfsbelangen
door een geleidelijke terugdringing van de tabaksverkoop via het huidige grote
aantal verkooppunten naar een veel geringer aantal tabaksspeciaalzaken. Overigens
vindt de regering de in het ingediende amendement voorziene algemene maatregel
van bestuur qua uitwerking in dit stadium enigszins te ver gaan om het amendement
zonder meer over te nemen.In de conclusies van de gezondheidseffectrapportage staat bovendien dat
tabaksverkoop via alleen speciaalzaken daarnaast in verband staat met een
vergaande reclamebeperking en in deze van doorslaggevende betekenis is. Dit
klopt in beginsel; indien namelijk tot deze verkoopbeperking wordt overgegaan,
betekent de combinatie van beide dat een grote reclamebeperking wordt gerealiseerd.
Ik voeg daar evenwel aan toe dat het kabinet in haar besluitvorming over het
komende wijzigingsvoorstel van de Tabakswet ter implementatie van de EU-richtlijn
inzake reclamebeperking al heeft gekozen voor een zodanige constructie dat
lang niet alle tabaksverkooppunten reclame zullen mogen maken. Daardoor boet
dit argument van deze leden enigszins aan kracht in. Dat laat echter onverlet
dat ook ik de mening ben toegedaan dat deze combinatie van maatregelen een
optimale impact zou hebben: het aantal locaties waar reclame en verkoop dan
nog is toegestaan wordt in één beweging teruggebracht tot een
veel kleiner aantal dan nu en dat is van groot belang voor de effectiviteit
van onze tabaksontmoediging.Op de wenselijke en noodzakelijke beperking van het huidige grote aantal
tabaksverkooppunten zal ik nader ingaan in de Tabaksnota II van volgend voorjaar.Ik ben verheugd dat ook de leden van de fracties van RPF en GPV zich kunnen
voorstellen dat de voorgestelde verkoopbeperkingen verder aangescherpt worden.
Het geleidelijk aan terugdringen van de tabaksverkoop naar speciaalzaken is
zeker denkbaar. Het voordeel hiervan is inderdaad dat de handhaving van de
leeftijdsgrens eenvoudiger is, dat hebben deze leden goed gezien. Er zijn
echter meer aspecten aan zo'n maatregel verbonden en ik zal hierop terugkomen
in de volgende Tabaksnota.De leden van de fractie van de SGP wijzen op het feit dat zo'n 40% van
alle tabak verkocht wordt via het supermarktkanaal en vragen de regering in hoeverre ook deze branche niet binnen de reikwijdte van voorliggend
wetsvoorstel zou moeten worden gebracht. Ik zie daartoe vooralsnog geen aanleiding,
maar merk wel op dat de leeftijdsgrens natuurlijk ook onverkort geldt voor
de tabaksverkoop via supermarkten, waarmee deze branche dus in wezen al onder
de werkingssfeer van de Tabakswet zal komen te vallen.AutomatenDe leden van de fractie van de PvdA wijzen terecht met enige klem op de
motie Oudkerk (kamerstukken II, 1996–1997, 24 743, nr. 9) die destijds
is aangehouden. Daarin is de regering gevraagd te bevorderen dat alle tabaksautomaten
binnen één jaar worden verwijderd uit horecagelegenheden waar
veel jongeren komen. Deze motie is door de Tweede Kamer aangehouden, omdat
de regering heeft toegezegd over dit onderwerp nog informatie te verschaffen.
De in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel opgenomen uiteenzetting
over tabaksautomaten ware inderdaad als zodanig op te vatten. Deze informatie
heeft pas in april 1999 de Tweede Kamer bereikt, omdat deze gegevens over
tabaksautomaten passen in de context van dit wetsvoorstel, in het bijzonder
daar waar het gaat om de naleving van de leeftijdsgrens. De regering heeft
in de memorie van toelichting in het algemeen verwezen naar de maatregelen
die de automatenbranche zelf zou nemen om de verkoop van tabak aan jongeren
beneden de vereiste leeftijd tegen te gaan. Pas bij brief van 16 december
1999 heeft de Landelijke Belangenvereniging van Tabaksdistributeurs, waaronder
de automatenbranche, mij een voorstel gedaan. Daarover is nadien nog meermalen
overleg gevoerd. Daarom kan ik de Tweede Kamer daarover nu pas informeren.
Net als deze leden ben ik de opvatting toegedaan dat de aangehouden motie
niets van zijn actualiteitswaarde heeft verloren. Dit onderwerp verdient inderdaad
voorrang, nu deze sector plannen maakt om automaten om te bouwen voor de invoering
van de Euro. Evenals de leden van deze en andere fracties bekruipt ook mij
het gevoelen dat het ombouwen daarvan voor de Euro een zinloze investering
is, indien deze tabaksautomaten zullen moeten verdwijnen met het oog op een
goede naleving van de aanstaande leeftijdsgrens. De regering heeft al in de
winter van 1996–1997 (na de behandeling van de Tabaksnota door de Tweede
Kamer) aan de branche gemeld dat dit eraan zit te komen. Echter, de regering
heeft deze sector hier nog niet formeel van op de hoogte kunnen stellen, want
er zal pas definitief uitsluitsel zijn na de openbare behandeling van dit
wetsvoorstel door de beide kamers der Staten-Generaal. De voorstellen die
de automatenbranche tot nu toe heeft gedaan, acht ik in elk geval nog niet
toereikend. Het hanteren van een afstandsbediening of een speciale (persoonsgebonden)
munt voor een ontgrendelingsmechanisme is te gevoelig voor misbruik en invoering
van een aparte leeftijdsindicator op een landelijke chipknip of een draagbare
telefoon is – naar ik van de automatenbranche heb begrepen – niet
snel genoeg te verwezenlijken.Ten aanzien van de specifieke verkoopverboden merken de leden van de VVD-fractie
op dat de regering van plan is de wettelijke grondslag voor een besluit inzake
een verbod op tabaksautomaten te hanteren als de automatenbranche er niet
in slaagt een zodanige automaat te ontwikkelen dat het voor jongeren onder
de 18 jaar onmogelijk is hiervan gebruik te maken. Dit is juist. De automatenbranche
is hier tot nu toe – meer dan drie jaar na de parlementaire behandeling
van de Tabaksnota – nog niet in geslaagd; daarom zullen de tabaksautomaten
wellicht moeten verdwijnen, behalve op die plaatsen waar jongeren onder de
18 jaar niet mogen komen.De Landelijke Belangenvereniging van Tabaksdistributeurs schat dat 10
à 15% van de tabaksverkoop aan jongeren via de automaten plaatsvindt
en dat de automatenverkoop zo'n 11% uitmaakt van de totale tabaksverkoop
in ons land. Mij is niet bekend wat het aandeel van de jongeren daarin is,
dit in reactie op de vraag van de leden van de fractie van het CDA. De reden
van de regering om een grondslag te scheppen voor het via een algemene maatregel
van bestuur kunnen verbieden van de tabaksverkoop via automaten is daarin
gelegen dat de leeftijdsgrens een goede naleving behoeft. In reactie op het
verzoek van deze leden kan ik de Tweede Kamer berichten dat de automatenbranche
nog geen voorstel heeft gedaan, waaruit mij duidelijk is geworden dat men
een tabaksautomaat heeft ontwikkeld die de in dit wetsvoorstel vervatte leeftijdsvaststelling
vooraf kan uitvoeren. Een automatenverbod komt dan ook steeds dichterbij,
te meer daar nu uit het verslag van de Tweede Kamer zo duidelijk is geworden
dat alle fracties sterk hechten aan een goede naleving van de leeftijdsgrens
door de tabaksverkopers. Als tabaksautomaten zouden blijven staan op plaatsen
waar veel jongeren beneden de 18 jaar komen, zoals in de horeca en vooral
de snackbars, dan acht ik het risico van misbruik groot en zou een al te zwaar
beroep worden gedaan op de belanghebbende tabaksverkopers, hun verantwoordelijke
branche-organisaties en de betrokken toezichthoudende instanties.De leden van de D66-fractie constateren terecht dat de regering de automatenbranche
al sedert het voorjaar van 1996, toen de Tabaksnota verscheen, de tijd heeft
gegund om de tabaksverkoop aan minderjarigen effectief tegen te gaan. Zoals
eerder aangegeven, is de automatenbranche daarmee niet opgeschoten en daarom
zie ik mij na de openbare behandeling van dit wetsvoorstel door de Tweede
Kamer genoodzaakt om een algemene maatregel van bestuur te gaan opstellen
ten einde tabaksautomaten te verbieden. In dit perspectief bezien, vraag ook
ik mij af of nog langer de verwachting gerechtvaardigd is dat het voor de
sector zin heeft en rendabel is om de tabaksautomaten om te gaan bouwen met
het oog op de invoering van de Euro met ingang van 1 januari 2002.Net zoals de leden van de fractie van de SP blijf ook ik mij afvragen
hoe het technisch geregeld zou kunnen worden dat jongeren beneden de vereiste
leeftijd van 18 jaar geen sigaretten of shag meer uit een automaat kunnen
halen. Het is mij inmiddels wel duidelijk dat de branche hiermee nog niet
ver is gevorderd. Weliswaar heb ik ter zake een brief en notitie van de sector
ontvangen, maar het daarin gedane voorstel is volstrekt ontoereikend, omdat
het onvoldoende zekerheid biedt. Daarom ben ik, in tegenstelling tot wat deze
leden blijkbaar denken, wel van plan deze wettelijke grondslag te hanteren.
Zodra dit wetsvoorstel door de Tweede Kamer is behandeld, zal ik voorbereidingen
treffen voor het alvast opstellen van zo'n ontwerp-besluit, opdat dit direct
bij de inwerkingtreding van de nieuwe Tabakswet in kan gaan (tenzij de automatenbranche
er alsnog in slaagt tijdig een zodanige nieuwe automaat op te stellen dat
daarmee de wettelijk verplichte leeftijdsvaststelling kan plaatsvinden). Als
de aangehouden motie Oudkerk – die ook betrekking heeft op de tabaksverkoop
via handreiking in horecagelegenheden waar veel jongeren komen – door
de Tweede Kamer wordt aangenomen, ben ik voornemens die ook uit te voeren.Dat volgens de Landelijke Belangenvereniging van Tabaksdistributeurs een
automatenverbod geen beperking van verkooppunten teweeg zal brengen, geloof
ik niet, want er staan nu zo'n 25 000 à 30 000 tabaksautomaten
in ons land opgesteld. Dat de verkoop door middel van automaten – bij
het verdwijnen daarvan – direct zal worden vervangen door verkoop via
handreiking over de bar, balie of toonbank, zoals de Landelijke Belangenvereniging
van Tabaksdistributeurs kennelijk richting de Tweede Kamer heeft gesteld,
waag ik op z'n minst te betwijfelen. Als dat zo zou gebeuren,
dan zal tegelijk met een verbod op automaten een verdere beperking van het
aantal verkooppunten moeten worden ingevoerd.Ook de leden van de fracties van RPF en GPV wijzen op de (aangehouden)
motie Oudkerk, welke aandringt op het verwijderen van tabaksautomaten uit
de horecagelegenheden waar veel jongeren komen. Het is een misverstand dat
de regering die motie niet volledig zou willen uitvoeren; eerst ware deze
echter in stemming te brengen. Zoals hiervoor is verduidelijkt, bevat het
wetsvoorstel op dit punt geen compromisformule. Voor de constructie van een
grondslag voor een algemene maatregel van bestuur is vooral gekozen, omdat
destijds niet op voorhand kon worden uitgesloten dat de automatenbranche er
misschien in zou slagen om een voor leeftijdsvaststelling technisch geschikte
automaat te ontwikkelen en omdat er bij een automatenverbod ruimte kan worden
geboden voor een paar uitzonderingen voor plaatsen waar minderjarigen niet
mogen komen, zoals in casino's. Naar het oordeel van de regering is de automatenbranche
er tot nu toe nog niet in geslaagd een zodanige automaat te ontwikkelen dat
de bediening door personen onder de 18 jaar effectief kan worden tegengegaan
en dat de leeftijdsvaststelling, zoals voorzien in dit wetsvoorstel, adequaat
zal kunnen plaatsvinden, dit in antwoord op de vragen hierover door de leden
van de fracties van RPF en GPV.De leden van de SGP-fractie vragen om welke reden de regering met voorliggend
wetsvoorstel er niet toe is overgegaan om de verkoop via tabaksautomaten te
verbieden. In het voorgaande heb ik aangegeven dat dit wetsvoorstel weliswaar
geen rechtstreeks verbod op tabaksautomaten bevat, maar wél een grondslag
voor een daartoe strekkend besluit. Het opstellen daarvan ligt ook in de lijn
der verwachting, omdat de regering niet verwacht dat de automatenbranche er
op korte termijn alsnog in zal slagen met een technisch alternatief te komen
om de tabaksverkoop aan minderjarigen onmogelijk te maken.«Kiddy packs»Het is verheugend dat de leden van de fractie van de PvdA het verbieden
van «kiddy packs» ondersteunen als een eenvoudige en effectieve
maatregel om de aantrekkelijkheid van sigaretten voor jongeren te beperken.
De regering zal ervoor zorgen dat er geen sluipwegen ontstaan om deze maatregel
te omzeilen voor andere producten dan die werkelijk niet op jongeren zijn
gericht. Voor verpakkingen van minder dan 19 stuks kan zo nodig gedacht worden
aan het voorschrijven van een prijs van ten minste de meest gangbare categorie.Een paar landen hebben in het kader van de notificatieprocedure enkele
bezwaren of commentaren ingebracht. De regering beschouwt deze bezwaren echter
niet als overwegend.In artikel 9, derde lid, zo lezen de leden van de VVD-fractie, wordt een
verbod op de verkoop van sigaretten in een verpakking van minder dan 19 stuks
geïntroduceerd. De regering heeft rekening gehouden met de opvatting
van de Raad van State dat een dergelijk verbod slechts in stand kan blijven
indien zulks in overeenstemming is met het EU-recht. De noodzaak en evenredigheid
van de maatregel is aangetoond. Het gaat hier om de bescherming van onze jeugd,
de toekomstige arbeidskrachten in onze samenleving. Het door deze maatregel
veroorzaakte afzetverlies voor de tabaksbranche is in dat opzicht noodzakelijk
en evenredig. De regering heeft als opvatting dat een dergelijk verbod verenigbaar
is met de interne markt van de Europese Unie.De leden van de VVD-fractie vragen terecht naar het voorstel van de regering
voor de verpakkingen kleiner dan 19 stuks. De regering wil eenverbod
op deze verpakkingen invoeren omdat ze van mening is dat jongeren eerder geneigd
zullen zijn uit financiële overwegingen kleinere – en dus goedkopere –
pakjes te kopen. Dat spreekt voor zich; zo werkt de markt nu eenmaal. Kleine
pakjes werpen inderdaad een onvoldoende financiële drempel op, dat ben
ik eens met de leden van de fractie van de VVD.De zogenaamde «kiddy packs» worden met het in werking treden
van dit wetsvoorstel verboden. Gezien de verwachting dat hierdoor de handhaving
van de leeftijdsgrens beter wordt, kunnen de leden van de fractie van D66
zich zo'n verbod goed indenken. Het antwoord op hun vraag hoeveel «kiddy
packs» momenteel aan jongeren beneden de 18 jaar worden verkocht, moet
ik schuldig blijven, omdat – zoals ik in de memorie van toelichting
schreef – deze cijfers mij niet bekend zijn daar ze behoren tot de bedrijfsgeheimen
van de tabaksfabrikanten. Net als deze leden acht ook ik het voorstelbaar
dat personen ouder dan 18 jaar deze pakjes kopen, omdat zij weinig roken of
omdat zij willen proberen te minderen met roken. Mede daarom is in het derde
lid van artikel 9 voorzien in een uitzondering ter zake: bij ministeriële
regeling zullen bestaande kleine detailhandelsverpakkingen, die niet speciaal
op minderjarigen zijn gericht, zoals luxe merken met hoge prijzen, kunnen
worden aangewezen als niet vallende onder dit verbod.De leden van de fracties van RPF en GPV vragen een nadere toelichting
op het verbod voor «kiddy packs». In de memorie van toelichting
heb ik slechts aangegeven dat de tabaksfabrikanten hun marketinginformatie
hierover niet aan mij beschikbaar hebben gesteld. Los daarvan verwacht ik
dat het afschaffen van deze verpakkingen als zodanig een bijdrage zal kunnen
leveren aan het eenvoudiger maken van de naleving van de leeftijdsgrens, omdat
deze op jongeren gerichte verpakking dan uit de markt is verdwenen. Ik weet
niet of de fabrikanten van «kiddy packs» hebben onderzocht in
welke mate deze kleine verpakking wordt gekocht door jongeren.In reactie op het verzoek van de leden van de fracties van RPF en GPV
te reageren op de bezwaren van R.J. Reynolds Tobacco B.V. kan ik melden dat
dit wetsvoorstel op de normale wijze is genotificeerd en dat er geen overwegende
bezwaren van andere EU-lidstaten zijn binnengekomen.In voorliggend wetsvoorstel is gekozen voor een verbod op het gratis aanbieden
van sigaretten, hetgeen de leden van de fractie van de SGP een overzichtelijke
en goed handhaafbare maatregel vinden om het roken door met name jongeren
tegen te gaan. Deze leden vragen zich echter af in hoeverre dit ook opgaat
voor het verbod op «kiddy packs». De regering heeft niet de beschikking
gekregen over de marketingdata van de tabaksfabrikanten ten einde de relatie
tussen het koopgedrag van jongeren en de prijs van kleinere pakjes nader te
onderbouwen.OverheidsgebouwenMet de leden van de fractie van de PvdA ben ik van mening dat het tot
dusverre ontbreken van een verkoopverbod voor tabaksproducten in overheidsgebouwen
een bij de openbare behandeling van de Tabakswet ontstane omissie is. Die
weeffout gaan we nu herstellen. Overigens deel ik niet de vrees van deze leden,
dat een uitzonderingsbepaling voor bepaalde situaties weer tot onduidelijkheid
en ontwijkend gedrag aanleiding zal geven. Ik ben het wel eens met een heldere
en duidelijke richtlijn in deze, die niet tot interpretatieproblemen zal leiden.SportkantinesHet verbieden van de verkoop van tabaksproducten in sportkantines acht
ook ik – net als de leden van de fractie van de PvdA – een vanzelfsprekend complement van het daar in te voeren rookverbod. Ik ben voornemens
mijn overwegingen ter zake zo snel als mogelijk om te zetten in een besluit.Dat de leden van de SP-fractie het voornemen van de regering om het verkoopverbod
uit te breiden tot sportkantines onvoldoende vinden, begrijp ik goed in het
licht van de motie Marijnissen die beoogt de huidige circa 65 000 verkooppunten
terug te dringen tot tabaksspeciaalzaken. Als logische eerste stap ligt een
verkoopverbod in drogisterijen en sportgelegenheden, gezien de associatie
van deze verkooppunten met gezondheid, ook mijns inziens voor de hand.GeneesmiddelenverkoopDe leden van de fractie van de SGP constateren dat de regering op voorhand
nog niet wenst over te gaan op een verbod op de gecombineerde verkoop van
tabak en geneesmiddelen. Dit is in zoverre juist dat het wetvoorstel geen
rechtstreeks werkend verbod ter zake bevat. Het is echter wel de bedoeling
een daartoe strekkend besluit op te stellen. Met name de grotere drogisterijketens
kenmerken zich door een toenemend aanbod van branchevreemde artikelen en worden
daardoor frequenter bezocht door jongeren, zo brengen deze leden naar voren.
Dit kan ik alleen maar beamen. In tegenstelling tot de opvatting van deze
leden zie ik evenwel geen directe aanleiding tot opname van een rechtstreeks
werkend verbod in dit wetvoorstel. Dit heeft om wetstechnische reden ook niet
mijn voorkeur. Het valt namelijk niet op voorhand uit te sluiten dat er om
redenen van billijkheid een paar uitzonderingen zullen moeten worden gemaakt
bij een verbod op de gecombineerde verkoop van tabak en geneesmiddelen. Dergelijke
regelgeving hoort dan meer thuis in een algemene maatregel van bestuur dan
bij wet in formele zin. 2.4 RookverbodenHinder, overlast en gezondheidsschadeDe leden van de fractie van de PvdA overwegen dat een volwassen roker
in beginsel ooit zelf de keuze gemaakt heeft om te gaan roken, onder welke
invloed dan ook. Zij menen dat hij of zij daardoor, afhankelijk van de kennis
over de schadelijkheid van roken, een zekere eigen verantwoordelijkheid heeft,
hoe klein of groot dan ook, voor de gezondheidsschade die daarvan het gevolg
is. Dat geldt volgens de PvdA-fractie daarentegen niet voor diegenen, de niet-rokers,
die onvrijwillig worden blootgesteld aan tabaksrook. Ook zij ondervinden gezondheidsschade,
maar hebben daar geen invloed op. Om die reden zijn deze leden het met de
regering eens dat tabaksrook een groot milieuprobleem is, waaraan onvoldoende
aandacht wordt besteed. Ik ben het eens met deze redenering, maar wil hier
graag een paar opmerkingen aan toevoegen, dit ter aanscherping van het betoog.
De eerste opmerking is dat bijna alle volwassen rokers op minderjarige leeftijd
zijn begonnen, vaak al op (zeer) jonge leeftijd; de vraag rijst dan ook of
zij toentertijd volledig in staat waren te komen tot een weloverwogen rationele
keuze. Ten tweede is het zo dat tabak een uitermate verslavende stof is; rokers
zijn dus veelal als minderjarige verslaafd geraakt. Overigens onderschrijf
ik geheel de opvatting van deze leden dat niet-rokers dikwijls gedwongen zijn
om onvrijwillig tabaksrook in te ademen, bijvoorbeeld op het werk of in de
horeca.Het doet me goed dat ook deze leden de opvatting van de regering onderschrijven
dat het beleid erop gericht moet zijn om niet-roken de sociale norm te laten
worden. Ik neem dit uitgangspunt uitermate serieus. Dat enkele van de voorgestelde
rookverboden voor bepaalde sectoren in onze samenleving gebaseerd zijn op
facultatieve algemene maatregelen van bestuur heeft daar eigenlijk niet zo
veel mee te maken. Daar ligt in de eerste plaats de grondgedachte aan ten
grondslag dat het de voorkeur heeft dat die maatschappelijke
sectoren uit eigener beweging via zelfregulering en met behulp van bijvoorbeeld
huisregels ertoe komen hun gebouwen rookvrij te maken. Gebeurt dat niet, dan
is het de taak en de plicht van de overheid om niet-rokers in voldoende mate
te beschermen. Daarbij komt een tweede argument. De Tabakswet is in eerste
instantie een raamwet waarin de hoofdlijnen van beleid tot uitdrukking komen;
detaillering vindt plaats via algemene maatregelen van bestuur. Deze structuur
bevalt goed. Ik ben het echter in zoverre wel met deze leden eens dat het
in bepaalde gevallen – en die zitten óók in dit wetsvoorstel
besloten – beter is grondslagen voor imperatieve algemene maatregelen
van bestuur op te nemen. Zo'n constructie heeft ten opzichte van een bepaling
bij wet in formele zin dan altijd nog het voordeel dat eventueel om redenen
van noodzakelijkheid of billijkheid bepaalde zorgvuldig geformuleerde uitzonderingen
in het besluit kunnen worden opgenomen.Met het wetsvoorstel, zo stellen de leden van de fractie van de VVD correct
vast, wordt beoogd maatregelen te treffen ter aanscherping, uitbreiding en
sanctionering van wettelijke rookverboden. Terecht stelt de regering naar
hun mening ook dat het betrachten van voorkomendheid jegens en het ontzien
van de ander een noodzaak is voor de leefbaarheid van onze maatschappij. Deze
leden vragen welk van beide uitgangspunten prioriteit heeft bij de regering
en willen in aansluiting hierop graag weten hoe de al bestaande rookverboden
worden nageleefd. Verder vragen zij of een op feiten gebaseerd inzicht hierin
kan worden gegeven. De Tabakswet van 10 maart 1989, die al enkele jaren eerder
door de regering was opgesteld, ging er nog vanuit dat het roken in onze samenleving
diep geworteld en sociaal geaccepteerd is. Toen al maakte de regering daarbij
de kanttekening dat er tekenen waren dat de maatschappelijke acceptatie van
roken aan het verminderen was. De regering beseft dat rookverboden de vrijheid
van rokers tijdelijk enigszins beperken; de vrijheid van mensen (rokers) eindigt
nu eenmaal daar waar door hun (rook)gedrag de vrijheid van anderen (niet-rokers)
wordt belemmerd. Hierbij wil de regering duidelijk – en meer dan tot
nu toe – voorrang geven aan niet-rokers. Juist omdat de rookverboden
nog niet overal goed worden nageleefd, is het noodzakelijk overtredingen hiervan
te gaan sanctioneren door bestuurlijke boetes in de Tabakswet te introduceren.
De bevinding dat de rookverboden slecht worden nageleefd, is onder meer afkomstig
uit verschillende rapportages van de Keuringsdienst van Waren. Zo kwam uit
recente onderzoeken naar voren dat het rookverbod slecht wordt nageleefd in
universiteiten en in gemeentehuizen. Daarnaast is het zo dat ik bijna dagelijks
telefoontjes en brieven van niet rokende burgers ontvang, waarin deze klagen
over het ondervinden van hinder en overlast van tabaksrook door het overtreden
van het wettelijke rookverbod in bepaalde instellingen in het land. Al deze
brieven beantwoord ik en daar waar nodig onderneemt de Keuringsdienst van
Waren actie richting de instelling; na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
kan dat dus ook het uitdelen van een bestuurlijke boete zijn. Op de concrete
vraag van de leden van de fractie van de VVD welk uitgangspunt de prioriteit
van de regering geniet, wil ik duidelijk antwoorden dat het sterk de voorkeur
heeft dat alle rokers zich te allen tijde en overal zo voorkomend zouden opstellen
ten opzichte van alle niet-rokers dat deze nooit en te nimmer meer zouden
hoeven meeroken.De leden van de fractie van D66 onderschrijven tot mijn genoegen de mening
van de regering dat de niet-roker er recht op heeft dat zijn gezondheid zoveel
mogelijk wordt beschermd tegen de ongewilde en vermijdbare schadelijke invloeden
van andermans tabaksrook. Daarnaast acht ik ook het tegengaan van hinder en
overlast door tabaksrook erg belangrijk. Ten einde het een en ander dichterbij
te brengen, wordt in het voorliggende wetsvoorstel de grondslag voor het invoeren
van rookverboden uitgebreid in artikel 11; direct en indirect
gesubsidieerde instellingen voor kunst en cultuur zullen door middel van een
wijziging van het geldende Besluit beperking verkoop en gebruik tabaksproducten
een rookverbod krijgen. Deze leden gaan ervan uit dat in deze instellingen
wel een ruimte komt waar rokers kunnen roken. Het is niet aan mij, maar aan
het bevoegd gezag van zo'n instelling om te bepalen of er al of niet een afgesloten
rookruimte komt.Met de leden van de fractie van de SP is ook de regering van oordeel dat
de niet-roker een betere bescherming verdient, omdat niet-rokers gezondheidsschade
kunnen ondervinden door tabaksrook van anderen. Deze leden memoreren de schatting
dat in Nederland jaarlijks in totaal drieduizend mensen overlijden ten gevolge
van meeroken. In een toespraak op 22 mei 1999 ter gelegenheid van onder meer
het 25 jarig bestaan van de Nederlandse Niet-Rokersvereniging CAN heb ik op
dit punt zelf het volgende naar buiten gebracht: «Ook wordt wel eens
uit het oog verloren dat blootstelling aan tabaksrook serieuze gezondheidsrisico's
met zich meebrengt. Het Environmental Protection Agency uit de Verenigde Staten
heeft in 1993 tabaksrook in de lucht gedefinieerd als een kankerverwekkende
stof. Er is geen veilige ondergrens voor gevaarloze blootstelling bekend.
In ons land gaan elk jaar circa 200 niet-rokers dood aan longkanker doordat
ze jarenlang hebben méégerookt. Daarnaast bezorgt tabaksrook
uit de omgeving jaarlijks naar schatting enkele duizenden Nederlanders een
hart- of vaatziekte.» Bovendien moeten we zeker niet veronachtzamen
dat tabaksrook veel hinder en overlast voor niet-rokers veroorzaakt –
denk alleen maar aan de horeca of op de werkplek – vooral wanneer zij
lijden aan aandoeningen aan de luchtwegen of natuurlijk als het om kinderen
gaat. De leden van de fractie van de SP zijn van mening dat de voorgestelde
wijzigingen van de Tabakswet een belangrijke verbetering voor de bescherming
van de niet-roker inhouden, maar vinden de voorgestelde maatregelen onvoldoende.
In reactie daarop het volgende: de benadering in de Tabaksnota uit 1996 en
de daaruit voortvloeiende constructie in dit wetsvoorstel is zodanig dat eerst
de werkgevers – of eigenlijk de sociale partners op ondernemingsniveau
samen – (voor de werkplek), het bedrijfsleven (met publieksruimtes),
de vervoersmaatschappijen (in geval van personenvervoer) en andere betrokken
organisaties en maatschappelijke sectoren, zoals bijvoorbeeld de sportsector,
nog de gelegenheid hebben gekregen zelf adequate maatregelen te nemen en voorzieningen
te treffen.In voorliggend wetsvoorstel wordt voor een groot aantal sectoren de mogelijkheid
geboden om een rookverbod in te stellen, aldus de leden van de fractie van
de SGP, die dit een goede zaak vinden.Gezamenlijke werkplekIn de memorie van toelichting wordt volgens de leden van de fractie van
de PvdA een nieuwe interpretatie gegeven van de geldende Tabakswet inzake
het niet roken op de gezamenlijke werkplek in openbare gebouwen. Hier is naar
mijn indruk echter sprake van een misverstand. Het gaat niet om een nieuwe
interpretatie, maar om een explicitering van wat er op dit punt in de vigerende
Tabakswet staat. Het bevoegde orgaan dient zodanige maatregelen te treffen
dat de werkzaamheden in de geboden voorzieningen kunnen worden verricht zonder
dat daarbij hinder van het gebruik van tabaksproducten wordt ondervonden.
Het is de plicht van de overheidswerkgever zijn werknemers te vrijwaren van
tabaksrook als daarom gevraagd wordt. Voortschrijdend inzicht bij de regering,
waaraan deze leden refereren, kan in dit verband geen kwaad. Het is dan ook
verheugend dat de leden van de fractie van de PvdA duidelijk naar voren brengen
het hiermee geheel eens te zijn. Voor de gezamenlijke werkplek in openbare
gebouwen die onder het rookverbod (in de voor het publiek toegankelijke
of de voor gemeenschappelijk gebruik bestemde ruimten) van de Tabakswet vallen,
is de situatie als volgt. In de Tabakswet wordt onderscheid gemaakt tussen
(zorg voor) het verrichten van werkzaamheden zonder hinder van tabaksrook
en een rookverbod. Op plaatsen waar het rookverbod geldt, mag onder geen beding
gerookt worden. Dat zijn veelal de voor het publiek toegankelijke of voor
gemeenschappelijk gebruik bestemde ruimten waar een ieder moet (kunnen) komen,
zoals hallen, liften, kantines, vergaderruimten en dergelijke. Daarnaast is
de algemene regel dat de werkgever ervoor moet zorgen dat er op de gezamenlijke
werkplek in openbare gebouwen niet wordt gerookt. Het is mij inmiddels echter
wel gebleken dat dit in de praktijk om verschillende redenen vaak niet tot
bevredigende oplossingen leidt. Ik zal mij daarom beraden of «zonder
hinder van» moet worden omgezet in een rookverbod. In de memorie van
toelichting, die aan de Raad van State is voorgelegd, was verzuimd om dit
onderscheid dat op grond van de Tabakswet geldt voor openbare gebouwen duidelijk
te maken. In dit verband stellen de leden van de fractie van de PvdA nadrukkelijk
aan de orde, dat nog vrijwel geen enkele ambtenaar of andere werknemer in
een gebouw dat onder de Tabakswet valt, hiervan op de hoogte is. Ik zal ervoor
zorgen dat hierin verandering ten goede komt; wellicht kan de STIVORO hierbij
ook een rol spelen. In de praktijk van alledag wordt er nog te zeer van uitgegaan
dat het geen hinder ondervinden van tabaksrook niet geldt voor werkkamers,
omdat die in het Besluit beperking verkoop en gebruik tabaksproducten niet
voorkomen in de opsomming van ruimten, waarvoor het rookverbod geldt. Deze
leden achten het dan ook gewenst dat de materiële betekenis van het eerste
lid van artikel 10 van de Tabakswet op een heldere en duidelijke manier wordt
uitgedragen aan alle betrokkenen. Overweegt de regering ter zake een voorlichtingscampagne
te starten, zo vragen zij. De regering heeft niet het voornemen om alleen
voor dit onderdeel van de Tabakswet een voorlichtingscampagne te starten.
Wel kan de STIVORO hier nuttig en zinvol werk verrichten. Komende campagnes
over de uitbreiding van het rookverbod in onze samenleving zullen vooral bedoeld
zijn om beheerders van instellingen en het publiek vertrouwd te maken met
de gevolgen van de wijzigingen van de Tabakswet. Daarbij zal dit punt worden
meegenomen. Intussen wordt deze informatie wel gegeven bij de beantwoording
van telefoontjes en brieven van instellingen en burgers en bij de behandeling
van klachten van niet-rokers.Voor de particuliere sector wenst de regering eerst de ontwikkeling van
afspraken in het bedrijfsleven af te wachten, zo merken de leden van de PvdA-fractie
op, en zij voegen daar aan toe dat het wat dat betreft in beperkte zin een
gelukkige omstandigheid is dat deze wijziging van de Tabakswet vertraging
heeft opgelopen. Nu is immers duidelijk geworden dat de progressie in de particuliere
sector de afgelopen jaren buitengewoon gering is geweest en er niet voldoende
reden is om te verwachten dat dit de komende jaren ineens veel beter zal gaan.
De regering onderschrijft deze opvatting. Dag in dag uit worden vele duizenden
werknemers onvrijwillig blootgesteld aan hinder, overlast en schade door passief
meeroken. Voor astma- en COPD/CARA-patiënten is het om deze reden in
veel gevallen onmogelijk betaalde arbeid te verrichten, aldus deze leden,
en wat hen betreft, moet een rookverbod op de werkplek worden opgevat als
het equivalent van een hellingbaan voor mensen in een rolstoel. Met deze leden
is ook de regering van mening dat aan de wensen en behoeften van niet rokende
werknemers op een betere en andere wijze tegemoet zal moeten worden gekomen
dan tot nu toe mogelijk is gebleken via zelfregulering en het wachten op de
totstandkoming van convenanten. Uit het aan de Tweede Kamer aangeboden monitoronderzoek
van de Arbeidsinspectie blijkt inderdaad dat interne afspraken inzake het
niet-rokenbeleid veelal niet schriftelijk worden vastgelegd binnen bedrijven
en nadere arbeidsorganisaties. Zulke afspraken blijven dan te zeer afhankelijk
van de opvatting en opstelling van de leidinggevende in kwestie,
dat ben ik met deze leden eens. De regering deelt de conclusie van deze leden
dat het sluiten van convenanten binnen of met sectoren van het bedrijfsleven
een moeizame weg is gebleken en nauwelijks is gelukt. Een wettelijke benadering
zal tot beduidend betere resultaten in het belang van de bescherming van de
niet rokende werknemer moeten leiden. De regering is voornemens het recht
op een rookvrije gezamenlijke werkplek vast te leggen in een algemene maatregel
van bestuur krachtens artikel 11a en dus niet nog langer af te wachten of
sectorale initiatieven uit het bedrijfsleven en de non profit-sector de niet
rokende werknemer voldoende zullen gaan beschermen tegen tabaksrook.In dit verband heeft de rechter te Breda op 25 april 2000 uitgesproken
dat niet-rokers ten principale recht hebben op een rookvrije werkplek. Het
recht op bescherming van de lichamelijke integriteit, de gezondheid, is een
grondrecht. Als uitgangspunt voor deze rechterlijke uitspraak gold dat er
voor een kankerverwekkende stof als tabaksrook geen veilige ondergrens qua
blootstelling is te bepalen. Daarom is een algeheel rookverbod in kantoorgebouwen
en andere besloten werkruimten in het algemeen aangewezen, aldus dit vonnis.
Kortom, het grondrecht op gezondheid kan langs privaatrechtelijke weg worden
gewaarborgd, maar om te voorkomen dat nog vele andere niet-rokers zich tot
de rechter moeten wenden, is het zaak hiervoor publiekrechtelijke waarborgen
te scheppen. Het is tegen deze achtergrond niet alleen wenselijk, maar ook
noodzakelijk om te komen tot een besluit inzake een rookvrije werkplek, zodra
het wijzigingsvoorstel Tabakswet door de Tweede Kamer is behandeld. Overigens
had het kabinet al eerder besloten deze richting in te slaan. Deze benadering
ondersteunt mede het streven naar een gezonde beroepsbevolking, zo belangrijk
voor de verdere economische ontwikkeling van ons land.Samenvattend: nu is het zo dat je in wezen overal mag roken, behalve als
er een rookverbod (op grond van de Tabakswet, via zelfregulering of ingevolge
veiligheids- en brandweervoorschriften) geldt; we moeten – samen met
de sociale partners, de beheerders van openbare gebouwen en bedrijven met
voor het publiek toegankelijke ruimten – toe naar de omgekeerde situatie,
waarin de werkplek, openbare gebouwen en publieksruimten van bedrijven overal
rookvrij zijn, maar het roken desgewenst wel in speciale rokersruimten kan
plaatsvinden. De leden van de fractie van de PvdA wijzen er terecht op dat
het bedrijfsleven aanzienlijke lasten ondervindt van de extra ziekte en arbeidsongeschiktheid
door het (mee)roken van werknemers. Zij zijn geïnteresseerd in een kwantificering
van de mogelijke reductie van ziekte en arbeidsongeschiktheid in bedrijven
en overheidsorganisaties en vragen of de regering in staat is hiervan een
ruwe benadering te geven. Het lijdt geen twijfel dat bedrijven en instellingen
die nog geen of geen adequaat niet-rokenbeleid voeren, schade ondervinden
door extra ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid van zieke rokende werknemers
en van niet rokende werknemers die ziek worden van andermans rook. Het is
niet eenvoudig om deze schadepost voor werkgevers gedegen te kwantificeren
en langs die weg zorgvuldig in kaart te brengen welke reductie daarvan kan
optreden als het roken in onze samenleving en dus ook op het werk aanmerkelijk
wordt teruggedrongen. Het feit dat roken veruit doodsoorzaak nummer één
is, geeft natuurlijk wel een duidelijke indicatie dat het hier om een aanzienlijke
schadepost gaat. Uit onderzoek van de STIVORO blijkt dat we hierbij moeten
denken aan een schadepost door rokende werknemers voor werkgevers van zo'n
f 10 mln. per werkdag.De leden van de fractie van de PvdA bepleiten tenslotte dat de op te stellen
algemene maatregel van bestuur, die werkgevers zal verplichten een rookverbod
in te stellen op de gemeenschappelijke werkplek, dwingend wordt voorgeschreven.
Dit is inderdaad de bedoeling van de regering. Dit wetsvoorstel bevat op dit
punt een grondslag voor een facultatieve algemene maatregel van bestuur, omdat
in 1996 binnen het vorige kabinet is afgesproken dat in eerste instantie bedrijven
en andere arbeidsorganisaties zélf aan zet waren om over
te gaan tot bescherming van hun niet rokende werknemers. Nu bijna vier jaar
later duidelijk is gebleken dat dit via zelfregulering niet snel genoeg en
niet in voldoende mate gebeurt, is er alle reden en aanleiding om de door
deze leden gewenste verplichting door te voeren. Ik overweeg ter zake dan
ook een nota van wijziging in te dienen. Overigens stel ik mij voor om in
het toekomstige besluit zo min mogelijk uitzonderingen te maken. Wel moeten
we realistisch zijn met betrekking tot arbeid op een gezamenlijke werkplek
in de open lucht, zoals op het boerenbedrijf. In zo'n geval zal de aard van
de situatie het veelal mogelijk maken dat niet rokende werknemers hun werk
buiten kunnen doen met weinig kans op hinder, overlast of schade door tabaksrook
van collega's of anderen. Echter, de schaftkeet of een andere besloten ruimte
voor arbeid of rust zal in zo'n situatie juist weer wel onder het rookverbod
voor de gezamenlijke werkplek moeten komen te vallen. In dit verband vergt
de horecasector aparte aandacht, want bijvoorbeeld een café is voor
de obers een gedeelde werkplek. In het licht van het hiervoor gestelde zal
een eventueel door deze leden in te dienen amendement, dat zou leiden tot
een imperatief besluit, niet op bezwaren bij de regering stuiten.De leden van de fractie van de PvdA halen de stelling van het Astma Fonds
aan dat iedere burger aan alle activiteiten, die tot het normale maatschappelijk
leven behoren, moet kunnen deelnemen zonder de kans te lopen rook van een
ander in te ademen. Zij horen graag of en in hoeverre de regering ook deze
stelling huldigt en zo ja, welke consequenties daaraan worden verbonden wat
betreft de instelling van rookverboden. De regering onderschrijft uiteraard
deze stelling. Dit uitgangspunt vormt namelijk sinds medio jaren tachtig een
van de pijlers van het tabaksontmoedigingsbeleid. De bescherming van niet-rokers
is ook een hoofddoelstelling van de Tabakswet. De onvoldoende maatschappelijke
acceptatie van het recht op schone lucht voor niet-rokers en de in te geringe
mate aanwezige tolerantie bij rokers blijkt in de dagelijkse praktijk niet
voldoende ruimte te bieden voor een daadwerkelijk volwaardige bescherming
van de meerderheid van niet-rokers in ons land. Daarom is het onvermijdelijk
om wettelijke regels te gaan stellen voor die plaatsen waar een ieder vrij
moeten kunnen komen of vertoeven zonder hinder van andermans rook. De regering
geeft inhoud aan voornoemd uitgangspunt door geleidelijk aan steeds meer plaatsen,
ruimten en tijdstippen aan te wijzen waar niet meer gerookt kan worden. De
rookverboden zullen verder moeten worden uitgebreid en aangescherpt. In het
onderhavige wetsvoorstel ben ik ervan uitgegaan dat de regels die thans volgens
de Tabakswet gelden voor openbare gebouwen ook zullen moeten gaan gelden voor
het bedrijfsleven, instellingen met een publieksfunctie en het openbaar vervoer.
Het voornemen is om in de komende Tabaksnota II een verdere harmonisatie na
te streven voor alle instellingen met dezelfde (publieks)functies. De vele
positieve reacties die mij hebben bereikt nadat dit wetsvoorstel openbaar
is gemaakt, hebben mij tot de overtuiging gebracht dat er momenteel een niet
langer te verdedigen en maatschappelijk onaanvaardbare rechtsongelijkheid
bestaat door onder meer de criteria «gesubsidieerd» en «in
de open lucht». Dit speelt met name in gezondheidsinstellingen en in
de sport. Tegelijkertijd moeten we met z'n allen ook realistisch blijven.
In absolute zin kan de stelling van het Astma Fonds nu eenmaal niet direct
letterlijk worden waargemaakt. De daaraan verbonden consequentie zou namelijk
zijn dat er bijna overal een rookverbod zou moeten komen, of anders gesteld:
dat een roker nooit meer kan roken als er een niet-roker in de buurt is. Dit
is als streven een prima doel, dat ik ook van harte onderschrijf, maar het
is natuurlijk niet van de ene op de andere dag haalbaar noch te verwezenlijken.De leden van de VVD-fractie vinden het van bemoeizucht van de overheid
getuigen om via een grondslag voor een algemene maatregel van bestuur voor
te stellen werkgevers in de particuliere sector te gaan verplichten om ter bescherming van hun niet rokende werknemers maatregelen te treffen
tegen het roken op de gezamenlijke werkplek in de bedrijven. Deze leden vragen
of het niet voor de hand ligt om dit te laten plaatsvinden via zelfregulering
of eventueel via een convenant. Verder zijn zij benieuwd hoe het is gesteld
met de handhaafbaarheid van de voorgestelde wettelijke regeling. Zoals ik
eerder heb aangegeven, is de tolerantie van niet-rokers ten opzichte van rokers
in de loop der jaren afgenomen, omdat rokers nog te weinig rekening houden
met de hinder, overlast en gezondheidsschade die het meeroken veroorzaakt.
De niet-rokers zijn zich geleidelijk aan bewuster geworden van de schadelijke
effecten die tabaksrook veroorzaakt, vandaar dat zij steeds vaker en in grotere
getale hun recht op schone lucht opeisen. Dat speelt in het bijzonder op de
werkplek, want daar moet de niet rokende werknemer verplicht vele uren per
dag doorbrengen in de rook van collega's. Bij een slecht niet-rokenbeleid
van de werkgever – zie de aan de Tweede Kamer aangeboden rapportage
van de Arbeidsinspectie – is er dus sprake van langdurige hinder en
overlast en loopt de niet rokende werknemer zeker kans op gezondheidsschade,
want volwassenen die regelmatig passief roken hebben een 30% hoger risico
op longkanker dan volwassenen die niet zo vaak onvrijwillig tabaksrook binnenkrijgen.
In Nederland overlijden jaarlijks naar schatting zo'n 200 volwassenen aan
longkanker door passief roken. Passief roken is niet alleen schadelijk, maar
natuurlijk ook hinderlijk en het bezorgt overlast. Vaker hoesten, slijm opgeven
en een pijnlijk geïrriteerde keel zijn dikwijls het gevolg van passief
roken en gaan vaak gepaard met een verminderde longfunctie. Ik zie bescherming
van de niet-rokende werknemer dan ook zeker niet als bemoeizucht van de overheid.
Vanzelfsprekend zou het mooi zijn als werkgevers en werknemers samen via zelfregulering
of een convenant de gezamenlijke werkplekken in bedrijven rookvrij zouden
hebben gemaakt – dat ben ik helemaal met de leden van de VVD-fractie
eens – maar helaas is dat in de afgelopen drie jaar sedert de behandeling
van de Tabaksnota eind 1996 in onvoldoende mate gebeurd. Met dit voorstel
vult de regering niet alleen haar eigen voornemen in, maar komt ze ook tegemoet
aan de wens van de Tweede Kamer bij de behandeling van de Tabaksnota om een
specifieke bepaling op te nemen die niet rokende werknemers het afdwingbare
recht op een rookvrije werkplek geeft. Aldus zullen niet-rokende werknemers
en ondernemingsraad bij onwillige werkgevers sterk komen te staan in hun gerechtvaardigde
eis op een rookvrije werkplek. Naar mijn overtuiging zal de handhaafbaarheid
van deze bepaling gunstig beïnvloed worden door de omstandigheid dat
niet-rokende werknemers al snel aan de bel zullen trekken, zodra zij in hun
recht staan. Bovendien komen er bestuurlijke boetes.Dat werknemers ziek worden van de rook van collega's en vervolgens in
de WAO belanden, vinden de leden van de D66-fractie onacceptabel. Ik onderschrijf
deze opvatting ten volle. Helaas gebeurt dit in de praktijk nog steeds. Een
werkgever dient er inderdaad voor te zorgen dat zijn of haar werknemers te
allen tijde op een rookvrije werkplek kunnen werken. Ook daarmee ben ik het
helemaal eens. Dit neemt niet weg, aldus het oordeel van deze leden, dat rokers
op het werk moeten kunnen (blijven) roken in een rookruimte. De leden van
de D66-fractie vinden een situatie, zoals in de Verenigde Staten van Amerika,
waar werknemers die tijdens de werkuren willen roken naar buiten toe moeten,
geen wenselijke. Hierover merk ik op dat het aan de werkgevers op ondernemingsniveau
zal zijn om dit in concreto te bepalen, wellicht in samenspraak met de werknemers
via de ondernemingsraad. Ik voeg hier wel aan toe dat een eigen eenpersoonswerkkamer
alleen maar een rookplek kan zijn als daar geen niet-rokers komen. Een situatie,
zoals in de Verenigde Staten, biedt een optimale bescherming aan niet-rokers,
maar is misschien niet onder álle omstandigheden de meest wenselijke.
Naar verwachting zullen zich bij ons binnen het wettelijke kader in de praktijk
allerlei varianten gaan voordoen, nadat krachtens de nieuwe Tabakswet
een besluit inzake een rookverbod voor de gezamenlijke werkplek is ingevoerd.
Dat zal uiteen kunnen lopen van het voldoen aan de wettelijke norm (en niet
meer dan dat) in het ene bedrijf via bijvoorbeeld het inrichten van een aparte
rookruimte in een andere arbeidsorganisatie tot en met de invoering van een
totaal rookverbod binnen de eigen gebouwen (waardoor rokers naar buiten zullen
moeten) bij weer een ander bedrijf. Het is belangrijk om hier op te merken
dat dergelijke varianten nu ook al in de praktijk voorkomen. De onderhavige
wettelijke bepaling is wezenlijk, omdat deze voorziet in een grondslag voor
een besluit inzake het recht op een rookvrije gezamenlijke werkplek. Het treffen
van verdergaande rookbeperkingen op het werk of het voorzien in een rookruimte
in het gebouw blijft geheel en al de verantwoordelijkheid van de sociale partners
op ondernemingsniveau.De leden van de fractie van de SP zijn het tot mijn voldoening met de
regering eens dat de niet-roker, meer dan thans het geval is, er recht op
heeft dat zijn gezondheid zoveel mogelijk wordt beschermd tegen de ongewilde
en vermijdbare schadelijke invloeden van andermans tabaksrook. Met andere
woorden: de niet-roker krijgt meer recht op schone lucht. Deze leden zeggen
de voorgestelde aanscherping echter onvoldoende te vinden. Zij zijn van mening
dat je je werk moet kunnen doen zonder de kans te lopen ziek te worden door
het inademen van tabaksrook en zij zijn het eens met het Astma Fonds, de Stichting
Volksgezondheid en Roken en de Nederlandse Niet-Rokersvereniging CAN dat een
wettelijk rookverbod op de werkplek noodzakelijk is. Ook de regering is die
mening toegedaan.Vervolgens vragen deze leden waarom er een verschil gemaakt zou moeten
worden tussen werkplekken bij de overheid en die in het bedrijfsleven. Ook
ik ben van mening dat zo'n verschil er niet langer moet zijn. Het wetsvoorstel
behelst dan ook het nu bestaande verschil tussen werkplekken en openbare ruimten
bij de overheid en in het bedrijfsleven weg te nemen. Werknemers in het bedrijfsleven
hebben, zoals de Tweede Kamer bij de behandeling van de Tabaksnota nadrukkelijk
naar voren heeft gebracht, nog geen krachtens de Tabakswet afdwingbare rookvrije
werkplek. De Arbeidsomstandighedenwet en het Besluit arbeidsomstandigheden
voorzien daar ook niet in. Het is ook niet mijn bedoeling om de bescherming
van de gezondheid en het welzijn van zo vele werknemers nog langer afhankelijk
te laten zijn van het gebrek aan voortgang op dit punt in het overleg tussen
de sociale partners op ondernemingsniveau. Ik kan de vrees van deze leden
dus wegnemen. Uit onderzoek van de Arbeidsinspectie blijkt inderdaad dat slechts
28% van de bezochte bedrijven een beleid heeft ter bescherming van de gezondheid
van de niet-rokers in de onderneming; driekwart van de bedrijven dus niet,
aldus deze leden. Uit een enquête van het NIPO in opdracht van de STIVORO
blijkt dat tweederde van de werknemers wordt blootgesteld aan tabaksrook in
de werkomgeving en dat een meerderheid van de werknemers vindt dat de werkruimte
rookvrij zou moeten zijn. Ik kan deze cijfers alleen maar beamen en ben net
als deze leden en de meeste andere fracties van mening dat er in ons land
een wettelijk rookverbod voor de gezamenlijke werkplek dient te komen.De leden van de fracties van RPF en GPV constateren dat het wetsvoorstel
geen rookverbod op de werkplek bevat. In reactie hierop bericht ik deze leden
dat het onderhavige wetsvoorstel wél een grondslag voor een besluit
inzake een rookverbod op de gezamenlijke werkplek behelst en dat het ook mijn
uitdrukkelijke bedoeling is een zodanige algemene maatregel van bestuur op
te stellen. De regering erkent inderdaad dat elke mate van blootstelling aan
tabaksrook een verhoogd risico geeft op longkanker, en trouwens ook op andere
ziekten en aandoeningen, dit nog afgezien van de hinder en overlast door tabaksrook. Werknemers die liever niet hebben dat er wordt gerookt op de werkplek
of die allergisch zijn voor tabaksrook genieten momenteel niet of nauwelijks
bescherming. Het recente onderzoek «Roken op het Werk» van de
Arbeidsinspectie toont aan dat bijna driekwart van de bedrijven nog geen niet-rokenbeleid
heeft. Bovendien hebben de bedrijven met wél een niet-rokenbeleid dat
vaak niet duidelijk vastgelegd. In hoeverre vindt de regering deze uitslag
van dit onderzoek verontrustend, zo willen de leden van de fracties van RPF
en GPV weten. Ik vind de uitslag van dit onderzoek verontrustend en zorgwekkend,
zeker als we in ogenschouw nemen dat het al vele jaren geleden is dat het
gezamenlijke advies (primaat voor de niet-roker) van de sociale partners via
de Stichting van de Arbeid tot stand is gekomen. Het is tegen deze achtergrond
dat ik na overleg met de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een
algemene maatregel van bestuur ten behoeve van een rookverbod op de gezamenlijke
werkplek ga voorbereiden.De leden van de fractie van de SGP zijn van mening dat veel van de extra
regels in het wetsvoorstel een enigszins facultatief karakter hebben. Zo vragen
zij waarom het instellen van een wettelijk rookverbod voor de werkplek in
particuliere bedrijven zo nadrukkelijk aan de sociale partners is overgelaten.
In het voorgaande heb ik aangegeven dat het wetsvoorstel op bepaalde punten
facultatieve bepalingen kent, omdat destijds het vertrouwen bestond dat de
private sector zelf tijdig adequate maatregelen tegen het passief roken zou
nemen. Nu dat helaas nog steeds niet het geval is, ben ik tot het inzicht
gekomen dat het noodzakelijk is voor de gezamenlijke werkplek en in de andere
bedoelde sectoren een wettelijk rookverbod te gaan invoeren.Openbaar vervoerDe leden van de PvdA-fractie stellen vast dat een uitbreiding van het
rookverbod tot het personenvervoer een einde zal maken aan een grote onduidelijkheid.
Terwijl het rookverbod in treinen redelijk werkt, bestaat er nog een grote
achterstand in het streekvervoer en zeker in de taxibranche, zo verduidelijken
deze leden. Zij vragen welke concrete invulling de voorgenomen algemene maatregel
van bestuur ter zake gaat krijgen en welke maatregelen zullen worden genomen,
opdat de voorgenomen privatisering van delen van het treinverkeer niet leidt
tot een achteruitgang wat betreft de reikwijdte van het rookverbod. De rookbeperkingen
die tot dusverre door de Nederlandse Spoorwegen, in het bijzonder door NS-Reizigers,
zijn genomen, passen in het eigen NS-beleid en het Besluit personenvervoer.
Het is mij noch de NS op dit moment geheel duidelijk hoe andere treinmaatschappijen,
zoals NoordNed Personenvervoer en Syntus, omgaan met rookverboden. De concrete
invulling van een zodanig besluit zal na overleg met de Minister van Verkeer
en Waterstaat plaatsvinden. Daarbij zal ik ernaar streven dat de tot nu toe
bereikte goede resultaten niet teniet worden gedaan. Het gaat er nu juist
om dat een ieder gebruik moet kunnen maken van alle openbare middelen van
vervoer zonder hinder van tabaksrook. Dat geldt ook voor het streekvervoer,
de metro, trams, veerponten, de taxibranche en andere middelen van personenvervoer.De leden van de PvdA-fractie willen weten op grond van welke artikelen
een geheel of gedeeltelijk rookverbod kan worden afgedwongen voor luchthavens
en stations. Het voorbeeld van Schiphol achten deze leden wat ongelukkig gekozen,
omdat de luchthaven naar hun oordeel het rookverbod vrij gebrekkig heeft ingevoerd.
Zo staan er wel bordjes, maar laat de handhaving te wensen over. Op grond
van het voorgestelde artikel 11a zal in de Tabakswet de mogelijkheid ontstaan
om het rookverbod ook te laten gelden op luchthavens en stations, want passagiers
van middelen voor personenvervoer moeten in staat worden gesteld hun reis
te volbrengen zonder daarbij hinder of overlast van roken te ondervinden.
In het huidige Besluit beperking verkoop en gebruik tabaksproducten
zijn de categorieën van instellingen genoemd waar – naast de instellingen
diensten en bedrijven in beheer bij de Staat of de openbare lichamen –
het rookverbod geldt. Deze categorieën zijn:a. inrichtingen voor gezondheidszorg als bedoeld in artikel 1, onder A,
met uitzondering van de onder nummer 32 en 33 bedoelde instellingen, en onder
C, van het Besluit werkingssfeer WTG 1992;b. verzorgingshuizen als bedoeld in artikel 1, onder b, van de Overgangs-
wet verzorgingshuizen;c. inrichtingen die voor het publiek toegankelijk zijn en waarin voorzieningen
worden aangeboden op de terreinen van het welzijnsbeleid die zijn vermeld
in artikel 2 van de Welzijnswet 1994, en die door de overheid worden gesubsidieerd,
met uitzondering van inrichtingen die gebruikt worden voor de beoefening van
sport in de open lucht;d. inrichtingen op het terrein van de jeugdhulpverlening als bedoeld in
de Wet op de jeugdhulpverlening;e. openbare en uit 's Rijks kas bekostigde bijzondere onderwijsinstellingen
als bedoeld in:1°. de Wet op het basisonderwijs;2°. de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal
onderwijs;3°. de Wet op het voortgezet onderwijs;4°. de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek;5°. de Experimentenwet onderwijs;6°. de Wet educatie en beroepsonderwijs.In dit wetsvoorstel stel ik voor om de categorieën kunst- en cultuurinstellingen
hieraan toe te voegen. Overigens ben ik zelf niet ongelukkig met het feit
dat Schiphol op vrijwillige basis rookvrij is verklaard. Ik heb er begrip
voor dat in de complexe situatie van een internationale luchthaven een paar
«kinderziektes» overwonnen moesten worden. Schiphol is daarbij
steeds in contact gebleven met mijn departement om de situatie verder te verbeteren
en naar mijn oordeel is er heel wat ten goede veranderd. Er is ook personeel
ingezet om passagiers en bezoekers duidelijkheid te verschaffen over de nieuwe
maatregel en eventuele overtreders aan te spreken. Ik vind dat een goede zaak.
Naar ik heb begrepen, speelt soms wel de moeilijkheid dat het toezichthoudende
personeel zich (nog) niet kan beroepen op een besluit krachtens de Tabakswet
bij het manen van individuele overtreders (rokers) ten einde hen te dwingen
zich aan de regels omtrent niet roken op Schiphol te houden.Waarom, zo vragen de leden van de PvdA-fractie zich af, wordt het roken
op stations niet gewoon verboden via artikel 11a, zeker nu de NS zich onvoldoende
bereid toont tot samenwerking. Hiervoor gaf ik al aan dat in de nabije toekomst
ook stations onder de werkingssfeer van het rookverbod kunnen worden gebracht.
Ik zal tegen die tijd bezien of daartoe aanleiding bestaat. Iets anders is
dat artikel 11a facultatief is gesteld. Daarmee maakt de regering duidelijk
er de voorkeur aan te geven dat – in dit geval – NS zelf een rookverbod
invoert ten einde ervoor te zorgen dat haar reizigers van alle diensten en
voorzieningen gebruik kunnen maken zonder daarbij hinder of overlast van tabaksrook
te ondervinden. Ik wil hier herhalen dat het mijn bedoeling is om een zo goed
en sluitend mogelijke invulling te geven aan de nodige algemene maatregelen
van bestuur, een en ander na overleg met de mede verantwoordelijke ambtgenoten.De leden van de VVD-fractie memoreren de mogelijkheid van een besluit
inzake een rookverbod voor de vervoersbedrijven over de weg of via het water.
Als verstoring van orde, rust, veiligheid of een goede bedrijfsgang, zoals
bedoeld in artikel 32 van de Wet personenvervoer, wordt in het Besluit personenvervoer
onder meer beschouwd: roken in een auto, bus, tram, metro, trein, station
of halte, of gedeelten daarvan, ten aanzien waarvan de vervoerder heeft aangegeven
dat roken niet is toegestaan. Het is nu ook hier de vervoerder
zélf die bepaalt of er wel of niet gerookt mag worden. Nu het vaker
voorkomt – en met name is dat het geval in het streekvervoer –
dat zelfs de chauffeurs door te roken hinder veroorzaken voor passagiers ligt
het voor de hand om het mogelijk te maken rookbeperkingen te kunnen stellen
in het belang van de gezondheid van niet-rokers. Veel rokende taxichauffeurs
vinden het helaas nog de gewoonste zaak van de wereld om in hun taxi te (blijven)
roken, of ze op dat moment nu wel of geen passagiers vervoeren.Ten aanzien van het terugdringen van het roken in het openbaar vervoer
is er geen sprake van een zekere tweeslachtigheid bij de regering, zoals de
leden van de fracties van RPF en GPV kennelijk veronderstellen. Het roken
in streek- en stadsbussen, metro's en treinen (deels) is meestal verboden
door de vervoersexploitanten zelf. Tegen deze achtergrond ben ik voornemens,
geheel conform de verwachting van de leden van de fracties van RPF en GPV,
ook een rookverbod in taxi's, reis- en toerbussen, op veerponten en in andere
middelen van personenvervoer te gaan voorstellen. Daar waar deze leden naar
voren brengen het te betreuren dat de regering niet verder komt dan een wettelijke
grondslag voor een algemene maatregel van bestuur, die eigenlijk niet nodig
zou zijn maar veel meer een «stok achter de deur»-functie heeft,
is er naar mijn indruk sprake van een misverstand. De regering hinkt ook hier
niet op twee gedachten, maar wil echt met een concrete maatregel komen.SchoolpleinenDe STIVORO wijst erop dat voor schoolpleinen geen rookverbod geldt op
grond van de Tabakswet, aldus de leden van de fractie van de PvdA. Zij vragen
of de regering het wenselijk acht hiervoor een nadere regeling te treffen
en of die kan inhouden dat op schoolpleinen het roken rechtstreeks wordt verboden.
Eerlijk gezegd, ben ik hier wel voor. Hoewel ik daar geen goed inzicht in
heb, lijkt het me dat op heel wat schoolpleinen in ons land al een door de
school zelf uitgevaardigd verbod om te roken geldt, maar het verdient serieus
overweging om hiervan een wettelijke norm te maken. Ik zal in overleg met
de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen nagaan hoe dit juridisch
gestalte kan krijgen. Het komt me voor dat de cesuur dan zal moeten liggen
bij het hek en de omheining van het schoolplein, daar waar het bevoegd gezag
van de school eindigt en de openbare weg begint. In het algemeen is de situatie
nú zo dat het rookverbod uit de Tabakswet alleen geldt voor die ruimten
die zijn genoemd in het eerste lid van artikel 2 van het Besluit beperking
verkoop en gebruik tabaksproducten (Stb. 1989, 612). In artikel 1 van dit
besluit worden ruimten of delen van een inrichting gelegen in de open lucht
van het rookverbod uitgezonderd.VliegtuigenWat betreft de toetreding tot het «Smokefree Skies»-verdrag
is de opstelling van de regering dubbel, zo stellen de leden van de fractie
van de PvdA. Zij motiveren deze uitspraak door te memoreren dat de regering
enerzijds de positieve ontwikkelingen roemt, maar er anderzijds geen behoefte
bestaat deze te consolideren door tot het verdrag toe te treden. Ik neem deze
kritiek ter harte. Nu het op grond van de situatie bij de Nederlandse luchtvaartmaatschappijen
geen enkel probleem zou hoeven te geven, zal ik ingevolge de wens van deze
leden wederom in overleg treden met de Minister van Verkeer en Waterstaat
ten einde samen na te gaan of het alsnog toetreden tot en ratificeren van
dit verdrag nu opportuun is.De leden van de fractie van de VVD refereren aan de mogelijkheid van een
besluit inzake rookverboden op (inter)nationale passagiersvluchten. De vraag naar rookvrije vluchten is in de laatste paar jaar zodanig toegenomen
dat alle (grote) Nederlandse luchtvaartmaatschappijen daaraan inmiddels gevolg
hebben gegeven. Hierbij gaat het veeleer om een zakelijke kwestie van vraag
en aanbod. Uit een onderzoek van de ANWB blijkt dat 86% van de passagiers
tevreden tot zeer tevreden is met dit rookverbod, tegen slechts 8% die daarover
beslist niet tevreden is. Als deze huidige gunstige situatie zou gaan verslechteren
en ik dan tijdig adequate regels wil kunnen stellen of als de regering een
bilateraal of internationaal verdrag over niet roken in vliegtuigen wil aangaan,
dient de onderhavige grondslag in de wet daartoe de mogelijkheid te bieden.Dat de leden van de fracties van RPF en GPV het betreuren dat de regering
nu nog niet is toegetreden tot de multilaterale overeenkomst inzake rookverboden
op internationale passagiersvluchten kan ik mij zeer wel voorstellen. De regeringen
van de Verenigde Staten, Canada en Australië hebben destijds inderdaad
een beroep gedaan op ons land om toe te treden tot dit verdrag. Deze leden
constateren terecht dat de Nederlandse wetgever vaak vooruitloopt op internationale
wetgeving. Het is echter niet zo dat we hier in gebreke blijven. De regering
kan mijns inziens deze overeenkomst ondertekenen, zodra dit wetsvoorstel in
werking is getreden, want dan is er een wettelijke grondslag voor een algemene
maatregel van bestuur ten einde zo'n rookverbod in passagiersvluchten af te
dwingen in het geval dat nodig zou zijn om aan de verdragsverplichting te
voldoen. Overigens wil ik benadrukken dat de regering in dit geval vooralsnog
primair op zelfregulering blijft vertrouwen.Verder mag ik deze leden tevens verwijzen naar mijn antwoorden op soortgelijke
vragen van andere fracties over roken in het openbaar vervoer, op het werk
en in de horeca.HorecaDe leden van de fractie van de PvdA constateren geheel terecht dat de
horeca nog steeds een ontwikkelingsgebied is wat betreft rookvrije restaurants
en cafés. Er zijn helaas slechts weinig restaurants en nauwelijks cafés
met een rookvrij gedeelte. Ook ik betreur dat. Deze leden vragen de regering
beleid te ontwikkelen dat hier op een creatieve manier op inspeelt. Ik ben
gaarne bereid hiertoe een nadere inspanning te leveren, zeker daar volgens
cijfers van de Stichting Volksgezondheid en Roken tweederde van de restaurantbezoekers
de voorkeur zou geven aan een rookvrij gedeelte als dat beschikbaar zou zijn.
Is het de regering bekend waarom de bedrijfstak het waardevolle advies van
het Bedrijfschap Horeca uit 1994 zo massaal naast zich heeft neergelegd, vragen
deze leden. Het bedoelde advies is vastgelegd in het boekje «Gedragsadviezen
Roken in de Horeca». Ik vind het jammer dat deze adviezen nauwelijks
worden opgevolgd, omdat men in de meeste gevallen er ten onrechte van uitgaat
dat de omzetten zouden teruglopen als rokers niet meer altijd en overal in
de horeca vrijuit kunnen roken. Deze kennelijke verwachting onder horeca-ondernemers
acht ik ongefundeerd, want buitenlandse praktijkervaringen hebben aangetoond
dat de omzetten na een poosje juist kunnen gaan stijgen. Het kan dus commercieel
zeker aantrekkelijk zijn om als restaurant of andere horecavoorziening het
roken aan banden te leggen. We hebben dat ook zien gebeuren in bijvoorbeeld
het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Australië. Er zijn nu
eenmaal gelukkig meer niet-rokers dan rokers in ons land. Nog niet voldoende
ondernemers zijn echter tot het inzicht gekomen dat een rookvrije ambiance
in de eigen horecagelegenheid niet alleen een kwestie is van goed gastheerschap,
maar ook het bedrijfsrendement kan verbeteren. Ik zal mij nader beraden op
het bevorderen van een rookvrijere horeca in ons land, onder meer bij de invulling van de algemene maatregel van bestuur op grond van artikel
11a, eerste lid, onder a en d, en in het kader van de komende Tabaksnota II.Bestaat volgens artikel 11a, eerste lid, onder d, de mogelijkheid bij
algemene maatregel van bestuur te bepalen dat eenderde van de horecagelegenheden
met een bepaalde minimumomvang beschikbaar moeten zijn voor niet-rokers en
dus rookvrij moeten zijn, zo vragen de leden van de fractie van de PvdA. Horecagelegenheden
zijn net als sociale werkplaatsen nog niet als categorie aangewezen voor het
verplicht treffen van maatregelen als bedoeld in artikel 10. In dat geval
zal het roken in horecagelegenheden beperkt worden en zullen er bepaalde uitzonderingen
moeten worden gemaakt, bijvoorbeeld in de vorm van gedoogruimten. Een dergelijke
maatregel zal de nodige bouwkundige aanpassingen vergen waar dit mogelijk
is (maar waartoe niet zal worden verplicht) en mogelijk op verzet stuiten.
In andere gevallen heeft de praktijk geleerd dat de constructie 1/3 roken
en 2/3 niet-roken niet voldoet; daarom is deze uitzonderingsbepaling in oktober
1998 uit het Besluit beperking verkoop en gebruik tabaksproducten geschrapt.
Ik besef terdege hoe belangrijk het is om horecagelegenheden voor een ieder
volledig toegankelijk te maken, ook voor niet-rokers die gevrijwaard willen
worden van tabaksrook. De horeca is echter niet een sector waar het eenvoudig
is om betekenisvolle rookbeperkingen goed in te voeren. Ik zal mij dan ook
eerst gedegen laten informeren alvorens ik tot invulling van de hiervoor bedoelde
algemene maatregel van bestuur zal overgaan of met voorstellen zal komen voor
nieuwe, aanvullende wettelijke maatregelen.De leden van de SGP-fractie vragen waarom in dit wetsvoorstel niet de
mogelijkheid wordt geboden om horecagelegenheden te verplichten een deel van
de bedrijfsruimten voor een bepaalde minimumomvang rookvrij te doen houden.
Ook op dit punt ben ik hiervoor al ingegaan en het zal deze leden goed doen
te vernemen dat ik mij ter zake beraad op nadere actie en maatregelen.Kunst- en cultuurinstellingenHet doet me goed dat de leden van de fractie van de PvdA gelukkig zijn
met de uitbreiding van het rookverbod tot de kunst- en cultuursector. Ook
ik acht het vanzelfsprekend dat voor deze sectoren rookverboden worden ingesteld.
De totstandkoming van de algemene maatregel van bestuur ter zake is alleen
facultatief, omdat het huidige artikel 11 nu eenmaal zo luidt. Feitelijk zal
het evenwel gaan om een wijziging van het vigerende Besluit beperking verkoop
en gebruik tabaksproducten. Zodra dit wetsvoorstel door de Tweede Kamer is
behandeld, zal ik zo'n ontwerp-besluit opstellen.De leden van de fractie van de VVD memoreren terecht dat het wetsvoorstel
een (uitbreiding van de) grondslag behelst ten einde via een algemene maatregel
van bestuur ook een rookverbod in te kunnen stellen in theaters en schouwburgen.
Zij vragen de regering of eerst via zelfregulering een oplossing is gezocht.
Het is mij niet bekend of deze sector daartoe een serieuze poging heeft ondernomen.
Het probleem speelt vooral in de foyers en andere ruimten waar bezoekers voor,
tussen en na de voorstelling verblijven. In de zaal is er meestal al een rookverbod.Publiekstoegankelijke ruimten van bedrijvenDe leden van de fractie van de VVD geven aan het opmerkelijk te vinden
dat de regering het «thans niet opportuun acht een voorziening te treffen
met betrekking tot de voor het publiek toegankelijke ruimten van bedrijven»
en er zelfs naar streeft dit door middel van een convenant te willen regelen,
maar tegelijkertijd ook stelt dat wanneer de sectoren van het
bedrijfsleven en de publieke sector niet zelf met verantwoorde oplossingen
komen of een adequaat convenant sluiten, het nodig is alvast een grondslag
voor een ter zake doende algemene maatregel van bestuur achter de hand te
hebben. Ik vind daarentegen dat deze benadering nu juist de duidelijke boodschap
van de regering bevat dat zelfregulering primair de voorkeur verdient en in
de afgelopen jaren een volwaardige kans heeft gekregen. Het antwoord op de
vraag van deze leden wat de regering bedoelt met verantwoorde oplossingen
en adequate convenanten is dat de regering had gehoopt en verwacht dat vanuit
het bedrijfsleven en de publieke sector zelf meer initiatieven zouden zijn
ontplooid om – net zoals de regering dat wil – de niet-rokende
medemens te beschermen tegen hinder en gezondheidsschade als gevolg van het
meeroken. Het moet toch mogelijk zijn om zich te onthouden van roken in het
veelal korte tijdsbestek dat men nodig heeft om geldzaken te doen in een bank
of postkantoor, boodschappen te doen in een winkel of andere handelingen te
plegen in voor het publiek toegankelijke ruimten van bedrijven met een publieksfunctie.
Een adequaat convenant van de bedoelde sectoren zou een zodanige verbintenis
moeten inhouden om het beoogde doel (bescherming van de niet-roker, zorgen
voor een rookvrije werkplek) te realiseren.Net als de leden van de D66-fractie betreur ook ik dat het niet mogelijk
is gebleken dat de Nederlandse Vereniging van Banken, de NS Stations en andere
onderdelen van het bedrijfsleven met voor het publiek toegankelijke ruimten
convenanten over rookverboden afsluiten ter voorkoming van hinder en overlast
door tabaksrook en ter bescherming van de meerderheid van niet-rokers in de
bevolking. In het voorliggende wetsvoorstel schept de regering de mogelijkheden
om werkgevers en private instellingen waar bezoekers komen te verplichten
een rookverbod in publieke ruimten te hanteren. In antwoord op de vraag van
deze leden hoe lang de regering de ontwikkelingen nog wil aanzien alvorens
in te grijpen, wil ik voor alle duidelijkheid stellen dat deze sectoren al
sinds het verschijnen van de Tabaksnota in mei 1996 de gelegenheid hebben
gehad om zelf te komen tot een convenant. Dit is echter niet gebeurd. Het
proces om tot convenanten inzake niet roken te komen, verloopt binnen deze
sectoren kennelijk moeizaam. Daarom ben ik voornemens over te gaan tot het
voorbereiden van een daartoe strekkende algemene maatregel van bestuur.De leden van de SP-fractie vinden ook dat de Tabakswet uitgebreid moet
worden tot de voor het publiek toegankelijke ruimten van bedrijven met een
publieksfunctie, zoals postkantoren, banken en NS Stations. In reactie hierop
wil ik er op wijzen dat dit wetsvoorstel in artikel 11a grondslagen bevat
voor daartoe strekkende besluiten. Het is waar dat in België een rookverbod
op alle stations geldt en dat zou ook in Nederland kunnen. Daarbij zou het
dienstig zijn als de Nederlandse Spoorwegen daartoe bereid waren. In dat geval
zou toezicht en handhaving kunnen geschieden door het NS personeel in samenwerking
met de Spoorwegpolitie, net zo als in de trein. Zodra een dergelijk verbod
uitgaat van de Tabakswet ontstaat voor wat de handhaving betreft een andere
situatie, omdat in dat geval alleen de controleurs van de Keuringsdienst van
Waren tot sanctionering kunnen overgaan en dan nog alleen tegen de beheerder,
in dit geval NS Stations. Bij de invulling van de betreffende algemene maatregel
van bestuur zal ik mij nog nader beraden over een rookverbod op de metro-
en NS Stations. Aangezien banken, ondanks hun negatieve reactie toentertijd
op mijn suggestie binnen hun sector een convenant af te sluiten, in de tussentijd
geleidelijk aan het overgaan zijn naar een niet-roken beleid, zal ik bij de
invulling van het beoogde besluit voor deze sector een nadere afweging maken. Voor mijn reacties op de overige vragen van de leden van deze fractie
met betrekking tot verantwoorde oplossingen binnen het bedrijfsleven, de situatie
op Schiphol, in de horeca en op schoolpleinen verwijs ik naar mijn voorgaande
antwoorden op soortgelijke vragen van andere fracties.De regering is voornemens om rookvrije ruimten te gaan creëren in
bedrijven met een publieksfunctie, zoals banken, postkantoren of NS Stations.
Als het gaat om de private sector neemt de regering dus een pro-actieve houding
in, dit in reactie op de vragen en opmerkingen van de leden van de fracties
van RPF en GPV. We gingen er van uit dat het bedrijfsleven zelf met verantwoorde
oplossingen zou komen en tot de een of andere adequate vorm van zelfregulering
zou geraken. Nu dat niet het geval is gebleken, zal er een wettelijke aanpak
volgen.3. Bedrijfseffecten versus gezondheidswinst3.1 AlgemeenDe regering deelt ten volle de conclusie van de PvdA-fractie, dat het
totale effect van een reductie van het tabaksgebruik niet alleen positief
is voor de gezondheid van de bevolking, maar dat ook het economisch effect
per saldo positief is.De leden van de PvdA-fractie informeren naar de kosten in de gezondheidszorg
en vanwege arbeidsongeschiktheid ten gevolge van roken. Mijn uitspraken op
het congres van de Nederlandse Niet-rokers vereniging CAN behoeven wat dat
betreft geen toelichting. Ik zei daar: «De verslaving aan tabak kost
de samenleving ook geld. Zo belopen de kosten in de gezondheidszorg circa
10 miljoen gulden per werkdag. Daarnaast is er het productieverlies door ziekte,
arbeidsongeschiktheid en vroegtijdige sterfte; dat kost de maatschappij per
werkdag ongeveer een zelfde bedrag.».De leden van de VVD-fractie hebben het bij het rechte eind dat grondslagen
voor algemene maatregelen van bestuur als zodanig geen bedrijfseffecten veroorzaken.
Volgens de regering is er sprake van beoordeling door belanghebbende marktpartijen
en de Tweede Kamer van de vraag in welke mate er bedrijfseffecten zullen zijn,
zodra een ontwerp-besluit in procedure wordt gebracht. In de daarbij behorende
nota van toelichting wordt dan namelijk een bedrijfseffectentoets gepleegd.
Overigens zal het deze leden niet zijn ontgaan dat ik nu al globaal in kaart
heb gebracht voor welke bedrijfstakken bedrijfseffecten zullen optreden als
bepaalde algemene maatregelen van bestuur in de toekomst tot stand komen.
Kortheidshalve mag ik verder verwijzen naar pagina 11 tot 14 van de memorie
van toelichting.Ik stel met genoegen vast dat de leden van de SP-fractie met de regering
constateren dat het onvermijdelijk is dat ontmoedigingsmaatregelen, indien
succesvol, bepaalde effecten op het betrokken bedrijfsleven zullen hebben.
Ook voor de regering prevaleert het maatschappelijk belang van minder ziekte
en sterfte tengevolge van roken door de maatregelen in het wetsvoorstel boven
de nadelen hiervan voor het betrokken bedrijfsleven.3.2 BedrijfseffectentoetsDe regering onderkent met de leden van de fractie van de PvdA dat met
het verkoopverbod aan minderjarigen de complete omzet van tabaksproducten
bij deze leeftijdsgroep niet geheel zal verdwijnen. Het betreft immers een
verslavend product, waarvan ook jongere rokers het gebruik niet makkelijk
zullen staken, en bovendien heeft tabak – net als andere genotmiddelen –
een speciale aantrekkingskracht op jongeren. Het effect dat van
het verkoopverbod aan minderjarigen en van de overige maatregelen in het wetsvoorstel
wordt verwacht op de verkoop aan jongeren en op de verkoop aan volwassenen
is voorzichtig geraamd en tentatief weergegeven in paragraaf 3 (Bedrijfseffecten
versus gezondheidswinst) van de memorie van toelichting.In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel hebben de leden van
de VVD-fractie goed gelezen dat, afhankelijk van de wijze waarop de overheid
reageert, er uiteindelijk een nieuw evenwicht tot stand zal komen, dat macro-economisch
gezien vermoedelijk niet substantieel veel zal afwijken van het oorspronkelijke
evenwicht vóór de overheidsinterventie met beleidsmaatregelen.
Deze leden nodigen de regering uit hier nader op in te gaan, wat betreft tijdsplanning
en inhoud. Gaarne voldoe ik aan dit verzoek. Allereerst zij benadrukt dat
de door deze leden gememoreerde passage afkomstig is uit de analyse van en
het onderzoek naar de economische effecten van het huidige en voorgestelde
tabaksontmoedigingsbeleid door de Stichting voor Economisch Onderzoek van
de Universiteit van Amsterdam. Deze passage heeft de volgende betekenis. Als
we er met elkaar in slagen om het roken in onze samenleving geleidelijk aan
steeds verder terug te dringen en er dus minder consumentenbestedingen aan
tabaksproducten en meer uitgaven van consumenten aan niet-tabaks- producten
zullen plaatsvinden, hetgeen zal impliceren dat er derhalve ook minder tabaksproducten
en meer niet-tabaksproducten zullen worden gefabriceerd en verkocht, dan zal
er een zodanige graduele verschuiving in het productiepatroon van de economie
optreden (wat meer productie in vrijwel alle sectoren en relatief veel minder
productie in de tabakssector) dat er uiteindelijk een nieuw evenwicht tot
stand komt dat macro-econo- misch gezien ongeveer hetzelfde is, terwijl de
situatie voor de volksgezondheid dan sterk verbeterd is. Eenvoudiger gesteld:
minder roken is goed voor de volksgezondheid en zeker niet slecht voor de
economie; we worden er met z'n allen dus beter van! Uiteraard heb ik het dan
over een macro-economisch beeld op termijn. De gevolgen voor de tabakssector
kunnen bij succesvol beleid wel ingrijpend zijn.Het is verheugend dat in de sfeer van de financiële effecten ook
de leden van de fractie van GroenLinks kunnen instemmen met de visie dat verlies
van werkgelegenheid in de tabaksbranche op termijn gecompenseerd zal worden,
omdat het geld dat minder besteed wordt aan tabaksartikelen op den duur besteed
zal worden aan andere zaken waardoor werkgelegenheid elders ontstaat.Een zichtbare daling van het percentage rokende jongeren zal inderdaad
leiden tot negatieve bedrijfseffecten voor de sector. Dit is geen doel op
zich, maar een onvermijdelijk gevolg van een effectief tabaksontmoedi- gingsbeleid,
zo stellen de leden van de fractie van de SP met de regering vast.3.3 GezondheidseffectrapportageNet als de leden van de fractie van de PvdA heb ook ik met genoegen de
gezondheidseffectrapportage van de Netherlands School of Public Health (NSPH)
over het tabaksontmoedigingsbeleid gelezen. De daarin aanbevolen beleidsprioriteitenstelling
valt mijns inziens niet zoveel anders uit dan de prioriteitenstelling van
de regering. De opvattingen van de regering ten aanzien van de conclusies
op pagina 55–61 van het NSPH-rapport, dat ik op 19 oktober 1998 aan
de Tweede Kamer heb aangeboden, breng ik hierna graag onder woorden. Het zou
in dit kader echter te ver voeren om gedetailleerd op alle punten in te gaan.
Dat de regering op een aantal punten tot een wat andere conclusie is gekomen,
en wat daarvoor de wetenschappelijke of beleidsmatige redenen waren, is uitgebreid
gemotiveerd en terug te lezen in de Tabaksnota, de memorie van
toelichting bij dit wetsvoorstel en in deze nota naar aanleiding van het verslag.
In dit verband is mede relevant dat de gezondheidseffectrapportage pas is
uitgekomen toen het merendeel van de politieke besluitvorming over de inhoud
van dit wetsvoorstel al had plaatsgevonden. In dat licht bezien zijn de conclusies
en aanbevelingen van deze gezondheidseffectrapportage vooral ook van belang
gebleken voor de inhoud van het binnenkort komende wijzigingsvoorstel Tabakswet
(implementatie EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking) en zullen deze
ook in de beschouwing worden betrokken bij de voorbereiding van de voor volgend
voorjaar voorziene Tabaksnota II. Met name de andere prioriteit die in de
gezondheidseffectrapportage aan het verkoopverbod voor minderjarigen wordt
gehecht, verbaast mij niet. Voor een goed onderbouwde reactie hierop mag ik
deze leden verwijzen naar voornoemde documenten. Hier wil ik wel opmerken
dat in het rapport ten onrechte te zeer de indruk wordt gewekt alsof de in
dit wetsvoorstel opgenomen consumentenleeftijdsgrens van 18 jaar dé
prioriteit van de regering bij de ontwikkeling van het tabaksontmoedi- gingsbeleid
en dé panacee voor de preventie van het jeugdroken zou zijn. Dit is
niet het geval. De regering legt al jarenlang de nadruk op de ontwikkeling
van een samenhangend beleid – een andere aanbeveling uit dit rapport –
en vindt de leeftijdsgrens in dat spectrum een betekenisvol instrument. Dat
geldt evenzeer voor de vijf andere aanbevolen maatregelen, die in de gezondheidseffectrapportage
worden opgesomd, te weten:a) goede lesprogramma's over niet-roken;b) een breder schoolprogramma («Rookvrije school»);c) een verbod op tabaksreclame;d) een prijsverhoging voor tabaksproducten;e) meer massamediale voorlichting over de risico's van roken.Deze instrumenten, projecten, initiatieven en activiteiten zijn ten dele
al gerealiseerd, past de regering in een bepaalde mate al toe en zullen verder
worden ontwikkeld en geïntensiveerd of binnenkort hun beslag krijgen.
De tabel met de schatting van de effecten van verschillende beleidsmaatregelen
zal terdege in de beschouwing worden betrokken bij de voorbereiding van Tabaksnota
II, maar zie ik niet als direct of bij uitstek relevant voor dit wetsvoorstel.Uit de gezondheidseffectrapportage van de Netherlands School of Public
Health valt op te maken dat het succes van het tabaksontmoedigingsbeleid in
hoge mate afhankelijk is van de coherentie van het pakket van maatregelen,
dat is mij niet ontgaan. Het doet me goed dat ook de leden van de SP-fractie
de regering steunen in het standpunt dat het geheel aan betekenis zou inboeten
als bepaalde onderdelen van het wetsvoorstel zouden worden weggelaten.4 Handhaving4.1 AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie wijzen op de kritische beschouwing van de
Raad van State, die het risico aanzienlijk acht dat regels van de Tabakswet
in de praktijk niet goed zullen worden nageleefd en daarom pleit voor een
grote bestuurlijke en justitiële inzet tot handhaving. Het antwoord van
de regering in het nader rapport is niet meer retorisch dan feitelijk, zoals
deze leden stellen; er is juist verwezen naar het handhavingsplan en het daaraan
nog toe te voegen uitvoeringsarrangement, waarin de bijdrage van en rolverdeling
tussen de betrokken toezichthoudende instanties duidelijk zal moeten worden
vastgelegd ten einde de spontane naleving, het toezicht daarop en de opsporing
van overtredingen ter zake te optimaliseren. In reactie op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks naar
de geschatte kosten van de destijds voorziene uitbreiding van de Keuringsdienst
van Waren mag ik verwijzen naar voornoemd handhavingsplan, waarin deze kostenpost
is begroot op f 6 mln. per jaar. Ik maak hierbij echter wel de wezenlijke
kanttekening dat de openbare behandeling in het najaar van 1999 van het voorstel
van wet tot wijziging van de Drank- en Horecawet als uitkomst had dat de geraamde
extra inzet door deze inspectie vooralsnog niet doorgaat en er een deels alternatieve
handhavingsaanpak tot stand zal komen, waarbij de verantwoordelijkheid voor
de naleving van de alcohol- en tabakswetgeving meer dan tot nu toe bij de
alcohol- en tabaksverkopers zelf zal komen te liggen. De afdeling bij de Keuringsdienst
van Waren die de administratie en inning van bestuurlijke boetes moet gaan
uitvoeren, wordt momenteel al opgezet in het kader van de laatste wijziging
van de Warenwet. De perceptiekosten daarvan zullen worden bestreden uit de
opbrengst van de geïnde bestuurlijke boetes, zodat dit budgettair neutraal
kan plaatsvinden.De leden van de fractie van de SGP onderschrijven tot mijn genoegen dat
de maatschappelijke aanvaarding van het tabaksontmoedigingsbeleid mede bepalend
is voor de effectiviteit op korte en lange termijn. Zij constateren dat als
gevolg van de afweging tussen de in te zetten instrumenten aan de hand van
de maatstaven effectiviteit en haalbaarheid het handhavingsaspect op de achtergrond
kan geraken. Deze leden voegen daar de vraag aan toe of dit niet impliceert
dat wanneer de overheid constateert dat het draagvlak voor de handhaving van
het tabaksontmoedigingsbeleid afneemt, zij dit instrument daarom minder stringent
zal hanteren. Dit is naar mijn opvatting geenszins het geval. Het vooraf toetsen
op (onder meer) uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid bij de afweging van in
te zetten beleidsinstrumenten is iets anders dan het minder stringent handhaven
van maatregelen waartoe regering en Staten-Generaal eenmaal besloten hebben.
Dit laatste is niet aan de orde; dit wetsvoorstel bevat nu juist een aanscherping
op het punt van de handhaving, vooral door de introductie van bestuurlijke
boetes, onder meer voor overtreding van het rookverbod in openbare gebouwen,
waarop tot nu toe geen wettelijke sanctie staat. De regering ondermijnt met
de hiervoor gememoreerde afweging dus niet de naleving van de in dit wetsvoorstel
aangekondigde handhavingsmaatregelen.4.2 Naleving leeftijdsgrensIk heb er weliswaar begrip voor dat de leden van de fractie van de PvdA
zich kritisch tonen over de door de regering voorgestelde leeftijdsgrens van
18 jaar voor de verkoop van tabaksproducten, want het is – als de tabaksverkopers
deze nieuwe wettelijke bepaling niet goed zouden gaan naleven – een
niet geringe maatregel in termen van handhaving. Maar ik voeg daar wel aan
toe dat dit voorstel niet nieuw is en deze maatregel al in 1996 in het kader
van de Tabaksnota tussen Tweede Kamer en regering is overeengekomen. Daar
waar deze leden naar voren brengen dat het immers niet (meer) zo is dat een
van overheidswege gesteld verbod zonder meer wordt nageleefd, merk ik op dat
het wettelijke verbod in deze zich qua formulering richt op de verkoper van
tabak en niet op de aspirant-koper beneden de vereiste leeftijd. Dit is belangrijk
om te beseffen. Wat dat betreft, mag dit verbod op tabaksverkoop aan minderjarigen
in termen van de te verwachten spontane naleving dan ook niet vergeleken worden
met bijvoorbeeld het «door rood licht rijden». In dat geval is
er namelijk geen sprake van een commerciële aanbieder die de overtreding
begaat, maar is het de burger zélf; dan gaat de redenering van de leden
van de PvdA-fractie inderdaad op. De regering is zich er weliswaar terdege
van bewust dat tabaksverkopers in beginsel commercieel baat hebben bij zo
veel mogelijk afzet, maar tegelijkertijd heeft de regering er
vertrouwen in dat bedrijven als supermarkten, tankstations en tabakswinkeliers
zich ook in dit opzicht maatschappelijk verantwoordelijk zullen gaan opstellen
en gedragen. Mocht het tegendeel blijken, dan creëert de sector een groot
probleem voor zichzelf en zullen aanvullende maatregelen moeten worden overwogen.
Kortom, er rust bij de naleving van de consumentenleeftijdsgrens een zware
verantwoordelijkheid op de schouders van de verkopers van tabaksproducten.
In dit verband heeft één van de grootste tabaksfabrikanten in
ons land inmiddels al aangegeven bereid te zijn de leveranties van tabaksproducten
aan detaillisten, die de leeftijdsgrens overtreden, te staken.De leden van de fractie van de PvdA hebben gelijk dat de overheid –
als het er in laatste instantie op aankomt – zal moeten toezien op de
naleving van dit verbod. Maar, het zij hier nogmaals benadrukt, voorop staat
dat de verkooppunten van het betrokken bedrijfsleven zélf zich aan
de wet zullen moeten houden. In dat verband kunnen de diverse verenigingen
en stichtingen binnen de tabaksbranche een nuttige functie vervullen door
er scherp op toe te zien dat de leden van hun achterban zich aan de wet houden.Wat dat betreft, deel ik de ongerustheid van deze leden niet. Uit de ervaringen
binnen de tabaksdetailhandel blijkt dan wel dat het niet voldoende is stickers
en dergelijke te verspreiden, maar er zal bij de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel dan ook veel meer door de sector gedaan moeten worden, vooral –
maar zeker niet alleen – op het punt van de leeftijdsgrens. Daarbij
komt dat het straks om een wettelijke bepaling gaat en niet langer om een
zelfreguleringsinitiatief, zoals nu. Bovendien komt op het overtreden van
die wettelijke bepaling een bestuurlijke boete te staan.Desondanks kan niet worden ontkend dat de naleving van een maatregel als
deze mede afhankelijk is van de gepleegde handhavingsinspanning. De rapporten
«De (on)mogelijkheden van controle op de nieuwe Tabakswet» uit
maart 1999 en «Handhaving van de Tabakswet» uit mei 1999 die door
de Handhaving Adviesgroep in opdracht van de STIVORO zijn opgesteld, dekken
qua vlag de lading niet goed, presenteren veeleer een analysemodel (dat op
zichzelf nuttig is, zoals ook de Tafel van Elf van het ministerie van Justitie),
dragen te weinig kennis van dit wetsvoorstel en het handhavingsplan uit april
1998, onderkennen onvoldoende wat de rol en functie van de Keuringsdienst
van Waren is en slaan zodoende in de analyse en uitwerking ten dele de plank
mis. Ten onrechte is de opsteller van de rapporten er ook vanuit gegaan dat
het handhavingsplan het laatste woord bevat over het hoe van het handhaven
en dat verdere uitwerkingen (bijvoorbeeld via een uitvoeringsarrangement)
niet aan de orde zijn; dit is een misverstand. De rapporten leveren helaas
ook geen daadwerkelijke bijdrage aan het dichterbij brengen van een oplossing
voor de handhavingsproblematiek. Het is een misverstand dat er per verkooppunt
voor een controle slechts 10 à 15 minuten op jaarbasis beschikbaar
zou zijn. Er zal zeker meer controle moeten plaatsvinden dan alleen die op
aanwezigheid van het verplichte bord in elk tabaksverkooppunt. Tenslotte merk
ik over de beknopte aanbevelingen in het laatste rapport van de Handhaving
Adviesgroep op dat deze ten algemene wel enkele nuttige aanknopingspunten
bieden:– bij het ontwikkelen van de handhavingsstrategie rekening houden
met het draagvlak voor de leeftijdsgrens (dat onder de bevolking blijkens
een recente enquête overigens redelijk groot blijkt te zijn, dit in
tegenstelling tot de veronderstelling in dit rapport);– het benutten van handhavingscommunicatie;– het ontwikkelen van «best practices» door de Keuringsdienst
van Waren en andere betrokken instanties;– het creëren van nieuwe economische prikkels (bijvoorbeeld
het «belonen» van tabaksverkopers die zich via zelfregulering
laten controleren);– het benutten van de mogelijkheden om de naleving te bevorderen
met meer dan alleen handhaving (vermindering verkooppunten, voorlichting
door de branche-organisaties, economische stimulansen et cetera);– het monitoren van de naleving van de leeftijdsgrens met behulp
van jongeren.Ter voorkoming van misverstanden: deze punten zijn deels al opgenomen
in voornoemd handhavingsplan.De regering heeft voldoende oog voor het risico dat bij een leeftijdsgrens
die niet zou worden nageleefd de geloofwaardigheid van deze norm in het geding
komt. Het is nu het geschikte moment om een leeftijdsgrens in te voeren, want
er is voldoende draagvlak voor onder de bevolking en deze nieuwe wettelijke
norm past als aanvulling goed op het huidige instrumentarium van het tabaksontmoedigingsbeleid.
Naar het oordeel van de regering is de invoering van een leeftijdsgrens van
18 jaar voor de tabaksverkoop nu de aangewezen weg – zij het niet de
enige manier – om een reductie van het aantal jonge rokers te bewerkstelligen.
Een samenhangende aanpak door gelijktijdige reclamebeperking en accijnsverhoging
ligt eveneens voor de hand – dat ben ik helemaal met deze leden eens –
en is ook al in gang gezet. De door deze leden gebezigde kwalificatie «symboolwetgeving»
voor dit onderdeel van het wetsvoorstel is naar het oordeel van de regering
dan ook geenszins van toepassing. We bevinden ons met dit voorstel in het
goede gezelschap van andere moderne Westerse landen waar al eerder leeftijdsgrenzen
voor de tabaksverkoop zijn ingevoerd. Ook de Wereldgezondheidsorganisatie
bepleit uit een oogpunt van jeugd- en gezondheidsbescherming het hanteren
van een zodanige leeftijdsgrens voor de tabaksverkoop. Dit voorstel verhoudt
zich ook prima met het regeringsstandpunt over leeftijdsgrenzen in het algemeen,
want in dat verband gaat de discussie over het niet discrimineren van ouderen,
hetgeen een geheel ander onderwerp is dan jeugdbescherming en tabakspreventie
waar het hier over gaat.In reactie op vragen van de leden van de fractie van de VVD zij benadrukt
dat de regering het met dit wetsvoorstel op het punt van de leeftijdsvaststelling
eenvoudiger maakt voor de betrokken tabaksverkopers door een wettelijke verplichting
in te voeren: de tabaksverkoper mag, kan en moet om een leeftijdsdocument
vragen als niet onmiskenbaar duidelijk is dat de aspirant-koper de vereiste
leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. De verplichte leeftijdsvaststelling vooraf,
zoals opgenomen in het wetsvoorstel, lost dus het probleem van de naleving
bij de eigen leeftijdsgrens, waar de tabaksdetailhandel nu zo mee worstelt,
in belangrijke mate op, omdat volstrekt duidelijk is hoe gehandeld zal moeten
worden. In dit verband wil ik richting de leden van de VVD-fractie verder
gaarne refereren aan de openbare behandeling vorig najaar van de wijziging
van de Drank- en Horecawet, waarin op dit punt een identieke formule is gekozen.
Met de teleurstellende uitkomsten van het bijgevoegde onderzoek «Tabaksverstrekking
aan jongeren» is ook de vraag van deze leden beantwoord of de regering
kan toelichten of de tabaksverkopers problemen ondervinden. Hiervoor gaf ik
al aan dat deze geconstateerde problemen worden ondervangen door een wettelijk
verplichte leeftijdsvaststelling vooraf.De regering heeft zich diepgaand beraden op de vraag hoe deze wettelijke
leeftijdsnorm door de tabakssector ware na te leven en te handhaven. Er is
binnen het vorige en huidige kabinet meermalen beraadslaagd over de vraag
hoe de bestaande en toekomstige leeftijdsgrenzen in de Drank- en Horecawet,
de Tabakswet, de Wet op de kansspelen en voor de gedoogde kleinhandel in soft
drugs via coffee shops gehandhaafd moeten worden. Zoals ook in andere verbanden
is aangegeven, ligt hier in de eerste plaats een zware verantwoordelijkheid
bij de tabaksverkopers zélf. Zij zullen de wet spontaan moeten naleven
en dus regelmatig níet voor de eigen portemonnee dienen te kiezen.
Wij stellen hen daartoe in staat door te voorzien in een wettelijk
verplichte leeftijdsvaststelling vooraf aan de hand van daartoe geëigende
documenten. De vraag van de leden van de fractie van de VVD over de uitvoerbaarheid
van deze maatregel moet in eerste instantie dan ook gesteld worden aan de
tabaksverkopers zélf: zal de tabaksbranche zich verantwoordelijk gaan
gedragen en de leeftijdsgrens van 18 jaar in redelijke mate naleven? De regering
heeft daar vooralsnog vertrouwen in.De formulering van de leeftijdsbepaling in het onderhavige wetsvoorstel
richt zich primair op de tabaksverkopers, omdat zij het gewenste effect bij
de doelgroep, de jongeren, zullen moeten zien bereiken. De vergelijking met
soft drugs dient zich inderdaad aan, dat ben ik met deze leden eens. Tabak
is een belangrijke «opstap-drug». Als minder jongeren gaan roken,
zal er ook minder geblowd worden. Bij soft drugs is de situatie zo dat de
kleinhandel via coffee shops onder bepaalde voorwaarden wordt gedoogd. Eén
van die voorwaarden is een leeftijdsgrens van 18 jaar voor de toegang tot
coffee shops. Voor tabak stelt de regering voor dat de verkoop aan minderjarigen
wordt verboden. Het roken door jongeren beneden 18 jaar wordt als zodanig
niet verboden, net zo min als de Opiumwet het gebruik van soft drugs verbiedt.
Het moge dus duidelijk zijn dat er sprake is van samenhang in het preventieve
genotmiddelenbeleid van de regering. Ik vertrouw erop dat deze reactie van
de regering op dit zo belangrijke, door de leden van de fractie van de VVD
aangesneden punt op instemming zal mogen rekenen.Het effectief controleren van de wettelijke leeftijdsgrens is primair
de taak van de sector. Ik denk de noodzakelijke monitoring en het wenselijke
toezicht van de zijde van de overheid financieel te verwezenlijken door de
inzet van extra middelen, bijvoorbeeld uit de meeropbrengst van een hogere
tabaksaccijns. Daarnaast is het zo dat de perceptiekosten van het opleggen
van bestuurlijke boetes door de Keuringsdienst van Waren zullen worden gedekt
uit de opbrengsten van die boetes.De leden van de VVD-fractie hebben goed begrepen dat de regering van plan
is aan het handhavingsplan nog een uitvoeringsarrangement toe te voegen. Hierin
zal de bijdrage en taakverdeling tussen de betrokken toezichthoudende instanties
duidelijk worden vastgelegd. Dit uitvoeringsarrangement zal klaar moeten zijn
zodra dit wetsvoorstel in werking treedt. Bij het opstellen van zo'n uitvoeringsarrangement
zal ik conform de wens van deze leden zeker overleg voeren en streven naar
samenwerking met de betrokken actoren uit het veld. Zij, de tabaksverkopers,
zijn het immers die uiteindelijk in de praktijk de uitvoering moeten verwezenlijken,
zo vinden de leden van de VVD-fractie en zo vindt ook de regering.Wil de belangrijke maatregel van de leeftijdsgrens van 18 jaar het beoogde
omvangrijke effect hebben dan moet de naleving hiervan door de tabaksverkopers
optimaal zijn. De handhaving van de leeftijdsgrenzen voor genotmiddelen is
beschreven in het door de leden van de fractie van D66 gememoreerde handhavingsplan,
zij het dat daaromtrent tijdens de openbare behandeling door de Tweede Kamer
in het vroege najaar van 1999 van het wijzigingsvoorstel ter aanscherping
van de Drank- en Horecawet deels nieuwe inzichten zijn ontstaan. Zo zal de
in het handhavingsplan voorziene uitbreiding van de Keuringsdienst van Waren
vooralsnog niet plaatsvinden. Met betrekking tot de vraag van de leden van
de D66-fractie over de in opdracht van de STIVORO door de Handhaving Adviesgroep
gepleegde analyse van de voorgestelde aanpak verwijs ik voor de reactie van
de regering op de conclusies daarvan naar het hiervoor gestelde in antwoord
op soortgelijke vragen van andere fracties.Net als diverse andere fracties hebben ook de leden van de fractie van
GroenLinks een aantal vragen over de handhavingsmogelijkheden van de onderscheiden
bepalingen. In dit verband brengen deze leden naar voren dat we mede afhankelijk
zijn van de loyale medewerking van de tabaksdetailhandel, die
eind 1998 gekozen heeft voor het hanteren van een vrijwillige leeftijdsgrens
van 16 jaar. Ik onderschrijf dat de spontane naleving van de wettelijke leeftijdsgrens
van 18 jaar door de tabaksverkopers van groot belang is, net als bij alle
wetgeving waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden. Maar er is sprake
van een fundamenteel misverstand daar waar deze leden stellen «achten
wij het niet zorgvuldig de sector te bruuskeren door 18 jaar verplicht te
stellen», want het is in de tijd gezien namelijk precies andersom gegaan:
pas nádat de regering een en andermaal, in gemeen overleg met de Tweede
Kamer, tot een leeftijdsgrens van 18 jaar had besloten, heeft de tabaksdetailhandel
het initiatief genomen tot een leeftijdsgrens van 16 jaar op vrijwillige basis.
Kortom, alle goede bedoelingen ten spijt, dit initiatief van de branche heeft
bovenal ten doel de standpuntbepaling door de Tweede Kamer over dit wetsvoorstel
te beïnvloeden. Ook in andere situaties, zoals bij de verkoop van bier,
wijn en krasloten, komt het regelmatig voor dat jonge winkelbedienden aan
leeftijdsgenoten de verkoop moeten weigeren. De naleving van die andere wettelijke
leeftijdsgrenzen brengt hen niet in een onmogelijk parket, omdat ze «nee»
hebben leren zeggen. Vaak ook is dit een element in het introductie- of opleidingsprogramma
voor medewerkers van supermarkten.Ik onderschrijf niet de constatering door de leden van de SP-fractie dat
er onder alle betrokkenen veel twijfels bestaan over de handhaving van de
leeftijdsgrens van 18 jaar voor de verkoop van tabaksproducten. Een deel der
betrokkenen heeft bepaalde twijfels over de vraag of de tabaksverkopers de
leeftijdsgrens spontaan goed zullen naleven. In voornoemde gezondheidseffectrapportage
staat dat een verkoopverbod voor minderjarigen in andere landen slecht wordt
nageleefd (hetgeen overigens niet geheel klopt). Ik verwacht dat dit in Nederland
beter zal zijn, omdat de meeste tabaksverkopers onderdeel uitmaken van grote
bedrijven (bijvoorbeeld Albert Heijn en Shell) die hun goede naam niet zullen
willen verliezen of kleine zelfstandigen zijn met maatschappelijk verantwoor-
delijkheidsbesef; in de horeca verwacht ik wel een nalevingsprobleem, maar
daar zullen dan aanvullende maatregelen – zoals uitvoering van de motie
Oudkerk over horecagelegenheden voor jongeren en het beoogde verbod op automaten –
op moeten worden ingezet. Bovendien is het ook de bedoeling van de regering
om de door de leden van de fractie van de SP gememoreerde strenge condities
te scheppen. Daarbij gaan mijn gedachten onder meer uit naar juridisch onderzoek
inzake de mogelijkheid van controle in de vorm van «compliance checks»
(nalevingscontroles via aankooppogingen door jongeren boven de 18 jaar, waarvan
niet onmiskenbaar duidelijk is dat deze de vereiste leeftijd hebben bereikt)
in combinatie met voorlichting en instructies door de branche-organisaties
aan de eigen leden en achterban (tabaksverkopers), alsmede het publiekelijk
bekendheid geven aan overtredingen. Zoals deze leden op grond van onder meer
de gezondheidseffectrapportage terecht concluderen, mag dan het gewenste effect
worden verwacht. Inderdaad is in een Amerikaanse studie onder dergelijke condities
een aanzienlijke daling van de tabaksconsumptie onder jongeren (tot 50%) waargenomen.De leden van de fracties van RPF en GPV hebben hun zorgen over de handhaving
van de voorgestelde maatregelen inzake een leeftijdsgrens voor de tabaksverkoop.
In aanvulling op al hetgeen hierover in het voorgaande door mij naar voren
is gebracht, waarnaar ik kortheidshalve verwijs, beperk ik mij hier tot de
reactie dat in eerste instantie de verantwoordelijke branche-organisaties
een goede spontane naleving door het merendeel van de tabaksverkopers zullen
moeten zien te verwezenlijken. In dat geval is met naar verhouding een kleine
groep controleurs op adequate wijze een redelijke controle mogelijk door concentratie
op de «hot spots», het hanteren van vernieuwende handhavingsmethoden
en de inzet van stevige sancties. Het is niet zo dat het toezicht
beperkt zal blijven tot een visuele controle. Met voldoende middelen zal de
pakkans voor de in overtreding zijnde tabaksverkopers niet gering zijn. Mijn
reactie op het gememoreerde rapport gaf ik hiervoor al en ik vertrouw erop
dat dit deze leden heeft weten te overtuigen.Evenals de regering erkennen de leden van de fractie van de SGP dat een
goede spontane naleving van de voorgestelde leeftijdsnorm een extra handhavingsinspanning
vereist. In de handhaafbaarheid moet inderdaad in beginsel in voldoende mate
zijn voorzien, maar in eerste instantie gaat het veeleer om de opstelling
en het verkoopgedrag van de tabaksverkopers. Zij zijn er in belangrijke mate
voor verantwoordelijk dat deze wettelijke bepaling niet wordt uitgehold. Op
de vraag van deze leden over het rapport van de Handhaving Adviesgroep ben
ik hiervoor al ruimschoots ingegaan. De regering onderschrijft de conclusies
in dat rapport merendeels niet en heeft deze hiervoor grotendeels weerlegd.
Los hiervan zal het voorgestelde handhavingsplan wél worden bijgesteld,
namelijk aan de hand van de uitkomsten van de openbare behandeling door de
Tweede Kamer van het voorstel van wet tot wijziging van de Drank- en Horecawet.4.3 AutomatenIn relatie tot het bovenstaande en in samenhang met de voorstellen voor
sigarettenautomaten, vragen de leden van de VVD-fractie of de regering van
mening is dat het verplaatsen van zulke automaten naar plaatsen onder toezicht
niet reeds een bijdrage is om de verkoop van tabaksartikelen via automaten
aan jongeren tegen te gaan. Het is de regering niet bekend dat zodanige verplaatsingen
op grote schaal hebben plaatsgevonden. Buiten, op de openbare weg hangen in
tegenstelling tot vroeger nauwelijks meer tabaksautomaten aan de muur, want
die werden steeds opengebroken. Op het eerste gezicht lijkt het alsof verplaatsing
van alle tabaksautomaten naar plekken onder toezicht een bijdrage zou kunnen
leveren aan een optimale naleving van de leeftijdsgrens, maar ik ben er eerlijk
gezegd niet van overtuigd dat er dan ook écht adequaat toezicht zal
worden gehouden. Verder wil ik hierover nu al wel opmerken dat bijvoorbeeld
de in casino's geplaatste tabaksautomaten – waar een toegangsleeftijd
van 18 jaar geldt – niet zullen hoeven te verdwijnen, zodra de in dit
wetsvoorstel opgenomen leeftijdsgrens in werking treedt. De regering baseert
haar oordeel dat de betrouwbaarheid van de onderzoeksgegevens van de automatenbranche
dat 10 à 15% van de aankopen van tabak door jongeren gebeurt via automaten
niet kan worden vastgesteld op de volgende feiten:– het gaat hierbij om een schatting door een belangenvereniging;– ik beschik niet over enig cijfermateriaal ter ondersteuning van
de betrouwbaarheid van deze schatting;– de meeste tabaksautomaten staan in de horeca, waaronder bijvoorbeeld
de snackbars, en daar komen meestal nogal veel jongeren.Naar mijn oordeel is het plausibel te veronderstellen dat de gebruikersgroepen
van tabaksautomaten goeddeels samenvallen met de bezoekerstypen van de horeca-inrichtingen
waar deze automaten staan opgesteld. Omdat jongeren veelvuldig en massaal
bepaalde horecavoorzieningen frequenteren, betekent dit dat de 50% rokers
onder hen er dus ook tabak uit de automaten zal betrekken.4.4 RookverbodenDe handhaving van rookverboden is een belangrijk onderdeel van de uiteindelijke
werking daarvan, zo stellen de leden van de fractie van de PvdA, en zij vragen
op welke wijze de Arbeidsinspectie hierbij zal worden ingeschakeld.
Deze leden vragen ook waarom niet wordt overwogen een rechtstreekse boete
te geven aan de roker die een rookverbod overtreedt en wat eigenlijk het principiële
verschil is tussen handhaving van het verbod op wildplassen en handhaving
van het rookverbod. Zij voegen daar aan toe dat ook hier een strafbepaling
zou kunnen worden overwogen, waarbij de boete wellicht slechts zou mogen worden
opgelegd, indien de overtreder niet bereid is op eerste vordering het roken
op die plaats verder na te laten. Hier is een rechtstreeks benadeelde: de
niet-roker die zonder rookoverlast van de voorziening gebruik wil maken en
in die zin zou in dit geval een betere opsporing kunnen worden verwacht, zo
onderbouwen deze leden hun betoog. In reactie op deze suggestie brengt de
regering graag het volgende naar voren. Evenals de leden van deze fractie
heb ik mij in eerste instantie eveneens afgevraagd of niet ook de individuele
overtreder van het rookverbod, de roker, bestraft zou moeten worden. Mede
gelet op de plaatsen waar zulke overtredingen plaatsvinden, zal het echter
niet goed mogelijk zijn om zo een wettelijke bepaling in redelijke mate te
handhaven. Het voor zo'n overtreding uitdelen van een bestuurlijke boete door
het personeel of de beheerder van de instelling is niet mogelijk. Verder schat
ik in dat bij het bestraffen van de roker zelf er een aannemelijke kans bestaat
op een negatieve uitwerking. Uiteraard dient de individuele overtreder wel
terstond door het personeel van de instelling, de beheerder zelf of het bezoekende
publiek te worden aangesproken op zijn rookgedrag, omdat hij of zij niet alleen
een maatschappelijke norm overtreedt, maar ook de huisregels van de instelling
die voor een deel wettelijk zijn vastgelegd. Het verschil met wildplassen
is dat dit veelal op de openbare weg gebeurt en dat toezicht op de naleving
van dit verbod bij de politie ligt, die regelmatig surveilleert en direct
tot actie kan overgaan bij constatering van een overtreding. Kortom, de onderhavige
suggestie van deze leden biedt naar mijn mening geen soelaas. Het zijn de
medewerkers van de Keuringsdienst van Waren die bevoegd zullen worden om daar
waar nodig een bestuurlijke boete aan de beheerder van de instelling op te
leggen.Volgens deze leden krijgt het al jaren bestaande rookverbod in allerlei
sectoren van de gezondheidszorg en het onderwijs pas de laatste jaren enige
geldingskracht. Zij vragen op welke wijze de regering wil bevorderen dat het
bestaande rookverbod, inclusief voornoemde te verwezenlijken uitbreiding daarvan,
goed wordt nageleefd en of er plannen bestaan voor voorlichtingscampagnes
of dat de nadruk zal worden gelegd op de bestuursrechtelijke handhaving. Er
is inderdaad een plan voor een voorlichtingscampagne in de maak en er is overleg
tussen de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de STIVORO, de Keuringsdienst
van Waren en beleids- en voorlichtingsmedewerkers van mijn departement ten
einde te gelegener tijd (omtrent de inwerkingtreding) zoveel en zo goed mogelijk
bekendheid te geven aan alle nieuwe maatregelen van de Tabakswet. De bestuurlijke
handhaving is veeleer een nieuw instrument ten behoeve van een betere naleving
van de wet. Ik streef naar een zodanige mix van communicatie en sanctionering
dat een optimaal nalevingsresultaat ontstaat.De leden van de SGP-fractie constateren dat in het onderhavig wetsvoorstel
ten onrechte geen aandacht wordt besteed aan communicatie en handhaving van
het rookverbod in overheidsgebouwen, terwijl de naleving van dit verbod te
wensen over laat. Zij vragen of de regering hier nader op in kan gaan en of
de regering met deze leden niet van mening is dat de overheid in deze een
voorbeeldrol dient te spelen. Graag ga ik hier op in. Dit wetsvoorstel heeft
als oogmerk wijzigingen in de Tabakswet aan te brengen ten einde het tabaksontmoedigingsbeleid
aan te scherpen. Het wetsvoorstel gaat niet over communicatie van (de uitbreiding
van) het rookverbod – maar die voorlichting zal er zeker komen, net
als over de andere nieuwe maatregelen – maar is wel mede bedoeld om
de spontane naleving en handhaving van het rookverbod (en van
de andere wettelijke bepalingen) in het algemeen te verbeteren en te vereenvoudigen,
namelijk door de introductie van het nieuwe instrument van de bestuurlijke
boetes. Met deze leden ben ik van mening dat de overheid wel degelijk een
voorbeeldfunctie heeft en waar dit niet goed (genoeg) tot uiting mocht komen,
zal via de geëigende weg moeten worden opgetreden.4.5 Bestuurlijke boetesHoe effectief een systeem van bestuurlijke boetes ook is, het zal pas
goed kunnen werken, als overtredingen van de Tabakswet ook daadwerkelijk op
grote schaal worden geconstateerd, dat ben ik helemaal eens met de leden van
de fractie van de PvdA. Zij stellen vast dat deze zwakke stee niet wordt opgelost
met alleen de wettelijke introductie van het nieuwe instrument van bestuurlijke
boetes. Deze leden juichen de instelling van een klachtenlijn toe, maar verwachten
dan van de overheid wel de inspanning om deze klachtenlijn adequaat te (laten)
bemensen en bovendien ruimschoots bekendheid aan de lijn te (laten) geven.
Ik zeg hier toe dat dit inderdaad mijn bedoeling is. Een goed functionerende
klachtenlijn zal namelijk een flinke bijdrage kunnen leveren aan het adequater
optreden van de Keuringsdienst van Waren. In een vroeg stadium kan dan ook
worden aangeven of een klacht gerechtvaardigd lijkt of niet. In dat verband
horen deze leden graag in meer detail wat de regering in dit verband verstaat
onder het op passende wijze op de hoogte brengen van het publiek en de betrokken
partijen. Daarmee heb ik willen aangeven het nodig en wenselijk te achten
dat er ten tijde van de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel een omvangrijke
instrumentele voorlichtingscampagne plaatsvindt. Hoe de relatie tussen de
medewerkers van de op te richten klachtenlijn en de controleurs van voornoemde
inspectie precies zal worden, kan ik nu nog niet exact zeggen. Dit zal mede
bepaald worden door de vraag of zo'n klachtenlijn bij de inspectie of bij
de STIVORO zal worden ondergebracht. In elk geval ligt het voor de hand dat
er veel en goed zal moeten worden samengewerkt.Bij de leden van de PvdA-fractie rijst ook de vraag of de voorgestelde
maximumboetes voor het overtreden van de rookverboden niet aan de lage kant
zijn voor grote organisaties. Een organisatie als de Luchthaven Schiphol zou
er dan voor kunnen kiezen de boetes te betalen, maar het beleid onveranderd
te laten, aldus deze leden. Zij vragen ook in hoeverre een opgelegde bestuurlijke
boete openbaar is en of wordt overwogen een gericht persbeleid te voeren.
De vrees voor calculerend gedrag van grote organisaties kan ik niet delen.
Dit gaat namelijk voorbij aan het feit dat in zo'n geval in goed overleg tussen
de Keuringsdienst van Waren en het openbaar ministerie kan worden besloten
het normale stramien van de bestuurlijke boete te verlaten. Zolang geen bestuurlijke
boete is opgelegd, blijft het openbaar ministerie ten allen tijde bevoegd
om op basis van de Wet op de economische delicten een overtreding ter afdoening
voor te leggen aan de economische strafrechter. Alsdan kunnen de veel hogere
boetes (en eventuele bijkomende straffen) van de Wet op de economische delicten
worden opgelegd. Los van het voorgaande komt het mij voor dat de in de bijlage
bij het wetsvoorstel opgenomen maximale bestuurlijke boetes voor categorie
C (oplopend van f 750,– via f 1500,– en f 3000,–
tot uiteindelijk f 6000,–) niet te laag zijn. Mocht in de praktijk
blijken dat deze boetes niet toereikend zijn om calculerend gedrag te voorkomen,
dan zal ik zeker overwegen om bij algemene maatregel van bestuur krachtens
artikel 11c, tweede lid, deze strafmaxima voor de bestuurlijke boetes te doen
verhogen. Naar aanleiding van de zinvolle suggestie van deze leden zal ik
laten uitzoeken of het tot de mogelijkheden behoort dat opgelegde bestuurlijke
boetes openbaar worden gemaakt; dit zou wellicht preventief goed kunnen werken
richting andere potentiële overtreders. In dat verband zou
ook het voeren van een gericht persbeleid serieus het overwegen waard zijn.In hoeverre heeft de rechtspersoon, waarvan de klachtenlijn uitgaat, direct
toegang tot de procedure voor het opleggen van bestuurlijke boetes, bijvoorbeeld
voor het opstellen van het rapport in artikel 11f, zo vragen de leden van
de fractie van de PvdA verder. Dit zal afhangen van voornoemde nog te nemen
beslissing over waar zo'n klachtenlijn wordt ondergebracht. Uit deze vraag
spreekt een nuttige suggestie die ik bij de opzet van een en ander zeker in
de beschouwing zal betrekken.De regering kondigt nu al aan het maximum van de bestuurlijke boete voor
de overtreding van reclamebeperkingen bij de komende wijziging van de Tabakswet
ter implementatie van de EU-richtlijn te zullen verhogen, zo memoreren deze
leden correct. Zij koppelen daaraan de vraag aan welk bedrag wordt gedacht.
In het volgende wetsvoorstel is voorzien in een verhoging van de maximale
bestuurlijke boete tot f 1 000 000,– voor overtreding
van de voorgestelde reclamebeperkingen door tabaksfabrikanten, groothandelaren
of importeurs. Dit is echter niet een argument om de komende wijziging van
de Tabakswet in de huidige te integreren door middel van een nota van wijziging.De constatering van de leden van de fractie van de PvdA dat het voorgestelde
systeem van bestuurlijke boetes niet nieuw is, klopt. In 1994 adviseerde de
Commissie Kortmann voor de Toetsing van Wetgevingsprojecten om de bestuurlijke
boete over een breed terrein in te zetten ten aanzien van lichtere delicten
in het (economisch) ordenings- en bestuursrecht ten einde aldus:a. de strafrechtketen van openbaar ministerie en strafrechter te ontlasten,
zodat zij meer tijd en aandacht kunnen schenken aan de zwaardere delicten
uit het commune strafrecht;b. meer recht te doen aan het principe dat ook bestuursorganen zelf een
zekere verantwoordelijkheid dienen te dragen voor de handhaving van de op
hun terrein gestelde wettelijke voorschriften.Met deze lijn heeft de regering destijds ingestemd (kamerstukken II, 1993–1994,
23 400 VI).Graag ontvangen de leden van de fractie van de PvdA een overzicht van
de ervaringen met (de invoering van) bestuurlijke boetes op andere terreinen
van overheidsoptreden. Op de beleidsterreinen van de sociale zekerheid en
de fiscus zijn de ervaringen met bestuurlijke boetes over het algemeen positief
te noemen. Medio 2000 begint de Keuringsdienst van Waren van mijn departement
op het terrein van de Warenwet met het opleggen van bestuurlijke boetes. De
daarbij opgedane praktijkervaring zal behulpzaam kunnen zijn bij het optimaal
hanteren van bestuurlijke boetes in het kader van de Tabakswet. Verder mag
ik deze leden onder de aandacht brengen dat het kabinet een standpunt over
het adviesrapport «Handhaven op niveau» van de Commissie Michiels
heeft bepaald en een dezer weken aan de Tweede Kamer zal aanbieden. Zowel
dat rapport als het kabinetsstandpunt bevat informatie over de ervaringen
met bestuurlijke boetes op diverse terreinen van overheidsoptreden.Op de vragen van de leden van de fractie van de PvdA omtrent de mix van
beide componenten in het systeem en het voorkomen van een opeenstapeling van
de beide procedures, zij het volgende opgemerkt. Het is juist dat naast het
regime van de bestuurlijke boeten de strafrechtelijke handhaving via de Wet
op de economische delicten van kracht blijft. De leden van de PvdA-fractie
willen graag precies weten hoe deze twee regimes in voorkomende gevallen op
elkaar worden afgestemd. Uitgangspunt is dat overtredingen tegen de regels
op grond van de Tabakswet – reclamebeperkingen, etikettering, maximering
teergehalte, verkoop- en rookverboden et cetera – in beginsel steeds
worden afgedaan met het opleggen van een bestuurlijke boete. Dit stramien
doet evenwel niet af aan de bevoegdheid van het openbaar ministerie om via
het traject van de Wet op de economische delicten een zaak aan de rechter
voor te leggen. Die bevoegdheid vervalt eerst, indien er een
boete is opgelegd (artikel 11b, zevende lid). Anderzijds vervalt de bevoegdheid
een boete op te leggen, zodra het onderzoek ter zitting bij de rechter een
aanvang heeft genomen (artikel 11b, vijfde lid). Het is dus een kwestie van
overleg tussen openbaar ministerie en het betrokken bestuursorgaan of en in
hoeverre van het vorengenoemde stramien wordt afgeweken. Slechts in één
bijzonder geval kan de overtreding niet volgens het beoogde stramien met een
bestuurlijke boete worden afgedaan, maar móet de zaak via het traject
van de Wet op de economische delicten aan de rechter worden voorgelegd, namelijk
wanneer de voorziene boete aanmerkelijk wordt overschreden door het met de
overtreding behaalde economische voordeel (artikel 11b, zevende lid).Hoeveel tijd is gemoeid met een procedure op grond van de Wet op de economische
delicten, zo vragen deze leden ook. Dit verschilt per zaak, maar in het algemeen
vergt dit de nodige tijd. Vooral de noodzakelijke prioriteitstelling binnen
het openbaar ministerie is hieraan debet.Aan welk onderdeel van 's Rijks kas komen de geheven bestuurlijke boetes
ten goede, zo vragen de leden van de fractie van de PvdA tenslotte. Daarover
is interdepartementaal afgesproken dat de perceptiekosten van bestuurlijke
boetes worden bestreden uit de opbrengsten daarvan en dat eventuele meeropbrengsten
naar de algemene middelen zullen vloeien. In vervolg op het regeringsstandpunt
over voornoemd rapport van de Commissie Michiels zullen de veranderingen in
de inkomsten- en uitgavenstromen door de introductie van bestuurlijke boetes
in kaart worden gebracht en zullen aanbevelingen worden gedaan.Het invoeren van de bestuurlijke boete als handhavinginstrument voor het
tabaksontmoedigingsbeleid roept bij de leden van de VVD-fractie scepsis op.
Voor dit nieuwe instrument is vooral gekozen vanwege de wenselijkheid van
«lik-op-stuk»-beleid. Het introduceren van bestuurlijke boetes
en sancties in allerlei wet- en regelgeving is ook staand regeringsbeleid.
Afgelopen najaar heeft de Staten-Generaal mijn wetsvoorstel inzake een soortgelijke
introductie van bestuurlijke boetes in de Warenwet als hamerstuk aangenomen.
En in het Regeerakkoord is bepaald dat bestuurlijke boetes ook in de Drank-
en Horecawet als extra handhavingsinstrument zullen worden opgenomen.In het licht van de eigen verantwoordelijkheid van de roker vragen de
leden van de fractie van de VVD de regering om nog eens in het algemeen een
onderbouwing te geven van de reden waarom alleen de verkoper van tabaksproducten
(en niet ook de jongere onder de 18 jaar) en uitsluitend de beheerder van
een openbaar gebouw waar een rookverbod geldt (en niet ook de roker aldaar)
met sancties wordt aangepakt. Het antwoord hierop is dat de regering niet
wil dat groepen jongeren en rokers «gecriminaliseerd» zouden worden.
In aanvulling daarop hecht ik eraan hier te benadrukken dat deze figuur geheel
identiek is aan die in het voorstel van wet tot wijziging van de Drank- en
Horecawet dat medio oktober 1999 met algemene stemmen door de Tweede Kamer
is aanvaard en dat medio april 2000 met algemene stemmen door de Eerste Kamer
is aangenomen. De regering kiest hier dus ook duidelijk voor consistentie
en harmonisatie van wet- en regelgeving.Om ervoor te zorgen dat diverse geboden en verboden bij of krachtens de
Tabakswet beter worden nageleefd en ook daadwerkelijk worden gehandhaafd,
stelt de regering het invoeren van bestuurlijke boetes voor, zo hebben deze
leden gelezen. De reden voor de keuze van de bestuurlijke boete is gelegen
in het feit dat het strafrecht niet altijd een adequaat of passend middel
is; dit geldt specifiek ook voor overtreding van de rookverboden in openbare
ruimten. De praktische uitvoering van het middel bestuurlijke boete is de
leden van de VVD-fractie niet duidelijk. Kan worden aangegeven wat concreet
de praktische uitwerking is van een bestuurlijke boete, zo vragen deze leden
aan de hand van een aantal voorbeelden uit de praktijk. In het
door deze leden gememoreerde voorbeeld wordt niet de roker gestraft, maar
de toezichthouder van de openbare bibliotheek; en dan nog alleen wanneer met
recht kan worden gezegd dat hij tekortgeschoten is in zijn wettelijke verplichting
om toezicht te houden op de naleving van het aldaar geldende rookverbod. Dus
als iemand rookt in een openbare bibliotheek waar een rookverbod van kracht
is, dan behoort de roker daarop te worden aangesproken door het bevoegd gezag
van die bibliotheek. In de praktijk van alledag zal dat bijvoorbeeld de beheerder,
een bewakingsbeambte of gewoon de dienstdoende baliemedewerker zijn. Als wel
meerdere sigarettenpeuken worden aangetroffen in een ruimte waar een rookverbod
geldt, maar geen personen die mogelijk de bedoelde sigaretten hebben gerookt,
dan zal het niet (meer) mogelijk zijn de roker(s) hierop aan te spreken. Strikt
genomen, is er dan echter wel sprake van een niet geheel adequaat toezicht
op de naleving van het rookverbod door of namens de beheerder van die openbare
ruimte. Deze leden begrijpen het dan ook goed dat het in zo'n situatie in
beginsel mogelijk is dat de beheerder van het desbetreffende gebouw een boete
opgelegd zou krijgen. Maar ook hier gelden natuurlijk wel de grenzen van het
redelijke. Overigens verhoudt dit zich prima met het zo gewenste lik op stuk-beleid.
Daarmee wordt juist beoogd de beheerder bewust te maken van de noodzaak van
toezicht op naleving van het rookverbod ten einde normovertredend gedrag van
de roker te voorkomen, dit in reactie op deze wezenlijk vragen en praktijkvoorbeelden
van de leden van de fractie van de VVD.Overigens ben ik het van harte eens met de constructieve suggesties van
de leden van de VVD-fractie om, in het verlengde van het bovenstaande, te
bewerkstelligen dat bijvoorbeeld beheerders van openbare gebouwen en werkgevers
voorzieningen gaan treffen in hun instellingen en bedrijven – het weghalen
van asbakken, het ophangen van rookverbodsborden en dergelijke – ten
einde het roken te bemoeilijken en te beletten. Voor beheerders van openbare
gebouwen geldt dit overigens al sinds 1 januari 1990 toen het Besluit beperking
verkoop en gebruik tabaksproducten in werking trad. Aan het niet voldoen aan
die gestelde voorschriften gaan we nu sancties verbinden, namelijk de bestuurlijke
boetes.Als het gaat om de strafrechtelijke handhavingspraktijk van de Tabakswet
dan blijken er op jaarbasis niet of nauwelijks processen-verbaal te worden
opgemaakt voor overtredingen van de bij of krachtens de Tabakswet gestelde
voorschriften. «Als het al tot vervolging komt, bestaat de aanleiding
daartoe veelal in het niet willen ingaan van de verdachte op het zogenaamde
aanbod tot schikking.», zo valt in de memorie van toelichting te lezen.
Hier is sprake van een abuis dezerzijds. Bij nader inzien blijkt deze ene
zin, waarover de leden van de fractie van de VVD een terechte vraag stellen,
niet van toepassing te zijn op de Tabakswet. Daarom kan de regering in het
kader van de Tabakswet niet aangeven waarom verdachten niet willen ingaan
op een dergelijk schikkingsaanbod, en om welke overtredingen het in die gevallen
gaat.Verder refereren deze leden aan de stelling van de regering dat het huidige
handhavingsniveau voor verbetering vatbaar is, omdat het gaat om grote aantallen
overtredingen die een aanzienlijke mate van technisch inzicht vereisen op
het gebied van levensmiddelen en niet-levensmid- delen. Naar het oordeel van
de regering zal een bestuurlijke rechtshandhaving niet tegen dezelfde problemen
op lopen. De gedachtegang daarbij is dat bestuurlijke boetes zonder tussenkomst
van het openbaar ministerie zullen kunnen worden opgelegd door de Keuringsdienst
van Waren, en dat is nu juist het verschil met de situatie waarop de eerste
zin van deze alinea betrekking heeft.In aansluiting op het bovenstaande constateren de leden van de VVD-fractie
correct dat het de bedoeling van de regering is om de maximale bestuurlijke
boete voor overtredingen van reclamebepalingen te heroverwegen in het kader
van het komende wijzigingsvoorstel Tabakswet ter implementatie
van de EU-richtlijn. In dat kader zal ik gemotiveerd aangeven waarom dit maximumbedrag
volgens de regering een verhoging tot f 1 000 000,– behoeft.Het doet me goed dat ook de leden van de fractie van de SP denken dat
bestuurlijke boetes een bijdrage kunnen leveren aan de handhaving van de voorgestelde
maatregelen. Het constateren van de overtredingen zal in veel gevallen het
zwakke punt zijn, zo stellen deze leden. Zij vinden de instelling van een
officieel meldpunt noodzakelijk voor de handhaving van de voorgestelde maatregelen.
De regering is voornemens de STIVORO in samenwerking met de Keuringsdienst
van Waren een meldpunt annex klachtenlijn te laten instellen. Het is mijn
voornemen dit meldpunt officieel te laten zijn en het een centrale rol te
laten spelen in de zo nodige handhavingsaanpak.Deze leden vragen tevens of de maximumhoogte van de bestuurlijke boetes
voor alle geconstateerde overtredingen wel voldoende afschrikwekkend is, vooral
indien grote organisaties de overtreders zijn. Hiervoor gaf ik al aan dat
de maxima zullen worden verhoogd, zodra dat in de praktijk nodig mocht blijken
te zijn. Voorshands lijken de voorgestelde maximumboetes in de drie categorieën
mij echter te volstaan.Ook de leden van de fracties van RPF en GPV verwachten tot mijn genoegen
dat bestuurlijke boetes een goede bijdrage zullen leveren aan het beter handhaven
van de rookverboden. De vraag van deze leden over het afschrikwekkende karakter
van de voorgestelde maximumhoogtes van de boetes is hiervoor al beantwoord.De leden van de fractie van de SGP vinden de introductie van de mogelijkheid
tot het opleggen van een bestuurlijke boete in het kader van de handhaving
van het tabaksontmoedigingsbeleid een stap in de goede richting. Ook het voornemen
van de regering om een meldpunt annex klachtenlijn voor rookoverlast in te
stellen, wordt door deze leden tot mijn voldoening gewaardeerd. Hun vraag
over de taken en bevoegdheden van het beoogde meldpunt annex klachtenlijn
is hiervoor al beantwoord, althans voor zover dat op dit moment mogelijk is,
want een en ander moet zich nog uitkristalliseren. Het is in elk geval wel
de bedoeling dat dit meldpunt een centrale functie in het handhavingsbeleid
gaat vervullen.4.6 Het systeem van boete-opleggingDe leden van de VVD-fractie zijn het niet eens met de samenvatting dat
de mengvorm van model A en model B voldoende rechtszekerheid zal bieden aan
betrokkenen naast de nodige flexibiliteit. Met name het aspect van de rechtszekerheid
verdient een onderbouwing door de regering, zo vinden zij. Naar het oordeel
van de regering bevat de memorie van toelichting op dit punt al een uitgebreide
en voldoende motivering met betrekking tot de waarborging van de rechtszekerheid.
Daaraan valt weinig toe te voegen.Deze leden constateren correct dat artikel 11b, eerste lid, erin voorziet
dat ter zake van de in de bijlage omschreven overtredingen door Onze minister
een boete kan worden opgelegd aan de natuurlijke of rechtspersoon aan welke
de overtreding kan worden toegerekend. Op de vraag van de leden van de fractie
van de VVD wanneer het bestuur van een instelling iets kan worden aangerekend,
casu quo wanneer er sprake is van nalatigheid, zij het volgende geantwoord.
De bepaling in artikel 11b, eerste lid, spreekt niet over «aanrekenen»,
maar over «toerekenen». Daarbij gaat het niet over persoonlijk
gepleegde nalatigheid, maar over wie de overtreding kan worden toegerekend,
oftewel wie in strafrechtelijke zin aansprakelijk kan worden gehouden. In
de context van de regels ingevolge de Tabakswet is dat vrijwel steeds de rechtspersoon,
die verplicht is toezicht te houden of te doen houden op de naleving van de
regels. Het antwoord op de vraag wie binnen die rechtspersoon –
natuurlijk persoon A of orgaan B – feitelijk tekortgeschoten is in zijn
toezichthoudende taak doet voor de toepassing van deze bepaling en de vaststelling
van de strafrechtelijke aansprakelijkheid niet ter zake.Gaarne zet ik hier uiteen wat wordt bedoeld met de door deze leden geciteerde
passages uit pagina 16 van de memorie van toelichting. Het eerste citaat heeft
betrekking op de ruimte bij het vaststellen van de hoogte van de bestuurlijke
boete door het bestuur. Het tweede citaat van deze leden slaat terug op de
voorgestelde constructie dat het bestuur aan de hand van praktijkervaringen
bepaalt welke overtredingen op welke wijze worden afgehandeld; als voorbeeld
moge dienen dat bij een recidiverende tabaksfabrikant (reclame) het toepassen
van de Wet op de economische delicten meer voor de hand zal liggen dan bij
een gesubsidieerde instelling die het rookverbod overtreedt.In het algemeen vragen de leden van de VVD-fractie waarom de regering
in dit wetsvoorstel de bestuurlijke boete als handhavingsinstrument wil invoeren,
terwijl er een algemene discussie gaande is over bestuurlijke boetes in het
kader van de Algemene wet bestuursrecht. De suggestie van deze leden om te
wachten op de vierde tranche van de Algemene wet bestuursrecht met betrekking
tot de bestuurlijke boeten acht ik niet aangewezen. Deze suggestie gaat namelijk
voorbij aan het feit dat al in 1994 het besluit is genomen om de bestuurlijke
boete in een groot aantal wetten in te bouwen, hetgeen inmiddels is geschied
en zich nog verder zal voortzetten. Hiervoor ben ik al ingegaan op de hoofdpunten
van het daaraan ten grondslag liggende en uit 1994 daterende advies van de
Commissie Kortmann om de bestuurlijke boete over een breed terrein in te zetten
ten aanzien van lichtere delicten in het (economisch) ordenings- en bestuursrecht.
De regering ziet dan ook geen reden om voor wat betreft de Tabakswet van deze
lijn af te wijken. Bovendien wil ik nú een oplossing bieden voor het
ontbreken van adequate sancties en het daardoor ontstane handhavingstekort
ten aanzien van de Tabakswet. De regering meent dan ook dat het niet verstandiger
zou zijn om de uitkomst van het door deze leden gememoreerde voorontwerp in
het kader van de Algemene wet bestuursrecht af te wachten. Met de Warenwet
is dat ook niet gebeurd en met de Drank- en Horecawet ben ik het evenmin van
plan.Met name met artikel 11b, vijfde en zevende lid, hebben de leden van de
VVD-fractie moeite; zij noemen deze voorgestelde bepalingen opmerkelijk. Anders
dan deze leden lijken te menen, is er echter geen heersende doctrine in de
zin dat niet naast elkaar het strafrechtelijke middel en het bestuursrechtelijke
middel mogen worden opgelegd. Het voorgestelde systeem voorziet in beide componenten,
waar naar keuze van openbaar ministerie en betrokken bestuursorganen evenwel
slechts één van beide wordt gevolgd, en niet beide tegelijk
of cumulatief. Deze randvoorwaarde is terug te voeren op beginselen als una
via, nemo bis in idem en nemo bis vexari en als zodanig al gestipuleerd in
het meergenoemde rapport (pagina 69) van de Commissie Kortmann en het kabinetsstandpunt
(pagina 12) daarop. De onderhavige benadering verhoudt zich overigens goed
met het primaat van de bestuurlijke handhaving.In de bijlage bij het wetsvoorstel worden drie categorieën onderscheiden.
Dit is gedaan ten behoeve van het stellen van uiteenlopende maxima voor de
bestuurlijke boetes. Het komt mij voor dat deze bijlage verder voor zich spreekt,
ook op het punt van de relatie die deze leden leggen tussen de gronden waarop
verwijtbare nalatigheid in de praktijk wordt getoetst en de handhaafbaarheid
van het tabaksontmoedingsbeleid in het algemeen.Het verheugt mij dat ook de leden van de fractie van D66 de door de regering
gekozen combinatie van bestuurlijke handhaving en strafrechtelijke sanctionering
kunnen onderschrijven.De Keuringsdienst van Waren zal de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport bijstaan in het opleggen van bestuurlijke boeten en insamenwerking
met de STIVORO een meldpunt annex klachtenlijn voor rookoverlast instellen.
De leden van de D66-fractie zijn blij met dit meldpunt. Met deze leden heb
ook ik de opvatting dat een goede bekendheid van het meldpunt bij het grote
publiek een voorwaarde is voor de werking en de effectiviteit van het meldpunt.
Mensen die een terechte klacht deponeren bij het meldpunt moeten er ook van
op aan kunnen dat de Keuringsdienst van Waren actie onderneemt tegen de rechtspersoon
die de rookoverlast veroorzaakt of toelaat. Ik onderschrijf deze voorwaarden
ten volle en denk de werking van het meldpunt te optimaliseren door het goed
te laten bemensen en voldoende budget beschikbaar te stellen. De regering
verwacht geen wezenlijke problemen door de omstandigheid dat het voor burgers
niet in alle gevallen op het eerste gezicht duidelijk is of een gebouw (rechtspersoon)
wel of geen wettelijk verplicht rookverbod heeft op grond van de (voorgestelde)
Tabakswet. Immers, een van de voorschriften uit het Besluit beperking verkoop
en gebruik tabaksproducten is dat duidelijk kenbaar gemaakt moet worden dat
er een rookverbod geldt. Wanneer er dus geen rookverbodsbord of -sticker hangt,
dan geldt er ofwel geen rookverbod ofwel men is in overtreding. Voorkomen
moet in elk geval worden dat klagers het gevoel zouden kunnen krijgen niet
serieus genomen te worden door de Keuringsdienst van Waren. Zullen bijvoorbeeld
mensen het meldpunt bellen als er gerookt wordt in een wachtlokaal op het
station waartegen het dienstdoende NS-personeel, ondanks klachten, geen actie
onderneemt, zo vragen deze leden. Zij voegen daar aan toe dat het voor veel
mensen onduidelijk is dat de NS niet onder het regime van de Tabakswet vallen
en het begrijpelijk is dat klagers zich in zo'n geval in de steek gelaten
voelen. Hierop reagerend stel ik mij voor dat er een adequate voorlichtingsactie
komt, opdat voor alle burgers duidelijk wordt waar wel of niet (wettelijke)
rookverboden van kracht zijn. In het verlengde daarvan zal het op te richten
meldpunt annex klachtenlijn evenzeer een nuttige functie kunnen vervullen.
Ik ben op dit moment ook al bezig met het voorbereiden van een campagne rondom
de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Zo zal aan het grote publiek ook
duidelijk gemaakt kunnen worden in welke sectoren er helaas nog geen rookverboden
zijn.Tenslotte vinden de leden van de D66-fractie het belangrijk dat het meldpunt
goed kan functioneren. Ik deel die opvatting van deze leden geheel en zal
dan ook voldoende geld uittrekken voor de opzet en het functioneren van een
volwaardig meldpunt.Het bestuursrechtelijke handhavingssysteem is uitgebreid beschreven, maar
dat neemt niet weg dat de leden van de fractie van GroenLinks grote aarzelingen
hebben over de uitvoerbaarheid. Op de terreinen van de fiscus en de sociale
zekerheid zijn redelijk gunstige ervaringen bekend die tot voorbeeld kunnen
strekken. De regering is bereid op bescheiden schaal een proefneming te doen
uitvoeren, zodat meer vaste grond onder de voeten ontstaat alvorens tot nationale
uitvoering over te gaan.Daar waar de leden van de fractie van GroenLinks opmerken dat roken een
vluchtig delict is en zich afvragen of het mogelijk zal zijn de bewijsvoering
overtuigend op te zetten, alsmede terecht stellen dat voorkomen moet worden
dat een falende handhaving het beleid ongeloofwaardig maakt, bestaat kennelijk
het misverstand dat bestuurlijke boetes (ook) gaan worden uitgedeeld aan rokers
die roken op plaatsen waar dat niet mag. Dit is echter niet mijn voorstel.
De bestuurlijke boetes zijn, voor zover het de overtreding van rookverboden
betreft, bedoeld voor de beheerders van openbare gebouwen die het rookverbod
niet goed hebben ingevoerd of niet adequaat toezien op de naleving ervan.
Het is dus niet nodig de roker op heterdaad te betrappen.Er is in dit verband niet overwogen het niet-roken beleid op te nemen
in sectorale kwaliteitssystemen, zoals ISO-certificering en dergelijke. Ik
vermag eerlijk gezegd ook niet precies te begrijpen wat deze leden met deze suggestie bedoelen. Wel heb ik aangeven wat de redenen waren
om te kiezen voor het systeem van bestuurlijke boetes. Die zijn uitgebreid
verwoord in de memorie van toelichting. Overigens ben ik, als de fractie van
GroenLinks mij kan duidelijk maken wat men hier precies bedoelt, wellicht
gestaafd met voorbeelden, in beginsel bereid te onderzoeken of er hiervoor
draagvlak en uitvoeringsmogelijkheden bestaan, want deze suggestie van de
leden van de fractie van GroenLinks spreekt mij als zodanig aan. Wel zie ik
zo'n optie dan als een buitenwettelijke, in aanvulling op het hier voorgestelde.5 EvaluatieOnder verwijzing naar de gezondheidseffectrapportage uit juli 1998, die
volgens de leden van de fractie van GroenLinks een solide onderbouwing geeft
aan het complex van voorgenomen maatregelen en waaruit duidelijk naar voren
komt dat een maximaal effect verwacht mag worden als de voorgestelde combinatie
als zodanig wordt ingevoerd, vragen deze leden of de regering bereid is na
een aantal jaren een evaluatie van de feitelijke effecten in het vooruitzicht
te stellen. Ik ben hiertoe gaarne bereid en vind dit eerlijk gezegd niet meer
dan vanzelfsprekend in het kader van de continue ontwikkeling en beoogde intensivering
van het tabaksontmoedigingsbeleid, waarbij voortdurend terugkoppeling van
de effecten van maatregelen geschiedt. In concreto stel ik mij voor om binnen
vier jaar na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel een evaluatie van de
effecten van de genomen maatregelen te plegen en deze aan de Tweede Kamer
voor te leggen.B. ARTIKELSGEWIJSAlgemeenDe leden van de fracties van RPF en GPV vragen een toelichting op de ondertekening
van het wetsvoorstel door alleen de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport. De kennelijke indruk van deze leden dat het wetsvoorstel een grote
ingreep zou betekenen in de economische structuur van het midden- en kleinbedrijf
wil ik hier nuanceren. Wel zal er een invloed op de economische bedrijvigheid
in de gehele tabakssector zijn. Het tabaksontmoedigingsbeleid is uit de aard
der zaak onderwerp van kabinetsberaad. Daarnaast vloeit uit de Aanwijzingen
voor de regelgeving van de minister-president voort dat mede-ondertekening
alleen behoort plaats te vinden als daartoe een echte noodzaak bestaat. Dat
is hier niet het geval. Overigens is het zo dat in het tabaksontmoedigingsbeleid
het gezondheidsbelang prevaleert boven het economisch belang.Onderdeel E (artikel 5)De leden van de fractie van de PvdA stellen vast dat het wetsvoorstel
op 10 april 1999 aan de Tweede Kamer is aangeboden en dat de regering zich
voornam één onderdeel op 18 mei 1999 in werking te laten treden.
Kan de regering aangeven welk tijdschema zij bij indiening voor ogen had,
zo vragen deze leden. De regering verwacht niet dat de bedoelde grondslagen
gehanteerd zullen behoeven te worden voor het slaan van algemene maatregelen
van bestuur ter beperking van tabaksreclame, behalve dan in het onverhoopte
geval dat het Europese Hof van Justitie zou oordelen dat de EU-richtlijn inzake
tabaksreclamebeperking niet geoorloofd is en er nadien ook niet een gewijzigde
richtlijn tot stand zou komen. Mocht dit onwaarschijnlijke scenario zich toch
voordoen, dan zal de regering nationale reclamebeperkingen gaan voorstellen
en dan zijn de onderhavige grondslagen van groot belang. Ik heb alle begrip voor de vraag van deze leden naar het tijdschema dat
de regering voor ogen had bij het wettelijk beperken van tabaksreclame, maar
het moge duidelijk zijn dat door alle vertraging van dit wetsvoorstel het
nu niet langer zinvol is daar een antwoord op te geven. Ook ik had liever
gezien dat met ingang van 18 mei 1999 de buitenreclame voor tabaksproducten
zou zijn verdwenen.Onderdeel F (artikelen 6, 7, 8 en 9)De leden van de PvdA-fractie vragen of gespecificeerd kan worden aangeven
welke categorieën van instellingen onder de beperkte uitzondering van
het verkoopverbod vallen en of een verkoopverbod voor tabaksproducten ook
kan worden opgenomen in de erkenningsregeling van drogisten. Het is ten algemene
mijn voornemen zo min mogelijk instellingen onder de paar facultatieve uitzonderingsmogelijkheden
in de artikelen 7 tot en met 9 te laten vallen. Laat ik ter illustratie een
paar voorbeelden noemen. Bij artikel 7, eerste lid, acht ik het denkbaar te
voorzien in een uitzondering voor gevangenissen voor volwassenen. In relatie
tot artikel 9, vierde lid, lijkt het mij redelijk en voor de hand te liggen
om tabaksautomaten wél toe te staan op plaatsen waar minderjarigen
niet mogen komen, zoals in casino's.Als ook de Tweede Kamer kiest voor een verkoopverbod van tabaksproducten
in combinatie met geneesmiddelen, dan lijkt het mij het meest in de rede te
liggen dat ik daartoe een ontwerp-besluit ga opstellen. Overigens ben ik desgewenst
gaarne bereid om te voldoen aan het verzoek van deze leden en uit te laten
zoeken of een verbod op de tabaksverkoop zou kunnen worden opgenomen in de
erkenningsregeling van drogisten.In de Verenigde Staten is het regel dat de verkoper om een legitimatiebewijs
moet vragen als iemand jonger lijkt dan 27 jaar. In dit wetsvoorstel is in
artikel 8 de norm opgenomen dat leeftijdsvaststelling door de tabaksverkoper
moet plaatsvinden; dit kan slechts achterwege blijven, indien de aspirant-koper
onmiskenbaar de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Het is dus een soortgelijke
norm, dit in antwoord op de vragen hierover van de leden van de fractie van
de PvdA.Het verbod op het gratis aanbieden van sigaretten («sampling»)
is nog niet in andere wetgeving opgenomen. Wel is het momenteel een element
in de zelfregulering van de tabaksbranche via de Reclamecode voor tabaksproducten,
maar in dat kader blijkt dit verbod op «sampling» niet goed te
werken, omdat het wordt overtreden of omzeild. Het nu voorgestelde wettelijke
verbod komt dus geenszins «uit de lucht vallen», zoals de tabaksindustrie
geheel ten onrechte beweert.In het kader van de handhaving van de wettelijke minimumleeftijd van 18
jaar denkt de regering vooralsnog niet aan het stand doen brengen van een
speciale leeftijdskaart. Net als de leden van de fractie van de VVD ben ik
de mening toegedaan dat er op dit moment voldoende documenten bruikbaar zijn
om tabaksverkopers in staat te stellen de leeftijd vast te stellen. Bovendien,
zo menen deze leden, ligt hier ook een taak voor de bedrijven zelf. Ik kan
dat volledig onderschrijven.De leden van de VVD-fractie zetten vraagtekens bij het voorstel van de
regering om ook de indirecte verkoop aan jongeren beneden de 18 jaar te verbieden
en vragen hoe de regering dit denkt te controleren. Hierover merk ik op dat
deze wettelijke bepaling niets nieuws behelst, want bij de wijziging van de
Drank- en Horecawet in het najaar van 1999 heeft de Tweede Kamer met algemene
stemmen ingestemd met exact dezelfde figuur. De toen door mij gegeven uitleg
op het punt van de naleving door de alcoholverkopers en de handhaving door
de toezichthoudende instanties is ook hier van toepassing bij de leeftijdsgrens
voor de tabaksverkoop.Onderdeel H (artikel 10)Hier lezen de leden van de VVD-fractie dat instellingen in de praktijk
vaak forse problemen ondervinden met het ophangen van de beschikbaar gestelde
rookverbodsborden. Zij vragen de regering aan te geven wat de oorzaak is van
dit probleem. Naar mijn oordeel is hier eerder sprake van onwil dan van een
echt probleem. De meeste inrichtingen beschikken over een technische dienst,
terwijl de verbodsstickers en -borden door de STIVORO op verzoek ter beschikking
worden gesteld.Onderdeel J (artikel 11a)Moet uit de laatste zin van de artikelsgewijze toelichting worden opgemaakt
dat de regering van mening is dat een werknemer in de horeca op geen enkele
wijze aanspraak kan maken op bescherming tegen rookoverlast, zo vragen de
leden van de fractie van de PvdA. Als die indruk bij deze leden is ontstaan,
dan wil ik die hier proberen weg te nemen. Allereerst moeten we beseffen dat
de horeca een complexe sector is bij het beschermen van de niet-roker, of
deze nu klant of werknemer is. Zo lang de horeca nog niet is toegevoegd aan
de categorieën van instellingen die onder de Tabakswet vallen, genieten
de werknemers in deze branche vooralsnog geen wettelijke bescherming tegen
tabaksrook op het werk. Nu het voornemen bestaat te komen tot een wettelijk
rookverbod voor de gezamenlijke werkplek is het duidelijk dat ook horecawerknemers
daarvan zullen moeten kunnen genieten, zij het wellicht niet volledig noch
in dezelfde mate als bijvoorbeeld iemand die op kantoor werkt. Het lijkt me
namelijk niet eenvoudig om in alle omstandigheden van horecawerkgevers te
verlangen dat zij personeel in dienst nemen om te bedienen in het rookvrije
gedeelte van de zaak en ander personeel werven dat geen bezwaar heeft tegen
het werken in tabaksrook van anderen in het rokersgedeelte.In de toelichting van dit artikel geeft de regering opnieuw aan, zo lezen
de leden van de VVD-fractie, dat ze streeft naar een convenant van het bedrijfsleven
bij het tegengaan van roken in publieke ruimten. Mocht echter zo'n convenant
binnen het betrokken bedrijfsleven niet tijdig tot stand komen of niet goed
worden nageleefd, dan zal de regering krachtens artikel 11a, eerste lid, sub
d, een besluit nemen. Deze leden vragen aan wat voor soort oorzaken de regering
denkt als ze het heeft over het niet kunnen handhaven van een dergelijk convenant
en op welke wijze een bestuurlijke boete bovenbedoeld probleem zou kunnen
ondervangen. Ik heb hier bedoeld dat bij een tot stand gekomen convenant (resultaatverbintenis)
tijdens de looptijd zou kunnen blijken dat de ondertekenaars zich niet aan
de daarin opgenomen bepalingen houden of dat de rokers onder het publiek zich
weinig aantrekken van de inhoud (rookverbod) en die waarschijnlijk ook niet
zouden kennen. Wanneer in zo een denkbare situatie (er is immers in het betrokken
bedrijfsleven helaas nog helemaal geen convenant tot stand gekomen) de ondertekenaars
die een verplichting op zich hebben genomen geen middelen inzetten om het
beoogde doel te bereiken, kunnen bestuurlijke boetes geen uitkomst bieden.
De bestuurlijke boetes zijn namelijk geregeld in (de bijlage bij) de Tabakswet
en kunnen geen onderdeel vormen van een convenant. Het toezicht op de naleving
van een denkbeeldig convenant zou dan ook op een andere manier door het betrokken
bedrijfsleven geregeld moeten worden.Onderdeel K (artikel 11b)Het antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA of het
mogelijk is in het systeem van bestuurlijke boetes een voorziening te treffen,
zodat in alle gevallen het wederrechtelijk genoten voordeel wordt ontnomen,
luidt als volgt. Een zodanige afzonderlijke voorziening is niet nodig. Allereerst
zal het niet altijd zo zijn dat bij overtreding van de voorschriften ingevolge
de Tabakswet een wederrechtelijk voordeel wordt genoten of dat zich dat in
harde munt laat uitdrukken. Denk aan het voorbeeld, waarin de waarschuwingen
en aanduidingen op een pakje sigaretten niet – zoals de regels voorschrijven –
in een voldoende contrasterende kleur ten opzichte van de verpakking zijn
gezet. Weliswaar een overtreding, maar niet één waarbij onmiddellijk
duidelijk is wat precies het wederrechtelijk genoten voordeel is. Voorts heeft
de bestuurlijke boete naast de preventief afschrikkende functie mede de bedoeling
om het vermeende wederrechtelijk genoten voordeel weg te nemen. Als in een
concreet geval niet duidelijk is of de hiervoor omschreven effecten zich in
voldoende mate voordoen, kan altijd worden overwogen om van het normale stramien
van de bestuurlijke boete af te wijken ten gunste van een afdoening via het
traject van de Wet op de economische delicten naar het openbaar ministerie
en de strafrechter. Indien het duidelijk is dat de voorziene bestuurlijke
boete aanmerkelijk wordt overschreden door het met de overtreding behaalde
economische voordeel is die afwijking zelfs wettelijk voorgeschreven (artikel
11b, zesde lid).Onderdeel M (vervallen artikel 12)Het sterkt mij dat de leden van de PvdA-fractie van mening zijn dat de
enkelvoudige ondertekening de mogelijkheid biedt slagvaardiger op te treden.
Hetzelfde vinden deze leden gelden voor het vervallen van (zelden of nooit
gebruikte) voorhangprocedures, hetgeen ik ten volle onderschrijf. Hun opvatting
dat daarmee wel de noodzaak groter wordt om regelmatig te rapporteren aan
de Tweede Kamer over de voorbereiding, ontwikkeling en voortgang van het tabaksontmoedigingsbeleid
deel ik. Het roken van tabaksproducten is zo'n belangrijke doodsoorzaak dat
in het kader van de versterking van de «public health» op mijn
departement inderdaad geconcludeerd kan worden dat in elke kabinetsperiode
een Tabaksnota zal worden aangeboden. Daaraan voeg ik voor alle duidelijkheid
toe dat het uiteraard niet de bedoeling kan zijn dat er steeds een periode
van drie jaar ligt tussen de aanbieding van een beleidsnota en de indiening
van het daarop gebaseerde wetsvoorstel ter aanscherping van de Tabakswet.
In dit speciale geval waren daarvoor echter goede redenen, die ik aan het
begin heb aangevoerd.Onderdeel N (artikel 18)De vraag van de leden van de fractie van de PvdA naar het verband tussen
richtlijnen van de EU en het op te heffen EU-programma ter bevordering van
de voorlichting over kanker laat zich als volgt beantwoorden. Richtlijnen
behelzen wettelijke maatregelen en richten zich tot de EU-lidstaten, die richtlijnen
in nationale wetgeving moeten omzetten. Het EU-program- ma ter bestrijding
van kanker daarentegen is één van de vier «public health»-programma's
van de Europese Commissie, waarbij budget wordt verstrekt aan gehonoreerde
projectvoorstellen van particuliere en maatschappelijke organisaties. Vanzelfsprekend
is er wel enig verband tussen het een en het ander, namelijk daar waar algemeen
erkend wordt dat roken de belangrijkste oorzaak van kanker is en er dus ook
prioriteit moet worden gegeven aan een hoog beschermingsniveau bij het harmoniseren
van de interne markt voor tabaksproducten.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-Eilers ANNEX 1 STERFTE DOOR ROKENJaarlijks berekent de STIVORO de totale sterfte in Nederland die aan roken
kan worden toegeschreven. Hierbij wordt uitgegaan van de sterfteregistratie
door het Centraal Bureau voor de Statistiek. Van vier groepen ziekten (longkanker,
coronaire hartziekten, COPD/CARA en beroerte) is bekend dat ze in sterke mate
toe te schrijven zijn aan roken. Tot 1992 werden hiervoor schattingen van
de Wereldgezondheidsorganisatie gebruikt. Sinds 1993 zijn de schattingen afkomstig
van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne. In 1997
kwam de tweede Volksgezondheid Toekomst Verkenning uit met een geactualiseerde
berekening van de sterfte aan de vier voornoemde aandoeningen. Hierin zijn
voor het eerst ook gegevens over ouderen (60 +) opgenomen. Vorige berekeningen
hadden alleen betrekking op de sterfte onder 20 tot 60 jarigen. Voortaan zal
de STIVORO de sterftecijfers berekenen over alle volwassenen van 20 jaar en
ouder, inclusief de groep 60+.Vooral als gevolg van de nu verdisconteerde lagere prevalentie van roken
onder personen ouder dan 60 jaar (met name onder vrouwen) is de afgenomen
bijdrage van roken aan de totale sterfte (in 1990 29 000 en in 1994 23 000)
een opvallend verschil met de Volksgezondheid Toekomst Verkenning uit 1993.
Nu valt 49% van de sterfgevallen van mensen boven de 20 jaar aan het roken
toe te schrijven; dit was 60% volgens de oude berekening. Desalniettemin behoort
Nederland met dit lagere percentage nog steeds tot de top van de Westerse
landen voor wat betreft de bijdrage van roken aan de totale sterfte.In het jaarverslag 1998 van de STIVORO is berekend dat er in dat jaar
ten minste 23 373 mensen overleden door het roken. Dit aantal moet als
een ondergrens worden beschouwd, omdat sterfte door een aantal andere vormen
van kanker buiten beschouwing is gelaten. In de medische vakliteratuur worden
de volgende vormen van kanker met roken in verband gebracht: kanker aan de
mondholte, de keel, de slokdarm, de blaas, de alvleesklier en de baarmoederhals.Ook de sterfte door passief roken is in deze berekening buiten beschouwing
gelaten. In de afgelopen jaren is wetenschappelijk steeds duidelijker geworden
dat ook passief roken (mee roken) ziekte en sterfte kan veroorzaken, met name
door een verhoogd risico op longkanker en hart- en vaatziekten. Volgens schattingen
van het Nederlands Kanker Instituut overlijden jaarlijks 110 tot 270 mensen
in Nederland aan longkanker ten gevolge van passief roken. Van de sterfte
vanwege passief roken door andere ziekteoorzaken zijn geen nauwkeurige schattingen
bekend. ANNEX 2 OVERZICHT VAN STAND VAN ZAKEN BIJ UITVOERING VAN BELEIDSVOORNEMENS
UIT TABAKSNOTAI. Algemeen1. Een nieuwe Tabaksnota II van het volgende (= huidige) kabinet,
inclusief een inventarisatie van bewezen effectieve maatregelen en een implementatieplan,
ter verdere aanscherping van het tabaksontmoe- digingsbeleid.Ter verwezenlijking van voornoemde afspraak in het Regeerakkoord en conform
eerdere toezeggingen zal ik ernaar streven in het voorjaar van 2001 een Tabaksnota
II aan de Tweede Kamer aan te bieden. Hierin zal het gehele beleidsspectrum
aan de orde komen en er zullen nieuwe aanvullende maatregelen worden voorgesteld
om het roken verder terug te dringen.2. Een adviesaanvraag aan de Gezondheidsraad over de verdere ontwikkeling
van het tabaksontmoedigingsbeleid in het algemeen en het rapport «Growing
up tobacco free» van het «Committee on preventing nicotine addiction
in children and youths» van het Institute of Medicine uit de Verenigde
Staten in het bijzonder.Bij nader inzien heb ik er van afgezien om deze adviesaanvraag te doen,
omdat de wetenschappelijke bevindingen over de gezondheidsschade van roken
al voldoende duidelijk zijn en aangezien de Gezondheidsraad niet het eerst
aangewezen orgaan is om over beleidsontwikkeling als zodanig te adviseren,
alsmede omdat diverse adviesaanvragen op andere beleidsterreinen opportuun
waren.II. Meer niet roken-voorlichting en preventie3. Intensievere voorlichting aan jongeren.Dit voornemen is gerealiseerd per 1 januari 1997 toen er jaarlijks f 1
mln. structureel extra beschikbaar kwam voor tabakspreventie door de STIVORO
als gevolg van het amendement van het lid Van Blerck op de ontwerp-begroting
1997 van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).4. De oprichting van een «Platform Preventie Jeugdroken» door
de tabaksbranche.Dit voornemen is (nog) niet gerealiseerd. Naar ik destijds begrepen heb,
heeft de tabaksbranche de verwezenlijking van dit initiatief opgeschort, omdat
de regering in gemeen overleg met de Tweede Kamer eind 1996 heeft besloten
om de tabaksaccijns te verhogen. Pas op 14 juni 1999 heb ik van de tabaksbranche
vernomen dat men nog steeds aan het inlossen van deze toezegging wil (gaan)
werken. Sedertdien heb ik evenwel nog geen voorstel voor een initiatief van
de sector mogen ontvangen.5. Streven naar een gezamenlijke inspanningsverplichting van het rijk,
de provincies, de gemeenten (GGD'n), gesubsidieerde organisaties en het maatschappelijk
middenveld inzake intensivering van tabakspreventie.In het kader van haar Maatschappelijk Actieplan heeft STIVORO –
met wisselend succes – een aantal initiatieven genomen en enkele activiteiten
ter zake in gang gezet. De betrokkenheid van gemeenten en maatschappelijke
organisaties bij tabakspreventie behoeft een verdere stimulans. Er is in het
kader van de naleving van het rookverbod overleg geweest tussen de inspectie
Gezondheidsbescher- ming, Waren & Veterinaire Zaken en de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten. Verder zal ik onder meer nagaan hoe tabakspreventie
kan worden gestimuleerd in het kader van het in gang gezette traject ter versterking
van de lokale openbare gezondheidszorg.In de Tabaksnota II zal ik ook terugkomen op dit punt.6. Het organiseren van een actie «Rookvrije school».Door de constructieve medewerking van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen en de slagvaardige inbreng van STIVORO is deze actie destijds
al vrij snel georganiseerd. De Tweede Kamer is daar toen op 27 november 1996
over geïnformeerd via de notitie «Naar een rookvrije school»
(kamerstukken II, 1996–1997, 24 743, nr. 14) van de toenmalige
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.7. De introductie van de minimale interventiestrategie ter ondersteuning
van stoppen met roken in de nascholing van huisartsen door de STIVORO in samenwerking
met de Landelijke Huisartsenvereniging en het Nederlands Huisartsen Genootschap.Dit project zou ik willen bestempelen als een «work in progress».
Nu er meer nicotine vervangende middelen en andere geneesmiddelen ter bevordering
van het stoppen met roken op de markt komen, is er bij de vele rokers die
eigenlijk zouden willen stoppen een gestaag groeiende behoefte aan korte interventies
door de huisarts.8. De invoering van de minimale interventiestrategie in de huisartspraktijk.Hiermee is gestage voortgang geboekt. De minimale interventiestrategie
ter bevordering van het stoppen met roken vormt nu een integraal onderdeel
van een pilot-project gericht op implementatie van preventie van hart- en
vaatziekten bij hoogrisicogroepen in de huisartsenpraktijk. In de loop van
dit jaar zal ik een besluit nemen over verdere landelijke invoering van deze
hart- en vaatziektenpreventie (inclusief de minimale interventiestrategie).
In de komende Tabaksnota II zal ik uitgebreid ingaan op de beoogde landelijke
invoering van de minimale interventiestrategie. Stoppen met roken levert namelijk
directe gezondheidswinst op. Het bevorderen van stoppen met roken is dus uitermate
belangrijk in een strategie van tabaksontmoediging. In termen van gewonnen
gezonde levensjaren is het zelfs de meest kosten-effectieve medische interventie
die er bestaat.9. Naar aanleiding van een suggestie vanuit de Tweede Kamer in overleg
met NOC*NSF komen tot afspraken met de sportsector ten einde het roken in
sportkantines te verminderen.Hiertoe zijn destijds verkennende besprekingen gevoerd, maar dit initiatief
is (nog) niet van de grond gekomen. Het moge duidelijk zijn dat in deze belangrijke
sector opnieuw een inspanning gepleegd zal moeten worden. In de komende beleidsnota
«Sport en Gezondheid», die op 3 november 1999 door de Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is toegezegd, zal ook worden ingegaan
op het verminderen van het roken onder sporters en in sportkantines. Zo nodig
zal ik hier in de Tabaksnota II ook nog op terugkomen.III. Reclamebeperking door tabaksbranche via aan te scherpen
Reclamecode voor tabaksproducten (periode tot afloop code per 18 mei 1999)10. Geen niet-audiovisuele reclame in bioscopen (met uitzondering van
regulier tabakspromotiemateriaal voor verkooppunten).In het kader van de per 1 april 1997 aangescherpte Reclamecode voor tabaksproducten
heeft de tabaksindustrie er van afgezien om de eindigende audiovisuele
bioscoopreclame voor tabaksproducten te substitueren door niet-audiovisuele
promotie.11. Een meetsystematiek van de tabaksbranche voor het vooraf kunnen vaststellen
van het bezoekersprofiel (percentage jongeren) van evenementen.Het oogmerk hiervan was dat er tussen tabaksbranche en rijksoverheid overeenstemming
moest komen over een zodanige preventieve toetsingsmethode dat er niet langer
tabakspromotie zou worden bedreven bij evenementen waar naar verhouding veel
jongeren komen. Deze afspraak uit de Tabaksnota van 1996 is door de sector
niet tot mijn tevredenheid uitgevoerd.12. Geen tabaksreclame bij evenementen met meer dan 25% minderjarigen.Volgens de tabaksbranche is deze afspraak verwezenlijkt in het kader van
hun aangescherpte Reclamecode voor tabaksproducten.13. Geen tabaksaffiches meer bij scholen, op jongerenlocaties en in de
vervoersstromen van minderjarigen.Volgens de tabaksbranche is hieraan gevolg gegeven sinds de inwerkingtreding
per 1 april 1997 van de aangescherpte Reclamecode voor tabaksproducten.14. Een definitieve verbodslijst voor gratis en vrij verkrijgbare publicaties.Bij de uitwerking van de afspraken over de aanscherping van de Reclamecode
voor tabaksproducten in het voorjaar van 1997 is door de tabaksbranche ook
een lijst van gratis en vrij verkrijgbare publicaties voorgesteld, waarin
men geen reclame meer zou maken. Deze lijst is nimmer in onderlinge overeenstemming
vastgesteld.15. Geen reclamevoorwerpen noch «premiums», die jongeren aanspreken.Deze afspraak is eveneens verwerkt in voornoemde zelfreguleringscode.16. Restricties voor collectieve acties.De tabaksbranche heeft destijds aangegeven een nadere bepaling ter zake
te zullen opnemen in de aan te scherpen code.17. De instelling van een orgaan conform het model van de Keuringsraad
voor Openbare Aanprijzing van Geneesmiddelen ten behoeve van preventieve toetsing,
toezicht en handhaving van alle tabaksreclame-uitingen.Deze afspraak is door de sector niet gerealiseerd.18. Evaluatie van het functioneren van voornoemd orgaan.Pro memorie.19. Het bepalen van een regeringsstandpunt over de tweede branche-evaluatie
van de werking van de aangescherpte Reclamecode voor tabaksproducten.Dit is gedaan in het kader van de afweging met het oog op de bepaling
(heroverweging) van het Nederlandse standpunt over het toen voorliggende richtlijnvoorstel
inzake reclamebeperking van de Europese Commissie. Een en ander is geschied
in gemeen overleg met de Tweede Kamer.De voornaamste slotsom was toen dat de Reclamecode voor tabaksproducten
niet toereikend was om een betekenisvolle bijdrage te kunnen leveren aan het
tabaksontmoedigingsbeleid van de regering. 20. Uitvoering van de motie van het lid Oudkerk: «voorbereidingen
treffen voor een regeling die op grond van de Tabakswet buitenreclame verbiedt»
(kamerstukken II, 1996–1997, 24 743, nr. 10).In het onderhavige wetsvoorstel is hiertoe een grondslag voor een algemene
maatregel van bestuur opgenomen. Kortheidshalve verwijs ik naar de memorie
van toelichting over dit element.Ik besef echter ten volle dat daarmede niet is voldaan aan de wens van
de Tweede Kamer, zoals tot uiting komend in de strekking van de motie, om
een verbod op buitenreclame na afloop van de Reclamecode voor tabaksproducten
per 18 mei 1999 in werking te laten treden. De verklaring daarvoor is tweeërlei:
in de eerste plaats is deze gelegen in de vertraging bij de procedure van
voorbereiding van dit wetsvoorstel (zie het begin van deze nota naar aanleiding
van het verslag); in de tweede plaats is het treffen van voorbereidingen voor
een verbod op buitenreclame in de loop van 1997 (en nadien) als het ware «ingehaald»
door de nieuwe situatie inzake de mogelijkheid van totstandkoming van een
EU-richtlijn inzake tabaksreclamebeperking, waarvan succesvol gebruik is gemaakt.Sindsdien is de situatie zo dat het niet langer in de rede lag om buitenreclame
voor tabaksproducten eerder te verbieden dan de totale beperking van tabaksreclame,
zoals is voorzien in het komende wijzigingsvoorstel van de Tabakswet ter implementatie
van voornoemde richtlijn.Overigens wijs ik er daarbij ook op dat de branche de Reclamecode voor
tabaksproducten op voornoemde datum niet beëindigd heeft.21. In overleg met de tabaksindustrie nagaan of de opties «verbod
op buitenreclame» en «buitenreclame in zwart-wit» opportuun
zouden zijn.Deze suggestie vanuit de Tweede Kamer bleek destijds niet op veel sympathie
bij de tabaksbranche te kunnen rekenen. Mijnerzijds is er verder dan ook niet
veel energie gestoken in het exploreren van deze opties.22. Aanpak van de indirecte en parallelle reclame.Zodra in de loop van 1997 duidelijk werd dat er een reële kans bestond
op de totstandkoming van een EU-richtlijn ter beperking van tabaksreclame
is er geen prioriteit meer gegeven aan het op nationaal niveau aanpakken en
inperken van reclame, promotie en marketing voor producten en diensten als
«Marlboro Classics» (kleding), «Camel Boots» (schoenen)
et cetera. De richtlijn bevat ter zake namelijk effectieve bepalingen.IV. Meer rookverboden23. Optimalisering van de naleving van het rookverbod in openbare ruimten
middels meer toezicht en een betere handhaving.De Keuringsdienst van Waren (voorheen inspectie Gezondheidsbescherming,
Waren & Veterinaire Zaken) besteedde in de afgelopen jaren meer aandacht
aan klachten uit de samenleving over het niet respecteren van het wettelijk
verplichte rookverbod. Er zijn ook rapportages van deze inspectie verschenen
over de – niet altijd even beste – naleving van het rookverbod
in gezondheidszorginstellingen en gemeentehuizen. Verder mag ik verwijzen
naar de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel.24. Inschakeling van andere rijksinspecties bij het toezicht op de naleving
van het rookverbod voor openbare gebouwen.Dit voornemen is in zoverre verwezenlijkt dat de Onderwijsinspectie sedert
1 februari 1997 bij haar reguliere bezoeken aan onderwijsinstellingen
óók de naleving van het rookverbod betrekt en niet-naleving
of klachten meldt aan de Keuringsdienst van Waren. De Arbeidsinspectie vond
een dergelijke rol niet passen in haar nogal aan veranderingen onderhevig
geweeste takenpakket en niet-repressieve taakstelling.25. Een antwoordbrief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en melding bij het bevoegd gezag (= Keuringsdienst van Waren) in reactie
op iedere burgerbrief met een terechte klacht over niet-naleving van het wettelijke
rookverbod.Sinds het verschijnen van de Tabaksnota in het voorjaar van 1996 krijgt
iedere burger, die mij hierover schriftelijk benadert, een door of namens
mij ondertekende antwoordbrief. Alle klachten (telefonisch of schriftelijk)
worden door de Keuringsdienst van Waren afgehandeld. Burgers met klachten
over het niet naleven van het wettelijke rookverbod kunnen desnoods of desgewenst
anoniem bellen naar een gratis telefoonnummer. Deze continue activiteit vergt
de nodige inspanning op het departement en bij de Keuringsdienst van Waren,
maar werpt regelmatig positieve resultaten af. Geleidelijk aan ontstaat er
zo steeds meer bekendheid met en komt er duidelijkheid over (de reikwijdte
en werkingssfeer van) het rookverbod krachtens de Tabakswet. De daaronder
vallende instellingen zullen aldus het rookverbod naar verwachting beter gaan
respecteren.26. Invoering van een rookverbod in gesubsidieerde instellingen voor kunst
en cultuur.De grondslag voor een zodanige maatregel maakt onderdeel uit van het onderhavige
wetsvoorstel.27. Informatie verstrekken aan de Tweede Kamer over de introductie van
bestuurlijke boetes.In de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel is ter zake een uitgebreide
motivering opgenomen.28. Sancties voor beheerders in geval van niet-naleving of handhaving
van het rookverbod in de onder hun gezag vallende openbare gebouwen.De voorgestelde sancties (bestuurlijke boetes) richten zich inderdaad
op beheerders van openbare gebouwen (en niet op de rokende bezoeker of werknemer).
Het bevoegd gezag van openbare gebouwen kan natuurlijk wel zelf besluiten
tot andere (niet-wettelijke) sancties, die de beheerders van de gebouwen dan
kunnen treffen richting rokers die zich niet aan de wet houden.29. Het schrappen van de uitzonderingen in de vorm van 1/3 tijd en 1/3
ruimte voor het rookverbod.Deze maatregel is gerealiseerd met de inwerkingtreding van het gewijzigde
Besluit beperking en verkoop tabaksproducten. Inmiddels is gebleken dat er
nu in de praktijk meer duidelijkheid is ontstaan. Als het bevoegd gezag van
een openbaar gebouw in de voor het publiek toegankelijke of de voor gemeenschappelijk
gebruik bestemde ruimten nog ergens roken wil toestaan, dan zal men daartoe
moeten voorzien in een separate rookkamer («gedoogruimte»). Bij
de eerstvolgende wijziging van deze algemene maatregel van bestuur zal ik
nader ingaan op de uitzonderingsmogelijkheden.30. Onderzoek naar en overleg over de invoering van rookverboden in de
voor het publiek toegankelijke ruimten van bedrijven met een publieksfunctie
(treinen, postkantoren, bankfilialen et cetera). Dit voornemen heeft tot nu toe helaas niet bijster veel opgeleverd en
is daarom voor de regering aanleiding geweest om in dit wetsvoorstel ter zake
een grondslag voor een facultatieve algemene maatregel van bestuur voor te
stellen.31. Uitvoering door de Arbeidsinspectie van een monitoronderzoek naar
maatregelen tegen passief roken op de werkplek.Dit voornemen is gerealiseerd en de rapportage in de vorm van het monitor-onderzoek
«Roken op het werk» met daarin de bevindingen van de Arbeidsinspectie
is op 1 december 1998 door de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
mede namens mij aan de Tweede Kamer aangeboden.32. Informatie aan de Tweede Kamer over de uitkomsten van het overleg
tussen de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport inzake een eventuele aanscher- ping van de Arbeidsomstandighedenwet
(specifieke bepaling over rookvrije, gezamenlijke werkplek).Dit overleg heeft er uiteindelijk in geresulteerd dat in dit wetsvoorstel
een grondslag voor een zodanig besluit is opgenomen. Met andere woorden: er
is voor de bescherming van de niet-rokende werknemer gekozen voor een nadere
regeling in het kader van de Tabakswet en niet in de Arbeidsomstandighedenwet.
Deze laatste wet heeft vooral betrekking op bedrijfsgebonden (gezondheids)risico's.33. Het in de Tabakswet opnemen van een grondslag voor een facultatieve
algemene maatregel van bestuur inzake een rookverbod in Nederlandse passagiersvluchten.Dit wetsvoorstel bevat zo'n grondslag.34. Te zijner tijd toetreden tot de multilaterale ICAO-overeenkomst met
betrekking tot rookvrije vluchten.Zodra dit wetsvoorstel in werking is getreden, zal ik in samenspraak met
de Minister van Verkeer en Waterstaat bezien of dit voornemen nog opportuun
is.V. Beperking tabaksverkoop35. Een verbod op de tabaksverkoop aan minderjarigen.Deze maatregel is een belangrijk onderdeel van dit wetsvoorstel.36. Een introductiecampagne ter gelegenheid van de invoering van de consumentenleeftijdsgrens.Het zal te zijner tijd nodig blijken om volop voorlichting te geven over
de invoering van de wettelijke consumentenleeftijdsgrens voor de tabaksverkoop.
Een introductiecampagne rondom de inwerkingtreding van de gehele nieuwe Tabakswet
zal dan ook zeker in een duidelijke behoefte voorzien. Mogelijk zal een initiatief
in samenwerking met de tabaksverkooppunten tot stand kunnen komen.37. Een verbod op de tabaksverkoop in overheidsgebouwen.Deze maatregel is een element in het wetsvoorstel.38. Een plan van aanpak maken voor de uitvoering van de motie van het
lid Marijnissen: «... in elk geval geen tabaksverkoop meer in drogisterijen
en sportgelegenheden, alsmede te zijner tijd tabaksverkoop alléén
via speciaalzaken; voor dat laatste een plan van aanpak maken ...» (kamerstukken
II, 1996–1997, 24 743, nr. 5).«Het moge duidelijk zijn dat zo'n plan van aanpak er nog niet ligt.»,
aldus de memorie van toelichting daarover. Ik wil hier ook niet verhelen
dat het binnen het vorige kabinet niet goed mogelijk bleek de daartoe strekkende
besluitvorming tot stand te brengen.Wat dat betreft, geeft het onder stuk nummer 4 al op 1 juli 1999 ingediende
amendement van het lid Kant blijk van een politiek gesproken logische en zuivere
lijn. Dat amendement strekt ertoe bij algemene maatregel van bestuur tabaksspeciaalzaken
aan te wijzen, die twee jaar na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel als
enige verkooppunten dan nog tabak mogen verkopen.Het geleidelijk aan terugdringen van de tabaksverkoop spreekt mij ten
algemene aan, zeker ook in het licht van de nodige handhaving van de leeftijdsgrens.
Het amendement van het lid Kant heeft ook de charme van de eenvoud, want een
vergunningstelsel – met de daarmee samenhangende administratieve lasten –
is zodoende niet nodig.Op dit punt wil ik de toezegging van de regering uit de memorie van toelichting
herhalen: «Het door de Tweede Kamer gevraagde plan van aanpak voor de
beperking van het aantal tabaksverkooppunten zal een onderdeel kunnen vormen
van een nieuw tabaksactieplan dat destijds al in de Tabaksnota is toegezegd.».
Ik zal ernaar streven de nieuwe Tabaksnota II in het voorjaar van 2001 aan
de Tweede Kamer aan te bieden.39. Kwantitatieve informatie over tabaksautomaten naar de Tweede Kamer
in relatie tot de aangehouden motie van het lid Oudkerk:«... tabaksautomaten binnen 1 jaar verwijderen uit horecagelegen-
heden waar veel jongeren komen» (kamerstukken II, 1996–1997, 24 743,
nr. 9).Bij nader inzien leek het de regering destijds beter deze informatie te
verstrekken in combinatie met dit wetsvoorstel, dit gezien de sterke samenhang.
Daarom is deze toezegging pas gestand gedaan in de memorie van toelichting
(zie de pagina's 5 – 6, 12 en 21).Ik vertrouw erop dat de daar gegeven informatie voor de Tweede Kamer vooralsnog
volstaat om een standpunt te kunnen bepalen over bovengenoemde motie en over
de vraag hoe nu verder met automaten zal moeten worden omgegaan.VI. Accijnzen en prijzen40. Een hogere tabaksaccijns.Deze maatregel is gerealiseerd door het stapsgewijs verhogen van het accijnstarief
voor tabaksproducten in het begin van 1997, 1998 en 1999.Nu is het zaak ook op dit punt vooruit te kijken. Ik wil in overleg met
de Minister en de Staatssecretaris van Financiën en binnen het kabinet
kijken naar de mogelijkheid en werken aan de voorbereiding van een verdere
verhoging van de tabaksaccijns. Dit spoort ook goed met één
van de hoofdlijnen van het Belastingplan van het kabinet, namelijk een verschuiving
van de directe naar de indirecte belastingen.41. Overleg tussen de ministeries van Financiën en van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport naar aanleiding van de op 9 oktober 1996 tijdens de Algemene
Financiële Beschouwingen 1997 ingediende (doch sindsdien aangehouden)
motie van het lid Van Dijke inzake «... tabaksreclame via fiscale weg
ontmoedigen» (kamerstukken II, 1996–1997, 25 000, nr. 41)
teneinde ter zake te komen tot een fiscaal voorstel aan de Tweede Kamer.Het interdepartementale overleg heeft niet geresulteerd in een fiscaal
voorstel ter zake. De motivering daarvan en het standpunt van de regering
over de motie is opgenomen in de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel
(zie pagina 3).42. Aanpak van de smokkel en illegale handel in sigaretten door een beter
toezicht van de douane.Bij de ministeries van Financiën en Economische Zaken, die hierbij
het voortouw hebben, is destijds aangedrongen op meer prioriteit voor het
bestrijden van de verontrustende toename van de smokkel van sigaretten. Inmiddels
blijkt de scanapparatuur in de Rotterdamse haven de investering waard te zijn
en zijn nut te bewijzen; er worden meer partijen smokkelsigaretten ontdekt.Het moge duidelijk zijn dat een steviger aanpak van de sigarettensmokkel
ook een sterke internationale dimensie kent. Er zijn in de afgelopen tijd
aanwijzingen gekomen voor de betrokkenheid van bepaalde mondiaal opererende
tabaksfabrikanten bij de smokkel van sigaretten.VII. Productregulering43. Aanduidingseisen voor shag conform die voor sigaretten; dat wil zeggen:
een wettelijk verplichte vermelding van de teer- en nicotinegehaltes op de
verpakking van kerftabak – een en ander te bepalen aan de hand van een
bij de specifieke eigenschappen van het product aansluitende meetmethode –
door middel van een wijziging van de algemene maatregel van bestuur inzake
etikettering van tabaksproducten.Deze maatregel is nog steeds niet gerealiseerd en dat valt toe te schrijven
aan het feit dat de internationale (kerf)tabaksindustrie er in het afgelopen
decennium niet in is geslaagd om via de daartoe geëigende kanalen en
haar (inter)nationale gremia een gestandaardi- seerde meetmethode overeen
te komen.Tegen deze achtergrond heb ik mij onlangs beraden op de (juridische) mogelijkheden
voor nadere maatregelen teneinde te verwezenlijken dat óók op
shag de teer- en nicotinegehaltes verplicht vermeld worden. Sinds kort beschikt
de kerftabakindustrie zelf over een door het Co-operation Centre for Scientific
Research relative to Tobacco ontwikkelde meetmethode voor het bepalen van
de teer- en nicotinegehaltes in shag. Het technische rapport inzake deze meetmethode
is bij de ISO ingediend ten behoeve van verdere ontwikkeling tot een gestandaardiseerde
norm. Dit zal naar alle waarschijnlijkheid echter nog geruime tijd vergen
en ik wil daar uit een oogpunt van de noodzaak van consumenteninformatie (vergelijk
sigaretten) niet langer meer op wachten. Daarom zal ik aan de hand van de
hiervoor bedoelde ontwerp-ISO-norm en een ISO «Working Draft»
deze kwestie nu (nationaal) gaan regelen door middel van wijziging van het
Aanduidingenbesluit tabaksproducten en van het Besluit teergehalte sigaretten.44. «Modernisering» van de wettelijk verplichte waarschuwingsteksten
op pakjes sigaretten en shag conform het verzoek van de Tweede Kamer.Dit voornemen is toentertijd niet gerealiseerd, omdat uit een nadere analyse
bleek dat de nationale bevoegdheid en mogelijkheden om de waarschuwingsteksten
in Nederland aan te scherpen beperkt zijn. Een dergelijke benadering zou namelijk
een handelsbelemmering in het kader van de interne markt hebben kunnen opleveren.
Anders gesteld: etikettering van tabaksproducten is primair een communautaire
bevoegdheid.In dit verband heb ik trouwens wel goed nieuws te melden. Op 16 november
1999 heeft de Europese Commissie ingestemd met een richtlijnvoorstel
inzake scherpere regulering van tabaksproducten. Vervolgens heeft de verantwoordelijke
Commissaris Byrne dit richtlijnvoorstel gepresenteerd tijdens de EU Gezondheidsraad
van 18 november 1999, alwaar het positief is ontvangen. Op het punt van de
verplichte waarschuwingsteksten op de verpakking van tabaksproducten behelst
het richtlijnvoorstel een aanmerkelijke verbetering ten opzichte van de huidige
praktijk. De gezondheidswaarschuwingen zullen in de toekomst een stuk groter
en veel duidelijker op de verpakking vermeld moeten gaan worden.Voor meer informatie over het openbare agendapunt tabakspreventie tijdens
de laatste EU Gezondheidsraad mag ik verwijzen naar mijn brief aan de Tweede
Kamer met het verslag van die raad.Over voornoemd richtlijnvoorstel heeft de Tweede Kamer op 28 februari
2000 een fiche (kamerstukken II, 1999–2000, 22 112, nr. 147) ontvangen
van de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken. Naar verwachting zal het Europees
Parlement (co-decisie besluitvormingsprocedure) medio juni a.s. in eerste
lezing een standpunt bepalen over het richtlijnvoorstel. Dit voorstel vormt
tevens onderwerp van beraadslaging in de Raadswerkgroep «Santé».
Het Portugese EU Voorzitterschap streeft naar het bereiken van een gemeenschappelijk
standpunt over dit richtlijnvoorstel tijdens de komende EU Gezondheidsraad
op 29 juni a.s.45. Een wettelijk verbod op kleine verpakkingen van minder dan 20 sigaretten
(«kiddie packs») die speciaal voor kinderen aantrekkelijk zijn.Deze maatregel is vervat in dit wetsvoorstel. Bij nader inzien heeft de
regering ervoor gekozen om de ondergrens bij 19 stuks te leggen ten einde
een paar geïmporteerde Duitse sigarettenmerken niet onnodig te treffen.VIII. Nieuwe internationale initiatieven46. Het leveren van een Nederlandse bijdrage aan intersectorale actie
tegen tabak en roken in het kader van de Verenigde Naties.Dit initiatief is een paar jaar geleden niet goed van de grond gekomen,
omdat het «Focal Point» voor tabak bij de UNCTAD niet slagvaardig
functioneerde. Momenteel is belangrijker dat de Wereldgezondheidsorganisatie
in het kader van haar «Tobacco Free Initiative» onlangs een traject
(«Ad Hoc Inter Agency Task Force») in gang heeft gezet ten einde
diverse organen en instituties van de Verenigde Naties te betrekken bij het
beleid tegen roken en het proces richting de totstandkoming van een wereldwijde
«Framework Convention on Tobacco Control». Nederland steunt de
Wereldgezondheidsorganisatie daarbij krachtig, zowel inhoudelijk als financieel.47. Het door het Nederlandse EU Voorzitterschap agenderen van het onderwerp
«rookverbod in EU passagiersvluchten» (grensoverschrijdend) in
de EU Gezondheidsraad van begin juni 1997.In overleg met de toenmalige Commissaris Flynn is destijds bij nader inzien
toch afgezien van dit voornemen. Daarbij speelde mede een rol dat het in de
praktijk redelijk snel de goede kant opging daar steeds meer maatschappijen
overgingen tot rookvrije vluchten. Heden ten dage is het in West-Europa (en
veel andere delen van de wereld) niet langer gebruikelijk dat er op een vlucht
rookstoelen in het vliegtuig zijn. Ik vind deze positieve ontwikkeling richting
rookvrije vluchten een belangrijke stap voorwaarts in het internationale beleid
ter bescherming van niet-rokers.De regering heeft in dit wetsvoorstel wel een grondslag opgenomen voor
een eventueel besluit ter zake, namelijk voor het geval daartoe in de toekomst
onverhoopt aanleiding zou zijn. 48. Het ter kennisneming agenderen van het verslag «Rookverboden
in openbare ruimten in de lidstaten» van de Europese Commissie in de
EU Gezondheidsraad van begin juni 1997.Dit voornemen is destijds gerealiseerd.49. De mededeling van de Europese Commissie over toekomstig EU-tabakspreventiebeleid
agenderen voor aanname door de EU Gezondheidsraad begin juni 1997.Ook dit is destijds gebeurd.50. Heroverweging van het Nederlandse standpunt ten faveure van het voorstel
van de Europese Commissie voor een richtlijn inzake tabaksreclamebeperking
in geval van een doorslaggevende stem voor Nederland inzake het wel of niet
bestaan van een blokkerende minderheid.Het is genoegzaam bekend dat dit voornemen, mede door de positieve bijdrage
van een meerderheid van de Tweede Kamer, volledig is geslaagd. Ik ben er ook
nog steeds trots op dat Nederland – samen met Griekenland – op
dit punt in de EU Gezondheidsraad van 4 december 1997 «het verschil
heeft gemaakt», zodat er een gekwalificeerde meerderheid (van de kleinst
mogelijke omvang) ontstond en de reclamerichtlijn uiteindelijk tot stand kon
komen.51. Bepaling van een duidelijke koers voor het Nederlandse EU Voorzitterschap
ten aanzien van het destijds al een geruim aantal jaren voorliggende voorstel
van de Europese Commissie voor een richtlijn inzake tabaksreclamebeperking
in geval er na de verkiezingen begin mei 1997 in het Verenigd Koninkrijk een
Labourregering zou komen.In haar verkiezingsprogramma «Manifesto» had Labour al lang
vóór de verkiezingen zonneklaar aangegeven dat men voorstander
van een verbod op tabaksreclame was. Zodoende was te verwachten dat het Britse
standpunt over het richtlijnvoorstel in positieve zin zou veranderen zodra
Labour aan de macht zou komen. Dit gebeurde ook en aangezien het realiseren
van een gekwalificeerde meerderheid van stemmen door de EU-lidstaten voldoende
was om de richtlijn tot stand te brengen, was het voor het Nederlandse Voorzitterschap
dus zaak om een adequate strategie uit te stippelen. Dit te meer daar Nederland
zèlf – als lidstaat – toentertijd nog tegen het richtlijnvoorstel
was. Maar het EU Voorzitterschap is nu eenmaal gehouden te streven naar consensus
en besluitvorming. Achteraf mag worden gesteld dat dit voornemen is gerealiseerd.IX. Varia52. Overleg met de ministeries voor Ontwikkelingssamenwerking en van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over de tabaksteelt als milieuprobleem
(pesticiden en bomenkap) in diverse Derde Wereld landen.Het meer resultaat gericht maken van dit overleg behoeft verdere aandacht.
Aldus kan het tot tastbare resultaten gaan leiden.X. Evaluatie algemeen53. Een opzet ontwikkelen voor de monitoring van de «impact»
van de maatregelen uit de Tabaksnota.De STIVORO laat jaarlijks enqûetes uitvoeren naar de ontwikkeling
van het rookgedrag onder de Nederlandse bevolking. Deze vormen voor mij een
belangrijke graadmeter. Daarnaast wordt bijna elke preventiecampagne vooraf
gegaan en gevolgd door onderzoek. Verder zijn er de Volksgezondheid Toekomst
Verkenningen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne.
Die bieden een goed inzicht in de ontwikkeling van de determinanten van ziekte
en sterfte, waarbij het roken van tabak nog steeds pregnant vooraan staat.
Verder vindt er af en toe tabaksonderzoek plaats over bepaalde zaken. Bovendien
ben ik voornemens een nulmeting te laten uitvoeren alvorens dit wetsvoorstel
in werking treedt, zodat we nadien kunnen nagaan wat het effect van de maatregelen
is geweest. Een alles omvattend stramien voor de monitoring van velerlei tabaksgerelateerde
items en factoren is echter nog niet ontwikkeld. Dit zal gebeuren in het kader
van het op mijn departement in voorbereiding zijnde programma ter intensivering
van het tabaksontmoedigingsbeleid.In reactie op de vraag van de leden van de fractie van de SGP wanneer
het destijds al in de Tabaksnota toegezegde nieuwe tabaksactieplan tegemoet
kan worden gezien, kan ik melden dat dit zal worden opgenomen in de aangekondigde
Tabaksnota II, die ik in het voorjaar van 2001 aan de Tweede Kamer wil aanbieden.Tot slot is het goed hier op te merken dat de voortgang van diverse activiteiten,
projecten, initiatieven en maatregelen in meer of mindere mate afhankelijk
is van inspanningen elders en van ontwikkelingen die buiten mijn vermogen
liggen om te beïnvloeden. In dit verband wil ik in het bijzonder opmerken
dat de tabaksindustrie, die geen baat heeft bij de voorgestelde maatregelen,
een vertragende factor vormt, omdat men daar uit de aard der zaak belang bij
heeft.Tot zover het overzicht van de stand van zaken bij de uitvoering van allerlei
beleidsvoornemens uit de Tabaksnota.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-EilersXNoot1Ter inzage gelegd bij de afdelinig Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26472-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl