Milieuprogramma 1996-1999; Programma
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24405, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

20-09-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24405 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave 1. LEESWIJZER2. MILIEUBELEID OP HOOFDLIJNEN 2.1 Ontwikkelingen in het milieubeleidBeoordeling Nederlands milieubeleid door OESOFasen milieubeleidMethode Uitvoeringsgericht werkenExterne integratie bij de rijksoverheid2.2 Voortgang milieubeleidFiguur 1: Samenvatting thema-indicatorenAfvalbeleidLandbouwVerkeer Personenverkeer VrachtverkeerLuchtvaartCO2-emissiesDuurzaam BouwenStrategische speerpunten Duurzaam BouwenPrioriteitsstelling bodemsanering in relatie tot VINEX3. ZELFREGULERING DOOR DOELGROEPEN EN ANDERE OVERHEDENZelfregulering binnen kadersZelfregulering en marktwerkingMilieurendementPrioriteitsstellingVerbreding InstrumentariumVerslaglegging/monitoring4. TAKEN RIJKSOVERHEID Doorvertaling van doelstellingen: helderheid en haalbaarheidNormstelling en doel- en taakstellingenWeging van milieu-aspectenHandhavingMonitoring5. SAMENWERKING MET ANDERE OVERHEDEN 5.1 Rolverdeling, samenwerking en beleidsvrije ruimtePrioriteitsstelling en beleidsvrije ruimte5.2 Strategische plannen andere overheden«Werken aan Kwaliteit» (Unie van Waterschappen)Kaderplan gemeentelijk milieubeleid (Vereniging van Nederlandse
Gemeenten)«Samenwerking op maat» (InterProvinciaal Overleg)Faciliteiten5.3 Gebiedsgericht milieubeleidFiguur: Stand van zaken ROM-gebieden6. INTERNATIONAAL MILIEUBELEIDHet EU-milieubeleidDe uitvoering en uitwerking van Agenda 21Milieu en handel7. MILIEUBELEID IN LANGE TERMIJN PERSPECTIEF Succesvolle integratie milieu en economieDuurzame economische structurenNaar een verdergaande integratie van milieu en economieNoodzaak van afwegingenDuurzame produktie en consumptieDuurzame produktieprocessen KetenbeheerRol van technologieMilieutechnologie kan op de (middel)lange
termijn nog veel bijdragen aan de oplossing van milieuproblemen. Mogelijke
technologische doorbrakenFinancieel instrumentariumProduktenbeleid Duurzame consumptiepatronen8. KOSTEN EN FINANCIERING VAN HET MILIEUBELEID 8.1 Inleiding8.2 Kosten van het milieubeleidTabel 8.1 Jaarlijkse milieukosten naar thema (mln gld) Tabel 8.2 Jaarlijkse milieukosten naar bedrijfstak (mln
gld) LandbouwIndustrie Openbaar nutTransport8.3 Financiering van het milieubeleidTabel 8.3 Bestemmingsheffingen en subsidies in 1996 naar
bedrijfstak Tabel 8.4 Bestemmingsheffingen overheden (mln gld) Tabel 8.5 Jaarlijkse lasten per bedrijfstak (mln gld) 8.4 Milieu-uitgaven van overhedenTabel 8.6 Milieu-uitgaven en fiscale faciliteiten rijk
(mln gld) Tabel 8.7 Milieukosten andere overheden (mln gld) BIJLAGE 1INHOUDSOPGAVE 1. KLIMAATVERANDERING Voortgangsgegevens 1. PERIODE 1994–1995 Indicator klimaatveranderingToelichting indicatorIndicator aantasting van de ozonlaagToelichting indicatorUitvoeringsresultatenVoortgang uitvoering en toekomstige ontwikkelingen Versterking en aanscherping KlimaatverdragRegulerende energieheffing/EU-heffingOverige ontwikkelingen in het kader van het Klimaatverdrag Joint Implementation (JI)HFK's/PFK'sStrategie voor klimaatbeleid en CO2-reductie
na 2000Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19992. VERZURING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Emissie-indicator verzuringToelichting indicatorDepositie-indicator verzuringToelichtingUitvoeringsresultatenVoortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelen NationaalInternationaalGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19993. VERMESTING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator vermestingToelichting indicatorUitvoeringsresultatenVoortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelenGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19994. VERSPREIDING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator verspreiding Toelichting indicatorUitvoeringsresultatenVoortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN NormstellingKernprogramma – zware metalen– Fijn stof/wintersmog– PAK (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen)Taakstellingen doelgroepen prioritaire stoffenVereenvoudiging van stoffenregelgevingImplementatie Nota Omgaan met Risico's van StralingNota Uitvoering RadonbeleidInternationaalGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999Bodembescherming en bodemsanering Uitvoeringsresultaten Voortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Decentralisatie bodembeleidAanvullende wettelijke regeling sanering waterbodems (Actie
AO 11 uit Werkdocument NMP 2)Verbetering milieurendement bodemsaneringBesluit streef, - interventiewaarden en urgentie (Actie
RIJK 43 uit Werkdocument NMP 2)BSB-operatie en aanpak voormalige gasfabriekterreinen
(Acties RIJK 43, RIJK 12 uit Werkdocument NMP 2)Bodemsanering in relatie tot bodemsaneringsclaim «cluster
III regeerakkoord»Prioriteitsstelling bodemsanering in relatie tot VINEXGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999 5. VERWIJDERING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator verwijderingToelichting indicatorUitvoeringsresultaten Voortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Het bevorderen en veiligstellen van de afzetmogelijkheden
voor secundaire grondstoffen (Actie AF 6 uit Werkdocument NMP 2)Een nadere afbakening van het begrip afvalstof en secundaire
grondstofHet optimaliseren en intensiveren van gescheiden inzamelsystemenImplementatie van EU-regelgeving in nationale wetgeving,
zoals ten aanzien van storten, verpakkingen en lijsten van gevaarlijke stoffenHet effectueren van het uitgangspunt van de producentenverantwoordelijkheid
voor afvalstoffen, zoals wit- en bruingoed en kunststoffolies uit de landbouw.
(Actie RIJK 17 uit Werkdocument NMP 2)Het tot stand brengen van een landelijke sturing van verbrandbaar
(huishoudelijk- en bedrijfs)afvalDe uitvoering van het actieprogramma afvalpreventie bij
bedrijfsmatige activiteiten. (Actie RIJK 19 uit Werkdocument NMP 2)Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19996. VERSTORING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994 – 1995 Indicator verstoring Toelichting indicatorUitvoeringsresultaten Verkeerslawaai (geschat aantal gesaneerde- en te saneren
woningen) Voortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Nota Regionale doorvertaling verstoringsdoelstellingen
(Actie AO 1 uit Werkdocument NMP 2)Integrale Milieuzonering (IMZ) (Actie RIJK 20 uit Werkdocument
NMP 2)AMvB Kwaliteitseisen Externe veiligheid voor inrichtingen
(Actie RIJK 38 uit Werkdocument NMP 2)Beleidsnotitie Normstelling vervoer gevaarlijke stoffen
(Actie VER 8 uit Werkdocument NMP 2)StankbeleidStedelijke luchtkwaliteitGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19997. VERDROGING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 IndicatorUitvoeringsresultatenVoortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Aanpak bestuurlijke problematiekInstrumentariumGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19998. VERSPILLING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 IndicatorII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGENTerugkoppeling bij de bronVoorraadbeheerBeleidsprogramma biodiversiteit 1994–1998Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19999. GEBIEDSGERICHT BELEID Voortgangsgegevens Voortgang uitvoeringRijksbijdragen bodembeschermingsgebieden en eigen bijdragen
van derden Stand van zaken ROM-gebieden (Actie AO 9 uit Werkdocument
NMP 2) Projecten in uitvoeringProjecten in planvormingsfaseOverige geïntegreerde gebiedsgerichte projectenPlattelandsvernieuwingGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999BIJLAGE 2Inhoudsopgave 1. LANDBOUW Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Landbouw Toelichting indicatorUitvoeringsresultaten Voortgang uitvoeringMest- en ammoniakbeleidLandbouwbestrijdingsmiddelenII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGENRegulering afzet via mestafzetscenario (MAS)Mineralenaangifte als reguleringsinstrumentVerliesnormen voor stikstof en fosfaatImplementatie van de EG-richtlijn ter bescherming van
water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnenReductie van ammoniakemissieInternationale aspectenGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19992. INDUSTRIE EN OVERIGE BEDRIJFSTAKKEN Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Industrie en overige bedrijfstakken Toelichting indicatorUitvoeringsresultaten Voortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelen Integrale Milieutaakstelling (IMT)Harmonisatie internationaal milieubeleid industrie (Actie
IND 11 uit Werkdocument NMP 2)Koppeling bedrijfsinterne milieuzorg en vergunningverlening
en handhavingGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999Voortgang convenanten3. RAFFINADERIJEN Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Raffinaderijen Toelichting indicatorUitvoeringsresultatenVoortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelen Integrale Milieutaakstelling (IMT) (Actie RAF 1 uit Werkdocument
NMP 2)Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19994. ENERGIESECTOR Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Elektriciteitproducerende bedrijven Toelichting indicatorUitvoeringsresultatenVoortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGENTe verwachten maatregelenGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19995. DETAILHANDEL Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995UitvoeringsresultatenVoortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelenGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19996. VERKEER EN VERVOER Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Verkeer en vervoer Toelichting indicatorUitvoeringsresultaten Voortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Bronbeleid voertuigen: normstelling (Actie VER 12 uit
Werkdocument NMP 2)Bronbeleid verkeer: fiscale stimulering (Actie VER 11
uit Werkdocument NMP 2)Nota Luchtverontreiniging en luchtvaart (Acties VER 1,
VER 4, VER 5 uit Werkdocument NMP 2)Project IMAGO: initiatief milieu-actie goederenvervoer
(Actie VER 1 uit Werkdocument NMP 2)«Naar een lokaal en regionaal verkeersmilieubeleid»
(Actie AO 2 uit Werkdocument NMP 2)Mainport Schiphol, aanwijzing ex LVW (1995 2003 2015)
(Acties VER 4, VER 5 uit Werkdocument NMP 2)BetuwerouteGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19997. CONSUMENTEN Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Consumenten Toelichting indicatorUitvoeringsresultaten Milieu en toerismeVoortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelenGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19998. BOUW Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator bouw ToelichtingUitvoeringsresultatenVoortgang uitvoeringsproces en externe integratieII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelenVersterking instrumentarium DUBO-beleidEnergieprestatieMilieugrondslag in de WoningwetEnergie Efficiency Programma RijkshuisvestingGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–19999. AFVALVERWERKINGSBEDRIJVEN Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Uitvoeringsresultaten Voortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Europese richtlijn betreffende het storten van afvalstoffenEG-richtlijn voor het verbranden van gevaarlijk afvalHet Besluit stortverbod afvalstoffen (Actie AF 5 uit Werkdocument
NMP 2)Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–199910. DRINKWATERBEDRIJVEN Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995UitvoeringsresultatenVoortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelen Een nieuwe wettelijke regeling voor de openbare watervoorzieningBewaking voortgang van de uitvoering via monitoringGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–199911. RIOLERINGS- EN WATERZUIVERINGSINSTALLATIES Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Uitvoeringsresultaten Voortgang uitvoeringII. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelenGeprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999BIJLAGE 3Stimuleringsprogramma'sDeltaplan en Deltawet grote rivierenBIJLAGE 4BIJLAGE 5
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24405Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 219 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 405Milieuprogramma 1996–1999nr. 2PROGRAMMA Inhoudsopgave 1.LEESWIJZER4    2.MILIEUBELEID
OP HOOFDLIJNEN5  2.1 Ontwikkelingen in het milieubeleid5 2.2 Voortgang milieubeleid7    3.Zelfregulering
door doelgroepen en andere overheden17    4.Taken rijksoverheid22   5.Samenwerking met andere overheden28  5.1
Rolverdeling, samenwerking en beleidsvrije ruimte28  5.2
Strategische plannen andere overheden30  5.3 Gebiedsgericht
milieubeleid34    6.Internationaal milieubeleid36   7.Milieubeleid in lange termijn perspectief40    8.Kosten
en financiering van het milieubeleid48  8.1 Inleiding48 8.2 Kosten van het milieubeleid48  8.3 Financiering
van het milieubeleid50  8.4 Milieu-uitgaven van overheden51   BIJLAGEN 1.Thema's53 2.Doelgroepen913.Samenwerking met andere overheden129 4.Stand
van zaken wet- en regelgeving131 5.Bijdragen aan grote nota's1331. LEESWIJZERVoor het milieubeleid dient zich een andere fase aan. In toenemende mate
komt de uitvoering door anderen centraal te staan. Dit vraagt om een andere
invulling van het Milieuprogramma 1996–1999. Daarom heeft dit Milieuprogramma,
in tegenstelling tot eerdere jaren, een soberder karakter.In voorafgaande jaren is in de Milieuprogramma's op hoofdlijnen verantwoording
afgelegd over de beleidsinspanningen in het milieubeleid. Daarnaast gaven
de Milieuprogramma's tot dusverre een volledige opsomming van de voortgang
van acties en beleidsprodukten weer. In een periode waarin het milieubeleid
gekenmerkt werd door erkenning en institutionalisering was een dergelijke
invulling voor de hand liggend.Het Milieuprogramma 1996–1999 richt zich op de hoofdlijnen van het
milieubeleid. Op selectieve en bondige wijze wordt in circa vijftig pagina's
inzicht gegeven in de strategie van de uitvoering, de uitvoeringsresultaten
van de overheden en doelgroepen en de milieukwaliteit en emissiereductie per
thema. Daarnaast wordt in dit Milieuprogramma een beeld geschetst van de belangrijkste
beleidsvelden, de voortgang daarin en de belangrijkste accenten voor de periode
1996–1999. Tevens wordt de uitwerking van de strategielijnen uit het
NMP 2 en het lange-termijn- milieubeleid belicht. De visie op het lange-termijn-milieubeleid
is een eerste gedachtenvorming over enkele grote maatschappelijke problemen
met milieugevolgen, zoals energie, biodiversiteit en ruimte, die na 2010 spelen
en waarvoor door het rijk in nauw overleg met alle betrokkenen zonodig nieuw
beleid ontwikkeld zal moeten worden.In de bijlagen bij dit Milieuprogramma wordt de voortgang per thema en
per doelgroep beschreven. De voortgang wordt mede geïllustreerd aan de
hand van de in het Milieuprogramma gebruikelijke thema-indicatoren en doelgroepindicatoren.
De systematiek van deze indicatoren is dit jaar gewijzigd. De belangrijkste
inhoudelijke wijziging voor de doelgroepindicatoren is dat niet de stofbijdrage,
maar de themabijdrage voor de samenstelling van de doelgroepindicatoren als
criterium gebruikt wordt. Een thema wordt in de doelgroepindicator opgenomen
als de bijdrage van de doelgroep aan het thema meer dan 10% is.Naast het Milieuprogramma 1996–1999 verschijnt het Werkdocument
NMP 2 1995. Hierin zijn de actiepunten van het NMP 2 opgenomen. Dit Werkdocument
bevat per NMP-actie een beknopte beschrijving van de voortgang van de betreffende
actie.Gelijktijdig met dit Milieuprogramma en het Werkdocument verschijnt voor
het eerst de Milieubalans 1995 van het RIVM. In de Milieubalans wordt de actuele
ontwikkeling van de milieukwaliteit in verband gebracht met het tot dusver
gevoerde milieubeleid. De Milieubalans evalueert ook in welke mate maatschappelijke
ontwikkelingen positief dan wel negatief hebben bijgedragen aan de ontwikkeling
van de milieukwaliteit en de daarmee samenhangende veranderingen in ecosystemen
en volksgezondheid.Net als vorige jaren wordt ook dit jaar in het Milieuprogramma gerapporteerd
over de voortgang van A 106, de verbreding van het financieel instrumentarium.
Het generieke deel van de rapportage is neergelegd in hoofdstuk 3 (Verbreding
instrumentarium). Voor het instrumentarium dat specifiek is voor een thema
of doelgroep wordt verwezen naar de betreffende thema- en doelgroepparagrafen. 2. MILIEUBELEID OP HOOFDLIJNEN 2.1 Ontwikkelingen in het milieubeleidNederland is met de uitvoering van het milieubeleid op de goede weg. Dit
is een van de belangrijkste conclusies van de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in haar oordeel over het Nederlandse milieubeleid.
De Nederlandse aanpak van het milieubeleid – het hanteren van doelstellingen,
thema's en doelgroepen – wordt door de OESO gekenschetst als innovatief
en vooruitstrevend. Volgens de OESO vervult Nederland met deze aanpak internationaal
een voorbeeldfunctie. Dat een dergelijke aanpak nodig is lijdt geen twijfel.
De druk die op het Nederlandse milieu wordt uitgeoefend dwingt Nederland om
een consequent milieubeleid te voeren. Het gaat daarbij niet alleen om een
louter technische discussie over het percentage emissiereductie. Het gaat
om duurzame ontwikkeling en een leefbaar Nederland met een gezonde natuur
waar mensen nu en in de toekomst kunnen wonen en werken.Het realiseren van de milieudoelstellingen vraagt om uitvoering van het
beleid dat in het NMP 2 en andere beleidsnota's, onder andere tweede Structuurschema
Verkeer en Vervoer (SVV-II), Vervolgnota energiebesparing, Vierde Nota Ruimtelijke
Ordening Extra (VINEX), is vastgelegd. Tegelijkertijd wordt ook duidelijk
dat op een aantal terreinen, ten opzichte van de doelstellingen, nog onvoldoende
voortgang wordt geboekt, met name bij landbouw en verkeer (de terugdringing
van de NOx- en NH3-emissies en belasting nitraat en
fosfaat) en dat bij CO2-emissies sprake is van tegenvallende ontwikkelingen.
Tot deze conclusie kwam ook de OESO in haar beoordeling van het Nederlandse
milieubeleid. Beoordeling Nederlands milieubeleid door OESODe sectoren transport en landbouw spelen naar het oordeel van de OESO
een speciale rol bij de verdere ontwikkeling van het milieubeleid. Met betrekking
tot de transportsector constateert de OESO dat, ondanks voortgang waar het
gaat om bijvoorbeeld terugdringing van CO-, lood- en VOS-emissies, de spanning
tussen het realiseren van milieudoelen en het streven om de toegangspoort
naar Europa te zijn tot op heden nog onopgelost is. De groei van met name
het wegverkeer doet de resultaten van het gevoerde beleid deels weer teniet.
Bij de verdere besluitvorming over de ontwikkeling van de transportsector
moeten de milieu-effecten volgens de OESO daarom in een vroeg stadium worden
meegenomen. Ten aanzien van de landbouwsector stelt de OESO dat nationale
doelstellingen en internationale verplichtingen niet gerealiseerd kunnen worden
zonder te werken aan structurele veranderingen in die sector. Het proces van
externe integratie zou naar het oordeel van de OESO op deze terreinen met
kracht voortgezet moeten worden om daadwerkelijk tot de realisering van doelstellingen
te kunnen komen.Ook op andere terreinen is een verdere integratie van milieubeleid van
belang. De OESO wijst er op dat doelstellingen ten aanzien van de aanwending
van de in Nederland juist zo schaarse ruimte tot dusverre ontbreken in de
milieuplannen. De OESO acht een verdere integratie van milieu- en ruimtelijke
ordeningsbeleid van groot belang om te komen tot een meer duurzame ontwikkeling.
Ten aanzien van het milieu- en energiebeleid constateert de OESO dat Nederland
een energie-intensieve produktiestructuur kent. De OESO wijst op een dalende
CO2-ontwikkeling in 1993, maar merkt op dat onder meer de lage
energieprijzen in Nederland vergeleken met veel EU-landen verdere inspanningen
vereisen en verdere aandacht vragen.Op basis van de geboekte resultaten in het milieubeleid kan de fase die
gericht was op het institutionaliseren van het milieubeleid (fase 2) worden
afgesloten. Fasen milieubeleidFase 1: De fase van «branden blussen» bij acute
milieunoodgevallen en het aanleggen van noodverbanden.Fase 2: De fase van institutionaliseren van het milieubeleid.Het NMP 1 heeft deze institutionalisering een grote impuls gegeven. Het
NMP 1 betekende een overgang naar een integrale aanpak van milieuproblemen.
Door het op de agenda krijgen van milieu en het opzetten van een «bouwwerk»
van kwantitatieve milieudoelstellingen, heeft het milieubeleid een evenwichtiger
plaats gekregen naast de doelstellingen voor het sociaal-economisch beleid.
Ten tijde van het NMP 1 was aan de rijksoverheid een dominante rol toebedeeld
bij de implementatie van het milieubeleid. Er was sprake van een sterke planning
en een sterke sturing van bovenaf (300 NMP-acties).Fase 3: De fase van integreren van het milieubeleid in andere
sectoren.Fase 4: De fase waarin zorg voor het milieu norm is geworden.Met het verschijnen van het eerste Nationaal Milieubeleidsplan ontstond
het inzicht dat de opdracht aan de rijksoverheid niet is dat zij het milieuprobleem
zelf kan of moet oplossen. De overheid zou de voorwaarden moeten scheppen
waaronder milieuwaarden op verantwoorde wijze in het gedrag van individuen
en instellingen (inclusief de overheid) kunnen worden geïncorporeerd.
In het NMP 2 stond daarom zelfregulering binnen kaders en versterking
van de uitvoering door externe integratie centraal (fase 3). De
overheid stelt de normen en doelstellingen vast, maar laat waar mogelijk de
invulling en fasering (en dus ook de prioriteitsstelling) over aan de uitvoerders
en de doelgroepen. Door zelfregulering kunnen de doelgroepen zelf aangeven
hoe zij hun taakstelling willen realiseren en op welke wijze zij hun gedrag
willen regelen. Ruimte voor prioriteitsstelling past hierbij. Door middel
van verslaglegging kunnen de doelgroepen hun inspanningen zichtbaar maken.Door de verschuiving richting externe integratie ontstaat de behoefte
aan een andere verdeling van de bevoegdheden in het milieubeleid. De strategische
plannen van de verschillende andere overheden geven duidelijk aan dat de andere
overheden een grotere verantwoordelijkheid op zich nemen. De andere overheden
wensen en krijgen daarvoor meer beleidsruimte. De rol van de rijksoverheid
wordt voor deze milieuproblemen in toenemende mate het faciliteren van de
uitvoering van het beleid. In het NMP 2 is daarover aangegeven dat het hierbij
gaat om het:– bieden van heldere taakstellingen en informatie;– verbeteren van de uitvoeringscondities in de vorm van middelen,
technologie en voorzieningen;– bieden van zekerheid door helderheid in prioriteitsstelling, inzet
van instrumentarium op maat, versterking van de integratie en een actieve
milieudiplomatie. Methode Uitvoeringsgericht werkenTer uitwerking van de Uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets is voor
VROM de werkmethode Uitvoeringsgericht werken ontwikkeld voor het milieubeleid.
Doelen van de werkmethode zijn onder meer rekening houden met de praktijk
van de uitvoering en handhaving in alle fasen van het beleidsproces; ontwikkelen
van een beter uitvoerbaar en handhaafbaar instrumentarium; meer aandacht schenken
aan zelfregulering door doelgroepen.De rijksoverheid houdt naast het faciliteren van de uitvoering een belangrijke
rol bij het stellen van heldere kaders, de handhaving en monitoring, waardoor
inzicht ontstaat in de door de doelgroep geleverde inspanningen en de effectiviteit
daarvan. Externe integratie bij de rijksoverheidDe doorlichting van het bestaande beleid en de milieutoets zijn instrumenten
die bij de toetsing van de (voortgang van de) externe integratie een belangrijke
rol spelen.A 141 (doorlichting bestaand beleid; motie Boers-Wijnberg)Alle departementen, met uitzondering van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,
hebben een rapportage opgesteld en aangeboden aan de Tweede Kamer waarin de
bijdrage van het ingezette instrumentarium aan de bevordering van een duurzame
ontwikkeling bij het bestaande beleid in kaart is gebracht. Deze actie beoogde
de externe integratie van het milieubeleid te bevorderen. In de evaluatie
van de uitvoering van deze actie, die medio 1995 is verschenen, is aangegeven
in welke mate deze doelstelling is gerealiseerd.MilieutoetsIn het NMP 2 is aangekondigd dat beleidsvoornemens met belangrijke gevolgen
voor het milieu zullen worden voorzien van informatie over die gevolgen. Het
instrument milieutoets is daarvoor ontwikkeld. Bij de implementatie van deze
toets is nauw aangesloten bij de operatie Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit
(MDW) die aan het begin van deze kabinetsperiode is gestart. Onderdeel daarvan
vormt het traject van voorgenomen regelgeving, waarbij voor nieuwe regelgeving,
naast meer aandacht voor de milieugevolgen, ook expliciet aandacht moet worden
geschonken aan de effecten voor het bedrijfsleven en aan de uitvoerbaarheid
en de handhaafbaarheid. Om deze toetsen praktisch en pragmatisch uit te voeren
is een servicepunt opgezet door VROM en EZ dat is gesitueerd bij EZ. Dit servicepunt
is in mei 1995 informeel van start gegaan en medio september 1995 geopend.
Het doel van het servicepunt is om andere departementen bij te staan bij het
in kaart brengen van de milieu- en bedrijfseffecten van voorgenomen beleid,
met name van voorgenomen regelgeving. 2.2 Voortgang milieubeleidSteeds meer wegen consumenten en producenten milieubelangen in hun beslissingen
mee. Milieugedrag consumentenVolgens de milieugedragsmonitor neemt 79% van de Nederlandse consument
zijn eigen boodschappentas mee, 22% weigert omwille van het milieu een plastic
tasje. Bij de aanschaf koopt 68% geregeld energiezuinige verlichting en koopt
64% geen wasverzachter. Ruim eenderde koopt geen chloorhoudende schoonmaakprodukten.
Minder goed scoren onder andere het kopen van biologische groenten en het
kopen van ongebleekt schrijfpapier. Van de bevolking staat 49% tamelijk tot
zeer positief tegenover het op vrijwillige basis eten van eenderde minder
vlees, terwijl 30% een verplichting om eenderde minder vlees te eten als positief
zou ervaren. De cijfers over de feitelijke vleesconsumptie steken hier echter
schril bij af. (Vijfde milieumeting, Milieugedragsmonitor 4/95)Als gevolg van de inspanningen van producenten en consumenten nemen de
meeste emissies van verschillende stoffen af. De onderstaande samenvatting
van de thema-indicatoren illustreert dit. Figuur 1: Samenvatting thema-indicatorenOp grond van de thema- en doelgroepindicatoren kan het volgende beeld
van de voortgang van het milieubeleid gepresenteerd worden. KlimaatveranderingDe Nederlandse uitstoot van broeikasgassen die onder het klimaatverdrag
vallen (CO2, CH4, N2O) is in 1994 gestegen
met 12% ten opzichte van 1980. Dit wordt veroorzaakt door de ontwikkeling
van de economie, waaronder de lage energieprijzen.VerzuringTussen 1980 en 1994 is de SO2-emissie met 70% afgenomen, de
NOx-emissie met 10% en de NH3-emissie met 27%.Tot 1990 is de reductie voor SO2 voornamelijk toe te schrijven
aan maatregelen bij elektriciteitsbedrijven, raffinaderijen en de overige
industrie. Door emissie-arme aanwending van mest en het afdekken van mestopslagen
daalt vanaf 1992 ook de NH3-emissie. De (geringe) afname van de
NOx-emissie vanaf 1988 hangt samen met een reductie van de NOx-emissies door het personenverkeer. De depositiedoelstelling voor het
jaar 2000 blijft haalbaar.VermestingDe waterbeheerders (rioolwaterzuiveringsinrichtingen (RWZI's)) en de industrie
leveren een duidelijke bijdrage aan de vermindering van de fosfor (P) en stikstof
(N) belasting van het oppervlaktewater. Ondanks vermindering van de input
van P en N in de landbouw leidt het naijlingsfenomeen in de bodem er toe,
dat nog geen vermindering van de oppervlaktewater-belasting vanuit de landbouw
optreedt.VerspreidingEen eenduidig beeld van de fase waarin het thema zich bevindt is door
de diversiteit van het thema moeilijk te geven. Door een risico-beoordeling
van 55 nieuwe stoffen is het preventieve beleid vorm gegeven. In 1994 was
de verspreiding van landbouwbestrijdingsmiddelen met 54% gedaald ten opzichte
van 1985. De verspreiding van biociden nam tussen 1985 en 1992 af met naar
schatting 41%. De totale milieubelasting door de verspreiding van milieugevaarlijke
stoffen is gedaald met 49%.De grote omzetdaling in bestrijdingsmiddelen is met name toe te schrijven
aan de AMvB grondontsmetting. De daling in de bijdrage van prioritaire stoffen
wordt veroorzaakt door vermindering van de emissie van cadmium,
lood, chroom en vooral kwik naar water en van dioxinen en lood naar lucht.VerwijderingUit met name het ontwerp tweede Tien-jarenprogramma Afval, dat op 5 april
1995 door het Afval Overleg Orgaan werd vastgesteld, blijkt dat:– het aanbod van te storten en te verbranden afval is afgenomen;– de inzameling van GFT-afval landelijk is ingevoerd en de knelpunten
bij de verwerking van dat afval zijn opgelost;– de gezamenlijke overheden overeenstemming hebben bereikt over
verdergaande gescheiden inzameling van huishoudelijk afval;– voldoende en goed over Nederland gespreide stortcapaciteit is
gerealiseerd;– de drie overheden gezamenlijk hebben besloten de geplande bouw
van een tweetal verbrandingsinstallaties niet door te laten gaan, omdat de
beschikbare en in aanbouw zijnde verbrandingscapaciteit voldoende is om het
aanbod aan verbrandbaar afval te kunnen verwerken.VerstoringVerstoring door geluidhinder is in 1994 met 15% gestegen ten opzichte
van 1980. De verstoring als gevolg van stankhinder is in 1994 ten opzichte
van 1980 met 5% afgenomen. De totale ervaren hinder is in 1994 ten opzichte
van 1993 met 7% afgenomen.VerdrogingNaar het zich laat aanzien zal de doelstelling, namelijk het terugdringing
van het areaal verdroogde bodem met 25% in 2000, vergeleken met het jaar 1985,
niet in dat jaar worden gehaald, maar enige jaren later.Ten aanzien van de omvang van de verzuring zijn nieuwe inzichten ontstaan.
Dit geldt ook voor de bijdrage van de luchtvaart aan de CO2-emissies
en de verzuring. VerzuringsonderzoekUit het Additioneel Programma Verzuring III (APV-III) blijkt dat de feitelijke
depositie van verzurende stoffen iets hoger is dan voorheen werd ingeschat.
Dit komt voornamelijk door een hogere depositiesnelheid van SO2,
die slechts voor een deel wordt gecompenseerd door een lagere depositiesnelheid
van NOx. Dit betekent dat voor het bereiken van de doelstellingen
voor 2000 onverminderd zal worden vastgehouden aan het ingezette beleid. Uit
APV-III blijkt ten aanzien van de kritische waarde voor de depositie van verzurende
stoffen op bos dat bescherming tegen de meest ernstige effecten, waarop de
huidige doelstelling voor 2010 is gebaseerd, wordt bereikt bij een hogere
depositie dan tot nu toe werd aangenomen.Bijdrage aan de Luchtverontreiniging door LuchtvaartRecent is een beter inzicht ontstaan in de bijdrage aan de luchtverontreiniging
door de luchtvaart. Op basis van de berekeningsmethode die in het kader van
de IMER ten behoeve van de planologische kernbeslissing (PKB) Schiphol en
omgeving is gehanteerd, komen de CO2- en NOx-emissies
van de aan Schiphol gerelateerde vliegbewegingen in 1990 uit op 3 à
4% van de nationale emissies. Voor een European Renaissance-scenario zullen
de emissies van de aan Schiphol gerelateerde vliegbewegingen in 2010 overeenkomen
met ongeveer 6,3% van de nationale CO2-emissies en ongeveer 16,4%
van de nationale NOx-emissies. Bij het hanteren van andere berekeningsmethoden
voor het toerekenen van de emissies aan Nederland kunnen deze cijfers aanzienlijk
lager zijn. Indien de in het kader van de nota Luchtverontreiniging en Luchtvaart
(LuLu) gebruikte methodiek van het Nederlandse Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
(NLR), namelijk alleen emissies boven Nederlands grondgebied, wordt gehanteerd,
dan is de bijdrage aan de CO2- en NOx- emissies ongeveer
1% in 1990.Op grond van de voortgang per thema en doelgroep kunnen een aantal conclusies
worden getrokken:– Voor veruit de meeste stoffen zet de dalende trend in de emissies
zich voort;– Het realiseren van de milieudoelstellingen vraagt om volledige
uitvoering van het beleid dat in het NMP 2 en andere beleidsnota's (onder
andere SVV-II, Vervolgnota energiebesparing, VINEX) is vastgelegd;– Ten gevolge van de inspanningen van de gezamenlijke overheden
kan bij de regionale en lokale milieuproblemen een grote voortgang worden
geboekt. Realisatie van de doelstellingen voor deze milieuproblemen voor de
jaren 2000 en 2010 is in technische zin mogelijk. Bij de lokale en regionale
thema's wordt belangrijke voortgang geboekt bij het thema verwijdering. Bij
de thema's verstoring en verdroging zullen nog belangrijke inspanningen geleverd
moeten worden;– Op een aantal terreinen wordt, ten opzichte van de doelstellingen,
nog onvoldoende voortgang geboekt, met name bij landbouw en verkeer (de terugdringing
van de NOx- en NH3-emissies en belasting nitraat en
fosfaat) terwijl bij terugdringing van CO2-emissies sprake is van
tegenvallende ontwikkelingen. Voor deze niet-regionale en -lokale milieuproblemen
is een aanpak op nationaal en internationaal niveau vereist. Deze problemen
zijn anders van aard. Ze zijn sterker verweven met onze consumptie- en produktiepatronen
en de grenzen van techniek zijn eerder in zicht. AfvalbeleidIn het afvalbeleid wordt belangrijke voortgang geboekt. Zoals uit de indicator
blijkt verloopt de uitvoering van het afvalstoffenbeleid zeer succesvol en
vrijwel geheel volgens schema. Ook begint de samenwerking tussen de drie overheden
in het Afval Overleg Orgaan (AOO) zijn vruchten af te werpen. Op 1 januari
1995 is de Wet belastingen op milieugrondslag in werking getreden. Op grond
van deze wet is onder meer een belasting op het storten van afval verschuldigd
ter hoogte van f 29,20 per ton afval (exclusief BTW) voor 1995. Deze
wet past in het aangekondigde beleidsvoornemen de storttarieven op te trekken
tot het niveau van de verbrandingstarieven (Actie AF 2 uit Werkdocument NMP
2). Een standpunt over dit beleidsvoornemen is op 14 maart 1995 aan de Tweede
Kamer aangeboden.Met het veiligstellen en bevorderen van de afzetmogelijkheden van secundaire
grondstoffen kan een belangrijke bijdrage worden geleverd aan de realisatie
van de preventie- en hergebruikdoelstellingen. Via het programma Afzet Afvalstoffen
als Secundaire grondstof (AAS) (Actie AF 6 uit Werkdocument NMP 2) worden
knelpunten in en bedreigingen voor de afzet van secundaire materialen gesignaleerd
en worden activiteiten geïnitieerd, gestimuleerd, uitgevoerd of gecoördineerd
om deze knelpunten en bedreigingen weg te nemen. Dit moet ertoe leiden dat
in 1998 een evenwicht is bereikt tussen aanbod en vraag naar secundaire materialen.Uit het ontwerp Tien-Jarenprogramma Afval 1995–2005 blijkt dat Nederland
over voldoende en landelijk goed gespreide stortlokaties beschikt, dat inmiddels
voldoende verbrandingsinstallaties in bedrijf dan wel in aanbouw zijn en dat
de samenwerking tussen de drie overheden werkelijk van de grond is gekomen.
Vooral dit laatste is van belang omdat dit ertoe heeft geleid dat de partijen
in het Afval Overleg Orgaan hebben besloten om in situaties waarin het strikt
toepassen van het beginsel van regionale zelfvoorziening landelijk gezien
tot sub-optimale oplossingen leidt, zoals met name bij de programmering
van de benodigde verbrandingscapaciteit het geval is, niet
langer van een regionale maar van een landelijke schaal uit te gaan. Een besluit
dat er inmiddels toe heeft geleid dat de bouw van twee nieuwe verbrandingsinstallaties
niet door gaat.Om de gewenste overgang van regionale planning naar landelijke afstemming
mogelijk te maken zonder dat de regio's met een tekort aan verbrandingscapaciteit
grote risico's lopen, hebben partijen afgesproken dat een landelijke sturingsorganisatie
zal worden opgericht die sturing zal gaan geven aan de verwerking van niet
gecontracteerde, brandbare afvalstromen. Ook zal deze organisatie een rol
spelen bij de uitvoering van het stortverbod dat in de loop van het vierde
kwartaal 1995 in werking zal treden. Producentenverantwoordelijkheid in het afvalbeleidEen voorbeeld van zelfregulering binnen kaders is het uitgangspunt van
de producentenverantwoordelijkheid in het afvalbeleid.Besluit verwijdering batterijenOp 10 maart 1995 is het Besluit verwijdering batterijen (Staatsblad 1995,
45) in werking getreden. Op grond van dit besluit zijn producenten en importeurs
van batterijen en van apparaten waarin batterijen zijn ingebouwd, onder andere
verplicht deze batterijen terug te nemen en te verwerken. In mei 1995 is aangegeven
op welke wijze zij aan deze verplichtingen zullen voldoen.Besluit verwijdering personenwagenbandenEind april 1995 is het Besluit verwijdering personenwagenbanden in het
Staatsblad gepubliceerd (Staatsblad 1995, 248). Het besluit is op 1 september
1995 in werking getreden. Op grond van dit besluit zijn producenten en importeurs
van personenwagenbanden verplicht gebruikte personenwagenbanden terug te nemen
en verder te verwijderen. Vóór 1 december 1995 moeten zij aan
de minister meedelen op welke wijze zij aan deze verplichtingen zullen voldoen.Wit- en bruingoedTen aanzien van wit- en bruingoed is op 31 mei 1995 door de ministers
van EZ en VROM een brief gezonden aan producenten en importeurs, waarin zij
worden uitgenodigd vóór 1juni 1995 een intentieverklaring af
te geven. In deze intentieverklaring zullen zij een tijdschema moeten aangeven
om een verwijderingsstructuur voor de betreffende afvalstroom tot stand te
brengen.KunststoffoliesTen aanzien van kunststoffolies uit de landbouw is in april 1995 een brief
gezonden aan producenten en importeurs, waarin hen wordt gevraagd te reageren
op het ontwerp-besluit verwijdering land- en tuinbouwfolies. Op basis van
dit besluit zullen producenten en importeurs verplicht worden de folies terug
te nemen en te herverwerken. LandbouwIn het mestakkoord 1993 heeft de doelgroep de doelstellingen van het NMP
onderschreven, met uitzondering van delen van het ammoniakbeleid. Over de
concretisering van de doelstellingen is discussie ontstaan. Een belangrijke
reden is dat de doelgroep vindt dat de doelstellingen niet haalbaar zijn zonder
ernstige consequenties voor de sector. Deze discussie heeft ook zijn weerslag
op het instrumentarium dat vooral de hoofdlijnen betreft (mestafzet-scenario
en mineralenaangifte). Ook is een toenemende spanning merkbaar tussen de detaillering
van regelgeving en de wens om juist meer aan de doelgroep over te laten binnen
door de overheid gestelde kaders (doel- en normstelling). Eenzelfde spanning
wordt geconstateerd tussen het realiseren van de (eind-)normen en de economische
mogelijkheden van bedrijven. Alhoewel er nog uiteenlopende opvattingen
bestaan over het niveau van duurzaamheid voor de landbouw, zijn in de praktijk
allerlei ontwikkelingen gaande, die onduurzaamheid op bedrijfsniveau verminderen.Op basis van het bovenstaande zal in de Integrale Notitie Mest- en Ammoniakbeleid
een bijgestelde aanpak voor het mestbeleid worden voorgesteld. Uitgangspunten
zullen daarbij naar verwachting zijn:– meer nadruk op de haalbaarheid op korte termijn dan op de einddoelstellingen;– maatregelen gericht op de omvang van de veestapel binnen de gehele
sector in plaats van gedetailleerde regelgeving. Verkeer Personenverkeer Verdergaande Europese normstelling is noodzakelijk om de doelstellingen
te bereiken. Gewerkt wordt aan EG-richtlijnen met aangescherpte normen voor
luchtverontreiniging voor personen- en vrachtauto's, die rond de eeuwwisseling
van kracht moeten worden. In dit kader wordt ook een stapsgewijze verlaging
van de geluidsnormen voor vrachtauto's en bussen en luchtverontreinigende
emissies van lichte en zware bestelauto's gerealiseerd. Ditzelfde geldt voor
de introductie van een vorm van CO2-normstelling voor personenauto's,
al dan niet gekoppeld aan een vorm van fiscale stimulering. Nederland zal
in samenspraak met andere lidstaten er bij de Commissie op aandringen spoedig
met de toegezegde mededeling over CO2 en personenauto's te komen.Als vervolg op de presentatie van het VNO/NCW-rapport «Nieuwe Hoop
voor Morgen 2» wordt samen met de doelgroep, in casu de automobielbranche,
gezocht naar mogelijkheden om tot aanvullende duurzame milieu-technologische
verbeteringen van het wagenpark te komen.Prijsbeleid draagt zowel bij aan het afremmen van de vervoersvraag als
aan het stimuleren van de produktie en aanschaf van zuinige voertuigen. Prijsmaatregelen verkeer– uitgaande van een reële stijging van de openbaar vervoer-tarieven
met 1 à 2% per jaar voor de periode tot 2000 wordt een accijnsverhoging
voor benzine in de orde van grootte van 20 cent/liter reëel, waarvan
11 cent per 1 januari 1994, gerealiseerd. Een en ander is exclusief aanpassing
accijnstarieven aan inflatie; in combinatie hiermee tot 2000 een – met
het oog op het marktevenwicht tussen de diverse brandstoffen – Motorrijtuigenbelasting
(MRB)-verhoging voor LPG-auto's in de orde van grootte van f 200 –
f 250. Het tot het reëel constant houden van benzine en diesel accijns
strekkende wetsvoorstel is medio 1995 ingediend;– op basis van dezelfde veronderstelling inzake de reële tariefstijging
bij het openbaar vervoer voor de periode 2000 tot 2010 een verdere verhoging
van de accijnzen in de orde van grootte van 40–50 cent/liter (reëel)
voor benzine en van 20 cent/liter (reëel) voor diesel, alsmede een MRB-verhoging
in de orde van grootte van circa f 450,- voor LPG-auto's;– invoering van het rekening rijden. De minister van Verkeer en
Waterstaat heeft hierover met de brief van 23 juni 1995 «Contouren Invoering
Rekening Rijden», inclusief een mogelijk invoeringsschema, de Tweede
Kamer geïnformeerd;– in aanvulling op genoemde normstelling invoering van een budgettair
neutrale tariefdifferentiatie in de belasting voor Personenauto's en Motorrijwielen
(BPM) en MRB vanaf 1996 (actie VER 11 uit Werkdocument NMP 2).In het kader van het prijsbeleid voor de aanschaf van voertuigen is de
inspanning gericht op het realiseren van een fiscale stimuleringsregeling
ter bevordering van de introductie van zuinigere personenauto's
in 1997. Definitieve besluitvorming hierover zal plaatsvinden nadat de Hoofdwerkgroep
technische herziening Loonbelasting/inkomstenbelasting, op basis van
het rapport van de Werkgroep vergroening fiscaal stelsel, daaromtrent advies
heeft uitgebracht. Daarnaast worden geen acties ondernomen om te komen tot
«schonere» en «stillere» auto's. Ter ondersteuning
van de inzet op «zuinig» maakt Nederland zich in Europees verband
sterk om de minimum accijnstarieven van motorbrandstoffen substantieel te
verhogen. Met ingang van 1 januari 1996 worden de accijnzen voor benzine en
diesel geïndexeerd. VrachtverkeerMet het huidige beleid komen de taakstellingen voor het goederenvervoer
niet binnen bereik. Dit komt door een hogere groei van het aantal vrachtkilometers
dan werd aangenomen in het SVV-II. Samen met het vervoerend en verladend bedrijfsleven
zoekt de rijksoverheid naar maatregelen om de milieudoelstellingen voor het
wegtransport dichterbij te brengen. De maatregelen zijn zowel gericht op de
techniek als op de modal split, efficiënter vervoer en rijgedrag. Met
koepelorganisaties worden intentieverklaringen opgesteld, waarna met (groepen
van) bedrijven meerjarenafspraken worden gemaakt. Inmiddels zijn de eerste
resultaten bereikt. Zo hebben de deelnemende organisaties op 8 mei 1995 een
gemeenschappelijke verklaring ondertekend. De zes partijen spreken hierin
de intentie uit samen de mogelijkheden te scheppen voor de verdere beperking
van milieu- en energiebelasting in de transport- en distributiesector. De
ondertekening betekent de officiële start van deze samenwerking in de
projectorganisatie «TRANSACTIE» (voorheen IMAGO). Daarnaast is
medio mei reeds de eerste intentieverklaring getekend. De ondertekenaars,
Deltacombinatie, de Vereniging van Zeecontainer Vervoerders en het ministerie
van Verkeer en Waterstaat (namens de zes organisaties) hebben de intentie
uitgesproken gezamenlijk te onderzoeken welke mogelijkheden binnen de organisaties
bestaan om te komen tot milieu- en energiebesparing en te werken aan een meerjarenafspraak.Over de functie van het goederenvervoer in Nederland en Europa (economisch,
ruimtelijk, milieuhygiënisch en maatschappelijk) én over de daarbijbehorende
structuur zal verdere gedachtenvorming en discussie plaatsvinden. Naar aanleiding
van het Kabinetsbesluit Betuweroute is tevens besloten om binnen twee jaar
de Tweede Kamer een «plan van aanpak/flankerend beleid goederenvervoer»
aan te bieden. LuchtvaartIn de nota Luchtverontreiniging en Luchtvaart is geconstateerd dat de
luchtvaart een rol speelt bij de belasting van het mondiale milieu, hetgeen
het voeren van een beleid voor deze sector rechtvaardigt. In het voorgenomen
beleid wil Nederland een mondiale heffing op kerosine invoeren en levert Nederland
een maximale inspanning om deze te realiseren. Hiervoor wordt ondermeer het
instrument van de actieve (milieu-) diplomatie ingezet. Ook in ICAO-kader
(International Civil Aviation Organization) pleit Nederland voor een heffing
op kerosine. Het Kabinet heeft de conclusie van de Europese Raad van Ministers
(milieu), dat de ontheffing van indirecte belastingmaatregelen voor de commerciële
luchtvaart (zoals kerosine-accijns en BTW) om milieuredenen niet te rechtvaardigen
is, onderschreven. Zij is van mening dat heffingen in Europees verband kunnen
worden overwogen wanneer deze geen schadelijke gevolgen hebben voor de concurrentiepositie
van Europese luchtvaartmaatschappijen. De groei van de luchtvaartemissies
en de wijze waarop deze kunnen worden gecompenseerd worden verder onderzocht.
Daarbij gelden twee uitgangspunten: voor deze compensatie moet de meest
kosteneffectieve oplossing worden gevonden en ook voor zo'n compensatie geldt
het principe «de vervuiler betaalt». Over de resultaten van dit
onderzoek wordt in 1997 gerapporteerd. Mainport Schiphol, aanwijzing ex LVW (1995 2003 2015) (Acties
VER 4, VER 5 uit Werkdocument NMP 2)De PKB Schiphol en de aanwijzingsbesluiten ingevolge de Luchtvaartwet
geven de toekomstige ontwikkeling van de luchthaven aan. Daarbij wordt zowel
rekening gehouden met de mainportfunctie van Schiphol als met de verbetering
van de leefomgeving. In PKB-3a (Kabinetsstandpunt na verwerking moties Tweede
Kamer, juni 1995) zijn de volgende beleidskeuzen vastgelegd:– het kabinet gaat uit van een ontwikkeling van Schiphol naar circa
40 miljoen luchtpassagiers, in elk geval niet meer dan 44 miljoen, alsmede
circa 3 miljoen ton vracht met een zelfde marge en tenminste 5 miljoen passagiers
per Hoge SnelheidsLijn. Het beleid is er op gericht een verdere groei van
de luchtvaart op Schiphol te voorkomen;– vanwege het streven naar een duurzame ontwikkeling moet verbetering
plaatsvinden van de kwaliteit van het leefmilieu. Daartoe mag in de omgeving
van Schiphol de situatie vanaf 2003 ten opzichte van 1990 niet verslechteren
voor de parameters stank, lokale luchtverontreiniging en externe veiligheid
en moet de situatie verbeteren voor luchtvaartgeluid;– het aantal geluidbelaste woningen in de 35 Ke zone zal afnemen
van 15 100 in 1990 naar 10 000 in de periode nadat de vijfde baan
in gebruik is genomen. Daarnaast zal het aantal ernstig gehinderden in de
20 Ke contour afnemen van 92 000 (situatie 1990) tot circa 54 000
in de situatie met de vijfde baan en zal het aantal mensen dat slaapverstoring
ondervindt binnen de 20 dB(A)-nachtcontour dalen van 134 000 (situatie
1990) naar circa 39 000 in de situatie met de vijfde baan. CO2-emissiesDe Tweede Kamer is op 14 mei 1995 geïnformeerd over de uitkomsten
van Berlijn en over de voortgang ten opzichte van de aanscherping en versterking
van het klimaatverdrag. De Kamer is daarbij tevens geïnformeerd over
de constatering van het Centraal Planbureau/Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieuhygiëne dat er mogelijk een aanzienlijke toename is van de CO2-emissie in Nederland ten opzichte van de doelstelling. Naar aanleiding
van deze constatering hebben doorrekeningen plaats gevonden. De tweede Kamer
zal in september geïnformeerd worden over de wijze waarop het kabinet
met deze problematiek zal omgaan.EU-rapportages tonen aan dat de stabilisatiedoelstelling niet bereikt
wordt met de huidige instrumenten. Daarom zal aanvullend beleid nodig zijn
om de stabilisatiedoelstelling voor CO2 te realiseren. De trend
binnen de gemeenschap om de EU-klimaatstrategie te integreren in andere beleidsvelden,
is daarbij overigens een positief gegeven. Problemen doen zich onder andere
voor bij het instrumentarium (het ontbreken van een Europese energieheffing).
In mei heeft de Commissie een gewijzigde ontwerprichtlijn voor een CO2/energieheffing gepresenteerd. Die komt er op neer dat de lidstaten
tot 2000 binnen randvoorwaarden een eigen heffing kunnen invoeren. Vanaf 2000
wil de Europese Commissie een EU-heffing hebben. In Nederland is de planning
erop gericht in 1996 een heffing op het kleinverbruik van huishoudens en bedrijven
in Nederland in te voeren ten behoeve van de CO2-reductiedoelstelling.
De opbrengst wordt teruggesluisd (Actie RIJK 32 uit Werkdocument NMP 2).In de Vervolgnota Klimaatverandering (gepland december 1995) zal de strategie
voor het klimaatbeleid voor de lange termijn gepresenteerd worden (Actie RIJK
4 uit Werkdocument NMP 2). Deze nota zal mede de Nederlandse inzet bepalen
bij de Europese klimaatstrategie en de onderhandelingen over een protocol
in het kader van het Klimaatverdrag. Op de conferentie in Berlijn is vastgesteld dat de huidige verplichtingen
van het Klimaatverdrag niet voldoende zijn om het uiteindelijke doel van het
Klimaatverdrag, namelijk stabilisatie van de concentraties van broeikasgassen
in de atmosfeer op een veilig niveau, te bereiken. Verder is in een Mandaatbesluit
afgesproken dat er onderhandelingen gestart worden om in 1997 tijdens de derde
conferentie der partijen te komen tot een protocol onder het Klimaatverdrag
met verdergaande verplichtingen voor na 2000. Daarin moeten significante beperkingen
en reducties van broeikasgassen afkomstig uit de landen in Oost-Europa en
de OESO gezamenlijk, voor de periode na 2000, komen, gebruik makend van zowel
nieuwe doelstellingen als van internationaal afgesproken maatregelen die voor
alle protocol-partijen gelden. Het protocol zal zich ook moeten richten op
het bieden van mogelijkheden aan landen buiten de groep van OESO/Oost-Europa-landen
om een duurzame ontwikkeling te bereiken met een lage groei van de uitworp
van broeikasgassen. In dat kader kan ook het zogenaamde «Climate Technology
Initiative» van OESO en IEA, gericht op de ontwikkeling en toepassing
van duurzame technologie een positieve rol spelen. Duurzaam BouwenOp basis van de bereikte situatie is het Plan van Aanpak Duurzaam Bouwen
met name gericht op het maken van een schaalsprong naar brede toepassing van
de beginselen van duurzaam bouwen. Via de vier sporen harmoniseren, realiseren,
consolideren en prepareren zal het duurzaam bouwen op beleidsmatig, stedebouwkundig
en gebouwniveau in de (brede) bouwstroom verder gestalte dienen te krijgen.
Daartoe is een (kleine) selectie van strategische speerpunten in het Plan
van Aanpak neergelegd. Strategische speerpunten Duurzaam BouwenHarmoniseren– het opstellen van het nationaal DuBo-pakket– het instellen van een algemeen informatiepuntRealiseren– toepassing van duurzaam bouwen op de VINEX lokaties– toepassing van duurzaam bouwen in de bestaande voorraad, premieregeling
vormgeven– detailhandel en consumenten stimuleren hun aanbod en vraag op
duurzaam bouwen(produkten) te richten– demonstratieprojecten en voorbeeldfunctie rijksoverheid Consolideren– duurzaam bouwen in bestemmingsplannen stimuleren door het uitbrengen
van een brochure– duurzaam bouwen in de bouwregelgeving neerleggen, zowel op bouwprodukt-
als gebouwniveau– fiscalisering met financiële stimulansen voor hoog kwaliteitsniveau
duurzaam bouwenPrepareren– onderwijs/leerlingbouwplaatsen– lange-termijn-ontwikkelingsperspectief– milieumaten Prioriteitsstelling bodemsanering in relatie tot VINEXTen behoeve van bodemsanering in het kader van de woningbouwtaakstelling,
voortvloeiend uit de Vierde Nota Extra (VINEX), is in 1994 f 300 miljoen
in het FES-fonds voor deze bodemsaneringsprojecten gereserveerd. Inmiddels
zijn deze middelen grotendeels door VROM verplicht. Naast deze middelen fourneert
VROM gelden uit de reguliere (project en budget) financiering ten behoeve
van de VINEX-operatie. De FES-middelen dienen besteed te zijn per eind 1998.
De samenhang met woningbouw staat voorop in deze operatie, daarbinnen worden
criteria van de Wet bodembescherming gehanteerd. 3. ZELFREGULERING DOOR DOELGROEPEN EN ANDERE OVERHEDENHet realiseren van de doelstellingen uit het NMP zal van de verschillende
doelgroepen nog verdere inspanningen vragen. Daarbij is het van belang dat
een verschuiving plaatsvindt van regulering van bovenaf naar zelfregulering
binnen kaders.Door zelfregulering kunnen de doelgroepen zelf aangeven hoe zij hun taakstelling
willen realiseren en op welke wijze zij hun gedrag willen regelen. Ruimte
voor prioriteitsstelling past hierbij. Door middel van verslaglegging kunnen
de doelgroepen hun inspanningen zichtbaar maken. Zelfregulering binnen kadersEén van de concepten die momenteel wordt verkend om invulling te
kunnen geven aan «zelfregulering binnen kaders» is het concept
Milieugebruiksruimte. Dit concept gaat ervan uit dat grenzen aan het milieugebruik
dienen te worden vastgesteld op basis van een maatschappelijke afweging van
risico's die met dit gebruik samenhangen. Deze risico's hebben een sociale,
economische en ecologische component. Binnen deze grenzen die na afweging
van genoemde risico's zijn bepaald, kan optimaal gebruik worden gemaakt van
economische flexibiliteit bijvoorbeeld door uitruil en compensatie. Op deze
wijze kan worden tegemoetgekomen aan zowel economische, sociale als ecologische
belangen.Van groot belang hierbij is dat de vaststelling van de grenzen en van
het gebruik van het milieu op het juiste schaalniveau en in overleg met alle
gebruikers plaatsvindt. Voor een aantal variabelen (NOx, CO2, biodiversiteit) betreft dit het (inter)nationale schaalniveau; voor
een aantal andere (natte natuur, hinder) het lokale of regionale niveau.Voorts is het van belang te onderkennen dat de milieugebruiksruimte periodiek
moet worden herzien, op basis van nieuwe inzichten of waardering van risico's.Begin 1995 is bij Verkeer en Waterstaat in het kader van de «Implementatiestrategie
NMP 2» een verkenning gestart naar de mogelijke betekenis van zelfregulering
voor het beleid van Verkeer en Waterstaat. Zelfregulering en marktwerkingHet verstandig inzetten van regelgeving en het toetsen van bestaande regelgeving
op mogelijke verbeteringen staat momenteel sterk in de belangstelling. In
1994 is binnen VROM het Project Strategie Efficiencyverbetering Milieuregelgeving
(STEM) van start gegaan. Daarnaast is het Project Marktwerking, Deregulering
en Wetgevingskwaliteit (MDW) van start gegaan. Dit project wil een nieuwe
impuls geven aan deregulering. In het kader van het MDW-project wordt jaarlijks
een beperkt aantal onderwerpen ter hand genomen. Voor 1995 zijn tien onderwerpen
aangewezen. Een van de tien onderwerpen betreft het Inrichtingen- en vergunningenbesluit
milieubeheer. Voor het milieubeleid zijn verder ook de volgende onderwerpen
van belang:– Arbowetgeving;– Kwaliteit EG-regelgeving;– Certificering als alternatief voor overheidsregulering.Het project MDW richt zich niet alleen op bestaande regelgeving maar ook
op toekomstige regelgeving. In het Plan van Aanpak MDW (Tweede Kamer 1994–1995,
24 036, nr.1) wordt gesteld dat toekomstige regelgeving drie toetsen
moet ondergaan: de bedrijfseffectentoets (waaronder de buitenlandtoets), de
wetgevingstoets (uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid) en de milieutoets. In
het kader van het MDW-project wordt aan deze toetsen verder vorm gegeven.
Tenslotte worden in MDW-kader activiteiten ondernomen om de administratieve
lastendruk ten gevolge van regelgeving te verminderen. Project Strategie Efficiencyverbetering Milieuregelgeving (STEM)De laatste jaren zijn binnen VROM diverse projecten gestart om de efficiency
van de milieuregelgeving te vergroten. Het gaat daarbij in feite om het verbeteren
van de verhouding tussen de hoeveelheid regels en het effect daarvan. Om van
de lopende acties een beter overzicht te krijgen en om het streven naar efficiënte
milieuregelgeving extra impuls te geven is medio 1994 een project Strategie
Efficiencyverbetering Milieuregelgeving (STEM) van start gegaan. Dit project
zal leiden tot de opstelling van een plan van aanpak inzake de verbetering
van de efficiency van de milieuregelgeving. In dit plan zal een visie worden
verwoord hoe in de toekomst met het instrument regelgeving zou moeten worden
omgegaan. Ook worden concrete acties geïnventariseerd, waarbij het bijvoorbeeld
gaat om het schrappen van overbodige regelgeving, het verduidelijken van de
inzichtelijkheid van regelgeving, het bieden van meer mogelijkheden van eigen
initiatieven van bedrijfsleven binnen kaders, het verbeteren van de handhavingsmogelijkheden,
etc. In de tweede helft van 1995 is dit plan van aanpak afgerond. Twee voorbeelden
van de acties hebben betrekking op de stoffenregelgeving en de verbetering
van de handhavingsmogelijkheden.Eén van de (STEM-)projecten ten aanzien waarvan mogelijk veel efficiencywinst
is te behalen, betreft de vereenvoudiging van stoffenregelgeving. Doel van
dit project is de in de Wet milieugevaarlijke stoffen opgenomen bepalingen
over kennisgeving, onderzoek, verpakking en etikettering en veiligheidsinformatiebladen
te vereenvoudigen én over te hevelen naar de Wet milieubeheer. Tevens
zal een financiële regeling worden opgenomen ten behoeve van de beoordeling
van genetisch gemodificeerde organismen en nieuwe stoffen. Dit is in lijn
met EU-beleid inzake. Verder wordt een aantal inhoudelijke wijzigingen overwogen,
zoals een kaderregeling in plaats van gedetailleerde regeling, vergemakkelijken
van de implementatie van Europese voorschriften en vergroting van de efficiency
en aansluiting bij EU-voorschriften van de onderzoeksbepalingen.Voor wat betreft de handhavingsmogelijkheden loopt momenteel (onder de
STEM-paraplu) het project Handhavingsinstrumentarium Milieubeleid
(HAM). Dit project heeft zowel betrekking op concrete hulpmiddelen om de uitvoering
van bestaande handhavingsinstrumenten te verbeteren als op voorzieningen in
de sfeer van regelgeving (aanpassing van bestaande wetgeving alsmede ontwikkeling
van nieuwe instrumenten). Het gaat om onderwerpen als bestuurlijke boete,
verplichte externe doorlichting, regeling milieutoezicht politie, verbetering
van de informatie-uitwisseling tussen bestuur en Openbaar Ministerie, transactiebevoegdheid
voor opsporingsambtenaren en een algemeen verhaalsrecht in de Wet milieubeheer.De introductie van de bestuurlijke boete heeft hierbij prioriteit (zie
ook kabinetsstandpunt Tweede Kamer 1993/1994 23 400 VI, nr. 48). In verband
met de gedifferentieerdheid van de milieuregelgeving zal eerst worden onderzocht
welke (soort) bepalingen in aanmerking zouden kunnen komen voor afdoening
met een bestuurlijke boete, waarna een regeling kan worden uitgewerkt. MilieurendementHet maken van keuzes in het milieubeleid – tussen opties, dan wel
met fasering als doel – behoeft heldere informatie. Keuzes worden gemaakt
op basis van verschillende criteria, zoals draagvlak, uitvoerbaarheid, economische
inpasbaarheid en milieurendement. Deze verschillende criteria worden door
het bestuur ten opzichte van elkaar gewogen. Voor het criterium milieurendement
ofwel de kosteneffectiviteit van de maatregelen in het milieubeleid wordt
in toenemende mate aandacht gevraagd. Vanuit doelgroepen en overheden wordt
gewezen op de noodzaak keuzes te maken over de wijze waarop de milieu-investeringen
zo efficiënt mogelijk kunnen worden ingezet. De Minister van VROM heeft
de Tweede Kamer toegezegd om de mogelijkheden aan te geven van een integrale
toepassing van een milieurendementsbenadering op het milieubeleid (Kamerstukken
II 1994/95, 23 900 XI, nr. 33). In de eerste helft van 1996 ontvangt
de Kamer een interdepartementale notitie, waarin wordt ingegaan op de begripsbepaling,
voorbeelden van de wijze waarop het begrip reeds in het beleid wordt toegepast
en waarin wordt aangegeven welke vragen aan de orde zijn bij uitbreiding van
de toepassing van het begrip. PrioriteitsstellingIn de NMP Begeleidingscommissie industrie is een handreiking geformuleerd
voor het stellen van prioriteiten (fasering) door bedrijven en vergunningverlenende
overheden. De handreiking is bedoeld als een praktisch hulpmiddel bij het
opstellen en beoordelen van bedrijfsmilieuplannen en het aanvragen voor een
(revisie)vergunning. De handreiking is met name bedoeld voor situaties waarin
het bedrijf, vanwege bedrijfseconomische omstandigheden, in de tijd gefaseerd
toegroeit naar een situatie waarin het integraal voldoet aan de stand der
techniek. De handreiking is niet bedoeld voor nieuwbouwsituaties omdat bedrijven
dan direct integraal aan de stand der techniek zullen voldoen. Prioriteitsstelling bij de industrieHet proces van prioriteitsstelling bij de industrie bestaat uit een aantal
stappen:1. groslijst maatregelenEen groslijst van mogelijke maatregelen wordt gegenereerd voor die milieuproblemen
die voor het bedrijf relevant zijn.2. vaststellen milieubelang maatregelenHet milieubelang van de maatregelen uit de groslijst wordt bepaald met
behulp van een aantal overwegingen. Hierbij horen onder andere het al dan
niet voldoen aan wettelijke eisen en de bijdrage aan de realisatie van nationale
doelstellingen. Daarnaast bijvoorbeeld de mate waarin een bijdrage wordt geleverd
aan de realisatie van de lokale milieukwaliteit tussen het maximaal toelaatbaar
en het verwaarloosbaar risico.3. vaststellen bedrijfsbelang maatregelenBeoordeeld wordt in welke volgorde het bedrijf de maatregelen uit de groslijst
zou willen uitvoeren, bijvoorbeeld vanwege de mogelijke inpassing in een gepland
investeringsprogramma.4. vaststellen volgorde van uitvoeringIn een onderhandelingsproces wordt door het bedrijf en de vergunningverlenende
overheid synergie gezocht tussen het milieubelang en het bedrijfsbelang bij
het bepalen van de volgorde van de te nemen maatregelen. Het gaat hierbij
om het gezamenlijk zoeken naar een uitwerking van het ALARA-beginsel (As low
as reasonable achievable) uit de Wet milieubeheer. Verbreding InstrumentariumDe huidige maatschappelijke ontwikkelingen geven aanleiding tot een herziening
van de wijze waarop de overheid doelgroepen van het beleid aanstuurt om deze
aan te zetten tot gedragsverandering. In het NMP 2 spelen de verbreding van
het instrumentarium en de eerder genoemde «zelfregulering binnen kaders»
een belangrijke rol. Eind 1995 wordt een onderzoek afgerond naar deze mogelijk
veranderende sturing in relatie tot het instrumentarium. In dit onderzoek
wordt ook aandacht besteed aan de rol van de andere overheden en de mogelijke
rol hierbij van de intermediaire organisaties, nutsbedrijven en andere vergelijkbare
(belangen)groepen.Het NMP 2 stelt daarnaast ook dat uitvoering op maat vereist dat de instrumenteninzet
is toegespitst op de kenmerken van de doelgroepen. Voor de goed bereikbare
doelgroepen is de huidige inzet van instrumenten gericht op regulerende instrumenten
en op verbreding van het instrumentarium, om de eigen verantwoordelijkheid
van deze doelgroepen te faciliteren en te stimuleren. Hierbij spelen zowel
financiële instrumenten als het privaatrecht een rol. Met behulp van
financiële instrumenten kunnen actoren worden gestimuleerd bij het milieuvriendelijker
maken van hun gedrag. Gedragsaanpassingen bij de moeilijker bereikbare doelgroepen
worden gestimuleerd door de inzet van voornamelijk financieel en sociaal instrumentarium
en een grotere rol van intermediaire organisaties.Per 1 januari 1995 is de Wet belastingen op milieugrondslag in werking
getreden, waarin zijn opgenomen belastingen op brandstoffen, uranium, het
storten van afval en het onttrekken van grondwater. Zoals vastgelegd in het
regeerakkoord heeft het kabinet een wetsvoorstel voor een belasting op het
kleinverbruik voor energie afgerond. De verwachting is dat deze wet per 1
januari 1996 in werking zal treden.Voorts heeft een interdepartementale werkgroep deze zomer een notitie
afgerond, waarin de mogelijkheden worden verkend voor een verdere verbreding
van de belastingen op milieugrondslag. Deze notitie zal ter advisering worden
voorgelegd aan de Werkgroep vergroening van het fiscale stelsel. Dit is een
werkgroep die is ingesteld door de Staatssecretaris van Financiën. Een
eindrapportage van deze commissie wordt voorjaar 1996 verwacht.In lijn met de motie van de Tweede Kamerleden: Ybema, Van der Vaart, Van
Rey, Leerling en Schutte (Tweede Kamer 1992–1993, 22 873, nr. 22)
zal Nederland in Europees verband bepleiten milieu-overwegingen mee te laten
wegen in de BTW-tariefindeling, zodat het de lidstaten wordt toegestaan het
verlaagde BTW-tarief toe te passen op bepaalde milieuvriendelijke en energiebesparende
prestaties. Verslaglegging/monitoringNaar verwachting zal een wettelijke regeling van de milieuverslagplicht
in de tweede helft van 1995 bij de Tweede Kamer worden ingediend. Het wetsvoorstel
verplicht een nog nader te bepalen groep bedrijven om aan de hand van een
jaarlijks milieuverslag verantwoording af te leggen over het gevoerde milieubeleid.
Hierdoor worden betrokken bedrijven gestimuleerd om een goed functionerend
milieuzorgsysteem op te zetten, waarmee bedrijven invulling kunnen geven aan
de eigen verantwoordelijkheid voor het milieu en de milieuprestaties kunnen
verbeteren.Naarmate het bedrijf – binnen bepaalde door de overheid aan te geven
kaders – meer ruimte wil hebben voor het invullen van de eigen verantwoordelijkheid
en derhalve met het bevoegd gezag overeenkomt dat een vergunning op hoofdlijnen
zal worden verleend, is immers meer waarborg nodig voor het verstrekken van
toereikende informatie, niet alleen aan de overheid, maar ook rechtstreeks
aan het publiek. Het milieuverslag is een goed middel voor overheid en publiek
om inzicht te krijgen in hoe de bedrijven met die ruimte omgaan en tot welke
milieuprestaties dit leidt. Informeren publiekVoor het informeren van het publiek zal de wettelijke regeling zoveel
mogelijk vormvrijheid geven aan de bedrijven en daarom beperkte vereisten
bevatten. De wet zal op dit punt aansluiten op de reeds bestaande praktijk
van milieujaarverslagen en voorts de mogelijkheid bieden om aan te sluiten
bij de milieuverklaring die bedrijven, die op vrijwillige basis aan de EMAS-verordening
van de EU deelnemen, opstellen. Rapportage aan overheidVoor de rapportage aan de overheid kan de kern van de wettelijke regeling
bestaan uit de jaarrapportage, die bedrijven nu al uitbrengen over de uitvoering
van het Bedrijfsmilieuplan (BMP). Wel is het wenselijk in deze rapportage
andere, bestaande rapportages aan overheden zoveel mogelijk onder te brengen
om zo de noodzakelijke stroomlijning te bewerkstelligen. Binnen de chemische
industrie loopt thans een project dat de mogelijkheden van integratie van
diverse rapportages (circa vijftien stuks) onderzoekt. Dit project ziet er
veelbelovend uit. In ieder geval is het nodig dat aan diverse rapportages
een afgestemde en onderling consistente vraagstelling ten grondslag ligt.
Zodoende kan het bedrijf met één meet- en registratiesysteem
informatie genereren ten behoeve van diverse rapportages.Voor wat betreft de bedrijven, waarop de wettelijke regeling van toepassing
zou moeten zijn, wordt in eerste aanleg uitgegaan van de bedrijven die via
convenanten reeds rapportageverplichtingen zijn aangegaan en waarvoor de provincie
vergunningverlenend gezag is, aangevuld met bedrijven die qua milieubelasting
daarmee vergelijkbaar zijn zoals aardolieraffinaderijen, elektriciteitscentrales
en bepaalde afvalverwerkende bedrijven. Het gaat dan om enige honderden bedrijven.
Dit jaar wordt een handreiking voor overheden en bedrijven uitgebracht over
de koppeling tussen bedrijfsinterne milieuzorg en de vergunningverlening en
de handhaving. Op basis van opgedane ervaringen en proefprojecten wordt hierin
aangegeven hoe de koppeling concreet vorm kan krijgen. Ook ontwikkelingen
ten aanzien van certificatie van milieuzorgsystemen worden hierin meegenomen. 4. TAKEN RIJKSOVERHEID Doorvertaling van doelstellingen: helderheid en haalbaarheidMet strategielijn 2 van het NMP 2 «Doorvertaling van de nationale
themadoelstellingen» wil het rijk helderheid verschaffen voor zowel
doelgroepen als andere overheden (gebiedsgerichte doorvertaling) over de te
nemen uitvoeringsbeslissingen.Sinds het verschijnen van het NMP 2 is duidelijk geworden dat deze helderheid
in de vorm van taakstellingen, op verschillende manieren kan worden verschaft:a. taakstelling ontleend aan (lees: helderheid verschaft door) wettelijke
regelgeving en normstelling (bijvoorbeeld Stortverbod Afvalstoffen);b. taakstelling ontleend aan niet-wettelijke regelgeving en normstelling
(bijvoorbeeld Nederlandse Emissierichtlijn);c. taakstelling ontleend aan vrijwillige afspraken (bijvoorbeeld Beleidsplan
Drink- en Industriewatervoorziening);d. taakstelling ontleend aan bindende afspraken vastgelegd als onderhandelingsresultaat
in convenanten (het «klassieke» doelgroepenspoor).Van groot belang bij doorvertaling van doelstellingen is de legitimering
ervan. Terecht vragen doelgroepen waarom er van hen een bepaalde bijdrage
voor de oplossing van een specifiek milieuprobleem wordt verwacht. Naarmate
het milieubeleid vordert en er meer van doelgroepen wordt gevraagd blijkt
dat, om emissiereducties op een efficiënte wijze tot stand te kunnen
brengen, het niet alleen van belang is welke bijdrage een doelgroep levert
aan een milieuprobleem, maar ook welke doelgroep de meest efficiënte
bijdrage kan leveren aan de oplossing van het milieuprobleem. Naast het criterium
milieurendement of kosteneffectiviteit spelen hierbij ook andere criteria,
zoals bijvoorbeeld draagvlak, draagkracht, handhaafbaarheid en concurrentiepositie.
Het feit dat de mate waarin deze criteria een rol spelen, kan variëren
door de tijd, bijvoorbeeld als gevolg van economische, technologische en/of
politiek-maatschappelijke ontwikkelingen, bewijst dat doorvertaling niet statisch
is maar vraagt om flexibiliteit. Tegelijkertijd is continuïteit in reeds
vastgelegde doelstellingen van groot belang. Een al te frequente herijking
van de doelstellingen zal de uitvoering van het milieubeleid belemmeren en
de geloofwaardigheid van dat beleid verminderen. De huidige planningscyclus
in het milieubeleid biedt voldoende mogelijkheid om zowel de gewenste continuïteit
als de noodzakelijke flexibiliteit te garanderen.Met bovenstaande indeling als uitgangspunt, ontstaat het volgende beeld
geldend anno 1995 over doorvertaling*:  Doorvertaling
afgerondDoorvertaling in voorbereidingDoorvertaling nog onduidelijkKlimaatCO2,
NOx – CH4 en N2O
(diverse doelgroepen) – CO2 (na 2000) –
HFK's VerzuringGrotendeels (SO2,
NOx, NH3) – Huishoudens (NH3) –
Landbouw (VOS) – Overige mobiele bronnen (NOx)VerspreidingDeels (prioritaire stoffen, landbouwbestrijdingsmiddelen,
radio-actieve stoffen)Zware metalen (diverse doelgroepen)–
Fijn stof – Radon – Biociden VermestingGrotendeelsP
en N (landbouw) VerwijderingVolledig  VerdrogingVolledig  VerstoringGrotendeels (effectgericht
beleid voor wat betreft geluid, externe veiligheid, en deels lokale luchtverontreiniging)Lokale
luchtverontreiniging (deels) Taakstelling luchtvaartEffectgericht
beleid voor wat betreft stank Brongericht beleid Mobiliteits- en prijsbeleid* stand van zaken februari 1995.Uit het overzicht blijkt dat voor een aanzienlijk deel van de doelstellingen
de gewenste helderheid is verschaft. Met name voor de thema's verwijdering
en verdroging, en voor de doelgroepen afvalverwijderingsbedrijven, drinkwaterbedrijven,
industrie en raffinaderijen is het referentiekader voor de te nemen uitvoeringsbeslissingen
duidelijk. Voor een ander deel van de doelstellingen is er beleid in voorbereiding
om de gewenste helderheid te verschaffen. Dit speelt met name bij de thema's
verspreiding (Beleidsstandpunt Zware Metalen) en verstoring (onder andere
taakstelling luchtvaart). Voor het resterende deel van doelstellingen is er
nog geen beleid in voorbereiding. Wel loopt er in sommige gevallen verkennend
onderzoek. Bijvoorbeeld bij klimaat (CH4, N2O, HFK's). Nota Regionale doorvertaling verstoringsdoelstellingen (Actie
AO 1 uit Werkdocument NMP 2)Verstoring is een milieuthema dat zich vooral voordoet op lokaal en regionaal
niveau. Het monitoren van de (nationale) verstoringsdoelstellingen vindt dan
ook in nauwe samenspraak met gemeenten en provincies plaats. Indien uit de
analyse van de monitoringsresultaten blijkt dat de verstoringsdoelstellingen
niet gehaald worden, zal samen met provincies en gemeenten bekeken worden
welke maatregelen getroffen dienen te worden om alsnog aan de doelstellingen
te voldoen. Normstelling en doel- en taakstellingenNormstelling is een belangrijk instrument in het milieubeleid. Door middel
van normen kunnen doelstellingen worden vertaald in heldere taakstellingen
voor doelgroepen. In de systematiek van normstelling kan onderscheid worden
gemaakt tussen:a. normen op rijksniveau, waar geen mogelijkheid bestaat van afwijking;b. normen op rijksniveau, met mogelijkheid voor afwijking door middel
van bijvoorbeeld een bandbreedte of een ontheffingsprocedure;c. normen die op provinciaal of gemeentelijk niveau kunnen worden vastgesteld,
omdat er geen norm op rijksniveau nodig is.Op basis van deze indeling zal worden nagegaan in hoeverre het geheel
van normen in het milieubeleid bijstelling behoeft. Waar nodig zullen de status
van bestaande normen en de reeds aanwezige flexibiliteit in de toepassing
van milieunormen nader worden verduidelijkt. Weging van milieu-aspectenBij het stellen van prioriteiten is het belangrijk dat de milieu-aspecten
op een vergelijkbare wijze worden gepresenteerd. Het doel van weging is verschillende
milieuproblemen direct vergelijkbaar te maken door deze onder één
noemer te brengen. Een voorbeeld hiervan zijn de in het Milieuprogramma opgenomen
indicatoren, waarbij bijvoorbeeld de drie verzurende stoffen SO2,
NOx en NH3 worden gepresenteerd op basis van verzuringsequivalenten.
Weging tussen de uiteenlopende milieuthema's of met andere maatschappelijke
effecten kan niet geobjectiveerd plaatsvinden. Kwantitatieve wegingsmethoden
kunnen weliswaar een hulpmiddel zijn bij het op één noemer brengen
van uiteenlopende milieu-aspecten, maar kunnen meer kwalitatieve bestuurlijke
of politieke afwegingen niet vervangen.In het algemeen kunnen verschillende doelen worden onderscheiden waarvoor
weging wordt toegepast:a) PrioriteitsstellingVerschillende milieuproblemen worden samengebracht tot één
grootheid om beter een keuze te kunnen maken tussen verschillende maatregelen;b) ProduktenbeleidIn het produktenbeleid kan het gewenst zijn een heldere vergelijking te
kunnen maken tussen verschillende alternatieve materiaalmogelijkheden (bijvoorbeeld
primair aluminium of roestvrij staal). Hiervoor is het noodzakelijk dat de
milieu-effecten van deze materialen vergelijkbaar zijn. Weging is hiervoor
noodzakelijk;c) Milieu en andere belangenBij afweging van het milieubelang met andere belangen zoals bijvoorbeeld
ruimtelijke ontwikkeling kan het gewenst zijn het milieubelang te kunnen presenteren
als een eenduidig cijfer. Weging van verschillende milieu-effecten is hiervoor
nodig;d) MonitoringZoals boven aangegeven wordt weging al toegepast in het vormgeven van
indicatoren. In dit Milieuprogramma worden verschillende stoffen binnen een
thema onderling gewogen op basis van hun relatieve bijdrage aan het thema
en onder één noemer gepresenteerd (zie bijlage 1 en 2).Naar alle waarschijnlijkheid noodzaken de verschillende doelen van weging
tot het gebruiken van verschillende methodieken. Het is dan niet mogelijk
te komen tot één meest gewenste methodiek van weging van milieuproblemen.
Het Ministerie van VROM gaat momenteel na in hoeverre een clustering van in
gebruik zijnde wegingsmethodieken mogelijk en wenselijk is. Denkrichting milieulasten utiliteitsbouw /Paasbrief Inspecteur Milieuhygiëne
Rijksgebouwendienst 1995Beslissingen in het bouwproces zijn in de meeste gevallen economisch van
aard. Een mechanisme om in dit economische afwegingsproces de invloed op de
kwaliteit van het milieu door met name bouwmaterialen, mobiliteit, energie,
water en sloopkosten te verwerken bestaat niet. Hierdoor spelen de aantasting
van de winningsplek, vervuiling door transport en lekverliezen bij de bewerking,
toepassing, gebruik, verwijdering en verwerking van bouwmaterialen in de beslissingen
nauwelijks tot geen rol. Bij de Rijksgebouwendienst wordt geprobeerd om juist
de aantasting van het milieu te kwantificeren en als argument te laten meewegen
in beslissingen in het bouwproces. Eerste stap hierin is de kwantificering
van de milieubelasting van bouwmaterialen, mobiliteit, energie en water en
reservering voor sloopkosten. Hiervoor zijn reeds verschillende methodieken
beschikbaar.In de paasbrief 1995 van de Inspecteur Milieuhygiëne voor de Rijksgebouwendienst
is de stap gezet naar een financiële vertaling van de milieubelasting.
Wanneer deze methodiek voldoende is uitgekristalliseerd, wordt binnen de Rijksgebouwendienst
verkend welke rol de verkregen informatie kan spelen in beslissingen in het
bouwproces. Onder meer van belang is de verhouding tussen meerinvesteringen
en de maatschappelijke (financiële) opbrengsten. De methodiek en ervaringen
worden in het kader van de voorbeeldfunctie van de RGD uitgedragen naar de
marktpartijen in het bouwproces. HandhavingDe OESO geeft in haar oordeel over het Nederlandse milieubeleid in overweging
om de nu al aanzienlijke handhavingsinspanningen van alle overheidsniveaus
te verhogen. Bij de meeste instanties die milieuregels handhaven zal er de
komende jaren echter geen groei zijn in het personeelsbestand. De gewenste
inspanningsverhoging moet daarom worden bereikt door de efficiency van de
bestaande inzet verder te vergroten. Om de effectiviteit en eenduidigheid
te bevorderen is het noodzakelijk dat alle betrokken handhavende instanties
samenwerken. Zowel in eigen land als op internationaal niveau. Internationale samenwerkingIn 1996 wordt de vierde internationale handhavingsconferentie in Thailand
georganiseerd. Nederland bereidt deze conferentie samen met United Nations
Environment Programme (UNEP) en Environmental Protection Agency (EPA) voor.
Voor het snel geïndustrialiseerde Zuid-oost Azië is het van belang
dat milieuwetten op adequaat niveau en op eenduidige wijze worden gehandhaafd.
Hiermee wordt ook bereikt dat bestaande economische concurrentieverschillen
worden verkleind.De toezichtstaken van de Inspectie Milieuhygiëne zijn onder te verdelen
in eerstelijns- en tweedelijnstoezicht. Bij het eerstelijnstoezicht gaat het
om wetten en regelingen waarvoor de minister van VROM verantwoordelijk is.
Het tweedelijnstoezicht heeft betrekking op de uitvoering van milieutaken
door gemeenten en provincies. In het geval van een vergunning op hoofdlijnen,
ondersteund door een goed functionerend milieuzorgsysteem, kan het door deze
instanties uitgeoefende toezicht op de naleving zich meer concentreren op
hoofdlijnen. Voor het bevoegde gezag kan dit betekenen dat met minder inspanning
hetzelfde niveau van handhaving kan worden bereikt. De Inspectie Milieuhygiëne
zal er op toezien dat met deze nieuwe instrumenten tenminste dezelfde resultaten
worden bereikt als met de traditionele vorm van vergunningverlening en handhaving.Het eerstelijnstoezicht neemt de komende jaren in intensiteit toe. Dat
is onder meer noodzakelijk voor de handhaving van de EVOA-regeling (grensoverschrijdende
overbrenging van afvalstoffen) en voor nieuwe handhavingstaken die de Inspectie
in het kader van de produktregelgeving toegewezen krijgt. De ruimte voor intensivering
van het eerstelijnstoezicht kan op meerdere plaatsen worden gerealiseerd.Aan de verdere verbetering van het instrumentarium voor de handhaving
van de milieuregelgeving, zoals deze in gang is gezet met het programma «Verbetering
Handhavingsinstrumentarium Milieubeleid (HAM)», zal de nodige aandacht
worden gegeven. In het kader van dit programma zal onder meer worden bezien
of het, vooruitlopend op een algemene regeling in de Algemene wet bestuursrecht,
wenselijk is de Wet milieubeheer uit te brieden met een regeling omtrent de
bestuurlijke boete.Op het gebied van de handhaving van milieuregelgeving zal tevens worden
nagegaan of de toedeling van verantwoordelijkheden voor de handhaving, zoals
deze thans is geregeld, aanpassing of uitbreiding behoeft. Hierbij worden
in ieder geval ook de wettelijke taken en bevoegdheden van de Inspectie voor
de Milieuhygiëne betrokken.Ruimte voor intensivering van het eerstelijnstoezicht1. Deze kan voor een deel worden gevonden in enige vermindering van het
tweedelijnstoezicht. Het blijkt dat gemeenten en provincies milieutaken steeds
vaker op adequaat niveau (zullen) uitvoeren. Het is de verwachting dat gemeenten
en provincies het adequate niveau voor vergunningverlening en handhaving in
de periode tot 1997 daadwerkelijk bereiken. Het tweedelijnstoezicht
kan in intensiteit afnemen als ook nog voldaan wordt aan de twee voorwaarden:* de ambtelijke apparaten zijn in staat de milieutaken blijvend op adequaat
niveau uit te voeren;* er een integraal en gevalideerd monitoringssysteem functioneert dat
inzicht geeft in de taakuitvoering door andere overheden.2. Daarnaast wordt de komende jaren onderzocht of het tweedelijnstoezicht
ook nog efficiënter kan worden uitgevoerd. Gedacht kan worden aan certificering
en auditing van milieudiensten.3. De verwachting is ook dat er ruimte voor intensivering van het eerstelijnstoezicht
beschikbaar komt indien de activiteiten van de Inspectie Milieuhygiëne
worden geconcentreerd in 5 vestigingen.Gebleken is dat de taken die de Inspectie Milieuhygiëne werkelijk
uitvoert en de taken die op basis van verschillende wetten zouden moeten worden
uitgevoerd, in de loop der tijd uit elkaar zijn gegroeid. In de komende jaren
wordt dit weer in overeenstemming gebracht. De regeling van de taken van de
Inspectie in de Wet milieubeheer is hiervan een belangrijk onderdeel. MonitoringMonitoring van het milieu is niet nieuw. Al sinds jaar en dag wordt de
toestand van het milieu gevolgd door middel van een stelsel van meetnetten.
Toch is monitoring van het milieu(beleid) sterk in ontwikkeling. Lag de nadruk
in het verleden vooral op het volgen van de toestand van het milieu, thans
wordt monitoring steeds meer gericht op het volgen en waar nodig tijdig bijsturen
van de uitvoering van het milieubeleid. Centraal in die ontwikkeling staat
steeds de vraag of de doelstellingen van het milieubeleid worden gehaald.
In het NMP 2 is aangekondigd dat het Rijk in samenspraak met alle betrokken
partijen een visie op monitoring zal ontwikkelen. Bij het ontwikkelen van
die visie is sprake van een grote groep wederzijds afhankelijke actoren. Een
haalbare en uitvoerbare visie op en aanpak van milieubeleidsmonitoring kan
daarom alleen in een gezamenlijk en iteratief proces van alle betrokken actoren
tot stand komen.Discussie met andere overheden heeft geleid tot een voorlopig «uitvoeringsprogramma»,
waarin is verwoord hoe de visie op monitoring opgesteld en vastgesteld kan
worden. In een volgende stap wordt de discussie uitgebreid naar de andere
departementen en onderzoeksinstituten. Daarbij is er in het proces voor deze
partijen uitdrukkelijk ruimte om het resultaat mee vorm te geven. De eindversie
van het uitvoeringsprogramma staat derhalve nog niet vast. Het uitvoeringsprogramma
richt zich onder meer op het maken van concrete afspraken over het verzamelen,
bewerken en presenteren van gegevens. Daarbij is de stap verzamelen samengesteld
uit meerdere activiteiten: vergaren, valideren en inzamelen. Deze activiteiten
zijn elk verschillend, maar hangen onderling sterk samen doordat gegevens
zich in het verzamelproces verplaatsen van de ene naar de andere actor of
lokatie. De afspraken over monitoring spitsen zich voor elk van de bovengenoemde
stappen toe op de volgende vragen:WAT? welke (basis)gegevens monitoren, volgens welke definities of omschrijvingen,
in welke eenheden uitdrukken, aggregeren tot welke indicatoren;WIE? wie is verantwoordelijk voor elke bovengenoemde stap; welke andere
actoren zijn daarbij betrokken; HOE? welke (meet)methoden en technieken toepassen; kwaliteitseisen aan
bewerkingen, rapportages;WANNEER? wanneer moeten gegevens beschikbaar zijn; bepalen van de monitoringscyclus
en beschouwingsperiode.Uitgangspunt bij de aanpak is dat het monitoringstelsel voor het milieubeleid
zowel ten dienste staat van de informatiebehoeften van het rijk als die van
de andere overheden. Het gaat om de samenstelling en het samenspel van de
informatiestromen binnen organisaties, tussen organisaties en tussen overheden.
De informatiestromen richten zich daarbij ook op het verzamelen, bewerken
en presenteren van gegevens voor gebiedsgerichte toepassingen. Een ander uitgangspunt
is dat gegevens op een zo laag mogelijk niveau worden gegenereerd. Het streven
is dat elke bronhouder de gegevens slechts éénmaal aan het stelsel
hoeft te verstrekken. Bewerkte gegevens worden teruggekoppeld naar de bronhouders. Integrale Milieutaakstelling Industrie (IMT)Invoering van systematische monitoring per bedrijfstak waarvoor een convenant
is afgesloten is wenselijk om vast te kunnen stellen of overeengekomen taakstellingen
worden gerealiseerd. Op basis van het programma van eisen voor doelgroepmonitoring
zal in 1996 een protocol voor monitoring van de milieubelasting van de doelgroep
industrie worden opgesteld. 5. SAMENWERKING MET ANDERE OVERHEDEN 5.1 Rolverdeling, samenwerking en beleidsvrije ruimteEen heldere rolverdeling tussen de overheden is bij de uitvoering van
het milieubeleid gewenst. Duidelijk moet worden welke overheidslaag het voortouw
in (verdere) beleidsontwikkeling heeft. De huidige wettelijke taken en bevoegdheden
vormen hierbij het uitgangspunt. In overleg met de andere overheden is geconcludeerd
dat de beleidsontwikkeling door andere overheden meer kans van slagen heeft
als ruimte wordt geboden om prioriteiten te stellen en als in voldoende mate
sprake is van deregulering en facilitering door rijk en andere overheden.
Deregulering is zowel nodig in de verhouding tussen de overheden als in de
verhouding tussen overheden en bedrijven. Ook is gesproken over mogelijke
normafwijking, te overwegen als hiermee een (evenredige) milieu-winst kan
worden behaald en deze bij voorkeur gecompenseerd wordt binnen het eigen milieucompartiment.
Normen op een bepaald terrein (bijvoorbeeld externe veiligheid of geluidhinder)
kunnen ontwikkelingen die uit andere overwegingen gewenst zijn (bijvoorbeeld
bouwen in de buurt van stations) in de weg staan. Milieuwinst en milieuverlies
moeten dan in een open proces en zo veel mogelijk in kwantitatieve termen
tegen elkaar worden afgewogen. De voorkeur verdient compensatie in het eigen
milieucompartiment. Als dat niet mogelijk is, moet compensatie elders in de
milieusector plaatsvinden. In bijzondere gevallen zou compensatie kunnen worden
gevonden in maatschappelijke winst buiten het directe terrein van het milieu.
De mogelijkheden voor normafwijking moeten via proefprojecten op gelegitimeerde
wijze worden verkend (project Stad en Milieu). Daarnaast zal een samenhangend
systeem van monitoring moeten worden opgezet, waarmee de milieu-, beleids-
en uitvoeringsresultaten kunnen worden gemeten. Hiervoor zijn gemeenschappelijke
uitgangspunten en standaards van de verschillende overheden nodig.Uitgangspunt is, dat milieuproblemen worden opgelost op het niveau waar
ze spelen. In het algemeen ligt het voor de hand dat de beleidsbepaling ten
aanzien van onderwerpen die op lokaal, provinciaal, landelijk of internationaal
niveau spelen op datzelfde niveau plaatsvindt. Voor de uitvoering van het
milieubeleid is dit niet altijd eenduidig. In het DUIV-overleg (het reguliere
overleg tussen het Directoraat-Generaal Milieubeheer, Unie van Waterschappen,
Interprovinciaal Overleg en Vereniging van Nederlandse Gemeenten) zal verder
worden gesproken over de rolverdeling bij de uitvoering van het milieubeleid. Samenwerken bij handhavenLandelijke handhavingsstructuurIn de Landelijke Coördinatiecommissie Milieuwethandhaving (LCCM)
vindt gezamenlijke prioriteitsstelling en afstemming van de programmering
plaats. In de provinciale en regionale uitvoeringsprogramma's zal vanaf 1996
de logistiek (aanlevering, transport en verwerking) van gevaarlijk afval,
als nieuwe prioriteit uit het landelijke handhavingsprogramma van de LCCM,
doorwerking hebben gekregen. De LCCM ontwerpt hiertoe in 1995 een facilitair
programma. Voor een effectieve en efficiënte samenwerking op regionaal
niveau blijken de Coördinatie- en Informatiepunten (CIP's) onontbeerlijk
te zijn. In de Vervolg bijdragenregeling ontwikkeling gemeentelijk milieubeleid
(VOGM-regeling) is het ondersteunen van de CIP's (coördinatie- en informatiepunten)
door de gemeenten als basistaak aangemerkt.Zware milieucriminaliteitVoor de bestrijding van de zware milieucriminaliteit is samenwerking onontbeerlijk.
In 1994 heeft het Projectteam aanpak zware milieucriminaliteit 60 zaken gecoördineerd.
De meeste daarvan hebben betrekking op afval en bedreigde uitheemse diersoorten.
De Tweede Kamer is over de aanpak van de zware milieucriminaliteit inmiddels
in een notitie geïnformeerd (Tweede Kamer, vergaderjaar
1994–1995, 22 343, nr. 18). Gebleken is dat het bij de regiopolitiekorpsen
ontbreekt aan voldoende recherchekwaliteit en -capaciteit, mede door de omstandigheid
dat er onvoldoende aanbod van (middel)zware milieuzaken is om tot een continue
inzet te kunnen komen. Samenwerking tussen de regiokorpsen, interregionale
milieu-assistentieteams, kan ook hier een oplossing bieden. Voor het adviseren/assisteren
van deze teams bestaat het voornemen een «task-force» op te richten,
vergelijkbaar met het Milieubijstandsteam (MBT) van de Inspectie Milieuhygiëne.
Het MBT blijkt vanwege de milieuhygiënische, milieujuridische en recherche-technische
kennis steeds weer onmisbaar te zijn voor het succesvol afronden van een strafrechtelijk
milieu-onderzoek. Met name de recherche-technische kennis zou moeten worden
overgedragen naar de «task-force» van de politie. Prioriteitsstelling en beleidsvrije ruimteIn de tweede helft van 1994 is onderzoek uitgevoerd naar de problematiek
ten aanzien van prioriteitsstelling bij de verschillende overheden. Geconcludeerd
is dat de beschikbaarheid van een methodiek voor prioriteitsstelling niet
het grootste knelpunt is. Belangrijker aandachtspunten zijn de beschikbaarheid
van ruimte om prioriteiten te kunnen stellen, de afstemming tussen de prioriteitsstelling
van de verschillende overheden en de rolverdeling tussen de overheden.Het streven naar een compacte stad, waar verschillende functies (wonen,
werken, diensten) op een relatief klein oppervlakte worden geconcentreerd,
blijkt in de praktijk in een aantal gevallen te worden belemmerd door de milieuregelgeving
onder andere voor wat betreft de daarin neergelegde normen met betrekking
tot lokale milieukwaliteit. Het project Stad en Milieu zoekt hiervoor oplossingen.
Het doel van Stad en Milieu is om een integrale benadering uit te werken die
meer beleidsvrijheid biedt om gemeentelijke afwegingen te kunnen maken met
het oog op het behalen van maatschappelijke winst en het realiseren van een
optimale leefkwaliteit. Milieukwaliteit vormt daar een onderdeel van en moet
dus kunnen worden afgewogen tegen andere belangen. Met de zogeheten «Stad
en Milieu-benadering» kunnen milieunormen stapsgewijs in een breder
maatschappelijk perspectief worden afgewogen. Uitgangspunten hierbij zijn
een verbetering van de lokale leefkwaliteit en het neerleggen van de verantwoordelijkheid
voor het al dan niet afwijken van normen op het niveau waar de afweging plaatsvindt:
op lokaal niveau. Hierbij moeten de wettelijke kaders en in het bijzonder
artikel 8.11, derde lid Wet milieubeheer in het oog worden gehouden. Indien
definitief zou worden besloten tot het creëren van de bevoegdheid tot
het afwijken van bepaalde normen op lokaal niveua, dient hiervoor vanzelfsprekend
een adequate wettelijke basis te worden geschapen. Project Stad en milieuEen uitgebreide knelpunteninventarisatie leert dat een groot deel van
de geïnventariseerde knelpunten oplosbaar is zonder of met een beperkte
aanpassing van de milieuregelgeving. Deze mogelijkheden moeten optimaal kunnen
worden benut. VROM zal hierbij faciliterend optreden. Tevens worden wijzigingen
van regelgeving voorbereid. Daarnaast blijft bij een deel van de knelpunten
sprake van een situatie waarbij er, zelfs met het benutten van alle wettelijke
ruimte en een optimale afstemming van diverse procedures, tegenstrijdigheden
zijn bij de uitvoering van doelstellingen.Hierbij spelen naast milieu- en ruimtelijke doelen ook economische, sociale
en culturele belangen een rol. Om integrale afwegingen bij het realiseren
van een optimale kwaliteit van het stedelijke gebied mogelijk te maken is
een integrale, gebiedsgerichte benadering uitgewerkt. Deze «Stad en
Milieu-benadering» bestaat uit drie stappen: 1. vanaf
het begin van planvorming de diverse doelstellingen (waaronder milieu) integraal
meenemen;2. waar milieunormen tot knelpunten leiden optimaal benutten van bestaande
ruimte voor flexibiliteit in wet- en regelgeving;3. als dit onvoldoende is, is afwijking van normen mogelijk, mits dit
de totale stedelijke leefkwaliteit ten goede komt. Compensatie maakt hier
deel van uit. Aan de keuze om van normen af te wijken ligt een bestemmingsplan
ten grondslag. Door deze relatie met de Wet Ruimtelijke Ordening (WRO) wordt
aangesloten bij de voordelen van het in ruimtelijk ordeningsbeleid gehanteerde
sturingsmodel, waarin een inzichtelijke en openbare afweging van belangen
centraal staat en er participatiemogelijkheden zijn voor alle betrokken belangen
en belanghebbende partijen.De benadering is in een aantal gemeentelijk pilot-projecten getoetst op
werkbaarheid, mogelijke meerwaarde ten opzichte van de huidige beleidspraktijk
en mogelijke risico's. De resultaten hiervan ondersteunen de «Stad en
Milieu-benadering». Een en ander wordt thans nader uitgewerkt en vertaald
in voorstellen tot beleidswijziging.Zowel in het stankbeleid als bij de sanering van het industrielawaai zien
we een toenemende beleidsvrije ruimte voor andere overheden. Overleg met Tweede
Kamer over de Herziene Nota Stankbeleid in maart 1995 heeft geleid tot een
aantal bijstellingen van het stankbeleid. In deze aanpassing wordt ruimte
gelaten voor een afweging op regionaal en lokaal niveau. Er is niet meer sprake
van een landelijke kwantitatieve bovengrens voor stankhinder; het bevoegd
bestuursorgaan bepaalt het hinderniveau dat acceptabel wordt geacht. In de
Nederlandse Emissierichtlijnen Lucht (NeR) worden voor een zestiental branches
maatregelenpakketten vastgelegd. Deze richtlijnen zijn gebaseerd op branchestudies.
Uitgangspunt is dat in de meeste gevallen de maatregelen leiden tot een acceptabel
hinderniveau. Het bevoegde bestuursorgaan dient derhalve vast te stellen of
de maatregelen leiden tot een acceptabel hinderniveau en kan derhalve gemotiveerd
afwijken van de NeR. De NeR zijn een richtsnoer voor de vergunningverlener.Over deze aanpassingen en de consequenties daarvan voor de korte termijn
is in juni 1995 een brief naar provincies, gemeenten en inspecties gestuurd.
Ook is met betrokken partijen een inventarisatie uitgevoerd naar bestaande
hindermethoden en hun toepasbaarheid in verschillende situaties. De resultaten
zullen ook in de NeR worden vastgelegd. Met betrokken partijen is afgesproken
dat de bedrijfstakstudies voor 1 januari 1996 zijn afgerond en de maatregelenpakketten
zijn neergelegd in bijzondere regelingen van de NeR. Is dit niet het geval
dan zullen provincies en gemeenten bij vergunningverlening een eigen koers
gaan varen. In de studies wordt ook aandacht besteed aan de bedrijfseffecten
van de standaardmaatregelenpakketten.In april 1996 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang
van het stankbeleid en worden de activiteiten, verricht in het voorafgaande
jaar, geëvalueerd. 5.2 Strategische plannen andere overhedenIn een aantal strategische plannen hebben de andere overheden hun prioriteiten
uitgewerkt op basis van het NMP 2. De Unie van Waterschappen programmeert
met Werken aan Kwaliteit de uitvoering van het milieu- en natuurbeleid van
de waterschappen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten beschrijft het gemeentelijke
milieutakenpakket in het Kaderplan Gemeentelijk Milieubeleid. Het Interprovinciaal
Overleg werkt in Samenwerking op maat de interprovinciale prioriteiten uit. «Werken aan Kwaliteit» (Unie van Waterschappen)Ter ondersteuning van de uitvoering van het milieu- en natuurbeleid zoals
geformuleerd in de Evaluatienota Water, het Nationaal Milieubeleidsplan 2
en het Structuurschema Groene Ruimte heeft de Unie van Waterschappen het plan
van aanpak «Werken aan Kwaliteit» opgesteld. Deze inzet is vertaald
in een programma met concrete acties voor uitvoering. Daarnaast vormen de
invoering van interne milieuzorg bij waterschappen en de vergunningverlening
en handhaving als ook de gegevensstandaardisatie en de voorlichting aandachtspunten. Concrete acties in programma Unie van waterschappen:– de verdere stimulering van integraal waterbeheer waarbij het accent
ligt op de verdrogingsbestrijding en de totstandkoming van ecologische verbindingszones;– de verwijdering en verwerking van baggerspecie vormt een speerpunt.
Het gaat daarbij om het stimuleren van samenwerkingsverbanden tussen waterschappen
om te komen tot de realisatie van een verwerkingsdoelstelling voor baggerspecie
van 20%;– de aanpak van de diffuse verontreiniging van het oppervlaktewater
en de waterbodems waarbij het terugdringen van de emissie vanuit de landbouw
en het verminderen van het gebruik van geïmpregneerd hout als oeverbeschermingsmateriaal
centraal staan;– de optimalisering van de zuivering van afvalwater en het stimuleren
van de aanpak van de overstorten. Kaderplan gemeentelijk milieubeleid (Vereniging van Nederlandse
Gemeenten)Het Kaderplan gemeentelijk milieubeleid biedt handreikingen voor beleid
en uitvoering en daagt tegelijkertijd uit tot het zoeken naar creatieve en
effectieve oplossingen voor gemeentelijke milieuproblemen en taken. Het gemeentelijke
milieubeleid verandert van karakter. In de afgelopen jaren lag de nadruk sterk
op de vergunningverlening en handhaving, op kwantiteit en regulering. Steeds
meer verschuift de aandacht naar kwaliteit, naar de doorwerking van milieu
in andere beleidsvelden, naar het ontwikkelen en uitvoeren van beleid in samenspraak
met anderen, naar veel doen met weinig geld. Het Kaderplan gemeentelijk milieubeleid
speelt hier op in door te werken met vier rode draden. De rode draden van het KaderplanKwaliteitAandacht voor kwaliteit speelt sterk bij de gemeentelijke vergunningverlening
en handhaving, bijvoorbeeld op basis van de verruimde reikwijdte van de Wet
milieubeheer. Maar ook het inhoud geven aan gemeentelijke interne milieuzorg
en het gemotiveerd en verantwoord omgaan met stedelijke ontwikkeling in relatie
tot bodemverontreiniging, de invulling van de gemeentelijke zorgplicht rond
riolering en het streven naar integraal beleid zijn voorbeelden van aandacht
voor kwaliteit.Externe integratieDe komende jaren zal de doorwerking van milieubeleid in andere beleidsterreinen
als ruimtelijke ordening, bouwen en wonen, verkeer en vervoer, groen en energie,
veel aandacht krijgen. De kracht van de externe integratie ligt in het benutten
van kansrijke momenten om milieudoelstellingen mee te laten lopen met ontwikkelingen
binnen andere beleidsterreinen. Grootschalige woningbouw, maar ook renovatieprojecten,
vormen zo'n moment om te komen tot duurzame bouw en duurzame stedelijke ontwikkeling.
Bij externe integratie kiezen gemeenten voor een integrale benadering van
milieukwaliteit in het landelijk- en het stedelijk gebied, waarbij ze rekening
houden met de functies van die gebieden. Communicatie en draagvlakDraagvlak, bewustwording en gedragsverandering zijn nodig voor een effectief
gemeentelijk milieubeleid. Informatie- en kennisoverdracht, samengevat onder
het begrip milieucommunicatie, blijken in de praktijk een belangrijke voorwaarde
voor gemeentelijke milieusuccessen. Maar er is meer. In het gemeentelijk milieubeleid
verschuift de aandacht van regulering naar communicatie. Doelgroepbeleid,
stimulering van bedrijfsinterne milieuzorg, nieuwe werkvormen als gebiedsgericht
beleid, het benutten van stimulerende instrumenten bij bijvoorbeeld duurzaam
bouwen en het voeren van een milieudialoog tot het opstellen van een Lokale
Agenda 21 zijn gericht op een actieve participatie van lokale doelgroepen
in het milieubeleid.MilieurendementDe milieugulden is een schaars goed. Dit betekent aandacht voor het met
beperkte middelen bereiken van resultaat. De vraag naar het milieurendement
van inspanningen wordt steeds vaker gesteld. Voorbeelden van beleidsterreinen
waar de milieurendementsafweging duidelijk op de voorgrond treedt, zijn bodemsanering,
het afvalwaterbeheer en de afvalverwijdering.Bij de keuze van gemeentelijke speerpunten in milieubeleidsplan en –
programma stellen gemeenten prioriteiten. Het milieurendement, maatschappelijke
en bestuurlijke overwegingen spelen hierbij een belangrijke rol.Het Kaderplan gemeentelijk milieubeleid is geënt op het maken van
keuzes, die recht doen aan lokale omstandigheden en ambities. Milieubeleid
is maatwerk. De lokale milieuproblematiek en de gemeentelijke mogelijkheden
bepalen lokale speerpunten. In de Vervolg Bijdragenregeling Ontwikkeling Gemeentelijk
Milieubeleid (VOGM) is een aantal verplichte speerpunten opgenomen (vergunningverlening,
toezicht en handhaving, rioleringsplan, gescheiden inzameling van groente-,
fruit- en tuinafval, bodemtoets bij aanvragen om bouwvergunning en gemeentelijke
interne milieuzorg). Daarnaast geeft de VOGM nog een aantal gemeentelijke
taken weer, waaruit gekozen kan worden. Alle taken komen in het Kaderplan
terug. Maar speerpunten in het kader van de VOGM zijn maar het halve verhaal.
De VOGM maakt de weg vrij voor een gemeentelijke prioriteitsstelling zonder
het gemeentelijk milieutakenpakket te willen minimaliseren. Uit de gemeentelijke
praktijk blijken ook verdergaande ambities. Voor de hele breedte van het gemeentelijk
milieubeleid beschrijft het Kaderplan trends. Voorbeelden laten zien hoe kansrijk
met deze trends kan worden omgegaan en welke ambitieniveaus een gemeente daarin
kan kiezen. Daartoe wordt naast de rode draden gebruik gemaakt van de in het
Kaderplan gehanteerde indeling van milieubeleid in vier taakgroepen: regulering
van milieubeleid, beheerstaken, externe integratie en milieucommunicatie. «Samenwerking op maat» (InterProvinciaal Overleg)Voor activiteiten die de provincies gezamenlijk willen uitvoeren is «Samenwerking
op maat», het tweede interprovinciale Plan van Aanpak uitvoering milieubeleid,
opgesteld. Dit plan is een vervolg op een groot aantal acties dat met het
uitbrengen van het eerste NMP in gang is gezet. Inmiddels zijn 60 acties uit
het eerste plan van aanpak uitgevoerd. Zo zijn met behulp van de doelgroepaanpak
en vergunningverlening afspraken gemaakt over de reductie van industriële
emissies. De omvang van afvalstromen richting eindverwerkers is afgenomen.
De verwerkingscapaciteit voor afval is toegenomen. Ook zijn de provincies
erin geslaagd om nagenoeg alle achterstanden op het gebied van vergunningverlening
en handhaving weg te werken. «Samenwerking op maat» is een meerjarenplan
en biedt een strategisch kader voor de uitvoering van het interprovinciale
milieubeleid voor de jaren 1995–1998. Een verdere concretisering en
fasering van uit te voeren acties vindt plaats in jaarlijks op te stellen
programma's. In februari 1995 is het meerjarenprogramma 1995–1998 vastgesteld.
Gekozen is voor een beknopt meerjarenprogramma. Het programma bevat 25 concrete
acties die nog in 1995 tot eerste concrete resultaten leiden. Acties die door
de provincies in interprovinciaal verband worden uitgevoerd hebben vooral
tot doel de uitvoering van nieuwe acties in de individuele provincies te stimuleren
of op gang te brengen. Dit betekent dat acties vaak het karakter hebben van
het ontwikkelen van een gezamenlijke aanpak of bijvoorbeeld het opstellen
van een handreiking. In die zin zijn de interprovinciale acties faciliterend
voor de provinciale uitvoering.De 25 acties zijn verdeeld over de in Samenwerking op Maat benoemde speerpunten
industrie, bodem, afval en gebieden. Daarnaast zijn enkele acties gericht
op het verbeteren van de beschikbare instrumenten en het opzetten van monitoring. Acties in «Samenwerking op maat»– Het speerpunt industrie is gericht op voortzetting
van het doelgroepenbeleid door nog meer nadruk te leggen op de eigen verantwoordelijkheid
van het bedrijfsleven. Een reeds gestart experiment in Rijnmond moet antwoord
geven op de vraag of verhandelbare emissierechten een waardevolle bijdrage
kunnen leveren aan het realiseren van doelstellingen van milieubeleid.– Bij afval ligt het accent op het verder optimaliseren
van de sturing van afval. Afvalsturing op uitsluitend regionale schaal voldoet
niet meer om de bestaande verbrandingscapaciteit optimaal op het afvalaanbod
af te stemmen. Daarom verdient het uitgangspunt van regionale zelfvoorziening
aanvulling om te komen tot bovenregionale sturing.– Op het terrein van bodem wordt onderzocht of knelpunten
bij de uitvoering van bodemsaneringen kunnen worden opgelost door decentralisatie
van bestaande bevoegdheden van het rijk naar de provincies of door het vereenvoudigen
van bestaande regels. Andere acties zijn gericht op actief bodembeheer, de
financiering van de nazorg van gesloten stortplaatsen en de aanpak van bodemverontreiniging
op voormalige gasfabrieksterreinen.– Provincies nemen de komende jaren het gebiedsgerichte beleid voortvarend ter hand. Dit is bij uitstek een terrein waarop de provincies
hun verantwoordelijkheid van integraal en gebiedsgericht regisseur kunnen
en willen waarmaken. Een integrale benadering en nauwe samenwerking met gemeenten,
waterschappen en andere betrokkenen staan voorop. De Bijdrageregeling gebiedsgericht
milieubeleid is hierbij een goed hulpmiddel. De inspanningen in interprovinciaal
verband zullen ook gericht worden op het verder verbreden van deze regeling
met geldstromen van andere departementen.– Een aantal acties uit het meerjarenprogramma is gericht op verbetering
van de beschikbare instrumenten. Zo zal onder meer worden gewerkt
aan harmonisatie van legestarieven tussen provincies.– Belangrijk is de ontwikkeling van monitoring. In 1995
stemmen alle provincies hun monitoringssysteem af op basis van IPO-project
A900. Tevens zijn gesprekken met het RIVM gestart om te beoordelen wat de
mogelijkheden zijn van vergaande samenwerking in de vorm van uitwisseling
van gegevens. Vanaf 1996 wordt het mogelijk een interprovinciale rapportage
op te stellen waarin de milieuresultaten van de gezamenlijke inspanningen
zichtbaar worden gemaakt. Dit sluit aan bij de in paragraaf 4 genoemde visie
op monitoring. FaciliteitenMet het doorwerken van externe integratie komt ook meer beleidsvormende
verantwoordelijkheid bij anderen te liggen en wordt de faciliterende rol van
het Rijk en van de andere overheden zelf steeds relevanter. Zij moeten de
voorwaarden voor een efficiënte uitvoering scheppen. Daarbij
past de oprichting van het Informatiecentrum Milieuvergunningen en de methodiek
om de kosteneffectiviteit van maatregelen te bepalen. Informatiecentrum MilieuvergunningenHet doel van het infocentrum is te voorzien in de behoefte aan informatie
van de andere overheden die op grond van de Wet milieubeheer een integrale
afweging moeten maken ten aanzien van vergunningverlening. Gezamenlijk met
IPO en VNG zijn inmiddels stappen ondernomen voor de realisatie van één
infopunt. Per 1 juli 1995 zullen bestaande bureaus/programma's in het infocentrum
worden ondergebracht, zoals het stafbureau Nederlandse EmissieRichtlijnen
Lucht (NeR), het programma Koolwaterstoffen 2000 (KWS2000), het bureau Energie
in de Milieuvergunning (bEM), de helpdesk van de Facilitaire Organisatie-industrie
en het Expertisenetwerk Bodembescherming (ENBB). Nieuwe elementen die ook
al per 1 juli 1995 in het infocentrum zullen worden ondergebracht zijn bestuurlijk/juridische
informatie op grond van de Wet milieubeheer. Volgens een groeimodel zal het
infocentrum verder worden uitgebreid tot informatie over alle milieucompartimenten,
die nodig is voor de vergunningverleners om op grond van de Wet milieubeheer
die integrale afweging te kunnen maken. Het nieuwe Informatiecentrum Milieuvergunningen
wordt uitgevoerd door een samenwerkingsverband van NOVEM en Senter en zal
worden gehuisvest in Den Haag.KosteneffectiviteitBij DGM is een systematiek ontwikkeld waarmee op uniforme wijze de kosteneffectiviteit
van milieumaatregelen kan worden bepaald. Het toepassingsgebied is vooralsnog
beperkt tot luchtverontreiniging door industriële procesinstallaties,
maar een bredere toepassing is denkbaar. De primaire doelgroep van de methodiek
zijn de vergunningverleners, die het instrument kunnen inzetten bij het maken
van keuzes bij individuele vergunningen. 5.3 Gebiedsgericht milieubeleidHet gebiedenbeleid bevindt zich momenteel in een overgangsfase. De afgelopen
jaren is veel energie gestoken in het vormgeven van integratie op het niveau
van de strategische planvorming. Na deze fase van planvorming komt het aan
op de uitvoering. De integratie wordt meer en meer operationeel gemaakt in
concrete activiteiten.Samen met gemeenten en provincies geeft het Rijk invulling aan het gebiedsgerichte
milieubeleid. Op 1 januari 1996 wordt naar verwachting het ontwerp-Bijdragenbesluit
Gebiedsgericht Milieubeleid van kracht (Staatscourant 95, 17 mei 1995). Dit
ontwerp-Bijdragenbesluit betreft een wijziging van het Bijdragenbesluit openbare
lichamen milieubeheer. Het ontwerp-Bijdragenbesluit gebiedsgericht milieubeleid
heeft als doel om een meer integraal uitgevoerd gebiedsgericht beleid te stimuleren.
Het gaat hierbij onder andere om de bodembeschermingsgebieden, de stiltegebieden,
de grondwaterbeschermingsbieden en de ROM-gebieden. Daarnaast biedt het besluit
mogelijkheden voor een ruimere afweging van middelen die bij gebiedsgerichte
projecten worden ingezet. De inhoud van de projecten wordt bepaald door provincies
in overleg met hun partners. Op basis van een gezamenlijk overleg van belanghebbende
partijen vindt de planvorming en de uitvoering plaats.Sinds 1991 zijn voor zeven van de elf ROM-gebieden convenanten getekend.
Het gaat om de gebieden Rijnmond, Schiphol, Kanaalzone Zeeuwsch-Vlaanderen,
Groene Hart, Gelderse Vallei en recent Drenthe en Mergelland. Voor de overige
vier ROM-gebieden, IJmeer, Zuid-oost Friesland, De Peel en Midden Brabant,
zal naar verwachting binnen een jaar een bestuursovereenkomst over de uitvoering
van het Plan van Aanpak worden getekend. In het Groene Hart heeft
het opzetten van uitvoeringsgerichte actieplannen voor deelprojecten centraal
gestaan. Daarbij waren het verkrijgen van draagvlak op lokaal niveau en de benodigde financiële middelen belangrijke aandachtspunten. Deze
deelprojecten, zoals De Venen, Krimpenerwaard en het Bentwoud, zijn vooral
gericht op versterking van natuur en recreatie in het Groene Hart. Over de
versterking van de «groene» functies in dit gebied worden in het
najaar van 1995 een reeks «Groene-Hart-gesprekken» georganiseerd
onder het motto: «ruimte, groen en water voor iedereen». Figuur: Stand van zaken ROM-gebieden6. INTERNATIONAAL MILIEUBELEIDDe versterking van de internationale inspanningen is een van de strategielijnen
uit het NMP 2. Daarin is aangegeven dat «Nederland zal bijdragen aan
de versterking van het internationale milieubeleid door een actieve milieudiplomatie».
Deze diplomatie dient zowel ter ondersteuning van het verwezenlijken van de
nationale milieubeleidsdoelstellingen («het Nederlandse belang»)
als ter onderstreping van onze medeverantwoordelijkheid voor het milieu over
de grenzen heen («de Nederlandse verantwoordelijkheid»). Het Nederlands belang speelt internationaal vooral een rol bij de aanpak
van een aantal thema's: klimaatverandering (mondiaal), verzuring (Europees-continentaal),
verspreiding (met name in en via de grote rivieren en de Noordzee, import
van produkten), vermesting (idem), verwijdering (bijvoorbeeld internationaal
afvaltransport) en verstoring (externe veiligheid, bijvoorbeeld ongevallen
kerncentrales). Voor de meeste van deze onderwerpen zijn er specifieke internationale
kaders waarin Nederland deelneemt aan de onderhandelingen.De Nederlandse verantwoordelijkheid (onder andere erkend door
het ondertekenen van de Verklaring van Rio de Janeiro in 1992) houdt in dat
Nederland medeverantwoordelijk is voor het bereiken van het mondiale doel
«duurzame ontwikkeling». Enerzijds legt de Nederlandse economie
een relatief grote druk per hoofd van de bevolking op het mondiale milieu
(grondstoffen, energie, emissies enzovoort) en anderzijds beschikt ons land
over de financiële middelen en technologieën om andere landen te
helpen tot duurzame ontwikkeling te komen.Behalve de Nederlandse onderhandelaars en diplomaten spelen ook Nederlandse
wetenschappers een belangrijke rol in het stimuleren van de totstandkoming
van internationale overeenstemming over milieuvraagstukken. Zo wordt op dit
moment op het gebied van luchtverontreiniging (verzuring en verspreiding van
zware metalen en persistente organische stoffen) getracht de fundamenten te
leggen voor de rond 1997 op te stellen protocollen in het kader van het ECE-verdrag
over grensoverschrijdende luchtverontreiniging.In de komende periode zal Nederland (binnen het door NMP 2 gegeven kader)
zijn beleid intensiveren voor de volgende onderwerpen:1. het EU-milieubeleid (accent op het Nederlandse belang);2. het milieubeleid van Midden- en Oosteuropese landen (accent op de Nederlandse
verantwoordelijkheid);3. de uitvoering en uitwerking van Agenda 21, alsmede Klimaatverdrag en
Biodiversiteitsverdrag. Daarbij past de overdracht van kennis en ervaring
zoals thans bijvoorbeeld in de samenwerking met de Nederlandse Antillen plaats
vindt (accent op de Nederlandse verantwoordelijkheid);4. externe integratie, vooral met betrekking tot de relaties milieu en
energie, milieu en transport en milieu en handel (in gelijke mate belang en
verantwoordelijkheid).Voor wat betreft de herijking van het buitenlands beleid wordt verwezen
naar de desbetreffende nota van de regering. Het EU-milieubeleidEind 1995 wordt de evaluatie van de Europese Commissie verwacht over de
uitvoering tot nu toe van het vijfde MAP (MilieuActieProgramma 1993–2000).
Begin 1996 zal de Raad conclusies trekken over eventuele bijstelling.Nederland heeft (bij de Europese Commissie en de lidstaten) een notitie met ideeën gepresenteerd over een heldere, coherente structuur
van milieuregelgeving op een hoog niveau van bescherming. Hierin passen de
IPPC-richtlijn (inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging
door grote bedrijven), de richtlijn Ecologische kwaliteit water en de richtlijn
Luchtkwaliteit. In de Milieuraad van 22/23 juni 1995 zijn de ministers het
eens geworden over de tekst van de IPPC-richtlijn. Het doel van de richtlijn
is de invoering van een integrale aanpak van milieuvervuiling door grotere
bedrijven, met het doel te voorkomen dat problemen worden doorgeschoven van
het ene milieucompartiment naar het andere. Via een vergunningensysteem en
algemene regels moeten emissies worden voorkomen dan wel tot een minimum worden
beperkt. Er is een minimum-niveau afgesproken voor de toepassing van technologie.
Verder bevat de richtlijn onder meer bepalingen over de te volgen procedures,
de aanvraag, de openbaarheid van besluiten en controleresultaten, en over
uitwisseling van technische informatie tussen bevoegde instanties en tussen
de lidstaten.Voor de Nederlandse milieuwetgeving heeft de richtlijn geen ingrijpende
consequenties. Slechts op onderdelen is aanpassing nodig van de Wet milieubeheer
en het Inrichtingen- en vergunningenbesluit. Overigens zal de formele procedure
voor de aanneming van de richtlijn nog een aantal maanden in beslag nemen
en geldt een implementatietermijn van drie jaar.In dezelfde vergadering zijn de ministers het eens geworden over de Kaderrichtlijn
Luchtkwaliteit (zie het hoofdstuk Verspreiding in de thema-bijlage). Harmonisatie internationaal milieubeleid industrie(Actie IND
11 uit Werkdocument NMP 2)Het instrument van doelgroepenbeleid industrie zal een Nederlandse prioriteit
zijn bij de inbreng in internationale kaders, in het bijzonder de EU. Inzet
daarbij is het tot stand brengen op internationaal niveau van een milieubeleid
vergelijkbaar met wat op nationaal niveau in Nederland is geformuleerd. Ten
behoeve van de internationale harmonisatie is een vergelijkend onderzoek gestart
naar het milieubeleid waarmee produktiebedrijven te maken hebben in een aantal
landen. Dit gebeurt op het niveau van doelstellingen, de toe te passen stand
der techniek, het instrumentarium en de handhavingspraktijk. Daarbij wordt
gekeken naar de thema's verzuring, verspreiding en verwijdering. De vergelijking
strekt zich uit tot Duitsland, België/Luxemburg, Engeland, Frankrijk
en Italië. Op basis van de resultaten van dit onderzoek, die nog in 1995
beschikbaar zullen komen, zal de internationale harmonisatie verder vorm krijgen.Nederland zal het Europees Milieu-Agentschap (EMA) de nodige steun geven,
onder andere vanuit het centrale aanspreekpunt RIVM en door het detacheren
van Nederlandse deskundigen van het RIVM. Het EMA (dat in 1995 goed op gang
is gekomen) is onontbeerlijk als basis voor een goed Europees milieubeleid.In 1996 zal een Intergouvernementele Conferentie (IGC) van de EU-lidstaten
plaatsvinden ter evaluatie dan wel herziening van het Verdrag van de Europese
Unie. Ook de milieu-aspecten komen daar aan de orde. Er wordt op dit moment
gewerkt aan de voorbereiding van de door Nederland in te nemen standpunten.De implementatie van Europese milieuregelgeving verloopt thans goed. Er
is geen noemenswaardige achterstand, terwijl ook voor de implementatie van
de recente milieurichtlijnen (verpakkingsafval, verbranding gevaarlijk afval,
VOS – fase I) geen problemen worden voorzien. Naast de zorg om de implementatie
zal de Nederlandse aandacht blijven uitgaan naar betere handhaafbaarheid en
handhaving van Europese milieuregelgeving, onder meer door een
actieve rol te vervullen in het Implementatie- en Handhavingsnetwerk van de
EU. Het milieubeleid van Midden- en Oosteuropese landenIn oktober 1995 vindt in Sofia de derde Paneuropese Milieuministersconferentie
plaats. Nederland heeft voor projecten in dit kader (via het Project Preparation
Committee, een groep bilaterale donoren en internationale financiële
instellingen die milieuprojecten in Oost-Europa uitvoeren) inmiddels f 1
miljoen via een trustfunds bij de Wereldbank en Oost-Europabank gealloceerd.
De Nederlands-Letse samenwerking waarbij een Nationaal Milieubeleidsplan voor
Letland is opgesteld, komt voort uit de vorige conferentie (Luzern). Een soortgelijke
activiteit wordt voor Hongarije gestart. Nederland heeft de voorzitter geleverd
van de ECE-werkgroep die de Sofia-conferentie, en daarmee het Paneuropees
Milieuprogramma voor Europa, voorbereidt, en heeft vooral inbreng geleverd
op het terrein van publieke participatie en duurzaam consumeren en produceren.Door Nederland worden in Oost-Europa proefprojecten inzake joint implementation
in het kader van het Klimaatverdrag opgezet.Er wordt gewerkt aan een prioriteitennotitie voor het Nederlandse milieubeleid
met betrekking tot Midden- en Oost-Europa. Bovendien wordt een evaluatie uitgevoerd
van de Memoranda of Understanding (MOU's) op milieugebied, waarvan er diverse
met landen uit dat deel van Europa zijn gesloten. De uitvoering en uitwerking van Agenda 21De Commissie Duurzame Ontwikkeling van de VN (CDO) houdt toezicht op de
uitvoering van Agenda 21. In de jongste vergadering (1995) stond de problematiek
van de bossen centraal op de agenda. Afgesproken is een Intergovernmental
Panel on Forests in te stellen met een vrij omvangrijk mandaat om binnen twee
jaar een voorstel uit te werken met betrekking tot alle afspraken die tijdens
de UNCED 1992 zijn gemaakt. In de voorbereiding van deze bijeenkomst heeft
Nederland door middel van twee workshops met betrekking tot duurzame consumptie
in het huishouden en duurzaam landgebruik bijgedragen. Nederland heeft aangeboden
om ter voorbereiding van de 1996-sessie een workshop over overdracht van technologie
te organiseren. Bovendien heeft Nederland aangeboden om de vergadering ter
vaststelling van een UNEP-verdrag over de handel in milieugevaarlijke stoffen
te organiseren. De UNEP heeft tenslotte een voorstel van het Verenigd Koninkrijk
en Nederland om internationale richtlijnen op te stellen met betrekking tot
de veiligheid van biotechnologie, overgenomen. Tijdens de achttiende vergadering
van de Beheersraad (mei 1995) bleken er vrij sterke tegenstellingen te bestaan
over de koers van het werkprogramma 1996–1997 van UNEP. Veel ontwikkelingslanden
leverden kritiek op de geringe geldstroom van de ontwikkelde landen richting
UNEP ter oplossing van de grote mondiale milieuproblemen. Er bestond wel een
brede consensus tussen «Noord» en «Zuid» over een
sterkere inzet van UNEP in de subprogramma's «zeeverontreiniging, zoet
water, kustgebieden», «chemicaliënbeheer», «duurzame
produktie» en «biodiversiteit».In de bijzondere relatie met Benin, Bhutan en Costa Rica begint de samenwerking
vastere vormen te krijgen. Belangrijke onderwerpen zijn: joint implementation
in het kader van het klimaatverdrag, duurzaamheidsindicatoren ten behoeve
van rapportages naar de Commissie Duurzame Ontwikkeling van de VN (CDO), handel
en milieu, en schone technologie.Ter versterking van de nationale uitwerking van Agenda 21 door maatschappelijke
organisaties is besloten tot samenvoeging van de Nationale Commissie Bewustwording
en Voorlichting Ontwikkelingssamenwerking (NCO) en het Platform
Duurzame Ontwikkeling (PDO) in de nieuwe Nationale Commissie voor Duurzame
Ontwikkeling (NCDO). Overdracht van kennis en ervaringDe kennis en ervaring die Nederland heeft opgebouwd met het NMP-proces,
wordt ter beschikking gesteld aan andere landen, onder andere door detachering
van personeel, zoals in de Rijkssamenwerking met de Nederlandse Antillen en
door korte missies en werkbezoeken, zoals in het samenwerkingsverband Nederland-Letland
en in MoU-verband met Midden- en Oost-Europese landen. Voorts verzorgt DGM
het secretariaat van het Internationaal Network of Green Planners, het netwerk
van overheidsmedewerkers die verantwoordelijk zijn voor milieubeleids- of
duurzame ontwikkelingsplannen. De tweede INGP-bijeenkomst vond in juni 1995
plaats in San Francisco.De samenwerking met de Nederlandse Antillen richt zich vooral op het beheer
van vast afval en afvalwater. Daartoe wordt gezocht naar samenwerkingsverbanden
met Nederlandse zuiveringsschappen, milieudiensten, waterleidingbedrijven,
reinigingsbedrijven en dergelijke. Het milieubeleid wordt op de Nederlandse
Antillen traditioneel decentraal uitgevoerd en houdt in sterke mate verband
met de activiteiten van de aardolie-industrie en het toerisme. Milieu en handelMet betrekking tot milieu en handel blijft de regering sterk
gecommitteerd aan de bevordering van de wederzijdse versterking en ondersteuning
van een op vrijhandel gerichte handels-politiek en een actief milieu- en natuurbeleid
in het streven naar de centrale doelstelling van duurzame ontwikkeling. Het
hoofduitgangspunt van de regering in de handel- en-milieudiscussie is dat
de multilaterale handelsregels, met inachtneming van het open en nondiscriminatoire
karakter van het multilaterale handelssysteem, mogelijkheden moeten verschaffen
om alle noodzakelijke maatregelen te kunnen nemen om milieukwesties effectief
aan te pakken. Overheden moeten het recht en de mogelijkheden hebben om hun
nationale milieu op een hoog niveau te kunnen beschermen en om internationaal
samen te werken teneinde regionale, grensoverschrijdende en mondiale milieuproblemen
effectief te kunnen aanpakken. Daarbij kunnen handelsmaatregelen noodzakelijk
zijn, soms als onderdeel van een breder pakket aan instrumenten. Even belangrijk
zijn echter strikte disciplines om te garanderen dat deze mogelijkheden niet
worden misbruikt voor (groen) protectionisme dan wel onnodige handelsbelemmeringen
creëren.Dit is terug te vinden in het OESO-rapport van handels- en milieudeskundigen
dat in mei van dit jaar is besproken in de OESO-ministerraad. Daarnaast wordt
er in WTO-kader (World Trade Organisation) naar de relatie tussen de geschillenbeslechting
in multilaterale milieuverdragen en die in de WTO gekeken.Eind 1994 heeft VROM opdracht verleend om een methodologie te ontwikkelen
waarmee het traceren van duurzaam geproduceerd hout op de binnenlandse markt
gegarandeerd kan worden. Deze methode zal zowel op tropisch als op niet-tropisch
hout toepasbaar zijn. Het streven is om vanaf 1996 een operationeel keurmerksysteem
te hebben. De met dit project verkregen inzichten zullen worden ingebracht
in diverse gremia zoals de EU, de ITHO en de CDO. Nederland heeft eind 1994
voorgesteld om een permanente EU-werkgroep over een certificeringssysteem
met betrekking tot duurzaam geproduceerd hout onder leiding van de Europese
Commissie in te stellen. Inmiddels is het overleg gestart. Nederland wil daarmee
de opzet van een uniform systeem op basis van vrijwilligheid voor alle lidstaten
bevorderen. 7. MILIEUBELEID IN LANGE TERMIJN PERSPECTIEF Succesvolle integratie milieu en economieHet beleid ten aanzien van de terugdringing van de milieubelasting in
Nederland heeft aantoonbaar succes. De emissies van veruit de meeste stoffen
nemen minder toe dan de groei van het Bruto Nationaal Produkt. Er is daarmee
sprake van een ontkoppeling tussen economische groei en het beslag op het
milieu. Bij veruit de meeste stoffen nemen de emissies zelfs in absolute zin
af. Zo leert de Milieubalans dat ondanks een groei van het Bruto Binnenlands
Produkt (BBP) met 30% en het inkomen met 20% in de periode 1980–1994
de zuurdepositie met 40% en de emissies van bijvoorbeeld SO2 met
69%, NH3 met 26%, NOx met 9%, milieubelasting door verspreiding
van gevaarlijke en toxische stoffen met 43%, gestort vast afval met 19% en
uitstoot van broeikasgassen (incl. CFK's en halonen) met 24% afgenomen zijn. Resultaten Milieubalans over de in de periode 1980–1993 reeds
gerealiseerde ontkoppeling* De emissies van de meeste milieubelastende stoffen zijn de afgelopen
jaren niet meer evenredig toegenomen met de groei van maatschappelijke activiteiten
als mobiliteit, industriële produktie, particuliere consumptie en energiegebruik.
Er is een «ontkoppeling» zichtbaar tussen de groei van het voor
deze activiteiten representatieve Bruto Binnenlands Produkt (BBP) en de daaruit
voortvloeiende milieudruk. De implementatie van milieumaatregelen is een belangrijke
factor voor deze «ontkoppeling» geweest.De voor de milieudruk relevante groei van maatschappelijke activiteiten
wordt gekarakteriseerd door een toename van de consumptieve bestedingen die
driemaal zo groot is als de toename van de bevolking.* De «ontkoppeling» is relatief sterk op die terreinen waar
maatregelen ingrijpen aan de grondstof- of produktkant (chloorfluorkoolwaterstoffen
(CFK's), lood, zwavel) en daar waar de kosten rechtstreeks en zonder veel
concurrentie-effecten ten laste kunnen worden gebracht van afnemers cq. vervuilers
(defosfatering afvalwater, driewegkatalysator, rookgasreiniging).* De «ontkoppeling» is relatief zwak of afwezig bij relatief
nieuwe beleidsterreinen (bijvoorbeeld verdroging) of wanneer de vereiste maatregelen
relatief duur of risicovol zijn ten opzichte van het draagvlak van de sector.* De tussendoelstellingen (1994/1995) voor de emissie naar lucht van zwaveldioxide
(SO2), ammoniak (NH3) en de emissie naar water van fosfor,
cadmium en chroom zijn gehaald. De tussendoelstellingen voor hergebruik, verbranden
en storten van prioritaire afvalstoffen zijn eveneens gehaald. De doelstellingen
voor de vermindering van het gebruik van CFK's en voor de depositie van verzurende
stoffen zijn vrijwel gehaald. Niet gehaald zijn de tussendoelstellingen voor
emissie van stikstof en overige zware metalen naar water en stikstofoxiden
(NOx), vluchtige organische stoffen (VOS) en koolstofdioxide (CO2) naar lucht.* Emissies van een groot aantal stoffen zijn niet alleen ten opzichte
van het BBP, maar ook absoluut afgenomen. De absolute afname heeft geleid
tot een verbetering van de luchtkwaliteit op leefniveau en van het oppervlaktewater;
voor de bodem, het grondwater en de (hogere) atmosfeer is dit (nog) niet het
geval.* De concentraties van de voor de thema's Klimaatverandering en Aantasting
Ozonlaag relevante stoffen namen veelal toe. De zure depositie nam af. De
voor vermesting relevante concentraties van fosfaat namen af. De concentraties
stikstof blijven hoog, zowel in oppervlaktewater als grondwater. Bij het thema
Verspreiding namen de concentraties in de lucht en oppervlaktewater veelal
af. In de bodem en het grondwater is geen verandering waargenomen.*
De milieukwaliteitsnormen voor lucht, water en bodem worden voor een belangrijk
aantal stoffen nog steeds overschreden, ondanks een gedeeltelijke daling van
de emissies.* De verbetering van de milieukwaliteit leidt nauwelijks meer tot verdere
toename van de levensverwachting van de mens. Milieubeleid is wel van invloed
op kwaliteitsaspecten van volksgezondheid. Luchtverontreiniging en geluid,
afkomstig van uiteenlopende bronnen, zijn belangrijke oorzaken van nadelige
gezondheidsaspecten.* De milieukwaliteit is nog steeds een belangrijke beperkende factor voor
het functioneren van ecosystemen. Naast verzuring, vermesting en verdroging
vormen de verkleining en versnippering van gebieden belangrijke oorzaken voor
de vermindering van de biodiversiteit.(Bron: Milieubalans 1995, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne)De belangrijkste conclusie die uit de Milieubalans te trekken is, is dat
een voortgaande economische groei mogelijk is geweest met een gelijktijdige
afname van de milieubelasting. Door de inspanningen van de verschillende doelgroepen
vindt er feitelijk een «ontkoppeling» plaats tussen economische
groei en groei van de milieubelasting. Van de vaak geschetste tegenstelling
tussen milieu en economie hoeft bij voortzetting van de genoemde «ontkoppeling»
geen sprake te zijn. Milieu en economie zijn dan verenigbaar. Daarin ligt
ook een belangrijke opgave voor dit kabinet. In het regeerakkoord wordt immers
opgemerkt: «Economie en ecologie moeten samengaan. De uitvoering van
het NMP 2 staat daarbij voorop. De discussie over de inrichting van onze economie
en de relatie tussen economie en ecologie wordt zo breed gevoerd, dat beslissingen
in samenhang worden genomen en daardoor worden begrepen en aanvaard.»
Deze discussie is van belang omdat nog niet over de gehele linie een, ten
opzichte van de doelstellingen uit het NMP, voldoende «ontkoppeling»
tussen economische groei en het beslag op het milieu is gerealiseerd. De gesignaleerde
«ontkoppeling» betekent nog niet dat in alle gevallen emissies
voldoende snel dalen om de voor bepaalde zichtjaren gestelde milieudoelen
te halen. Ook kan bij dalende emissies nog altijd sprake zijn van een verslechtering
van de milieukwaliteit doordat per saldo de ophoping van sommige stoffen in
bodem, ecosystemen en atmosfeer voortgaat. Dit plaatst het kabinet voor een
aantal uitdagingen waarvan hieronder de beleidsagenda wordt geschetst. Duurzame economische structurenOndermeer als gevolg van het open karakter van de Nederlandse economie,
de vervlechting met de EU en de geografische ligging, heeft Nederland een
relatief sterke positie verworven op activiteiten als raffinaderijen, mainports,
transportstromen en intensieve landbouw. Dit brengt een hoge lokale/regionale
milieudruk met zich mee. Daarnaast is door deze historisch gegroeide sectorstructuur
de bijdrage aan internationale milieuproblemen als klimaatverandering en verzuring
groter dan wanneer Nederland een andere sectorstructuur zou hebben. Dit maakt
de uitdaging extra groot om hiervoor oplossingsrichtingen te formuleren. Temeer
daar de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer, de uitstoot van NOx en het beslag op de voorraden biodiversiteit en ruimte ongunstige
trends blijven vertonen. Dit als gevolg van een – zowel nationaal als
internationaal – voortgaande hoge economische groei, de ook op lange
termijn naar verwachting relatief lage energie- en grondstofprijzen, en een
voortzetting van de bevolkingsgroei. Vandaar dat onderzoek uitgevoerd wordt
om de Nederlandse mogelijkheden te verkennen naar duurzame economische structuren,
ook in het licht van de lange-termijn-economisch en sociale risico's van een
ongewijzigd beleid. De Nederlandse economische structuur brengt
immers ook economische risico's met zich mee. Bepaalde activiteiten staan
ook, los van de milieuproblemen, onder druk. De landbouw is hiervan een voorbeeld,
maar ook het wegvervoer in verband met de congestie. Daarom moet de ontwikkeling
van de economische structuur die gepaard gaat met een hogere toegevoegde waarde,
hoge werkgelegenheid én een verminderde druk op het milieu, worden
gestimuleerd.Er zijn nog veel win-win-situaties denkbaar. Bijvoorbeeld de ontwikkelingen
van technologieën die behalve minder emissies, vaak ook een beter produkt
en betere arbeidsomstandigheden betekenen. Voorbeeldprojecten hebben ruimschoots
aangetoond dat afvalpreventie en milieugerichte produktontwikkeling ook bedrijfseconomisch
kunnen lonen. Ook zijn er kansen door export van milieu-technologie, en door
een groeiende vraag op de wereldmarkt voor milieuvriendelijke produkten. Het
vinden en benutten van de kansen die de integratie van milieu en economie
biedt, is een zoekproces. Bij dit zoekproces komen keuzes mogelijk scherper
in beeld. Gemakkelijke antwoorden in de sfeer van «die sector moet weg
uit Nederland, of voor die activiteit is geen plaats», vormen geen daadwerkelijke
oplossing voor de problemen. Daarom vindt onderzoek plaats naar duurzame economische
structuren. Dit onderzoek moet het inzicht vergroten in de mogelijke synergieën
en knelpunten die zich op de lange termijn voor de Nederlandse economie kunnen
voordoen ten gevolge van het realiseren van een duurzame ontwikkeling en de
daarbij behorende verhouding van ecologische, economische en sociale doelstellingen.
Over de resultaten van deze studie zal de Tweede Kamer eind 1995 worden ingelicht. Internationale Conferentie over Bevolking en Ontwikkeling, Cairo 5–13
september 1994Naast economische factoren, consumptie- en produktiepatronen en technische
ontwikkelingen vormt bevolkingsgroei een noodzakelijke voorwaarde om werkelijke
«human and social development» mogelijk te maken. Op basis van
de resultaten van de conferentie over bevolking en ontwikkeling in Cairo zal
Nederland zowel nationaal als internationaal het nodige moeten doen. Vanuit
het milieubeleid zal in internationale fora invulling worden gegeven aan de
bijzondere verantwoordelijkheid die geïndustrialiseerde landen hebben
op het terrein van duurzame produktie- en consumptiepatronen. De voor Nederland
relevante actiepunten zijn in lijn met de in Agenda 21 geformuleerde actiepunten.
Deze actiepunten zijn beleidspraktijk en geven geen aanleiding om aanvullende
activiteiten te ondernemen. Naar een verdergaande integratie van milieu en economieVoor een groot aantal emissies is de ontkoppeling tussen economische groei
en het beslag op het milieu reeds gerealiseerd. Om milieu en economie ook
op lange termijn verenigbaar te houden is het nodig om mondiaal een afname
van de emissies van broeikasgassen in de atmosfeer te realiseren en de uitstoot
van NOx en het beslag op de voorraden ruimte en biodiversiteit
te verminderen. Om ook na het jaar 2000 over de gehele linie een ontkoppeling
tussen economische groei en het beslag op het milieu te realiseren is het
nodig om:– een lange-termijn pro-actief energie- en klimaatbeleid te formuleren
dat rekening houdt met de volle omvang van de risico's van klimaatverandering
en uitputting van fossiele energie in hun onderlinge samenhang. Het beleid
gericht op verkleining van deze risico's wordt de komende jaren ook in mondiaal
verband verder vorm geven. Daartoe is een actieve milieudiplomatie van belang.
Ten behoeve van de geloofwaardige en effectieve milieudiplomatie is een duidelijke
eigen inspanning gericht op een verdere verhoging van de energie-efficiëntie,
het waar mogelijk beperken van het energiegebruik en de overgang op duurzame
energie nodig. Het ontwikkelen en ervaring opdoen met «nieuwe»
instrumenten als een energieheffing en joint implementation past hierbij;– het beheer van grondstoffen als een belangrijk onderdeel van duurzame
ontwikkeling vorm te geven. Uitputting van grondstoffen behoeft aandacht naast
de reeds vastgelegde meer milieu-hygiënische aspecten van duurzame ontwikkeling,
mede vanwege de industriële ontwikkelingen in de derde wereld. Energie,
ruimte en biodiversiteit zijn in dit verband cruciale voorraden voor huidige
en toekomstige behoeftenvoorziening. VoorraadbeheerHet gebruik van een voorraad staat nooit op zich. Altijd zijn er, bedoeld
of onbedoeld, andere voorraden bij betrokken. Het blijkt dat energie, biodiversiteit
en ruimte een sleutelrol vervullen bij het gebruik van een voorraad. Met andere
woorden: deze «sleutelvoorraden» zijn essentieel voor de beschikbaarheid
van alle andere voorraden.Energie is essentieel voor het winnen en hergebruiken van alle
minerale grondstoffen en elementen. Daarnaast is energie onmisbaar voor het
verbeteren van de kwaliteit van bodem, water en lucht.Biodiversiteit is essentieel voor het instandhouden van de
zogenaamde «life-support»-functie (afbraak, regeneratie, zuurstofproduktie,
etc.). Het behoud van biodiversiteit is ook essentieel voor het instandhouden
van de (natuurlijke) groei van vernieuwbare voorraden als hout en vis en de
intrinsieke waarde van de natuur. In Rio de Janeiro heeft Nederland, samen
met 168 andere landen het Verdrag tot behoud van Biologische Diversiteit ondertekend.
Om te voldoen aan de bepalingen uit dit Verdrag is aanvullend op de bestaande
beleidsplannen uit het natuur-, milieu-, ruimtelijke ordenings-, en waterbeleid,
een Strategisch Plan van Aanpak opgesteld (SPA-BDV). Dit plan wordt spoedig
naar de Tweede Kamer gestuurd.Ruimte is van belang voor de beschikbaarheid van alle andere
voorraden waarbij zowel de kwantiteit als de kwaliteit een rol speelt.Een beslag op de sleutelvoorraden brengt zekere risico's met zich mee.
Na analyse van deze risico's kan een maatschappelijke risicobeoordeling plaatsvinden.
Afhankelijk van de uitkomst hiervan kan het nodig zijn criteria te ontwikkelen
die het gebruik van de sleutelvoorraden normeren. Bij de uitwerking van dit
spoor wordt aansluiting gezocht bij bestaand beleid. Voor energie
bij het energie- en klimaatbeleid en voor biodiversiteit bij de
uitwerking van het biodiversiteitsverdrag. Voor ruimte wordt gestreefd
naar een verdere integratie van milieubeleid en ruimtelijke ordeningsbeleid. Noodzaak van afwegingenHet vorm geven van het hier bovengenoemde beleid vraagt om een bestuurlijke
inspanning op nationaal en internationaal niveau. Bij de invulling van dit
duurzame ontwikkelingsbeleid is een afweging nodig van ecologische, sociale
en economische risico's. Het is daarbij van belang dat de noodzaak van een
minder scheve mondiale verdeling, de belangen van andere generaties, en de
sociale risico's goed tot hun recht komen bij deze afweging. De met duurzaamheid
samenhangende vraagstukken van werkgelegenheid, armoedebestrijding, sociale
ongelijkheid, migratie, bevolkingsgroei en emancipatie kunnen daardoor beter
tot hun recht komen. De kans op consensus over het milieubeleid wordt vergroot
als de verschillende maatschappelijke partijen hun risico-percepties ten aanzien
van het milieu verhelderen en bespreekbaar maken. In dit keuzeproces op weg
naar duurzame ontwikkeling spelen behalve de doelstellingen en instrumenten
ook de achterliggende risico-percepties een belangrijke rol. WRR-rapport «Duurzame risico's»De Wetenschappelijke Raad voor het regeringsbeleid formuleert als centrale
gedachte dat bij de invulling van duurzame ontwikkeling ecologische, sociale-
en economische risico's en onzekerheden tegen elkaar moeten worden afgewogen.
De kern van het streven naar duurzame ontwikkeling bestaat volgens de WRR
daarom uit een politiek keuzeproces waarin de afweging van deze onzekerheden
een rol speelt. De perceptie en de bereidheid tot acceptatie van de verschillende
risico's bepaalt naar de mening van de raad de uiteindelijke keuzes. De raad
werkt deze risico-percepties uit met behulp van de verschillende handelingsperspectieven.
Deze handelingsperspectieven worden bepaald door twee aspecten: de inschatting
van de veerkracht van het milieu, en de inschatting van de mate waarin veranderingen
van consumptiepatronen en produktieprocessen maatschappelijkhaalbaar en wenselijk
worden geacht. Duurzame produktie en consumptieCentraal in het realiseren van de «ontkoppeling» tussen economische
groei en het beslag op het milieu staat het bevorderen van duurzame produktieprocessen
en consumptiepatronen. In het NMP 2 zijn hierover een tweetal strategielijnen
opgenomen:– bij het duurzamer maken van produktieprocessen zullen integraal
ketenbeheer en technologie een sleutelrol vervullen en zal onderzocht worden
welk nieuw instrumentarium kan worden ontwikkeld;– een maatschappelijke discussie over duurzamer consumptiepatronen
zal worden bevorderd. Duurzame produktieprocessen KetenbeheerIntegraal ketenbeheer houdt in dat producenten en consumenten in hun besluitvorming
rekening houden met alle milieu-effecten van hun handelen: «milieu-inclusief»-
denken en handelen. Daartoe zullen hulpmiddelen worden opgesteld, zoals methodes
voor weging van milieu-effecten, de bepaling van «prioritaire»
ketens en het bepalen van de aard en de omvang van de belangrijkste emissies
daaruit naar het milieu. Gezocht wordt naar mogelijkheden om de samenwerking
te bevorderen tussen ondernemingen die deel uitmaken van produktieketens.
Verdere implementatie van de integrale ketenbenadering zal in de planperiode
vooral via het produktenbeleid en het afvalstoffenbeleid worden nagestreefd.Voor de praktische toepassing van ketenbeheer door bedrijven is een handreiking
«milieugericht ketenbeheer door bedrijven» ontwikkeld. Deze handreiking
geeft een algemene methodiek, waarmee bedrijven de mogelijkheden en de uitvoering
van ketenbeheer stap voor stap kunnen beoordelen. Aangezien ketenbeheer in
de praktijk vooralsnog moeizaam van de grond komt, is medio 1995 het programma
«Integraal Ketenbeheer voor en door Bedrijven» (IKB) gestart.
Doel van dit éénjarig programma is het proefondervindelijk vergroten
van het inzicht in de slaag- en faalfactoren van de toepassing van integraal
ketenbeheer door bedrijven. Op basis van de ervaringen die met dit door NOVEM
uit te voeren programma worden opgedaan, zal de toepassing van ketenbeheer
praktisch hanteerbaar en toepasbaar worden gemaakt voor bedrijven. Rol van technologieMilieutechnologie kan op de (middel)lange
termijn nog veel bijdragen aan de oplossing van milieuproblemen. Mogelijke
technologische doorbrakenEr komt bijvoorbeeld zicht op:* auto's met een extreem laag energiegebruik (de 1:35 auto is bedrijfsklaar;
er wordt gewerkt naar auto's die 1:100 rijden)* waterstof als energiedrager voor aandrijving* nieuwe accuceltechnologie (voor elektrische geluidsarme auto's zonder
diffuse verspreiding van chemische stoffen)* zonneceltechnologie met ook in Nederland met zijn grote dakoppervlakte
ruime toepassingsmogelijkheden* methanol brandstofcellen voor vrachtauto's (zonder NOx-uitstoot)* verbeterde elektronische communicatiesystemen met een transportremmend
effect* nieuwe spoorwegtechnologie (snelle en comfortabele treinen die op alle
europese afstanden met het vliegtuig kunnen concurreren)* nieuwe boortechnologie, waardoor het mogelijk wordt ondergrondse transportinfrastructuur
te ontwikkelen* nieuwe ondergrondse buistechnologie voor containertransport.Milieutechnologie, waartoe ook technologie ter besparing van energie kan
worden gerekend, heeft in het technologiebeleid een vooraanstaande plaats.
Met milieutechnologie kan een substantiële bijdrage geleverd worden aan
het reduceren van emissies zowel bij produktieprocessen, door de keten gemeten,
als in het gebruik en de recycling van de produkten. Daarnaast kan milieutechnologie
ook grote economische baten hebben, bijvoorbeeld in de vorm van produkten
en/of kennis die geëxporteerd kunnen worden. Kortom, milieutechnologie
als «de schone motor van de economie».Uit zowel het oogpunt van milieurendement als van verbetering van de internationale
concurrentiepositie van het bedrijfsleven zal stimulering van milieutechnologie
vooral gericht zijn op:* samenwerking tussen bedrijven onderling en bedrijven en kennisinfrastructuur,
en* versterking van de kennispositie in Nederland op het terrein van milieutechnologie. Programma «EET»Ten behoeve van de versterking van de driehoek economie-ecologie-technologie
wordt door OCenW en EZ gezamenlijk een programma «EET» opgesteld.
Het programma is gericht op de ontwikkeling en toepassing van een aantal kansrijke
technologische richtingen met een hoog milieurendement en marktpotentieel.
Het programma wordt in 1995 vorm gegeven en zal begin 1996 starten.Dit programma is als speerpunt in de Nota «Kennis in Beweging»
opgenomen. In het kader van de besteding van de middelen cluster III beleidsintensiveringen
is er voor het programma 45 miljoen gulden structureel vrijgemaakt. Financieel instrumentariumVan belang bij de ontkoppeling tussen economische groei en milieubeslag
is dat de milieu-effecten in de prijzen van goederen en diensten worden verrekend.
Deze internalisering van de milieukosten kan met vele instrumenten worden
bereikt. Met name de financiële instrumenten sluiten aan bij de werking
van de markt. Deze instrumenten bieden dan ook voordelen in de verdeling van
de milieu-inspanningen ten opzichte van andere instrumenten. Een voorbeeld
is de belastingheffing op milieugrondslag. Een beperking voor de toepassing
van dit soort fiscale maatregelen is dat zij naar hun aard vooral een generieke
en globale werking hebben. Door op die manier milieukosten op te nemen in
de prijsvorming van goederen en diensten, gaat de factor milieu op langere
termijn een meer evenwichtige rol spelen in het economisch proces. Daarmee
wordt de factor milieu ook van grotere invloed op het gedrag van producenten
en consumenten. Fiscale instrumenten kunnen bovendien zo worden vorm gegeven
dat zij bijdragen aan een verschuiving van de lasten op arbeid naar milieu. Produktenbeleid Het produktenbeleid streeft er naar te komen tot een situatie waarin marktpartijen –
producenten, handel en consumenten – voortdurend proberen de milieubelasting
van produkten te verminderen. Op dit moment wordt onderzocht in hoeverre een
wijziging in de uitvoering van het produktenbeleid tot hetzelfde beoogde resultaat
zou kunnen leiden. De oorspronkelijke uitvoering is in belangrijke mate gebaseerd
op een systeem van informatie per produkt over een aantal verschillende milieu-aspecten,
gericht op de consument, met de mogelijkheid om indien zelfregulering niet
voldoende blijkt te werken, deze informatie verplicht te stellen. Twee elementen
hebben geleid tot een hernieuwde beschouwing:1. De oorspronkelijk beoogde uitvoering werkt, direct of indirect, via
de consument. De consument zou op basis van een complex van milieu-informatie
zelf tot de meest milieuvriendelijke keuze moeten komen. Door de uitgebreide
informatie wordt de consument «belast» met een verantwoordelijkheid,
terwijl de verantwoordelijkheid in eerste instantie vooral op de producent
zou moeten rusten. Mogelijkerwijs kan hierbij een systeem van normgetallen
voor een produktinformatiesysteem een rol spelen.2. Onzeker is of het huidige systeem tot stand kan komen via een proces
van zelfregulering. Een aanpak waarbij kan worden afgezien van de dreiging
met wetgeving verdient een sterke voorkeur.De discussie concentreert zich op de vraag hoe consumenten een vorm van
praktisch hanteerbare milieu-informatie over produkten kunnen meenemen in
hun aankoopbeslissingen. Voorts speelt de vraag tot hoever kan worden aangesloten
bij de wijze waarop ondernemingen zelf gewend zijn aan kwaliteitszorg te werken.
Naar verwachting zal eind 1995 hierover een beslissing worden genomen. Enkele voorbeelden van produktinnovaties* Vanaf 1 januari 1995 zijn alle nieuwe koelkasten en diepvriezers voorzien
van een energielabel. Het label geeft met een lettercode aan hoe zuinig een
apparaat is. A of B apparaten (A is zuinig, G is zeer energieverslindend)
zijn 25–45% zuiniger ten opzichte van G-apparaten. Dat scheelt 60 gulden
op de energierekening. Bovendien geven energiebedrijven een premie van 50
gulden op elke nieuwe energiezuinige koelkast* Rank Xerox werkt volgens het life-time concept, zowel in de materialenketen
als in de logistieke keten. Dit concept richt zich op het perfectioneren van
ketenbeheer. In de logistieke keten wordt het oude produkt, bijvoorbeeld een
kopieermachine, teruggenomen voor hergebruik. De oude machines – ook
van de concurrent – worden in een speciale ontmantelingsfabriek uit
elkaar gehaald, gereinigd en geschikt gemaakt voor inzet in de produktie.
Een gevolg van de invoering van het life-time concept is dat alle produkten
zo worden ontworpen, dat er zoveel mogelijk onderdelen kunnen worden hergebruikt.* Ahrend heeft in zijn nieuwe ontwerp voor een bureaustoel het milieu
meegenomen. Dat leverde een aanzienlijke vermindering op van het afvalvolume
en grondstofgebruik. Daarnaast is de uitstoot van broeikasgassen met 37% gereduceerd
en de verzurende uitworp met 20%. De verwachte milieukosten namen af van f 11,–
naar f 4,50 per stoel.* De bloemenveilingen hebben vanaf maart 1994 nieuwe plantentrays geïntroduceerd.
Deze trays zijn tot stand gekomen op basis van milieugerichte produktontwikkeling.
De innovatie leidde tot de ontwikkeling van een serie nieuwe eenmalig en meermalig
te gebruiken trays, die in veel opzichten beter zijn dan de oude. De nieuwe
trays zijn gemaakt van polypropyleen, kleiner en lichter dan de oude trays.
Dit leidt tot minder gebruik van grondstoffen. Door meer gebruik te maken
van deze meermalig te gebruiken trays kan veel afval verminderd
worden. Bovendien is bij het ontwerp al rekening gehouden met het einde van
de levenscyclus: de nieuwe tray is 100% recyclebaar.* Een groep Nederlandse bedrijven ontwikkelde twee polyester produkten,
waaronder spoilers voor vrachtwagen. Daarbij werd spectaculaire milieuwinst
behaald. Het gewicht van het produktieafval daalde met 92%, de cyclustijd
per produkt verminderde van 30 naar 6 minuten, de procesenergie ging omlaag
met ruim 90% en – niet onbelangrijk – de kosten per produkt werd
per eenheid met 70% teruggebracht.* Bij het bedrijf Ucosam, fabrikant van kunststofsanitair, worden te vervangen
badkuipen en overige sanitaire attributen teruggenomen en verwerkt tot onderdelen
van nieuwe badkuipen. Duurzame consumptiepatronenIn meer algemene zin vraagt duurzame ontwikkeling van elk individu een
bezinning op het eigen gedrag en de behoeften die daaraan ten grondslag liggen.
Daarom is het stimuleren van duurzame consumptieprocessen van belang. De overheid
kan duurzaam consumeren niet dwingend voorschrijven of afdwingen. Wel kan
zij de discussie stimuleren door een beeld te schetsen van duurzame consumptiepatronen.
Denkbaar is dat het gezamenlijk gebruiken van een aantal voorzieningen, het
hergebruiken van goederen en het verschuiven in het consumptiepatroon van
materiële goederen naar diensten (meer reparatie in plaats van algehele
vervanging), een belangrijke bijdrage kan leveren aan vermindering van ons
energie- en grondstoffengebruik en aan onze milieubelasting. Energie-extensieve
leefstijlenNaast een efficiëntere produktie en het bevorderen van duurzame energiebronnen
is een belangrijke vraag hoe consumenten hun energiegebruik kunnen terugdringen.
Naast de besparing op het «directe gebruik» (de energie die nodig
is voor verwarming, verlichting en dergelijke) zijn er met name ook mogelijkheden
voor besparingen op de energie die nodig is voor het maken van produkten en
het leveren van diensten. Met dat oogmerk, het verminderen van het zogenaamde
«indirecte energieverbruik», hebben consumenten verschillende
mogelijkheden om hun gulden zo energiezuinig mogelijk te besteden:– diensten ofwel arbeid kopen (bijvoorbeeld uit eten gaan, kapper
of thuishulp, handgemaakte produkten);– goederen efficiënter benutten (bijvoorbeeld schoenen verzolen,
bank opnieuw laten bekleden);– vervanging van energie-intensieve produkten door gelijksoortige
energie-extensieve produkten (bijv. geïmporteerde/ingevroren groente
vervangen door verse Nederlandse groente van de koude grond).Consumenten met een «energie-extensieve leefstijl», lijkt
een interessante optie. Wat nog zal moeten blijken is hoe dit in de praktijk
voor diverse huishoudens uitwerkt. De verwachting is echter dat energiezuinig
consumeren een aantrekkelijk alternatief vormt. Een verschuiving in het bestedingenpatroon
van goederen naar diensten kan als aantrekkelijk worden ervaren. Aan autogebruik,
vliegvakanties en bijvoorbeeld vlees zal dan mogelijk minder besteed gaan
worden. 8. KOSTEN EN FINANCIERING VAN HET MILIEUBELEID 8.1 InleidingDit hoofdstuk geeft een overzicht van de kosten en de financiering van
het milieubeleid voor de jaren 1996–1999. Bij de kostenramingen is gebruik
gemaakt van een door het Centraal Planbureau samengesteld middellange-termijnscenario.
Door het hanteren van een middellange-termijnscenario wordt voor de tijdsperiode
van de ramingen optimaal gebruik gemaakt van de meest recente inzichten in
de ontwikkeling van de economische variabelen.Sinds vorig jaar worden de milieukostenberekeningen uitgevoerd door het
RIVM. De milieumaatregelen worden geïntegreerd in het emissiemodel van
het RIVM. Hierdoor kunnen zowel de kosten als de effecten van maatregelen
worden berekend. Bij deze integratie worden de kosten en de implementatiesnelheid
van de bestaande milieumaatregelen op basis van de huidige inzichten aangepast.
Ook is hierbij gebruik gemaakt van specifiek onderzoek uitgevoerd door onder
andere het Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling
(RIZA) en het Landbouw Economisch Instituut (LEI).De gepresenteerde raming wordt vergeleken met de raming uit het Milieuprogramma
1995–1998. De verschillenanalyse heeft met name betrekking op de raming
voor het jaar 1996. 8.2 Kosten van het milieubeleidDeze paragraaf geeft inzicht in de kosten van het milieubeleid verdeeld
naar thema's en naar bedrijfstakken. In zijn totaliteit komen de kostenramingen
iets lager uit ten opzichte van het vorige Milieuprogramma. In deze paragraaf
wordt een aantal van de belangrijkste redenen aangegeven.Tabel 8.1 geeft een overzicht van de milieukosten naar thema's. De kosten
voor verdroging bestaan uit maatregelen voor de gebiedsgerichte bestrijding
van verdroging (GEBEVE) en onderzoekskosten naar mogelijkheden om de verdrogingsproblematiek
te verminderen.Ten opzichte van de kostenramingen in het vorig Milieuprogramma zijn een
aantal van de belangrijkste verschillen te verklaren doordat:– de milieukostenramingen voor het thema verzuring lager uitkomen.
Dit wordt onder andere veroorzaakt door de vertraging van SO2-maatregelen
in de industrie en het achterblijven van investeringen in emissie-arme stallen;– de milieukosten voor het thema vermesting naar boven bijgesteld
zijn. Dit komt onder andere door de hogere kosten voor mesttransport en een
naar boven bijgestelde raming van de milieukosten van de rioolwaterzuiveringsinstallaties
(RWZI's) op het gebied van vermesting;– de ramingen voor het thema verspreiding lager uitkomen. De milieukostenraming
op het gebied van verspreiding van stoffen naar water is onder andere neerwaarts
bijgesteld op basis van een onderzoek van het RIZA;– de kosten van verstoring voor 1996 lager uitkomen als gevolg van
vertraging in de implementatiesnelheid van verscheidene maatregelen. Voor
de jaren daarna komen de kosten juist hoger uit door opname van de maatregelen
voor geluidssanering ten behoeve van Schiphol en de Betuwelijn. Tabel 8.1 Jaarlijkse milieukosten naar thema (mln gld)  1996199719981999Klimaatverandering398455466472 –
Ozonlaag aantastende stoffen131139146152– Internationale Milieuprojecten266316320320Verzuring1 7051 8642 0372 161Vermesting829809835848 Verspreiding4 5924 8625 1195 346Verwijdering7 5558 0278 5668 743Verstoring1 0091 1521 1871 212Verdroging83838383 Instrumentarium767827887900Uitvoering/handhaving en overige uitgaven1 3201 3141 3061 307Energiebesparing en duurzame energie1116109133165Totaal18 37419 50220 61921 2371 In de tabel zijn alleen de milieukosten van energiebesparing
en duurzame energie bestaande uit onderzoek en kosten als gevolg van onrendabele
investeringen opgenomen.Tabel 8.2 geeft een overzicht van de milieukosten naar bedrijfstak2. De kosten van een milieu-maatregel zijn toegerekend
aan de bedrijfstak die de maatregel uitvoert en waar de effecten van de maatregel
zich voordoen. Tabel 8.2 Jaarlijkse milieukosten naar bedrijfstak (mln
gld)  1996199719981999Landbouw1 0301 1051 1791 251Delfstoffenwinning199204205205 Industrie3 6053 8764 1204 350Openbaar nut749746746733 Bouwnijverheid616626635644Handel en diensten1 0841 1781 2531 325Transport768812861906 Huishoudens1 2541 3551 4921 626Overheid9 0699 60010 12810 197Totaal18 37419 50220 61921 237Hieronder wordt een aantal van de belangrijkste verschuivingen naar bedrijfstak
ten opzichte van het vorig Milieuprogramma aangegeven. LandbouwDe milieukosten in de landbouw komen lager uit dan de vorige raming. De
milieukosten voor mesttransport komen fors hoger uit. Daarentegen blijft de
implementatiesnelheid van de investeringen in emissie-arme stallen achter
bij de eerdere verwachtingen. Op basis van een onderzoek van het LEI zijn
ook de milieukosten voortvloeiend uit het Meerjarenplan Gewasbescherming neerwaarts
bijgesteld. Industrie De milieukosten voor de bedrijfstak industrie komen lager uit dan de ramingen
in het Milieuprogramma 1995–1998. De investeringen in NOx-maatregelen
in de chemische industrie blijven achter bij de verwachting. Ditzelfde geldt
voor SO2-maatregelen.Tevens is een aantal maatregelen op het gebied van NH3 in de
voedings- en genotmiddelenindustrie niet getroffen. Wel lopen de kosten voor
het tegengaan van verspreiding van prioritaire stoffen naar het compartiment
lucht aanzienlijk op; met name in de voedings- en genotmiddelen-, textiel-,
grafische- en metaalindustrie.De kosten van investering om water-emissies te voorkomen komen op basis
van een RIZA-onderzoek beduidend lager uit. Openbaar nutOp basis van door het Energiecentrum Nederland (ECN) aangeleverde gegevens
blijkt dat de capaciteitsbenutting van de Sep-moderne centrale op kolen beduidend
minder is dan verwacht. Hierdoor vallen de milieukosten lager uit. TransportDe verkopen van nieuwe vrachtwagens worden in 1996 lager geraamd. De milieukosten,
bestaande uit de kosten van voorzieningen aan de motor en het voertuig om
die schoner en stiller te maken, vallen daardoor navenant lager uit. Daarnaast
loopt de vervanging van oude vliegtuigen door stillere vliegtuigen vertraging
op. 8.3 Financiering van het milieubeleidIn tabel 8.3 staat de verdeling van de totale bestemmingsheffingen en
subsidies over de bedrijfstakken voor het jaar 1996. De derde kolom laat het
saldo van deze overdrachten zien. Een positief saldo houdt in dat de desbetreffende
bedrijfstak meer bestemmingsheffingen betaalt dan subsidies ontvangt. Dit
«saldo overdrachten» verklaart het verschil tussen de milieukosten
(tabel 8.2) en de milieulasten (tabel 8.5) van een bedrijfstak. Tabel 8.3 Bestemmingsheffingen en subsidies in 1996 naar
bedrijfstak  Betaalde
Bestemmingsheffingen (1)Ontvangen Subsidies (2)Saldo Overdrachten
(1–2) Landbouw78166– 88Delfstoffenwinning615 Industrie42982347Openbaar nut13013 Bouwnijverheid1597152Handel en diensten612144468 Transport1406278Huishoudens4 08074 073 Overheid– 5 517– 469– 5 048Totaal000Naast de verdeling van de overdrachten is ook de absolute omvang van de
heffingen van belang. Deze zijn in onderstaande tabel weergegeven. De optelsom
van de bestemmingsheffingen uit tabel 8.4 is hoger dan de bestemmingsheffingen
die de overheid ontvangt in tabel 8.3. Dit effect treedt op omdat ook tussen
overheden overdrachten plaatsvinden. Deze vallen door de aggregatie in tabel
8.3 tegen elkaar weg. Tabel 8.4 Bestemmingsheffingen overheden (mln gld)  1996199719981999Reinigingsrechten2 2802 5232 8132 944Rioolrechten1 0231 1041 1901 255WVO-regionaal1 8061 8971 9782 024WVO-rijk1101029494 Landbouwheffingen29536363Heffingen luchtvaartlawaai27282934 Leges
vergunningverlening75788080 Totaal5 3505 7856 2476 494In tabel 8.5 wordt een overzicht gegeven van de milieulasten per bedrijfstak.Deze tabel ontstaat door de milieukosten van tabel 8.2 met het saldo van
de overdrachten uit tabel 8.3 te sommeren.De milieukostentabel 8.2 laat zien hoeveel de maatregelen, uitgevoerd
door de bedrijfstakken kosten. De milieulastentabel 8.5 laat zien wie de kosten
van de milieumaatregelen financiert. Tabel 8.5 Jaarlijkse lasten per bedrijfstak (mln gld)  1996199719981999Landbouw9421 0341 1161 192 Delfstoffenwinning204209211211Industrie3 9524 2464 5104 750Openbaar nut762768773764 Bouwnijverheid768792799791Handel en diensten1 5521 6831 7991 892Transport8468999561 011 Huishoudens5 3275 7476 2356 560Overheid4 0214 1244 2204 066Totaal18 37419 50220 61921 2378.4 Milieu-uitgaven van overhedenDe onderstaande tabel specificeert de milieu-uitgaven van het Rijk verdeeld
over de verschillende departementen. Tabel 8.6 Milieu-uitgaven en fiscale faciliteiten rijk
(mln gld)  1996199719981999VROM1 2231 2221 2271 073LNV160176178174 V&W457454469439EZ295283278282 BUZA1335385389389Overige uitgaven Rijk202180187195 Fiscale
faciliteiten85909090 Totaal rijk2 7572 7902 8182 6421 Exclusief Landenprogramma's; aangezien deze projecten naast
een milieudimensie ook andere dimensies beogen, kan deze begrotingspost niet
tot de milieu-uitgaven worden gerekend.De uitgaven van de departementen hebben vooral betrekking op de volgende
beleidsterreinen:– VROM: bodemsanering, overdrachten aan andere overheden en eigen
apparaatskosten vormen de belangrijkste uitgaven. Ten opzichte van de vorige
begroting dalen de uitgaven voor onderzoek en eigen apparaatskosten,
terwijl de uitgave voor bijvoorbeeld bodemsanering wordt verhoogd.– LNV: de milieu-uitgaven zijn lager geraamd dan bij de vorige begroting.
Vooral de subsidiëring van milieu-investeringen in de landbouwsector
loopt in 1996 terug. In de jaren hierna stijgen deze uitgaven fors terwijl
daarentegen de uitgaven voor mestverwerking fors dalen.– V&W: de uitgaven in 1996 zijn vergelijkbaar met de vorige
begroting. Voor de latere jaren stijgen de uitgaven ten opzichte van de ramingen
van vorig jaar, hetgeen wordt veroorzaakt door de uitgaven voor het herstel
van het natuurlijk verloop van rivieren. Belangrijke uitgavenposten zijn de
uitvoering van het waterkwaliteitsbeheer en de sanering van geluidshinder.– EZ: de milieu-uitgaven van EZ zijn voor de jaren 1996–1999
met ruim een derde verminderd ten opzichte van de vorige begroting. Deze daling
vindt zijn oorzaak voornamelijk in de afname van energiesubsidies en een vermindering
van de uitgaven voor energie-onderzoek. Deze posten blijven echter de belangrijkste
uitgavencategorieën.– BUZA: Milieu-uitgaven op het gebied van bilaterale en multilaterale
samenwerking.– Overig Rijk: de milieu-uitgaven van de ministeries van Defensie
en Binnenlandse Zaken en Justitie zijn ten opzichte van de vorige begroting
vooral in de jaren vanaf 1997 gedaald. Dit komt met name door de verminderde
uitgaven voor bodemsanering bij Defensie.– Fiscale faciliteiten: De VaMil-regeling biedt mogelijkheden voor
vrije afschrijvingen van investeringen in milieu-vriendelijke bedrijfsmiddelen
die voorkomen op de VaMil-lijst.In tabel 8.7 zijn de milieukosten van de andere overheden opgenomen. Voor
een belangrijk deel worden deze kosten gefinancierd door huishoudens en bedrijven
via de reinigings-, riool- en waterzuiveringsheffing. Tabel 8.7 Milieukosten andere overheden (mln gld)  1996199719981999Provincies1372388457319 Waterkwaliteitsbeheerders21 9422 0172 1202 171Gemeenten en gemeenschappelijke regelingen4 4514 7555 1175 294Totaal6 7657 1607 6947 7841 Inclusief kosten voor bodemsanering die door het Rijk worden
gefinancierd. 2 Waterkwaliteitsbeheerders bestaan uit de Waterschappen met
inbegrip van de provincies en gemeenten met een waterkwaliteitstaak.De belangrijkste uitgaven van de andere overheden bestaan uit:– Provincies: Bodemsanering en apparaatskosten;– Waterkwaliteitsbeheerders: Transport en de zuivering van afvalwater
door de RWZI's;– Gemeenten: Vervanging, beheer en onderhoud van de rioleringen
(1178 miljoen) en het inzamelen en verwerken van afval (2200 miljoen).BIJLAGE 1THEMA'SINHOUDSOPGAVE 1.Klimaatverandering542.Verzuring59 3.Vermesting62 4.Verspreiding655.Verwijdering73 6.Verstoring78 7.Verdroging838.Verspilling85 9.Gebiedsgericht beleid871. KLIMAATVERANDERING Voortgangsgegevens 1. PERIODE 1994–1995 Indicator klimaatveranderingToelichting indicatorBij lijn 1 zijn de indirecte effecten van CFK's en halonen, die de broeikaswerking
aanzienlijk afzwakken, weggelaten; de bijdrage van CFK's en halonen is dus
uitsluitend gebaseerd op de directe broeikaswerking, hetgeen als theoretisch
maximum kan worden beschouwd. CFK's en halonen zijn op zich broeikasgassen,
maar dragen door het afbreken van ozon (ook een broeikasgas) in de stratosfeer
indirect bij aan afkoeling van de atmosfeer. De indirecte effecten zijn nog
onvoldoende bekend. Niet uitgesloten moet worden dat de afkoelende werking
van de indirecte effecten ongeveer even groot is als de directe broeikaswerking
van CFK's. Lijn 2 geeft de situatie weer waarin de indirecte effecten van
CFK's de directe effecten van CFK's en halonen als het ware opheffen.In 1980 bedroeg de Nederlandse bijdrage aan het broeikaseffect circa 315
Mton CO2-equivalenten (lijn 1). In 1994 was dit afgenomen tot circa
239 Mton CO2-equivalenten (afname met 24%). De afname komt geheel
voor rekening van CFK's en halonen (daling met 94%). Omdat dit jaar gebruik
wordt gemaakt van verbeterde, in 1994 door het IPCC vastgestelde, Global Warming
Potential-factoren wijkt de indicator enigszins af van die van vorig jaar.
De trend is niet gewijzigd.De Nederlandse uitstoot van de broeikasgassen CO2, CH4 en N2O (waarvoor Nederland verplichtingen is aangegaan
in het Klimaatverdrag) is in 1994 gestegen met 12% ten opzichte van 1980 (zie
lijn 2). Tussen 1980 en 1994 is de Nederlandse uitstoot van CO2
gestegen met 10%, van CH4 met 7% en de uitstoot van N2O
is toegenomen met 35%. De oorzaak van de gestegen uitstoot ligt in de ontwikkeling
van de economie, waaronder de lage energieprijzen. Na een lichte daling van
de CO2-emissie in 1993 neemt deze in 1994 weer toe van 185 miljoen
ton naar 188,5 miljoen ton. De verminderde emissie door de toename van de
import van elektriciteit, de gewijzigde brandstofinzet en onder meer energiebesparing
wordt teniet gedaan door de sterke economische groei. Indicator aantasting van de ozonlaagToelichting indicatorDoor een daling in het gebruik van (H)CFK's en halonen voor alle toepassingen
is de Nederlandse bijdrage van ozonlaagaantastende stoffen tussen 1980 en
1994 met 93% afgenomen. De daling in 1994 (1211 ozon-aantastingsequivalenten
(Oeq)) ten opzichte van 1993 (2703 Oeq) wordt voornamelijk veroorzaakt door
een sterke afname van het gebruik van CFK's in kunststofschuimen en oplos-
en reinigingsmiddelen. Het gebruik van CFK's en halonen in Nederland moest
in 1994 tot 531 Oeq zijn gereduceerd. Deze doelstelling is niet gehaald; met
name doordat bij toepassing van CFK's in koelsystemen en kunststofschuimen
de realisatie achterblijft bij de doelstelling. UitvoeringsresultatenNederland heeft aan een aantal verplichtingen in het klimaatverdrag voldaan.
Zo zijn de Nederlandse bijdragen in vorige jaren geheel en tijdig betaald.
De bijdrage voor 1995 zal ook geheel worden voldaan.In 1994 is gerapporteerd over de Nederlandse vorderingen. Door Nederland
zijn proefprojecten (FACE-projecten en twee projecten in Hongarije) gestart
om de mogelijkheden voor samenwerking bij de uitvoering van verdergaande verdragsverplichtingen
te onderzoeken («joint implementation»). Kennis over joint implementation
wordt vanuit Nederland verspreid via internationale conferenties en het Engelstalige
tijdschrift Joint Implementation Quarterly.De Nederlandse inspanningen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen
hebben ook een bijdrage geleverd aan de gezamenlijke EU-stabilisatieverplichting
ten aanzien van CO2. Op nationaal niveau ontwikkelt het bureau
Energie in de Milieuvergunning (bEM) informatiebladen voor energiebesparing.
Een standpunt over energie in AMvB's op grond van de Wet milieubeheer is in
de maak. De EU heeft in maart 1995 in voorlopige vorm conform het Klimaatverdrag
de stand van zaken omtrent het klimaatbeleid gerapporteerd. Eind 1995 zal
het definitieve rapport gereed zijn. Voortgang uitvoering en toekomstige ontwikkelingen Versterking en aanscherping KlimaatverdragInternationaal zit het klimaatbeleid, wat betreft de eerste stap van reductie
van broeikasgassen, in de uitvoeringsfase. Tijdens de Eerste Conferentie der
Partijen in Berlijn is vastgesteld dat een vrij groot aantal geïndustrialiseerde
landen hun doelstellingen mogelijk niet halen. Tevens is vastgesteld dat de huidige verplichtingen van het Klimaatverdrag
niet voldoende zijn om het uiteindelijke doel van het Klimaatverdrag, namelijk
stabilisatie van de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer op een
veilig niveau, te bereiken. Ten aanzien van de periode na 2000 zit het klimaatbeleid
internationaal gezien eigenlijk nog in een verkennende en analyserende fase.Tijdens de conferentie in Berlijn bleek al wel een groeiende consensus
over de ernst van het probleem te bestaan. Verder is in een Mandaatbesluit
afgesproken dat er onderhandelingen gestart worden om in 1997 tijdens de derde
conferentie der partijen te komen tot een protocol onder het Klimaatverdrag
met verdergaande verplichtingen voor na 2000. Daarin moeten significante beperkingen
en reducties komen van broeikasgassen afkomstig uit de landen in Oost-Europa
en de OESO gezamenlijk, voor de periode na 2000, gebruikmakend van zowel nieuwe
doelstellingen als van internationaal afgesproken maatregelen die voor alle
protocol-partijen gelden. Het protocol zal zich ook moeten richten op het
bieden van mogelijkheden aan landen buiten de groep van OESO/Oost-Europa-landen
om een duurzame ontwikkeling te bereiken met een lage groei van de uitworp
van broeikasgassen. Het tweede rapport van het Intergovernmental Panel on
Climate Change (IPCC), eind 1995, zal meer duidelijkheid geven over het probleem,
de gevolgen en mogelijke oplossingen. In dat kader kan ook het zogenaamde
«Climate Technology Initiative» van OESO en IEA, gericht op de
ontwikkeling en toepassing van duurzame technologie een positieve rol spelen.De Tweede Kamer is op 14 mei 1995 geïnformeerd over de uitkomsten
van Berlijn en over de voortgang ten opzichte van de aanscherping en versterking
van het klimaatverdrag. De Kamer is daarbij tevens geïnformeerd over
de constatering van het CPB/RIVM dat er mogelijk een aanzienlijke toename
is van de CO2-emissie in Nederland ten opzichte van de doelstelling.
Naar aanleiding van de CPB/RIVM constatering hebben doorrekeningen plaats
gevonden. De Kamer zal in september geïnformeerd worden over de wijze
waarop het kabinet met deze problematiek zal omgaan.De regering kondigde in de brief naar aanleiding van «Berlijn»
aan in EU-verband in de dialoog met de meest geïndustrialiseerde ontwikkelingslanden
en de OPEC-landen in de toekomst meer aandacht te besteden aan oplossingen
voor het klimaatvraagstuk, rekening houdend met elkaars economische positie
(bijvoorbeeld nadere invulling van de speciale positie van de olie-exporterende
landen zoals voorzien in het Klimaatverdrag). Er zou nader onderzocht moeten
worden welke vorm dit kan krijgen.Nederland heeft in Berlijn geld ter ondersteuning toegezegd, ondermeer
voor de organisatie van een workshop waarin samenwerking met en betrokkenheid
van het internationale bedrijfsleven centraal staat. Regulerende energieheffing/EU-heffingEU-rapportages tonen aan dat de stabilisatiedoelstelling niet bereikt
wordt met de huidige instrumenten. Daarom zal aanvullend beleid nodig zijn
om de stabilisatiedoelstelling voor CO2 te realiseren. De trend
binnen de gemeenschap om de EU-klimaatstrategie te integreren in andere beleidsvelden,
is daarbij overigens een positief gegeven. Problemen doen zich onder andere
voor bij het instrumentarium (het ontbreken van een Europese energieheffing).
In mei heeft de Commissie een gewijzigde ontwerprichtlijn voor een CO2/energieheffing gepresenteerd. Die komt er op neer dat de lidstaten
tot 2000 binnen randvoorwaarden een eigen heffing kunnen invoeren. Vanaf 2000
wil de Commissie een EU-heffing hebben.In Nederland is de planning erop gericht in 1996 een heffing op het kleinverbruik
van huishoudens en bedrijven in Nederland in te voeren ten behoeve
van de CO2-reductiedoelstelling. De opbrengst wordt teruggesluisd
(Actie RIJK 32 uit Werkdocument NMP 2). Overige ontwikkelingen in het kader van het Klimaatverdrag Joint Implementation (JI)In Berlijn is besloten tot een officiële JI-proeffase. Deze proeffase
loopt tot 2000. Voor het realiseren van de stabilisatiedoelstelling uit het
Klimaatverdrag zal dan ook niet gecrediteerd worden, conform de internationale
afspraken. Voor een compleet beeld van de Nederlandse inspanningen met het
oog op de toekomstige internationale discussie over Joint Implementation zal
de Nederlandse regering een duidelijk systeem van gescheiden boekhouding opzetten,
waarbij geregistreerd wordt welke emissiereducties gerealiseerd zijn zowel
via Joint Implementation alsook via maatregelen in Nederland. In Oost-Europa
en ontwikkelingslanden worden in dat kader door Nederland proefprojecten opgezet
om met Joint Implementation ervaring op te doen. Met die ervaringen kunnen
criteria worden opgesteld. Met name wordt gekeken naar monitoring, financiering,
rapportage, technologie, capacity building en de eventuele gevolgen. Doel
is uiteindelijk dat een land met projecten in het buitenland voor een deel
kan voldoen aan verplichtingen ten aanzien van emissiebeperking en -reductie.
Nederland bepleit in dat verband voor gescheiden boekhoudingen: nationale
emissiereducties en internationale emissiereducties.Medio 1995 heeft Nederland, na een discussieronde met sectoren en milieubeweging,
het regeringsstandpunt Joint Implementation geformuleerd. Daarin staat hoe
Nederland met JI verder gaat. HFK's/PFK'sNederland heeft in het kader van het Klimaatverdrag gepleit voor terughoudendheid
bij het gebruik van HFK's en PFK's als vervangers van ozonaantastende stoffen
als CFK's. Dat moet dan wel zonder de geleidelijke uitbanning van CFK's volgens
het «Montréal Protocol» in gevaar te brengen. Te denken
valt aan «good housekeeping», zo veel mogelijk in gesloten systemen,
voorkómen en bevorderen van alternatieven. Nederland stelt voor daarover
internationale afspraken te maken, bij voorkeur in een protocol onder het
Klimaatverdrag. Ter fundering van haar positie heeft Nederland het RIVM een
achtergronddocument laten vervaardigen, mede gebaseerd op informatie van het
internationale bedrijfsleven (Actie IND 10 uit Werkdocument NMP 2).Een ander probleem is de toenemende uitstoot van broeikasgassen door het
internationale vlieg- en scheepvaartverkeer, waarover nog geen afspraken zijn
gemaakt. In EU-kader heeft Nederland voorgesteld een EU-kerosineheffing in
te voeren. Ook in ICAO-kader (International Civil Aviotion Organization) zal
Nederland daarvoor pleiten. In de Nota Luchtvaart en Luchtverontreiniging
(Zie bijlage 2, paragraaf 6: Verkeer en vervoer) is de eerste aanzet voor
verder beleid gegeven. Strategie voor klimaatbeleid en CO2-reductie
na 2000In de Vervolgnota Klimaatverandering (gepland december 1995) zal de strategie
voor het klimaatbeleid voor de lange termijn gepresenteerd worden (Actie RIJK
4 uit Werkdocument NMP 2). Deze nota zal mede de Nederlandse inzet bepalen
bij de Europese klimaatstrategie en de onderhandelingen over een protocol
in het kader van het Klimaatverdrag. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– Uitgifte CO2-certificaten voor bosaanleg: bedrijven
kunnen bijvoorbeeld CO2-certificaten ontvangen voor de CO2-hoeveelheden die met door hen betaalde bossenuitbreiding wordt vastgelegd
(Actie RIJK 33 uit Werkdocument NMP 2) (1996)– Vervolgnota Klimaatverandering (Actie RIJK 4 uit Werkdocument
NMP 2) (eind 1995)– Programma van maatregelen N2O (Actie RIJK 5 uit Werkdocument
NMP 2). Tevens zal hierbij gekeken worden naar additionele reductiemogelijkheden
voor methaan– Plan van Aanpak energiebesparing Bouw (energiebesparing)– Nederlands standpunt ten behoeve van het Klimaatverdrag over de
aanpak emissies van internationale lucht- en zeevaart (internationale bunkers)
en hoe de organen van het Klimaatverdrag daarin samen kunnen werken met ICAO
en IMO (International Maritime Organization).– De inwerkingtreding van een regulerende heffing op energie (januari
1996)– Evaluatie van de circulaire «Omgaan met energieverbruik
en meerjarenafspraken bij de milieuvergunning»– Bezien of energiebesparing in AMvB's op grond van de Wet milieubeheer
kan worden meegenomen– Protocol onder het Klimaatverdrag (1997)– CO2 convenant SEP (1996) (zie ook paragraaf 4, bijlage
doelgroepen: Energiesector)– Technologieprogramma reductie broeikasgasemissies– EU Klimaatstrategie (1996), inclusief andere broeikasgassen en
bossen BASISGEGEVENSBeschrijving themaProbleem gericht op– aantasting van de ozonlaag door emissies van chloorfluorkoolwaterstoffen
((H)CFK's), tetrachloorkoolstof, 1.1.1.trichloorethaan en halonen;– broeikaseffect veroorzaakt door uitstoot van kooldioxide, methaan,
distikstofoxide en water, alsmede stoffen die bijdragen aan de ozonproduktie
in de troposfeer (stikstofoxyden, koolmonoxyde en vluchtige organische stoffen).
Vervangers van (H)CFK's zoals fluorkoolwaterstoffen en perfluorkoolwaterstoffen,
die ondermeer bij de aluminiumproduktie vrijkomen, hebben ook een broeikaseffect
(HFK's, PFK's, SF6)Aanpak/benaderingHet beleid ten aanzien van klimaatverandering is mondiaal gericht op het
verkleinen van de risico's van klimaatverandering. Nederland is partij bij
het Klimaatverdrag en is voorstander van het aanscherpen van de verplichtingen
in dit verdrag. Op grond van nieuwe wetenschappelijke inzichten en de resultaten
van «Berlijn» zal in de Vervolgnota Klimaatverandering (eind 1995)
een strategie voor de lange termijn worden gepresenteerd. Realisatie van de
EU-stabilisatiedoelstelling voor CO2 zal door Nederland worden
nagestreefd, onder meer door aan te blijven dringen op het ontwikkelen van
een Gemeenschappelijk financieel instrument, herijking van de nationale programma's
en het benutten van lopende en potentiële EU-regelgeving.Het beleid en de Nederlandse inzet om nationaal en internationaal gebruik
en produktie van ozonlaagaantastende stoffen terug te dringen, wordt voortgezet. 2. VERZURING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Emissie-indicator verzuringToelichting indicatorDe indicator geeft de emissie door Nederlandse bronnen van zuurvormende
stoffen weer. De belangrijkste daarvan zijn zwaveldioxyde (SO2),
stikstofoxyden (NOx) en ammoniak (NH3).Tussen 1980 en 1994 is de SO2-emissie met 70% afgenomen, de
NOx-emissie met 10%. De emissie van NH3 is in de periode
1980–1994 afgenomen met 27%. De totale milieubelasting door de emissie
van verzurende stoffen is in 1994 ten opzichte van 1980 gedaald met circa
37%. Ten opzichte van 1993 is de totale emissie in 1994 met ongeveer 8% gedaald.Tot 1990 is de reductie voor SO2 voornamelijk toe te schrijven
aan maatregelen bij elektriciteitsbedrijven en raffinaderijen. Door emissie-arme
mestaanwending en het afdekken van mestopslagen daalt vanaf 1992 de NH3-emissie. In 1994 neemt de NH3-emissie verder af als gevolg
van een uitbreiding van de verplichting tot emissie-arm aanwenden van mest.
De (geringe) afname van de NOx-emissie vanaf 1988, ondanks de toename
van het aantal afgelegde voertuigkilometers, is bereikt door maatregelen door
de elektriciteitscentrales en vermindering van de emissie per kilometer, vooral
voor personenverkeer. Depositie-indicator verzuringToelichtingDe hoeveelheid zuurvormende componenten die op de bodem terecht komt,
wordt uitgedrukt als depositie in verzuringsequivalenten (Zeq) per hectare
per jaar. De gegevens zijn opgenomen zoals geactualiseerd in het Additioneel
Programma Verzuring (APV-III). In 1980 bedroeg de depositie ongeveer 7200
verzuringsequivalenten per hectare, in 1993 was dit 4300 Zeq. Deze depositie
is zowel van buitenlandse als van binnenlandse bronnen afkomstig. In 1993
was de buitenlandse bijdrage aan de totale depositie 43%.De totale milieubelasting door de depositie van verzurende stoffen is
in 1993 ten opzichte van 1980 gedaald met circa 41%. Ten opzichte van 1992
is de totale depositie in 1993 gelijk gebleven. UitvoeringsresultatenDoor verdere implementatie van maatregelen zoals het emissie-arm aanwenden
van mest, is met name de ammoniak-emissie in de afgelopen periode verder teruggedrongen.
Deze reductie van ammoniakemissies uit dierlijke mest blijft overigens achter
bij de verwachting. Uit het Additioneel Programma Verzuring III blijkt dat
de feitelijke depositie van verzurende stoffen iets hoger is dan voorheen
werd ingeschat. Dit komt voornamelijk door een hogere depositiesnelheid van
SO2, die slechts voor een deel wordt gecompenseerd door een lagere
depositiesnelheid van NOx. Dit betekent dat voor het bereiken van
de doelstellingen voor 2000 onverminderd zal worden vastgehouden aan het ingezette
beleid.Uit APV-III blijkt ten aanzien van de kritische waarde voor de depositie
van verzurende stoffen op bos dat bescherming tegen de meest ernstige effecten,
waarop de huidige doelstelling voor 2010 is gebaseerd, wordt bereikt bij een
hogere depositie dan tot nu toe werd aangenomen.Het eindrapport van APV-III en het bijbehorende «expert judgement
ammoniak» (Ammoniak: de Feiten) zijn op 11 mei 1995 aan de Tweede Kamer
aangeboden. Voortgang uitvoeringUit APV-III blijkt dat onverminderd moet worden vastgehouden aan het ingezette
beleid voor het bereiken van de tussendoelstelling voor 2000 voor alle verzurende
stoffen. Ten aanzien van ammoniak wordt het beleid gepresenteerd
in de Integrale Notitie Mest- en Ammoniakbeleid (Zie ook bijlage 2, paragraaf
1: Landbouw).Beslissingen over eventuele aanpassing van de doel- en taakstellingen
voor 2010 voor de emissies bij de verschillende doelgroepen op grond van de
nieuwe inzichten uit APV-III, zullen rond 1997/1998 aan de orde komen. Dan
zijn meer gegevens beschikbaar over de feitelijke voortgang bij de reducties
voor 2000 en over de internationale afspraken in VN-ECE-kader (Economic Commission
for Europe). II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelen NationaalDerde fase NH3-beleid: zie bijlage 2, paragraaf 2: landbouw. InternationaalHet VN-ECE protocol inzake de verdere reductie van zwavelemissies (Tractatenblad
1994, nr. 237) is op 30 mei 1995 voor Nederland geratificeerd. Het protocol
is nog niet in werking. Over de strategie-ontwikkeling voor het Tweede NOx-protocol is een voortgangsrapportage opgesteld in VN-ECE-kader. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– NOx-protocol VN-ECE– Wijziging EG-richtlijn grote stookinstallatiesGrote delen van het verzuringsbeleid zijn terug te vinden bij de doelgroepen:
bijvoorbeeld Landbouw, Verkeer en vervoer. Zie de desbetreffende paragrafen
in hoofdstuk 2. BASISGEGEVENSBeschrijving themaVerzuring is het gevolg van verontreiniging van de lucht met stoffen,
waaruit zuren of ozon worden gevormd. Het verzuringsbeleid richt zich op vermindering
van de uitstoot van zwaveldioxyde (SO2), stikstofoxyden (NOx), ammoniak (NH3) en vluchtige organische stoffen (VOS).Aanpak/benaderingOm de uitvoering op de rails te houden en maatschappelijk aanvaardbaar
te laten zijn, is de aanpak gericht op:– communiceren over/presenteren van het probleem en de noodzaak
van voortgaande aanpak;– overleg met betrokken actoren over specifieke problemen;– stimuleren van maatregelen en regelgeving in het buitenland;– inzetten van maatregelen op basis van de stand der techniek; maar
ook openstaan voor alternatieven. 3. VERMESTING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator vermestingToelichting indicatorDe thema-indicator geeft alleen de in Nederland zelf veroorzaakte belasting
weer en is gebaseerd op de emissie van fosfor (P) en stikstof (N). De belasting
van het milieu door de Nederlandse uitstoot van vermestende stoffen is in
de periode tussen 1980 en 1994 met 17% gedaald. De emissie van fosfor is tussen
1980 en 1994 gedaald met 24% als gevolg van de afname van fosfaten in afvalwater
en baggerspecie en – sinds 1990 – door het afnemend gebruik van
dierlijke mest en kunstmest. De emissie van stikstof is in dezelfde periode
met 1% afgenomen, met name door afname van de emissie door kunstmest. UitvoeringsresultatenUitvoeringsresultaten zijn gerelateerd aan verschillende doelstellingen.Emissiedoelstellingen gelden voor waterbeheerders (RWZI's),
industrie en landbouw. Waterbeheerders moeten ten aanzien van het effluent
van RWZI's voldoen aan een verwijderingspercentage van 75% P (fosfor) in 1995
en een verwijderingspercentage van 75% N in 1998. De waterbeheerders (RWZI's)
en de industrie leveren een duidelijke bijdrage aan de vermindering van de
P en N (stikstof) belasting van het oppervlaktewater. In 1994 bedroegen de
percentages 61% voor P en 54% voor N.Voor de kunstmestindustrie is een Wvo-vergunning (Wet verontreiniging
oppervlaktewateren) afgegeven tot 2000. De lozing is inmiddels met meer dan
50% teruggebracht. Er loopt een onderzoek naar volledige sanering in 2000.Voor de emissiereductie vanuit de landbouw is het uitgangspunt evenwichtsbemesting.
Tot nu toe is er nauwelijks verandering in de hoeveelheid P en N die vanuit
de landbouw in het oppervlaktewater komt. Ondanks dat de input van P en N
in de landbouw vermindert (zie doelgroep indicator) leidt het naijlingsfenomeen
in de bodem ertoe, dat nog geen vermindering van de oppervlaktewater-belasting
vanuit de landbouw optreedt.Emissiedoelstellingen zijn geformuleerd voor oppervlaktewater.
In het NAP/RAP is de doelstelling 50% reductie voor N en P in 1995 (ten opzichte
van 1985). In het NMP zijn reductiedoelstellingen voor 2000 opgenomen van
70% voor N en 75% voor P, beide ten opzichte van 1985. Op basis van een risico-analyse
is in het NMP 2 voor de Noordzee een einddoelstelling geformuleerd van 75%
reductie voor N en P, beide ten opzichte van 1985. De 50% reductie voor P
naar het oppervlaktewater wordt naar verwachting in 1995 gehaald. De N-belasting
zal in 1995 met circa 25% verminderd zijn (doel = 50%).In de toevoer van Rijn en Maas is een duidelijke afname van P te zien,
de toevoer van N is weinig veranderd. De atmosferische depositie van N is
tussen 1985 en 1992 iets verminderd. De bijdrage van de diffuse belasting
vanuit de landbouw van P en N blijft onverminderd hoog. Milieukwaliteitsdoelstellingen
oppervlaktewater. Voor fosfaat geldt een grenswaarde van 0.15 mg/l P
als jaargemiddelde voor alle zoete oppervlaktewater. Voor stikstof geldt een
grenswaarde van 2.2 mg/l als zomerhalfjaargemiddelde voor stagnante eutrofiëringsgevoelige
zoete wateren.De grenswaarde voor P wordt in 80% van de Nederlandse oppervlaktewateren
overschreden, de grenswaarde voor N wordt in 85–90% van de Nederlandse
oppervlaktewateren overschreden.Milieukwaliteitsdoelstellingen grondwater. Voor fosfaat geldt
een streefwaarde van 0.4–3.0 mg/l P (zandgebieden-klei/veengebieden).
Voor stikstof geldt een streefwaarde van 11.3 mg/l N te bereiken in 2000,
overeenkomend met 50 mg/l NO3 (EG-Nitraatrichtlijn). Voor de langere
termijn is een streefwaarde van 5.6 mg/l geformuleerd.De streefwaarde van 11.3 mg/l N (EG-Nitraatrichtlijn) wordt bij 35% van
de landbouwgronden overschreden.Op het land leidt te hoge concentratie van nutriënten in het milieu
tot achteruitgang van natuurwaarden door verlies van voedselarme ecosystemen.
In het water is sprake van ernstige algengroei, kroosvorming en ontregeling
van ecosystemen in het water.Mede hierdoor worden milieugebruiksfuncties bedreigd, zoals de kwaliteit
van het zwemwater in de zomer van 1994. Voortgang uitvoeringNaast het directe effect van bemesting speelt daarbij ook de uitspoeling
van landbouwgronden een rol (naijling).In het kader van de Watersysteemverkenningen (voortraject van de vierde
Nota Waterhuishouding) worden voor een aantal niveaus van acceptabele verliezen
(opties) de consequenties voor de Nederlandse oppervlaktewateren doorgerekend.Naar verwachting zullen de acceptabele verliezen voor P en N, die landelijk
zullen gelden, niet voldoende zijn om de belasting naar het milieu voldoende
te verminderen. Aanvullende gebiedsgerichte maatregelen zullen noodzakelijk
zijn.Om de milieukundig acceptabele verliezen voor P en N te kunnen afleiden
is door het RIVM onderzoek gedaan naar de relatie tussen oppervlaktewater-
en grondwaterkwaliteitsdoelstellingen.Het huidige normstellingskader voor P en N blijkt niet goed toepasbaar
op sloten in landbouwgebieden. Daarom is gestart met een actie om de normstelling
van oppervlaktewater in landbouwgebieden aan te passen. Hierbij wordt samengewerkt
tussen RIVM, RIZA en STOWA. De EG-Nitraatrichtlijn is in 1991 aanvaard. Met de nitraatrichtlijn wordt
beoogd het grondwater en oppervlaktewater te beschermen tegen verontreiniging
door nitraten uit agrarische bronnen. Er doen zich problemen voor bij de implementatieverplichting
van een stikstofgebruiksnorm vanwege de grote gevolgen voor de veehouderij.
In de Integrale Notitie, waarin het mestbeleid wordt herijkt, worden de beleidsimplicaties
van de richtlijn aangegeven.De EG-Richtlijn Stedelijk Afvalwater is in 1991 aanvaard. Met de richtlijn
wordt beoogd het oppervlaktewater te beschermen tegen nadelige invloed van
lozingen van stedelijk afvalwater. De implementatie van de richtlijn zal in
het 4e kwartaal 1995 zijn beslag krijgen.Op de Rijn-Ministersconferentie in 1994 is een tussenbalans opgemaakt
van het Rijnactieprogramma (RAP). Het programma is in 1987 gestart met als
doel 50% reductie van de emissies van 50 prioritaire stoffen. Voor de meeste
stoffen is dit al in 1992 gehaald. De door de Internationale Rijncommissie
(IRC) afgesproken kwaliteitsdoelstellingen zijn in 1993 voor de meeste stoffen
bereikt. Er blijven nog enkele knelpunten, waaronder fosfaten en stikstofverbindingen.
De IRC heeft opdracht gekregen na te gaan hoe de knelpunten in de laatste
fase van het RAP (1995–2000) kunnen worden opgelost.Men is het eens geworden over de grondslagen van een nieuw ecologisch
gericht Rijnverdrag. Er wordt naar gestreefd, dit verdrag in 1997 gereed te
hebben.Op de Noordzeeministersconferentie (1995) is de balans opgemaakt van het
Noordzee-Actieplan (NAP). Alle landen, met uitzondering van Engeland, hebben
nationale actieplannen opgesteld. De doelstelling voor nutriënten was
een reductie van emissies van 50% in 1995 ten opzichte van 1985. Voor fosfor
wordt 50% reductie gehaald, behalve voor Frankrijk waar het reductiepercentage
circa 25% bedraagt. Voor de Noordzeestaten ligt de reductie van stikstof tussen
20 en 30%. De ministers hebben zich echter opnieuw verplicht tot het realiseren
van de eerder afgesproken doelstellingen. Met het oog hierop zal de uitvoering
van maatregelen worden versterkt, met name in het kader van de EG-richtlijnen
voor stedelijk afvalwater en de nitraatverliezen in de landbouw. Ook aan de
atmosferische depositie van ammoniak en stikstofoxiden zal grotere aandacht
worden gegeven. De ministers hebben geconcludeerd dat ook via de atmosfeer
een aanzienlijke bijdrage wordt geleverd aan de stikstofbelasting van de Noordzee.
Vastgesteld is dat de aanpak van de nutriëntenproblematiek verder geïntegreerd
moet worden in andere beleidsterreinen, waarbij met name het landbouw- en
transportbeleid zijn genoemd. De Europese Unie (EU) en de Economische Commissie
voor Europa (VN-ECE) zijn uitgenodigd om de doelstellingen van het Noordzeebeleid
te integreren in de daarvoor in aanmerking komende beleidsprogramma's. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelen– Operationaliseren van BMK (Bijzondere Milieu-Kwaliteit) voor P
en N voor voedselarme ecosystemen op het land en in het water. Dit gebeurt
door een CIW/CUWVO-werkgroep (Coördinatie-commissie Uitvoering Wet verontreiniging
oppervlaktewater). Differentiëren van oppervlaktewater kwaliteitsnormen
naar watertype is in een aantal provincies reeds praktijk.– Het toetsen van de methodiek van gedifferentieerde normen voor
oppervlaktewater in regionale voorbeeldprojecten. – Inzet van gebiedsgericht instrumentarium voor lokaliseren en afgrenzen
van probleemgebieden, waarvoor aanvullende gebiedsgerichte maatregelen noodzakelijk
zijn.– Aanwenden van de bijdrageregeling gebiedsgericht milieubeleid
voor stimulering gebiedsgerichte maatregelen in het kader van vermesting.– Afstemming van de aanpak van verdroging en vermesting in gevallen
van samenloop.– Gebiedsgerichte aanpak fosfaatverzadigde gronden.– Integrale milieutaakstelling regionaal specificeren tot integrale
regionale plannen. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– Nota met evaluatie milieurendement gebiedsgerichte maatregelen
vermesting in bodembeschermingsgebieden (1996)– Leidraad gebiedsgerichte normstelling (1997)– Convenant met de landbouwsector– Regionale convenanten BASISGEGEVENSBeschrijving themaOvermatige belasting van het milieu met fosfor (P) en stikstof (N) veroorzaakt
ontregeling van ecologische processen en beïnvloedt milieugebruiksfuncties
negatief.Aanpak/benadering– herstellen van de balans tussen aan- en afvoer fosfor en stikstof
in 2000 op landbouwgronden;– de belasting van oppervlaktewater met vermestende stoffen terugbrengen
door vermindering van de emissies uit huishoudens, industrie en landbouw;– aandacht voor specifieke gebieden. 4. VERSPREIDING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator verspreiding Toelichting indicatorIn de indicator zijn verdisconteerd de verkoopcijfers voor bestrijdingsmiddelen
alsmede de emissies van prioritaire stoffen en radio-actieve stoffen, alle
gewogen naar toxiciteit en verblijftijd in het milieu. De indicator geeft,
evenals voorgaande jaren, een geflatteerd beeld, doordat de samenstellende
deelindicatoren niet volgens de zelfde systematiek zijn opgebouwd. Als gevolg
van het ontbreken van gegevens van prioritaire stoffen over de periode 1980–1984
en van bestrijdingsmiddelen voor de jaren 1980–1983 is het niet mogelijk
de indicator vanaf 1980 te presenteren.Ten opzichte van 1985 is de verspreiding van landbouwbestrijdingsmiddelen
in 1994 met 54% afgenomen. De verspreiding van biociden daalde tussen 1985
en 1992 met ongeveer 41%. De grote omzetdaling in bestrijdingsmiddelen is
met name toe te schrijven aan de AMvB grondontsmetting. Het beeld wordt geflatteerd
door de toenemende import van biociden (geschat 20 tot 30%), waarover echter
meer informatie ontbreekt.Tussen 1985 en 1993 daalden de gewogen emissies van prioritaire stoffen
met circa 30%. Deze daling wordt veroorzaakt door vermindering van de emissie
van cadmium, chroom, lood en vooral kwik naar water en van dioxinen en lood
naar lucht.De verspreiding van radio-actieve stoffen kende in 1994 een geschatte
toename van 10% ten opzichte van 1980 ten gevolge van radonemissies door toename
van de woningbouw en het kolenverbruik door elektriciteitscentrales. UitvoeringsresultatenIn 1994 zijn er overeenkomstig de EU-regelgeving 55 nieuwe stoffen beoordeeld
in verband met de informatieverplichting voorafgaand aan het in de EU in de
handel brengen. Daarnaast worden ook stoffen beoordeeld die in andere EU-lidstaten
zijn kennisgegeven. Van 2 stoffen, kennisgegeven in een andere EU-lidstaat,
leidde de resultaten uit de risicobeoordeling tot een vrijwillige terugtrekking
van de EU-markt, omdat de geschatte emissies van de betreffende stoffen het
maximaal toelaatbare risiconiveau overschrijden. Voor één in
Nederland kennisgegeven stof, die eveneens volgens de risicobeoordeling aanleiding
geeft tot overschrijding van het maximale risiconiveau, zijn stappen ondernomen
om op adequate wijze de emissies alsnog tot een aanvaardbaar niveau terug
te dringen. Terugblikkend over ruim 10 jaar ervaring met kennisgevingen van
nieuwe stoffen in de EU blijkt dat de resultaten uit de risicobeoordeling
hebben geleid tot een vrijwillige terugtrekking van circa 30 stoffen over
een totaal van circa 1500 nieuwe stoffen, dat wil zeggen de risicobeoordeling
blijkt een preventieve uitwerking te hebben.Voor genetisch gemodificeerde organismen (ggo's) is er eveneens een stijgende
tendens in de vergunningverlening voor introductie van ggo's in het milieu
en voor ingeperkt gebruik.Op 1 september 1995 is de implementatie van de Uniforme Beginselen (EU)
voor de beoordeling van de actieve stoffen in de bestrijdingsmiddelen van
kracht geworden. Vooruitlopend daarop zijn op 1-2-1995 de criteria voor uitspoeling
naar grondwater, persistentie en toxiciteit voor waterorganismen reeds in
werking getreden (AMvB Bestrijdingsmiddelenwet). Voor alle toegelaten landbouwbestrijdingsmiddelen
is voor het jaar 2000 planmatige herbeoordeling voorzien, voor een deel gekoppeld
aan de EU herbeoordeling. Voortgang uitvoeringDoel van het verspreidingsbeleid is het realiseren van de grenswaarden
en bij het ontbreken daarvan een concentratie-risiconiveau dat in 2000 het
maximaal toelaatbaar risiconiveau niet overschrijdt. Op de lange termijn wordt
met toepassing van het ALARA-principe (As Low As Reasonably Achievable) gestreefd
naar de streefwaarden of het verwaarloosbaar risiconiveau.Het thema verspreiding is zeer omvangrijk. Daardoor is het moeilijk een
helder beeld te geven van de fase waarin het thema zich bevindt. Uit de schets
van de uitvoeringsresultaten blijkt dat het preventief deel (beoordeling vooraf)
van het thema zich volledig in de fase van uitvoering bevindt. Begin 1994
is bij de herziening van de prioritaire stoffenlijst een beeld geschetst,
waaruit blijkt dat het zwaartepunt ligt in de implementatiefase. Voor de bestaande
stoffen vindt een verschuiving plaats van nationaal naar internationaal beleid
(EU, OESO). Internationaal bevindt het thema zich voor een belangrijk deel
nog in de probleemerkenningsfase.Dit jaar is de doorvertaling van het beleid van het NMP 2 op provinciaal
niveau verder opgepakt en zijn er gezamenlijke projecten ten behoeve van de
uitwerking gestart, die het komend jaar meer zicht bieden op de mogelijke
uitwerking van het thema op provinciaal niveau.Uit de voorlichtingscampagne die gehouden is voor de andere overheden
over het asbestbeleid, zijn knelpunten naar voren gekomen. Deze worden momenteel
nader onderzocht en zullen later dit jaar leiden tot bijstelling van de regelgeving.Nog dit jaar zal de evaluatie van de regelgeving voor genetisch gemodificeerde
organismen (ggo's) worden afgerond, waarna eventueel bijstelling volgt. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN NormstellingIn 1996 zal worden voorgesteld hoe normen voor van nature voorkomende
stoffen zoals bijvoorbeeld metalen kunnen worden gesteld, ingegeven door het
feit dat normen nu in sommige gevallen onder de natuurlijk voorkomende achtergrondconcentratie
liggen en daarom niet haalbaar zijn. In 1995 worden voorstellen voor Maximaal
Toelaatbaar Risico (MTR's) en Verwaarloosbaar Risico (VR's) voor circa 150
gebruikte en «oudere» bestrijdingsmiddelen door het RIVM opgeleverd.Komend jaar zal ook geëvalueerd worden of de tot nu toe afgeleide
MTR's/VR's voor het ecosysteem voor bodem, water en lucht ook voldoende bescherming
bieden voor de mens. Kernprogramma – zware metalenIn verschillende compartimenten worden de grenswaarden en soms de maximaal
toelaatbare risiconiveaus overschreden. Om te voorkomen dat door bepaalde
maatregelen dit probleem wordt verschoven van het ene naar het andere metaal
en omdat voor een deel dezelfde doelgroep en/of bedrijfstak verantwoordelijk
is voor de aanpak van de (diffuse) emissies en omdat het weinig zin heeft
slechts een deel van de probleemstoffen uit een afvalstroom te verwijderen
en doordat bij een meer fundamentele benadering ook duurzamere oplossingen
in beeld komen, is de Tweede Kamer toegezegd dat er een beleidsstandpunt wordt
opgesteld (1996) om maximale afstemming te bevorderen.Gewerkt wordt aan concrete invulling van speerpunten van het beleid gericht
op het terugdringen van de milieubelasting met zware metalen uit de bouw,
uit meststoffen en uit afvalstoffen, door antifouling en door depositie. Het
zwaartepunt ligt bij het geleidelijk invoeren van alternatieven, wanneer vervanging
tot hoge maatschappelijke kosten leidt. Daarnaast wordt gewerkt aan het terugdringen van de belasting uit andere
diffuse bronnen die eenvoudig te elimineren zijn: onder andere via het cadmiumbeleid
(ontheffingen, convenant bier- en frisdrankindustrie) en beleid gericht op
het terugdringen van gebruik van kwik en lood.Essentiële toepassingen van kwik worden geregeld in het op te stellen
Kwik-besluit Wet milieugevaarlijke stoffen (Wms). Het aan de Kamer toegezegde
Beleidsstandpunt zware metalen zal worden geïntegreerd met het Actieprogramma
Zware Metalen in produkten. In het op te stellen beleidsdocument zullen de
reeds getroffen en de te treffen maatregelen voor produkten tot 2000 worden
opgenomen.Belangrijk blijft de inzet in internationale gremia als EU, OESO, OSPARCOM
(Oslose/Parijse Commissie), Europese Commissie voor Europa (VN-ECE) en de
Internationale Rijncommissie (IRC). – Fijn stof/wintersmogDe Gezondheidsraad zal naar verwachting in september 1995 advies uitbrengen
over fijn stof. Uit nieuwe wetenschappelijke informatie blijkt dat de gezondheidsrisico's
van fijn stof groot zijn. Herziening van de regeling voor wintersmog is in
verband daarmee waarschijnlijk gewenst. Met het oog daarop zal begin 1996
een voorlopig beleidsstandpunt over fijn stof/wintersmog worden uitgebracht.
Voor 1997 is een definitief beleidsstandpunt over fijn stof/wintersmog voorzien.
Hierin zullen de dan beschikbare resultaten van het op dit moment lopende
onderzoek ten aanzien van fijn stof en wintersmog verwerkt worden. – PAK (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen)Januari 1995 is het ontwerp-besluit PAK-houdende coatings (waaronder twee
componenten coatings) voorgepubliceerd. Het Besluit regelt dat het toepassen
en voorhanden hebben van deze coatings vanaf medio 1997 verboden is. Taakstellingen doelgroepen prioritaire stoffenIn het NMP 2 zijn voor de prioritaire stoffen reductiepercentages aangegeven
die gelden voor alle doelgroepen. Door betere methoden en gegevensvoorziening
wordt het mogelijk per doelgroep en zelfs per bedrijfstak meer gespecificeerd
en beter onderbouwd een emissiereductiepercentage per prioritaire stof vast
te stellen.Gewerkt wordt aan een onderbouwde tabel waarin per doelgroep taakstellingen
voor iedere prioritaire stof voor de korte en lange termijn worden vastgesteld.
Deze moet daarna doorwerken in de afspraken die met de diverse doelgroepen
zijn of worden gemaakt. Vereenvoudiging van stoffenregelgevingEén van de Strategie Efficiencyverbetering Milieuregelgeving-projecten
waarmee mogelijk veel efficiencywinst is te behalen, is de vereenvoudiging
van stoffenregelgeving. Doel van dit project is de in de Wet milieugevaarlijke
stoffen opgenomen bepalingen over kennisgeving, onderzoek, verpakking en etikettering
en veiligheidsinformatiebladen te vereenvoudigen èn over te hevelen
naar de Wet milieubeheer. Tevens zal een financiële regeling worden opgenomen
ten behoeve van de beoordeling van ggo's en nieuwe stoffen; dit is in lijn
met het EU-beleid inzake. Verder wordt een aantal inhoudelijke wijzigingen
overwogen, zoals een kaderregeling in plaats van gedetailleerde regeling,
vergemakkelijken van de implementatie van Europese voorschriften en vergroting
van de efficiency en aansluiting bij EU-voorschriften van de onderzoeksbepalingen. Implementatie Nota Omgaan met Risico's van StralingDe implementatie van het in de nota's Omgaan met Risico's van Straling
(ORS) en de vervolgnotitie ORS geformuleerde beleid heeft plaatsgevonden
door het opstellen van een ontwerp-wijziging Besluit stralenbescherming Kernenergiewet
(BsK) en de nota Radonbeleid. Beide zijn in 1994 in de Kamer besproken.De komende tijd wordt aandacht besteed aan de volgende acties:– de uitwerking van een extra criterium voor de beperking van de
gevolgen van ongelukken met nucleaire installaties met name voor wat betreft
het buiten gebruik raken van grotere oppervlakten;– implementatie van ORS door een aanpassing van het Besluit kerninstallaties,
splijtstoffen en ertsen (Bkse);– doorvoeren van wijziging BsK op basis van adviezen van de Raad
van State, de Europese Commissie over de ontwerp-wijziging;– de voorbereiding van de nota Uitvoering Radonbeleid;– implementatie van het ORS-beleid in nieuwe Kernenergiewet-vergunningen
voor zover dit mogelijk is binnen de bestaande juridische kaders. Nota Uitvoering RadonbeleidGebleken is dat de radiumconcentratie in de bodem aanzienlijk verhoogd
kan zijn. Hierdoor kunnen radonconcentraties in woningen verhoogd zijn. Onderzoek
moet inzicht geven in de actuele radonconcentraties in recent gebouwde woningen
en moet aantonen of de relatie tussen radium in de bodem en radon in de woning
ook werkelijk bestaat. In de Nota Uitvoering Radonbeleid wordt vermeld hoe,
door wie en wanneer het in het Beleidsstandpunt Radon geformuleerde reductiebeleid
uitgevoerd moet worden. Internationaal– De VN-ECE heeft besloten voor zware metalen en persistente organische
verbindingen protocollen op te stellen om een emissiereductie te bevorderen.
Deze positieve beslissing was mede mogelijk door het opstellen van een Position
Paper door Nederland en door 8 andere landen mede ingediend. De protocollen
zijn inmiddels in concept gereed. In november 1995 wordt besloten over de
wijze waarop de onderhandelingen over de protocollen wordt vorm gegeven (Actie
RIJK 51 uit Werkdocument NMP 2).– Nederland heeft voor het houtverduurzamingsmiddel creosoot een
beroep gedaan op de Europeesrechtelijke uitzonderingsclausule om te bewerkstelligen
dat het nationaal reeds bereikte beschermingsniveau, dat verder gaat dan op
basis van Europese harmonisatie is overeengekomen, kan blijven gehandhaafd.
Nederland zal zich ook in de toekomst blijven inzetten voor een hoog beschermingsniveau.
 Door toetreding tot de EU van Zweden, Oostenrijk en Finland is het aantal
EU-lidstaten met een verdergaand stoffenbeleid vergroot. Mogelijk wordt de
EU-richtlijn voor cadmium aangescherpt naar Nederlands voorbeeld.– Tijdens de Milieuraad in juni 1995 is in de EU overeenstemming
bereikt over gemeenschappelijk Europees beleid voor prioritaire stoffen: de
Kaderrichtlijn luchtkwaliteit. Europese normstelling op basis van deze richtlijn
is in de komende jaren gepland voor 13 stoffen waaronder herziening van de
bestaande EG-richtlijnen voor luchtkwaliteit voor zwaveldioxide, en zwevende
deeltjes, stikstofdioxide en lood. De richtlijn voorziet tevens in bepalingen
over de controle van de luchtkwaliteit, het treffen van maatregelen om aan
Europese normstelling te voldoen, het informeren van de bevolking over de
hoogte van concentraties van luchtverontreinigende stoffen. Bij de voorbereiding
van de richtlijn in op initiatief van Nederland uitvoering gesproken over
: 1) het opnemen van richtwaarden voor de luchtkwaliteit als lange termijndoelstelling
naast grenswaarden en alarmwaarden;2) het opnemen van het stand-stillbeginsel;3) een regeling voor grensoverschrijdende luchtverontreiniging;4) meetstrategieën.In de huidige richtlijn zijn het standstill-beginsel en een artikel over
grensoverschrijdende luchtverontreiniging opgenomen. De meerderheid van de
overlegpartners wees het opnemen van richtwaarden in de richtlijn af. Wel
is in verband met de speciale problemen voor ozon de mogelijkheid geschapen
richtwaarden voor die stof vast te stellen. Wat betreft de meetstrategie is
voor een deel aan Nederlandse verlangens tegemoetgekomen: het gebruik van
berekeningsmodellen is in bredere mate toegestaan.De richtlijn moet binnen 18 maanden in de Nederlandse wetgeving worden
geïmplementeerd. Bezien wordt in hoeverre de Wet milieubeheer aanpassing
behoeft.Volgens de richtlijn moet de Europese Commissie vóór 1 januari
1997 voorstellen bij de Raad indienen voor dochterrichtlijnen voor de volgende
stoffen: SO2, zwevende deeltjes, zwarte rook, NO2 en
lood; voor ozon uiterlijk maart 1998.Voor benzeen, koolstofmonoxide, PAK, cadmium, kwik, arseen en nikkel moeten
vóór 1 januari 2000 voorstellen door de Commissie worden ingediend.
De voorstellen worden in overleg met en met de hulp van de lidstaten opgesteld.Ook de dochterrichtlijnen dienen in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd
te worden.– Het in Nederland ontwikkelde beslissingsondersteunende Uniform
Beoordelingssysteem Stoffen (UBS) wordt voor nieuwe en bestaande stoffen momenteel
gemodificeerd tot een voorstel voor een EU beoordelingssysteem en moet in
1996 gereed zijn. Dit Europese UBS wordt afgestemd op de «Technical
Guidance Documents» voor de risicobeoordeling van betreffende stoffen
die onder leiding van Nederland in 1995 moeten worden afgerond. Voor landbouwbestrijdingsmiddelen
en biociden wordt het UBS op nationaal niveau verder ontwikkeld en afgestemd
op de Europese en nationale wet- en regelgeving.– In OESO-kader zal tijdens de komende Joint Meeting voorstellen
voor een Council Act of Action Plan on Lead worden besproken. Voor cadmium
zal eenzelfde procedure worden gevolgd. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– Beleidsstandpunt zware metalen (1996)– Meerjarenplan Hygiëne en Materiaalbescherming (1996)– Evaluatie Meerjarenplan Gewasbescherming (1996)– EG-kaderrichtlijn luchtkwaliteit (1996)– beleidsnotitie fijn stof (1996)– beleidsstandpunt fluoriden (1995)– brief naar Tweede Kamer met aanbieding MTR's/VR's voor bodem,
water en lucht (herziening MILBOWA stoffen en circa 70 overige stoffen; 1996)– notitie aan de Tweede Kamer met MTR's/VR's (en mkd's) voor circa
150 bestrijdingsmiddelen (1996)– Herziening Cadmium besluit Wms (1996)– beleidsnotitie chloor (1995)– Europees beoordelingssysteem stoffen (1996)– nationaal uitgebreid en EU-afgestemd risicobeoordelingssysteem
stoffen (1996) – Technical Guidance Documents voor de risicobeoordeling van nieuwe
en bestaande stoffen (1995)– Inbouw van de Wms (met uitzondering van enkele AMvB's) in de Wet
Milieubeheer– wijziging BsK (1995)– Nota Uitvoering Radonbeleid– implementatie van ORS door aanpassing Besluit kerninstallaties,
splijtstoffen en ertsen (Bkse) Bodembescherming en bodemsanering Uitvoeringsresultaten Sterke groei aantal deelnemende bedrijven BSB-operatie in 1994Het aantal bedrijven dat deelneemt aan de BSB-operatie is in 1994 gestegen
van 400 bedrijven eind 1993 naar circa 4000 bedrijven per 31 december 1994.
Dit staat in de voortgangsrapportage over 1994 van de Stuurgroep BSB (bodemsanering
van in gebruik zijnde bedrijfsterreinen). Door regionale BSB-stichtingen zijn
4500 bedrijven rechtstreeks benaderd voor het doen van een eerste onderzoek
naar mogelijke bodemverontreiniging. Daarnaast hebben zich circa 2000 bedrijven
vrijwillig aangemeld. Bij de BSB-stichtingen zijn in 1994 voorts ruim 1200
bodemonderzoeken overlegd door bedrijven. De Stuurgroep raamt het totale aantal
bedrijven dat in 1994 activiteiten heeft verricht ten behoeve van vrijwillig
bodemonderzoek of -sanering op circa 6000. De daarmee gemoeide financiële
inspanning van het bedrijfsleven in 1994 wordt geschat op circa 240 miljoen
gulden. Voortgang uitvoeringHet bodembeleid wordt op dit moment ingebed in maatschappelijke processen.
Op het gebied van de bodembescherming betekent dat een accentverschuiving
van dwingende regelgeving naar richtlijnen ter ondersteuning van de uitvoering
en vergunningverlening. Voor wat betreft de bodemsanering is met de inwerkingtreding
van de saneringsparagraaf in de Wet bodembescherming (Wbb) een belangrijke
stap gezet. Provincies en grote gemeenten hebben als bevoegde gezag een centrale
rol gekregen. De uitvoering door het bevoegde gezag zal in de komende jaren
verder ondersteund worden met een aantal kaderstellende regelingen en besluiten. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Decentralisatie bodembeleidMomenteel wordt gewerkt aan een notitie over decentralisatie van de bodemsanering,
die aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden. Thans vindt overleg plaats
met de partners over wat een wenselijke en haalbare taakverdeling tussen Rijk,
provincies en gemeenten is. Aanvullende wettelijke regeling sanering waterbodems (Actie
AO 11 uit Werkdocument NMP 2)In aanvulling op de saneringsregeling in de Wet bodembescherming bestaat
behoefte aan een specifieke regeling voor de sanering van de waterbodems,
waarin met name voor de waterkwaliteitsbeheerders een belangrijke plaats wordt
ingeruimd. Daarom wordt gewerkt aan het realiseren van instrumentarium voor
waterkwaliteitsbeheerders, provincies en rijk in de vorm van een wetsontwerp
ter wijziging van de saneringsregeling van de Wet bodembescherming. Tevens
wordt de financiering geregeld conform het regeringsstandpunt over het rapport
van de Commissie Onderzoek Financieringsstelsel Waterbeheer. Dit wetsontwerp
treedt naar verwachting op 1 januari 1997 in werking. Verbetering milieurendement bodemsaneringIn de saneringsparagraaf Wet bodembescherming staan drie criteria centraal:
noodzaak, urgentie en resultaat van de sanering. Ter voorbereiding van de
uitvoeringsregelingen Wet bodembescherming gericht op het resultaat van sanering,
wordt in overleg met betrokkenen gezocht naar mogelijkheden voor optimale
uitvoering van de bodemsanering. Hierin zullen met name de aanbevelingen van
de werkgroep Bodemsanering (Welschen) worden betrokken. Besluit streef, - interventiewaarden en urgentie (Actie
RIJK 43 uit Werkdocument NMP 2)Op grond van artikel 36 van de Wet bodembescherming moet bij AMvB bepaald
worden in welke gevallen er sprake is van ernstige verontreiniging. Ook moet
er een regeling zijn om de urgentie van de sanering in een bepaalde situatie
te bepalen. Op basis van artikel 38–2 van de Wet bodembescherming moeten
regels gesteld worden om te kunnen bepalen wanneer er sprake is van behoud
en herstel van de functionele eigenschappen van de bodem als saneringsdoel.
Voor de bepaling van streef- en interventiewaarden wordt in 1996 een AMvB
opgesteld. De AMvB urgentie zal eerst na evaluatie van het huidige interimbeleid,
zoals vastgelegd in de circulaire inwerkingtreding, worden voorbereid. BSB-operatie en aanpak voormalige gasfabriekterreinen
(Acties RIJK 43, RIJK 12 uit Werkdocument NMP 2)De BSB-operatie (bedrijfsterreinen in gebruik) is belangrijk bij het stimuleren
van vrijwillige saneringen. Per provincie zijn stichtingen actief die op gestructureerde
wijze de inventariserende bodemonderzoeken stimuleren. Over de voortgang van
deze operatie wordt jaarlijks aan de Tweede Kamer gerapporteerd. Het IPO heeft
het voortouw bij het maken van afspraken met de energiebedrijven om de sanering
van voormalige gasfabrieksterreinen tot stand te brengen. In 1996 wordt in
een kabinetsstandpunt een overzicht gegeven van de totale financiële
problematiek rond de bodemsanering. Bodemsanering in relatie tot bodemsaneringsclaim «cluster
III regeerakkoord»In het regeerakkoord zijn afspraken gemaakt over extra gelden voor bodemsanering
en enkele andere beleidsterreinen. Hiervan is een bedrag van structureel f 100
miljoen per jaar vrijgemaakt voor extra uitgaven op het gebied van de bodemsanering.
Deze gelden worden gebruikt voor het treffen van tijdelijke beveiligingsmaatregelen
op lokaties die op financiële of technisch-organisatorische gronden niet
direct kunnen worden aangepakt, en voor die gevallen die ernstige maatschappelijke
knelpunten veroorzaken. Prioriteitsstelling bodemsanering in relatie tot VINEXTen behoeve van bodemsanering in het kader van de woningbouwtaakstelling,
voortvloeiend uit de Vierde Nota Extra (VINEX), is in 1994 f 300 miljoen
in het FES-fonds voor deze bodemsaneringsprojecten gereserveerd. Inmiddels
zijn deze middelen grotendeels door VROM verplicht. Naast deze middelen fourneert
VROM gelden uit de reguliere (project en budget) financiering ten behoeve
van de VINEX-operatie. De FES-middelen dienen besteed te zijn per eind 1998.
De samenhang met woningbouw staat voorop in deze operatie, daarbinnen worden
de criteria van de Wet bodembescherming gehanteerd. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999 preventief beleid:– herziening Besluit opslaan in ondergrondse tanks (BOOT)– aanvulling Stortbesluit– Nederlandse Richtlijnen Bodembeschermende voorzieningen– aanvulling Ministeriële uitvoeringsregeling Bouwstoffenbesluit– evaluatie Besluit opslaan in ondergrondse tanks, Stortbesluit
en Lozingenbesluit normstelling:– besluit streef,- interventiewaarden en urgentie (1997) saneringsbeleid:– besluit Lokatiespecifieke omstandigheden– Ministeriële regeling Saneringsonderzoek– Ministeriële regeling Isoleren, Beheersen en Controleren– wetsontwerp sanering waterbodems (1997)– wetsvoorstel vervreemding– evaluatie saneringsregeling Wet bodembescherming (1998)– kabinetsstandpunt financiering bodemsanering (1996) BASISGEGEVENSBeschrijving themaHet thema richt zich op het voorkomen en het verminderen van risico's
voor mens en milieu door alle stoffen, inclusief radio-actieve stoffen en
bestrijdingsmiddelen, die bij produktie, gebruik en verwijdering in het milieu
komen met uitzondering van specifieke stoffen waarvoor in andere thema's beleid
wordt geformuleerd. Aanpak/benadering– Preventieve aanpak door beoordeling voor introductie in economie
en milieu bij nieuwe stoffen, nieuwe bestrijdingsmiddelen en genetisch gemodificeerde
organismen (ggo's);– Preventieve aanpak door het nemen van brongerichte maatregelen;– Aansturing van het brongerichte beleid vanuit de milieukwaliteit
op basis van risicogrenzen en grens- en streefwaarden. 5. VERWIJDERING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator verwijderingToelichting indicatorDe indicator geeft de totale hoeveelheid jaarlijks gestort vast afval
weer, uitgezonderd baggerspecie, dierlijke mest, fosforzuurgips en verontreinigde
grond.Ten opzichte van 1980 was in 1994 de hoeveelheid gestort vast afval met
29% afgenomen.Ten opzichte van 1993 valt een afname te constateren van 11,7 naar 9,9
verwijderingsequivalenten. Deze afname is met name het gevolg van een toename
van de hoeveelheid apart ingezameld en gecomposteerd GFT-afval, een afname
van de hoeveelheid gestort bouw- en sloopafval en een sterke afname van de
hoeveelheid door bedrijven in eigen beheer gestort afval. Uitvoeringsresultaten * Besluit verwijdering batterijenOp 10 maart 1995 is het Besluit verwijdering batterijen (Staatsblad 1995,
45) in werking getreden. Op grond van dit besluit zijn producenten en importeurs
van batterijen en van apparaten waarin batterijen zijn ingebouwd, onder andere
verplicht deze batterijen terug te nemen en te verwerken. In mei 1995 is aangegeven
op welke wijze zij aan deze verplichtingen zullen voldoen.* Besluit verwijdering personenwagenbandenEind april 1995 is het Besluit verwijdering personenwagenbanden in het
Staatsblad gepubliceerd (Staatsblad 1995, 248). Het besluit is op 1 september
1995 in werking getreden. Op grond van dit besluit zijn producenten en importeurs
van personenwagenbanden verplicht gebruikte personenwagenbanden terug te nemen
en verder te verwijderen. Vóór 1 december 1995 moeten zij aan
de minister meedelen op welke wijze zij aan deze verplichtingen zullen voldoen. * Besluit stortverbod afvalstoffenIn juni 1995 is het Besluit stortverbod afvalstoffen in het Staatsblad
gepubliceerd. Invalshoek van het besluit is een verbod op het storten van herbruikbaar
of verbrandbaar afval. Van dit besluit zal een stimulans uitgaan om afvalstoffen
te hergebruiken of te verbranden. Het gaat om 32 categorieën afvalstoffen,
afkomstig van zowel huishoudens als bedrijven. Belangrijke categorieën
zijn huishoudelijk- en bedrijfsafval, reinigbare grond en bouw-en sloopafval.
In werking treding van het Besluit was oorspronkelijk voorzien in de loop
van 1997. Inmiddels is echter gebleken dat het aanbod aan verbrandbaar afval
afneemt en dat in de loop van 1997 de beschikbare verbrandingscapaciteit nagenoeg
voldoende zal zijn om het totale aanbod te kunnen verwerken.* Belasting op storten afvalstoffenOp 1 januari 1995 is de Wet belastingen op milieugrondslag in werking
getreden. Op grond van deze wet is onder meer een belasting op het storten
van afval verschuldigd ter hoogte van f 29,20 per ton afval, excl. btw,
voor 1995. Deze wet past in het aangekondigde beleidsvoornemen de storttarieven
op te trekken tot het niveau van de verbrandingstarieven (Actie AF 2 uit Werkdocument
NMP 2). Een standpunt over dit beleidsvoornemen is op 14 maart 1995 aan de
Tweede Kamer aangeboden.* Afronding en overdracht aan provincies van meldingenregistratie
gevaarlijk afvalMet het in werking treden van hoofdstuk 10 van de Wet milieubeheer (hoofdstuk
afvalstoffen) per 1 januari 1994 zijn de provincies verantwoordelijk voor
de registratie van meldingen van ontvangsten en afgiften van gevaarlijke afvalstoffen.
Voorafgaande aan de overdracht van deze taken is een nieuw meldingenregistratiesysteem
ontwikkeld, dat sinds begin 1994 door het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen
(de instantie die voor de provincies de meldingen registreert)
wordt gebruikt. De overdracht van taken moet nog worden afgerond. Deze overdracht
vindt plaats via het provinciefonds met ingang van 1 januari 1996. Voor de
doelgroep (de afvalverwijderingsbedrijven) heeft de decentralisatie nauwelijks
gevolgen, omdat de registratie blijft gebeuren door een landelijke centrale
instantie (het LMA) dat de opvolger is van het Bureau Meldingen Wet chemische
afvalstoffen. Voortgang uitvoeringZoals uit de indicator blijkt verloopt de uitvoering van het afvalstoffenbeleid
zeer succesvol en vrijwel geheel volgens schema. Ook begint de samenwerking
tussen de drie overheden in het Afval Overleg Orgaan (AOO) zijn vruchten af
te werpen. Uit met name het ontwerp-tweede- Tien-Jarenprogramma Afval, dat
op 5 april 1995 door het AOO werd vastgesteld, blijkt namelijk dat– het aanbod van te storten en te verbranden afval is afgenomen;– de inzameling van GFT-afval landelijk is ingevoerd en de knelpunten
bij de verwerking van dat afval zijn opgelost;– de gezamenlijke overheden overeenstemming hebben bereikt over
verdergaande gescheiden inzameling van huishoudelijk afval;– voldoende en goed over Nederland gespreide stortcapaciteit is
gerealiseerd;– de drie overheden gezamenlijk hebben besloten de geplande bouw
van een tweetal verbrandingsinstallaties niet door te laten gaan omdat de
beschikbare en in aanbouw zijnde verbrandingscapaciteit voldoende is om het
aanbod aan verbrandbaar afval te kunnen verwerken.De verwachting is gerechtvaardigd, dat bij bestendiging hiervan de gestelde
doelstellingen zullen worden gehaald. Voor wat de externe integratie betreft
kan worden opgemerkt, dat veel van de hierboven vermelde uitvoeringsresultaten
co-produkties zijn van de betrokken overheden. Zo is het Tien-Jarenprogramma
een co-produktie van Rijk, Provincie en Gemeente en de tussentijdse wijziging
van het meerjarenplan verwijdering gevaarlijk afvalstoffen van IPO en Rijk.
De externe integratie naar de doelgroepen wordt mede vorm gegeven door het
hanteren van het uitgangspunt van de producentenverantwoordelijkheid. Ook
in de eerder genoemde AMvB's autobanden en batterijen is dit beginsel gehanteerd.
Deze AMvB's kunnen gekarakteriseerd worden als zelfregulering binnen kaders. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Het bevorderen en veiligstellen van de afzetmogelijkheden
voor secundaire grondstoffen (Actie AF 6 uit Werkdocument NMP 2)Met het veiligstellen en bevorderen van de afzetmogelijkheden van secundaire
grondstoffen kan een belangrijke bijdrage worden geleverd aan de realisatie
van de preventie- en hergebruikdoelstellingen. Via het programma Afzet Afvalstoffen
als Secundaire grondstof (AAS) (Actie AF 6 uit Werkdocument NMP 2) worden
knelpunten in en bedreigingen voor de afzet van secundaire materialen gesignaleerd
en worden activiteiten geïnitieerd, gestimuleerd, uitgevoerd of gecoördineerd
om deze knelpunten en bedreigingen weg te nemen. Dit moet ertoe leiden dat
in 1998 een evenwicht is bereikt tussen aanbod en vraag naar secundaire materialen.Het programma heeft onder andere gevolgen voor de doelgroep bouw, die
in toenemende mate bereid zal moeten zijn om primaire materialen in te ruilen
voor secundaire materialen. Daarnaast heeft het programma gevolgen
voor de doelgroepen die verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van secundaire
materialen. Via kwaliteitsborging en certificering zullen zij de betrouwbaarheid
van de secundaire materialen moeten verhogen. Een nadere afbakening van het begrip afvalstof en secundaire
grondstofIn voorbereiding is een algemene maatregel van bestuur op grond van artikel
1.1, elfde lid, Wet milieubeheer. Met het oog op het bevorderen van produkt-
of materiaalhergebruik zullen stoffen, preparaten of andere produkten worden
aangewezen, waarbij onder bepaalde voorwaarden geen sprake is van het zich
ontdoen van een afvalstof. Beoogd tijdstip van totstandkoming: 1997. Het optimaliseren en intensiveren van gescheiden inzamelsystemenOp 5 april 1995 is het ADC-deelprogramma gescheiden inzameling van droge
componenten door het AOO vastgesteld. In dit deelprogramma zijn de resultaten
vastgelegd van het onderzoek naar de mogelijkheden van de gescheiden inzameling
van ondermeer papier, glas, textiel en van metalen en kunststoffen uit huishoudelijk
afval.Voor de doelgroep (de gemeenten) heeft dit programma gevolgen voor de
frequentie en de organisatie van de gescheiden inzameling. In het programma
wordt voorgesteld de inzameling van papier/karton, glas en textiel te optimaliseren
door:– het papier/karton eens per vier weken huis aan huis in te zamelen;– het glas door middel van de glasbak te blijven inzamelen doch
het aantal glasbakken sterk uit te breiden;– het textiel eens per kwartaal huis aan huis in te zamelen en daarnaast
textiel containers te plaatsen;– blik en kunststof facultatief in te zamelen.In de loop van 1995 zullen ook de deelprogramma's gescheiden inzameling
van huishoudelijk KCA en de gescheiden inzameling van KWD-afval door het AOO
worden vastgesteld. Implementatie van EU-regelgeving in nationale wetgeving,
zoals ten aanzien van storten, verpakkingen en lijsten van gevaarlijke stoffen– ontwerp-Richtlijn storten: met deze richtlijn wordt beoogd de
milieu-eisen aan stortplaatsen binnen Europa te harmoniseren.– EU-lijst van gevaarlijke afvalstoffen: deze lijst heeft tot doel
een geharmoniseerde minimum-lijst vast te stellen met wat binnen Europa onder
gevaarlijke afvalstoffen verstaan moet worden. In Nederland is deze lijst
via het Besluit aanwijzing gevaarlijke afvalstoffen en een ministeriële
regeling geïmplementeerd.– Richtlijn verpakkingen: met deze richtlijn wordt beoogd de hoeveelheid
verpakkingen en verpakkingsafval te verminderen en het ontstane verpakkingsafval
zoveel mogelijk te hergebruiken. Een wettelijke regeling ter implementatie
van deze richtlijn wordt voorbereid. Het effectueren van het uitgangspunt van de producentenverantwoordelijkheid
voor afvalstoffen, zoals wit- en bruingoed en kunststoffolies uit de landbouw.
(Actie RIJK 17 uit Werkdocument NMP 2)– Ten aanzien van wit- en bruingoed is op 31 mei 1995 door de ministers
van EZ en VROM een brief gezonden aan producenten en importeurs, waarin zij
worden uitgenodigd vóór 1 juni 1995 een intentieverklaring af
te geven. In deze intentieverklaring zullen zij een tijdschema moeten aangeven
om een verwijderingsstructuur voor de betreffende afvalstroom tot stand te
brengen.– Ten aanzien van kunststoffolies uit de landbouw is in april 1995
een brief gezonden aan producenten en importeurs, waarin hen wordt gevraagd
te reageren op het bijgevoegde ontwerp-besluit verwijdering land- en tuinbouwfolies.
Op basis van dit besluit zullen producenten en importeurs verplicht
worden de folies terug te nemen en te herverwerken. Het tot stand brengen van een landelijke sturing van verbrandbaar
(huishoudelijk- en bedrijfs)afvalUit het ontwerp Tien-Jarenprogramma afval 1995–2005 blijkt dat Nederland
over voldoende en landelijk goed gespreide stortlokaties beschikt, dat inmiddels
voldoende verbrandingsinstallaties in bedrijf dan wel in aanbouw zijn en dat
de samenwerking tussen de drie overheden werkelijk van de grond is gekomen.
Vooral dit laatste is van belang omdat dit ertoe heeft geleid dat de partijen
in het Afval Overleg Orgaan hebben besloten om in situaties waarin het strikt
toepassen van het beginsel van regionale zelfvoorziening landelijk gezien
tot sub-optimale oplossingen leidt, zoals met name bij de programmering
van de benodigde verbrandingscapaciteit het geval is, niet langer van
een regionale maar van een landelijke schaal uit te gaan. Een besluit dat
er inmiddels toe heeft geleid dat de bouw van twee nieuwe verbrandingsinstallaties
niet door gaat.Om de gewenste overgang van regionale planning naar landelijke afstemming
mogelijk te maken zonder dat de regio's met een tekort aan verbrandingscapaciteit
grote risico's lopen, hebben partijen afgesproken dat een landelijke sturingsorganisatie
zal worden opgericht die sturing zal gaan geven aan de verwerking van niet
gecontracteerde, brandbare afvalstromen. Ook zal deze organisatie een rol
spelen bij de uitvoering van het stortverbod dat in de loop van het vierde
kwartaal 1995 in werking zal treden. De uitvoering van het actieprogramma afvalpreventie bij
bedrijfsmatige activiteiten. (Actie RIJK 19 uit Werkdocument NMP 2)Doel van het programma is het ontwikkelen en toepassen van instrumenten,
die afvalpreventie door bedrijven stimuleren. Vijf van de in totaal 16 projecten
zijn volledig afgerond.Voor de verdere implementatie van afvalpreventie van industrieel afval
is ervoor gekozen om aan te sluiten bij het doelgroepenoverleg industrie en
het vermijden van een aparte programmering op dit werkterrein.De uit te voeren activiteiten van het projectenprogramma zijn in drie
categorieën te onderscheiden:1. het afronden van lopende projecten in de loop van 1995;2. activiteiten die voortvloeien uit de inmiddels afgeronde projecten; 3. het starten van de nog resterende projecten uit het programma.Eind 1995 zal de derde voortgangsrapportage verschijnen. Volgens planning
is medio 1996 de eindrapportage van het actieprogramma gereed. Deze eindrapportage
zal een uitvoeringsstrategie en een concreet actieplan gericht op de verdere
stimulering van afvalpreventie bevatten. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– Tweede Meerjarenplan Gevaarlijke Afvalstoffen (eind 1996)– In werkingtreding AMvB Stortverbod Afvalstoffen (eind 1995)– Sturingsorganisatie verbrandbaar afval (eind 1995)– Besluit afvalstoffen-grondstoffen (1997)– Implementatie afvalscheiding droge componenten (1995)– Wettelijke regeling Verpakkingen (1995)– Afzetdocumenten (1995)– Implementatieplan bouw- en sloopafval (1995)– AMvB kunststoffolies (1996) BASISGEGEVENSBeschrijving themaHet thema verwijdering richt zich op het volledig beheersen van de keten
grondstof– proces–produkt–afval door het voorkomen van het
ontstaan van afval en het lekvrij verwijderen van onvermijdbaar afval. Onder
lekvrij verwijderen wordt zowel hergebruik verstaan als het milieu-hygiënisch
verantwoord (thermisch verwerken, storten) eindverwijderen.Aanpak/benadering– de belangrijkste doelgroepen voor het thema verwijdering zijn
consumenten, industrie, bouw, afvalverwijderingsbedrijven en afvalwaterzuiveringsinstallaties;– uitgangspunten van het afvalstoffenbeleid:* de verantwoordelijkheid van de producent voor zijn produkt in het afvalstadium* de vervuiler betaalt* preventie aan de bron* het sluiten van (materiaal)kringlopen;– van belang is voldoende verwijderingscapaciteit (afvalverwerkingsbedrijven);– de aanpak van preventie en hergebruik richt zich in de komende
periode op het uitvoeren van de vastgestelde plannen en het zonodig verder
tot stand brengen van daarmee verband houdende wet- en regelgeving;– het vormgeven van flankerende maatregelen:* effectueren stortverboden* verhogen storttarieven* bevorderen afzet secundaire grondstoffen* ontwikkelen technologie;– centrale thema's bij het beleid zijn de verdere invulling van
de producentverantwoordelijkheid voor produkten in het afvalstadium en het
verkrijgen van structurele aandacht voor afvalpreventie, met name bij bedrijfsmatige
activiteiten;– het beleid richt zich in internationaal verband op de verdere
verankering van de Nederlandse beleidslijnen. 6. VERSTORING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994 – 1995 Indicator verstoring Toelichting indicatorIn de indicator is het percentage Nederlanders weergegeven dat hinder
ondervindt van stank of geluid. Verstoring door geluidhinder is in 1994 met
15% gestegen ten opzichte van 1980. Ten opzichte van 1993 is in 1994 de verstoring
door geluidhinder met 4% afgenomen. De verstoring als gevolg van stankhinder
is ten opzichte van 1980 in 1994 afgenomen met 5%. Ten opzichte van 1993 is
de verstoring door stankhinder met 14% afgenomen. De totale ervaren hinder
is in 1994 ten opzichte van 1993 met 7% afgenomen. Uitvoeringsresultaten Industrielawaai        t/m 199219931994199519961997totaalsaneringsprogramma's46292912512580434         199219931994199519961997totaalaantal woningen4 1002 9002 70020 00020 00030 00079 700De regelgeving ten aanzien van de sanering industrielawaai heeft een aantal
belangrijke wijzigingen ondergaan. Het opstellen van een saneringsprogramma
is volledig overgelaten aan de provincies. De provincies zullen eenmaal per
jaar (uiterlijk in juni 1996 voor het eerst) via het IPO rapporteren over
de voortgang van de saneringsoperatie. De beperkte uitvoeringstaken op rijksniveau
zijn uitbesteed. Verkeerslawaai (geschat aantal gesaneerde- en te saneren
woningen)  1993199419951996Wegverkeerslawaai6 25010 1508 1008 375– Verkeersmaatregelen1 2002 9001 9503 675– Afscherming5503 5002 5002 900– Gevelmaatregelen4 5003 7503 6501 800     Railverkeerslawaai5007501 1501 400– Afscherming500350750pm –
Gevelmaatregelen0400400pm     Luchtvaartlawaai
als gevolg van buitenlandse vliegvelden8511800–
Gevelmaatregelen8510800Toelichting tabellen: De cijfers hebben betrekking op het geschatte aantal
woningen, dat in een jaar met inzet van de bij dat jaar behorende kasmiddelen
wordt gesaneerd. De cijfers voor weg- en railverkeerslawaai zijn indicatief.
Pas nadat saneringsprojecten definitief zijn afgerond en afgerekend zijn,
is exact bekend hoeveel woningen zijn gesaneerd voor het bestede bedrag. Daarnaast
zal uiterlijk in 1998 door middel van een inventarisatie bij de gemeenten/samenwerkingsverbanden
duidelijk worden wat de omvang van de saneringsoperatie is. Met deze inventarisatie
is in 1995 een aanvang gemaakt.Door het aanpassen van de zone is de sanering van Luchtvaartlawaai in
Noord- en Midden Limburg afgerond.In 1994 zijn de gemeenten gestart met een inventarisatie van de nog te
saneren woningen in het kader van rail- en wegverkeerslawaai. De resultaten
van deze inventarisatie zijn bepalend bij de toekenning van budgetten aan
gemeenten voor gevelisolatie-maatregelen. Voorts zullen aan de hand van de
inventarisatiegegevens betere begrotingsramingen voor de komende jaren worden
gemaakt. Mogelijk kan op basis van deze gegevens gekomen worden tot budgetafspraken
lump-sum. Het Binnenlandse Zaken Grote-Steden-project wordt op dit punt dan
ook ondersteund. Voortgang uitvoeringHet verstoringsbeleid richt zich op een aantal sectoren zoals geluid,
stank, externe veiligheid en lokale luchtverontreiniging. De meeste sectoren
zitten in de uitvoeringsfase. In nauwe samenwerking met andere overheden wordt
gewerkt aan de verbetering van het uitvoeringsproces. Dit gebeurt door verbetering
van de onderlinge afstemming van het beleid voor de verschillende milieucomponenten
binnen het thema en door versterking van de afstemming met andere beleidsterreinen,
zoals de ruimtelijke ordening en het verkeers- en vervoersbeleid. Dit komt
tot uitdrukking in projecten als Integrale milieuzonering, Stedelijke luchtkwaliteit,
Stad en Milieu en Regionale doorvertaling verstoringsdoelstellingen.Zo blijkt ten aanzien van lokale luchtverontreiniging dat bij uitvoering
van de besluiten luchtkwaliteit in bepaalde gevallen onduidelijkheid te bestaan
over toepassing van het instrumentarium. Door gezamenlijke projecten met andere
overheden wordt getracht duidelijkheid te creëren. Een voorbeeld is de
voorbereiding van het beleidsstandpunt complexe situaties luchtkwaliteit.
Ook zijn bij de uitvoering lacunes in het beleid en het instrumentarium gesignaleerd.
In gezamenlijk overleg worden ook op die terreinen beleidsstandpunten voorbereid.
Bijvoorbeeld over benzeen in parkeergarages en over kleine bronnen. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Nota Regionale doorvertaling verstoringsdoelstellingen
(Actie AO 1 uit Werkdocument NMP 2)Verstoring is een milieuthema dat zich vooral voordoet op lokaal en regionaal
niveau. Het monitoren van de (nationale) verstoringsdoelstellingen vindt dan
ook in nauwe samenspraak met gemeenten en provincies plaats. Indien uit de
analyse van de monitoringsresultaten blijkt dat de verstoringsdoelstellingen
niet gehaald worden, zal samen met provincies en gemeenten bekeken worden
welke maatregelen getroffen dienen te worden om alsnog aan de doelstellingen
te voldoen. Met de provincies is over deze aanpak overeenstemming bereikt.
Met de VNG vindt nog overleg plaats. De VNG wil alleen meewerken aan de monitoring
van nationale doelstellingen. Ten aanzien van het formuleren van regionale
doelstellingen stelt de VNG zich enigszins terughoudend op. De VNG ziet graag
meer ruimte voor afweging op lokaal niveau. De wijze waarop dit ingevuld kan
worden is nog onderwerp van discussie tussen rijk en gemeenten. Integrale Milieuzonering (IMZ) (Actie RIJK 20 uit Werkdocument
NMP 2)In 1995 heeft overleg plaatsgevonden met de betrokken partijen (IPO, VNG,
BMRO) over de ontwikkeling van een IMZ-regeling. Hierbij is door de vertegenwoordigende
organisaties de voorkeur uitgesproken voor een handreiking IMZ in plaats van
een wettelijke regeling. Dit om het verschil in aanpak van de diverse knelpunten
en de eigen provinciale en gemeentelijke verantwoordelijkheid beter tot zijn
recht te laten komen. In IPO-verband is dan ook een werkgroep ingesteld voor
de ontwikkeling van een handreiking voor een goede ruimtelijke en milieuhygiënische
inpassing van grote industrieterreinen. Nog in 1995 wordt gestart met de eind-evaluatie
van de IMZ-proefprojecten. AMvB Kwaliteitseisen Externe veiligheid voor inrichtingen
(Actie RIJK 38 uit Werkdocument NMP 2)Het beleid inzake externe veiligheid krijgt een wettelijke basis. In de
concept-AMvB, voorzien eerste helft 1996, zal voor het maximaal toelaatbare
individueel risico voor stationaire inrichtingen een grenswaarde worden geformuleerd
in de zin van hoofdstuk 5 Wet milieubeheer. Voor het groepsrisico
zal worden volstaan met een richtwaarde. Deze normen werken niet alleen door
op het gebied van vergunningverlening, maar ook op het terrein van de ruimtelijke
ordening via bestemmingsplannen en voorbereidingsbesluiten. Inmiddels is onderzoek
verricht dat een bijdrage levert aan de evaluatie van het risicobeleid voor
inrichtingen ter voorbereiding van de AMvB. Het gaat hier ondermeer om een
overzicht van het gebruik van risicocriteria in Nederland vergeleken met het
buitenland, onderzoek naar de mogelijkheden om tot standaardisatie van risico-analyses
te komen en inventariserend onderzoek naar de risico's van ammoniak-koelinstallaties.
Voor het toepassingsbereik van de AMvB is ook van belang de wijze waarop in
de nog vast te stellen herziening van de Seveso-richtlijn een risicovol bedrijf
gedefinieerd wordt. Beleidsnotitie Normstelling vervoer gevaarlijke stoffen
(Actie VER 8 uit Werkdocument NMP 2)Onder verantwoordelijkheid van het rijk vindt met de doelgroepen overleg
plaats over de mogelijkheden en consequenties van risiconormen voor het vervoer
van gevaarlijke stoffen. Voor alle vormen van vervoer vinden onderzoeken en
overleg plaats over de wijze waarop risico-analyses dienen te worden uitgevoerd.
Het gaat hierbij om standaardisatie binnen rekenmethodes en afspraken over
het verkrijgen van gegevens over het vervoer. Een brief met voorstellen voor
risiconormen wordt na de zomer van 1995 naar de Tweede kamer gestuurd. In
de komende jaren zal vaker besluitvorming over lokatie-specifieke situaties
moeten plaatsvinden. Inmiddels wordt bij het vervoer voor gevaarlijke stoffen
meer en meer gebruik gemaakt van risico-analyse als besluitvormingsondersteunend
instrument. Voorbeelden zijn de Betuweroute, de Kop van Zuid in Rotterdam
en de omleidingsroute voor de Drechttunnel. Het Havenplan 2010 staat voor
de komende periode op de agenda. StankbeleidOverleg met de Tweede Kamer over de Herziene Nota Stankbeleid in maart
1995 heeft geleid tot een aantal bijstellingen van het stankbeleid. In deze
aanpassing wordt ruimte gelaten voor een afweging op regionaal en lokaal niveau.
Er is niet meer sprake van een landelijke kwantitatieve bovengrens voor stankhinder;
het bevoegd bestuursorgaan bepaalt het hinderniveau dat acceptabel wordt geacht.
In de Nederlandse Emissierichtlijnen Lucht (NeR) worden voor een zestiental
branches maatregelenpakketten vastgelegd. Deze richtlijnen zijn gebaseerd
op branchestudies. Uitgangspunt is dat in de meeste gevallen de maatregelen
leiden tot een acceptabel hinderniveau. Het bevoegde bestuursorgaan dient
derhalve vast te stellen of de maatregelen leiden tot een acceptabel hinderniveau
en kan derhalve gemotiveerd afwijken van de NeR. De NeR zijn een richtsnoer
voor de vergunningverlener. Over deze aanpassingen en de consequenties daarvan
voor de korte termijn is in juni 1995 een brief naar provincies, gemeenten
en inspecties gestuurd. Ook is met betrokken partijen een inventarisatie uitgevoerd
naar bestaande hindermethoden en hun toepasbaarheid in verschillende situaties.
De resultaten zullen ook in de NeR worden vastgelegd. Met betrokken partijen
is afgesproken dat de bedrijfstakstudies voor 1 januari 1996 zijn afgerond
en de maatregelenpakketten zijn neergelegd in bijzondere regelingen van de
NeR. Is dit niet het geval dan zullen provincies en gemeenten bij vergunningverlening
een eigen koers gaan varen. In de studies wordt ook aandacht besteed aan de
bedrijfseffecten van de standaardmaatregelenpakketten.In april 1996 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang
van het stankbeleid en worden de activiteiten, verricht in het voorafgaande
jaar, geëvalueerd. Stedelijke luchtkwaliteitTezamen met IPO en VNG wordt gewerkt aan (verdere) ontwikkeling van beleid,
instrumentarium en handreikingen (Actie AO 3 uit Werkdocument NMP 2: Plan
van aanpak luchtverontreiniging in steden ) waardoor de andere overheden beter
in staat zijn zodanig beleid te voeren dat NMP doelstellingen met betrekking
tot de luchtkwaliteit in steden gerealiseerd worden (in 2000). Wettelijke
eisen voor NO2, benzeen, zwarte rook en doelstellingen voor fijn
stof en PAK (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen) worden in steden
in aanzienlijke mate overschreden. Een groot deel van de Nederlandse bevolking
woont in steden. Inspanningen ten aanzien van stedelijke luchtkwaliteit zullen
aanzienlijke effecten opleveren in termen van bescherming van de gezondheid
van de mens. In mei 1995 is de «Wegwijzer verkeerssituaties» (handreiking
voorkomen en beëindigen overschrijding luchtkwaliteitsnormen in steden)
afgerond. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– nota aan de Tweede Kamer over de stand van zaken verstoringsdoelstellingen
(1996)– eindevaluatie proefprojecten Integrale Milieuzonering (1995)– handreiking cumulatie van verstorende milieubelastingen (IMZ)
(1995)– aangepaste regelgeving in verband met bestuursovereenkomst IPO-VROM
inzake sanering industrielawaai in werking (1996)– aangepaste regelgeving railverkeerslawaai in werking (1996)– aangepaste regelgeving wegverkeerslawaai (1995)– een beleidsnotitie met voorstellen voor risiconormen naar de Tweede
Kamer (medio 1995)– AMvB externe veiligheid gereed (1996)– herziening Seveso-richtlijn van kracht (1996)– EG-richtlijn beperking emissies van verontreinigde deeltjes door
dieselmotoren gereed (1996)– beleidsstandpunt benzeen parkeergarages (1995)– beleidsstandpunt complexe situaties luchtkwaliteit (1995)– beleidsstandpunt stank door verkeer (1995)– evaluatie uitvoering stankbeleid (1996) BASISGEGEVENSBeschrijving themaHet thema houdt zich met name bezig met geluid, stank, externe veiligheid
en lokale luchtverontreiniging ten behoeve van een goede milieukwaliteit van
de directe woon- en leefomgeving.Aanpak/benaderingDe milieubelasting in het thema verstoring kan leiden tot gezondheidseffecten
leiden of tot effecten op de beleving van de woon- en leefomgeving. Een goede
lokale milieukwaliteit levert een belangrijke bijdrage aan de gezondheid van
de burger en de kwaliteit van de leefomgeving. Een verbetering van de lokale
milieukwaliteit wordt bewerkstelligd door:– versterken van de uitvoering van het beleid voor de verschillende
sectoren binnen het thema, onder andere door decentralisatie, stroomlijning
van de regelgeving en verbeteren van de programmering van de uitvoering;– versterken van de geïntegreerde aanpak van de verstoringsproblematiek,
door voor het thema als geheel:* de aard en omvang van de problematiek duidelijk in beeld te brengen* de monitoring van de ontwikkelingen in relatie tot de doelstellingen
te verbeteren* instrumentarium beter toe te spitsen op mogelijkheden van een geïntegreerde
aanpak van de milieuproblematiek op regionale en lokale schaal. 7. VERDROGING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 IndicatorEen indicator voor verdroging is nog in ontwikkeling. De meetmethode voor
het vaststellen van de mate van verdroging wordt uitgewerkt in het kader van
het Nationaal Onderzoekprogramma Verdroging in samenwerking met terreinbeheerders,
waterschappen en andere betrokkenen. UitvoeringsresultatenIn 1994 zijn circa 40 proefprojecten verdroging in voorbereiding of in
uitvoering gekomen op grond van de REGIWA-subsidieregeling (Regeling regionaal
integraal waterbeheer). Deze stimuleringsregeling voor proefprojecten verdroging
en voor andere onderwerpen op het gebied van integraal waterbeheer is nu beëindigd.
Met ingang van 1-1-1995 is een tijdelijke bijdrageregeling voor gebiedsgerichte
bestrijding verdroging van kracht geworden (GEBEVE-regeling; 24 miljoen per
jaar; van 1995 t/m 1998). Voortgang uitvoeringBij de bestrijding van verdroging ligt de nadruk op een gebiedsgerichte
aanpak, waarbij provincies coördineren en waterschappen een actieve rol
spelen. Provinciale plannen voor de aanpak van verdroging zijn inmiddels in
verschillende vormen gereed of zullen in de komende maanden gereed komen.
Als alle provinciale plannen voor de aanpak van verdroging gereed zijn, zal
op nationale schaal een evaluatie worden uitgevoerd. Ook in het kader van
de landinrichting komt de aanpak van verdroging op gang. Naar het zich laat
aanzien zal de doelstelling, namelijk terugdringing van het areaal verdroogde
bodem met 25% in 2000, vergeleken met het jaar 1985, niet in dat jaar worden
gehaald, maar enige jaren later.Op basis van provinciale gegevens is in 1994 een inventarisatie uitgevoerd.
Daaruit blijkt dat het oppervlak verdroogde gebieden met als hoofdfunctie
natuur totaal 305 000 hectare beslaat. Het oppervlak verdroogde gebieden
met als nevenfunctie natuur beslaat in totaal 255 000 hectare. De betreffende
gebieden zijn in de Voortgangsrapportage Integraal Waterbeheer en Noordzee-aangelegenheden
1994 in kaart gebracht. In de Evaluatienota Water is gesteld dat deze kaart
als toetssteen zal dienen voor de voortgang bij het terugdringen van de verdroging. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Aanpak bestuurlijke problematiekBestuurlijke besluitvorming over knelpunten in het verdrogingsbeleid wordt
voorbereid evenals afspraken tussen doelgroepen en betrokken overheden over
de realisatie van de beleidsdoelstelling voor 2000. Daartoe staan in 1995/1996
een aantal activiteiten op stapel. Een standpunt wordt voorbereid met mogelijke
oplossingen voor bestuurlijke problemen bij ondermeer de «vernatting»
van cultuurgronden. Ook wordt een voorstel uitgewerkt om de bestuurlijke betrokkenheid
te verbeteren bij ondermeer de stimulering van gebiedsgerichte maatregelen
voor de realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur (Actie AO 6 uit Werkdocument
NMP 2). De herziening van bestemmingsplannen buitengebied wordt
gestimuleerd met een bijdrageregeling (2 miljoen/jaar in 5 jaar t/m 1996).
Dit is van belang om de verdrogingsproblematiek het hoofd te bieden. InstrumentariumOm vanuit veranderingen in het ruimtegebruik tot meer structurele, duurzame,
oplossingen te komen, mede met het oog op de verdrogingsproblematiek, wordt
het onderzoek- en planvormings-project ruimte, water, milieu uitgevoerd. Daarbij
zijn ook de gebiedsgerichte uitwerkingen gericht op de doorwerking van de
koersen uit het ruimtelijke ontwikkelingsbeleid (proefgebieden koersbepaling
en voorbeeldplannen) in relatie tot verdroging van belang. Met uitvoering
van proefprojecten milieukwaliteit in natuurgebieden (Actie AO 5 uit Werkdocument
NMP 2), waarbij verdroging aan de orde is in relatie tot vermesting en verzuring,
wordt inzicht verkregen in de eisen waaraan de milieukwaliteit, inclusief
de waterhuishoudkundige condities, in natuurgebieden moet voldoen. Met uitvoering
van het nationaal onderzoekprogramma verdroging wordt kennis verkregen die
in de komende jaren van belang is voor planvorming en uitvoering van projecten.
Met het oog op grensoverschrijdende invloeden wordt een analyse van de grondwatersituatie
in grensoverschrijdende beïnvloedingsgebieden uitgevoerd. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– trendindicator verdroging in relatie tot kaart verdroogde gebieden
met een natuurfunctie– afronding opstellen gebiedsvisies in verband met vergroting van
areaal kwetsbare natuurdoeltypen– instrumentarium waarmee de bijdrage van de verschillende oorzaken
aan de verlaging van de grondwaterstand kan worden berekend– evaluatie GEBEVE-regeling ter voorbereiding van de vierde Nota
Waterhuishouding– evaluatie nationaal onderzoek programma verdroging– evaluatie van het beleid voor waterbesparing BASISGEGEVENSBeschrijving thema– Terugdringen van het areaal verdroogde bodem door gezamenlijke
inspanning rijk, provincies, waterschappen, terreinbeheerders en de doelgroepen
landbouw, drinkwaterbedrijven, industrie en consumenten.Aanpak/benadering– Provincies sturen en coördineren de gebiedsgerichte aanpak
van verdroging;– Bestuurlijke besluitvorming over knelpunten in verdrogingsbeleid
en afspraken tussen doelgroepen en betrokken overheden over realisatie beleidsdoelstelling
2000;– Landinrichtingsprojecten leveren een bijdrage een de bestrijding
van verdroging;– Waterschappen spelen een actieve rol bij de bestrijding van verdroging
ondermeer voor het opzetten en uitvoeren van herstelprojecten. 8. VERSPILLING Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 IndicatorIn volgende milieuprogramma's zullen, ter onderbouwing van de verspillingsproblematiek,
enkele indicatoren voor voorraadgebruik worden gepresenteerd. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGENIn het eerste NMP is het thema verspilling geïntroduceerd als uitwerking
van duurzame ontwikkeling. Het thema is langs twee sporen uitgewerkt: terugkoppeling
bij de bron en voorraadbeheer. Met terugkoppeling wordt beoogd de milieu-effecten
van het handelen zichtbaar te maken, zodat in een zo vroeg mogelijk stadium
aandacht kan worden besteed aan het sluiten van kringlopen, zuinig omgaan
met energie en het bevorderen van de kwaliteit van produkten en processen.Het doel van voorraadbeheer is aan te geven welke omvang en kwaliteit
van voorraden nodig is om het milieu duurzaam te kunnen overdragen aan volgende
generaties. Een voorraad is een natuurlijke bron die nu of in de toekomst
een maatschappelijke functie (inclusief natuur) vervult of kan vervullen. Terugkoppeling bij de bronConsumptie en produktie leggen beslag op sleutelvoorraden. Consumptie-activiteiten
met een groot beslag op deze voorraden (zowel binnen als buiten Nederland)
zijn: wonen (energie en ruimte), voeding (vleesruimte buitenland) en mobiliteit
(energie). Voor deze activiteiten kunnen, op basis van het «no-regret»
uitgangspunt, taakstellingen worden ontwikkeld. Daarbij wordt zoveel mogelijk
aangesloten bij bestaand beleid, waaronder het produktenbeleid en het verstedelijkingsbeleid
(herziening PKB VINEX). VoorraadbeheerHet gebruik van een voorraad staat nooit op zich. Altijd zijn er, bedoeld
of onbedoeld, andere voorraden bij betrokken. Het blijkt dat energie, biodiversiteit
en ruimte een sleutelrol vervullen bij het gebruik van een voorraad. Met andere
woorden: deze «sleutelvoorraden» zijn essentieel voor de beschikbaarheid
van alle andere voorraden.Energie is essentieel voor het winnen en hergebruiken van alle
minerale grondstoffen en elementen. Daarnaast is energie onmisbaar voor het
verbeteren van de kwaliteit van bodem, water en lucht.Biodiversiteit is essentieel voor het instandhouden van de
zogenaamde «life-support»-functie (afbraak, regeneratie, zuurstofproduktie,
etc.). Behoud van biodiversiteit is ook essentieel voor het instandhouden
van de (natuurlijke) groei van vernieuwbare voorraden als hout en vis en de
intrinsieke waarde van de natuur.Ruimte is van belang voor de beschikbaarheid van alle andere
voorraden waarbij zowel de kwantiteit als de kwaliteit een rol speelt.Een beslag op de sleutelvoorraden brengt zekere risico's met zich mee.
Na analyse van deze risico's kan een maatschappelijke risicobeoordeling plaatsvinden. Afhankelijk van de uitkomst hiervan kan het nodig zijn criteria te ontwikkelen
die het gebruik van de sleutelvoorraden normeren. Daarbij kan gedacht worden
aan:– Energie: criteria voor het gebruik van fossiele energie
in relatie tot de gewenste overschakeling naar het gebruik van duurzame energiebronnen.
Het hoeft daarbij niet alleen te gaan om de vraag hoeveel fossiele energie
nog beschikbaar is, maar veel meer om de vraag wanneer en onder welke omstandigheden,
tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten, de overschakeling gemaakt
kan worden;– Biodiversiteit: gebiedsbescherming (Ecologische Hoofdstructuur),
eventueel aangevuld met kwaliteitsdoelen buiten de Ecologische Hoofdstructuur;
en criteria voor het «Nederlandse» beslag op biodiversiteit in
het buitenland;– Ruimte: functie- of gebiedsspecifieke geschiktheidscriteria
in Nederland en criteria voor het «Nederlandse» beslag op ruimte
in het buitenland. In principe is in Nederland alle ruimte in gebruik en is
hiervoor een beheerssystematiek ontwikkeld, zodat de aanvulling vanuit voorraadbeheer
in Nederland vooral het beheer gericht op het behoud van ruimte met voldoende
functionele kwaliteit van de ruimte betreft en het efficiënt benutten
van die ruimte (dubbel grondgebruik, benutten van de derde dimensie, verdichten
en verdunnen).Bij de uitwerking van dit spoor wordt aansluiting gezocht bij bestaand
beleid. Voor energie bij het klimaatbeleid en voor biodiversiteit bij de uitwerking van het biodiversiteitsverdrag. Voor ruimte wordt gestreefd naar een verdere integratie van milieubeleid en ruimtelijke
ordeningsbeleid. Beleidsprogramma biodiversiteit 1994–1998Biodiversiteit is één van de sleutelvoorraden, maar raakt
ook nauw aan het gebiedsgericht beleid en aan thema's als klimaatverandering,
verzuring, vermesting en verdroging. In Rio de Janeiro heeft Nederland, samen
met 168 andere landen het Verdrag tot behoud van Biologische Diversiteit ondertekend.
Om te voldoen aan de bepalingen uit dit Verdrag is aanvullend op de bestaande
beleidsplannen uit het natuur-, milieu-, ruimtelijke ordenings-, en waterbeleid,
een Strategisch Plan van Aanpak opgesteld (SPA-BDV). Dit plan wordt spoedig
naar de Tweede Kamer gestuurd. Het bevat een dertigtal concrete acties waarbij
VROM voor de helft de (mede-)verantwoordelijkheid heeft. Voor VROM zijn in
het SPA-BDV de volgende taakvelden opgenomen:1. Het scheppen van voorwaarden voor het natuurbeleid en het ondersteunen
van het natuurbeleid, met name vanuit de thema's verzuring, vermesting en
verdroging en het gebiedsgericht beleid.2. Het realiseren van het behoud van het draagvermogen van het milieu;
biodiversiteit staat aan de basis van dit draagvermogen.3. Het analyseren en tegengaan van de invloed van Nederland op de mondiale
biodiversiteit.4. Het ondersteunen en stimuleren van initiatieven vanuit de maatschappij
en participatie van de bevolking bij het behoud van biodiversiteit.In het kader van actiepunt RIJK 13 uit het Werkdocument NMP 2 wordt een
beleidsstandpunt voorbereid, waarin aangegeven wordt welke eisen het behoud
van biodiversiteit stelt aan de kwaliteit, kwantiteit en ruimtelijke aspecten
van bodem, water en lucht. Gezien de brede doelstelling en definitie van biodiversiteit
in het Verdrag, en omdat het gaat om aanvullingen op het bestaande natuurgericht
milieubeleid, zal dit beleidsstandpunt zich met name richten op de lagere
levensvormen en genetische variatie en op de gebieden buiten de Ecologische
Hoofdstructuur. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999Verspilling– Risico-analyse sleutelvoorraden– Indicatoren voor verspilling (1996/1997)– Criteria voor het omgaan met voorraden in produktie- en consumptie– Criteria sleutelvoorraden in MER herziening PKB VINEX (1995)– Criteria voor verspilling in produktenbeleid (1995/1996).Biodiversiteit– Beleidsstandpunt inzake de eisen die het behoud van biodiversiteit
stelt aan de kwaliteit, kwantiteit en ruimtelijke aspecten van bodem, water
en lucht (1997). BASISGEGEVENSBeschrijving themaEen efficiënt gebruik van voorraden in consumptie- en produktieprocessen
en het veiligstellen van voorraden vormen de kern van het thema verspilling.AanpakDe aanpak van verspilling loopt via twee sporen: voorraadbeheer voor de
lange termijn en terugkoppeling bij de bron voor de korte termijn. Het lange-termijnspoor
richt zich op het operationaliseren van een duurzaam voorraadbeheer. Dit is
gebaseerd op een risico-analyse van de beschikbaarheid van sleutelvoorraden
en op een maatschappelijke afweging wat betreft de acceptatie van deze risico's.
Het korte-termijnspoor is gericht op het tegengaan van onnodig beslag op natuurlijke
hulpbronnen bij produktie enconsumptie. Voor beide sporen geldt dat zoveel
mogelijk aansluiting gezocht wordt bij bestaand beleid. 9. GEBIEDSGERICHT BELEID Voortgangsgegevens Voortgang uitvoeringHet gebiedenbeleid bevindt zich momenteel in een overgangsfase. De afgelopen
jaren is veel energie gestoken in het vormgeven van integratie op het niveau
van de strategische planvorming. Na deze fase van planvorming komt het aan
op de uitvoering. De integratie wordt meer en meer operationeel gemaakt door
concrete activiteiten. De verschillende vormen van gebiedenbeleid en de vaak
ingewikkelde procedures die hiermee samenhangen blijken belangrijke knelpunten
te zijn in de verdere uitvoering van het gebiedenbeleid. De inzet richt zich
momenteel met name op deze knelpunten.Op 1 januari 1996 wordt naar verwachting het ontwerp Bijdragenbesluit
Gebiedsgericht Milieubeleid (Staatscourant 95, 17 mei 1995) van kracht. Dit
ontwerp-Bijdragenbesluit betreft een wijziging van het Bijdragenbesluit openbare
lichamen milieubeheer. Het ontwerp-Bijdragenbesluit gebiedsgericht milieubeleid
heeft als doel om een meer integraal uitgevoerd gebiedsgericht beleid te stimuleren:
het gaat daarbij onder andere om bodembeschermingsgebieden, de stiltegebieden,
de grondwaterbeschermingsbieden en de ROM-gebieden. Daarnaast biedt het besluit
mogelijkheden voor een ruimere afweging van middelen die bij gebiedsgerichte
projecten worden ingezet. De inhoud van de projecten wordt bepaald door provincies
in overleg met hun partners. Op basis van een gezamenlijk overleg van belanghebbende
partijen vindt de planvorming en de uitvoering plaats. Gezamenlijk met de provincies is het grondwaterbeschermingsbeleid geëvalueerd.
Nog in 1995 ontvangt de Tweede Kamer hierover een brief met de beleidsconclusies
en een actieprogramma.In maart 1995 verscheen «De kunst van het stimuleren», de
voortgangsrapportage van de uitvoering van de Bijdragenregeling bodembeschermingsgebieden
in 1993 en 1994. Deze regeling voorziet vooral in extra beschermingsbeleid
ten aanzien van bodemlozingen, mineralenemissies, gebruik bestrijdingsmiddelen
en door projecten tot herstel van de bodem en behoud van archeologische en
cultuurhistorische waarden. Op het provinciale uitvoeringsniveau leidt deze
regeling tot een toenemende samenhang tussen het milieu- en het natuurbeleid.
Het stimuleringsbeleid werpt zijn vruchten af, wat ook blijkt uit de eigen
bijdragen van andere overheden en doelgroepen, die de stimuleringsgelden genereren. Rijksbijdragen bodembeschermingsgebieden en eigen bijdragen
van derden  1992 1993  Mƒ(%)Mƒ(%)Bijdrage rijk12,6(56)18,7(40) Bijdrage
derden10,0(44)28,8(60)Door alle provincies zijn milieubeschermingsgebieden aangewezen. In het
algemeen zijn deze ook opgenomen in Provinciale Milieubeleidsplannen en Provinciale
milieuverordeningen. In het provinciale beleid ten aanzien van milieubeschermingsgebieden
is een overgang van een sectorale naar een integrale aanpak zichtbaar. Waar
sommige gebieden in opzet voortkomen uit de sectorale opzet van het gebiedsgerichte
milieubeleid (stiltegebieden, bodembeschermingsgebieden etc.), is in andere
gebieden de inzet al meer integraal.Naast VROM voert een aantal andere departementen beleid gericht op gebiedsgerichte
beleidsvorming en uitvoering. De samenhang in het beleid van deze departementen
wordt meer inzichtelijk gemaakt; met name op een tweetal hoofdpunten:– in beeld brengen van de ruimtelijke samenhang van de verschillende
categorieën gebieden zoals deze worden gehanteerd door met name LNV,
V&W en VROM. LNV voert beleid voor Waardevolle Cultuur Landschappen (WCL's)
uit, in analogie met de ROM-aanpak; V&W doet gebiedsgericht verdrogingsbeleid;– het op elkaar afstemmen van het gebiedsgerichte instrumentarium
van LNV, V&W en VROM. Stand van zaken ROM-gebieden (Actie AO 9 uit Werkdocument
NMP 2) Projecten in uitvoeringSinds 1991 zijn voor zeven van de elf ROM-gebieden convenanten getekend.
Het gaat om de gebieden Rijnmond, Schiphol, Kanaalzone Zeeuwsch-Vlaanderen,
Groene Hart, Gelderse Vallei en recent Drenthe en Mergelland. Uit de eerste
ervaringen met de uitvoering van deze ROM-projecten komt naar voren dat een
samenhangende realisatie van het Plan van aanpak vraagt om instandhouding
van een projectorganisatie, die zich richt op de gecoördineerde inzet
van middelen, voortgangsbewaking, monitoring, etc. Over de resultaten die
in de uitvoeringsfase van de ROM-projecten zijn geboekt, wordt in 1997 aan
de Tweede Kamer gerapporteerd.In het Groene Hart heeft het opzetten van uitvoeringsgerichte
actieplannen voor deelprojecten centraal gestaan. Daarbij waren het verkrijgen van draagvlak op lokaal niveau en de benodigde financiële middelen
belangrijke aandachtspunten. Deze deelprojecten, zoals De Venen, Krimpenerwaard
en het Bentwoud, zijn vooral gericht op versterking van natuur en recreatie
in het Groene Hart. Over de versterking van de «groene» functies
in dit gebied worden in het najaar van 1995 een reeks «Groene-Hart-gesprekken»
georganiseerd onder het motto: «ruimte, groen en water voor iedereen».
Op 18 september 1995 heeft de ondertekening van het convenant voor de uitvoering
van het Plan van aanpak Drenthe plaats gevonden. Het rijk financiert
een aanzienlijk deel van het Plan van aanpak (circa f 13 miljoen). In
dit plan staan herstel en ontwikkeling van natuurwaarden, optimalisering van
de drinkwaterfunctie van de Drentse Aa en een op deze kritische functies afgestemde
duurzame landbouw centraal.Op 4 juli 1995 is het uitvoeringsconvenant over het Plan van aanpak voor Mergelland getekend. In dit Plan van aanpak gaat het primair om de realisatie
van een duurzame landbouw in Mergelland met een duidelijke vermindering van
de nitraatbelasting. Belangrijk zijn verder de versnelde totstandkoming van
de Ecologische Hoofdstructuur, verbetering van het waterbeheer en het benutten
van de recreatieve mogelijkheden in het gebied. Projecten in planvormingsfaseOok voor de overige ROM-gebieden zal naar verwachting binnen een jaar
een bestuursovereenkomst over de uitvoering van het Plan van aanpak kunnen
worden getekend. In of aan het IJmeer gaat het in de toekomst om
uiteenlopende functies, zoals de VINEX-lokatie IJburg (voorheen Amsterdam
Nieuw-Oost), railontsluiting, baggerdepot, vuilstort en natuurontwikkeling.
Medio 1995 is het Plan van aanpak voor dit gebied gereed gekomen. Aandachtspunten
voor het Plan van aanpak zijn de inrichting van Amsterdam IJburg, de monitoring
en de besluitvorming over de baggerspecieberging. De provincie heeft inmiddels
besloten dat er geen vuilstortlokatie in het IJmeer komt.Het Plan van aanpak voor Zuidoost Friesland is eind 1995 gereed.
Veel aandacht is geschonken aan een gebiedsgerichte uitwerking van het ammoniakbeleid,
mede in relatie tot de begrenzing van de Ecologische Hoofdstructuur in dit
gebied. De mogelijkheden voor een op Zuidoost Friesland toegesneden toepassing
van de Interimwet ammoniak en veehouderij worden hierbij beproefd. Op deze
wijze wordt een duurzame en economisch gezonde landbouw nagestreefd.Voor de ROM-gebieden De Peel en Midden-Brabant,
die een gezamenlijk planvormingstraject doorlopen in het kader van de Nadere
Uitwerking Brabant-Limburg, wordt een gezamenlijk Plan van aanpak opgesteld
waarin een duurzame economische landbouw centraal staat. Belangrijke thema's
zijn de oplossing van de mest- en ammoniakproblematiek, waterbeheer gericht
op voorkoming van verdroging en verbetering van natuur- en landschapswaarden.
Uitvoeringsprojecten om dit te realiseren worden opgesteld en uitgewerkt in
samenspraak met doelgroepen vanuit natuur, landbouw en recreatie. Overige geïntegreerde gebiedsgerichte projectenProvincies en gemeenten zijn ook op eigen initiatief met geïntegreerde
gebiedsgerichte projecten van start gegaan. Voor een deel worden deze financieel
ondersteund door VROM. Het project in Noordoost Twente, een gebied
dat een unieke combinatie van natuur-, landschappelijke, agrarische en recreatieve
functies kent, heeft geleid tot een verbeterd contact tussen overheden onderling
en met doelgroepen en draagt zodoende bij aan duurzame ontwikkeling in deze
regio. PlattelandsvernieuwingIn opdracht van de ministers van LNV en VROM ontwikkelde een interdepartementale
werkgroep een voorstel voor de aanpak van een actief beleid voor plattelandsvernieuwing.
De werkgroep beveelt drie strategische uitgangspunten aan, te weten: ruimte
voor regio's, verschillen toelaten en samenhang tot stand brengen. Inhoudelijk
is gekozen voor de thema's bestuurlijke vernieuwing en sociaal-economische
versterking. Bij de uitvoering zullen de provincies een centrale rol spelen.
De agenda voor plattelandsvernieuwing zal dan ook verder vorm moeten krijgen
in nauw overleg met de provincies. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– Plan van aanpak en uitvoeringsconvenant De Peel en Midden-Brabant
(1996)– Uitvoeringsconvenant IJmeer (1996)– Plan van aanpak en uitvoeringsconvenant Zuidoost Friesland (1996)– evaluatie uitvoering ROM-projecten (1997) BASISGEGEVENSVerschillende gebieden in Nederland hebben te maken met een opeenstapeling
van milieuproblemen en/of zijn extra gevoelig voor milieuverontreiniging.
Met gebiedsgericht milieubeleid wordt hierop ingespeeld door, aanvullend op
het thema- en doelgroepenbeleid, per gebied extra maatregelen te treffen om
de gewenste milieukwaliteit (versneld) te bereiken. Naast milieuproblemen
kunnen andere (bestuurlijke) problemen in een gebied aanleiding zijn voor
gebiedsgericht beleid. De milieuproblematiek en andere knelpunten op regionaal
niveau, worden aangepakt via geïntegreerde gebiedsgerichte projecten.
Het rijk stimuleert deze geïntegreerde gebiedsgerichte aanpak onder meer
via de ROM-gebieden, waardevolle cultuurlandschappen en de milieubeschermingsgebieden
(Wet milieubeheer). In de projecten wordt gestreefd naar maatwerk, netwerksturing
vanuit alle betrokken beleidsterreinen en overheidslagen, uitvoeringsgerichtheid
en een zo grootmogelijk draagvlak. Vooral voor de werkwijze in geïntegreerde
gebiedsgerichte projecten bestaat grote belangstelling.De algemene beleidsontwikkeling in het gebiedsgericht milieubeleid is
geschetst in het Actieplan gebiedsgericht milieubeleid (1990), en meer recent
ook in het Structuurschema Groene Ruimte en NMP 2. De beleidsontwikkeling
richt zich op:– integratie van gebiedsgerichte instrumenten (inhoudelijk en procedureel);– vereenvoudiging van het stelsel gebiedscategorieën;– het verbeteren van de informatievoorziening;– bestuurlijke en organisatorische aspecten.Het scheppen van geschikte condities voor de uitvoering van gebiedsgericht
beleid wordt steeds belangrijker, nu een groot aantal gebiedsgerichte projecten
in de fase van uitvoering komt. BIJLAGE 2DOELGROEPENInhoudsopgave 
1.Landbouw 92 2.Industrie en overige bedrijfstakken95 3.Raffinaderijen100 4.Energiesector102 5.Detailhandel105 6.Verkeer en Vervoer108 7.Consumenten113 8.Bouw117 9.Afvalverwerkingsbedrijven12110.Drinkwaterbedrijven123 11.Riolering en waterzuiveringsinstallaties1261. LANDBOUW Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Landbouw Toelichting indicatorDe doelgroepindicator landbouw laat de ontwikkeling zien van emissies
van verzuring (NH3), van vermesting (P en N), van verspreiding
(bestrijdingsmiddelen) en distikstofoxyde en methaan (verandering van klimaat).Naast de milieubelasting is ook een maat voor de economische activiteit
van de doelgroep (produktiewaarde) opgenomen. Voor de doelgroep landbouw geldt
in het bijzonder dat het moeilijk is conclusies te trekken uit de relatie
tussen de ontwikkeling in de milieubelasting en de ontwikkeling van de produktiewaarde.De totale belasting van verzurende stoffen is in de periode 1980–1994
sterk afgenomen. Oorzaak is de sterke afname van de emissie van ammoniak met
26%.De totale belasting van vermestende stoffen is sinds 1980 met 10 % afgenomen.
De afname wordt voornamelijk veroorzaakt door een reductie van de belasting
met P, zowel door dierlijke mest als kunstmest. De afname van het gebruik
van N-kunstmest wordt nagenoeg teniet gedaan door een toename van N-belasting
door dierlijke mest. De omzet van landbouwbestrijdingsmiddelen is in 1994
ten opzichte van 1984 met 44% gedaald. Uitvoeringsresultaten * In 1993 is 5,4 miljoen kg minder mest geproduceerd door de deelnemers
aan het Mineralen Aanvoer Registratiesysteem (miar). Dit is 5% van de totale
fosfaatproduktie in varkens- en kippenmest op bedrijven met een fosfaatproduktie
groter dan 125 kg per hectare. Miar is een vrijwillige aanvulling op de mestboekhouding.
De ruim 9000 deelnemers besparen hierdoor 5,16 miljoen gulden op de overschotheffing
en de mestafzetkosten.* De stichting Groen Label is door overheden en bedrijfsleven in 1993
opgericht. Zij heeft ten doel toepassing en ontwikkeling van
emissie-arme stalsystemen te stimuleren. Daartoe beoordeelt zij en kent zij
het zogenaamde Groene Label toe. Eind 1993 waren 12 systemen als zodanig erkend.
Uit navraag blijkt dat er nu 25 systemen het groene label hebben gekregen.* Minister de Boer trekt f 3,3 miljoen uit voor de verplaatsing van
veehouderijen uit de omgeving van natuurgebieden in Overijssel. Voor de verplaatsing
is een convenant afgesloten tussen de provincie, landbouw, gemeenten, rijk,
natuur- en milieuorganisaties. Het convenant maakt het mogelijk de uitbreiding
van boerenbedrijven te compenseren met het verminderen van de verzuring elders
in de provincie. Voortgang uitvoeringIn de uitvoering staat het overleg met het landbouwbedrijfsleven en het
maatschappelijk veld centraal met als doel consensus en draagvlak te krijgen
voor de doel- en normstelling en het daarbij behorende instrumentarium. Verder
wordt gestreefd naar hanteerbare, meetbare en controleerbare kaders waarbinnen
individuele boeren invulling kunnen geven aan hun eigen verantwoordelijkheid.
Belangrijk is ook dat het tempo van realisatie van de doelstellingen ruimte
laat voor kosteneffectieve oplossingen. Mest- en ammoniakbeleidIn het mestakkoord 1993 heeft de doelgroep de doelstellingen van het NMP
onderschreven, met uitzondering van delen van het ammoniakbeleid. Gezocht
wordt nog naar mogelijkheden om het ammoniak- en het natuurbeleid meer te
integreren. Over de concretisering van de doelstellingen is discussie ontstaan.
Een belangrijke reden is dat de doelgroep vindt dat de doelstellingen niet
haalbaar zijn zonder ernstige consequenties voor de sector. Deze discussie
heeft ook zijn weerslag op het instrumentarium dat vooral de hoofdlijnen betreft
(mestafzet scenario en mineralenaangifte). Ook is een toenemende spanning
merkbaar tussen de detaillering van regelgeving en de wens om juist meer aan
de doelgroep over te laten binnen door de overheid gestelde kaders (doel-
en normstelling). Eenzelfde spanning wordt geconstateerd tussen het realiseren
van de (eind-)normen en de economische mogelijkheden van bedrijven. Alhoewel
er nog uiteenlopende opvattingen bestaan over het niveau van duurzaamheid
voor de landbouw, zijn in de praktijk allerlei ontwikkelingen gaande, die
onduurzaamheid op bedrijfsniveau verminderen.Op basis van het bovenstaande zal in de Integrale Notitie een bijgestelde
aanpak voor het mestbeleid worden voorgesteld. Uitgangspunten zullen daarbij
naar verwachting zijn:– meer nadruk op de haalbaarheid op korte termijn dan op de einddoelstellingen;– maatregelen gericht op de omvang van de veestapel binnen de gehele
sector in plaats van gedetailleerde regelgeving. LandbouwbestrijdingsmiddelenDoelgroepen hebben de doelstellingen uit het NMP onderschreven en de gemeenschappelijke
uitvoering is vastgelegd in het Meerjarenplan Gewasbescherming (MJP-G). Hoofddoelstelling
is de vermindering van de structurele afhankelijkheid van chemische gewasbeschermingsmiddelen.
De vermindering van de afhankelijkheid en emissies van chemische bestrijdingsmiddelen
is nog niet goed van de grond gekomen. In 1995 wordt geëvalueerd in hoeverre
de gestelde doelen zijn gerealiseerd. Worden doelstellingen niet gehaald dan
zullen aanvullende maatregelen worden genomen. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGENOp het terrein van verzuring/vermesting werken overheid en bedrijfsleven
samen verder aan de uitvoering van de Notitie mest- en ammoniakbeleid Derde
Fase (NDF). Daarbij gaat het, naar verwachting ook na het verschijnen van
de Integrale Notitie voor het mest- en ammoniakbeleid, met name om de volgende
maatregelen: Regulering afzet via mestafzetscenario (MAS)Het MAS is een boekhoudsysteem van dierlijke meststromen in individuele
bedrijven, gekoppeld aan een heffingensysteem waarmee niet-verantwoorde afzet
van fosfaat in dierlijke mest wordt tegengegaan. Mineralenaangifte als reguleringsinstrumentHet is mogelijk dat met name voor intensieve veehouderijbedrijven in plaats
van het MAS gekozen wordt voor regulering via een mineralenafgifte gebaseerd
op een mineralenboekhouding. Dit leidt tot naleving van verliesnormen voor
fosfaat en stikstof uit dierlijke mest, overige organische meststoffen en
kunstmest. Daarbij heeft de ondernemer een grotere vrijheid wat betreft de
inzet van middelen in zijn specifieke bedrijfssituatie. Evenwichtsbemesting
kan overigens alleen gerealiseerd worden als het landelijke mestoverschot
wordt weggewerkt. Verliesnormen voor stikstof en fosfaatVoor stikstof en fosfaat zijn milieukwaliteitsdoelstellingen vastgesteld
voor grond- en oppervlaktewater. Voorzien is dat in het kader van de Integrale
Notitie besluitvorming zal plaatsvinden over verliesnormen voor 2000 en over
de aanpak om tot eindverliesnormen te komen. Implementatie van de EG-richtlijn ter bescherming van
water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnenUitgangspunt is dat met het ingezette mineralenbeleid aan de doelstelling
van de richtlijn wordt voldaan. De voortgang wordt geëvalueerd. Reductie van ammoniakemissieRealisatie van 50% (2000) en 70% (2005) reductie van ammoniakemissie uit
stallen in de intensieve veehouderij (via AMvB huisvesting intensieve veehouderij
waarin voorschriften voor stallen en ammoniakemissienormen per dierplaats
zijn opgenomen). Internationale aspectenEen aantal zaken in het internationale landbouw-milieubeleid is de komende
tijd actueel: de totstandkoming van de Biocidenrichtlijn; verdere invulling
en implementatie van de Uniform Principes; harmonisatie van het modelinstrumentarium
in het kader van OESO pesticide registration; samenwerking met Duitsland en
België in NH3-problematiek; trekkende rol van Nederland in
het Europees debat over verbreding van het EU- bestrijdingsmiddelenbeleid;
trekkende rol van Nederland in integratie en verbreding van het EU landbouw-milieu-instrumentarium. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– Integrale Notitie voor mest- en ammoniakbeleid– Wetsvoorstel mestafzetscenario en invoering mineralenaangifte
veehouderij (1 januari 1996).– Vaststelling verliesnormen voor fosfaat en stikstof voor 2000
(1995)– AMvB huisvesting intensieve veehouderij (1 januari 1998)– Evaluatie Interimwet Ammoniak en Veehouderij (1996)– Evaluatie eerste fase uitvoering MJP-G (medio 1996) – Realisatie art. 8.40 Wm AMvB's agrarische sector– Realisatie herziene versie van AMvB tuinbouwbedrijven bedekte
teelt – Convenant IMT/Implementatieplan glastuinbouw en bollensector (bedrijfsmilieuplannen)– totstandkoming Biocidenrichtlijn BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroep- landbouwbedrijven- toeleverende en verwerkende industrie- overige landbouwinstellingen: landbouworganisaties, produktschappen,
coöperaties, regionale groepen, vakbonden, dienstverlening (bancaire
wereld), landbouwonderzoeks- en onderwijsinstellingen, producenten en handelaren
in mest en bestrijdingsmiddelen. 2. INDUSTRIE EN OVERIGE BEDRIJFSTAKKEN Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Industrie en overige bedrijfstakken Toelichting indicatorDeze doelgroepindicator is opgebouwd uit de emissies van CO2
(klimaatverandering) en (H)CFK's en halonen (aantasting ozonlaag), zwaveldioxyde
(SO2) en stikstofoxyde (NOx) (verzuring), fosfor en
stikstof (vermesting), storten, lozen en/of verbranden van bedrijfsafval (eindverwijdering)
en prioritaire stoffen (verspreiding). Daarnaast levert de industrie een bijdrage
aan het thema verstoring, in het bijzonder stankhinder.Naast de milieubelasting is ook een maat voor de economische activiteit
van de doelgroep, de produktiewaarde, opgenomen.De CO2-emissie is tussen 1980 en 1994 met 9% toegenomen. Een
afname valt te constateren bij de volgende emissies: – de produktie van CFK's en halonen is sterk afgenomen, waardoor
de bijdrage aan het thema aantasting van de ozonlaag met 91% is verminderd;– ook de emissies van verzurende stoffen, in het bijzonder NOx en SO2, zijn sterk afgenomen: in 1994 50% ten opzichte
van 1980. Dit komt onder meer door procesgeïntegreerde maatregelen bij
enkele belangrijke emittenten en door het effectueren van het «Besluit
Emissie-Eisen Stookinstallaties» (BEES);– de emissie van prioritaire stoffen is tussen 1985 en 1993 met
60% afgenomen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een sterke reductie
van emissies van cadmium, koper, benzo(a)pyreen en fijn stof naar lucht en
van cadmium, lood en zink naar water;– de hoeveelheid gestort, geloosd en verbrand afval neemt sinds
1991 sterk af. Van 6,7 Mton in 1980 en 5,8 Mton in 1990 naar 4,3 Mton in 1994;– de verstoring door stank- en geluidhinder is in de periode 1989 –
1993 nagenoeg gelijk gebleven. In 1994 kan een sterke daling worden geconstateerd
van de hinder door stank. In 1993 ondervond 16% van de bevolking stankhinder
door de industrie, in 1994 was dit gedaald tot 11%. Uitvoeringsresultaten * Per november 1994 is een groot aantal convenanten tussen overheid en
bedrijfsleven reeds afgesloten:– convenanten ter beperking van emissies: 11. Het grootste aantal
deelnemende bedrijven is te vinden in de metalelectro (12 500), de grafische
industrie (3400) en de houtverduurzamingsindustrie (1242)– convenanten energiebesparing: 31, waarvan 8 intentieverklaringen– produktconvenanten: 19, waarvan de meeste al voor 1990 werden
afgesloten* Er is sprake van een verdubbeling van het aantal milieujaarverslagen
in de industrie. Ongeveer 225 industriële bedrijven in Nederland zijn
van plan om over 1994 een milieujaarverslag te publiceren, dubbel zo veel
als in 1993. Dit blijkt uit een onderzoek onder 300 produktiebedrijven. De
meeste bedrijven zeggen het verslag te gebruiken om vooral de in- en externe
communicatie te verbeteren. Verder geldt dat voor 43% van de bedrijven een
milieuzorgsysteem een van de belangrijkste doelstellingen in het milieubeleid
is.* Eerste bedrijf dat koppeling maakt tussen milieuzorgsysteem en milieu-vergunning.
Unimills in Zwijndrecht heeft als eerste bedrijf in Zuid-Holland een milieuvergunning
gekregen die gekoppeld is aan een bedrijfsmilieuzorgsysteem. In de vergunning
zelf staan bijna alleen nog maar doelvoorschriften. Voortgang uitvoeringHet doelgroepenbeleid voor de industrie en bedrijfsinterne milieuzorg
stelt de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven en de integrale uitvoering
van het milieubeleid centraal. De aanpak slaat aan bij betrokkenen. Wel betekent
dit een andere wijze van werken voor zowel bedrijven als vergunningverlenende
overheden. Hier is duidelijk sprake van een leerproces, dat stap voor stap
verloopt en dat nog volop gaande is. De diverse overheden geven constructief
invulling aan hun verantwoordelijkheden bij het doelgroepenbeleid en de stimulering
van bedrijfsinterne milieuzorg. Beide onderwerpen hebben een prominente plaats
gekregen in het tweede IPO Plan van Aanpak uitvoering milieubeleid, het Kaderplan
gemeentelijk milieubeleid van de VNG en in het Plan van Aanpak van de UvW. In de NMP Begeleidingscommissie industrie is een notitie vastgesteld waarin
aangegeven is hoe in het doelgroepenoverleg de afstemming plaats zal vinden
tussen nieuw milieubeleid en de reeds gemaakte afspraken in convenanten. Dat
betreft ondermeer informatie over milieubeleid dat buiten de kaders van het
convenant valt. Met deze notitie is invulling gegeven aan actiepunt IND 4
uit het Werkdocument NMP 2.Afgesproken is dat partijen die betrokken zijn bij de uitvoering van convenanten
elkaar informeren over ontwikkelingen die van belang zijn voor de uitvoering
van de convenanten. Hierdoor kunnen partijen een betere beoordeling maken
van de «omgeving» waarin de convenanten moeten worden uitgevoerd
en kunnen zij beter rekening houden met de ontwikkelingen in deze omgeving.Voor wat betreft bedrijfsinterne milieuzorg is de EMAS-verordening van
de EU operationeel geworden. Daarbij is tevens de certificatie van milieuzorgsystemen
op basis van de Britse standaard BS 7750 ter hand genomen. In mei 1995 is
de Stichting Coördinatie Certificatie Milieuzorgsystemen opgericht door
betrokkenen (bedrijfsleven, vergunningverlenende overheden). Daarin zijn uitvoerende
taken in het kader van de EMAS verordening dan wel BS 7750 ondergebracht.
Inmiddels zijn 5 instellingen erkend door de Raad voor de Certificatie voor
certificatiewerkzaamheden op basis van BS 7750. Circa 30 bedrijven bezitten
reeds een certificaat.De Nederlandse emissie Richtlijnen (NeR) werden verder uitgebreid met
een aantal bijzondere regelingen die de stand der techniek beschrijven voor
diverse bedrijfstakken. De NeR vormt de basis voor vergunningverlening. Voortgang
werd geboekt met de voorbereiding van verdergaande aanscherping van het Besluit
Emissie Eisen Stookinstallaties (BEES), dat een belangrijke bijdrage moet
leveren aan het realiseren van de NOx-doelstellingen. Op het gebied
van ondersteuning uitvoering van de NOx-reductie in de procesindustrie
werd slechts zeer beperkte vooruitgang geboekt. Reducties van emissies van
koolwaterstoffen werden conform de afspraken van het programma KWS2000 gerealiseerd.
Een nieuwe impuls is nodig om terugval te voorkomen.Vanaf 1 januari 1995 is er een voorlichtingscampagne gestart voor gemeentelijke
vergunningverleners over het programma KWS2000. Het doel van deze, één
jaar durende, campagne is de gemeentelijke vergunningverleners informatie
te geven over de KWS2000-maatregelen die bedrijven kunnen treffen. Deze informatie
kan worden gebruikt bij het opstellen van vergunningen in het kader van de
Wet milieubeheer.De uitvoering van afspraken die met industriesectoren zijn gemaakt, is
in volle gang. Voor de afzonderlijke bedrijfstakken kan in het kort het volgende
worden gemeld. 1. Houtverduurzamingsindustrie.In 1992 is een werkprogramma voor milieumaatregelen voor de houtverduurzamingsindustrie
opgesteld en verzonden aan de betrokken overheden. Dit werkprogramma betreft
38 bedrijven en heeft een looptijd tot 1995. Voor uiterlijk 1 oktober 1992
moesten de bedrijven op eigen initiatief Bedrijfsmilieuplannen opstellen voor
de uitvoering van milieumaatregelen. De uitvoering van het werkprogramma wordt
in het kader van het Landelijk Produkt Industrie 1994 van de Inspectie Milieuhygiëne
geëvalueerd. Daarbij zal worden nagegaan hoeveel bedrijven inderdaad
dergelijke plannen hebben opgesteld en of de inhoud overeenkomt met hetgeen
in het werkprogramma is opgenomen.2. Basismetaalindustrie.In 1993 hebben bedrijven uit deze sector bedrijfsmilieuplannen (BMP's)
ingediend, die nu in uitvoering zijn. Activiteiten zijn gestart om tot een
handreiking te komen voor detweede cyclus bedrijfsmilieuplannen.
De handreiking zal aangeven welke maatregelen nodig zijn om de doelstellingen
voor 2000 binnen bereik te brengen.3. Grafische industrie.De VNG en branche-organisaties hebben actie ondernomen om de betrokkenheid
van individuele bedrijven bij de uitvoering van het convenant te vergroten.
Momenteel wordt onderzoek uitgevoerd naar de geboekte voortgang bij de implementatie
van maatregelen.4. Chemische industrie.De afronding van de meeste bedrijfsmilieuplannen (BMP's) heeft begin 1995
plaatsgevonden. In het tweede kwartaal van 1995 is de sommatie van de BMP's
vergeleken met de Integrale Milieutaakstelling (IMT) voor de chemische industrie.
Najaar 1995 wordtgerapporteerd over de voortgang in 1994 en 1995. Over het
onderzoek naar de mogelijkheden voor stroomlijning van verslagverplichtingen
van bedrijven wordt in 1995 een rapport uitgebracht. Hierin worden voorstellen
gedaan om op basis van het verslag overde uitvoering van het BMP een stroomlijning
met andere verslagverplichtingen tot stand te brengen. Voor de rapportage
over 1994 is reeds de KWS 2000-monitoring opgenomen in het BMP-verslag.5. Zuivelindustrie.Het convenant met de zuivelindustrie is op 6 juli 1994 getekend. Het opstellen
van bedrijfsmilieuplannen is in volle gang.6. Metalelectro-industrie.Op 19 april 1995 is de intentieverklaring voor de metaal-elektrotechnische
industrie ondertekend. Partijen zijn inmiddels gestart met het opstellen van
het werkboek met mogelijke milieumaatregelen voor de sector. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelen Integrale Milieutaakstelling (IMT)Invoering systematische monitoring per bedrijfstak waarvoor een convenant
is afgesloten om vast te kunnen stellen of overeengekomen taakstellingen worden
gerealiseerd. Op basis van het programma van eisen voor doelgroepmonitoring
zal in 1996 een protocol voor monitoring van de milieubelasting van de doelgroep
industrie worden opgesteld. Harmonisatie internationaal milieubeleid industrie (Actie
IND 11 uit Werkdocument NMP 2)Het instrument van doelgroepenbeleid industrie zal een Nederlandse prioriteit
zijn bij de inbreng in internationale kaders, in het bijzonder de EU. Inzet
daarbij is het tot stand brengen op internationaal niveau van een milieubeleid
vergelijkbaar met wat op nationaal niveau is geformuleerd.Door de EU is een door Nederland geïnitieerd initiatief overgenomen
om in aansluiting op de IPPC-richtlijn te komen tot beschrijvingen van de
stand der techniek (BAT = Best Available techniques), waarmee internationale
harmonisatie op dit vlak wordt gestimuleerd.Ten behoeve van de internationale harmonisatie is een vergelijkend onderzoek
gestart naar het milieubeleid waarmee bedrijven in een aantal landen te maken
hebben. Dit gebeurt op het niveau van doelstellingen, de toe te passen stand
der techniek, het instrumentarium en de handhavingspraktijk. Daarbij wordt
gekeken naar de thema's verzuring, verspreiding en verwijdering. De vergelijking
strekt zich uit tot Duitsland, België/Luxemburg, Engeland, Frankrijk
en Italië. Op basis van de resultaten van dit onderzoek, die nog in 1995
beschikbaar zullen komen, zal de internationale harmonisatie verder vorm krijgen. Koppeling bedrijfsinterne milieuzorg en vergunningverlening
en handhavingDit jaar wordt een handreiking uitgebracht over de koppeling tussen bedrijfsinterne
milieuzorg en de vergunningverlening en de handhaving. Op basis van opgedane
ervaringen en proefprojecten wordt hierin aangegeven hoe de koppeling concreet
vorm kan krijgen. Ook ontwikkelingen ten aanzien van certificatie van milieuzorgsystemen
wordt hierin meegenomen. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– intentieverklaring papier- en kartonindustrie (1995)– intentieverklaring textiel- en tapijtindustrie (1995)– intentieverklaring baksteen- en dakpannenindustrie (1996)– intentieverklaring rubber- en kunststofverwerkende-industrie (1996) – intentieverklaring beton- en cementwarenindustrie (1996)– diverse handreikingen met betrekking tot de uitvoering van het
doelgroepenbeleid (1996/1997)– monitoringsprotocol industrie (1996)– notitie stroomlijning rapportageverplichtingen (1996)– workshop ketenbeheer en milieuzorg (1995)– vervolgnota combizorg (1996)– implementatie EMAS verordening (1995)– certificatieschema milieuzorgsystemen (1995)– wettelijke verplichting milieuverslag (1997)– milieudoorlichting (1997)– aanpassing Wet Ondernemingsraden (1995)– handreiking relatie milieuzorg vergunning verlening en handhaving
(1995)– flankerend beleid betrokkenheid andere overheden (1998)– kabinetsstandpunt naar aanleiding van de evaluatie milieuzorg
'96 (1997)– kabinetsstandpunt werknemersbetrokkenheid (1996)– bijzondere regelingen NeR (1995–1998)– gestandaardiseerde maatregelen ter bestrijding van stank voor
15 bedrijfstakken (1995)– besluit emissie eisen stookinstallaties (BEES) (1996)– programma koolwaterstoffen-2000 (1995–1998)– EURO-BAT beschrijvingen (1995–1998) Voortgang convenantenDe planning van de nog af te sluiten convenanten is hieronder aangegeven.Papier- en kartonindustrie zomer 1995Textiel- en tapijtindustrie zomer 1995Vleesindustrie 1996Rubber- en kunststof 1996Baksteen- en dakpan 1996Beton- en cementwaren 1996 BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroep:De doelgroep omvat de gehele bedrijfstak industrie (met uitzondering van
raffinaderijen)Aanpak/benadering:Kerngedachten zijn: – milieuproblemen worden het best
in overleg met het bedrijfsleven opgelost;– het doelgroepenoverleg draagt bij aan een consistent milieubeleid
en vergroot de zekerheid voor individuele bedrijven;– de overheid is verantwoordelijk voor het formuleren van milieudoelstellingen;– de doelgroep is verantwoordelijk voor het realiseren van de taakstellingen.In hoofdlijnen volgt de uitvoering van het milieubeleid voor de industrie
de volgende stappen:– het formuleren van de emissiereductiedoelstellingen;– het selecteren van de bedrijfstakken;– het opstellen van een intentieverklaring, met daarin de Integrale
Milieutaakstelling (IMT) voor de bedrijfstak;– het starten van een publiciteitscampagne; – het opstellen van een implementatieplan of een bedrijfsmilieuplan
ter uitwerking van de IMT;- het uitwerken en toepassen van de maatregelen.Monitoring:– de betrokken bedrijven rapporteren over de feitelijke milieubelasting;– de getotaliseerde rapportages per bedrijfstak geven inzicht in
de realisatie van de IMT;– de wijze waarop monitoring plaatsvindt wordt vastgelegd in de
convenanten;– de rapportages van bedrijven worden afgestemd op andere milieurapportages
van bedrijven, waarbij de monitoringsrapportage zo veel mogelijk wordt geïntegreerd
in de regeling van het milieuverslag (voor zover van toepassing). 3. RAFFINADERIJEN Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Raffinaderijen Toelichting indicatorDe emissies van CO2 (klimaatverandering) en zwaveldioxyde (SO2) (verzuring) bepalen de indicator. Als economische parameteris de doorzet van ruwe olie (en olieprodukten) opgenomen. Produktiegroei en de toegenomen vraag naar lichtere produkten en milieumaatregelen
leiden tot additionele en veelal energie-intensievere processen. Hierdoor
is de emissie van CO2 tussen 1980 en 1994 met 19% toegenomen. Door
investeringen in nieuwe raffinageprocessen en aanscherping van vergunningen
en nationale emissienormen daalden de SO2-emissies ten opzichte
van 1980 met 52% tot 61,6 kiloton in 1994. UitvoeringsresultatenIn december 1994 is in Brussel de Stage I richtlijn aangenomen. De richtlijn
heeft tot doel emissies bij de opslag en belading van benzine te reduceren.
Ook is deze richtlijn een belangrijke ondersteuning van het KWS 2000-programma.
Met de industrie is afgesproken dat de voorzieningen, te weten dampretourinstallaties,
die in de richtlijn worden voorgeschreven al op 1 januari 1998 zijn geïnstalleerd.Met de sector is overeenstemming bereikt over de NOx-taakstelling
voor 2000 en over een richtinggevend emissieniveau in 2010. In 2000 zal op
grond van de ontwikkelingen die zich dan hebben voorgedaan een beslissing
over de concrete invulling van de taakstelling in 2010 worden genomen.Onderzoek heeft uitgewezen dat de concentraties van cadmium in ruwe olie
zodanig laag zijn dat de emissies van cadmium bij de verwerking van ruwe olie
verwaarloosbaar zijn. Het onderzoek heeft ook duidelijkheid verschaft over
de concentraties van andere zware metalen in ruwe olie. Deze informatie, plus
die uit emissiemetingen bij raffinaderijen, moet eind 1995 leiden tot een
beleidsstandpunt inzake emissietaakstelling zware metalen bij de sector. Voortgang uitvoeringAan drie raffinaderijen is in 1994 een herziene vergunning verleend, en
voor drie andere raffinaderijen zal dat voor medio 1996 gebeuren. Nadruk ligt
daarbij op de uitvoering van eerder geformuleerd beleid. Prioriteit heeft
het nader invullen van afspraken over de NOx-taakstelling voor
2000. Als onderdeel daarvan zal aan bedrijven meer flexibiliteit worden gegeven
voor kosteneffectieve oplossingen om de NOx-taakstelling te realiseren. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelen Integrale Milieutaakstelling (IMT) (Actie RAF 1 uit Werkdocument
NMP 2)De IMT bevat doelstellingen voor CO2/energie-efficiencyverbetering,
SO2, NOx, VOS, olielozingen en emissies naar water van
andere stoffen. Een tijdlang is met de sector overleg gevoerd over een intentieverklaring
om afspraken vast te leggen over de integrale aanpak van de milieutaakstelling,
zoals opgenomen in de IMT. Inmiddels is in goed overleg met de sector besloten
af te zien van een intentieverklaring. De raffinaderijen hebben wel toegezegd
BMP's op te zullen stellen waarbij de uitvoering van de 2000-taakstellingen
uit de IMT ter hand wordt genomen.Het streven is de komende jaren gericht op het realiseren van een situatie
waarin:– alle raffinaderijen voorzien zijn van een herziene vergunning
Wet milieubeheer;– bedrijfsmilieuplannen worden gerealiseerd die geaccordeerd zijn
door het bevoegd gezag;– uitvoering KWS 2000-programma, realisering dampretoursystemen,
stankproblematiek in belangrijke mate wordt aangepakt;– bij alle raffinaderijen milieuzorgsystemen ingevoerd en operationeel
zijn. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– Invulling 5e fase SO2 normstelling na 2004 (Actie RAF
2 uit Werkdocument NMP 2) (1996/1997)– Invulling NOx-normen na 2000 (1999)– In EU-verband overeenstemming over geïntegreerde aanpak raffinaderijen
en daarbij behorende normstellingen voor de belangrijke emissies naar lucht
en water– Meerjarenafspraak energiebesparing, zomer 1995 BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroep5 raffinaderijen op 6 lokaties. De milieuproblemen worden grotendeels
veroorzaakt door hoeveelheid en samenstelling van de verbruikte brandstoffen,
en daarnaast door de aanvoer en opslag van grondstoffen en produkten.Aanpak/benadering– verbetering uitvoeringsstructuur door integrale milieutaakstelling
en bedrijfsmilieuplannen;– verbreding monitoring; – vergroten van zekerheid voor de sector door:* Nederlandse milieu-eisen vergelijkbaar met internationale milieu-eisen
en inspanningen te richten op aanscherping normen in EU-kader,* in EU-verband een geïntegreerde benadering van de doelgroep te
benadrukken,* aandacht voor stankproblematiek, waterbodemverontreiniging en invullen
kennislacunes feitelijke emissies zware metalen en PAK.Uitgangspunt doelgroepbenadering: elk bedrijf kan binnen zekere grenzen
in het eigen bedrijfsmilieuplan keuze maken over de wijze waarop de milieuproblemen
in het bedrijf opgelost moeten worden en prioriteiten stellen voor de gewenste
sanering. 4. ENERGIESECTOR Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Elektriciteitproducerende bedrijven Toelichting indicatorIn de indicator zijn de emissies door de elektriciteitsproduktiebedrijven
van CO2, zwaveldioxyde (SO2) en stikstofoxyde (NOx) en radio-actieve straling, die vrijkomen bij gebruik van kolen en
gas, opgenomen. Naast de milieubelasting is ook een maat voor de economische
activiteit van de doelgroep, de elektriciteitsproduktie, opgenomen.Door de gestegen elektriciteitsproduktie (6% in de periode 1980–1994)
is tussen 1980 en 1994 de emissie van CO2 met 10% toegenomen. Sinds
1980 is de NOx-emissie met 32% gedaald. De SO2-emissie
is door vergaande rookgasontzwaveling sinds 1980 met 92% afgenomen. De afname
van NOx- en SO2-emissie is het resultaat van een aantal
technische maatregelen als uitvloeisel van het Besluit Emissie Eisen Stookinstallaties
en het convenant met de Sep.De hoeveelheid straling door radio-actieve stoffen is sinds 1980 meer
dan verdrievoudigd. Deze toename is geschat op basis van de toename in het
kolen- en gasverbruik die het gevolg is van de toegenomen elektriciteitsbehoefte.
De toename komt geheel voor rekening van de toename in het kolengebruik. Hierbij
dient te worden aangetekend dat uit berekeningen blijkt dat de risico's verbonden
aan de straling door radio-actieve stoffen in de praktijk op een verwaarloosbaar
niveau liggen. Uitvoeringsresultaten* Medio 1995 is de voortgangsrapportage over de uitvoering van het Milieu-actieplan
(MAP) van de energiedistributiebedrijven beschikbaar gekomen. Daarin zijn
nadere gegevens over de marktpenetratie van HR-ketels, spaarlampen en de ontwikkeling
met betrekking tot warmtekracht opgenomen.* Uitvoering verzuringsconvenant Samenwerkende Elektriciteitsproducenten
(Sep):– plaatsing NOx-arme branders in de Clauscentrale (1994)
 – in bedrijf stelling Selectieve Catalytische Reductie (SCR) in
de Gelderlandcentrale (1994)– start bouw SCR Amercentrale (1994, in bedrijf telling 1996).* Op 1 februari 1995 is in Gouda een mijlpaal bereikt voor de toepassing
van zonne-energie: de plaatsing van de tienduizendste zonneboiler in Nederland.
Sinds 1990 is de afzet gestegen van enkele honderden naar enkele duizenden.
De Nationale ZonneboilerCampagne heeft hier zeker aan bijgedragen. Het streven
om in 2010 de 300 000ste zonneboiler te kunnen installeren heeft geleid
tot een Nationaal Onderzoeksprogramma, de ondersteuning van techniek- en marktontwikkeling
(5 miljoen beschikbaar) en een subsidieprogramma (8 miljoen beschikbaar).
De zonneboiler is hierdoor de afgelopen jaren 15–20% in prijs gedaald.
Voor heel Nederland heeft dit geresulteerd in een gasbesparing van 60 000
m3 in 9 jaar. NOVEM verwacht dat dit getal snel zal stijgen.* De windturbines die in 1994 in gebruik zijn genomen hebben een totaal
vermogen van ongeveer 75 Megawatt (MW). Dit is aanzienlijk meer dan het geplaatste
vermogen in de afgelopen jaren. In 1993 bedroeg dit 20 MW en in de jaren daarvoor
was dit maximaal 35 MW.* Door het invoeren van stadsverwarming in Amsterdam Zuid-Oost kan 37
miljoen kubieke meter gas worden bespaard. Dit levert een vermindering van
luchtemissies op van 65 ton stikstofoxide en 95 000 ton kooldioxide.
Bovendien wordt thermische vervuiling vermeden. Door het stadverwarmingsnet
rechtstreeks te koppelen aan de elektriciteitscentrale kan een rendementsstijging
worden behaald van 52 naar 87%. Het hele stadsverwarmingsplan moet in 1998
worden opgeleverd. Voortgang uitvoeringIn de uitvoering is een centrale rol weggelegd voor convenanten, eventueel
ondersteund door regelgeving. Daarin zijn de wederzijdse verplichtingen van
het rijk en de energiesector vastgelegd. In het kader van het tweede Milieu-actieplan
(MAP 1994–1997) worden inspanningen verricht op het gebied van energiebesparing
in de gebouwde omgeving (isolatie, verlichting, verwarming),
uitbouw van warmte/krachtvermogen en duurzame energiebronnen, de tuinbouwsector
en kleine en middelgrote industrieën.Het MAP 2 gaf aan dat de besparingen aan de verbruikerskant ten opzichte
van de prognose in het NMP 2 en de Vervolgnota Energiebesparing nog onvoldoende
zijn. Mogelijk is er sprake van iets hoger uitvallende besparingen bij het
onderdeel na-isolatie als gevolg van autonome ontwikkelingen. Hierover vindt
nog overleg plaats.De bezuinigingen op de energiebudgetten hebben tot grote bezwaren geleid
bij de nutsbedrijven. In de door de minister van Economische Zaken aan de
Tweede Kamer gezonden brief over het energiebesparingsbeleid is aangegeven
op welke wijze de weggevallen energiebudgetten zullen worden gecompenseerd
door ander beleid. De energiebedrijven blijven wel bezwaar houden, maar handhaven
vooralsnog hun MAP-inspanningen.In 1994 is het verzuringsconvenant met de elektriciteitssector geëvalueerd.
De daarbij getrokken (positieve) conclusies zijn aan de Tweede Kamer toegezonden.
In 1996 wordt opnieuw over de uitvoering van het convenant gerapporteerd.Momenteel worden er studies uitgevoerd naar het mogelijk perspectief voor
brede toepassing van CO2-verwijdering in Nederland. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGENOok na uitvoering van de moratoriumafspraken zal de verdere implementatie
van WarmteKrachtkoppeling (WKK) vanwege de milieuvoordelen hoge prioriteit
houden. Bij nieuw WKK-vermogen zal meer dan tot nu toe moeten worden gestreefd
naar een optimale verhouding tussen de produktie van warmte en kracht. Ook
de exergiebenadering kan een bijdrage leveren aan een milieuvriendelijke inrichting
van de energievoorziening.In de energiesector voltrekken zich belangrijke ontwikkelingen die ook
van invloed kunnen zijn op de uitvoering van het milieubeleid. De trend naar
schaalvergroting zet door en mogelijk zijn er rond de eeuwwisseling nog maar
enkele grote (groepen van) energiedistributiebedrijven (10 jaar geleden nog
circa 150). In de centrale energieproduktiesector had zich al eerder een sterke
concentratie voltrokken. Daarnaast valt in de laatste jaren een sterke groei
van decentrale energieproduktie waar te nemen. Andere tendensen zijn die van
een steeds grotere commercialisatie, gericht op meer ondernemerschap en een
sterkere oriëntatie op de eindverbruiker, spreiding en uitbreiding van
het takenpakket (toetreding tot nieuwe markten buiten de energiebedrijfskolom,
bijvoorbeeld in de afvalsector en de telecommunicatie), en niet in het minst
mogelijke verdere internationalisering in de vorm van toenemende grensoverschrijdende
activiteiten. Deze internationalisering kan betekenen dat buitenlandse bedrijven
in Nederland energie gaan produceren en distribueren.Deze ontwikkelingen hebben mede hun weerslag op de in gang zijnde evaluatie
van de Elektriciteitswet. Thans valt nog niet aan te geven welk effect al
deze ontwikkelingen tezamen zullen hebben op de verhoudingen binnen de energiesector.De vraag is welke gevolgen een en ander zal kunnen hebben voor de uitvoering
van het milieubeleid. Daarbij komen vragen aan de orde wie de aanspreekpartners
zijn voor het maken van convenanten (organisaties als Sep en EnergieNed, individuele
bedrijven), alsmede hoe buitenlandse energiebedrijven, zo deze in ons land
energie gaan produceren en/of distribueren, moeten worden benaderd. De huidige
benadering waarbij convenanten worden aangevuld met actuele regelgeving lijkt
hierin te kunnen voorzien. Overigens is er à priori geen
reden om aan te nemen dat van de optredende wijzigingen in de energiesector
een negatieve invloed op de milieu-inspanningen zal uitgaan.Het genoemde streven van energiebedrijven naar uitbreiding van het takenpakket
buiten de energiebedrijfskolom kan tot activiteiten leiden die een positieve
invloed hebben op de realisering van het milieubeleid. Een breed scala aan
activiteiten is denkbaar. Daarbij liggen activiteiten in een «nutsachtige»
omgeving voor de hand, waarbij ervan uit moet worden gegaan dat de nieuwe
activiteiten (tenminste) kostendekkend zijn. Te verwachten maatregelen– uitvoering verzuringsconvenant– uitvoering MAP 2 (Actie ENER 2 uit Werkdocument NMP 2) Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– een vervolg op het bestaande verzuringsconvenant (met de Sep)
voor de periode na 2000;– afspraken over vorm en inhoud van de milieu-activiteiten van de
energieproduktiesector (hervatting en afronding besprekingen over CO2-convenant voor de periode tot 2010, (Actie ENER 3 uit Werkdocument
NMP 2) en van de energiedistributiebedrijven (het huidige Milieu-actie Plan-2
loopt tot 1997). Mogelijk worden de afspraken met de sectoren geïntegreerd
tot één geheel. BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroep– elektriciteitsproduktiebedrijven– energiedistributiebedrijven (intermediair tussen producent en
consument)– de N.V. Sep– de N.V. Nederlandse Gasunie– grote industriële bedrijven met warmtekrachtvermogen– fabrikanten en leveranciers van energieconversieapparaten 5. DETAILHANDEL Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995Overleg met de doelgroep is gaande over de manier waarop de inspanningen
en vorderingen op milieugebied zichtbaar kunnen worden gemaakt. Uitvoeringsresultaten * De Nederlandse Bond van Plattelandsvrouwen is april 1995 gestart met
de actie «winkelwijs». Het doel van de actie is het samen met
kleine groepjes plattelandsvrouwen naar de supermarkt in de omgeving gaan,
om aan de hand van een checklist te bekijken hoe winkels omgaan met duurzaamheid.
Vervolgens worden de winkeliers aan de tand gevoeld over ecoprodukten, energie,
verpakkingen, winkelinrichting en afvalbeleid. Na een dergelijk onderzoek
ontvangt elke winkelier een lijst met aanbevelingen voor verbeteringen.* De «Retourette» heeft de aandacht getrokken van de Roteb
(de gemeentelijke afvalverwerking in Rotterdam). Dit milieustation op moderne
basis is geboren uit noodzaak. nadelen van de flessen-inname
in de winkel zijn zo groot en de kosten rijzen zo de pan uit dat men naarstig
naar iets anders op zoek was. Het retourneren van verpakkingen en afval wordt
nu niet alleen leuker gemaakt, maar ook makkelijker. De kosten voor dit project
hoeven niet te stijgen; de manuren op de fust-afdeling vallen nu immers weg.
In juni 1995 is de «Retourette» geopend. Voortgang uitvoeringDe detailhandel is op twee manieren betrokken bij de uitvoering van het
milieubeleid. De detailhandel wordt aangesproken als het gaat om milieuzorg.
Daarbij gaat het om de milieubelasting van de directe bedrijfsvoering zoals
energie of afval. Eind 1994 zijn zes milieuzorgprojecten afgerond. De projecten
zijn door het Hoofdbedrijfsschap detailhandel (HBD) met medefinanciering van
het rijk uitgevoerd. Doel van de milieuzorgprojecten was zicht te krijgen
op mogelijkheden van branches om tot vermindering van de milieubelasting van
de eigen bedrijfsuitvoering te komen. Er zijn 4 branche-projecten en twee
lokatie-projecten, op het niveau van winkelcentra, uitgevoerd. Gebleken is
dat de mogelijkheden afhankelijk zijn van de soort branche. Voor de doe-het-zelf
sector bijvoorbeeld gelden andere milieu-aspecten dan voor de aardappel-,
groente- en fruitbranche. Op basis van de ervaringen is door het HBD een implementatieplan
opgesteld met als doel de verkregen informatie beschikbaar te maken en breed
uit te dragen. In mei 1995 is de uitvoering van dit plan officieel van start
gegaan met een groots opgezette bijeenkomst waaraan vele detaillisten hebben
deelgenomen.Het implementatieplan heeft een looptijd van ongeveer drie jaar en legt
de nadruk op een branchegerichte aanpak. Daarnaast zijn er enkele actiepunten
die voor de branches gezamenlijk gelden, zoals bijvoorbeeld voorlichting aan
het winkelpersoneel. Dit gebeurt in samenwerking met de vakbonden.In het kader van het produktenbeleid wordt de detailhandel aangesproken
als intermediair tussen producent en consument. Om assortimentsverbetering
bij grootwinkelbedrijven te stimuleren is het PRIMA-project gestart (Project
Introductie Milieuvriendelijk Assortiment). De eerste fase is in 1994 afgerond.
De resultaten laten zien dat de invloed van winkelbedrijven op het milieuvriendelijk
ontwerpen van produkten gering is. Maar door bijvoorbeeld andere leveranciers
in te schakelen is het toch mogelijk om tot een milieuvriendelijker produktassortiment
te komen. Begin 1995 is gestart met de tweede fase. Daarin wordt geprobeerd
nauwkeuriger vast te stellen wat beperkingen en kansen zijn voor het grootwinkelbedrijf
bij het beïnvloeden van de milieuvriendelijkheid van haar assortiment.
Deze fase loopt tot begin 1996.De marktpositie van de kleinere ketens verschilt met die van grootwinkelbedrijven.
Nader onderzoek naar de mogelijkheden voor assortimentsverbetering bij de
kleinere detailhandel is medio 1995 van start gegaan en zal in 1996 worden
afgerond. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelenDe uitvoering van het implementatieplan voor milieuzorg. De nadruk ligt
op uitvoering door de doelgroep zelf, met een ondersteunende rol voor het
rijk. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999Vanaf begin 1996 zal, als de resultaten van PRIMA 2 daar aanleiding voor
geven een derde fase gestart worden. Daarin worden de ervaringen van de eerste
fasen van het PRIMA-project toegankelijk gemaakt voor andere grootwinkelbedrijven.
In 1996 en 1997 zal ook het implementatieplan milieuzorg onder verantwoordelijkheid
van het HBD maar met medebetrokkenheid van het rijk verder uitgevoerd worden. BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroep– de sector vervult een intermediaire rol tussen producent en consument;
de sector is zeer divers van samenstelling. Zowel grootwinkelbedrijven, veelal
met diverse winkelketens en internationaal opererend, vallen hieronder als
ook de zelfstandige detaillist met een speciaalzaak;– de groothandel vormt een schakel tussen de producent in Nederland
of het buitenland en de detailhandel.Aanpak/benadering– De sector wordt benaderd in nauwe samenwerking met het Hoofdbedrijfsschap
detailhandel (HBD). In het doelgroepoverleg waarin naast de betrokken departementen
en het HBD ook enkele detailhandelsorganisaties deelnemen, wordt het milieubeleid
voor de sector besproken en worden nadere afspraken gemaakt;– De HBD stimuleert milieuzorgprojecten en draagt – in overleg
met de detailhandelsorganisaties – zorg voor het opstellen van een implementatieplan
om de aandacht te vestigen op resultaten van de projecten;– In het project Introductie Milieuvriendelijk Assortiment worden
in samenwerking met grootwinkelbedrijven de mogelijkheden bekeken om het produktassortiment
in milieuvriendelijke richting bij te stellen;– De groothandel kent een gedragscode duurzame ontwikkeling;– Ondersteuning wordt gegeven aan voorlichtingsprogramma's van de
detailhandel gericht op de consument en op milieuzorg. 6. VERKEER EN VERVOER Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Verkeer en vervoer Toelichting indicatorDe doelgroepindicator is opgebouwd uit de emissies voor CO2
(klimaatverandering), stikstofoxyden (NOx) (verzuring) en geluid-
en stankhinder (verstoring).Als economische parameter is de totale hoeveelheid voertuigkilometers
opgenomen. Het totaal aantal voertuigkilometers (personen- en vrachtvervoer)
is in 1994 ten opzichte van 1980 met 48% toegenomen.De emissie van CO2 is tussen 1980 en 1994 met 37% gestegen.
Oorzaak hiervan is onder andere de toename van het aantal afgelegde voertuigkilometers
en de trend naar de aanschaf van zwaardere personen- en vrachtauto's. Mogelijk
speelt snelheidsgedrag een rol.De NOx-emissie is, na een stijging tot 1988, inmiddels gedaald
tot onder het niveau van 1980 (van 344 kiloton in 1980 tot 331 kiloton in
1994), ondanks een groei van het aantal afgelegde voertuigkilometers. Dit
komt door de verscherping van de normstelling voor uitlaatgasemissies. Na
1991 is het aantal voertuigen met een geregelde driewegkatalysator toegenomen
en zijn de SELA- en MiBu-regelingen bij vrachtauto's van kracht geworden (schoon-
en lawaai-arm). Sinds 1991 is er een kleine daling van het aantal mensen dat
door stank en/of geluid gehinderd wordt. Uitvoeringsresultaten Steeds meer vervoersmaatschappijen kiezen voor milieuvriendelijker vervoer.
De Brabantse Busonderneming (BBA) gaat met 18 nieuwe LPG-bussen het openbaar
vervoer in Den Bosch bedienen. Het bedrijf wil in 2000 alleen nog maar met
dergelijke voertuigen rijden. De uitlaatgassen van LPG-bussen stoten maximaal
10 procent van de NOx-norm van de Europese Unie, die in 1996 ingaat,
uit. Meer dan de helft van de autobezitters tankt bewust. Volgens het Europees
Bureau voor de Statistiek (Eurostat) reden in 1993 53,5% van de auto's in
de Europese Unie op ongelode benzine tegenover 47,1% in het jaar daarvoor.
In 1986 lag het gebruik van «groene» benzine nog onder de 1 %.
Duitsland is met 89% de koploper, Nederland volgt, samen met Denemarken met
83%. Voortgang uitvoeringDe ontwikkeling van de automobiliteit en het goederenwegvervoer vergen
voortdurende aandacht. Dit komt vooral door de toenemende congestie en onveiligheid
en een onvoldoende afname van de emissies. De aanpak van deze problemen loopt
langs verschillende sporen. Via het spoor van de techniek, van de beheersing
van de groei van de automobiliteit en van de beïnvloeding van het rijgedrag
van automobilisten. Deze aanpak is voorwaarde voor het beheersbaar houden
van de milieubelasting, maar ook van het ruimteprobleem van de mobiliteit.
Daarnaast is voortgaande externe integratie, in samenhang met verdere decentralisatie
van de beleidsuitvoering een belangrijke voorwaarde voor succes. Ook aan alternatieven
voor het individuele autogebruik wordt permanent gewerkt zoals verkeers- en
vervoersmanagement, beter openbaar vervoer en meer fietsvoorzieningen. Bij
de ontwikkeling van nieuwe infrastructuur zal in een vroeg stadium en vanuit
een integraal afwegingskader een beoordeling op nut en noodzaak tot stand
moeten komen.Voor de langere termijn komen de volgende accenten in beeld. Voor het
personenverkeer zal vanuit een duurzaamheidsconcept verder nagedacht worden
over toekomstige transportsystemen en -systematieken, in samenhang met de
ontwikkelingen in de ruimtelijke ordening. Ook over de functie van het goederenvervoer
in Nederland en Europa (economisch, ruimtelijk, milieuhygiënisch en maatschappelijk)
én over de daarbij behorende structuur zal verdere gedachtenvorming
en discussie plaatsvinden. Naar aanleiding van het Kabinetsbesluit Betuweroute
is tevens besloten om binnen twee jaar de Tweede Kamer een «plan van
aanpak/flankerend beleid goederenvervoer» aan te bieden. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Bronbeleid voertuigen: normstelling (Actie VER 12 uit
Werkdocument NMP 2)Verdergaande Europese normstelling is noodzakelijk om de doelstellingen
te bereiken. Gewerkt wordt aan EG-richtlijnen met aangescherpte normen voor
luchtverontreiniging voor personen- en vrachtauto's die rond de eeuwwisseling
van kracht moeten worden. In dit kader wordt ook stapsgewijze aanscherping
van de geluidsnormen voor vrachtauto's en bussen en van de normen voor luchtverontreinigende
emissies van lichte en zware bestelauto's gerealiseerd. Nederland maakt zich
ook sterk voor de introductie van een vorm van CO2-normstelling
voor personenauto's, al dan niet gekoppeld aan een vorm van fiscale stimulering.
Nederland zal in samenspraak met andere lidstaten er bij de Commissie op aandringen
spoedig met de toegezegde mededeling over CO2 en personenauto's
te komen.Als vervolg op de presentatie van het VNO/NCW-rapport «Nieuwe Hoop
voor Morgen 2» wordt samen met de doelgroep in casu de automobielbranche
en de ondernemersorganisaties gezocht naar mogelijkheden om tot aanvullende
duurzame milieu-technologische verbeteringen van het wagenpark te komen. Bronbeleid verkeer: fiscale stimulering (Actie VER 11
uit Werkdocument NMP 2)Prijsbeleid draagt in zijn verschillende verschijningsvormen zowel bij
aan het afremmen van de vervoersvraag als aan het stimuleren van de produktie
en aanschaf van zuinige voertuigen.In het kader van het prijsbeleid terzake van de aanschaf van voertuigen
is de inspanning gericht op het realiseren van een fiscale stimuleringsregeling
ter bevordering van de introductie van zuiniger personenauto's
in 1997. Definitieve besluitvorming hierover zal plaatsvinden nadat de Hoofdwerkgroep
technische herziening Loonbelasting/inkomstenbelasting, op basis van het rapport
van de werkgroep vergroening fiscaal stelsel, daaromtrent advies heeft uitgebracht.
Daarnaast worden geen acties ondernomen om te komen tot «schonere»
en «stillere» auto's. Ter ondersteuning van de inzet op «zuinig»
maakt Nederland zich in Europees verband sterk om de minimum accijnstarieven
van motorbrandstoffen substantieel te verhogen. Met ingang van 1 januari 1996
worden de accijnzen voor benzine en diesel geïndexeerd.Afhankelijk van de uitkomsten van een haalbaarheidsstudie naar produktinformatie
over milieukenmerken van nieuwe auto's wordt in 1996 gestart met de opzet
van een informatiesysteem. Nota Luchtverontreiniging en luchtvaart (Acties VER 1,
VER 4, VER 5 uit Werkdocument NMP 2)Op 7 juni 1995 is de in het Plan van Aanpak Schiphol en Omgeving en het
NMP 2 aangekondigde beleidsnota Luchtverontreiniging en Luchtvaart aan de
Tweede Kamer gezonden. De nota gaat in op de mondiale en grensoverschrijdende
aspecten van de luchtverontreiniging door de luchtvaart.De internationale luchtvaartsector heeft de laatste jaren actief meegewerkt
aan het reduceren van luchtverontreinigende emissies. Zo zijn belangrijke
resultaten bereikt op het gebied van de emissieregulering, hetgeen een positieve
invloed heeft gehad op de ontwikkeling van zuiniger en schonere vliegtuigmotoren.
De bereikte emissiereductie per passagierskilometer is echter niet voldoende
om de emissiegroei als gevolg van de toename van het verkeersvolume te compenseren.Het Kabinet acht de groei van de emissies van de internationale luchtvaart
zorgwekkend omdat deze het draagvermogen van het milieu ten behoeve van een
duurzame ontwikkeling aantast. Het Kabinet wil deze groei daarom zoveel mogelijk
tegengaan en zal daartoe het in deze nota beschreven beleid uitvoeren. Vanwege
het internationale karakter van de luchtvaartsector vormt een internationale
aanpak uitgangspunt van het beleid. Project IMAGO: initiatief milieu-actie goederenvervoer
(Actie VER 1 uit Werkdocument NMP 2)Met het huidige beleid komen de taakstellingen voor het goederenvervoer
niet binnen bereik. Dit komt door een hogere groei van het aantal vrachtkilometers
dan werd aangenomen in het tweede Structuurschema Verkeer en Vervoer (SVV-II).
Samen met het vervoerend en verladend bedrijfsleven zoekt de overheid naar
maatregelen om de milieudoelstellingen voor het wegtransport dichterbij te
brengen. De maatregelen zijn zowel gericht op de techniek als op de modal
split, efficiënter vervoer en rijgedrag. Met koepelorganisaties worden
intentieverklaringen opgesteld, waarna met (groepen van) bedrijven meerjarenafspraken
worden gemaakt.Inmiddels zijn de eerste resultaten bereikt. Zo hebben de deelnemende
organisaties op 8 mei 1995 een gemeenschappelijke verklaring ondertekend.
De zes partijen spreken hierin de intentie uit samen de mogelijkheden te scheppen
voor de verdere beperking van milieu- en energiebelasting in de transport-
en distributiesector. De ondertekening betekent de officiële
start van deze samenwerking in de projectorganisatie «TRANSACTIE»
(voorheen IMAGO). Daarnaast is medio mei reeds de eerste intentieverklaring
getekend. De ondertekenaars, Deltacombinatie, de Vereniging van Zeecontainer
Vervoerders en het ministerie van Verkeer en Waterstaat (namens de zes organisaties)
hebben de intentie uitgesproken gezamenlijk te onderzoeken welke mogelijkheden
binnen de organisaties bestaan om te komen tot milieu- en energiebesparing
en te werken aan een meerjarenafspraak. «Naar een lokaal en regionaal verkeersmilieubeleid»
(Actie AO 2 uit Werkdocument NMP 2)De uitwerking van het 25 januari 1995 gesloten akkoord op hoofdlijnen
tussen Rijk, IPO en VNG over decentralisatie van verkeer en vervoer in de
niet-BoN-gebieden brengt substantiële wijzigingen voor het verkeers-
en vervoersbeleid met zich mee. Dit heeft zijn weerslag gehad op de inhoud
van de concept Uitvoeringsnotitie «Naar een lokaal en regionaal verkeersmilieubeleid».
De oorspronkelijk concept-Uitvoeringsnotitie haakte sterk aan bij de sturingsmethodiek
van het ministerie van Verkeer en Waterstaat (V&W), zoals vastgelegd in
de V&W-beleidsnotitie Vervoerregio's. Door plantoetsing te koppelen aan
de toekenning financiële bijdragen zijn de verkeersmilieudoelstellingen
van NMP/SVV-II in deze methodiek ingebed. Inmiddels is echter besloten van
de koppeling tussen plantoetsing en financiële bijdrage af te zien.Bovengenoemde afspraken maken een herbezinning noodzakelijk over de wijze
waarop de doorwerking van doelstellingen van NMP en SVV-II in de plannen van
de andere overheden gerealiseerd kunnen worden. Dit betekent dat de in NMP
2 aangekondigde Uitvoeringsnotitie niet in 1995 naar de Kamer zal gaan. Mainport Schiphol, aanwijzing ex LVW (1995 2003 2015)
(Acties VER 4, VER 5 uit Werkdocument NMP 2)De PKB Schiphol en de aanwijzingsbesluiten ingevolge de Luchtvaartwet
geven de toekomstige ontwikkeling van de luchthaven aan. Daarbij wordt zowel
rekening gehouden met de mainportfunctie van Schiphol als met de verbetering
van de leefomgeving. In PKB-3a (Kabinetsstandpunt na verwerking moties Tweede
Kamer, juni 1995) zijn de volgende beleidskeuzen vastgelegd:– het kabinet gaat uit van een ontwikkeling van Schiphol naar circa
40 miljoen luchtpassagiers, in elk geval niet meer dan 44 miljoen, alsmede
circa 3 miljoen ton vracht met een zelfde marge en tenminste 5 miljoen passagiers
per Hoge Snelheidslijn. Het beleid is er op gericht een verdere groei van
de luchtvaart op Schiphol te voorkomen;– vanwege het streven naar een duurzame ontwikkeling moet verbetering
plaatsvinden van de kwaliteit van het leefmilieu. Daartoe mag in de omgeving
van Schiphol de situatie vanaf 2003 ten opzichte van 1990 niet verslechteren
voor de parameters stank, lokale luchtverontreiniging en externe veiligheid
en moet de situatie verbeteren voor luchtvaartgeluid;– het aantal geluidbelaste woningen in de 35 Ke zone zal afnemen
van 15 100 in 1990 naar 10 000 in de periode nadat de vijfde baan
in gebruik is genomen. Daarnaast zal het aantal ernstig gehinderden in de
20 Ke contour afnemen van 92 000 (situatie 1990) tot circa 54 000
in de situatie met de vijfde baan en zal het aantal mensen dat slaapverstoring
ondervindt binnen de 20 dB(A)-nachtcontour dalen van 134 000 (situatie
1990) naar circa 39 000 in de situatie met de vijfde baan. BetuwerouteIn de formatie van het huidige kabinet is aanleg van de Betuweroute, zoals besloten door de Kamer door middel van de vaststelling van
een Project-PKB, onderwerp van discussie geweest. De afspraak is gemaakt om
de noodzaak tot en de wijze van uitvoering te laten heroverwegen door een
onafhankelijke Commissie. Medio 1994 heeft de Commissie Heroverweging Betuweroute
(Commissie Hermans) gerapporteerd. Conclusies van de commissie: aanleggen
(ongefaseerd), een groot aantal kleine knelpunten verbeteren met het oog op
een bredere bestuurlijke acceptatie, afwegen van een vijftal grotere knelpunten,
én – niet onbelangrijk voor het milieubeleid – dat aanleg
«een belangrijk deel van haar zin zou verliezen, wanneer er geen flankerend
beleid ten aanzien van het wegvervoer gevoerd wordt».In het Kabinetsstandpunt van april 1995 is opgenomen dat, samen met de
buurlanden, binnen twee jaar een Plan van Aanpak voor zo'n flankerend beleid
wordt opgesteld en dat er 820 miljoen gulden extra ter beschikking gesteld
wordt voor de kleine verbeteringen en voor een tunnel onder de Giessen. De
Tweede Kamer heeft daar een tunnel onder het Pannerdensch Kanaal aan toegevoegd.
De al voorliggende project-PKB wordt in de komende tijd ten behoeve van de
tunnels partieel herzien en verder uitgewerkt in een (Ontwerp-) Tracébesluit.
Bij de aanpassingen in het tracé gaat het met name om landschapswaarden
en om bestuurlijke acceptatie.Naar verwachting zal het Plan van Aanpak Goederenvervoer een belangrijke
impuls geven aan de inspanningen om de groei van de milieubelasting vanwege
het wegvervoer te beperken. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– vaststelling in hoeverre emissiereductie in de binnenvaart haalbaar
is (uiterlijk 1998);– formulering taakstelling overige mobiele bronnen (uiterlijk 1998);– meting roetgehalte uitlaatgassen bij APK (uiterlijk 1996);– bijdragebesluit laagzwavelige dieselolie 1996 (1995);– tariefdifferentiatie naar milieukenmerk «zuinig» in
de Belasting voor Personenauto's en Motorrijwielen (BPM) (1996);– wijziging Saneringsregeling wegverkeerslawaai in breder inzetbare
regeling (1996);– EU-besluit tot vaststelling Euro-3-norm voor vrachtauto's met
ingang van 1999/2000 (1996);– EU-besluit aanscherping verzurende en andere emissies personenauto's;– implementatie richtlijn eerste normstelling tractoren en mobiele
bronnen (1996/1997). BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroep– Gebruikers van vervoermiddelen (personen- en goederenvervoer,
lucht- en scheepvaart, overige mobiele bronnen)– Producenten en importeurs van vervoermiddelenAanpak/benaderingDe hoofdlijnen van het verkeers- en vervoerbeleid zijn: aanpak van emissies
bij de bron, geleiden van de mobiliteit, verbeteren van alternatieven voor
de auto, beïnvloeden koop- en rijgedrag, bieden van selectieve bereikbaarheid
en versterking van de beleidsinstrumenten als communicatie, bestuurlijke samenwerking,
financiering, handhaving en onderzoek. 7. CONSUMENTEN Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator Consumenten Toelichting indicatorDe indicator wordt bepaald door de belangrijkste milieubelastende stoffen
van de doelgroep. Deze hebben betrekking op de thema's verandering van klimaat
(CO2), vermesting, eindverwijdering (de totale hoeveelheid geproduceerd
afval die wordt gestort, geloosd of verbrand) en verspreiding (prioritaire
stoffen). Naast de milieubelasting is ook een maat voor de economische activiteit
van de doelgroep, de consumptieve bestedingen, opgenomen.De bijdrage van de consumenten aan het thema klimaatverandering, waarin
zowel de emissies door gebruik van woningen als van het privéverkeer
zijn opgenomen, is tussen 1980 en 1994 met 3% afgenomen. Hoewel de CO2-emissie door het privé-wegverkeer is toegenomen, zorgde een
efficiënter energiegebruik voor ruimteverwarming ervoor dat per saldo
de CO2-emissie afnam. De hoeveelheid geproduceerd huishoudelijk
afval is sinds 1980 met 40% gestegen. Oorzaak hiervan is de groei van de bevolking
en de toegenomen afvalproduktie per hoofd van de bevolking. De trend in produktie
van afval volgt daarmee de trend in de consumptieve bestedingen, die sinds
1980 met 25% zijn gestegen. Van de totale hoeveelheid geproduceerd afval wordt
relatief steeds minder gestort of verbrand. De daling is toe te schrijven
aan de toegenomen gescheiden inzameling van huishoudelijk afval.De verspreiding van prioritaire stoffen is in de periode 1985–1993
nagenoeg gelijk gebleven De belasting van het milieu met vermestende stoffen
is in de periode 1985–1993 met 28% afgenomen. Deze afname komt voor
rekening van een vermindering van de emissie van fosfaat naar het milieu.
De emissie van stikstof blijft nagenoeg gelijk. Uitvoeringsresultaten Volgens de milieugedragsmonitor neemt 79% van de Nederlandse consument
zijn eigen boodschappentas mee, 22% weigert omwille van het milieu een plastic
tasje. Bij de aanschaf koopt 68% geregeld energiezuinige verlichting en koopt
64% geen wasverzachter. Ruim eenderde koopt geen chloorhoudende schoonmaakprodukten.
Minder goed scoren het afzien van het eten van vlees, het kopen van biologische
groenten en het kopen van ongebleekt schrijfpapier. (Vijfde milieumeting,
milieugedragmonitor 4/95)De Persoonlijke MilieuTest, een vragenlijst aan de hand waarvan de consument
zijn eigen milieubelasting kan berekenen en vergelijken met een gemiddelde,
is na de proefversie in 1994 op enkele punten verbeterd en aangevuld. De verbeterde
versie is in januari 1995 wederom gepubliceerd door de Consumentenbond. Milieu en toerismeDit jaar is definitief vorm gegeven aan het in het NMP 2 aangekondigde
overleg van overheden, intermediaire- en sector organisaties en het toeristisch
bedrijfsleven, om beleidsactiviteiten nader op elkaar af te stemmen. Dit zogenoemde
Coördinatieoverleg Milieu en Toerisme/Recreatie functioneert onder voorzitterschap
van de ANWB.Verder is in juli 1995 een studie afgerond naar de milieubelasting veroorzaakt
door consumenten tijdens toeristische en recreatieve activiteiten. Eind 1995
wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang van de inzet van
de rijksoverheid op het gebied van milieu en toerisme en recreatie (Actie
RIJK 2 uit Werkdocument NMP 2).Mede ten behoeve van de ontwikkeling van een integrale visie binnen Nederland
over de relatie tussen toerisme/recreatie en milieu/natuur participeert VROM
in de Initiatiefgroep Milieu en Toerisme/Recreatie. Deze initiatiefgroep,
waaraan wordt deelgenomen door sectororganisaties en overheden, voert in 1995
het Communicatieproject Milieu en Toerisme uit. Dit project is onder meer
gericht op geven van voorlichting over «Goede voorbeelden» op
het gebied van duurzaam binnenlands toerisme/recreatie en het uitwisselen
van kennis en ervaringen middels workshops en een nationaal «ontmoetingshuis».In samenwerking met de ministeries van LNV en EZ is in juni van dit jaar
een symposium georganiseerd over Uitgaand toerisme en het natuurlijk milieu.
Het symposium past in een traject om met sectororganisaties, bedrijfsleven
en overheden te komen tot een (gedrags)code over de Nederlandse mogelijkheden
om de natuur- en milieubelasting als gevolg van uitgaand toerisme te beperken. Voortgang uitvoeringDe maatschappelijke interesse in het onderwerp duurzaam consumeren is
sterk toegenomen. Dit blijkt uit de vele initiatieven die in 1994 en 1995
door diverse organisaties zijn genomen om het onderwerp aan de orde te stellen.
Genoemd kunnen worden de studiedag «Duurzaam zullen we leven»
die het Landelijk Milieuoverleg (LMO) op 13 december 1994 organiseerde, waarin
mogelijkheden en kansen voor een meer duurzame leefstijl met de deelnemers
werden besproken. Deze dag werd mede mogelijk gemaakt door bijdragen van de
ministeries van VROM en Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In het slotmanifest
wordt onder andere aangedrongen op een ecologisering van het belastingstelsel,
het vergroten van het aanbod van milieuvriendelijke produkten, het stimuleren
van milieuvriendelijke dienstverlening en het stimuleren van flexibeler arbeidspatronen. Ook in het debat «Het EcoTeam Voorbij» van het Platform voor
Duurzame Ontwikkeling op 10 april 1995 kwam met name de ontwikkeling van nieuwe
vormen van dienstverlening, die het milieu sparen en aantrekkelijk zijn voor
de individuele consument, naar voren als aantrekkelijk beleidsperspectief.
Belangrijke voorwaarde is wel, zo bleek tijdens het debat, een verschuiving
van arbeidskosten naar milieukosten. Daarnaast blijkt in de samenleving een
grote behoefte te bestaan aan objectieve en betrouwbare informatie over milieuaspecten
van goederen en diensten.Ook het Humanistisch Verbond heeft zich bezonnen op consumptiemotieven.
Op 9 mei 1995 werd een boek en een videoproduktie over dit thema gepresenteerd
onder de titel «Verslavend lekker en nooit genoeg».Het vraagstuk van duurzame consumptie staat, na een aanvankelijke aarzelende
houding na de milieuconferentie in 1991 in Rio de Janeiro, inmiddels ook hoog
op de agenda van relevante internationale organisaties, zoals de OESO en de
Verenigde Naties. Nederland heeft hierbij een actieve rol gespeeld door intensieve
samenwerking met het Noorse milieuministerie (Noorwegen is de internationale
voortrekker op dit gebied) en door het organiseren van een VN-workshop in
Zeist in februari 1995 over «Facilities for a Sustainable Household».
Tijdens de workshop in Zeist is geconcludeerd dat huishoudens een sleutelrol
vervullen in het bereiken van duurzame ontwikkeling. Voor het bereiken van
daadwerkelijke gedragsverandering bij huishoudens ligt er echter ook een belangrijke
verantwoordelijkheid voor andere doelgroepen, zoals bedrijfsleven en overheden.
Deze moeten er immers voor zorgen dat er voldoende, aantrekkelijke en toegankelijke
voorzieningen, produkten en diensten worden aangeboden. Alleen dan kan de
consument een meer duurzaam leefpatroon doorvoeren zonder daarvoor onevenredig
in te leveren op de kwaliteit van het bestaan. Als belangrijke prikkel voor
gedragsverandering, waarvoor alleen overheden verantwoordelijk (kunnen) zijn,
is gewezen op de ecologisering van het belastingstelsel.De resultaten van deze workshop zijn grotendeels overgenomen op een ministersconferentie
over duurzame consumptie in Oslo (februari 1995). De conclusies van Oslo en
Zeist zijn in april 1995 overgenomen door de commissie voor Duurzame Ontwikkeling
(CDO) van de Verenigde Naties en vormen onderdeel van het internationale programma
van activiteiten op dit gebied. De Nederlandse inbreng was in hoofdlijnen
gericht op het onder de aandacht brengen van het belang van een ecologisering
van het belastingstelsel en het aan de consument aanbieden van een goede «milieuinfrastructuur»
(produkten, diensten en voorzieningen). Een gecombineerde ad-hoc groep over
Financiën en Consumptiepatronen zal voor de volgende vergadering van
de CDO in 1996 verslag uitbrengen van de nadere bevindingen. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelenUit het boven genoemde in gang zijnde maatschappelijke debat over duurzaam
consumeren komen verschillende aandachtspunten naar voren die bouwstenen opleveren
voor het te voeren beleid.In de notitie hierover die dit najaar aan het parlement wordt aangeboden
wordt nader op dit onderwerp ingegaan. Het consumentgericht milieubeleid heeft
als prioriteiten de ecologisering van het belastingstelsel, voortzetting van
het produktenbeleid en de ontwikkeling van milieugericht dienstenbeleid.Voor maatregelen die in het kader van de regulerende energieheffing de consument raken, wordt verwezen naar de paragraaf Klimaatverandering
in de thema-bijlage. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– nota duurzaam consumeren (1996/1997) BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroepDe consument is niet een eenduidig te beschrijven doelgroep. Het is een
verzamelnaam voor individuen die uit zeer verschillende geledingen, met elk
verschillende kenmerken voor wat betreft milieubelasting bestaat. De moderne
consument is ook als individu niet meer in één hokje te plaatsen
maar wisselt zowel tussen de verschillende gedragssegmenten, zoals vrije tijd,
werknemer, als binnen elk segment tussen zeer verschillende soorten gedrag,
de ene keer milieubewust, de andere keer juist milieuvervuilend. De rol van
de consument is daarmee echter niet minder belangrijk. Zo speelt de consument
een essentiële rol in het milieubeleid als vragende partij aan het eind
van de produktie-consumptieketen.Daardoor kan de consument invloed
uitoefenen op de uitvoering van het milieubeleid bij andere doelgroepen.Aanpak/benadering– De consument wordt zowel direct door de overheid benaderd als
via derden. Een groot deel van de overheidsinspanningen is gericht op het
stimuleren van intermediairen om in hun contacten met consumenten het element
milieu een nadrukkelijke plaats te geven. Daarbij kan zowel gedacht worden
aan specifieke consumentenorganisaties als de Consumentenbond en vrouwenorganisaties
als aan detailhandel en producenten;– De algemene aanpak is gericht op het verlagen van drempels voor
meer milieuverantwoord gedrag, het stimuleren van het aanbod van milieuvriendelijker
produkten door onder andere betrouwbare en objectieve produktinformatie en
door het stimuleren van relevante voorzieningen en diensten;– Generieke instrumenten zoals voorlichting, financiering en voorzieningen
worden ingezet om het milieubeleid te verinnerlijken en te implementeren;– Het doelgroepoverleg Consumenten met de algemene consumentenorganisaties
zal worden geherstructureerd en wordt uitgebreid met organisaties die zich
op specifieke onderwerpen richten (wonen, vrije tijdsbesteding, verkeer);– De mogelijkheden voor meer duurzame leefstijlen worden onderzocht,
onder andere door het nauwlettend volgen en waar nodig initiëren van
maatschappelijke discussies over dit onderwerp of relevante deelonderwerpen;– Internationale contacten worden geïntensiveerd onder andere
om Nederlandse ideeën en beleidsvoornemens uit te dragen, zodat voor
maatregelen die het meest effect sorteren indien zij internationaal worden
genomen een groter draagvlak kan ontstaan. 8. BOUW Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Indicator bouw ToelichtingIn de indicator zijn alle belangrijke emissies van het bouwproces, door
de bouwnijverheid en de bouwinstallatiebedrijven opgenomen. Naast de milieubelasting
is ook een maat voor de economische activiteit van de doelgroep, de bruto
investeringen in woningen, gebouwen, grond-, weg- en waterbouwkundige werken,
opgenomen.Het gebruik van CFK-11 is in de periode 1980–1994 met 95% afgenomen.
Dit is het resultaat van de uitwerking van het CFK-programma.De hoeveelheid bouw- en sloopafval dat voor eindverwerking (met name storten
en verbranden) wordt aangeboden bedroeg in 1985 nog 6,2 miljoen ton, in 1994
nog slechts 1,6 miljoen ton. Deze afname wordt veroorzaakt door een sterke
toename van het hergebruik en nuttig toepassen van bouw- en sloopafval. Uitvoeringsresultaten * Van de VOGM-gemeenten kiest 62% voor het formuleren en uitvoeren van
beleid op het gebied van duurzaam bouwen. De taak energiebesparing (die veel
overeenkomsten vertoont met Duurzaam Bouwen) wordt zelfs door 72% van de gemeenten
gekozen.* Provincie en branche-organisaties zetten samen een plan voor afvalpreventie
voor bouwbedrijven op. In Overijssel is in samenwerking met Heidemij Advies
en 8 bouwbedrijven een afval-energie- en emissie-preventieproject uitgevoerd.
Bij de aangesloten bedrijven is een afvalreductie van 25–65% bij nieuwbouw
en 30–50% bij renovatie gerealiseerd.* In de zomer van 1995 is de herziene versie van «Rijkshuisvesting
en milieu» gepubliceerd. Deze brochure geeft aan hoe milieu in het rijkshuisvestingsproces
wordt meegenomen. De brochure laat zien dat veel milieu-inzichten die niet
zijn geformaliseerd in regelgeving reeds in de bouwstroom van de Rijksgebouwendienst
(Rgd) geïmplementeerd worden dus breed toepasbaar zijn in de utiliteitsbouw.* Door levensduurverlenging van gebouwen en hergebruik van bestaande gebouwen
is grote milieuwinst te realiseren in de utiliteitsbouw, waar de afschrijvingstermijn
relatief laag is. Voorbeelden van hergebruik van bestaande panden door de
Rgd zijn:– huisvesting rechtbank Maastricht in voormalig Annadal ziekenhuis;– volledige herontwikkeling Transitorium nabij het Centraal Station
in Den Haag voor huisvesting van ministerie van VWS;– herhuisvesting Rijksacademie voor Beeldende Kunst in Amsterdam
in de Oude Cavalleriekazerne.* In de wijk Nieuwland in Amersfoort verschijnen tussen 1994 en 1999 vijfduizend
duurzaam gebouwde woningen. Daarvan zijn er nu een kleine tweeduizend in ontwikkeling,
in vier projecten van 500 woningen. Dertig tot veertig procent van de woningen
vallen in de sociale huurklasse en in de sociale koopklasse. Voor elk plan
moet de aannemer en de architect een lijst overleggen, waarin hij aangeeft
hoe de eisen worden gerealiseerd. Naast Amersfoort zijn ook in andere gemeenten
vergevorderde plannen voor grootschalige duurzaam gebouwde wijken. Voorbeelden
daarvan zijn Utrecht (Leidsche Rijn) en Zwolle.* De vraag naar duurzame bouwprodukten zet ook de markt aan tot innovaties.
Zo werd op de Internationale Bouwbeurs '95 een nieuwe dakpan geïntroduceerd
die volledig gemaakt is uit gerecycled materiaal. Voor de produktie van de
nieuwe dakpan wordt gebruik gemaakt van onder andere betongranulaat (gemaakt
uit restprodukten van betonnen dakpannen) en oude gebroken keramische dakpannen.* De gemeente Middelburg stimuleert particulieren die een woning willen
bouwen in de nieuw geplande wijk Veersepoort tot duurzaam bouwen, door middel
van een premie van maximaal drieduizend gulden per woning. Kopers die voor
de premie in aanmerking willen komen moeten voldoen aan een pakket met voorwaarden.
Als de regeling aanslaat wil de gemeente bekijken of ook projectontwikkelaars
en woningcorporaties in aanmerking kunnen komen voor een stimuleringsbijdrage. Voortgang uitvoeringsproces en externe integratieNa de evaluatie van BMB'95 zal duidelijk worden in welke mate de bouw
aan het realiseren van de taakstellingen heeft bijgedragen. De aanpak via
het Milieuberaad Bouw (MBB) geeft de mogelijkheid om «bouwbreed»
met de bij het milieubeleid betrokken actoren te overleggen. De projectgroepenstructuur
binnen het Mileuberaad Bouw leveren concrete projecten en activiteiten op
die bijdragen aan de beleidsrealisatie. Ook in het Plan van Aanpak DUBO wordt
onderschreven dat deze overleg- en projectstructuur goede perspectieven heeft.De rijkshuisvesting is een instrument om overheidsbeleid op aanpalende
beleidsterreinen te versterken. De Rijksgebouwendienst integreert milieu-aspecten
in de eigen taakuitoefening. Dit kan een uitstralingseffect hebben op andere
sectoren in de maatschappij, zeker omdat het rijk veel concrete projecten
voor de rijkshuisvesting samen met andere overheden en marktpartijen realiseert.– De Beleidsverklaring Milieutaakstellingen Bouw (BMB) 1995 is breed
door de Bouw onderschreven. In 1995 is gestart met de evaluatie van de uitvoering.
Op grond hiervan kan actualisatie in 1996 plaatsvinden. In het kader van het
Milieuberaad Bouw (MBB) zijn meerdere projecten uitgevoerd. Concrete resultaten
zijn het milieumatenrapport, de aansluitende milieuzorg in de bouw en waterbesparende
voorzieningen.– Door overleg in MBB-kader van de projectgroep Bouwstoffenbesluit
zullen het Bouwstoffenbesluit en de Ministeriële Regeling eind 1995 worden
gepubliceerd. – In opdracht van VROM/DGM is in 1995 het «Basisdocument voor
Kwaliteitsverklaringen in verband met het Bouwstoffenbesluit» van de
Stichting Bouwkwaliteit beschikbaar gekomen. Daarmee kan de uitvoering via
kwaliteitsverklaringen gefaciliteerd worden.– Er is meegewerkt aan de totstandkoming van het Structuurschema
Oppervlaktedelfstoffen.– Voor de verdere ontwikkeling van het bouwproduktenbeleid is onderzoek
gestart naar de «factoren bij bouwproduktenkeuze». Dit geeft tevens
inhoud aan het integraal ketenbeheer.– Voor de VINEX is bereikt dat in de uitvoeringscontracten de uitwerking
van het duurzaam bouwen door betrokkenen zal plaatsvinden.– Tenslotte is in 1995 het Plan van Aanpak Duurzaam Bouwen (DUBO)
opgesteld. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelenOp basis van de bereikte situatie is het Plan van Aanpak Duurzaam Bouwen
met name gericht op het maken van een schaalsprong naar brede toepassing van
de beginselen van duurzaam bouwen. Via de vier sporen harmoniseren, realiseren,
consolideren en prepareren zal het duurzaam bouwen op beleidsmatig, stedebouwkundig
en gebouwniveau in de (brede) bouwstroom verder gestalte dienen te krijgen.
Daartoe is een (kleine) selectie van strategische speerpunten in het Plan
van Aanpak neergelegd. In het Plan van Aanpak Duurzaam Bouwen zijn diverse
prioritaire maatregelen opgenomen. Strategische speerpunten Plan van Aanpak Duurzaam BouwenHarmoniseren– het opstellen van het nationaal DuBo pakket– het instellen van een algemeen informatiepuntRealiseren– toepassing van duurzaam bouwen op de VINEX lokaties– toepassing van duurzaam bouwen in de bestaande voorraad, premieregeling
vormgeven– detailhandel en consumenten stimuleren hun aanbod en vraag op
duurzaam bouwen (produkten) te richten– demonstratieprojecten en voorbeeldfunctie rijksoverheidConsolideren– duurzaam bouwen in bestemmingsplannen stimuleren door uitbrengen
van een brochure– duurzaam bouwen in de bouwregelgeving neerleggen, zowel op bouwprodukt-
als gebouwniveau– fiscalisering met financiële stimulansen voor hoog kwaliteitsniveau
duurzaam bouwen.Prepareren– onderwijs/leerlingbouwplaatsen– lange termijn ontwikkelingsperspectief– milieumaten Versterking instrumentarium DUBO-beleid– een monitoringsysteem om na te gaan of de taakstellingen voor
de doelgroep Bouw uit de BMB'95 worden bereikt– een wetgevingstraject waarin de ontwikkeling van DUBO-regelgeving centraal staat (aanpassing van Wet milieubeheer in verband met Bouwstoffen-
en Bouwbesluit (in relatie tot ook Woningwet); naast specifieke stimulering
in de woning- en utiliteitsbouw om duurzaam bouwen in Nederland te realiseren. EnergieprestatieOp 30 mei 1995 is in het Staatsblad de wijziging van het Bouwbesluit inzake
de energieprestatie van woningen en overige gebouwen gepubliceerd. De wijziging
treedt op 15 december 1995 in werking en moet het mogelijk maken het energiegebruik
als gevolg van wonen en verblijven te verminderen en zo bij te dragen aan
de energiebesparingsdoelstelling. Het geven van deze voorschriften leidt tot
geïntegreerd ontwerpen waarbij nu ook rekening wordt gehouden met passieve
zonne-energie en energiegebruik ten gevolge van warmte-overdracht en van bepaalde
gebouwgebonden installaties. Milieugrondslag in de WoningwetMomenteel wordt een voorstel tot wijziging van de Woningwet voorbereid
waardoor in het Bouwbesluit uit oogpunt van milieu technische voorschriften
kunnen worden gegeven. Energie Efficiency Programma RijkshuisvestingIn december 1991 is de Rijksgebouwendienst samen met de verschillende
ministeries van start gegaan met het Energie-efficiencyprogramma Rijkshuisvesting
(EER). Met dit tien jaar durende programma wil het rijk 17% energiebesparing
bewerkstelligen in de bestaande rijkshuisvestingsvoorraad. Daarnaast zijn
voor nieuwe rijksgebouwen in 1992 energieprestatienormen ingevoerd met als
doel nog eens 3% energie-efficiencyverbetering in 2000 te realiseren. De totaaldoelstelling
voor rijksgebouwen is daarmee 20%, bovenop de 23% besparing die reeds bij
eerdere programma's is bereikt ten opzichte van het gebruik in 1977. Daarover
zal in de tweede helft van oktober 1995 aan de Tweede Kamer worden gerapporteerd.
In 1995 vindt een bijsturings tussenevaluatie plaats. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– bestekmodule duurzaam bouwen (Actie BOU 1 uit Werkdocument NMP
2) (1996)– nota uitvoering radonbeleid (1996)– aanschrijvingsbevoegdheid voor het treffen van energiebesparende
voorzieningen in bestaande gebouwen in Woningwet BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroepDe doelgroep bouw bestaat uit opdrachtgevers, ontwerpers en (technische)
adviseurs, uitvoerders, toeleveranciers van bouwprodukten, installateurs,
afbouwers en slopers.Aanpak/benadering– het beleid richt zich op nieuwbouw en op bestaande bouw (onderhoud,
renovatie, reconstructie en herbestemming) en omvat alle procesfasen, in de
GWW-sector (grond-, weg- en waterbouw), in de woning- en in de utiliteitsbouw;– het beleid is gericht op realisatie van integraal ketenbeheer,
energie-extensivering en kwaliteitsbevordering;– de uitvoering van de taakstellingen, zoals opgenomen in de Beleidsverklaring
Milieutaakstellingen Bouw 1995 (BMB '95), gebeurt in het kader van het doelgroepoverleg
bouw in het Milieuberaad Bouw (MBB); – voor implementatie van het beleid wordt ook het wet- en regelgevingsinstrument
benut: de milieu- en bouwregelgeving, ruimtelijke ordeningswetgeving en andere
wetgeving;– er vinden onderzoeken, praktijkexperimenten, monitoring en voorlichting
plaats;– grondstoffen en bouwmaterialenprodukten:* het Implementatieplan Bouwstoffenbeleid schetst het bouwstoffenbeleid
en dient ook als afstemming tussen verschillende rijksactiviteiten* het streven is erop gericht om via een heffing een zuinig gebruik van
primaire grondstoffen alsook de toepassing van secundaire grondstoffen te
bevorderen;– realisatie bouwproduktie:* duurzaam bouwen: er wordt naar gestreefd dat gemeenten en marktpartijen
een hoge kwaliteit in milieu-, ruimtelijke en volkshuisvestingsopzicht realiseren
op zogenaamde duurzame VINEX-lokatie-ontwikkeling. Ook wordt energiebesparing
op nieuwbouwlokaties gestimuleerd evenals hogere geluidsisolatie tussen nieuwe
woningen.* beheer en onderhoud: het streven is erop gericht dat gemeenten in 1996
de mogelijkheid hebben om energiebesparende voorzieningen in bestaande gebouwen
te treffen.* sloop, verwijdering en hergebruik: na inwerkingtreding van het stortverbod
afvalstoffen kunnen gecertificeerde bedrijven uitsluitend niet-herbruikbaar
bouw- en sloopafval laten storten. Daarnaast wordt gestreefd naar maximaal
hergebruik van oud-asfalt en scheiding aan de bron;– op grond van EG-richtlijnen
worden programma's opgesteld over energiecertificatie van gebouwen en energie-audits
in energie-intensieve ondernemingen. Daarnaast is een onderzoeksprogramma
gestart waardoor bouwbedrijven subsidie kunnen krijgen voor research en development
voor energiebesparing in gebouwen. 9. AFVALVERWERKINGSBEDRIJVEN Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Uitvoeringsresultaten Stortbesluit bodembescherming voor bestaande stortplaatsenHet Stortbesluit bodembescherming is per 1 maart 1993 in werking
getreden. Het grootste deel van dit besluit bevat instructies aan het bevoegd
gezag welke voorwaarden in vergunningen voor het storten van afvalstoffen
opgenomen moeten worden. Het bevoegd gezag had tot 1 maart 1995 de tijd de
voorwaarden op te nemen in de vergunningen voor stortplaatsen die na 1 maart
1995 in exploitatie blijven. Een eerste inventarisatie geeft aan dat alle
stortplaatsen voor of omstreeks deze datum hieraan voldoen.Stand van zaken dioxine-uitstoot AVI's en Besluit luchtemissie afvalverbrandingVoor de verbranding van afvalstoffen in afvalverbrandingsinstallaties
is in het Besluit luchtemissies afvalverbranding (Bla) als emissie-eis voor
dioxine een grenswaarde van 0,1 ng I-TEQ/m3 vastgesteld. Overeenkomstig
Bla, artikel 3, tweede lid mag het bevoegd gezag afwijken van de norm van
0,1 ng I-TEQ/m3 (tot maximaal 0,4 ng I-TEQ/m3). Met
uitzondering van Gevudo en Avira voldoen alle verbrandingsinstallaties, die
nu in voorbereiding of bedrijf zijn, aan de dioxinegrenswaarde, zoals deze
gesteld is in het Besluit luchtemissies afvalverbranding (Bla).Voor de verbrandingsactiviteiten van Gevudo is een gedoog-beschikking
afgegeven. Deze loopt af op 31 december 1996.Gedeputeerde Staten van Gelderland hebben besloten één
van de drie AVI's (lijn 2) van Avira, waarvan de dioxine-uitstoot te hoog
is, tijdelijk uit bedrijf te nemen. Avira moet kunnen aantonen, dat de uitstoot
onder de grenswaarde kan worden teruggebracht.Voortgang uitvoeringAlgemeen kan worden gesteld dat de realisatie van de verwijderingsstructuur
zoals aangegeven in het Meerjarenplan Verwijdering Gevaarlijke Afvalstoffen
en het Tienjarenprogramma-Afval op schema ligt. Nieuwe aanbodprognoses van
afval leiden naar verwachting tot het niet realiseren van geprogrammeerde
verbrandingscapaciteit (Draaitrommeloven 10 voor gevaarlijk afval en AVI Maasbracht
en uitbreiding AVIRA voor huishoudelijk- en bedrijfsafval). In enkele andere
gevallen veroorzaken beroepsprocedures vertraging (CBE voor afgewerkte olie). II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Europese richtlijn betreffende het storten van afvalstoffenDe implementatie van deze EU-richtlijn zal weinig veranderen aan de nationale
wetgeving, met uitzondering van de regelgeving over de acceptatie van te storten
afvalstoffen in relatie tot typen stortplaatsen. Dit aspect zal drie jaar
nadat de richtlijn is aangenomen worden uitgewerkt. EG-richtlijn voor het verbranden van gevaarlijk afvalVia deze maatregel wordt de doelgroep gehouden aan algemeen geldende regelgeving
voor emissies.De EG-richtlijn voorziet ook in regelgeving voor het bijstoken van gevaarlijk
afval. Voor 21-12-1996 moet de EG-richtlijn in de Nederlandse wetgeving zijn
geïmplementeerd. Het Besluit stortverbod afvalstoffen (Actie AF 5 uit Werkdocument
NMP 2)Het besluit stortverbod afvalstoffen betekent dat de doelgroep, zowel
overheden als bedrijfsleven, er rekening mee moet houden dat het storten van
bepaalde categorieën afvalstoffen niet meer is toegestaan. Voor afzonderlijk
ingezamelde of afgegeven afvalstoffen, verbrandbaar huishoudelijk en bedrijfsafval
en een aantal bulkstromen treedt het verbod in 1995/1996 in werking. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– besluit afvalstoffen-grondstoffen (1997)– aanpassing Stortbesluit in verband met nazorg van stortplaatsen
die in bedrijf zijn (1996)– nazorg «gesloten stortplaatsen» (tweede fase Leemtewet);
(1997) BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroepOrganisaties die beleidsmatig en/of bedrijfsmatig betrokken zijn bij de
verwijdering van afvalstoffen.Aanpak/benadering– de aanpak bij afvalverwijderingsbedrijven richt zich op twee sporen:1. invoering van interne milieuzorgsystemen2. afspraken maken over maatregelen (voorzieningen) die een bijdrage leveren
aan de doelstellingen van het thema verwijdering (preventie en hergebruik);– planning verwijderingscapaciteit vastleggen in voortschrijdende
programma's (Tienjarenprogamma Afval en Meerjarenplan Verwijdering Gevaarlijke
Afvalstoffen);– reductie en kwaliteitsverbetering van reststoffen die bij verbranding
vrijkomen ter bevordering inzet als grondstof in de bouw zoals is vastgelegd
in het implementatieplan AVI-reststoffen;– internationaal: implementeren EG-regelgeving (richtlijnen verbranden
gevaarlijk afval en storten, Europese afvalstoffenlijst). 10. DRINKWATERBEDRIJVEN Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995In de periode 1994–1995 is de rolverdeling tussen rijksoverheid,
provincies, VEWIN en waterleidingbedrijven aan discussie onderhevig. Bij laatstgenoemde
groep is een verdergaande schaalvergroting en verbreding van milieutaken inzet
van beleid. Indien (het kabinet en) het parlement akkoord gaat met de regeringsbeslissing
over het Beleidsplan Drink- en Industriewatervoorziening, is de consequentie
daarvan dat de bedrijven in toenemende mate als zelfstandige, invloedrijke
actoren gaan opereren. De rol van de VEWIN verschuift daarbij dan van een
sturende naar een meer faciliterende richting. Dan zal ook de rolverdeling
tussen de overheden veranderen. De huidige wetgeving vormt hiervoor onvoldoende
basis. UitvoeringsresultatenDe milieudoelstellingen voor de bedrijfstak van de openbare watervoorziening
zijn primair vastgelegd in het NMP, de Evaluatienota Water en het Beleidsplan
Drink-en Industriewatervoorziening (BDIV) en het VEWIN Milieuplan. De doelstellingen
zijn tot nu toe veelal niet gekwantificeerd, maar sturen aan op een inspanningsverplichting.
Dit blijkt ook uit de onderstaande uitvoeringsresultaten over de periode 1994–1995.
Niettemin gaat het om produkten die een belangrijke (tussen)stap zijn voor
het slagen van het milieubeleid in deze sector. * Eind 1994 is het Milieuverslag van de VEWIN over 1993 uitgebracht. Dit
verslag kan worden gezien als een monitoring-verslag over de voortgang van
de milieuinspanningen. Het verslag heeft een belangrijke functie in het opsporen
van mogelijke belemmeringen/problemen bij de uitvoering van het milieubeleid.* De VEWIN heeft het Handboek Kwaliteitszorg uitgebracht. Dit is van belang
voor het milieubeleid omdat de bedrijfstak één integraal systeem
voor kwaliteits-en milieuzorg wil invoeren. Inmiddels is ook een werkboek
ter implementatie van het Handboek Kwaliteitszorg op de werkvloer uitgebracht.* De bedrijfstak heeft de Reststoffenunie opgericht. Dit is een belangrijke
organisatorische stap op weg naar een gezamenlijke, verantwoorde aanpak van
de slib- en reststoffenproblematiek. Dit is van belang gelet op ondermeer
de doelstelling uit het NMP 2 dat de huidige voorraad slib voor 1997 moet
zijn verwijderd.* Om de inrichting en het beheer van wingebieden te verbeteren zijn de
volgende produkten gerealiseerd. Er heeft een inventarisatie plaatsgevonden
van de activiteiten van de bedrijven op het gebied van ecologisch beheer.
Op basis hiervan is een aantal voorbeeldprojecten gestart. Verder is onderzoek
uitgevoerd naar normstelling op het gebied van milieuvriendelijke landbouw
en zijn proefprojecten gestart, gericht op toepassing van stimuleringsinstrumenten.
Tenslotte wordt in het duingebied hard gewerkt aan herinrichting en optimalisatie
van het beheer, gericht op herstel en ontwikkeling van specifieke natuurwaarden.* Ook op het gebied van de verdrogingsproblematiek zijn vorderingen gemaakt.
Hoewel het vooral gaat om nader onderzoek en beleidsformulering is er ook
een aantal concrete produkten. Zo zijn er concrete afspraken gemaakt tussen
betrokkenen over de bijdrage die afzonderlijke waterleidingbedrijven moeten
leveren ter bestrijding van lokale verdrogingsproblemen (bijvoorbeeld in de
Peel, waar is afgesproken dat de grondwaterwinning daar geleidelijk zal worden
teruggebracht en dat het waterleidingbedrijf zal meebetalen aan het watertoevoerplan).* De provincie Overijssel heeft een eind gemaakt aan het winnen van drinkwater
uit de ondergrond. De verdroging van natuurgebieden vormt met name in Twente
een groot probleem. Hoewel het zuiveren van oppervlaktewater aanzienlijk duurder
is, dan het oppompen van grondwater, heeft de provincie nu gekozen voor het afgeven
van de laatste vergunning voor grondwaterwinning. Voor de periode 1995–1997
is 3x 24 miljoen gulden uitgetrokken voor de bestrijding van de verdroging
met waterhuishoudkundige maatregelen in prioritaire gebieden.Aangezien de landbouw in veel gevallen baat heeft bij een lage waterstand,
wordt er nog maar zelden gekozen voor het stopzetten van waterwinning uit
de ondergrond.* Onderzoek naar toepassing waterbesparende apparatuur door VEWIN is onlangs
afgerond. Daaruit blijkt dat waterbesparende toiletten in vrijwel alle nieuwbouwwoningen
worden geplaatst, bovendien in driekwart van de bestaande woningen. Douchekoppen
komen op de tweede plaats en worden gevolgd door het beperken van leidingverlies
en doorstroombegrenzers. De waterbesparing zoals die nu wordt gerealiseerd
zijn als volgt: 95% voor waterbesparende toiletten, 36% voor douchekoppen,
19% voor doorstroombegrenzers en 20% voor beperking leidingverlies.* Tijdens de actie «Pottenkijker» is in opdracht van de Overijsselse
waterleidingbedrijven WMO, Cogas en WOT en met inschakeling van 60 000
scholieren in 48 000 woningen een waterbesparende voorziening in het
toilet aangebracht (door 110 VNI-installateurs). Gemiddeld wordt door deze
aanpassing per gezin (3 personen) een waterbesparing bereikt van ca. 18 000
liter (ter waarde van ca. f 35,-) per jaar. Dit is ca. 12% van het totale
drinkwaterverbruik van een gezin. VROM heeft het project financieel ondersteund.* De VEWIN, koepel van alle drinkwaterleidingbedrijven in Nederland, is
gestart met een proefproject grondwater. Naar aanleiding van de door het Centrum
Milieukunde Leiden ontwikkelde milieumeetlat voor bestrijdingsmiddelen wordt
in twee grondwaterbeschermingsgebieden gewerkt met een resultaatbeloning.
Circa 30 agrarische bedrijven in Overijssel, Drenthe en Gelderland doen mee
aan dit project. Zij ontvangen bij een verminderd gebruik van de hoeveelheid
bestrijdingsmiddelen een bonus.* Veel milieu-innovaties die Heineken achter de rug heeft, hebben met
waterbesparing te maken. Ten eerste zijn alle vloeren van en gootsystemen
in het bedrijf vloeistofdicht uitgevoerd. Er zijn speciale waterafvoersystemen
aangelegd voor hemelwater en bedrijfsafvalwater. Hemelwater wordt via het
riool geloosd en het bedrijfsafvalwater wordt naar de afvalwaterzuiveringsinstallatie
afgevoerd. Verder is het spoelen van flessen en kratten aangepast. Bovendien
wordt tijdens het pasteuriseerproces gebruik gemaakt van computers waarbij
de benodigde hoeveelheid water precies kan worden bepaald. Per liter bier
werd aanvankelijk 12 liter water gebruikt tijdens het gehele brouwproces.
Nu is dat nog maar 6 liter. Voortgang uitvoeringDe doelgroep heeft de opdracht om meer als milieubedrijf te gaan opereren
serieus opgepakt. Het op eigen initiatief opstellen van een eigen Milieuplan
en het uitbrengen van Milieuverslagen zijn daar voorbeelden van. Bij de uitvoering
van haar milieutaken onderscheidt de bedrijfstak vier samenhangende peilers,
te weten:– een gebiedsgerichte integrale aanpak van het waterbeheer (met
name ter bestrijding van de verdroging);– de bescherming van de bronnen voor de drinkwatervoorziening;– de invoering van kwaliteits-en milieuzorgsystemen;– de besparing van drinkwatergebruik door kleine en grote afnemers.De vorderingen die hier worden geboekt worden tweejaarlijks gemeld en
geanalyseerd in een milieuverslag. Uit het laatste milieuverslag (eind 1994)
blijkt dat alle bedrijven aandacht besteden aan de genoemde onderwerpen. Het
accent ligt daarbij vooral op nader onderzoek en beleidsformulering. Op het
gebied van concrete uitvoering is de voortgang, afgezien van een aantal punten
nog matig te noemen. Belemmerende factoren zijn onder meer het feit dat het
Milieuplan geen bindende taakstelling heeft, geringere kennis en technische
en financiële middelen bij met name kleinere bedrijven, fysieke belemmeringen
ten gevolge van de kwaliteit van de bronnen en vertraging als gevolg van nog ontbrekende kennis. In het Beleidsplan Drink- en Industriewatervoorziening
wordt nader ingegaan op de visie/aanpak van het rijk terzake. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelen Een nieuwe wettelijke regeling voor de openbare watervoorzieningTeneinde de drinkwatervoorziening binnen de inmiddels ingezette veranderende
omgeving (onder andere de al genoemde veranderende rolverdeling tussen actoren,
maar ook de, deels internationale, ontwikkelingen in nutssectoren gericht
op marktwerking, commercialisatie en diversificatie) duurzaam veilig te stellen
wordt een nieuwe wettelijke regeling voor de openbare watervoorziening voorbereid
(planning 1998). Bewaking voortgang van de uitvoering via monitoringDe toezichthoudende en beleidsevaluerende rol van het rijk op het gebied
van de openbare watervoorziening zal een zwaarder accent krijgen. Teneinde
deze taak goed te kunnen invullen zal het rijk het initiatief nemen om te
komen tot een goed werkende monitoringsystematiek. Doel hiervan is de bewaking
van de voortgang van de uitvoering van het drinkwaterbeleid, met als bedoeling
het beleid en het functioneren van de openbare drinkwatervoorziening periodiek
te evalueren en zonodig bij te stellen.Concrete maatregelen op het gebied van de NMP-thema's verdroging/verspreiding/verspilling/verwijdering
zijn opgenomen in de in 1995 uitgebrachte regeringsbeslissing over het Beleidsplan
Drink- en Industriewatervoorziening. Naar verwachting zal het BDIV eind 1995
vigerend beleid worden. Maatregelen Beleidsplan Drink- en industriewatervoorziening op hoofdlijnenverspreiding:– reductie milieu-effecten door leidingmaterialen via conditionering
van drinkwater voor 1997– reductie milieu-effecten «hard water» een samenwerkingsproject
met wasmiddelenfabrikanten, rijk en waterleidingbedrijven– versnelde vervanging van loden leidingen en onderzoek naar milieubelasting
koperen leidingen– herziening EG-richtlijn over de kwaliteit van drinkwater– introductie Europees certificaat voor materialen en chemicaliën
die worden gebruikt in de drinkwatervoorziening.verwijdering:– milieuverantwoorde verwijdering van reststoffen waaronder drinkwaterslib
voor 1997 verdroging:– stabilisatie grondwaterwinning tot een «richtplafond»
op landelijk niveau– optimalisatie van de grondwaterwinning door waterleidingbedrijven
door* het overnemen van industriële grondwaterwinning door waterleidingbedrijven* optimale verweving van natuur en drinkwaterwinning* medefinanciering van wateraanvoerplannen* reallocatie van winningen en compensatie door middel van kunstmatige
infiltratie– acties voor waterbesparing (invoering watertariefsysteem, invoering
bemetering en stimulering van toepassing van waterbesparende voorzieningen
bij nieuwbouw en renovatie– stimuleren van regionale proefnemingen met het financieel waterspoor,
waarbij de prijs van drinkwater, riolering en afvalwaterzuivering wordt geïntegreerd
tot één tarief per m3 drinkwatergebruik Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– nieuwe Drinkwaterwet ter vervanging van de Waterleidingwet (1998)– herziene EG-Drinkwaterrichtlijn (1996)– implementatie herziene EG-Drinkwaterrichtlijn (1998)– regulerende instrumenten (bestuursovereenkomsten /convenanten
openbare drinkwatervoorziening (1996–1998)– jaarlijkse rapportage drinkwaterkwaliteit aan Tweede Kamer– eerste integrale rapportage EG-waterrichtlijnen 1993–1995
(1996) BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroep– waterleidingbedrijven (openbare watervoorziening); koepelorganisatie
VEWINAanpak/benadering– duurzame veiligstelling van de openbare watervoorzieningen;– bescherming en beheer van de bronnen door stimulering van grondwatervriendelijke
landbouw, ecologisch beheer van grondwaterbeschermingsgebieden en het aanspreken
van vervuilers (externe milieuzorg);– monitoring en signalering van veranderingen in de milieukwaliteit;– beperking milieubelasting van de drinkwaterproduktie (onder andere
via het bedrijfsinterne kwaliteits- en milieuzorgsysteem en het VEWIN Milieuplan
en -verslag);– intermediair naar consumenten en industrie waar de eigenlijke
waterbesparingen plaats moeten vinden;– via het aanbieden van kaders en randvoorwaarden door het Rijk
de doelgroep de mogelijkheid bieden aan de beleidsuitvoering zelf invulling
te geven;– met betrokkenen/belanghebbenden een draagvlak te vinden voor het
geformuleerde beleid en de rolverdeling bij de uitvoering;– het samen met de bedrijfstak toetsen van de feitelijke beleidsuitvoering. 11. RIOLERINGS- EN WATERZUIVERINGSINSTALLATIES Voortgangsgegevens I. PERIODE 1994–1995 Uitvoeringsresultaten * De implementatie van de wettelijk verplichte fosfaatverwijdering
op de afvalwaterzuiveringsinrichtingen (AWZI's) loopt goed. De eindrapportage
van de Coördinatiecommissie Uitvoering Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren
(CUWVO) medio 1995 toont aan dat de doelstelling (50% emissiereductie) binnen
de termijn en de geraamde kosten is gehaald.* In 1994 zijn twee grote verbrandingsinstallaties voor zuiveringsslib
in Dordrecht en Apeldoorn in gebruik genomen.* Wet afvalwater aangenomen. Inwerkingtreding (wacht op gereedkomen
diverse AMvB's Wm 8.40): 1995* Provinciale aanwijzingsbevoegdheid voor gemeentelijke rioleringsplannen
aangenomen door Tweede Kamer. Inwerkingtreding: 1995* Proefevaluatie Gemeentelijke rioleringsplannen: 1995* Verdere uitbouw Leidraad Riolering* Verkenningen nota's waterVoortgang uitvoeringMet de wettelijke invoering van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP)
werd gestreefd naar een planmatige aanpak van het gemeentelijk rioleringsbeleid
en -beheer. De totstandkoming van deze plannen loopt in de praktijk langzamer
dan verwacht. Op 1 januari '95 had circa 15% van de gemeenten een GRP vastgesteld.
Naar verwachting zal dit percentage eind 1995 zijn opgelopen tot 70 à
80 %. Het beschikbaar zijn van middelen, het verzamelen van informatie en
het overleg met andere overheden lijken belangrijke redenen voor de vertraging.
De lopende proef-evaluatie van de Gemeentelijke Rioleringsplannen zal hierover
meer duidelijkheid geven. De wettelijke verankering van de gemeentelijke zorgplicht
en planverplichting voor riolering hebben er zeker toe bijgedragen dat met
name de bestuurlijke aandacht voor riolering is toegenomen. Naast de nutsfunctie
van het afvalwatersysteem is nu de milieufunctie duidelijker in beeld gebracht.
De uitgevoerde en uit te voeren maatregelen zullen zeker leiden tot een kwaliteitsverbetering
van het oppervlaktewater binnen het stedelijk gebied. In het landelijk gebied
worden de problemen met het afvalwater nu goed in kaart gebracht. Het saneren
van ongezuiverde lozingen vergt grote investeringen van ofwel de gemeente
ofwel de producent van het afvalwater. In het GRP wordt het beleid hiervoor
vastgelegd. Het lijkt er op dat gemeenten bereid zijn grote financiële
inspanningen te doen om de rioleringsgraad in Nederland nog verder te verhogen.
In verband met het geringe aantal vastgestelde plannen is de evaluatie een
jaar uitgesteld.De aanbeveling in de Notitie Riolering om in nieuwbouwsituaties een emissie-arme
rioolstelsel aan te leggen, wordt in het algemeen goed overgenomen. Lokale
optimalisaties vinden plaats waarbij een lage emissie vanuit de riolering
steeds centraal staat.De implementatie van de wettelijk verplichte stikstofverwijdering op AWZI's
loopt redelijk. Het draagvlak voor deze maatregel stond enigszins onder druk
door milieurendementsdiscussies en de emissiereductie vanuit andere bronnen
(landbouw). Planologische problemen bij enkele grote installaties zijn er
debet aan dat de einddatum voor de volledige implementatie met enkele jaren
zal worden overschreden. Desondanks zal het doel (50% emissiereductie per
eind 1998) tot op enkele procenten worden gehaald binnen de oorspronkelijk
geraamde kosten.Met het verwerken van zuiveringsslib worden goede vorderingen gemaakt.
Steeds meer installaties voor het verbranden, thermisch drogen of composteren
van het zuiveringsslib komen in de operationele fase. Door deze ontwikkeling
is het mogelijk geworden in het binnenkort van kracht wordende Besluit stortverbod
afvalstoffen een verbod op te nemen voor het storten van slib, afkomstig van
het biologisch zuiveren van afvalwater. Dit verbod zal naar het huidige inzicht
van kracht worden per 1 januari 2000 of zoveel eerder als verwijderingscapaciteit
voorhanden is. II. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN Te verwachten maatregelenDe richtlijnen van de Coördinatiecommissie Uitvoering Wet Verontreiniging
Oppervlaktewateren (CUWVO) omtrent de emissiereductie uit rioolstelsels worden
geïmplementeerd. Duidelijk is dat de streefdatum (1998) zal worden overschreden
omdat de gemeenten conform de Wet milieubeheer «geen overdreven financiële
eisen kunnen worden opgelegd aan het tempo en de omvang van investeringen
in de riolering».De Leidraad Riolering blijkt in de praktijk een goed hulpmiddel te zijn
bij het gemeentelijk rioleringsbeheer en bij het overleg tussen
betrokken overheden. Eind 1996 zal dit hulpmiddel geheel gereed zijn.Maatregelen ter verbetering van de kwaliteit van het effluent van AWZI's
zijn in studie. Alleen een filtratietrap achter de huidige zuiveringsinstallaties
lijkt financieel haalbaar. Of hiermee een nuttige toepassing van het effluent
in zicht komt, zal nader worden onderzocht.Het afvalwatersysteem kan een positieve bijdrage leveren aan de bestrijding
van de verdroging. Met name op grote bouwlokaties (VINEX) neemt het omgaan
met water een steeds belangrijker plaats in. In de Vierde nota Waterhuishouding
die in 1997 zal verschijnen, wordt aan dit aspect uitvoerig aandacht besteed.
Daarbij zal vooral de inrichting van nieuwe maar ook van bestaande bouwlokaties
centraal staan. Geprogrammeerde beleidsprodukten 1996–1999– completering Leidraad Riolering (1997)– evaluatie Gemeentelijk rioleringsplan (1996)– wettelijke maatregelen die het storten van zuiveringsslib en ander
verwerkbare residuen verbieden (2000) BASISGEGEVENSBeschrijving doelgroepWaterschappen en gemeenten en andere doelgroepen die afvalwater belasten.– waterschappen zijn voor het overgrote deel eigenaar van waterzuiveringsinstallaties.– gemeenten hebben als taak de aanleg en het beheer van de riolering. Aanpak/benadering– zorgen voor een adequaat systeem voor het inzamelen, transporteren
en behandelen van afvalwater en hemelwater. Regulering en handhaving van de
kwaliteit van de lozingen, beïnvloeding van het oppervlaktewater door
overstortingen en effluentlozingen en de samenhang tussen de aanvoer door
het rioolstelsel en doelmatige werking van de afvalwaterzuiveringsinrichting;– riolering en waterzuivering worden benaderd als afvalwaterketen;– voor riolering is de gemeentelijke zorgplicht en de planverplichting
vastgelegd in de Wet milieubeheer (Wm);– evaluatie gemeentelijke rioleringsplannen in samenwerking met
VNG;– via de Leidraad Riolering vindt afstemming plaats tussen waterschappen
en gemeenten;– verminderde belasting van het afvalwatersysteem via het produktenbeleid,
brongerichte maatregelen en gedragsbeïnvloeding van de doelgroepen die
buiten de invloedssfeer van de doelgroep riolering en afvalwaterzuiveringsinrichtingen
liggen;– integrale aanbevelingen voor de vergunningverlening door de andere
overheden. BIJLAGE 3SAMENWERKING MET ANDERE OVERHEDENStimuleringsprogramma'sDe rijksoverheid stimuleert op meerdere wijzen de adequate uitvoering
van het milieubeleid door andere overheden. Bijdragenregelingen gemeentelijk milieubeleidTot 1 januari 1995 vond de stimulering van het gemeentelijke milieubeleid
plaats door middel van het Bijdragenbesluit Uitvoering Gemeentelijk Milieubeleid
(BUGM) en Financiering Uitvoering NMP-taken (FUN). Naar aanleiding van het
advies van de commissie-Ringeling over gemeentelijke uitvoering van milieubeleid
en intergemeentelijke samenwerking worden de BUGM en FUN tot 1 januari 1998
voortgezet met de Vervolg-bijdrageregeling Ontwikkeling Gemeentelijk Milieubeleid
(VOGM). Vanaf 1 januari 1998 worden de geoormerkte gemeentelijke milieugelden
opgenomen in het Gemeentefonds.In de loop van 1995 zal bij elke gemeente een formele eindbeoordeling
plaatsvinden van de in het kader van BUGM en FUN bereikte resultaten. Bij
de gemeenten die voor een VOGM-bijdrage in aanmerking komen, zal deze beoordeling
normaal gesproken positief zijn. Ook in 1994 heeft de inspectie Milieuhygiëne
de gemeenten die dreigden achter te blijven ten aanzien van de uitvoering
van de BUGM-taken, intensief begeleid. Een aantal van deze gemeenten is gevraagd
een plan van aanpak op te stellen, hetgeen vrijwel steeds bevredigende resultaten
heeft opgeleverd.Belangrijke elementen van de VOGM zijn:– er is een drietal takenpakketten beschreven die minimaal moeten
worden uitgevoerd en waarvoor bepaalde, in de regeling aangegeven resultaten
moeten worden bereikt (het adequate niveau). Deze zijn: de inrichtinggebonden
taken; een drietal wettelijke taken; een pakket van vier uit negen te kiezen
prioritaire NMP-taken plus een verplichte NMP-taak;– voor de inrichtinggebonden taken moet het adequate niveau op 1
januari 1997 zijn bereikt, voor de NMP-taken op 1 januari 1998;– de beleidsvrijheid is vergroot, doordat de gemeenten zelf de wijze
van uitvoering van een groot aantal NMP-taken kunnen bepalen. Deze vrijheid
wordt groter naarmate het niveau van het gemeentelijk milieubeleid hoger is;– de controle op de uitvoering van de regeling gebeurt voornamelijk
op basis van de output; daartoe moeten gemeenten en/of samenwerkingsverbanden
jaarlijks verslag uitbrengen over de voortgang.Volgens de laatste gegevens hebben 630 van de 633 gemeenten een VOGM-bijdrage
aangevraagd.Van de NMP-keuzetaken scoren vooral hoog:– formuleren en uitvoeren van een energiebesparingsbeleid;– gescheiden inzameling van droge componenten;– opstellen en handhaven van bestemmingsplannen voor het buitengebied;– duurzaam bouwen;– milieuvoorlichting.Minder gekozen zijn:– toepassing van secundaire grondstoffen;– lokatiebeleid voor bedrijven;– totstandbrengen van een actuele verkeersmilieukaart;– lokaal beleid in het kader van Agenda 21.Als de personele inzet die gemeenten in de aanvragen aangeven, wordt gesommeerd,
dan is een grove indicatie te geven van de personele inzet voor gemeentelijk
milieubeleid: in totaal is dit jaarlijks circa 4300 mensjaren; circa 1000
mensjaren hiervan worden in intergemeentelijke samenwerking ingezet. Ten opzichte
van 1994 is de personele inzet enigszins toegenomen, dit geldt
ook voor de personele inzet in intergemeentelijke samenwerking.Stimulering Provinciaal MilieubeleidIn de periode 1991 tot en met 1994 is het provinciaal milieubeleid gestimuleerd
door het beschikbaar stellen van financiële bijdragen voor vergunningverlening
en handhaving en voor de uitvoering van het NMP. Deze bijdragen zijn nu overgeheveld
naar het Provinciefonds. De resultaten van de bijdrageverlening in de afgelopen
jaren worden aan de hand van de verslagen van de provincies geëvalueerd.Provinciale milieubeleidsplannenDoelen van het Stimuleringsprogramma provinciale en regionale milieubeleidsplanning
zijn het op een adequaat strategisch niveau brengen van de provinciale milieubeleidsplanning
en de uitvoering hiervan en zekerstellen dat deze aan de vereisten van de
Wet milieubeheer voldoet. Vrijwel alle provincies hebben op de streefdatum
maart 1995 hun tweede provinciale milieubeleidsplan afgerond. Met behulp van
een evaluatie wordt nagegaan hoe het opstellen van provinciale milieubeleidsplannen
verder kan worden gestroomlijnd.De activiteiten in het stimuleringsprogramma richten zich met name op
kennisbevordering (ontwikkeling monitoring, uitwerken rekenmodel, doorvertaling
provinciaal beleid naar gemeenten). In 1996 wordt onder andere aandacht geschonken
aan de berekening van sociaal-economische effecten van provinciaal milieubeleid
en inventarisatie van de mogelijke bijdrage van instrumenten op andere beleidsterreinen
aan het realiseren van milieudoelen. Deltaplan en Deltawet grote rivierenNaar aanleiding van de hoge waterstanden in de grote rivieren en de (dreigende)
overstromingen begin 1995 is op 13 april 1995 de Deltawet grote rivieren in
werking getreden. Op basis van het Deltaplan grote rivieren voeren de verschillende
overheden de wet gezamenlijk uit. Het Deltaplan geeft aan dat werken versneld
moeten worden aangelegd om het overstromingsgevaar te beperken en welke stappen
daarvoor ondernomen moeten worden. In de wet is aangegeven op welke wijze
rekening moet worden gehouden met de verschillende belangen (milieu, landschap,
cultuurhistorie etc). De toelichting geeft aan dat de uitgangspunten van de
commissie Boertien moeten doorwerken in de plannen.In december 1994 is tijdens de Rijn Ministers Conferentie besloten de
water-kwantiteit ook onderwerp van de Internationale Rijn Commissie te laten
zijn.Internationaal zijn afspraken gemaakt om voor Rijn en Maas een beter preventief
beleid tot stand te brengen. De ministers van de Rijn- en Maasoeverstaten
hebben, bij gelegenheid van de informele Milieuraad van de EU op 4 februari
1995 in Arles (Frankrijk), een verklaring van die strekking aangenomen. De
Internationale Rijncommissie heeft, mede als reactie op die verklaring, een
projectgroep «Hoog water» in het leven geroepen die voorstellen
moet doen om de preventie van hoogwaterproblemen in en bij de Rijn te verbeteren,
rekening houdend met waterstaatkundige, ecologische en ruimtelijke aspecten.
Onlangs is ook een Maascommissie ingesteld. BIJLAGE 4STAND VAN ZAKEN WET- EN REGELGEVINGDeze bijlage geeft een overzicht van wet- en regelgeving die is gepland
of in behandeling is. Per wet of AMvB is aangegeven wanneer deze in de Ministerraad
is behandeld (of naar verwachting zal worden behandeld), het stadium in het
wetgevingstraject per 1 juli 1995, en de geplande datum van inwerkingtreding. Titel Streef
datumMinisterraad (*)Stadium inwerkingtreding Wetsvoorstellen   Wet bodembescherming: sanering van de waterbodem19-08-93TKPM Wet bodembescherming: reparatiesept 95MRPM    Wet geluidhinder: ombuigingsoperatie industrie- en verkeerslawaaiPMVBPM    Interimwet ammoniak en veehouderij12-03-93Stb. 26-08-94    Wet milieubeheer: aanvulling (nazorg) van de Wet milieubeheer
en de Wet bodembescherming11-06-93HM01-96 Wet milieubeheer:
implementatie in hoofdstuk afvalstoffen van EG-richtlijn stedelijk afvalwater23-10-92Stb.1-3-96 Wet milieubeheer: milieuplanbureau11-02-94EKPMWet milieubeheer: milieuverslag11-02-94RvS1)PMWet milieubeheer: internationale zaken09-95VBPM Wet
milieubeheer: reparatie hoofdstuk AfvalstoffenPMVB07-96Wet milieubeheer en Wet verontreiniging oppervlaktewateren: afstemming13-04-92Stb.01-06-95 Wet Ruimtelijke Ordening en Wet milieubeheer: wijz. i.v.m.
bieden van een wettelijke basis voor specifieke uitkeringen c.q. subsidies
t.b.v. RO-beleid (financiële bepalingen)12-05-95RvS01-96Wet Ruimtelijke Ordening en Wet milieubeheer: wijz. i.v.m. onafhankelijkheid
adviseurs inzake beroepen23-10-92 TKStb.1-10-95     Antarcticawet11-95VBPM    Woningwet: uitbreiding grondslag Bouwbesluit met milieu-uitgangspunt09-95VBPMWoningwet: tegengaan bouwen op verontreinigde grondPMVBPMWoningwet: aanschrijving en energiebesparende voorzieningen07-07-95RvSPM    AMvB's   Bestrijdingsmiddelenwet: Besluit milieutoelatingseisen
bestrijdingsmiddelen15-10-93Stb. 01-02-95 Wet bodembescherming:
Besluit vaststelling grensbedrag afzonderlijke bijdrage bodemsanering17-06-94Stb.15-05-95 Wet bodembescherming: Bouwstoffenbesluit bodembescherming14-06-91MR12-95Wet bodembescherming: Wijz. Lozingenbesluit bodembescherming12-11-93Stb.13-01-95Wet bodembescherming: Besluit niet-meldingsplichtige gevallen bodemsanering18-06-94Stb.01-01-95 Wet bodembescherming: Wijz. Besluit opslaan in ondergrondse
tanks11-95VBbegin 96 Wet bodembescherming: Besluit
bijdrage waterkwaliteitsbeheerder bodembeschermingPMVBPM    Wet geluidhinder: Wijz. Besluit geluidbelasting grote luchtvaartterreinen
(Schiphol, Maastricht)16-05-94HM 31-08-94 Wet geluidhinder:
Besluit geluidhinder spoorwegen16-06-94VBPM Wet geluidhinder:
Besluit geluidproduktie motorkettingzagen (typekeuring)niet doorgezet
vanwege EG Wet geluidhinder: Besluit geluidproduktie sportmotoren22-05-92Stb.09-95 Wet geluidhinder: Wijz. Besluit zonering buitenlandse luchtvaartterreinen
Noord- en Midden-Limburg11-03-94Stb. 22-03-95 Wet
geluidhinder: Wijz. Besluit zonering buitenlandse luchtvaartterreinen Noord-
en Midden-Limburg07-95VB03-96 Wet geluidhinder: Besluit
saneringsmaatregelen industrieterreinen 199415-04-94Stb. 16-01-95Wet geluidhinder: Wijz. Saneringsbesluit geluidhinder wegverkeer02-96VBPMWet geluidhinder: Besluit zonering buitenlands luchtvaartterrein Zuid-Limburg15-10-93Stb.03-02-95     Kernenergiewet: Besluit stralenbescherming Kernenergiewet
(ORS-implementatie)17-12-93HM09-95     Wet luchtverontreiniging:
Besluit meting en informatie ozon17-03-95HM09-95 Wet
luchtverontreiniging: Wijz. Besluit emissie-eisen stookinstallaties milieubeheer
A18-08-94Stb. 25-01-95 Wet luchtverontreiniging: Besluit
afstemming milieuwetgeving op Voertuigreglement18-08-94Stb. 05-95Wet luchtverontreiniging: Besluit typekeuring cv-ketels luchtverontreiniging10-07-92Stb.01-01-96Wet luchtverontreiniging: Besluit zwavelgehalte brandstoffen11-06-93Stb.01-10-94 Wet milieubeheer: Bijdragenbesluit bedrijfsinterne milieuzorg Stb.20-12-94Wet milieubeheer: Wijz. Bijdragenbesluit openbare lichamen
milieubeheer (akoestisch onderzoek)17-12-93Stb.01-10-94Wet milieubeheer: Wijz. Bijdragenbesluit openbare lichamen milieubeheer
(gevelisolatie wegverkeerslawaai)17–12-93Stb. 01-96Wet milieubeheer: Wijz. Bijdragenbesluit openbare lichamen milieubeheer
(bijdrageregelingen uitvoering gemeentelijk milieubeleid)10-05-94Stb.01-01-95 Wet milieubeheer: Wijz. Bijdragenbesluit openbare lichamen
milieubeheer (maatregelen integrale sanering Arnhem-Noord, IJmond en Maastricht)15-10-93RvS1)PM Wet milieubeheer: Wijz. Bijdragenbesluit openbare lichamen
milieubeheer (schermen wegverkeers- en spoorweglawaai)16-05-94Stb.01-96 Wet milieubeheer: Wijz. Bijdragenbesluit openbare lichamen
milieubeheer (verlenging bijdrageregeling bodem)04-94VBPMWet milieubeheer: Wijz. Bijdragenbesluit openbare lichamen milieubeheer
(milieu-aandachtsgebieden)04-94VBPM Wet milieubeheer:
Bijdragenbesluit laagzwavelige dieselolie 199611-11-94RvS1)01-01-96Wet milieubeheer: Besluit diverse bijdragen Wet milieubeheer16-04-94RvS1)09-95Wet milieubeheer: Besluit financiële zekerheid Wet milieubeheer12-95VBPMWet milieubeheer: Wijz. Inrichtingen- en vergunningenbesluit milieubeheer
(herstel onvolkomenheden)11-06-93HM6-5-95 Wet milieubeheer:
Wijz. Inrichtingen- en vergunningenbesluit milieubeheer (Defensie-inrichtingen)07-12-93Stb.05-08-94 Wet milieubeheer: Wijz. Inrichtingen- en vergunningenbesluit
milieubeheer i.v.m. Kaderwet bestuur in verandering30-09-94RvS1)1-7-94Wet milieubeheer: Lozingenbesluit art. 10.16 Wet milieubeheer
(implementatie richtlijn 91/271/EEG)09-94RvS10-95 Wet
milieubeheer: Besluit lozingsaspecten in algemene regels Wet milieubeheer
(implementatie richtlijn 91/271/EEG)18-08-94RvS10-95 Wet
milieubeheer: Besluit milieubijdragen maatschappelijke organisaties15-04-94Stb.10-94 Wet milieubeheer: Besluit milieu-effectrapportage 199310-07-92Stb.01-09-94 Wet milieubeheer: Wijz. Besluit m.e.r. (mestverwerkingsinrichtingen)14-07-89RvS1)wordt
niet doorgezet Wet milieubeheer: Besluit stimulering milieutechnologie15-01-94Stb.22-03-95 Wet milieubeheer: Besluit stortverbod afvalstoffen11-03-94Stb.07/12-95 Wet milieubeheer: Besluit verwijdering batterijen12-11-93Stb.10-03-95 Wet milieubeheer: Besluit verwijdering personenwagenbanden12-11-93HM08-95Wet milieubeheer: Besluit verwijdering wit- en bruingoedPMVBPMWet milieubeheer: Wijz. Besluit vrijstelling stortverbod buiten inrichtingen11-03-94Stb.19-01-95 Wet milieubeheer: Wijz. van enige krachtens art. 8.40
Wm gegeven AMvB's (Bouwbesluit)PMVBPM Wet milieubeheer
art. 8.40 (voorm. Hinderwet): Besluit tandartspraktijken milieubeheer18-08-94RvS04-96Wet
milieubeheer art. 8.40 (voorm. Hinderwet): Wijz. Besluit tankstations, Besluit
herstelinrichtingen milieubeheer enBesluit luchtkwaliteit Benzeen (invoering
dampretour Stage-II tankstations)15-04-94RvSnajaar 95 Wet
milieubeheer art. 8.40 (voorm. Hinderwet): Besluit tuinbouwbedrijven met bedekte
teelt17-12-93RvS1)01-01-96 Wet milieubeheer
art. 8.40 (voorm. Hinderwet): Besluit vaste mestopslag05-95VBPMWet milieubeheer art. 8.40 (voorm. Hinderwet): Wijz. Besluit melkrundveehouderijen
milieubeheer en Besluit akkerbouwbedrijven milieubeheer RvS1)09-95Wet milieubeheer art. 8.45 (voorm. Hinderwet): Besluit emissie-arme
stallen milieubeheerPMVBPM Wet milieubeheer art. 8.40
(voorm. Hinderwet): Besluit mestbassins milieubeheerPMVBPMWet milieugevaarlijke stoffen: Besluit beoordeling en beperking milieurisico's
bestaande stoffen11-06-93Stb. 03-03-95 Wet milieugevaarlijke
stoffen: Besluit broomhoudende bifenylen en bifenyloxiden15-01-93RvS1)PMWet milieugevaarlijke stoffen: Wijziging Cadmiumbesluit07-94Stb.01-01-95 Wet milieugevaarlijke stoffen: Wijz. Cadmiumbesluit05-95RvS01-01-96Wet milieugevaarlijke stoffen: Besluit gecreosoteerd houtniet
doorgezet vanwege EGWet milieugevaarlijke stoffen: Wijz. Besluit implementatie
EG-stofrichtlijn Wms (chlooroplosmiddelen en cmt's)03-95RvS1)05-96Wet milieugevaarlijke stoffen: Besluit organisch-halogeengehalte brandstoffen15-10-93Stb.01-96 Wet milieugevaarlijke stoffen: Besluit PAK-houdende coatings20-01-95RvS01-10-96Wet milieugevaarlijke stoffen: Wijz. Besluit genetisch gemodificeerde
organismen05-95RvS01-01-96 Wet milieugevaarlijke stoffen:
Wijz. Vuurwerkbesluit05-95RvS01-03-96 Wet milieugevaarlijke
stoffen: Besluit inzake stoffen die de ozonlaag aantasten 199516-12-94RvS1)09-95    Woningwet: Wijz. Bouwbesluit (energieprestatie)13-01-95RvS15-12-95Woningwet: Wijz. Bouwbesluit (milieu-uitgangspunt)PMVB10-96(*) De stadia zijn achtereenvolgens: voorbereiding (VB), ministerraad
(zie aparte kolom), Raad van State/Koningin (RvS), Tweede Kamer (TK) en Eerste
Kamer (EK) (alleen voor wetsvoorstellen), bekrachtiging Hare Majesteit (HM),
en Staatsblad (Stb.).N.B. Niet opgenomen is regelgeving met betrekking tot landbouw (mest)
waarvoor de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij de eerstverantwoordelijke
is. 1) De Raad van State heeft advies uitgebracht. BIJLAGE 5BIJDRAGE AAN DOELSTELLINGEN GROTE NOTA'SDit hoofdstuk bevat een overzicht van de bijdragen van de beleidsprodukten
uit het Milieuprogramma aan de realisering van de strategische doelen uit
de «grote nota's». In de kolom «realisatie op schema»
wordt aangegeven of de doelstelling naar verwachting zal worden gehaald. In
de kolommen gerealiseerde en geprogrammeerde beleidsprodukten zijn enkele
van de, elders in het Milieuprogramma reeds opgenomen, produkten genoemd,
die betrekking hebben op de realisatie van betreffende doelstelling. De laatste
kolom verwijst naar de paragraaf waarin nader op het onderwerp wordt ingegaan. Derde
nota Waterhuishoudingonderwerpdoelstellingrealisatie
op schema?gerealiseerde beleidsprodukten/maatregelen/uitvoeringsresultaten
in afgelopen begrotingsjaargeprogrammeerde beleidsprodukten/maatregelentoelichting/vindplaatsstreefbeelden grondwater (verdroging)2000: 25% reductie
areaal verdroogde gebieden 2010: streven herstel van hydrologisch regime
in 40% van de verdroogde gebiedenRealisatie doelstelling 2000
onzeker, tenzij aanvullende maatregelen worden uitgevoerd– REGIWA
projecten – Tijdelijke bijdrageregeling gebiedsgerichte bestrijding
verdroging– evaluatie waterbesparingsbeleid – instrumentarium
t.b.v. berekening bijdrage oorzaken verlaging grondwater stand –
Actieprogramma grondwaterbeschermingsbeleidbijlage 1:7 
 bijlage 1:9 streefbeelden
plassen en meren«groene soep» opheffen (d.m.v. waterkwaliteitsdoelstellingen)P-doelstelling
in 95 bijna te realiseren, N niet, nog geen maatregelen lange termijn doelstelling –
vaststelling verliesnormen P en N voor 2000 – Integrale Notitie
mest- en ammoniak- beleid – Inzet gebiedsgericht instrumentariumbijlage
2:1 bijlage 1:9 streefbeelden
rivierenzalm in Rijn en Maas in het jaar 2000  –
nieuw ecologisch gericht Rijnverdrag – Implementatie EU-richtlijnen
Nitraat en Stedelijk afvalwaterbijlage 1:3 streefbeelden
zeeëngezonde vis in gezonde zee: 2000: 50% reductie zwarte
lijst stoffen; 70% reductie microverontreinigingenNutrienten: zie hierboven,
toxische stoffen en visserij ten dele op schema  bijlage 1:3 Vervolgnota Energiebesparingonderwerpdoelstellingrealisatie op schema
?gerealiseerde beleidsprodukten/maatregelen/uitvoeringsresultaten in
afgelopen begrotingsjaargeprogrammeerde beleidsprodukten/maatregelentoelichting/vindplaatsefficiencyverbetering17% efficiencyverbetering in 2000 t.o.v.
1989ja– uitvoering verzuringsconvenant Sep –
Uitvoering MJA'sInwerkingtreding regulerende heffing op energie –
Uitvoering MAP – afspraken over milieuactiviteiten energieproduktiesector
en energiedistributiebedrijvenbijlage 2:4; bijlage 1:1    –
energieprestatienormering (PM)– plan van aanpak energiebesparing
bouw – Plan van aanpak DuBobijlage 2:8; bijlage 1:1 energie
uit duurzame bronnenaandeel van 3% in 2000 aandeel van 5% in 2010ja –
Reparatiebrief Natuurbeleidsplanonderwerpdoelstellingrealisatie op schema
?gerealiseerde beleidsprodukten/maatregelen/uitvoeringsresultaten in
afgelopen begrotingsjaargeprogrammeerde beleidsprodukten/maatregelentoelichting/vindplaatsnatuur- en landschappelijke waardenDuurzame instandhouding,
herstel en ontwikkeling van natuur en landschappelijke waarden het tot stand
brengen van een ecologische hoofdstructuur70% van de taakstelling gerealiseerd
(peiljaar 1993)– Strategisch plan van aanpak Biodiversiteit (SPA)–
Beleidsstandpunt «Biodiversiteit» – Acties uit SPAbijlage
1:8 VINO/VINEXonderwerpdoelstellingrealisatie
op schema ?gerealiseerde beleidsprodukten/maatregelen/uitvoeringsresultaten
in afgelopen begrotingsjaargeprogrammeerde beleidsprodukten/maatregelentoelichting/vindplaatsbevorderen van de concurrentiepositie van NederlandVersterken
positie stedelijke knooppuntenten dele; aan prioriteitsstelling wordt
beperkte invulling gegeven     versterken mainports Schiphol en Rotterdamja–
PKB-3 Schiphol vastgesteld in Tweede Kamer– aanwijzigingsprocedures
Luchtvaartwetbijlage 2:6  Bevorderen internationaal
concurrerend grootstedelijk vestigingsmilieu Randstadten dele; aan prioriteitsstelling
wordt beperkte invulling gegeven– Besluit Betuweroute  onderwerpdoelstellingrealisatie
op schema?gerealiseerde beleidsprodukten/maatregelen/uitvoeringsresultaten
in afgelopen begrotingsjaargeprogrammeerde beleidsprodukten/maatregelentoelichting/vindplaatsafstemmen wonen, werken en voorzieningen met openbaar vervoerA
en B locaties in stedelijke knooppuntenja     concentratie
woningbouw in stadsgewestenten dele; gebrek aan extra financiële
middelen vormt soms belemmering– uitvoering VINEX bijlage
1:4 handhaven, aanpassen en vernieuwen in het landelijk
gebiedVersnellen van een goede afstemming van ruimtelijk water- en milieubeleid
op regionaal niveauten dele; cumulatie van verdroging, verzuring en
vermesting vraagt aandacht– REGIWA-proefprojecten–
inwerkingtreding Ontwerp Bijdragenbesluit gebiedsge- richt beleidbijlage
1:7 en 1:9 uitvoeren van gebiedsgericht ruimtelijk en milieubeleidInvesteringen
in de essentiële onderdelen van de plannen van aanpak voor ROM-gebiedendeels–
uitvoeringsprojecten ROM-gebiedeninwerkingtreding Ontwerp Bijdragenbesluit
gebiedsgericht milieubeleid – evaluatie uitvoering ROM-projecten5.3;
bijlage 1:9 bereiken van goede milieukwaliteit directe woon-
en leefomgevingOplossen en voorkomen van problemen rond 1. grote
industrieterreinen 2. spoorwegemplacementen 3. compacte stadja–
proefprojecten IMZ– Handreiking IMZ – Plan van aanpak
goederenemplacementen – proefprojecten Stad en Milieubijlage
1:6 SVV-IIonderwerpdoelstellingrealisatie
op schema ?gerealiseerde beleidsprodukten/maatregelen/uitvoeringsresultaten
in afgelopen begrotingsjaargeprogrammeerde beleidsprodukten/maatregelentoelichting/vindplaatsleefbaarheidHarmonie verkeer en vervoer en andere
maatschappelijke sectorenja, zij het met vertraging– Wegwijzer
verkeerssituaties– Plan van aanpak luchtverontreiniging stedenbijlage
1:6 mobiliteitReductie groei mobiliteit tot 35% t.o.v. 1986vrachtvervoer
en personenautoverkeer nemen toe (1994: 118)  bijlage 2:6 onderwerpdoelstellingrealisatie
op schema?gerealiseerde beleidsprodukten/maatregelen/uitvoeringsresultaten
in afgelopen begrotingsjaargeprogrammeerde beleidsprodukten/maatregelentoelichting/vindplaats  reductiegroei van personenautoverkeer is afhankelijk
van invoering verhoging brandstofprijzen, overige prijsmaatregelen, flankerend
beleid en tijdige totstandkoming toetsbare RVVP's– Besluit Betuwelijn–
meerjarenafspraken rijk/vervoerend en verladend bedrijfsleven –
plan van aanpak flankerend beleid goederenvervoerbijlage 2:6  Verhoging
rail en water in goederenvervoernee, aanleg Betuwelijn niet tijdig gereed,
verbetering vaarwegennet mogelijk op tijd   bereikbaarheidBetere
ontsluiting mainportsnee, ondanks verbetering achterlandverbindingen; voorbereiding
aansluiting op HSL-net lopende; uitbreiding OV en invoering rekeningrijden
noodzakelijk– Besluit Betuwelijn bijlage 2:6 NMP
2onderwerpdoelstellingrealisatie
op schema ?gerealiseerde beleidsprodukten/maatregelen/uitvoeringsresultaten
in afgelopen begrotingsjaargeprogrammeerde beleidsproduktentoelichting/vindplaatsverandering van klimaat2000: Wereldwijd tot nul reduceren
van emissie van ozonlaag-aantastende stoffen reductie CO2-uitstoot
met 3 à 5% in 2000 t.o.v. 1989/90harde CFK's en halonen overtreffen
doelstelling CO2 neemt toe in plaats van af–
opzet proefprojecten Joint Implementation (JI) – Regeringsstandpunt
JI – Uitvoering MJA's – Vervolgnota klimaatverandering –
Nederlands standpunt Klimaatverdrag – Plan van aanpak energiebesparing
bouw – energiebesparing in AMvB's op grond van Wm –
regulerende energieheffing – CO2 convenant voor
de periode tot 2010 met energieproduktie- en distributiesectorbijlage
1:1 bijlage 2:4 onderwerpdoelstellingrealisatie
op schema?gerealiseerde beleidsprodukten/maatregelen/uitvoeringsresultaten
in afgelopen begrotingsjaargeprogrammeerde beleidsprodukten/maatregelentoelichting/vindplaatsverzuringvermindering depositie SO2,
NOx, NH3, VOSSO2 en
NH3 worden benaderd bij uitvoering NMP 2; NOx
en VOS laten ook bij uitvoering NMP 2 tekort zien– Additioneel
Programma Verzuring III – Besluit Emissie Eisen Stookinstallaties –
Nota Luchtvaart en luchtverontreiniging– NOx-protocol
ECE – wijziging EG-richtlijn grote stookinstallaties –
Integrale Notitie mest- en ammoniakbeleid – 5e fase SO2
normstelling Raffinaderijen – invulling NOx-normen
na 2000 – normstelling verkeersbeleid – project TRANSACTIEbijlage
1:2; bijlage 2: 3 en 6 vermesting2000: evenwicht
aan- en afvoer vermestende stoffen naar bodemja, bij volledige uitvoering
van de Notitie mest- en ammoniakbeleid – Integrale notitie
Mest- en ammoniak – evaluatie milieurendement gebiedsgerichte maatregelen
vermesting in bodembeschermingsgebieden – verbeteren gebiedsgericht
instrumentarium voor vermesting – EU-richtlijnen Nitraat en Stedelijk
afvalwaterbijlage 1:3 bijlage 2: 1 verspreiding2000:
Terugbrengen milieurisico's tot aanvaardbaar en zo mogelijk verwaarloosbaar
risico/geen stoffen boven MTRja, met uitzondering van diffuse bronnen–
Implementatie Uniforme Beginselen voor beoordeling bestrijdingsmiddelen –
Beleidsnota Zware metalen – Nota uitvoering Radonbeleid –
Meerjarenplan Hygiëne en Materiaalbescherming – besluit streef,
interventie waarden en urgentie – kabinetsstandpunt financiering
bodemsaneringbijlage 1:4 verwijderingAfvalpreventie
en lekvrij verwijderen onvermijdbaar afvalja– Besluit stortverbod
afvalstoffen – Wettelijke regeling verpakkingen –
Tweede meerjarenplan gevaarlijke afvalstoffen – Besluit afvalstoffen- grondstoffen –
Sturingsorganisatie verbrandbaar afval – Inwerkingtreding AMvB
Stortverbod Afvalstoffen – Implementatie afvalscheiding droge componenten
Afzetdocumentenbijlage 1:5 onderwerpdoelstellingrealisatie
op schema?gerealiseerde beleidsprodukten/maatregelen/uitvoeringsresultaten
in afgelopen begrotingsjaargeprogrammeerde beleidsprodukten/maatregelentoelichting/vindplaatsverstoringgeluid: 2000: geluidgehinderden op niveau
van 1985, 2010: geen ernstige hinder; stank: 2000: stankbelaste
woningen max. 750 000 (=12%), 2010: geen ernstige hinder externe
veiligheid: 2000: ind. risico max 10-62000:
alleen voor weg- en railverkeer 2010: meeste sectoren niet 
nee wel voor industriële activiteiten en LPG-opslag 
niet voor enkele binnenstedelijke goederenemplacementen– Beleidsnotitie
normstelling gevaarlijke stoffen – Wegwijzer verkeerssituaties 
 – Herziene nota Stankbeleid– nota stand van
zaken verstoringsdoelstellingen – plan van aanpak luchtverontreiniging
in steden – AMvB externe veiligheid voor inrichtingen –
circulaire uitvoering stankbeleid – eindevaluatie proefprojecten
IMZ – aangepaste regelgeving weg- en railverkeerslawaai –
plan van aanpak goederenemplacementenbijlage 1:6 verdroging2000:
vermindering areaal verdroogde bos- en nauurgebieden met 25% tov 1985onzeker–
Tijdelijke bijdrageregeling gebiedsgerichte bestrijding verdroging –
Voortgangsrapportage integraal waterbeheer en Noordzee-aangelegenheden–
afronding gebiedsvisies vergroting van areaal kwetsbare natuurdoeltypen –
Evaluatie beleid waterbesparing – evaluatie GEBEVE-regelingbijlage
1:7 verspilling(geen NMP 2-doelstelling voor 2000/2010) voor 2000
voorraden in kaart, beheersstrategie en aandacht voor terugkoppeling
bij de bron – Strategisch Plan
van Aanpak Biodiversiteit– Risico-analyse sleutelvoorraden –
Criteria voor: * omgaan met voorraden in produktie- en consumptie 
* verspilling in produkten beleid – Beleidsstandpunt «Biodiversiteit»bijlage
1:8XNoot2De in dit hoofdstuk gehanteerde indeling naar bedrijfstakken sluit niet
goed aan bij de gebruikelijke doelgroepenindeling die wordt gehanteerd voor
het overleg met doelgroepen. In dit hoofdstuk gaat het om een indeling volgens
een economische-statistische classificatie. Hierbij wordt uitgegaan van de
bedrijfstakindeling van het CBS. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24405-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl