Beleid inzake XTC; Verslag algemeen overleg op 21 april 1999 over het XTC-beleid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23760, nr. 11

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

26-05-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

23760 nr. 11

11-05-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23760Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 24077Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 760Beleid inzake XTC24 077Drugbeleidnr. 11VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 11 mei 1999De vaste commissies voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 en Justitie2 hebben op 21 april
1999 overleg gevoerd met minister Borst-Eilers van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport en minister Korthals van Justitie over het XTC-beleid,
aan de hand van:– de brief van 9 september 1998 inzake het standpunt betreffende
de Nationale Drug Monitor (24 077, nr. 68);– de brief van 19 november 1998 inzake onderzoek naar neurotoxiciteit
van XTC (VWS-98-1345);– de brief van 1 februari 1999 inzake het testen van pillen (23 760,
nr. 10).Van het overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Apostolou (PvdA) ging akkoord met het instellen van
de Nationale Drug Monitor (NDM), zoals omschreven in de brief van 9 september
1998, en wilde weten wanneer deze van start zal gaan. Hij vond dat de programmering
van de thema's die gemonitord zullen worden, aan de Kamer gemeld dient te
worden, zodanig dat de Kamer op de hoogte kan zijn van de daarbij gestelde
prioriteiten en hun redengeving. Zijns inziens zou dit onderdeel kunnen zijn
van de jaarlijkse rapportage drugbeleid. Hij verzocht om een toelichting op
de verhouding tussen het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(VWS) als voornaamste opdrachtgever van de NDM, en degenen die als medeopdrachtgever
kunnen optreden. Naar aanleiding van de brief inzake XTC en neurotoxiciteit was de heer
Apostolou het ermee eens, dat nader onderzoek dient te worden gedaan en hij
drong aan op het betrachten van spoed daarbij. Het is belangrijk te weten
wat op de lange termijn de consequenties zijn voor de gebruikers, mede met
het oog op het voorlichtingsbeleid. Kan de minister van VWS aangeven, wanneer
de resultaten van dit verdere onderzoek kunnen worden verwacht?De heer Apostolou stemde in met de doelstellingen betreffende het drugs
informatie en monitoring systeem (DIMS) zoals omschreven in de brief van 1 februari
1999. Hij benadrukte het geven van voorlichting en onderschreef dat testuitslagen
vergezeld dienen te gaan van een schriftelijke opsomming van de risico's van
de betreffende stof, alsmede van de beperkingen van de test. Wat vindt de
minister van VWS van krantenberichten van de laatste tijd, dat testfaciliteiten
van hulpverleningsinstellingen misbruikt worden door criminelen? In de brief
wordt protocollering als een middel genoemd om de spanningsverhouding tussen
bescherming van de volksgezondheid en bestrijding van de misdaad beter hanteerbaar
te maken: kan de minister aangeven wat zo'n protocol zou kunnen inhouden?
Wat wordt precies bedoeld met de slotzin, waar staat dat de minister wil voorkomen
dat het testen op party's gezien wordt als een recht van de consument?Op grond van een bezoek aan de unit synthetische drugs (USD) had de heer
Apostolou geconcludeerd dat er verscheidene laboratoria in Nederland zijn
waar XTC-pillen geproduceerd worden en hij was van mening dat de bestrijding
daarvan geïntensiveerd dient te worden. Een van de gedachten hierbij
is om de machines voor het produceren van pillen vergunningplichtig te doen
zijn, zodat, als dergelijke machines in een laboratorium worden aangetroffen
en de houder geen vergunning heeft, de machines in beslag kunnen worden genomen.
Acht de minister van Justitie dit een begaanbare weg?Er bereikten de heer Apostolou signalen dat in steden als Amsterdam het
aantal smartshops te groot dreigt te worden en dat er sprake is van het witwassen
van zwart geld via het investeren in smartshops. Kan de minister van Justitie
dit bevestigen en, zo ja, dienen er dan geen maatregelen genomen te worden
zoals het instellen van een antecedentenonderzoek bij de vestiging van smartshops?
Is het mogelijk smartshops vergunningplichtig te maken uit hoofde van de geenszins
onschadelijke preparaten die daar verkocht worden? In hoeverre kunnen er voorts
maatregelen genomen worden tegen het verkopen van drugs via het, algemeen
toegankelijke, Internet?Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD) kon zich over het algemeen
vinden in de strekking van de geagendeerde brieven. Zij was het eens met de
opzet van de NDM. Wel vond zij dat het aspect alcohol daarin wat uitgebreider
dient te worden meegenomen, omdat alcohol een veel omvangrijker probleem onder
jongeren blijkt te zijn dan drugs. Het is van belang dat, blijkens de brief
over het onderzoek naar neurotoxiciteit van XTC, nog eens is vastgesteld hoe
schadelijk XTC kan zijn, zij het dat hierbij alleen de stof MDMA is onderzocht.
Is de minister van VWS van plan in dezen ook onderzoek te laten doen naar
de schadelijkheid van andere stoffen die onder de noemer «XTC»
vallen, juist met het oog op voorlichting en preventie?Ingaande op de brief van 1 februari 1999, constateerde mevrouw Van Blerck
dat het XTC-gebruik zich niet beperkt tot houseparty's, maar daarnaast is
opgenomen in het reguliere uitgaanscircuit, zoals discotheken. Zij meende
dat het door die spreiding, waarbij er geen onderscheid is tussen stad en
platteland, moeilijker is om na te gaan wat er precies wordt gebruikt. Naast
het monitoren benadrukte zij, als een net zo belangrijke doelstelling van
het testen van pillen, de preventie, met name in de richting van jongeren.
Daarbij dient een duidelijke boodschap te worden afgegeven over
de schadelijke gevolgen van XTC-gebruik voor de gezondheid. Bij de testdemonstratie
die zij had bijgewoond, was haar dit niet zo gebleken. Zij meende dat het
hierbij afgegeven voorlichtingskaartje op het moment zelf onvoldoende gelezen
zal worden en binnen een minuut op de grond belandt. Zelf vond zij de inhoud
van deze kaartjes niet afschrikwekkend; zij verzocht om een duidelijker boodschap
richting de jongeren, waarin wordt aangegeven hoe schadelijk bepaalde stoffen
zijn en wat de effecten op langere termijn kunnen zijn.Op zich had mevrouw Van Blerck niets tegen de bestaande mogelijkheid tot
het testen van pillen bij instellingen, zij het dat dit voor jongeren misschien
wat hoogdrempelige gelegenheden zijn. Het resultaat van de meting zal daar
echter beter zijn, gegeven de laboratoriumfaciliteiten waarvan gebruik kan
worden gemaakt. Bij de andere mogelijkheid, het testen op locatie, waarbij
als het ware op de dansvloer de gelegenheid wordt geboden om de drugs te laten
testen, zette zij grote vraagtekens. Zo zal de mondelinge preventieboodschap,
temidden van de harde muziek, totaal niet tot zijn recht komen. Bij een voortzetting
van deze testmogelijkheid dient er een ruimte voor te worden gezocht die aanpalend
aan de feestruimte is. Zij verzocht de minister om een toelichting op de precieze
verhouding tussen de beide hoofdtaken van het testen: monitoring en preventie.Mevrouw Van Blerck vond het moeilijk er een oordeel over te geven of het
testen wel of niet gestimuleerd dient te worden. Naast voordelen zitten er
ook een aantal nadelen aan, zoals het risico dat de overheid zo het gebruik
van pillen dreigt te legitimeren. Hoe kijken de beide ministers daartegen
aan? Hierbij komt dat zeker de laatste tijd er signalen zijn dat van overheidswege
geboden testfaciliteiten worden misbruikt door criminelen. Het was haar op
dit moment niet duidelijk welke protocollen en richtlijnen worden voorgestaan
om dit te vermijden. Vooraleer met het testen van pillen verder wordt gegaan,
dient daarover duidelijkheid te bestaan. Het had haar voorkeur om, als die
duidelijkheid er niet komt, het testen op te schorten. Zij vond dat ook de
collectieve preventie meer aandacht moet krijgen, omdat deze iets oproept
wat jongeren ervan kan weerhouden om, gezien de effecten op de gezondheid,
überhaupt tot druggebruik over te gaan.De heer Van Dijke (RPF), mede sprekend namens de fractie van
het GPV, kon in de geagendeerde brieven weinig houvast vinden op het punt
van een beleid dat het gebruik van XTC dient tegen te gaan. Hij nodigde de
minister van VWS uit in dit overleg aansprekende resultaten van haar beleid
te presenteren. Hoeveel jongeren zijn daardoor niet tot het gebruik van XTC
gekomen of zijn van het gebruik ervan verlost? Hoevelen zien af van gebruik,
als de test uitwijst dat de pil slecht is? Het zou daarbij om een erg laag
percentage gaan. Hoe schadelijk is voorts de trance die wordt beoogd bij het
deelnemen aan grootschalige dansfeesten? Het gaat hier, kortom, om een niet
onaanzienlijk probleem met grote risico's voor de volksgezondheid, met name
bij een kwetsbare groep mensen. Zo bleek uit een recent CBS-rapport dat kinderen
uit eenoudergezinnen driemaal zoveel XTC gebruiken als kinderen uit gezinnen
met twee ouders. Hij spoorde de minister aan zich in haar beleid meer achter
de ouders te scharen, die ook vinden dat hun kinderen dergelijke rommel niet
moeten gebruiken. Uit een oogpunt van te bereiken resultaten was hij niet
erg ingenomen met de huidige wijze van voorlichting en stelde zich voor dat
een hardere, confronterende campagne tegen het gebruik van XTC diende te worden
ingezet.Kijkende naar wat de minister van VWS voorstelde, vond de heer Van Dijke
dat er daarbij geen oog is voor omgevingsfactoren die aanmoedigen tot het
gebruik van XTC, zoals op houseparty's. Voorstellen van RPF-zijde tot het
aanbrengen van beperkingen bij dergelijke grootschalige dansfeesten, bijvoorbeeld
door invoering van een leeftijdsgrens van zestien jaar en door
de sluitingstijd op uiterlijk twee uur 's nachts te stellen, waardoor tevens
de prikkel tot gebruik van XTC sterk zal afnemen, had de minister eerder afgedaan
met de verwijzing dat dit gemeentelijk beleid is. Hij vond dit evenwel niet
in overeenstemming met de verantwoordelijkheid van de minister voor de volksgezondheid,
gegeven dat er bijvoorbeeld ook landelijke regelgeving is rond de verstrekking
van alcoholische dranken. Van de toezegging van de minister om in dezen te
overleggen met de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG), had hij in de
stukken niets teruggevonden. De eventuele overlast die het massaal uitgaan
van een houseparty om twee uur 's nachts zou kunnen veroorzaken, achtte hij
niet groter dan de overlast die wordt veroorzaakt, wanneer dit, zoals nu,
op zondagmorgen gebeurt.Onverantwoord achtte de heer Van Dijke het dat jongelui, na een hele nacht
op een houseparty te zijn geweest, zich direct achter het stuur zetten om
zich in het verkeer te begeven. Hij vroeg de minister van Justitie of deze
voornemens is erin te berusten, dat in dezen niet eerder kan worden ingegrepen
dan nadat een overtreding is geconstateerd. Als het om alcoholgebruik gaat,
laat zich via een blaas- of bloedproef vaststellen in hoeverre betrokkene
rijvaardig is, maar er zijn daarnaast andere factoren van invloed op de rijvaardigheid,
waaronder drugsgebruik en vermoeidheid na een nacht dansen op een houseparty.
Dergelijke factoren zijn niet direct meetbaar, maar daarop moet toch een sterke
verdenking rusten.De heer Buijs (CDA) zag de ernst van de situatie rond XTC onderstreept
door een drietal krantenberichten: hulpverleners als verlengstuk van XTC-maffia,
de politie te Edam die bij toeval op een industrieterrein een XTC-laboratorium
ontdekt, en schade aan het milieu door dumping van XTC-afval. Tegelijkertijd
komt dan de vraag op wat er precies bedoeld wordt met XTC. Gaat het daarbij
uitsluitend om de stof MDMA of betreft het ook pillen met andere stoffen?
Wat is de opstelling van de overheid versus zogenaamde «legale»
drugs als 4-MTA, 2C-T-2 en DXM? Hoe vindt de beoordeling plaats of iets wel
of niet schadelijk is en al of niet op de opiumlijst geplaatst dient te worden?
Van MDMA is de neurotoxiciteit aangetoond, althans voor wat betreft de korte
termijn. Is er onderzoek geweest naar de mogelijke schadelijke bijwerkingen
van als «legaal» geoormerkte pillen, waarmee openlijk wordt geadverteerd
of die worden gedoogd? Of moeten eventuele schadelijke bijwerkingen hier via
trial & error blijken, waarna de stoffen alsnog uit de handel genomen
worden?Kan, in plaats van XTC, niet beter worden gesproken van «designerdrugs»
of «smartdrugs» en is het vanuit volksgezondheidsoogpunt niet
verstandiger deze smartdrugs collectief te verbieden, totdat is vastgesteld
dat ze geen schadelijke bijwerkingen hebben? Door hierbij een omgekeerde bewijslast
in te voeren zou de minister niet meer behoeven te testen of er beducht voor
moeten zijn achter de feiten aan te lopen, aldus de heer Buijs, die wees op
het bestaan van zo'n brede verbodsbepaling in Groot-Brittannië. Op het
gebied van de synthetische drugs komt er in Nederland echter van alles op
de markt, waarbij dan achteraf wordt getest. Dit is een omgekeerde weg, die
vanuit het belang van de volksgezondheid niet goed is te verdedigen.Een aanleiding tot het invoeren van zo'n algemeen verbod zag de heer Buijs
mede in de beantwoording door de minister van VWS van schriftelijke vragen
van zijn fractiegenoot Van de Camp over de strafbaarstelling van handel in
de levensgevaarlijke partydrug GHB, een stof die niet valt onder de Opiumwet.
Uit deze beantwoording bleek dat de minister nog geen duidelijk oordeel had
over de schadelijkheid ervan, maar zou bekijken of er eventueel aanvullende
maatregelen nodig zijn, nadat het coördinatiepunt assessment en monitoring
van nieuwe drugs een risicoanalyse had gemaakt. Heeft de minister inmiddels
een besluit genomen over het brengen van GHB onder de Opiumwet? Vraagtekens had de heer Buijs bij de zogenoemde sneltestservice ten behoeve
van gebruikers op bijvoorbeeld houseparty's. Juist uit een oogpunt van volksgezondheid
is dit testen van pillen een gevaarlijke ontwikkeling, want de geteste pil
krijgt al gauw het imago een «goedgekeurde» pil te zijn en daarmee
ontstaat het verkeerde beeld dat het met de schadelijkheid ervan wel meevalt.
Het beeld dat houseparty's en XTC bij elkaar horen, krijgt zo een soort legitimatie
van overheidswege. Dit is echter een schijnlegitimatie, want de sneltest geeft
maar een beperkt beeld van de stoffen die in een pil zitten en ook een gekeurde
pil kan nog steeds grote gezondheidsschade met zich brengen, zeker op de langere
termijn. Bovendien wekt zo'n geteste pil met een bepaald logo de indruk dat
alle pillen met dat logo veilig zijn, terwijl dit logo door verschillende
producenten kan worden gebruikt. Hij vond dan ook dat gestopt dient te worden
met de sneltests op houseparty's; slechts in een uitzonderingssituatie zouden
op gebruikers gerichte tests nog kunnen plaatsvinden, namelijk als er signalen
zijn dat er gevaarlijke pillen in omloop zijn. Een stringenter ontmoedigingsbeleid
leek hem meer op zijn plaats.De heer Buijs vond dat het DIMS een actieve rol kan spelen bij de preventie,
maar stelde dat het bij de testactiviteiten van het DIMS uitsluitend dient
te gaan om drugsvangsten door de politie en zelf aangekochte pillen. De zo
verkregen informatie is vervolgens ook van belang voor de NDM. Op welke wijze
wil de minister van VWS de samenwerking tussen DIMS en NDM gestalte geven,
alsmede de samenwerking met het early warning system op Europees niveau?Waarom heeft de minister van Justitie de brief inzake DIMS (23 760,
nr. 10) niet medeondertekend, zo vroeg de heer Buijs. Is er, gelet op
de omvang van de problematiek rond de synthetische drugs, voldoende capaciteit
bij de USD? Het opsporen en ontmantelen van illegale laboratoria zal een forse
werkdruk voor de USD met zich brengen. Kan de minister van Justitie een toelichting
op deze werkbelasting geven? Wanneer wordt er beslist over de voortzetting
van de USD?Als het belangrijkste aandachtspunt voor het antidrugsbeleid zag de heer
Buijs de preventie. Voorlichting en preventie sneeuwen echter op dit moment,
zowel op landelijk, als op gemeentelijk niveau, voortdurend onder. Een goed
drugsbeleid is evenwel een en-enbeleid en niet een of-ofbeleid. 15% van het
gedecentraliseerde verslavingszorgbudget zou besteed worden aan preventie,
maar bij de meeste gemeenten is het minder dan 10%. Hoe kan dit belangrijkste
onderdeel van het antidrugsbeleid weer meer op de voorgrond komen?Mevrouw Ravestein (D66) was het op hoofdlijnen eens met het
in de geagendeerde brieven voorgestelde beleid. Het belangrijkste vond zij
de voorlichting. Het mag niet zo zijn dat mensen denken dat pillen die getest
zijn, ook safe zijn om te gebruiken: de gezondheidsrisico's moeten steeds
weer uitgelegd worden. Zelf vond zij wat dat betreft de informatie op de bij
de tests uitgereikte kaartjes indringend en ook afschrikwekkend, omdat er
heel kil staat opgesomd om welke stoffen het gaat en wat je er allemaal van
kunt krijgen. Zij wist echter niet hoe de kaartjes overkomen bij jongeren
en wat daar het effect van is. Naast het volgen van ontwikkelingen op de markt
voor synthetische drugs, met daarbij de mogelijkheid om zo nodig snel in te
grijpen, zag zij als groter voordeel van het testen de preventie: het directe
contact met de gebruikers, waarbij voorlichting gegeven kan worden aan een
groep die anders waarschijnlijk moeilijker te bereiken zal zijn.Naar het oordeel van mevrouw Ravestein diende de handel in synthetische
drugs keihard te worden aangepakt, gegeven ook hoe eenvoudig het kennelijk
is om zaken te produceren die zo schadelijk blijken te zijn voor de volksgezondheid.
Hoe kijken de bewindslieden aan tegen de risico's die politiemensen lopen
bij het doen van invallen in laboratoria voor synthetische drugs, bijvoorbeeld
als gevolg van de schadelijke stoffen die vrij kunnen komen? Hoe
actief wordt eraan gewerkt om die laboratoria op te sporen en te ontmantelen?
In de Verenigde Staten blijken degenen die bij dergelijke laboratoria betrokken
zijn, te kunnen worden aangepakt op grond van milieucriminaliteit, indien
zij door de mazen van de verdovendemiddelenwetgeving dreigen te glippen. Is
een dergelijke aanpak ook in Nederland mogelijk? Zij sluit zich aan bij de
vraag van de heer Apostolou over Internet.Mevrouw Hermann (GroenLinks) nam afstand van «het grote-boze-wolfsyndroom»
zoals zij dit bij sommige woordvoerders op dit terrein bespeurde, die in de
onderhavige materie voornamelijk een grote bedreiging leken te zien. Zij bedoelde
dit niet denigrerend of kwetsend, maar zelf zag zij het wat luchtiger en eigentijdser.
Daar waar het gaat om jongeren en hun gedrag, was zij van oordeel dat een
benadering die vooral op afschrikwekkende informatie gericht is, niet de meest
geëigende is. Zij meende dat Nederland, met de huidige aanpak van het
testen van pillen, in Europees verband in de voorhoede staat, als het gaat
om een evenwichtige benadering van de problematiek en een evenwichtige beïnvloeding
van de doelgroep. Dit is een waardevolle zaak, juist vanuit de invalshoek
dat een gewaarschuwd mens voor twee telt. Cijfers van de laatste jaren over
drugsgebruik onder bijvoorbeeld Nederlandse schoolgaande jongeren laten zien,
dat de ontwikkelingen getalsmatig lang niet zo verontrustend zijn als wel
eens gedacht wordt. Internationaal gezien behoort Nederland hier zelfs tot
de laagste categorieën. Zaken als overdoseringen en dergelijke komen
in Nederland nauwelijks voor.Met de aanpak betreffende de NDM was mevrouw Hermann het eens, omdat op
deze wijze goed in beeld kan worden gebracht wat zich op het gebied van drugs
afspeelt. Zij ondersteunde de opvatting dat drugs niet geïsoleerd gezien
moeten worden van bijvoorbeeld alcohol en tabak, maar constateerde dat met
name de samenhang met een alcoholbeleid in de betreffende brief (24 077,
nr. 68) maar zeer zijdelings aan bod komt. Gezien de grote bedreiging van
alcoholmisbruik voor de volksgezondheid, een bedreiging die vele malen groter
is dan die van de drugs waar het hier om gaat, betreurde zij dat en zij verzocht
de minister van VWS om een nadere toelichting hierop. De uitkomsten van het
onderzoek naar de neurotoxiciteit van XTC noemde zij zorgwekkend. Zij zag
met belangstelling uit naar het al aangekondigde vervolgonderzoek: wat zal
dit inhouden en hoe zal het procedureel verlopen?Mevrouw Hermann vond het jammer dat de minister het testen op locatie
wilde beperken tot wat nodig is voor de monitoring, want zij zag in deze wijze
van pillen testen een goede manier om aan te sluiten bij wat jeugdigen zelf
verkiezen, daar waar pillengebruik een «normale» zaak voor hen
is geworden. De neutrale, ietwat onderkoelde en volwassen manier om de risico's
onder ogen te brengen in de vorm van bij het testen uit te reiken kaartjes,
achtte zij een geëigende aanpak. Preventie bleef daarbij in haar ogen
een belangrijke taak, waarbij zij wat betreft het gebruik van pillen, hetzij
de onderhavige, hetzij via de apotheek, uitging van de stelregel: hoe minder,
hoe beter.De heer Van der Staaij (SGP) zag de instelling van de NDM in
beginsel als een goede zaak. De jaarlijkse uitgave van 5 mln. door het ministerie
van VWS in verband met monitoring op het terrein van drugs en verslavingsproblematiek,
onderstreept het belang van een doelmatige structuur. Voorop dient evenwel
te staan dat doelstelling en inrichting daarvan te allen tijde primair gericht
moeten zijn op preventie. Ook het DIMS dient vanuit deze visie werkzaam zijn.
Daar waar de minister van VWS echter zegt dat het testen niet alleen de monitoring
dient, maar ook waarde heeft in termen van schadebeperking, rijst de vraag
of hier de doelstelling van preventie niet toch als van secundair belang wordt
gezien. Monitoring door het DIMS is nauw verbonden met het testen voor individuen,
maar individuen zijn daarbij anoniem en dat riep voor de heer Van der Staaij
de vraag van de identificatie op. Hij onderkende dat het vragen om identificatie
jongeren ervan zou kunnen weerhouden pillen voor een test aan te bieden, waardoor
het risico kan toenemen dat er ongemerkt gevaarlijke pillen op de markt komen.
Tegelijkertijd is het echter zo dat bij afwezigheid van enigerlei identificatie
niet te voorkomen is, dat drugscriminelen de testfaciliteiten gebruiken om
hun producten te laten keuren. Hij signaleerde hier een probleem en vroeg
de bewindslieden hoe zij dachten over een eventuele identificatieplicht.Hoewel ook de minister van VWS het noodzakelijk acht dat in de voorlichting
op geen enkele wijze de indruk wordt gewekt, dat de gezondheidsrisico's van
XTC-gebruik aanvaardbaar zijn, was het de heer Van der Staaij onduidelijk
hoe daaraan precies vorm wordt gegeven. Kan de minister wat meer zeggen over
de wijze waarop zij deze boodschap concreet voor het voetlicht wil brengen?
Zullen de pillentesters er niet voor terugschrikken om, in hun beleving, als
zedenprediker op te treden?Wordt overigens door het testen van pillen niet een verkeerd signaal afgegeven,
in die zin dat hierdoor de drempel tot gebruik wordt verlaagd? In plaats van
het gezegde «een gewaarschuwd mens telt voor twee», drong zich
hierbij aan de heer Van der Staaij het beeld op van: een getest mens slikt
voor twee. Al met al riep het voorgestelde testbeleid fundamentele bedenkingen
bij hem op, gezien ook hoe uit onderzoek blijkt dat de schadelijke effecten
van drugsgebruik bepaald niet onderschat mogen worden.De heer Van der Staaij besefte dat ten aanzien van drugsgebruik niet volstaan
kan worden met te zeggen: het is verboden en daarmee uit. Er zal sprake moeten
zijn van een beleid dat met alle energie en creativiteit gericht is op preventie,
terwijl ook de handhaving serieus moet worden genomen. Immers, het is nog
steeds zo dat XTC als harddrug strafbaar is gesteld, maar dit gegeven lijkt
gemakkelijk uit het oog te worden verloren. Daar waar het de trend is dat
grootschalige houseparty's uit zijn en het XTC-gebruik zich naar discotheken
verplaatst, leek hem het laten vallen van die uitgaansgelegenheden onder de
reikwijdte van de «stadhuis en housebenadering» een eerste goede
aanzet tot een meer adequaat XTC-beleid. Het antwoord van de regeringDe minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport was verheugd
over de steun van zovele woordvoerders voor de opzet, inhoudelijk en organisatorisch,
van de NDM. De NDM is onlangs van start gegaan en er is een interim-coördinator
aangesteld. Zij verwachtte dat het moment van volledige implementatie tegen
het einde van dit jaar bereikt zal zijn. De eerste producten kunnen echter
al eerder worden verwacht. Het eerste jaaroverzicht van de NDM zal verschijnen
als bijlage bij de voortgangsrapportage drugsbeleid; het betekent dat de jaarrapportages
op deze wijze worden gecombineerd. Het bureau NDM zal voorts jaarlijks rapporteren
aan de Verenigde Naties en aan het waarnemingscentrum in Lissabon.In de NDM komt de nadruk te liggen op het monitoren van drugs, maar in
diezelfde monitoring kan ook worden meegenomen het gebruik van alcohol en,
zo nodig, andere middelen. De minister vond de alcoholproblematiek, ook onder
jongeren, een ernstige zaak. Zij was bezig een beleid te ontwikkelen ter ontmoediging
van alcoholmisbruik, waarbij de aandacht met name op jongeren gericht zal
zijn. Er is veel dubbelgebruik: drugsgebruikers die alcohol gebruiken en omgekeerd.
Bij prevalentieonderzoek wordt tevens naar alcoholgebruik gevraagd en in het
registratiesysteem van de verslavingszorg is ook de alcoholproblematiek opgenomen.
In de door de minister gesubsidieerde stedenmonitor wordt mede aan het problematisch
alcoholgebruik aandacht besteed. Langs deze wegen wordt het bedoelde
alcoholgebruik in beeld gebracht, maar waar het om gaat, is de ontmoediging
ervan. Daar zal binnenkort over gesproken kunnen worden, naar aanleiding van
de aanpassing van de Drank- en horecawet.Ook op Europees niveau gebeurt het een en ander. Er is een besluit van
de Europese Raad om een vroegtijdig waarschuwingssysteem voor nieuwe drugs
in te stellen. Ter uitvoering daarvan had de minister het coördinatiepunt
assessment en monitoring van nieuwe drugs opgericht. Dit is ondergebracht
bij de inspectie voor de gezondheidszorg en de doelstelling is om zo snel
mogelijk nieuwe drugs aan een multidisciplinaire risicoschatting te onderwerpen.
Is het een synthetische drug, dan vindt direct melding plaats aan het Europees
waarnemingscentrum in Lissabon.De vraag naar de resultaten van het beleid laat zich alleen maar goed
beantwoorden, als er echt wetenschappelijk onderzoek naar zou zijn gedaan,
waarbij tevens de ontwikkeling in Nederland precies wordt gelegd naast die
in andere landen, aldus de minister. Het drugsterrein leent zich echter moeilijk
voor dit soort heldere analyses, al worden er wel vergelijkingen met het buitenland
gemaakt. Van de Nederlandse bevolking van twaalf jaar en ouder heeft de laatste
maand 0,3% XTC gebruikt. In vergelijking met andere Europese landen zit Nederland
dan niet hoger; het beweegt zich overal in ongeveer dezelfde range en dat
spoort met het feit dat dit drugsgebruik een uiting is van een bepaalde, internationale
jeugdcultuur. Nederland zit echter duidelijk lager dan het Verenigd Koninkrijk
en dat is ook het geval, als men kijkt naar drugsgerelateerde sterfgevallen.
Het aantal ernstige ongelukken met XTC is heel gering in Nederland, ook in
vergelijking met andere landen. Dat blijkt uit een recent rapport van het
RIVM. Deze gegevens gaven haar de stellige indruk dat het XTC-gebruik in Nederland
niet tot de hoogste van Europa behoort. Indien hierbij in overweging wordt
genomen dat er in Nederland nogal wat geproduceerd schijnt te worden, kan
misschien gezegd worden dat het beleid het gebruik enigszins in de hand weet
te houden.De minister benadrukte dat de voorlichtingsboodschap heel scherp gebracht
moet worden. Deze is afgestemd op respectievelijk het grote publiek, de gebruikers,
de schoolgaande jeugd en de ouders. In de nieuwe publieksvoorlichting zijn
cruciale passages opgenomen over de schadelijkheid en de risico's, zo in een
brochure van april 1999: «XTC, de antwoorden». Daarin wordt de
uitkomst van het onderzoek, het schadelijke effect op de hersenen, beschreven.
Er wordt op gewezen dat het niet uit te sluiten is dat eenmalig gebruik al
tot zo'n gevolg leidt en dat wie geen risico's wil lopen, niet moet gebruiken.
Met behulp van deskundigen en met name ook bij de jongeren zelf, wordt uitgetest
welke boodschap en welk type folder aanspreekt. De genoemde folder over XTC
wordt massaal opgevraagd door jongeren en ook door ouders. Zij stond achter
de ouders die hun kinderen dergelijke drugs liever helemaal niet zien gebruiken,
maar ergens achter staan is niet hetzelfde als kunnen voorkomen dat het gebeurt.
Het is een moeilijk beleidsterrein, waar ook de minister zoekend haar weg
moest vinden en waar op pragmatische wijze ontmoediging moet worden gecombineerd
met gezondheidsbescherming.Met het oog op het vervolgonderzoek naar de neurotoxiciteit van XTC heeft
het RIVM een onderzoeksprogramma voorgesteld, dat antwoord moet geven op een
aantal vragen, ook met betrekking tot de effecten op lange termijn. De minister
had verzocht het onderzoek met spoed af te ronden, maar wist op dit moment
niet, wanneer het klaar zal zijn. Zij zegde toe de Kamer te zullen informeren,
zodra zij er meer informatie over had. Het Nederlandse onderzoek heeft ook
internationaal belangstelling getrokken, met name uit het Verenigd Koninkrijk.
Er zal met de Britse autoriteiten en onderzoekers overleg over worden gepleegd
in hoeverre er kan worden samengewerkt bij het vervolgonderzoek. Zij constateerde
dat de heer Buijs een indrukwekkende lijst vragen had gesteld, onder meer over de beoordeling van de schadelijkheid van stoffen en het wel of
niet laten vallen van een stof onder de Opiumwet. Zij stelde zich voor deze
vragen schriftelijk te beantwoorden. Desgevraagd was zij het eens met de heer
Buijs dat op dit moment nog niet met zekerheid kan worden gesteld of een aantal
stoffen die hij noemde, wel of niet schadelijk zijn.De minister keek met zorg naar de ontwikkelingen op de markt van synthetische
drugs, waar het assortiment zich nog steeds uitbreidt. Gebruikers hebben vaak
geen idee wat zij precies hebben gekocht en welke risico's zij lopen. De minister
zag het DIMS in de eerste plaats als een belangrijke informatiebron om te
weten welke stoffen er op de markt zijn; vervolgens moet zo snel mogelijk
worden achterhaald wat de risico's ervan zijn. De minister zag het als haar
verantwoordelijkheid zoveel mogelijk te voorkomen dat jongeren die ondanks
alle waarschuwingen toch slikken, levensbedreigende risico's lopen. Het testen
van pillen in het kader van DIMS is het belangrijkste instrument om die verantwoordelijkheid
waar te kunnen maken en zij wilde dit instrument niet kwijt. Anderzijds onderkende
zij dat het instrument niet onomstreden is en dat het zoeken blijft naar een
goede balans bij de toepassing ervan.Er zijn twee onderzoeken gedaan, onafhankelijk van elkaar, naar de vraag
of testen het gebruik in de hand werkt. Daaruit komt naar voren dat er op
party's met een testservice niet méér gebruikt wordt dan op
party's zonder zo'n testservice, respectievelijk dat testen niet gebruiksbevorderend
werkt. De minister vond wel dat het risico van de aanmoediging steeds de aandacht
moet houden. Het positieve effect van het testen lag haars inziens op het
vlak van het voorkómen van het gebruik van gevaarlijke stoffen en het
doen kiezen voor andere stoffen. Hierop is ook de voorlichting gericht die
het testen vergezelt. De ervaring leert dat er wel degelijk jongeren zijn
die na het testen besluiten een bepaalde pil niet te gebruiken, ook al gaat
het daarbij misschien nog om een laag percentage: dat moet dan worden opgevoerd.De minister onderkende dat de sneltest zijn beperkingen heeft, al meende
zij dat er, in samenhang met het uiterlijk van een pil, op deze wijze al veel
valt te determineren. Van groot belang blijft de mondelinge voorlichtingsboodschap
die daarbij wordt gegeven. Op de dansvloer zal daar echter weinig van terechtkomen.
Zij zegde in dit verband toe dat geprobeerd zal worden tot een wat rustiger
testlocatie te komen, een aparte ruimte waarin het mogelijk is om, naast het
uitreiken van voorlichtingskaartjes over de risico's van een bepaalde stof,
ook een gesprekje aan te gaan. Daarbij kan de voorlichter immers beoordelen
met welke argumenten hij een bepaald type jongen of meisje het beste kan overtuigen.Naast het handhaven van het testen op instellingskantoren wilde de minister
ook de mogelijkheid van het testen bij de dansvloer behouden, omdat zij van
mening was dat daar een gezondheidsbescherming van uitgaat en het een goede
monitor is om na te gaan wat de jeugd op dit moment gebruikt. Er zijn wellicht
ook andere plaatsen in het uitgaanscircuit, waar men naartoe gaat met pillen,
maar zij had niet de indruk dat wat op houseparty's gebruikt wordt, niet representatief
is voor wat er in de rest van het uitgaanscircuit wordt gebruikt. Zij wilde
niet de indruk vestigen dat bezoekers van houseparty's als het ware het recht
hebben hun pillen te laten testen, want daar zou het idee van uitgaan dat
de overheid de verantwoordelijkheid van de gebruiker overneemt. De eigen verantwoordelijkheid
staat voorop en als degene die test in het belang van monitoring, het testen
wil beperken, moet dat ook kunnen.De minister gaf aan dat er overleg is geweest met de VNG over een aantal
zaken met betrekking tot houseparty's. Zij wilde dit overleg nog voortzetten
en refereerde daarbij aan de aanbevelingen uit de notitie «Stadhuis
en house», destijds op initiatief van het ministerie van VWS totstandgekomen.
Er is een landelijke verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid, maar er
is hierbij ook sprake van decentralisatie van beleid. Daar waar de gemeenten
de eerstverantwoordelijken voor het beleid zijn, vond zij het
wel haar verantwoordelijkheid om regelmatig met gemeenten te overleggen, maar
dan in het besef dat het daarbij voornamelijk gaat om «management by
speech». Als de Kamer zou vinden dat de minister er veel directer op
moet gaan zitten, zouden de gemeenten dit haars inziens niet in dank afnemen.De minister van Justitie onderkende dat hij de brief over het
testen (23 760, nr. 10) niet mede had ondertekend en dat er niet
in vermeld wordt, dat deze mede namens hem geschreven is. Feitelijk is de
brief overigens wel mede namens hem geschreven; zo is er ambtelijk vooroverleg
geweest en ook overigens is er sprake van een goede samenwerking tussen de
departementen van VWS en Justitie.Wat betreft de vragen inzake eventuele betrokkenheid van de hulpverlening,
via het testen, bij georganiseerde criminaliteit merkte de minister het volgende
op. Bij een onderzoek naar handelaren en producenten op het terrein van synthetische
drugs bleek dat de handelaren hun grondstoffen lieten testen bij een laboratorium
dat ook in de XTC-campagne diensten verleent. Dat is vervolgens door de politie
onderzocht, maar daarbij is niet gebleken van strafbare feiten. De minister
van VWS heeft onmiddellijk laten weten dat de grondstoffen niet getest mogen
worden en het is aanleiding geweest om tussen het DIMS en de USD conceptafspraken
te maken – deze moeten nog worden goedgekeurd door het college van procureurs-generaal –
om te voorkomen dat de georganiseerde criminaliteit misbruik maakt van de
teststations. De minister achtte het verstandig de Kamer hierover nader te
informeren, wanneer er definitievere afspraken zijn gemaakt.De minister gaf aan dat naast het ministerie van VWS, ook het ministerie
van Justitie, in het bijzonder het wetenschappelijk onderzoek en documentatie
centrum (WODC), beschouwd kan worden als opdrachtgever van de NDM. Het WODC
is belast met de coördinatie van de justitieaspecten van de monitor;
het zal voor de dataverzameling zorgdragen. Voorts vindt er in dezen regelmatig
ambtelijk overleg plaats tussen de ministeries van VWS, Justitie en Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.Naar aanleiding van de vraag of er iets wordt gedaan aan het aanbod van
drugs op Internet, wees de minister erop dat alles wat in de samenleving strafbaar
is, ook op Internet strafbaar is. Er wordt gerechercheerd op Internet om na
te gaan of daar strafbare feiten plaatsvinden en er is een regelmatig overleg
met de Internetproviders. In dit overleg worden afspraken gemaakt over het
weren van strafbare situaties op Internet. Hij meende dat het toezicht op
hetgeen op Internet gebeurt, zelfs gemakkelijker is dan om precies in de gaten
te houden wat zich rond houseparty's afspeelt. Voor beide situaties geldt
dat daar waar gehandeld wordt in drugs, de politie behoort in te grijpen.Het was de minister niet bekend of er via smartshops zwart geld wordt
witgewassen; als die signalen er zijn, dient dit nader te worden onderzocht.
Er is voortdurend contact tussen de Vereniging landelijk overleg smartshophouders
en ambtenaren van VWS en Justitie, maar dit overleg is er vooral om te voorkomen
dat middelen die onoorbaar zijn, in smartshops worden verkocht. De minister
zegde toe dat er naar het bedoelde witwassen zal worden gekeken, want het
probleem van het witwassen van zwart geld als zodanig heeft de bijzondere
aandacht van de overheid, ook in het kader van de strafbaarstelling ervan.
Een desbetreffend wetsvoorstel is thans voor advies naar de Raad van State. De minister onderkende dat het voorkomt dat bij de productie van synthetische
drugs, zoals XTC, gebruik wordt gemaakt van machines die bedoeld zijn voor
de legale vervaardiging van pillen. Als deze machines worden aangetroffen
in een situatie die erop duidt dat er een relatie is met de productie van
synthetische drugs, zal de politie steeds tot inbeslagname overgaan. Desondanks
kan het wenselijk zijn deze machines beter onder controle te
brengen. Het idee is geopperd de machines door middel van registratie aan
de eigenaar te koppelen, waardoor eenvoudig vast te stellen is wie de eigenaar
is van een aangetroffen machine. De minister had inmiddels verzocht na te
gaan of een dergelijk registratiesysteem uitvoerbaar is en een positieve bijdrage
kan leveren aan de bestrijding van de productie van synthetische drugs. Hij
zegde toe de Kamer over dit onderwerp te informeren.Rond het thema drugs en verkeer is een ambtelijke werkgroep ingesteld;
daar is de Kamer op 15 juli 1998 van op de hoogte gesteld. De minister
wees er in dit verband op dat het gerechtelijk laboratorium jaarlijks zo'n
3000 bloedmonsters onderzoekt van automobilisten die worden verdacht van rijden
onder invloed. In ongeveer 15% van de gevallen blijkt daaruit dat de verdachte
hooguit 0,8 promille alcohol in het bloed heeft, terwijl op basis van het
waargenomen rijgedrag méér kon worden vermoed. De afgelopen
jaren bleek circa 80% van die onderzochte bloedmonsters positief voor drugs.
Het ministerie van Justitie en het OM onderzoeken nu wat de strafrechtelijke
relevantie is, op grond van de huidige wetgeving, van dit door het gerechtelijk
laboratorium uitgevoerde bloedonderzoek. De wet biedt nu al mogelijkheden
tot strafrechtelijk optreden, wanneer een gerichte verdenking bestaat van
beïnvloeding van de rijvaardigheid door drugs, maar stelt daarvoor geen
normen zoals bij alcohol. Geprobeerd zou echter moeten worden, aldus de minister,
daar wel toe te komen; ambtelijk wordt hieraan gewerkt. Hij benadrukte dat
er controle op de rijvaardigheid bij het verlaten van uitgaanscentra dient
te zijn en wilde informeren hoe vaak die plaatsvindt.De minister vond het indrukwekkend wat er allemaal gedaan wordt bij de
USD en welke resultaten er zijn bereikt; hij wilde nagaan of de capaciteit
van de USD op termijn misschien uitbreiding moet krijgen. Hij zegde toe de
Kamer schriftelijk over de USD te zullen informeren, aan de hand van de gestelde
vragen. In dit verband wees hij erop dat op 22 april 1999 een groot symposium
plaatsvindt over drugs in relatie tot het milieu, waarop hij ook de leden
van de beide vaste commissies hoopte te ontmoeten. Op dit symposium komt de
milieuschade als gevolg van drugsproductie aan de orde; mede op grond van
de uitkomsten van het symposium zal er verder beleid worden gevoerd.Een belangrijk punt achtte de minister de gevaren die de politie loopt
bij het binnentreden in drugslaboratoria. Er wordt veel aan gedaan om deze
risico's zoveel mogelijk te beperken. In de reguliere politiecursus verdovende
middelen wordt aandacht besteed aan dit aspect. In dit verband kan ook genoemd
worden een nieuwe opleiding synthetische drugs, vormgegeven door de USD samen
met de rechercheschool. Vanuit de coördinatiefunctie van de USD wordt
voorts bij onderzoeken deskundigheid en informatie aan regiokorpsen overgedragen.
In samenwerking met regiopolitie Haaglanden is een eenentwintigstappenplan
voor het optreden in illegale laboratoria ontwikkeld. De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,EssersDe voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,Van HeemstDe griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,Teunissen XNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Swildens-Rozendaal (PvdA),
ondervoorzitter, Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Essers (VVD), voorzitter,
Dankers (CDA), Oudkerk (PvdA), Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Rouvoet (RPF),
De Vries (VVD), Van Vliet (D66), Van Blerck-Woerdman (VVD), Passtoors (VVD),
Eisses-Timmerman (CDA), Gortzak (PvdA), Hermann (GroenLinks), Buijs (CDA),
Atsma (CDA), Van Gent (GroenLinks), Arib (PvdA), Spoelman (PvdA), Kant (SP),
E. Meijer (VVD) en Van der Hoek (PvdA). Plv. leden: Van 't Riet (D66), Rehwinkel (PvdA), Eurlings (CDA), Apostolou
(PvdA), Örgü (VVD), Van de Camp (CDA), Noorman-den Uyl (PvdA), Ravestein
(D66), Weekers (VVD), Schutte (GPV), Cherribi (VVD), Schimmel (D66), Terpstra
(VVD), Udo (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Belinfante (PvdA), Harrewijn (GroenLinks),
Ross-van Dorp (CDA), Th.A.M. Meijer (CDA), Rosenmöller (GroenLinks),
Duijkers (PvdA), Smits (PvdA), Marijnissen (SP), O. P. G. Vos
(VVD) en Hamer (PvdA).XNoot2Samenstelling: Leden: Van de Camp (CDA), Biesheuvel (CDA), Swildens-Rozendaal
(PvdA), Scheltema-de Nie (D66), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Zijlstra (PvdA),
Apostolou (PvdA), Middel (PvdA), Van Heemst (PvdA), voorzitter, Dittrich (D66),
ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks), Rouvoet (RPF), Van Oven (PvdA), O. P. G. Vos
(VVD), Van Wijmen (CDA), Patijn (VVD), De Wit (SP), Ross-van Dorp (CDA), Niederer
(VVD), Nicolaï (VVD), Halsema (GroenLinks), Weekers (VVD), Van der Staaij
(SGP), Wijn (CDA) en Brood (VVD).Plv. leden: Balkenende (CDA), Verhagen (CDA), Wagenaar (PvdA), Van Vliet
(D66), Arib (PvdA), Duijkers (PvdA), Kuijper (PvdA), Albayrak (PvdA), Barth
(PvdA), De Graaf (D66), Karimi (GroenLinks), Schutte (GPV), Santi (PvdA),
Van den Doel (VVD), Rietkerk (CDA), Rijpstra (VVD), Marijnissen (SP), Buijs
(CDA), Passtoors (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
De Vries (VVD), Van Walsem (D66), Eurlings (CDA) en Kamp (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23760-11.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl