Wijziging Embryowet i.v.m. schrappen termijn voordracht voor kon. besluit op grond waarvan art. 24, onderdeel a, vervalt; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31046, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

11-06-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

31046 nr. 5

07-06-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeenHet wetsvoorstelOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31046Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 046Wijziging van de Embryowet in verband met het schrappen van de termijn
waarbinnen een voordracht moet worden gedaan voor een koninklijk besluit op
grond waarvan artikel 24, onderdeel a, vervaltnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 7 juni 2007AlgemeenMet belangstelling hebben wij kennisgenomen van het verslag. Wij waarderen
het zeer dat de commissie op zo’n korte termijn haar reactie heeft willen
geven. Voor zover die kennisneming van het verslag met gemengde gevoelens
of met teleurstelling gepaard is gegaan, hopen wij de zorgen bij de leden
van de desbetreffende fracties te kunnen wegnemen.Het wetsvoorstelDe leden van de CDA-fractie geven aan dat de ontwikkelingen van het stamcelonderzoek
met adulte stamcellen en stamcellen afkomstig uit navelstrengbloed dermate
gevorderd zijn dat dit perspectiefrijk onderzoek wellicht over een aantal
jaren daadwerkelijk tot bruikbare klinische toepassingen kan leiden. Zij constateren
dat voor dit onderzoek geen embryo’s gecreëerd behoeven te worden
en dat het ook nog nergens ter wereld gelukt is om door middel van celkerntransplantatie
een menselijk embryo tot stand te brengen. Zij vragen of de regering hun mening
deelt dat deze wetswijziging wetenschappelijke ontwikkeling niet in de weg
staat.De wetswijziging staat wetenschappelijke ontwikkelingen op het terrein
van stamcelonderzoek inderdaad niet in de weg. Zoals ook aangegeven in de
memorie van toelichting zal de komende jaren nog veel preklinisch onderzoek
verricht moeten worden en daarbij kan de komend jaren gebruik worden gemaakt
van bij ivf-behandelingen overgebleven embryo’s.Voorts vragen deze leden waarom dit wetsvoorstel zich beperkt tot het
laten vervallen van de tweede volzin en het woord «voorts» in
de derde volzin van artikel 33. Kan worden toegelicht waarom niet is overwogen
om het tweede lid van artikel 33 geheel te schrappen? Genoemde leden zijn
van mening dat als in de toekomst een voorstel gedaan zal worden om alsnog
artikel 24, onderdeel a, te laten vervallen, dit een dusdanige wijziging van
de Embryowet zal zijn dat daarvoor een wetswijziging staatsrechtelijk de meest
zuivere weg is. Waarom, zo vragen deze leden, kan ook niet het tweede deel
van de eerste volzin van het eerste lid van artikel 33 komen te vervallen?Bij de totstandbrenging van de Embryowet is destijds bewust gekozen voor een constructie met «dubbele» regulering. In de wet
is enerzijds een algeheel verbod opgenomen op het speciaal voor wetenschappelijk
onderzoek tot stand brengen van embryo’s, maar tegelijk is in de wet
voorzien in de mogelijkheid om dat algehele verbod, als de tijd daar rijp
voor is, te vervangen door een regeling die dat toelaat, zij het onder strikte
voorwaarden en onder beperking van de doelen waarvoor onderzoek zou mogen
worden verricht. Dit is gebeurd door die voorwaarden en beperkingen destijds
reeds in de wet op te nemen en wel in de artikelen 9, 11 en 24, onderdeel
b en te bepalen dat bij koninklijk besluit zou worden bepaald op welk tijdstip
het algehele verbod zal vervallen en het minder vergaande verbod in werking
zal treden. Wij hebben ervoor gekozen om bij de wetswijziging die noodzakelijk
is voor het realiseren van de in het Coalitieakkoord verwoorde beleidskeuze –
om het verbod op het speciaal voor wetenschappelijk onderzoek tot stand brengen
en gebruiken van embryo’s vooralsnog te handhaven – deze destijds
gekozen opzet van de Embryowet niet te wijzigen en dus te volstaan met de
voorgestelde wetswijziging. Dit mede gelet op het feit dat het Coalitieakkoord
naar de aard van de zaak niet verder reikt dan de regeerperiode van het huidige
kabinet. Uit het Coalitieakkoord vloeit een verdergaande aanpak dan wij met
het onderhavige wetsvoorstel voorstaan ook niet voort. Wij respecteren dus
de uitkomst van het debat dat tot de Embryowet van 2002 heeft geleid. Er is
dan ook niet overwogen om het tweede lid van artikel 33 in zijn geheel te
schrappen. Overigens zou ook het tweede deel van de eerste volzin van het
eerste lid van artikel 33 dan aangepast moeten worden. Wel merken wij nog
op dat ook de aanpak die in de geldende wet is gevolgd staatsrechtelijk een
zuivere is.Wij zijn overigens van mening dat democratische besluitvorming over en
volledige inspraak van de medewetgever bij dit onderwerp voldoende zeker is
gesteld door de procedure, vervat in artikel 33, tweede lid. De derde volzin
van artikel 33, tweede lid, bepaalt immers dat de voordracht voor een koninklijk
besluit om artikel 24, onderdeel a, van de Embryowet te laten vervallen niet
eerder gedaan wordt dan nadat het ontwerp aan beide Kamers der Staten-Generaal
is overgelegd. Als een vijfde deel van het grondwettelijk aantal leden van
een van de Kamers vervolgens binnen vier weken de wens te kennen geeft dat
het tijdstip van het vervallen bij wet wordt geregeld, zal de voordracht niet
worden gedaan. In dat geval zal voor het doen vervallen van het verbod alsnog
een wetsvoorstel moeten worden ingediend.De leden van de CDA-fractie vinden dat bij het tot stand brengen van embryo’s
voor zwangerschap niet onnodig restembryo’s tot stand moeten worden
gebracht. Zij geven daarbij aan dat wetenschappelijke ontwikkelingen, die
bijvoorbeeld het invriezen van onbevruchte in plaats van bevruchte eicellen
mogelijk maken, de mogelijkheid bieden om niet meer embryo’s te creëren
dan noodzakelijk zijn om bij een receptor in één cyclus te implanteren.
Zij vragen of de regering de mening deelt dat door deze gevorderde techniek
het aantal restembryo’s kan verminderen? Zo neen, kan dan worden toegelicht
op welke gronden meer embryo’s gecreëerd mogen worden?In de wetenschappelijke tijdschriften wordt regelmatig gepubliceerd over
onderzoek gericht op het ontwikkelen van technieken om onbevruchte eicellen
of onrijpe eicellen in te vriezen. Als het laatste mogelijk zou blijken, zal
men vervolgens ook nog in staat moeten zijn om eicellen buiten het lichaam
te laten rijpen. Ook ten behoeve van dit laatste vindt wetenschappelijk onderzoek
plaats gericht op de ontwikkeling van een techniek daarvoor. Op dit moment
is de wetenschap nog niet zo ver dat beide technieken al in de kliniek kunnen
worden toegepast. Het zou inderdaad zo zijn dat, wanneer beide technieken
al volledig ontwikkeld zouden zijn en veilig zouden kunnen worden toegepast,
er in principe minder eicellen tegelijk zouden behoeven te worden bevrucht
voor de behandeling in een cyclus. Maar er zal nog steeds wel rekening mee
moeten worden gehouden dat niet alle eicellen bevrucht raken en
dat niet alle bevruchte eicellen goed gaan delen. Ook als eicellen zouden
kunnen worden ingevroren zal dus nog steeds behoefte bestaan om iets meer
eicellen in te vriezen dan er teruggeplaatst worden. Dit gebeurt om een grotere
kans te hebben dat er uiteindelijk twee embryo’s overblijven die geschikt
zijn om te implanteren. Daarbij wordt echter steeds getracht de hormoonstimulatie
zo beperkt mogelijk te houden. In het door onder meer de Nederlandse Vereniging
voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) onderschreven model voor het protocol
dat de klinieken op grond van artikel 2 van de Embryowet moeten hebben, staat
met zoveel woorden dat de keuze voor de wijze van stimulatie dient te zijn
ingegeven door overwegingen inzake de behandeling en niet door overwegingen
inzake het verkrijgen van embryo’s die voor andere doeleinden gebruikt
zouden kunnen worden. Het model geeft verder aan dat de belasting voor de
patiënte, haar leeftijd en haar kans op het krijgen van een ovarieel
hyperstimulatiesyndroom een rol spelen in de keuze van de wijze van stimulatie.
Van belang is ook dat het modelprotocol als leidraad geeft dat na een mislukte
behandeling een volgende hormoonstimulatie pas mag worden begonnen nadat alle
eventueel voordien ingevroren embryo’s voor een plaatsing in de baarmoeder
zijn gebruikt. Conclusie is dan ook dat de praktijk er ook nu al juist op
gericht is zo min mogelijk embryo’s over te houden. Er is pas sprake
van embryo’s die van een ivf-behandeling overblijven als de kinderwens
van een paar is vervuld. Wel kunnen er embryo’s overblijven die invriezen
niet zullen kunnen overleven. De paren kunnen op grond van de Embryowet ook
deze embryo’s ter beschikkingstellen voor wetenschappelijk onderzoek.De leden van de PvdA-fractie vragen een wettelijke en een wetenschappelijke
definitie van het embryo te formuleren.De wetenschappelijke en wettelijke definitie van embryo zijn niet helemaal
gelijk. In de ontwikkelingsbiologie zijn er diverse definities voor allerlei
te onderscheiden stadia van ontwikkeling. De wetenschappelijke definitie van
embryo omvat alle stadia vanaf de bevruchting tot aan de geboorte. Een embryo
wordt dan vervolgens (ook) foetus genoemd vanaf de achtste week van de zwangerschap.De wettelijke definitie bepaalt de reikwijdte van de wet, en daarmee ook
van de wettelijke bepalingen waarin de definitie wordt gebruikt. Bij de totstandkoming
van de Embryowet is de wenselijkheid van de mate van bescherming al naar gelang
de situatie uitgangspunt geweest voor de keuze van de definitie. Indien een
embryo zich in de baarmoeder bevindt moet de wet meer bescherming bieden dan
wanneer het om een embryo buiten het lichaam gaat, om een embryo in-vitro.
De Embryowet bevat dan ook diverse paragrafen. Paragraaf 3 betreft embryo’s
in-vitro, paragraaf 4 embryo’s in-vitro die geïmplanteerd
zullen worden om te proberen een zwangerschap tot stand te brengen, en paragraaf 5
betreft embryo’s in de baarmoeder. De laatste paragraaf geeft de meeste
bescherming.In artikel 1 van de Embryowet is ervoor gekozen om een embryo in de baarmoeder
(embryo in het menselijk lichaam)1 aan te duiden
met het begrip foetus. Dat daarmee tevens een stadium wordt aangeduid dat
buiten de wetenschappelijke definitie valt, zal in de praktijk niet tot onduidelijkheid
leiden omdat wetenschappelijk onderzoek met een foetus in de baarmoeder niet
in een dergelijk vroeg stadium plaatsvindt.Overigens komen de wettelijke definitie en de wetenschappelijke definitie
overeen wat betreft het begin, vanaf de bevruchting is er sprake van een embryo.Vervolgens vragen deze leden om aan te geven wat gezien deze definitie
het verschil is tussen een embryo dat gecreëerd is om een zwangerschap
tot stand brengen, een restembryo en een embryo dat gecreëerd is voor
wetenschappelijk onderzoek en om aan te geven wat de absolute morele status
van het embryo is.Wij zijn van mening dat een embryo beginnend menselijk leven is en dat dat de morele status bepaalt. Uit een oogpunt van respect voor menselijk
leven is een embryo beschermwaardig. Zoals hiervoor ook aangegeven in het
antwoord op de vorige vraag van deze leden is die beschermwaardigheid groter
naar mate het embryo zich verder heeft ontwikkeld. De intentie waarmee een
embryo tot stand wordt gebracht, heeft echter ook morele betekenis, een betekenis
die betrokken moet worden bij het oordeel over de toelaatbaarheid van het
speciaal tot stand brengen van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek.
Bij speciaal tot stand brengen van embryo’s voor onderzoek wordt ernstiger
getornd aan het respect voor menselijk leven dan wanneer gebruik wordt gemaakt
van embryo’s die toch al bestaan, zoals embryo’s die van in-vitrofertilisatie
uiteindelijk zijn overgebleven. Embryo’s die van een ivf-behandeling
overblijven zullen in de meeste gevallen teloor gaan; slechts sporadisch worden
ze gedoneerd. Zoals destijds aangegeven in de memorie van toelichting bij
de Embryowet (Kamerstukken II, 2000/01, 27 423, nr. 3) is in het geval
van speciaal tot stand brengen voor onderzoek, in tegenstelling tot het tot
stand brengen van embryo’s in het kader van een ivf-behandeling, de
intentie van het handelen immers niet het tot stand brengen van een mens,
maar heeft het handelen de intentie kennis te vermeerderen met als onontkoombaar
gevolg dat het embryo teloor gaat. Ook wij zien dit als een inbreuk op het
respect voor leven die verder gaat dan wanneer wetenschappelijk onderzoek
wordt verricht met embryo’s die van een ivf-behandeling zijn overgebleven.Overigens is denkbaar dat morele afwegingen over het tot stand brengen
van embryo’s door eicellen en zaadcellen bij elkaar te brengen op een
gegeven moment anders uitvallen dan afwegingen over het tot stand brengen
van een embryo door middel van transplantatie van de kern van een lichaamscel
in een lege eicel.De leden van de PvdA-fractie geven aan dat zij met de regering van mening
zijn dat wetenschappelijk onderzoek voorlopig nog voort kan gaan met restembryo’s
en dat daarmee de noodzaak van het opheffen van het tijdelijke verbod verdwijnt.
Verder constateren zij dat aan de andere voorwaarde nog niet is voldaan, namelijk
dat er maatschappelijk draagvlak in de samenleving bestaat voor het tot stand
brengen van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek. Deze leden zijn
van mening dat burgers recht hebben op adequate informatie en voorlichting
op wat er wettelijk mogelijk is met embryo’s en wat er daadwerkelijk
gebeurt met onderzoek hiernaar. Genoemde leden vragen de regering hoe de overheid
werkt om aan dit informatierecht van burgers tegemoet te komen.Wij delen de mening van deze leden dat burgers recht hebben op informatie.
In 2000, toen het voorstel inzake de Embryowet pas bij de Tweede Kamer was
ingediend, hebben de toenmalige bewindslieden zich ingespannen informatie
over het wetsvoorstel bij maatschappelijk groeperingen onder de aandacht te
brengen. Er is deze groeperingen actief steun aangeboden om in hun achterban
de discussie op gang te brengen. Deze inspanningen hadden echter in het geheel
geen succes. Inmiddels lijkt er wel behoefte aan informatie en discussie.
Zo heeft de Nederlandse Vrouwenraad verleden jaar september met financiële
steun van VWS een succesvolle landelijke bijeenkomst georganiseerd over de
thema’s van de Embryowet. Deze bijeenkomst heeft inmiddels tot diverse
lokale initiatieven geleid. Wij hebben ook met instemming kennisgenomen van
de initiatieven van het Rathenau-instituut, omdat die als gevolg zullen hebben
dat de discussie wordt gestimuleerd.Wij zijn van mening dat het niet op onze weg ligt om activiteiten te ontplooien
of actief te stimuleren gericht op het creëren van draagvlak. Bij een
onderwerp als dit moeten mensen uit diverse invalshoeken kennis kunnen nemen
van de verschillende argumenten en standpunten en zonder beïnvloeding
van overheidszijde hun mening kunnen vormen.Het staat uiteraard een ieder vrij om onderzoek te doen naar de meningen
die onder de bevolking leven over wetenschappelijk onderzoek met embryo’s.
Voor de betrokken bewindslieden ligt er pas een taak om meningen te peilen
op het moment dat zij overwegen om een besluit te nemen over al dan niet opheffen
van het verbod. Dit hebben de toenmalige bewindslieden ook gedaan voordat
zij besloten een tijdelijk verbod in de wet op te nemen (Kamerstukken II 2000/01,
27 423, nr. 3, blz. 26 en 27).Omdat ten behoeve van de vorige kabinetsperiode in het regeerakkoord was
vastgelegd dat in die kabinetsperiode het tijdelijke verbod niet zou worden
opgeheven zijn in die periode de meningen onder bevolking niet gepeild.De leden van de PvdA-fractie leiden uit het advies van de Raad van State
en de memorie van toelichting bij de Embryowet af dat het verbod op speciaal
tot stand brengen van embryo’s automatisch zou vervallen als niet voor
1 september 2007 een besluit wordt genomen over het tijdstip waarop het
verbod zal komen te vervallen.Hier moet sprake zijn van een misverstand. Anders dan deze leden menen,
heeft het niet tijdig (dat wil zeggen: voor 1 september 2007) op de in
artikel 33 voorgeschreven wijze doen van een voordracht voor een koninklijk
besluit om het tijdstip vast te stellen van het vervallen van het algehele
verbod op het speciaal voor onderzoek tot stand brengen van embryo’s,
niet tot gevolg dat het verbod alsdan per 1 september 2007 automatisch
komt te vervallen. Noch de memorie van toelichting noch het advies van de
Raad van State bij het wetsvoorstel voor de Embryowet geven steun aan die
gedachte. Een dergelijke opvatting zou ook haaks staan op de in de Embryowet
gekozen systematiek. De wet bepaalt immers dat artikel 24, onderdeel a, komt
te vervallen op een bij koninklijk besluit vast te stellen tijdstip, waarop
dan ook de artikelen 9, 11 en 24, onderdeel b, in werking treden. Verder is
bepaald dat de voordracht voor een dergelijk koninklijk besluit moet worden
gedaan vóór 1 september 2007 (namelijk ten hoogste vijf
jaar na het tijdstip van inwerkingtreding van de Embryowet). Dit is een opdracht
aan de betrokken bewindslieden. Als zij niet aan die opdracht gevolg geven,
zijn zij vanaf 1 september 2007 in verzuim. Maar zolang er geen
voordracht voor het besluit als bedoeld in artikel 33, tweede lid, is gedaan,
is de procedure die leidt tot het vervallen van artikel 24, onderdeel a, en
tot inwerkingtreding van de artikelen 9, 11 en 24 onderdeel b, zelfs niet
aangevangen, laat staan dat op die datum het algehele verbod automatisch door
een minder verstrekkend verbod zou zijn vervangen.In het antwoord op vragen van de leden van de SGP-fractie aan het slot
van deze nota is nader onderbouwd waarom het niet mogelijk is geweest eerder
een voordracht te doen voor een koninklijk besluit waarin het tijdstip van
het vervallen van het algehele verbod wordt geregeld. Intussen vormt de in
artikel 33, tweede lid, opgenomen opdracht tot het doen van een voordracht
voor een koninklijk besluit vóór 1 september 2007 voor
de regering uiteraard wel een belangrijke drijfveer om alles op alles te zetten
om voor die datum de benodigde wetswijziging te realiseren, waarmee, anders
dan de leden van de PvdA-fractie menen, wordt vastgehouden aan de destijds
gekozen techniek van de Embryowet.De leden van de PvdA-fractie constateren vervolgens dat in de toekomst
een probleem kan ontstaan bij het collecteren van eicellen. Zij vragen of
de regering op deze ontwikkelingen anticipeert en wat de gedachten zijn om
op een ethische manier aan eicellen te komen. Ook de leden van de SP-fractie
vinden het een belangrijke vraag of de benodigde eicellen op een moreel verantwoorde
wijze kunnen worden verkregen. Deze leden vragen of het aanvaardbaar is vrouwen
te vragen om ter wille van wetenschappelijk onderzoek een behandeling te ondergaan
die voor haar eigen gezondheid niet zonder risico is. De leden van de SP-fractie
vragen zich dat te meer af nu er alternatieven bestaan en de verwachtingen
wat betreft therapeutisch kloneren en celkerntransplantatie vooralsnog niet
hoog zijn.Wat betreft het ter beschikking stellen van eicellen voor wetenschappelijk onderzoek, is de vraag of het moreel aanvaardbaar is vrouwen te vragen
eicellen ter beschikking te stellen bij de opstelling van het wetsvoorstel
voor de Embryowet uitdrukkelijk aan de orde geweest. Het toenmalige kabinet
was zich bewust van de bezwaren. Enerzijds rijst de vraag of ten aanzien van
het ter beschikking stellen van eicellen voor wetenschappelijk onderzoek andere
overwegingen gelden dan voor deelname van gezonde vrijwilligers aan medisch-wetenschappelijk
onderzoek. Ook dat is vaak niet zonder risico. Anderzijds heeft het ter beschikking
stellen van eicellen een bijzondere emotionele lading. In de memorie van toelichting
bij de Embryowet zijn twee situaties beschreven waarin het in beginsel geoorloofd
wordt geacht eicellen ter beschikking te stellen. De situatie dat een vrouw
toch al een ingreep ondergaat, zoals sterilisatie, of de situatie dat de vrouw
wordt benaderd om speciaal voor onderzoek eicellen af te staan (Kamerstukken
II 2000/01, 27 423, nr. 3, blz. 17 en 18). De conclusie is dat vrouwen
in die situaties extra beschermd moeten worden. In artikel 5, derde lid, is
daarom de eis opgenomen dat een medisch-ethische toetsingscommissie die erkend
is op grond van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen, toestemming
moet geven voor iedere individuele terbeschikkingstelling. De commissie moet
beoordelen of het met de terbeschikkingstelling te dienen belang in evenredige
verhouding staat tot de risico’s en de bezwaren van de ingreep.Onder meer omdat inderdaad, zoals deze leden ook aangeven, de verwachtingen
wat betreft therapeutisch kloneren vooralsnog niet hoog zijn, zal tijdens
deze kabinetsperiode het verbod op speciaal kweken van embryo’s niet
worden opgeheven.De leden van de PvdA-fractie geven aan voorstander te zijn van innovatie
op verschillende terreinen, waaronder op het terrein van stamcelonderzoek.
Zij vragen zich af of Nederland door het tijdelijke verbod op wetenschappelijk
en economisch gebied niet te veel achter gaat lopen bij de andere landen?
Zij vragen zich af hoe de regering aankijkt tegen dit internationaal perspectief.Voor een krachtige internationale positie zijn innovatie en een gezond
wetenschappelijk en economisch klimaat belangrijk. In verband met het internationaal
perspectief achten wij het dan ook relevant dat in Nederland, in tegenstelling
tot in andere landen, embryonaal stamcelonderzoek met stamcellijnen van embryo’s
die over zijn van ivf-behandelingen is toegestaan. Dergelijk onderzoek, bijvoorbeeld
naar het kweken van hartspiercellen, vindt al jaren in Nederland plaats. In
verband met de Nederlandse positie ten opzichte van andere landen is het voorts
zeer van belang in de beoordeling van het innovatief karakter van stamcelonderzoek
te betrekken dat de verwachtingen ten aanzien van de mogelijkheid om met celkerntransplantatie
een embryo tot stand te brengen wereldwijd drastisch naar beneden zijn bijgesteld.
Het innovatief vermogen van onderzoek waarvoor het tot stand brengen van een
dergelijk embryo nodig is, is daarmee immers ook flink afgenomen. Wij menen
dan ook dat de Nederlandse positie ten opzichte van andere landen voldoende
gewaarborgd is.Voorts vragen deze leden welke ideeën de regering heeft om stamcelonderzoek
te bevorderen.Er vindt al op verschillende plaatsen preklinisch onderzoek naar nieuwe
toepassingen van adulte (ook wel «volwassen» of nog juister «somatisch»
genoemde) stamcellen plaats. Nieuwe toepassingen zijn dus andere toepassingen
dan de al langer gebruikelijke toepassingen van hematopoietische stamcellen.
In een aantal gevallen heeft dat ook al tot het uitvoeren van de eerste fasen
van klinisch onderzoek met mensen geleid, zoals ook in memorie van toelichting
is genoemd. Maar juist de stappen tussen succesvol preklinisch onderzoek en
de laatste fase van onderzoek naar de daadwerkelijke klinische toepassing
(de fase van translationeel onderzoek) blijken nogal eens de lastigste stappen.
Het kabinet stelt zich daarom voor de mogelijkheden te onderzoeken om vooral
deze stappen extra te gaan faciliteren. Gedacht zou kunnen worden
aan het instellen van een programma bij ZonMw waarmee ten minste het perspectiefrijke
translationele onderzoek met somatische stamcellen kan worden bevorderd.De leden van de SP-fractie stellen het schrappen van de termijn van vijf
jaar aan de orde. Zij vragen of bij het schrappen van deze termijn het opheffen
van het verbod op speciaal tot stand brengen van embryo’s mogelijk blijft.
Ook vragen zij of de regering het heel wel mogelijk acht de komende vier jaar
voor te stellen het verbod op te heffen. Of acht de regering zich gebonden
aan het Coalitieakkoord waarin staat dat deze kabinetsperiode het verbod op
speciaal tot stand brengen en gebruiken van embryo’s voor andere doeleinden
dan zwangerschap gehandhaafd wordt? Mocht dit laatste het geval zijn, dan
vinden deze leden het vreemd dat we nu zeker weten dat de afweging binnen
vier jaar niet anders zou kunnen uitvallen.De analyse van de leden van de SP-fractie is helder en juist. Het schrappen
van de termijn van vijf jaar betekent inderdaad dat in de toekomst de opheffing
van het verbod op speciaal tot stand brengen van embryo’s voor onderzoek
mogelijk blijft. De Embryowet gaat over onderwerpen waarover mensen fundamenteel
van mening kunnen verschillen. Met het voorstel is nauw aangesloten bij de
totstandkomingsgeschiedenis van de wet, zodat recht wordt gedaan aan alle
perspectieven. Bij een beslissing over het laten vervallen van het verbod
achten wij de stand van zaken zoals die op het moment van die beslissing aan
de orde is, een factor die in de beslissing betrokken moet worden. Het wetsvoorstel
maakt hier de ruimte voor. Zowel in het licht van onder meer de zeer getemperde
verwachtingen met betrekking tot onderzoek met stamcellen afkomstig van door
middel van celkerntransplantatie tot stand gebrachte embryo’s en de
ondanks vele jaren gedane onderzoeken slechts geringe vorderingen bij het
invriezen of rijpen van eicellen, als ook in het licht van het Coalitieakkoord,
zijn wij niet voornemens de komende vier jaar over te gaan tot het laten vervallen
van het verbod.De leden van de SP-fractie geven aan dat zij niet bij voorbaat principieel
tegen therapeutisch klonen zijn. Zij hebben als uitgangspunt de menselijke
waardigheid en het beginsel van respect voor menselijk leven in het algemeen.
Zij vinden dat het concrete leed van patiënten zwaar moet wegen. Dit
betekent dat deze leden echter ook grote aarzelingen hebben bij het speciaal
tot stand brengen van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek. In principe
zou voor deze embryo’s dezelfde beschermwaardigheid moeten gelden als
voor restembryo’s, het gaat immers om dezelfde vormen van leven. Maar
een embryo tot stand brengen met het oogmerk deze te gebruiken voor wetenschappelijk
onderzoek is een ander oogmerk dan voortplanting. Gesteld zou kunnen worden
dat je het embryo hiermee volledig instrumentaliseert, zo stellen deze leden.
De aard van het gebruik is bij restembryo’s weliswaar even instrumentaliserend,
het gaat vooral om de intentie waarmee het embryo tot stand is gebracht. In
dit geval gebeurt dit uitsluitend met het oogmerk deze te gebruiken voor wetenschappelijk
onderzoek.Zoals ook mag blijken uit het antwoord op een vraag van de leden van de
CDA-fractie over het verschil tussen een embryo dat tot stand is gebracht
om een zwangerschap tot stand te brengen en een embryo dat gecreëerd
is voor wetenschappelijk onderzoek hebben wij sympathie voor de opvattingen
van de leden van de SP-fractie met betrekking tot dit onderwerp.Het antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie of de benodigde
eicellen op een moreel verantwoorde wijze kunnen worden verkregen, is meegenomen
in het antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden van de CDA-fractie.Deze leden vragen vervolgens of zij goed hebben begrepen dat het verbod
op het creëren van embryo’s voor onderzoek automatisch een verbod
op therapeutisch kloneren met zich meebrengt.Het verbod van onderdeel a van artikel 24 strekt zich uit over het speciaal
tot stand brengen van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek en over
het speciaal tot stand brengen van embryo’s voor andere doeleinden dan
het tot stand brengen van zwangerschap. Dit laatste heeft tot gevolg dat het
tot stand brengen van een embryo om er embryonale stamcellen uit te verkrijgen,
verboden is. Dit geldt ook als het gaat om een techniek waarmee een embryo
tot stand wordt gebracht door de kern van een lichaamscel in een lege eicel
te brengen. Ook dan wordt een embryo in de zin van de Embryowet tot stand
gebracht. Vooralsnog moet immers worden aangenomen dat een dergelijk embryo
uit zal kunnen groeien tot een mens. Er is dan sprake van beginnend leven
dat beschermwaardig is.Deze leden vragen ook of het waar is dat voor het maken van onderzoeksmodellen
om nieuwe medicijnen te testen, restembryo’s verrijkt met genetisch
materiaal voldoende zijn.Het zal, naar wij hebben begrepen, niet zo zijn dat voor dit onderzoek
volstaan kan worden met dergelijke restembryo’s. (Gerichte) genetische
modificatie – of die nu geschiedt in de vorm van verrijking van het
genetisch materiaal dan wel in de vorm van juist het muteren van genen om
zo «fouten» aan te brengen – van (cellen van) embryo’s
is in de praktijk namelijk niet altijd mogelijk. Wanneer het gaat om multifactoriële
aandoeningen, waarbij sprake is van verschillende genetische fouten tegelijkertijd,
lijkt het vrijwel uitgesloten dat het voor het onderzoek noodzakelijke complex
van fouten kan worden aangebracht in bestaande normale embryonale stamcellijnen.
Het aanbrengen van relatief eenvoudige fouten zal nog wel mogelijk kunnen
zijn. Verder is het volgende mogelijk. Bij preïmplantatie genetische
diagnostiek worden de door middel van in-vitrofertilisatie tot stand gebrachte
embryo’s die de erfelijke aandoening hebben die gevreesd wordt, niet
geïmplanteerd. Uit deze embryo’s kunnen stamcellijnen worden gecreëerd
die bruikbaar zouden zijn voor het testen van nieuwe medicijnen voor die aandoening.
Die medicijnen zullen overigens meestal slechts bedoeld kunnen zijn om de
fysiologische gevolgen van de aandoening of ziekte te verminderen.De leden van de SP-fractie vragen zich voorts af of het waar is dat in
Groot-Brittannië en in België therapeutisch klonen is aanvaard en
hoe de regering daarover denkt.In de genoemde landen is therapeutisch klonen, een techniek waarbij de
kern van een somatische cel in een ontkernde eicel wordt geplaatst, inderdaad
toegestaan. De regering heeft geen oordeel over de regelgeving van België
en Groot-Brittannië op dit punt. Evenals in Nederland is in beide landen
reproductief klonen verboden. Overigens heeft, zoals reeds aangegeven, deze
vorm van celkerntransplantatie bij mensen nog niet tot resultaat geleid, en
zijn de verwachtingen dat dit gaat lukken niet hoog meer.De afgelopen jaren is bij internationale onderhandelingen verschillende
malen gebleken dat de posities van de verschillende landen waar het embryo’s
betreft behoorlijk uiteen kunnen lopen. In wezen reflecteert deze internationale
verdeeldheid de fundamenteel uiteenlopende posities die Nederland op nationaal
niveau ook kent. Een voorbeeld waarbij bleek dat internationale standpunten
uiteen liepen, is de verdeelde stemming over de Declaratie over klonen die
in 2005 door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties werd aangenomen.
Enerzijds waren er landen die therapeutisch klonen niet onder een verbod wilden
laten vallen, maar reproductief klonen wel. Anderzijds waren er landen die
beide vormen wilden verbieden. Nederland heeft – in overeenstemming
met de Embryowet – in deze een middenpositie ingenomen. Het verrichten
van handelingen met geslachtscellen of embryo’s met het oogmerk de geboorte
van genetisch identieke menselijke individuen is verboden op grond van artikel
24, onderdeel f, van de Embryowet. Het door middel van celkerntransplantatie
tot stand brengen van een embryo is verboden op grond van artikel 24, onderdeel
a, van de Embryowet. In de Verenigde Naties en ook wereldwijd, is sprake van
uiteenlopende internationale standpunten. Ook binnen de Europese
Unie is dit het geval. De onderhandelingen over het Zevende Kaderprogramma
voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkelingen
en demonstratie waren van langere duur mede door de tegenstelde posities over
de voorwaarden waaraan embryonaal stamcelonderzoek moet voldoen om voor financiering
in aanmerking te komen. Ook in dit geval was het zo dat er aan de ene kant
landen zijn, zoals Oostenrijk en Polen, die zich tegen financiering van embryonaal
stamcelonderzoek keerden en anderzijds landen, zoals het Verenigd Koninkrijk,
die juist voor financiering waren. Ook hier nam Nederland, conform de Embryowet,
een tussenpositie in.De leden van de SP-fractie vragen in te gaan op de consequenties voor
onderzoek indien dit niet mag.In de memorie van toelichting hebben wij aangegeven dat met van ivf-behandelingen
overgebleven embryo’s nog veel preklinisch onderzoek kan worden verricht.
Zo wordt er nog onderzoek verricht gericht op het tot stand brengen van zuivere
stamcellijnen. Tot nu toe zijn de onderzoekers nog niet in staat gebleken
stamcellijnen te kweken waarin bij de eerste stappen van differentiatie niet
ook andere dan de gewenste cellen ontstaan.Deze leden vragen vervolgens of er voldoende restembryo’s beschikbaar
zijn voor onderzoek.Er blijven bij de ivf-behandelingen voldoende embryo’s over die
door de paren die onder behandeling zijn geweest, ter beschikking worden gesteld
voor wetenschappelijk onderzoek om het preklinisch onderzoek uit te voeren.Deze leden vragen welke resultaten er met dit stamcelonderzoek tot nu
toe zijn bereikt, in Nederland en daarbuiten en hoe het daarbij zit met de
octrooiontwikkeling.Naar wij hebben vernomen zijn er in Nederland vier cellijnen geïsoleerd
uit restembryo’s, twee onder condities waarbij dierlijke reagentia zijn
gebruikt, en twee onder condities waarbij gebruik is gemaakt van klinische
toepasbare reagentia zij het nog niet onder voorwaarden van Good Manufacturing
Practice. Er zijn daarop nog geen patenten verkregen. In het Hubrechtlaboratorium
heeft men vervolgens hieruit hartspiercellen gekweekt.Ons is op dit moment niet precies bekend doe de situatie buiten Nederland
is.Tevens vragen de leden van de SP-fractie welke mogelijkheden en beperkingen
er zijn wat betreft onderzoek met volwassen stamcellen en of het klopt dat
het volwassen lichaam geen stamcellen voor hartspier- en nierweefsel bevat?
Deze leden hebben begrepen dat voor het onderzoek naar de herprogrammering
van de volwassen cel (ook) experimenten met celkerntransplantatie nodig zijn,
klopt dat? Wat betekent het ethisch gezien dat volwassen lichaamscellen eerst
worden gedeprogrammeerd tot embryonale stamcellen, in relatie tot beschermwaardigheid?Voor wat betreft de perspectieven voor mogelijkheden van onderzoek met
volwassen stamcellen kunnen wij het volgende meedelen. Er zijn enkele klinische
toepassingen in ontwikkeling, met name betreft dat huid- en botcellen, maar
de meest succesvolle toepassing is op dit moment nog steeds de beenmergtransplantatie.
De beperkingen in het onderzoek naar en de toepassing van adulte stamcellen
komen voort uit bepaalde eigenschappen ervan, zoals het feit dat deze cellen
niet zo gemakkelijk te identificeren, te isoleren en te kweken zijn, en daarnaast
dat ze een beperkt differentiatievermogen hebben. Het hart en de nier bevatten
zelf geen stamcellen waaruit op een bruikbare wijze hartspier- respectievelijk
nierweefsel kan ontstaan. Wel kunnen somatische stamcellen die voorkomen in
beenmerg, bloed of vetweefsel differentiëren tot bepaalde orgaanspecifieke
cellen. Beenmergstamcellen bijvoorbeeld zorgen onder meer ook voor de aanmaak
van de voorlopers van endotheelcellen die op een bepaalde plaats door zich
daar te nestelen in de vaatwand kunnen zorgen voor de reparatie
van bloedvaten. Inmiddels zijn er ook verschillende onderzoeken bij patiënten
uitgevoerd, echter zonder dat dat al heeft kunnen leiden tot een erkende,
bewezen effectieve en veilige behandeling. Bij onderzoeken als deze is overigens
geen sprake van (een vaste noodzaak tot) het uitvoeren van celkerntransplantatie.
In het beschreven voorbeeld zal in principe kunnen worden volstaan met autologe
transplantatie, dus met beenmerg van de patiënt zelf.Wij leiden verder uit de vraag van de aan het woord zijnde leden over
het deprogrammeren van volwassen lichaamscellen af dat deze leden veronderstellen
dat de volwassen lichaamscellen daarbij als het ware zouden kunnen terugkeren
naar het stadium en de bijbehorende potentie van embryonale stamcellen. Voor
zover ze daarbij doelen op de toepassing van de techniek van celkerntransplantatie,
is de veronderstelling juist, en speelt juist in verband met de beschermwaardigheid
het verbod daarop. Voor zover deze leden doelen op toepassing van andere technieken,
is daarvan voor wat betreft menselijke cellen op dit moment geen sprake, en
is dus ook de vraag naar beschermwaardigheid niet aan de orde. Bij de herprogrammering
van volwassen lichaamscellen is het de bedoeling dat een specifieke soort
uitgedifferentieerde lichaamscel er op de een of andere wijze toe wordt aangezet
zich te wijzigen in een andere specifieke soort. Dit proces wordt ook wel
transdifferentatie genoemd. Zou op die manier een levercel bijvoorbeeld een
effectief functionerende pancreascel kunnen worden dan zou dat mogelijk ook
kunnen leiden tot nieuwe behandelingsmogelijkheden van patiënten met
pancreasaandoeningen. En hoewel beide soorten cellen bij de ontwikkeling van
embryo tot foetus tot stand komen door differentiatie van endodermcellen van
het embryo, is er bij deze transdifferentatie toch geen sprake van terugkeer
naar een embryonaal stadium.Deze leden vragen, nu de regering dit, perspectiefrijke, onderzoek met
adulte stamcellen krachtig wil stimuleren, toe te lichten welke perspectieven
dit op de kortere termijn biedt.De afgelopen jaren is er ook het nodige preklinisch onderzoek met adulte
stamcellen uitgevoerd. Resultaten daarvan versterken de hoop dat ook ander
gebruik van adulte stamcellen dan het reeds gangbare gebruik, zoals dat van
stamcellen uit beenmerg, over een aantal jaren tot daadwerkelijk toepasbare
nieuwe behandelingen zullen leiden. Daarbij is niet «hard» aan
te geven wat het begrip «een aantal jaren» in de praktijk zal
inhouden. Dat zal onder meer afhangen van de ziektes waarop uiteindelijk de
behandelingen gericht zullen zijn, maar ook van de hoeveelheid geld die beschikbaar
is voor onderzoek dat daarnaar wordt uitgevoerd.De leden van de SP-fractie hebben begrepen dat het verbod op het creëren
van embryo’s voor onderzoek zeker wel beperkingen oplevert op het gebied
van het onderzoek naar vruchtbaarheid en zwangerschap. Zij vragen welk soort
onderzoeken hier precies mee belemmerd worden en wat het belang daarvan is?Voor onderzoek naar het invriezen van eicellen of naar het rijpen van
eicellen buiten het lichaam is het op een gegeven moment nodig in het kader
van het onderzoek die eicellen te bevruchten en te bestuderen of deze embryo’s
zich normaal ontwikkelen. Meteen implanteren van embryo’s die op een
dergelijke experimentele wijze zijn ontstaan is onverantwoord. Als het mogelijk
zou zijn eicellen in te vriezen en eicellen buiten het lichaam tot rijping
te brengen, zou de belasting afnemen voor vrouwen die een ivf-behandeling
ondergaan, omdat zij minder of geen hormoonstimulatie meer hoeven te ondergaan.
Ook zouden er minder embryo’s overblijven, omdat dan de eicellen ingevroren
kunnen worden in plaats van de embryo’s. Dit onderzoek kan in Nederland
niet worden uitgevoerd, maar dit geeft ons geen aanleiding het algehele verbod
niet te handhaven. Overigens is dit onderzoek wereldwijd ook nog maar weinig
succesvol.Deze leden hebben begrepen dat bevruchte eicellen die de eerste 12 uur nog niet hebben gedeeld en niet nodig zijn voor zwangerschap, geschikt
zijn voor kloneren. Zij vragen of het waar is dat deze techniek niet valt
onder het verbod op therapeutisch kloneren.Het resultaat van de toepassing van de techniek van celkerntransplantatie
op een bevruchte eicel die zich nog niet heeft gedeeld, zal, wanneer er vanuit
gegaan wordt dat die na implantatie zal kunnen uitgroeien tot een mens, een
embryo zijn als bedoeld in artikel 1 van de Embryowet. In dat geval zal die
toepassing onder het verbod van artikel 24 onder a vallen.De leden van de SP-fractie plaatsen bij onderzoek ter verbetering van
de ivf-behandeling en de uitbreiding van de mogelijkheden daarvan kanttekeningen.
Zij vragen zich af hoever wij willen gaan met uitbreiding van de mogelijkheden.
Zij vragen of het geen tijd is voor reflectie. Ook vragen zij of er sprake
is van stijging van de vraag en of dat te maken heeft met uitstel van de kinderwens.
Zijn er gevolgen voor het kind zo vragen zij, en is daar onderzoek naar gedaan.
Zij vragen of de regering bereid is lange termijn onderzoek op te zetten.Het is weliswaar zo dat er nieuwe mogelijkheden zijn op het terrein van
kunstmatige bevruchtingstechnieken. In Nederland worden deze echter meer dan
in veel andere landen zeer behoedzaam geïntroduceerd. Dit neemt niet
weg dat reflectie altijd een goede zaak is. In het bijzonder als het gaat
om dit soort technieken, waarbij het immers gaat om vragen die velen in de
essentie van hun bestaan raken.Het is langere tijd bekend dat de stijging van de vraag voor een deel
te verklaren is uit het stijgen van de leeftijd waarop vrouwen kinderen krijgen.
Voorzover bekend is er geen onderzoek gedaan naar de gevolgen voor kinderen
hiervan. Voor een lange termijn onderzoek zien wij onvoldoende aanleiding.Tenslotte ontvangen de leden van de SP-fractie graag een reactie op het
artikel «Te veel van het goede» in Medisch Contact van 16 februari
2007.Het artikel in Medisch Contact is gepubliceerd naar aanleiding van een
bijeenkomst die klinisch embryologen in november 2006 hebben georganiseerd.
Deze bijeenkomst had tot doel een beeld te schetsen van de wetgeving die van
toepassing is op het handelen in de ivf-laboratoria en om de professionals
die in die laboratoria werkzaam zijn te informeren. Conclusie was, zoals ook
beschreven in het genoemde artikel, dat er erg veel wetgeving tegelijk van
toepassing is: de Embryowet, de Wet op bijzondere medische verrichtingen,
de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting, de Wet veiligheid en kwaliteit
lichaamsmateriaal en de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg.
In antwoord op een vraag van Kamerlid Agema heeft de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport ook een reactie gegeven op dit artikel (Aanhangsel Handelingen
II 2006/07, nr. 1026). Daarbij heeft de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport aangegeven dat er geen sprake is van conflicterende wetgeving op
het gebied van in-vitrofertilisatie. Wel is daarbij erkend dat er een knelpunt
bestaat met betrekking tot de kwaliteitscontrole op het gebied van in-vitrofertilisatie,
waarvan zal worden bezien hoe dit het beste kan worden opgelost. De staatsecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport neemt zich voor deze stapeling van regelgeving
nader te analyseren en te bezien of er wellicht wettelijke verplichtingen
kunnen vervallen.De leden van de VVD-fractie betreuren het enigszins dat de regering in
de memorie van toelichting niet verder ingaat op de huidige maatschappelijke
inzichten.In het antwoord op een vraag van de leden van de PvdA-fractie zijn wij
ingegaan op de betekenis van de huidige maatschappelijke inzichten. Bovendien
hebben wij in de memorie van toelichting aangegeven dat de hooggespannen verwachtingen
met betrekking tot embryonaal stamcelonderzoek door middel van celkerntransplantatie
inmiddels onterecht zijn gebleken. Wij zien dan ook geen reden om voor onze
afwegingen een andere lijn te kiezen dan welke bij de totstandkoming
van de Embryowet is gehanteerd.Deze leden zijn van mening dat de echte ethische grens, namelijk de vraag
of embryonaal onderzoek ten principale verboden moet worden of niet, reeds
lang geleden is overschreden. Het is nu immers al mogelijk om embryonaal onderzoek
te doen ten behoeve van vruchtbaarheidsonderzoek. Zij vragen of uiteen kan
worden gezet waarom voor dit soort embryonaal onderzoek andere ethische grenzen
bestaan dan voor ander embryonaal onderzoek.De Embryowet maakt geen onderscheid tussen speciaal kweken van embryo’s
voor stamcelonderzoek en het kweken van embryo’s voor vruchtbaarheidsonderzoek.
Het tot stand brengen van embryo’s voor alle andere doeleinden dan zwangerschap
is verboden.Deze leden vragen vervolgens hoe de huidige wetswijziging zich verhoudt
tot de huidige kabinetsvisie dat er een inspanning van de Europese Commissie
verlangd zou moeten worden om te komen tot het ondersteunen van fundamentele
onderzoeksprogramma’s naar nieuwe alternatieven op de lange termijn
voor orgaandonatie?Wij nemen aan dat de aan het woord zijnde leden doelen op een reactie
op een consultatiedocument van de Europese Commissie waarin de Lidstaten werd
gevraagd welke rol zij in de nabije toekomst zagen voor de Europese Commissie
op het gebied van orgaandonatie. Deze reactie is vermeld in een brief 22 december
2006 van de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken (Kamerstukken II 2006/07,
22 112, nr. 480). Daarin is door het vorige kabinet aangegeven dat de
Europese Commissie mogelijk een meerwaarde zou kunnen hebben bij het ondersteunen
van bedoelde fundamentele onderzoeksprogramma’s, maar is geen uitspraak
gedaan over de aard van dergelijk onderzoek. Het huidige kabinet onderschrijft
die visie als zodanig. De voorgestelde wijziging van de Embryowet zal overigens
ook geen belemmering hoeven te vormen voor het door de Europese Commissie
ondersteunen van mogelijk zinvolle onderzoekprogramma’s.De leden van de VVD-fractie geven aan met het kabinet de noodzaak van
stimuleren van onderzoek met gebruik van adulte stamcellen te onderkennen.
Zij vragen echter of het kabinet ook hun stellingname deelt dat door handhaving
van het verbod belangwekkend onderzoek naar het buitenland verdwijnt. In dat
licht vragen zij of het kabinet alsnog bereid is binnen de termijn die artikel
33 Embryowet noemt een voordracht voor een koninklijk besluit te doen, zodat
het verbod komt te vervallen.Zoals aangegeven in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is
de stand van wetenschap op het terrein van embryonaal stamcelonderzoek nog
niet zodanig dat voortgang van het onderzoek belemmerd wordt door het verbod
op speciaal kweken van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek en andere
doeleinden dan het tot stand brengen van zwangerschap. Met stamcellen uit
restembryo’s en met bestaande stamcellijnen (die in Nederland en in
het buitenland tot stand zijn gebracht uit restembryo’s) kan nog steeds
belangrijk wetenschappelijk onderzoek in ons land plaatsvinden. Het staat
onderzoekers die een bepaald onderzoek niet in Nederland zouden kunnen uitvoeren
omdat zij dan het verbod van artikel 24, onderdeel a, van de Embryowet zouden
overtreden, natuurlijk vrij om zulk onderzoek vervolgens uit te voeren in
een land waarin geen verbod terzake geldt. Uiteraard zal men daarbij wel aan
de daar van toepassing zijnde regelgeving moeten voldoen. Volgens ons is een
dergelijke «dreiging» echter gering. Het kabinet zal dan ook,
zoals ook moge blijken uit het antwoord op vragen van de leden van de fracties
van de PvdA en de SGP vooralsnog geen voordracht doen voor een koninklijk
besluit waarin een tijdstip wordt genoemd voor het vervallen van het verbod.Deze leden vragen vervolgens of, indien bijvoorbeeld in België effectieve
medicijnen en therapieën zouden worden ontwikkeld met behulp van in Nederland niet toegestaan embryonaal onderzoek, deze medicijnen en
therapieën dan ook niet toegelaten zouden worden in Nederland.Omdat men er wereldwijd nog niet in is geslaagd om door middel van celkerntransplantatie
een embryo tot stand te brengen zijn de verwachtingen over de mogelijkheden
daartoe drastisch naar beneden bijgesteld. Sommige onderzoekers betwijfelen
of het ooit zal lukken. Daarmee is de mogelijkheid dat, zoals de leden van
de VVD suggereren, er binnen afzienbare tijd in het buitenland therapieën
zouden zijn ontwikkeld die het stadium van wetenschappelijk reeds te boven
zijn en in de kliniek zouden kunnen worden toegepast, vooralsnog theoretisch.Tot slot vragen deze leden of de regering bereid is naast de beantwoording
van de door de leden van de VVD-fractie gestelde vragen nader in te gaan op
(het ontbreken van) de maatschappelijke inzichten die in de memorie van toelichting
genoemd zijn. In het licht van de afgelopen «100-dagen-periode»
zouden er toch kabinetsbrede aanknopingspunten moeten zijn een aantal van
deze inzichten onder het voetlicht te brengen?In het licht van de stand van de wetenschap en van het Coalitieakkoord
lag het niet in de rede in de 100-dagen-periode de meningen te peilen onder
de bevolking over het verbod op speciaal kweken van embryo’s voor wetenschappelijk
onderzoek.De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de memorie van toelichting
dat met dit voorstel ruimte ontstaat, anders dan thans het geval is, om een
beslissing over het al dan niet laten vervallen van het verbod te laten afhangen
van wetenschappelijke en maatschappelijke inzichten. Zij vragen hoe deze ruimte
zich verhoudt tot de afspraak in het regeerakkoord en hoe breed gedragen wetenschappelijke
en maatschappelijke inzichten moeten zijn om aanleiding te vormen voor het
opheffen van het verbod op embryonaal stamcelonderzoek?Zoals ook mag blijken uit de antwoorden van vragen van de leden van andere
fracties over dit onderwerp nemen wij ons voor tijdens de huidige kabinetsperiode
het verbod op speciaal tot stand brengen van embryo’s voor wetenschappelijk
onderzoek en andere doeleinden dan het tot stand brengen van een zwangerschap
niet te laten vervallen.Deze leden geven aan dat indien het wetsvoorstel wordt aangenomen een
algemene maatregel van bestuur voldoende is om op enig moment artikel 24,
onderdeel a, te laten vervallen. Genoemde leden brengen vervolgens naar voren
dat een zuiverder route zou zijn om dit alleen te doen via wijziging van de
wet als zodanig.In antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden van de CDA-fractie
gaven wij aan dat wij ervoor hebben gekozen aan de beleidskeuze in het Coalitieakkoord
te realiseren door middel van een wetswijziging met behoud van de in de Embryowet
gekozen techniek. Omdat bepaald is dat een vijfde deel van de leden van de
Eerste of Tweede Kamer, nadat hen in een zogenaamde voorhangprocedure een
ontwerp is voorgelegd voor een besluit om het tijdstip van het vervallen van
het verbod vast te stellen, kan kenbaar maken dat het tijdstip van het vervallen
van het verbod toch bij wet moet geschieden, is, zoals gezegd, besluitvorming
waarbij ook de medewetgever ten volle is betrokken, voldoende zeker gesteld.Overigens is het niet zo dat bij algemene maatregel van bestuur bepaald
wordt op welk tijdstip het verbod vervalt, het gaat om een zogenoemd klein
koninklijk besluit. In wezen betreft een dergelijke voorhangprocedure de zwaarst
voorhanden zijnde procedure om een deel van een wet in werking te laten treden.
Op het moment dat het verbod vervalt, treden immers de artikelen 9, 11 en
24, onderdeel b, in werking.De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of er naast redenen van medisch-pragmatische
aard ook medisch-ethische redenen aan het wijzigingsvoorstel ten grondslag
liggen.De wetsgeschiedenis geeft onzes inziens inzicht in de ethische overwegingen
die de wetgever destijds heeft gehad om in de Embryowet zowel een
algeheel verbod op te nemen op het speciaal tot stand brengen van embryo’s
voor onderzoeksdoeleinden als ook reeds een regeling welk gewijzigd regime
vanaf een nog vast te stellen tijdstip zou gaan gelden. Zoals wij hiervoor
in antwoord op een vraag van de leden van de fractie van het CDA al aangaven,
hebben wij bij de vormgeving van het onderhavige wetsvoorstel ervoor gekozen
de destijds gekozen wetstechniek niet aan te tasten. Daarmee blijven wij ook
in lijn met de ethische keuzes die indertijd ten behoeve van de Embryowet
zijn gemaakt.In relatie tot onderzoek naar de rijping van eicellen buiten het lichaam
en onderzoek naar het invriezen van eicellen, vragen deze leden voorts naar
de afweging die heeft geleid tot het besluit om het verbod op het tot stand
brengen van embryo’s voor andere doeleinden dan het tot stand brengen
van een zwangerschap te laten bestaan.Zoals ook aangegeven in het antwoord op een vraag van de leden van de
CDA-fractie wordt in de wetenschappelijke tijdschriften regelmatig gepubliceerd
over onderzoek gericht op het ontwikkelen van technieken om onbevruchte eicellen
in te vriezen. Uit de publicaties blijkt dat het onderzoek nog steeds niet
erg succesvol is. Ook ten aanzien van dit soort onderzoek liggen onze afwegingen
in de lijn van de afwegingen die gemaakt zijn bij de totstandkoming van Embryowet,
waarbij een absoluut verbod uitgangspunt was maar een minder vergaand verbod
niet op voorhand werd uitgesloten.Tenslotte stellen de leden van de ChristenUnie-fractie een vraag bij de
volgende zin in de memorie van toelichting: «De voordracht voor een
koninklijk besluit over het tijdstip van het vervallen van onderdeel a van
artikel 24 blijft derhalve wel mogelijk, maar is daarmee niet meer aan een
uiterste termijn gebonden». Wat betekent dit voor de toekomst, zo vragen
zij.Met het wijzigingsvoorstel wordt voor de toekomst zowel het verbod gehandhaafd
als ook de mogelijkheid om het verbod te laten vervallen opengehouden. Dit
betekent dat embryo’s niet tot stand mogen worden gebracht met een ander
doel dan zwangerschap, maar dat dit in de toekomst, afhankelijk van de stand
van zaken van de wetenschap en van politieke en andere maatschappelijke ontwikkelingen
anders kan komen te liggen. Wellicht ten overvloede merken we nog op dat wij
niet voornemens zijn het verbod deze kabinetsperiode op te heffen.De leden van de D66-fractie zijn van mening dat een menselijk embryo na
de nesteling in de baarmoeder in toenemende mate beschermwaardig is. Dit betekent
dat de waarde van het embryo niet absoluut is, maar kan worden afgewogen tegen
andere belangen. De leden van de D66-fractie vragen of de regering haar afweging
inzichtelijk kan maken door de beloften van het speciaal tot stand brengen
van embryonale stamcellen voor onderzoek af te zetten tegen de bezwaren.Het speciaal tot stand brengen van embryo’s voor wetenschappelijk
onderzoek staat op gespannen voet met het respect voor menselijk leven. Wij
vinden dat een inbreuk nu niet te rechtvaardigen is omdat het met de stand
van de huidige wetenschap nog slechts mogelijk is de allervroegste fasen van
preklinisch onderzoek uit te voeren. Er moet nog steeds onderzoek worden gedaan
om de techniek van het kweken van embryonale stamcellen te vervolmaken. Dit
onderzoek kan met van in-vitrofertilisatie overgebleven embryo’s plaatsvinden.Voor klinische toepassingen zal men in staat moeten zijn de cellen van
de stamcellijn te differentiëren tot cellen en weefsels bestaande uit
uitsluitend de gewenste celsoort. De cellen en weefsels moeten dan van zodanige
kwaliteit zijn dat ze getransplanteerd kunnen worden om weefsel van een patiënt
te herstellen. Hoewel er waardevol onderzoek plaatsvindt met embryonale stamcellen
is het nog te vroeg om al van beloften te spreken.De leden van de D66-fractie vinden het merkwaardig dat er verschil wordt
gemaakt tussen embryo’s die «over» zijn en embryo’s
die speciaal tot stand zijn gebracht. Naar de mening van deze
leden worden beide soorten embryo’s puur instrumenteel gebruikt. Voor
deze leden lijkt het enige relevante verschil dat er voor restembryo’s
geen extra eicellen gedoneerd hoeven te worden. Deze leden vragen of de regering
de mening deelt dat als dat het enige verschil is, dat hooguit pleit voor
een verbod op het doneren van eicellen voor wetenschappelijk onderzoek, niet
voor een verbod op het tot stand brengen van embryo’s?In antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie hebben wij aan
gegeven dat een embryo beginnend menselijk leven is en dat dit de morele status
bepaalt. De intentie waarmee een embryo tot stand wordt gebracht, heeft, naar
onze mening, echter ook wel degelijk morele betekenis. Wij zijn van mening
dat bij speciaal tot stand brengen van embryo’s voor onderzoek ernstiger
wordt getornd aan het respect voor menselijk leven dan wanneer gebruik wordt
gemaakt van embryo’s die toch al bestaan.Dat er eicellen moeten worden gedoneerd als er embryo’s speciaal
tot stand worden gebracht, is inderdaad ook van betekenis. In antwoord op
een vraag van de leden van de SP-fractie of het de moreel aanvaardbaar is
vrouwen te vragen eicellen ter beschikking te stellen, hebben wij aangegeven
dat artikel 5, derde lid, van de Embryowet deze vrouwen extra bescherming
geeft.De leden van de D66-fractie geven aan dat met name de ivf-behandeling
nog weinig effectief is, en dat slechts bij een kwart van de vrouwen die ivf
ondergaat de behandeling uiteindelijk succesvol is. De leden zijn van mening
dat onderzoek naar een verbetering van de effectiviteit en de veiligheid dan
ook van groot belang is. Niet alleen voor de ouders, maar ook voor de kinderen
die door vruchtbaarheidstechnieken geboren worden. Fundamenteel onderzoek
kan bijvoorbeeld ook leiden tot effectievere en veiliger methoden voor het
invriezen van embryo’s na ivf. Een ander belangrijk doel is het verkrijgen
van een beter ziektebegrip van bepaalde erfelijke aandoeningen. Deelt de regering
deze wetenschappelijke inzichten?Wij delen deze mening van de leden van de D66-fractie. Wij wijzen er echter
op dat de door deze leden aangehaalde voorbeelden van onderzoek kunnen worden
uitgevoerd met van ivf overgebleven embryo’s.Volgens de leden van de D66-fractie lijken er mogelijkheden te bestaan
om in plaats van bevruchte eicellen in te vriezen, zoals nu gebeurt, onbevruchte
eicellen in te vriezen. Daarmee zouden embryo’s «bespaard»
kunnen worden. Maar om te zien of dit een veilige techniek is, moeten deze
ontdooide eicellen natuurlijk wel bevrucht worden en de embryo’s onderzocht.
Het zou volstrekt onverantwoord zijn met deze ontdooide eicellen een zwangerschap
tot stand te brengen voordat zeker is dat het veilig is. Hoe staat de regering
tegenover dergelijk onderzoek?Zoals ook aangegeven in het antwoord op een vraag over hetzelfde onderwerp
van de leden van de CDA-fractie en de ChristenUnie-fractie wordt er inderdaad
veel onderzoek verricht dat gericht is op het ontwikkelen van technieken om
onbevruchte eicellen in te vriezen. Daarbij gaven wij ook aan dat uit publicaties
in wetenschappelijke tijdschriften blijkt dat het onderzoek nog niet erg succesvol
is. Bij de vraag of de wet dit onderzoek al mogelijk moet maken, liggen onze
afwegingen in de lijn van de afwegingen die gemaakt zijn bij de totstandkoming
van de Embryowet.Voorts vragen deze leden om een reactie op de gedachte dat het vreemd
zou zijn als we onderzoek aan speciaal gekweekte embryo’s door andere
landen laten uitvoeren, hen daarmee de morele kastanjes uit het vuur laten
halen om er vervolgens wel de vruchten van te plukken.In reactie op een vraag van de leden van de SP-fractie is al aangegeven
dat de verschillen in rechtssystemen groot zijn waar het een onderwerp als
het begin van leven betreft. Als reactie hierop merken wij op dat in Nederland
vormen van onderzoek zijn toegestaan die in het buitenland niet zijn toegelaten.
In die zin zou voor veel landen ook ten opzichte van Nederland
deze vraag dan spelen. Ons valt op dat in de bewering van deze fractie al
de premisse zit dat het stamcelonderzoek met embryo’s die door middel
van celkerntransplantatie zijn ontstaan, vruchten op gaat leveren. In de memorie
van toelichting is reeds aangegeven dat deze mogelijke resultaten van onderzoek
bijzonder te relativeren zijn nu het immers nog niet mogelijk is via celkerntransplantatie
embryo’s tot stand te brengen. Zoals wij ook hebben aangegeven in antwoord
op een vergelijkbare vraag van de leden van de VVD-fractie is de mogelijkheid
dat er binnen afzienbare tijd in het buitenland therapieën zouden worden
ontwikkeld die het stadium van wetenschappelijk onderzoek reeds te boven zijn
en in de kliniek zouden kunnen worden toegepast vooralsnog theoretisch.De leden van de D66-fractie stellen vervolgens het draagvlak, de derde
voorwaarde voor het opheffen van het verbod aan de orde. De vraag van deze
leden is of de regering bereid is tot opheffing van het verbod op het speciaal
kweken van embryonale stamcellen als uit onderzoek zou blijken dat er een
breed draagvlak voor is onder de Nederlandse bevolking.In het licht van de stand van de wetenschap en van het Coalitieakkoord
zullen wij de komende kabinetsperiode niet overgaan tot opheffen van het verbod.Tot slot vragen de leden van de D66-fractie de regering om een reactie
op de volgende stelling: «Het is gewoon onverantwoordelijk en immoreel
om niet alles te doen om dit levengevende onderzoek te stimuleren».Wij vinden dat ethische vragen meer aandacht verdienen en te belangrijk
zijn om ze met louter algemene uitspraken waarvan de context en het onderwerp
niet duidelijk zijn af te doen. Gezien het onderwerp van het wetsvoorstel
lijkt het erop dat de D66-fractie deze stelling aan de orde wil brengen in
verband met stamcelonderzoek. Op de mogelijkheden en onmogelijkheden voor
stamcelonderzoek is in de memorie van toelichting en in de reacties naar diverse
andere fracties uitvoerig stilgestaan. In het licht hiervan voelen wij ons
-zo de leden van de D66-fractie dat al mochten impliceren- niet aangesproken
door de door deze leden geciteerde stelling.De leden van de SGP-fractie geven aan dat een ethisch gevoelige materie
zoals in het wetsvoorstel aan de orde is, niet los kan worden gezien van de
ethische waarden die ten grondslag liggen aan het wetsvoorstel. De leden vragen
de regering toe te lichten welke waarden dit zijn en op welke manier in het
wetsvoorstel de beschermwaardigheid van het menselijk leven in acht is genomen.
De leden van deze fractie vragen voorts of de regering van mening is dat het
ethisch verantwoord is om al dan niet speciaal tot stand gebrachte embryo’s
te gebruiken voor wetenschappelijk onderzoek.Wij onderschrijven uiteraard de visie van de SGP-fractie dat het bij de
Embryowet en bij het onderhavige wetsvoorstel gaat om een onderwerp dat ethisch
gevoelig is. De voorgeschiedenis van de Embryowet en de wijze waarop bij de
totstandkoming van de wet debatten gevoerd zijn en de keuzes die toen gemaakt
zijn, zijn hiervoor tekenend. Deze wet gaat over waarden waaraan mensen verschillend
gewicht toekennen. In de Embryowet is een evenwicht beoogd tussen respect
voor menselijk leven en andere waarden, zoals de genezing van zieken of de
bevordering van hun gezondheid en het welzijn van verminderd vruchtbare paren.
In het evaluatierapport van deze wet, dat vorig jaar is uitgekomen, is geconcludeerd
dat met de wet het evenwicht in de beoogde waarden is waargemaakt. Het wetsvoorstel
reflecteert eveneens dit evenwicht. Zoals de Memorie van toelichting aangeeft
is er vooralsnog weinig reden om verbetering te verwachten op het gebied van
genezing van zieken of bevordering van het welzijn van verminderd vruchtbare
paren. Respect voor menselijk leven vraagt dan ook om handhaving van het verbod.Voorts vragen deze leden of de wetenschap leidend is voor de ethiek of
andersom.Onzes inziens is ethiek norm voor de wetenschap. In onze wetgeving zijn
dan ook ethische normen gereflecteerd waaraan wetenschappers zich dienen te
houden. Dit is niet uniek voor de Embryowet, maar blijkt bijvoorbeeld ook
uit de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen. Wetenschappelijk
onderzoek mag slechts plaatsvinden binnen een kader van ethische normen. Ook
in meer algemene zin zijn er redenen om aan te nemen dat de ethiek leidend
is voor de wetenschap. De gedachte dat de filosofie als moeder van de wetenschappen
gezien zou kunnen worden bijvoorbeeld en de vraag of de filosofische ethiek
een wetenschap is, zijn in dat licht interessant. De leden van de SGP-fractie
hebben zeer zeker een intrigerende wijsgerige vraag gesteld.De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat voor de beantwoording
van de eerder in het verslag genoemde ethische vragen ook noodzakelijk is
om na te denken over de vraag wat een embryo is. Deelt de regering de opvatting
van de leden van de SGP-fractie dat er bij de ontwikkeling vanaf de conceptie
biologisch gezien een continue ontwikkeling is waarin geen duidelijke breuk
is aan te wijzen tussen verschillende ontwikkelingsstadia? Wat is de legitimatie
om dan toch tot een bepaald moment in deze ontwikkeling verbruikend onderzoek
toe te staan en daarna niet meer?Voor het antwoord op deze vraag verwijzen wij graag naar het antwoord
op de vraag van de leden van de PvdA-fractie over de formulering van een wettelijke
en wetenschappelijke definitie. In aanvulling daarop merken wij nog op dat
er weliswaar inderdaad biologisch gezien vanaf de conceptie een continue ontwikkeling
is van het embryo als zodanig, maar dat de plaats waar het embryo zich bevindt
en het perspectief dat het daarom heeft, voor de beschermwaardigheid consequenties
heeft. Omdat embryo’s die van een ivf-behandeling overblijven in de
meeste gevallen teloor gaan omdat ze slechts sporadisch worden gedoneerd,
vinden wij dat deze embryo’s onder de strikte voorwaarden die de Embryowet
stelt, voor wetenschappelijk onderzoek gebruikt mogen worden.Deze leden vragen waarom de regering kiest voor de voorzichtige formulering
als zij zegt dat er vooralsnog geen reden is om het verbod te laten vervallen.Het woord «vooralsnog» is slechts gebruikt omdat, zoals ook
aangegeven in antwoorden op vragen van leden van andere fracties over de betekenis
van de formulering van artikel 33, tweede lid, als de onderhavige wetswijziging
haar beslag heeft gekregen, de mogelijkheid laat bestaan om het verbod op
een gegeven moment op te heffen. Zoals gezegd staat vast dat wij daar gedurende
de huidige kabinetsperiode niet toe over zullen gaan.De leden van de SGP-fractie zouden verder, onder verwijzing naar een passage
in toelichting over stamcelonderzoek met adulte stamcellen, graag vernemen
hoe de regering het perspectiefrijke onderzoek naar behandelingsmogelijkheden
met deze lichaamsstamcellen krachtig denkt te gaan stimuleren, en welke maatregelen
hiervoor overwogen worden.Voor het antwoord op deze vraag verwijzen wij naar het antwoord op een
zelfde vraag van de leden van de PvdA-fractie.De leden van de SGP-fractie kenmerken artikel 33 van de Embryowet in wetstechnische
zin als een zeer vreemde constructie. Normaal gesproken is een wettelijk verbod
permanent totdat er via wetswijziging wordt beslist dat om bepaalde redenen
een andere (ethische) keuze noodzakelijk is. Zij vragen vervolgens waarom
er niet voor is gekozen om artikel 33 in zijn geheel uit de wet te schrappen
en daarmee te kiezen voor een normale procedure van wetswijziging.Deze leden constateren terecht dat bij de totstandbrenging van de Embryowet
is gekozen voor een andere wetstechnische constructie dan zij als de gebruikelijke
kenschetsen. De wetsgeschiedenis geeft onzes inziens voldoende inzicht in
de overwegingen die de wetgever destijds heeft gehad om in de wet zowel een
algeheel verbod op te nemen op het speciaal tot stand brengen
van embryo’s voor onderzoeksdoeleinden als reeds toen te regelen welk
gewijzigd regime vanaf een nog vast te stellen tijdstip zou gaan gelden. Zoals
wij hiervoor in antwoord op een vraag van de leden van de fractie van het
CDA al aangaven, hebben wij bij de vormgeving van het onderhavige wetsvoorstel
ervoor gekozen de destijds gekozen techniek niet aan te tasten.De leden van de fractie van de SGP hebben begrip voor de terugwerkende
kracht die in het wetsvoorstel is voorzien voor het geval het voorstel eerst
na 31 augustus 2007 het Staatsblad mocht halen. Zij vragen waarom het
wetsvoorstel niet eerder is ingediend, zodat terugwerkende kracht niet nodig
zou zijn. Voorts vragen zij hoe houdbaar de constructie is.Met grote voortvarendheid is direct na het aantreden van het kabinet een
begin gemaakt met de uitvoering van de in het Coalitieakkoord verwoorde beleidskeuze
om het verbod van artikel 24, onderdeel a, van de Embryowet op het speciaal
voor wetenschappelijk onderzoek tot stand brengen en gebruiken van embryo’s
vooralsnog te handhaven. Daarbij is allereerst onderzocht op welke wijze de
beleidskeuze haar beslag moest krijgen. Bij het opstellen van de Embryowet
van 2002 werd enerzijds het uitgangspunt gehuldigd dat het verbod mogelijk
kon worden opgeheven; tegelijk hield die wet echter in artikel 33 nadrukkelijk
al rekening met de mogelijkheid dat de Staten-Generaal te kennen zouden kunnen
geven dat de ingangsdatum voor het vervallen van het verbod bij wet moest
worden vastgesteld. Nu de regering met de coalitiepartijen van oordeel is
dat de opheffing van het verbod dient te worden uitgesteld, maar nog niet
kan worden aangegeven met ingang van welke datum in de toekomst het verbod
alsnog zou kunnen vervallen, was het reeds om die reden geen optie om voor
1 september 2007 aan de beide kamers een ontwerp-koninklijk besluit voor
te leggen waarbij de datum van het vervallen van het verbod wordt geregeld;
de conclusie kon geen andere zijn dan dat een wetswijziging noodzakelijk is.De indiening van een wetsvoorstel vergt uiteraard enige tijd. Het wetsvoorstel
is bij de Tweede Kamer ingediend op 16 mei 2007. Gegeven de noodzaak
van een zorgvuldige voorbereiding, was eerdere indiening naar het oordeel
van de regering nauwelijks mogelijk.De regering streeft ernaar de instemming van de beide kamers op het wetsvoorstel,
zo enigszins mogelijk, te verkrijgen voor 1 september 2007. Mocht dat
echter niet lukken, dan is dat geen probleem. Omdat niet geheel zeker is dat
deze wetswijziging haar beslag zal krijgen voor deze datum, is voorzien in
voor een inwerkingtredingsbepaling die zo nodig terugwerkende kracht mogelijk
maakt. Deze bepaling is in overeenstemming met de inzichten die bestaan met
betrekking tot de terugwerkende kracht van regelgeving welke zijn neergelegd
in de Aanwijzingen voor de wet- en regelgeving. Het is voorts, zoals eerder
al aangegeven, niet zo dat het wettelijke verbod op 1 september automatisch
komt te vervallen wanneer de wet waartoe het wetsvoorstel zal leiden, niet
voor die datum is vastgesteld en in werking getreden. Voor de houdbaarheid
van de constructie behoeft derhalve niet te worden gevreesd.De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M. BussemakerDe minister van Justitie,E. M. H. Hirsch BallinXNoot1Artikel 1, onderdeel d, luidt: foetus: embryo in het menselijk lichaam. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31046-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl