Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2010; Brief regering; Financiële afronding verzelfstandiging NLR
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139511
 2009-2010
 
 32 123 XII
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat (XII) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 42
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAAT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 18 december 2009
 1. Doel van brief
 In deze brief stuur ik u, mede namens de ministers van Economische Zaken
en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Defensie, de
voorstellen voor de oplossing van enige financiële kwesties die spelen
richting het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium. Daarmee wordt tegelijkertijd
de verzelfstandiging van het NLR in financiële zin afgerond. De Rijksbijdrage
aan het NLR wordt met die voorstellen op een dusdanig niveau gebracht dat
een continuering van de onderzoekswerkzaamheden van het NLR ook in financieel
opzicht voldoende geborgd is.
 De werkzaamheden van het NLR, waarbij gebruik wordt gemaakt van de Grote
Faciliteiten, zijn van groot belang voor de beleidsontwikkeling van de ministeries
van Economische Zaken, Defensie en Verkeer en Waterstaat. Ook het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ondersteunt de activiteiten van het NLR.
Vanzelfsprekend is ook overleg gevoerd met het NLR. Het NLR heeft ingestemd
met de in deze brief voorgestelde oplossingen.
 2. Achtergrondschets
 De Stichting Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) is een
onafhankelijk Groot Technologisch Instituut (GTI), dat toonaangevend onderzoeks-
en ontwikkelingswerk op het gebied van lucht- en ruimtevaart verricht. Het
NLR neemt een vooraanstaande positie in, in de keten van theoretische kennisontwikkeling
en toegepaste kennis.
 Het NLR heeft tot 2002 op grond van de toen geldende wetgeving jaarlijks een exploitatiesubsidie van de overheid ontvangen.
Binnen de kaders van deze zogenaamde tekortfinanciering was de opbouw van
een eigen vermogen, onder welke naam of op welke wijze dan ook, niet toegestaan.
 
 Door middel van een wetswijziging is het
NLR met ingang van 2002 financieel verzelfstandigd en is de tekortfinanciering
door middel van exploitatiesubsidies beëindigd. Destijds
is geen volledig onderzoek verricht naar de robuustheid van de financiële
basis van het NLR, dat wil zeggen naar een antwoord op de vraag of het NLR
beschikte over een voldoende financiële basis voor alle uit deze verzelfstandiging
voor het NLR voortvloeiende financiële verplichtingen en onzekerheden.
 
 Het NLR is door een, als gevolg van taakstellende bezuinigingen, sterk
teruglopende jaarlijkse instandhoudingsbijdrage onvoldoende in staat gebleken
om zowel de onderzoeksfaciliteiten als de huisvesting op een voldoende toekomstbestendig
niveau te houden.
 Tegen deze achtergrond behoeven sindsdien enige omvangrijke financiële
kwesties steeds urgenter een oplossing. Dit betreft de huisvesting, vervangingsinvesteringen
(«upgrade») in de Large Low Speed Facility (LLF) en de financiering
van de instandhouding van de Grote Faciliteiten.
 3. Samenvattend overzicht van de omvang van de financiële
problematiek in samenhang met de afronding van de verzelfstandiging van het
NLR
 De voorstellen voor de op te lossen financiële problematiek van het
NLR en daarmee voor de afronding van de verzelfstandiging van het NLR hebben
betrekking op de volgende onderdelen:
 • Instandhoudingsbijdrage aan de Grote Faciliteiten: dit betreft
de financiële dekking van de instandhouding van de grote onderzoeks-
en testfaciliteiten. Het op een adequaat niveau houden van de grote faciliteiten
vergt op jaarbasis structureel een additioneel bedrag van M€ 3,6.
 • Renovatie en gedeeltelijke vervanging van de huisvesting: hiermee
is eenmalig een bedrag van maximaal M€ 60 gemoeid.
 • Vervangingsinvesteringen in het kader van de majeure «upgrade»
van de Large Low speed Facility (Duits Nederlands Windtunnel; DNW/LLF): hiervoor
is eenmalig een bedrag van M€ 25 benodigd, waarvan 50% ten
laste van Duitse zijde.
 4. Typering NLR
 Het NLR is dé kennisorganisatie in Nederland op het gebied van
lucht- en ruimtevaart. Qua rechtspositie is het NLR een privaatrechtelijke
stichting zonder winstoogmerk. Het NLR verricht toegepast wetenschappelijk
onderzoek, zowel voor de overheid als het bedrijfsleven, en beschikt daarvoor
over grote onderzoeksfaciliteiten. Daarmee heeft het NLR een belangrijke positie
in de keten van theoretische kennisontwikkeling en toegepaste kennis. Voorts
voert het NLR maatschappelijk relevante projecten uit. Voor al deze typen
van onderzoek maakt het NLR gebruik van de zogenaamde Grote Faciliteiten.
 
 Het NLR is een onafhankelijk Groot Technologisch Instituut (GTI). In 2004
is het NLR, evenals TNO en de andere GTI’s, onderwerp van herpositionering
geweest door een Commissie onder leiding van de heer Wijffels. Deze commissie
heeft met name ingezet op de omschakeling van aanbodsturing naar vraaggestuurde
programmafinanciering. De Commissie heeft het NLR als een taakorganisatie
gekwalificeerd en niet als een marktorganisatie.
 Voorts heeft de Commissie Wijffels aangegeven dat de zogenaamde Grote
Faciliteiten van de GTI’s (bij het NLR onder meer de windtunnels en
de simulatoren) uit hun aard niet, dan wel zeer marginaal kostendekkend zijn.
De Commissie heeft de overheid opgeroepen tot het ontwikkelen van een mechanisme
voor de financiering van deze Grote Faciliteiten. De onder de Commissie voor
Economie, Kennis en Innovatie (CEKI)ressorterende werkgroep vraagsturing TNO/GTI’s
heeft een interdepartementale Werkgroep Grote Faciliteiten ingesteld,
die hiervoor voorstellen heeft ontwikkeld, die in het overleg tussen het penvoerend
departement en het betreffende GTI tot uitvoering kunnen worden gebracht.
 In het Kabinetsstandpunt van april 2004 naar aanleiding van het rapport
van de Commissie Wijffels ter zake van de Grote faciliteiten van TNO en de
GTI’s heeft het kabinet aangegeven dat het NLR een zelfstandige vraaggestuurde
kennisonderneming dient te zijn in plaats van aanbodgestuurd.
 Sinds enige jaren richt het NLR zich op vier marktsegmenten, te weten
civiele luchtvaart, militaire luchtvaart, vliegtuigontwikkeling en ruimtevaart.
De onderzoeksactiviteiten worden uitgevoerd door drie divisies binnen het
NLR en in een samenwerkingsverband met het Duitse collega-instituut DLR in
de stichting Duits Nederlandse Windtunnels (DNW).
 Het NLR ondersteunt de overheid bij haar beleid, ondersteunt de Nederlandse
krijgsmacht en versterkt het innoverend vermogen van bedrijven. Hiertoe maakt
het NLR gebruik van zeven Grote Onderzoeksfaciliteiten. Bij de vraaggestuurde onderzoeksprogrammering voor de overheid wordt
een onderscheid gemaakt tussen middellange termijn onderzoek (kennis voor
beleid), lange termijn onderzoek (kennis als vermogen) en grote onderzoeksfaciliteiten
(faciliteiten als vermogen).
 5. Financiële positie NLR
 Het NLR heeft een omzet van M€ 76 op jaarbasis, waarvan omstreeks
M€ 55 aan baten uit onderzoeksopdrachten (contractresearch) en M€ 21
uit vraaggestuurd onderzoek in het kader van overheidsprogramma’s. De
omzet is grotendeels (75%) afkomstig van nationale en internationale
overheden (vooral EU) en publieke organisaties. De resterende omzet vloeit
voort uit opdrachten van private partijen.
 Deze bedragen zijn exclusief de omzet van de windtunnels (M€ 18).
De windtunnels zijn ondergebracht in de Stichting Duits Nederlandse Windtunnels
(DNW).
 Het NLR is in staat jaarlijks een positief resultaat van omstreeks M€ 1
op zijn totale exploitatie te realiseren. Dit resultaat is inclusief een (beperkt)
tekort op de exploitatie van de Grote Faciliteiten en DNW (-M€ 5,9
voor verrekening met de investeringsbijdrage van M€ 3,2).
 Indien in lijn met de voorstellen van de interdepartementale werkgroep
Grote Faciliteiten wordt overgegaan op het hanteren van calculatorische afschrijvingen neemt het exploitatietekort op de Grote Faciliteiten
en de windtunnels toe met M€ 7,3 tot M€ 13,2. Deze correctie
voor de afschrijvingskosten is noodzakelijk om de huidige lage boekhoudkundige
afschrijvingen (als gevolg van veroudering door gebrek aan investeringsmiddelen)
aan te passen tot een hoger structureel niveau, waardoor het NLR in de toekomst
over voldoende middelen beschikt om vervangingsinvesteringen te plegen zonder
een aanvullend beroep te behoeven te doen op financiering door de overheid.
Deze berekeningswijze van de exploitatieverliezen van de grote faciliteiten
van het NLR is in lijn met de methodiek, zoals voorgesteld door de reeds genoemde
interdepartementale Werkgroep Grote Faciliteiten.
 
 Het NLR krijgt jaarlijks van overheidswege een programmafinanciering van
M€ 21 (pp 2008) voor vraaggestuurd onderzoek. Daarnaast ontvangt
het NLR op jaarbasis een instandhoudingsbijdrage van M€ 3,2 van
de Rijksoverheid. Deze instandhoudingsbijdrage bedroeg ongeveer M€ 9
aan het einde van de jaren negentig van de vorige eeuw. Vooral taakstellende
bezuinigingen bij de Rijksoverheid lagen ten grondslag aan de terugloop.
 
 Het NLR heeft bovenop de ingezette eigen middelen enige malen een extra
Rijksbijdrage ontvangen in verband met pensioenproblematiek, de financiering
van een sociaal plan en de financiering van de VUT. In de periode
2002 tot en met 2006 is in totaal een extra bedrag ontvangen van omstreeks
M€ 25.
 
 Het personeelsbestand van het NLR is in de periode 2004/2005 met 270 fte
afgenomen tot omstreeks 700 werknemers. In het onderzoek van PWC is geconstateerd
dat de productiviteit bij het NLR op een redelijk hoog niveau ligt. De personeelskosten
van het NLR vormen met M€ 54 de grootste kostenpost van het NLR.
 De boekhoudkundige afschrijvingen belopen thans op jaarbasis omstreeks
M€ 3. Dit relatief lage bedrag hangt samen met de relatief hoge
leeftijd van de faciliteiten en de huisvesting. Toepassing van de calculatorische
afschrijvingsmethodiek verhoogt de afschrijvingen tot een bedrag van omstreeks
M€ 6.
 Het NLR is, mede ten gevolge van de sterk teruggelopen instandhoudingsbijdrage,
niet in staat zelfstandig de vervanging van de huisvesting en van grootschalige
investeringen te financieren. Bij toepassing van calculatorische afschrijvingen
stijgt het exploitatietekort, exclusief DNW, met M€ 3,2 van M€ 3,6
tot M€ 6,8.
 De vrije reserves binnen het eigen vermogen van het NLR zijn in 2008,
mede door verplichte stelselwijzigingen om te voldoen aan de Nederlandse verslaggevingsstandaarden,
gedaald tot M€ 16, wat een solvabiliteitsratio van omstreeks 25%
impliceert. Deze solvabiliteit is gezien de huidige situatie van het NLR toereikend.
 
 Zowel in 2008 als in 2009 is extern onderzoek gedaan naar de mogelijkheden
om het NLR te voorzien van een robuuste financiële basis. Met name in
het laatst gehouden onderzoek zijn oplossingsrichtingen op het gebied van
de investeringen in de grote Faciliteiten en huisvesting geschetst. De nadere
uitwerking daarvan is in paragraaf 8 opgenomen.
 6. Nut en noodzaak van grote faciliteiten
 In het kader van het recentelijk door PriceWaterhouseCoopers in opdracht
van het ministerie van Verkeer en Waterstaat gehouden Onderzoek Financiële
Analyse Grote Faciliteiten NLR hebben de onderzoekers en het NLR verificatiegesprekken
(«consultaties») gehouden met de ministeries van VenW, Defensie
en Economische Zaken teneinde vast te stellen of en zo ja, in welke mate het
nut en de noodzaak van de grote faciliteiten van het NLR, zoals deze door
de Commissie Wijffels en het Kabinet waren vastgesteld, nog steeds onverkort
van kracht waren.
 In die gesprekken is bezien:
 • voor welke beleidsdoelen en/of concrete onderzoeksbehoeften de
grote faciliteiten worden ingezet;
 • in hoeverre eventueel van faciliteiten van derden gebruik zou kunnen
worden gemaakt;
 • wat de effecten zouden zijn van het niet langer beschikbaar zijn
van de betreffende faciliteiten.
 
 Het onderzoek heeft geleid tot de volgende conclusies:
 1. Alle faciliteiten zijn direct of indirect gekoppeld aan beleidsdoelen
van de overheid.
 2. Vanwege het specifieke karakter van veel faciliteiten zijn nauwelijks
binnen- of buitenlandse alternatieven beschikbaar.
 3. Waar een alternatief beschikbaar is, leidt uitbesteding tot kennisverlies
en mogelijkerwijs tot een vermindering van de flexibiliteit en een verhoging
van de kosten.
 4. De faciliteiten van het NLR zorgen voor de aansluiting van Nederland
op belangrijke internationale ontwikkelingen op het gebied van innovatieve
technologieën. 
 5. Defensie kan bepaalde soorten van onderzoek niet elders laten uitvoeren.
 6. Sommige activiteiten en faciliteiten zijn zonder overheidsbijdrage
te duur voor private partijen, terwijl zij noodzakelijk zijn voor de nationale
luchtvaartsector. Ook in andere landen draagt de overheid bij in de instandhoudingskosten
(«level playing field»).
 7. Het afstoten van bepaalde activiteiten of faciliteiten heeft vanwege
het wegvallen van het «totaalpakket» consequenties voor de mogelijke
instandhouding van andere faciliteiten of kennisgebieden.
 8. In Nederland is er weinig tot geen overlap tussen NLR-faciliteiten
en faciliteiten van derden.
 9. Vanuit het NLR kan, in samenwerking met de Rijksoverheid, druk worden
gezet op het streven om de windtunnels op Europees niveau te rationaliseren.
 Deze conclusies zijn onderschreven door de betrokken departementen. Daarmee
is de algemene conclusie gerechtvaardigd dat de Grote Faciliteiten, waaronder
de windtunnels, integraal deel uitmaken van het door het NLR in te zetten
onderzoeksinstrumentarium.
 
 De conclusies laten overigens onverlet dat de Grote Faciliteiten efficiënt
moeten blijven worden ingezet.
 7. Kennis en Innovatie
 Een belangrijke opgave waarvoor Nederland gesteld staat, is de wijze waarop
Nederland als een economisch welvarend land ook bereikbaar, schoon en veilig
kan worden gehouden tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. Uitsluitend
bestaande oplossingen volstaan daarvoor niet. Innovatie is daarom vereist.
 In de Luchtvaartnota heeft het Kabinet aangegeven het van het grootste
belang te achten dat de kennisontwikkeling in vliegtuigbouw, luchthavens,
luchtvaart en luchtverkeer goed op elkaar wordt afgestemd en dat deze kennis
wordt ingezet voor het realiseren van de geformuleerde ambities van de Nederlandse
luchtvaart. Daartoe is recentelijk de publiek-private Kennis- en Innovatie
Agenda Luchtvaart uitgebracht.
 De Nederlandse luchtvaartsector heeft de ambitie om via de Kennis- en
Innovatie-agenda Luchtvaart
 • de internationale bereikbaarheid van Nederland te borgen door in
te zetten op een kwalitatief hoogstaand netwerk van luchtverbindingen op aantrekkelijke
luchthavens,
 • de exportpositie van de kennisintensieve industrie te versterken
door gezamenlijk te streven naar technologie-ontwikkeling, onder meer op het
gebied van duurzaamheid, en
 • de spin off van de luchtvaartsector te versterken door samenwerking
met andere bedrijfstakken en met de overheid.
 Ook de overheid maakt gebruik van innovatie om zijn doelen te bereiken.
Per beleidsterrein is een aantal prioriteiten geformuleerd. In de strategische
Kennis- en innovatieagenda Mobiliteit en Water van het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat zijn de prioriteiten van het Ministerie voor innovatie en de
daarvoor benodigde kennis samengebracht. Deze agenda biedt daarmee voor de
komende jaren een solide basis voor een creatieve en productieve samenwerking
tussen overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen.
 Op het beleidsterrein lucht- en ruimtevaart is een instituut als het NLR
van groot belang voor de kennisontwikkeling en innovatie. In die zin is een
voortzetting van de thans door het NLR uitgevoerde activiteiten gewenst.
 De internationale dimensie van die kennisontwikkeling en -toepassing zal
steeds verder toenemen. Met de thans gevonden oplossing voor de financiële
problematiek (zie paragraaf 8) zal het NLR ook in staat moeten zijn zich ook op de internationale markt van het toegepast lucht- en ruimtevaartonderzoek
te handhaven.
 8. Aanpak financiering afronding verzelfstandiging
NLR
 Zoals eerder in deze brief is aangegeven hebben de financieringsvoorstellen
voor de afronding van de verzelfstandiging van het NLR betrekking op de volgende
onderdelen:
 • Instandhoudingsbijdrage voor de Grote Faciliteiten: dit betreft
de financiële dekking van de instandhouding van de grote onderzoeks-
en testfaciliteiten. Dit vergt op jaarbasis structureel een additioneel bedrag
van M€ 3,6.
 • Renovatie en gedeeltelijke vervanging van de huisvesting: hiermee
is eenmalig een bedrag van maximaal M€ 60 gemoeid.
 • Vervangingsinvesteringen in het kader van de majeure «upgrade»
van de Large Low speed Facility (DNW): hiervoor is eenmalig een bedrag van
M€ 25 benodigd, gelijkelijk te verdelen over de Nederlandse en de
Duitse partner.
 
 Uit de gehouden onderzoeken en tijdens het gevoerde overleg tussen de
betrokken departementen en het NLR is gebleken dat het NLR deze problematiek
slechts gedeeltelijk zelf kan oplossen. Om die reden is besloten om vanuit
het Rijk aan het NLR een zodanige financiële injectie te geven dat het
NLR in staat is om zijn werkzaamheden op een structureel financieel verantwoorde
wijze te continueren.
 
 In het navolgende wordt nader ingegaan op elk van deze onderdelen.
 8a. Instandhoudingsbijdrage Grote Faciliteiten NLR
 Uit het gehouden onderzoek is gebleken dat de huidige instandhoudingsbijdrage
van M€ 3,2 per jaar van de Rijksoverheid onvoldoende is voor de
instandhouding van de Grote Faciliteiten, indien in het vervolg calculatorisch
wordt afgeschreven conform de methodiek, die is voorgesteld door de reeds
genoemde interdepartementale Werkgroep Grote Faciliteiten.
 
 Op het in § 5 aangegeven exploitatietekort van de Grote Faciliteiten
en de windtunnels ter grootte van M€ 13,2 op basis van calculatorische
afschrijvingen wordt de huidige instandhoudingsbijdrage (M€ 3,2)
van het Rijk in mindering gebracht. Door PriceWaterhouseCoopers zijn de mogelijkheden
voor een bijdrage van het NLR onderzocht. Op grond daarvan is in het tussen
de overheid en het NLR gevoerde overleg vastgesteld dat het NLR een bijdrage
van M€ 6,1 kan leveren in de oplossing van de financiële problematiek,
onder meer door een andere financiering van de windtunnels, efficiëntievergroting
en rationalisatie van de windtunnels. Het verlengen van de afschrijvingstermijn
van de laboratoriumvliegtuigen levert een verdere besparing van M€ 0,3
op. Er resteert dan een op te lossen tekort van M€ 3,6 per jaar.
 
 Voor een robuuste financiering van de Grote Faciliteiten van het NLR is
het derhalve noodzakelijk om de jaarlijkse instandhoudingsbijdrage met M€ 3,6
te verhogen van M€ 3,2 naar M€ 6,8.
 De ministeries van Defensie, Economische Zaken, Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap en Verkeer en Waterstaat dragen bij aan de verhoging van de instandhoudingsbijdrage.
 Op basis van een toedeling van een indicatieve verdeling van de omzet
binnen de Grote Faciliteiten van het NLR naar de beleidsvelden van de ministeries
van Defensie, Economische Zaken en Verkeer en Waterstaat is een verdeelsleutel
afgesproken. Op basis daarvan draagt het ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap jaarlijks M€ 0,35 bij, Verkeer en Waterstaat
M€ 0,9, Economische Zaken M€1 en Defensie M€ 1,35.
 
 De dekking van de departementale bijdragen geschiedt binnen de respectieve
begrotingen, met dien verstande dat Economische Zaken en Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap hun extra bijdragen in mindering brengen op hun aandeel in de
rijksbijdrage voor de vraaggestuurde programmering. Het voor de vraaggestuurde
programmafinanciering beschikbare bedrag van M€ 21 daalt navenant
en gaat grotendeels ten laste van het vraaggestuurde onderzoek van Economische
Zaken. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat is voornemens om mede namens
Defensie, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Economische Zaken de additionele
instandhoudingsbijdrage bij Voorjaarsnota 2010 in de Begroting te verwerken.
 
 Volledigheidshalve meld ik u dat in de toekomst alle (vervangings-)investeringen
met een waarde van meer dan M€ 2,5 voorafgaande goedkeuring van
de overheid zullen behoeven. Het NLR zal ter zake van een dergelijke investering
een voldoende uitgewerkte business case aan de minister van Verkeer en Waterstaat
moeten voorleggen, die daarover in overleg met zijn collega’s van de
overige betrokken departementen zal besluiten.
 8b. Financiering renovatie en gedeeltelijke vervanging
huisvesting
 Zowel door de Rijksgebouwendienst als door een extern onderzoeksbureau
is onderzoek gedaan naar de noodzaak van een vernieuwing van de huisvesting
van het NLR. De kosten van verschillende varianten zijn daarbij onderzocht.
Uiteindelijk is een renovatie en een gedeeltelijke vervanging van de gebouwen
op de twee huidige locaties (Amsterdam en Marknesse) voor M€ 60
de goedkoopste variant gebleken.
 Voorts is een vergelijkend onderzoek gehouden tussen de huisvestingskosten
in geval van renovatie, c.q. gedeeltelijke vervanging en de huurkosten van
een gelijke hoeveelheid kantoorruimte over een periode gelijk aan de afschrijvingstermijn.
 Op basis van de gemaakte vergelijking is in het overleg tussen de departementen
en het NLR de conclusie getrokken dat een renovatie, c.q. vervanging van de
gebouwen op de bestaande locatie het meest efficiënt blijkt te zijn en
tevens voldoet aan de wensen van de gebruikers.
 
 Het NLR heeft in het verleden geen financiële reserves kunnen en
mogen opbouwen voor de herhuisvesting. Als oorzaak daarvan kan onder meer
worden genoemd de wettelijke regeling van de exploitatiesubsidie (tekortfinanciering),
die vermogensopbouw heeft uitgesloten. Daarnaast heeft in afwachting van de
resultaten van het onderzoek naar de herpositionering van TNO en de GTI’s
(Commissie Wijffels) in het kader van de verzelfstandiging van het NLR geen
onderzoek plaats gehad naar de aanwezigheid van een voldoende financiële
basis om de uit de verzelfstandiging voor het NLR voortvloeiende financiële
onzekerheden (waaronder het reeds op dat moment bestaande achterstallig onderhoud)
op te vangen.
 
 VenW heeft op basis van de uitgevoerde onderzoeken toegezegd te zorgen
voor een financieringsregeling van de huisvesting, waarbij VenW op basis van
verschillende onderzoeken heeft vastgesteld dat de kosten van de renovatie,
c.q. gedeeltelijke vervanging maximaal M€ 60 belopen.
 Het NLR draagt in eerste aanleg zelf zorg voor de financiering in de vorm
van een bancaire lening (bouwdepot). Verkeer en Waterstaat zal, indien mogelijk,
een garantie afgeven voor die lening en daarenboven bijdragen aan de aflossing
en rente van deze lening.
 Deze bijdrage krijgt de volgende vorm: 
 1. Een bijdrage van M€ 5,5 ten laste van de Begroting 2009 van
Verkeer en Waterstaat. Met deze bijdrage in de vorm van een eenmalige afkoop
van de kosten van de werkzaamheden ter zake van voorontwerp, definitief ontwerp,
bouw- en milieuvergunningen procedure, bestek en eerste aanbestedingen kan
het NLR de kosten daarvan in de betreffende jaren dekken. Deze bijdrage wordt
door middel van een afzonderlijke subsidiebeschikking aan het NLR ter beschikking
gesteld.
 2. Een op een interne herprioritering gebaseerde bijdrage van gemiddeld
M€ 1 per jaar uit begrotingshoofdstuk XII, specifiek uit het budget
van het Directoraat-Generaal Luchtvaart en Maritieme Zaken, ten behoeve van
de aflossing van en de rentebetaling over de door het NLR af te sluiten lening
ten behoeve van de huisvesting. Deze bijdrage wordt verstrekt vanaf het moment
waarop het NLR de aflossings- en rente verplichtingen is aangegaan tot en
met het jaar waarin de door het NLR op te nemen lening volledig is afgelost.
Over de wijze waarop dit bedrag jaarlijks ter beschikking aan het NLR wordt
gesteld heeft nog nader overleg plaats;
 De mogelijkheid van een aanvullende jaarlijkse bijdrage door de overheid
aan de aflossing en rente heeft de aandacht van de overheid. Deze mogelijkheid
wordt niet op voorhand uitgesloten. Evenmin wordt een dergelijke bijdrage
toegezegd.
 
 Naast de overheidsbijdrage draagt het NLR ook zelf bij aan de aflossing
en rentebetaling en wel uit de volgende posten:
 a. De aan het NLR toe te kennen jaarlijkse loon- en prijscompensatie,
voor zover deze aan begrotingshoofdstuk XII wordt toegekend en vervolgens
wordt toebedeeld aan de in de begroting opgenomen subsidies ter zake van het
vraaggestuurde onderzoeksprogramma en de instandhoudingsbijdrage aan het NLR.
Er is uitgegaan van een structureel jaarlijks met K€ 300 toenemende
loon- en prijscompensatie. De daadwerkelijk in enig jaar toegekende loon-
en prijscompensatie kan hiervan afwijken. In voorkomende gevallen wordt dit
afwijkende bedrag ingezet voor de rente. De inzet van de loon- en prijscompensatie
uit Hoofdstuk XII ten behoeve van de financiering van de huisvesting van het
NLR komt ten laste van het vraaggestuurde onderzoek van Verkeer en Waterstaat.
 b. De in de kostprijs en de tarieven van het NLR op te nemen afschrijvingskosten
ter zake van de nieuwe huisvesting, die vervolgens niet worden gereserveerd
voor toekomstige huisvesting, maar wordt aangewend voor de aflossing van de
lening. Deze post wordt na verloop van tijd op M€ 2 geraamd; De
financiering van een toekomstige vernieuwing van de huisvesting speelt pas
weer op de zeer lange termijn en kan worden geborgd door toepassing van afschrijvingen
gedurende de na aflossing van de lening resterende standaardlevensduur en
van calculatorische afschrijvingen na de standaardlevensduur.
 c. De rentebaten uit de voorfinanciering van programmabudget. Deze worden
op K€ 150 per 1% rente geraamd.
 d. Indien de bovenstaande elementen onvoldoende soelaas zullen blijken
te bieden voor de reguliere betaling van de aflossing van en de rente over
de door het NLR af te sluiten lening, wordt, na overleg met het NLR en in
overeenstemming met de (in ontwikkeling zijnde) ministeriële regeling
ter zake van de Rijkssubsidie aan het NLR, incidenteel als ultimum remedium
de bijdrage aan de vraaggestuurde programmafinanciering in enig jaar ten laste
van het vraaggestuurde onderzoek van Verkeer en Waterstaat met maximaal 5%
verminderd. De mogelijke inzet van deze 5% is in het kader van de financiering
van de huisvesting niet cumulatief. Het uit deze subsidiekorting voortvloeiende
bedrag wordt aangewend voor de aflossing en rente van die lening.
 De afspraken ter zake van de financiering van de huisvesting worden bij
separate brief aan het NLR vastgelegd, los van de (in ontwikkeling zijnde) ministeriële regeling NLR ter zake van de Rijkssubsidie voor het
vraaggestuurde onderzoeksprogramma en de instandhoudingsbijdrage.
 
 In overleg met het NLR en het ministerie van Financiën zal worden
onderzocht of een lening met een lager rentepercentage door middel van schatkistbankieren
voor het NLR mogelijk is en vanuit het perspectief van de algemeen geldende
voorwaarden voor schatkistbankieren aantrekkelijk is.
 8c. Vervangingsinvesteringen van de LLF («upgrade»)
 De Large Low Speed Facility (LLF) is eigendom van DNW, waarin ook de andere
Nederlandse en Duitse windtunnels zijn ondergebracht. DNW wordt voor 50%
gefinancierd door het NLR. De andere 50% wordt gefinancierd door de
Duitse overheid via het Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt (DLR),
de Duitse zusterorganisatie van het NLR.
 
 DNW heeft een wereldreputatie op het gebied van toegepast aerodynamisch
en aero-akoestische onderzoek. Windtunnelonderzoek draagt onder meer bij aan
aanzienlijke verbeteringen op het gebied van veiligheid, emissies en geluid
rondom luchthavens, waarmee invulling wordt gegeven aan de beleidsdoelen van
de overheid.
 
 DNW heeft een omzet van omstreeks M€ 18 per jaar.
 De (internationale) positie van DNW loopt gevaar als niet tijdig een aantal
grote investeringen wordt gedaan in een aantal segmenten van de DNW die, deels
door veroudering, deels door nieuwe onderzoekbehoeftes van de markt, aan modernisering
toe zijn. De totale uitgaven hiervan zijn geraamd op M€ 25. Deze
uitgaven gaan de gebruikelijke bedragen ter zake van de onderhouds- en vervangingsinvesteringen
van M€ 1,8 per jaar uit de exploitatie van DNW ver te boven.
 
 De noodzakelijke upgrading is in twee fasen voorzien. De eerste fase omvat
de meest urgente aanpassingen, die nodig zijn om de dienstverlening op korte
termijn in lijn te brengen met de huidige onderzoekeisen. Deze eerste fase
betreft investeringen ten behoeve van grondsimulatie (M€ 8) en investeringen
ter verbetering van de akoestische kwaliteit van de windtunnel (M€ 3),
tezamen derhalve M€ 11. DLR heeft zijn 50%-aandeel (M€ 5,5)
hierin al verleend. Het NLR heeft de Nederlandse overheid verzocht om de andere
helft te financieren. Zoals al eerder aangegeven, is het NLR niet in staat
om zelfstandig de vervanging van grootschalige investeringen te financieren.
 
 Het ministerie van Economische Zaken is bereid gevonden om het Nederlandse
aandeel in de financiering van de eerste fase ten laste van zijn begroting
voor 2009 beschikbaar te stellen en heeft bij Najaarsnota 2009 een bedrag
van € 5,5, mln overgemaakt naar de begroting van Verkeer en Waterstaat.
Dit bedrag zal nog in 2009 aan het NLR worden uitbetaald als een eenmalige
afkoop.
 
 De tweede fase van de update van de windtunnel is over 3 jaar voorzien.
Hiervoor is een investering van M€ 14 geraamd, die eveneens in twee
gelijke delen over de Nederlandse en Duitse aandeelhouder zal worden verdeeld.
Over het met deze tweede fase gemoeide bedrag zal te zijner tijd nog overleg
moeten plaats hebben tussen het Rijk en het NLR.
 Dat doet overigens niet af aan het eigenstandige nut van de thans in de
eerste fase te plegen investeringen. 
 9. Ministeriële regeling Rijkssubsidie NLR
 Ten tijde van de verzelfstandiging van het NLR is geen ministeriële
regeling ter zake van de subsidie aan het NLR opgesteld ter vervanging van
de (thans nog steeds) bestaande Beheerovereenkomst (d.d. 5 maart 1956)
en het Convenant (d.d. 28 december 1992). Met de in deze brief opgenomen
afspraken over de financiering van de Grote Faciliteiten en de huisvesting
van het NLR is een continuering van de onderzoekswerkzaamheden van het NLR
ook in financieel opzicht voldoende geborgd en kan worden voorkomen dat er
in de naaste toekomst wederom ad hoc oplossingen noodzakelijk zijn voor zich
onverhoopt voordoende financiële tegenvallers. De enige uitzondering
daarop betreft de instandhouding van de grote vervangingsinvesteringen («upgrades»)
van de Large Low speed Facility (LLF), omdat hiervoor, door het buiten de
kostprijs houden van de afschrijvingen, geen reserveringen kunnen worden getroffen.
Enerzijds vergen deze upgrades zeer aanzienlijke bedragen en anderzijds komen
zij slechts zeer incidenteel voor.
 
 De financiering van een toekomstige vernieuwing van de huisvesting speelt
pas weer op de zeer lange termijn en kan worden geborgd door toepassing van
afschrijvingen gedurende de na aflossing van de lening resterende standaardlevensduur
en van calculatorische afschrijvingen na de standaardlevensduur. Op dit moment
is een nieuwe ministeriële regeling inzake de subsidiëring van het
NLR nog in ontwikkeling. In deze regeling zullen de afspraken over de financiering
van het vraaggestuurde onderzoeksjaarprogramma en de jaarlijkse instandhoudingsbijdrage
ten behoeve van de Grote Faciliteiten van het NLR duidelijk worden vastgelegd.
 
 Omdat de subsidie betrekking heeft op het verrichten van onderzoek, dat
ten dienste staat van alle belanghebbenden (Overheid en bedrijfsleven) en
op jaarbasis binnen de voorheen geldende maximale bedragen blijft, is melding
van de ministeriële regeling aan de Europese Commissie overeenkomstig
artikel 108, derde lid, van het nieuwe EG-verdrag (VWEU) niet nodig. Hierbij
geldt de voorwaarde dat de subsidie niet voor commerciële activiteiten
wordt gebruikt.
 10. Conclusie
 Met de voorstellen in deze brief voor de oplossing van de financiële
restproblematiek van de verzelfstandiging van het NLR, die zowel vanuit het
perspectief van het NLR als vanuit het perspectief van de overheid verantwoord
is, stelt de overheid het NLR in staat om in de toekomst blijvend zijn belangrijke
rol in het onderzoeks- en ontwikkelingswerk op het gebied van lucht- en ruimtevaart
te blijven vervullen. Naast het R&D-plan Defensie is ook de recentelijk
ontwikkelde Kennis- en Innovatie-Agenda Luchtvaart een belangrijk richtinggevend
element. Met deze voorstellen is de verzelfstandiging van het NLR thans zodanig
afgehecht dat het NLR voldoende eigen vermogen heeft om voortaan vanuit zijn
eigen verantwoordelijkheid eventueel optredende financiële tegenvallers
zelf op te lossen. 
 
 Begrotingstechnisch wordt het vorenstaande (voor zover relevant) in de
Voorjaarsnota 2010 verwerkt, voor zover niet anders vermeld.
 
 De minister van Verkeer en Waterstaat,
 C. M. P. S. Eurlings
 
 
 Bijlage: Afschrift van brief van minister van Verkeer en Waterstaat aan
het NLR inzake de afspraken in het kader van de financiële afronding
van de verzelfstandiging van het NLR en is ter inzage gelegd bij het Centraal
Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 
 
 Wet van 31 mei 1937 (Stb. 523) tot omzetting van de Rijksstudiedienst
voor de Luchtvaart in een Stichting.
 
 
 Wet van 18 april 2002, houdende wijziging van de Wet van 31 mei
1937 tot omzetting van de Rijksstudiedienst voor de Luchtvaart in een Stichting,
Stb. 2002, 247.
 
 
 De Grote onderzoeksfaciliteiten van NLR betreffen ATM-simulatoren, vluchtnabootsers,
laboratoriumvliegtuigen, avionica en environmental testfaciliteiten, prototypefabricage
en testfaciliteiten, engineering- en constructiefaciliteiten en een aantal
windtunnels (via de stichting Duits Nederlandse Windtunnel (DNW) in samenwerking
met het Deutsches Zentrum für Luf-tund Raumfahrt; DLR). 
 
 
 De in deze paragraaf opgenomen beschrijving van de financiële positie
van het NLR is om reden van consistentie gebaseerd op het door PriceWaterhouseCoopers
in 2009 gehouden Vervolgonderzoek financiële analyse NLR. Als uitgangspunt
voor dit onderzoek is de Begroting 2009 gebruikt.
 
 
 Calculatorisch afschrijven komt neer op een continuering van de afschrijving
na afloop van de levensduur van een actief.