Wijziging Wet studiefinanciering 2000 e.a. i.v.m. invoering prestatiebeurs en meeneembaarheid studiefinanciering in beroepsopleidende leerweg; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29719, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

13-10-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29719 nr. 7

07-10-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN1.1 Inleiding1.2. Maatregelen ter versterking van rechten en plichten2. PrestatiebeursVormgeving van de prestatiebeurs voor niveau 3 of 4Omzetting en terugbetaling3. Meeneembare studiefinanciering in de BOLKeuze voor een pilot4. Uitvoering en handhaving5. Uitvoering maatregelen door de IB-Groep en de onderwijsinstellingen;
administratieve lasten voor niet-bekostigde instellingen6. Financiële gevolgenII. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 4.22Artikelen 2.3 en 12.1aOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29719Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 719Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met
invoering prestatiebeurs in een deel van de beroepsopleidende leerweg en meeneembaarheid
studiefinanciering voor deze leerweg in het buitenlandnr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 7 oktober 2004I. ALGEMEEN1.1 InleidingGraag wil ik de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap danken voor de opmerkingen en vragen die zij in het verslag hebben
gemaakt en gesteld.De leden van de PvdA-fractie zijn er niet van overtuigd
dat de invoering van de prestatiebeurs in het MBO kan leiden tot een verlaging
van de uitval. De regering erkent toch ook, zo vragen zij, dat de invoering
van de prestatiebeurs in het HO niet heeft geleid tot lagere uitvalcijfers.
Zij vragen of kan worden uitgelegd waarom de invoering van de prestatiebeurs
in het HO niet heeft geleid tot een verbetering van de uitvalcijfers.Er is op dit moment inderdaad geen positief effect van de prestatiebeurs
in het HO waarneembaar op het aantal behaalde diploma's. Omdat voor het eerste
cohort studenten dat met de prestatiebeurs te maken heeft in het HO de diplomatermijn
pas in 2006 verstrijkt, kan dan pas definitief worden aangegeven wat het effect
van de invoering van de prestatiebeurs is op het aantal diploma's dat wordt
behaald. Overigens is de prestatiebeurs geen geïsoleerde maatregel. Het
invoeren van de prestatiebeurs maakt onderdeel uit van het versterken van
rechten en plichten. Samen met het lopende beleid ter voorkoming van voortijdig
schoolverlaten (zie mijn brief van 29 juni 2004, Kamerstukken II 2003/04,
29 200 XV, nr. 99, inzake de schriftelijke reactie op de motie Marijnissen –
Kamerstukken II 2003/04, 29 200 XV, nr. 85 – waarin wordt
gevraagd om een actieplan ter beperking van de ongewenste schooluitval in
het beroepsonderwijs) en het sturen op ambities – waarbij regionale
ambities op het terrein van voortijdig schoolverlaten worden gevraagd –
moet hiermee de uitval worden tegengaan.Vervolgens merken de leden van de PvdA-fractie op dat
de regering verwacht dat de invoering van de prestatiebeurs zal leiden tot
een lagere uitval. Zij vernemen graag of die verwachting is gebaseerd op onderzoek,
en als dat niet het geval is, of de regering bereid is alsnog onderzoek te laten doen naar de effecten van de invoering van de prestatiebeurs
op de uitval, alvorens wordt overgegaan tot de invoering ervan.De regering verwacht inderdaad dat de prestatiebeurs de uitval van deelnemers
zal beperken. Recent onderzoek («BVE-deelnemersmonitor 2003–2004»)
waarin onder andere aandacht is besteed aan tijdbesteding en studeergedrag
van deelnemers, laat namelijk zien dat deelnemers overwegend (circa 60%) zullen
kiezen voor een positieve studiestrategie als reactie op de prestatiebeurs
(bijvoorbeeld meer tijd aan de studie besteden). Dit onderzoek zal u binnenkort
worden toegezonden.Wat de daadwerkelijke effecten van de prestatiebeurs zijn, zal uit de
praktijk moeten blijken. Ik zal deze effecten monitoren met een periodieke
herhaling van de BVE-deelnemersmonitor en met instroom-, doorstroom- en uitstroomcijfers.1.2. Maatregelen ter versterking van rechten en plichtenDe leden van de CDA-fractie vragen hoe met de invoering
van dit wetsvoorstel ook wordt gewaarborgd dat de begeleiding bij de studiekeuze
wordt verbeterd. Zij vragen of de voorgestelde expertmeetings, cursussen en
intake zullen leiden tot een helder invoeringsplan om tot een optimale studiebegeleiding
te komen.De leden van de PvdA-fractie vragen wat de regering
bedoelt met het verder optimaliseren van de loopbaanbegeleiding. Voorts vragen
zij hoeveel fte's en budget het MBO extra krijgt om deze taak te kunnen versterken.Onderdeel van de versterking van de rechten van de deelnemer is het optimaliseren
van loopbaanoriëntatie en begeleiding. Terecht wordt door de leden van
de CDA-fractie gesteld dat loopbaanoriëntatie en begeleiding om een goede
organisatie vraagt.Loopbaanoriëntatie en begeleiding zijn primair de verantwoordelijkheid
van de instellingen. Om tot een optimalisatie te komen, wordt door het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een aantal stimulerende activiteiten
in gang gezet. Op dit moment kunnen twee zaken gemeld worden. Ten eerste wordt
er door het Platform Beroepsonderwijs een onderzoek verricht naar «succesfactoren
in loopbaanoriëntatie en begeleiding in vmbo en mbo». Dit onderzoek
leidt tot good practices, die actief verspreid worden en vervolgens toegepast
kunnen worden door de instellingen. Ten tweede wordt verwacht dat ook door
het sturen op ambities (regionale netwerken tonen ambities en prestaties)
good practices ontstaan die betrekking hebben op loopbaanoriëntatie en
begeleiding. Ook deze good practices zullen actief verspreid worden onder
de instellingen.Het totale plan van aanpak versterking rechten deelnemer wordt op dit
moment nog vormgegeven, in dit plan wordt zo mogelijk ook een indicatie van
de verdeling van het daarvoor bestemde bedrag (€ 5 mln) over de
verschillende activiteiten gegeven. De activiteiten zijn grotendeels gebaseerd
op de wensen van de Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB). De Tweede
Kamer wordt binnenkort over dit plan geïnformeerd.Daarnaast vragen de leden van de PvdA-fractie op welke
wijze de regering het imago van het MBO verder gaat versterken. Ook vernemen
zij graag hoeveel budget daarvoor wordt vrijgemaakt. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen op welke wijze de regering denkt dat een versterking
van het imago van de BVE bij kan dragen aan het verbeteren van de rechten
van deelnemers. Ook vragen zij op welke wijze verbetering van het imago wordt
aangepakt.Het versterken van het imago van het mbo blijft een aandachtspunt. Met
de deelnemersorganisatie JOB is geconstateerd dat het ontbreken van een sterk
imago van het MBO een weerslag heeft op het zelfbeeld van de deelnemers. Bij
de versterking van de positie van de deelnemer is een versterking
van het imago van het beroepsonderwijs van vitaal belang. Er is gekozen voor
een meersporenbeleid, waarbij zowel de overheid, de instellingen als de deelnemers
zelf activiteiten ontplooien.De overheid stimuleert de versterking van het zelfbeeld van de deelnemer
door de deelnemer meer eigen verantwoordelijkheid te geven (bijvoorbeeld via
deelnemersraden). De JOB doet als organisatie van de deelnemer veel om het
zelfbeeld van de deelnemers positief te beïnvloeden. Zo is bijvoorbeeld
op 6 oktober de JOB-film See yourself in première gegaan.De instellingen tenslotte zullen in het kader van de implementatie van
de nieuwe bestuurlijke verhoudingen zoals die in KOERS BVE zijn beschreven
hun ambities en in een later stadium hun prestaties transparant maken; zo
wordt de bijdrage van de sector aan de kenniseconomie straks helder in beeld
gebracht.2. PrestatiebeursDe leden van de PvdA-fractie menen dat het voor alle
jongeren van groot belang is dat zij een startkwalificatie behalen in het
MBO. Zij vragen of de regering het met hen eens is dat de inspanningen van
de overheid en het onderwijsveld erop gericht moeten zijn om MBO-deelnemers
op te leiden tot het voor hen hoogst haalbare niveau.De regering is het met de PvdA-fractie eens dat de inspanningen van de
overheid en het onderwijsveld erop gericht moeten zijn om MBO-deelnemers op
te leiden tot het voor hen hoogst haalbare (gewenste) niveau. In KOERS BVE
(d.d. 15 juni 2004) gaat het kabinet uitgebreid in op zijn beleidsvoornemens
op dit gebied voor de middellange termijn. Ook het versterken van rechten
en plichten van deelnemers is hierop gericht.Ook vragen deze leden of de regering erkent dat de
invoering van de prestatiebeurs een negatieve prikkel vormt voor deelnemers
om te proberen een hoger niveau te halen. Zij vragen waarom de regering kiest
voor straf voor deelnemers die proberen niveau 3 te halen, maar die het vervolgens
niet lukt om dit niveau succesvol af te ronden. Is de regering dan niet van
mening dat jongeren juist gestimuleerd moeten worden risico's te nemen om
het beste uit zichzelf te halen, zo vragen zij. Ook de leden van de SP-fractie
zijn van mening dat het omzetten van studiefinanciering in het MBO in een
prestatiebeurs een afschrikwekkend effect heeft op deelnemers. Zij vragen
wat de regering vindt van de stelling dat een prestatiebeurs een drempelverhogend
effect heeft op jongeren die aan een MBO-opleiding willen beginnen of van
niveau 2 willen doorstromen naar niveau 3 en 4. Deze leden menen voorts dat
de invoering van de prestatiebeurs de deelnemers ervan zal weerhouden om een
hoger niveau te kiezen, waardoor zij op een te laag niveau – weliswaar
een kwalificatieniveau maar toch nog te laag voor ons kennissamenleving –
blijven steken. Ook hierop ontvangen zij graag een reactie.Jongeren moeten inderdaad gestimuleerd worden het beste uit zichzelf te
halen. De verwachting is dat de prestatiebeurs hieraan een bijdrage levert.
Wat betreft de vraag naar het risico van een verminderde instroom in niveau
3 en 4 van de BOL merk ik op dat de instroomcijfers in het HO na invoering
van de prestatiebeurs geen daling laten zien. Deelnemers kiezen hun opleiding
vooral op inhoud. Wat dat betreft verschillen de niveaus 3 en 4 sterk van
niveaus 1 en 2. Zij leiden op tot andere beroepen. Daarnaast heeft de keuze
voor een opleiding op niveau 3 of 4 in plaats van op niveau 1 of 2
als voordeel dat een opleiding op niveau 3 of 4 een betere startpositie
op de arbeidsmarkt geeft en dat men sneller – via niveau 4 – doorstroomt
naar het HBO. Aan de hand van de vooropleiding van de deelnemer en de intake
en het assessment kan een deelnemer bepalen welk niveau hij aan kan. De rechten
van deelnemers worden ook op dit terrein de komende jaren versterkt.
Uit de BVE-deelnemersmonitor 2003–2004 blijkt dat slechts 5% van de
deelnemers overweegt met de opleiding te stoppen als reactie op de prestatiebeurs.
Het merendeel (circa 60%) overweegt juist een positieve studiestrategie. Uit
hetzelfde onderzoek bleek dat de kennis over de prestatiebeurs nog te beperkt
is, terwijl deelnemers met kennis over de prestatiebeurs juist een positievere
studiestrategie hanteren. Het is daarom belangrijk de komende periode goede
voorlichting te geven over de prestatiebeurs, zodat niemand onnodig voor een
opleiding op een lager niveau kiest. Al met al kan geconcludeerd worden dat
er geen reden is om te verwachten dat de prestatiebeurs een algemeen afschrikkend
effect zal hebben. Het is wel voorstelbaar dat enkele deelnemers door de invoering
van de prestatiebeurs een bewustere keuze maken voor een niveau 2-opleiding
die beter bij hen past dan een niveau 3-opleiding.Ook vernemen de leden ven de SP-fractie graag hoe de
regering denkt over de afname van de doorstroming van het MBO naar het HBO
door de invoering van de prestatiebeurs, zodat uiteindelijk deze maatregel
ook een negatief effect op het aantal hoger opgeleiden zal hebben. De leden
menen dat de beroepskolom (VMBO-MBO-HBO) in gevaar komt.De studiefinanciering – dus ook de prestatiebeurs – in het
MBO en die in het HBO zijn gescheiden systemen. Nadat de deelnemer in het
MBO prestatiebeurs heeft genoten, krijgt deze als student in het HBO nieuwe
aanspraak op studiefinanciering. Er is dan ook geen reden aan te nemen dat
de doorstroom zal dalen. Integendeel, verwacht wordt dat door de invoering
van de prestatiebeurs het aantal behaalde diploma's stijgt, waarmee juist
een grotere doorstroom zal kunnen plaatsvinden.Tot slot merken de leden van deze fractie op dat door
scholen heel duidelijk is aangegeven dat de prestatiebeurs remmend zal werken
op het deelnemen aan de niveaus 3 en 4. Zij vernemen graag hoe de regering
de mening van scholen beoordeelt. Tevens vragen zij waarom de regering deze
conclusie van de scholen naast zich neerlegt. Welke argumenten heeft regering
daarvoor, vragen zij.BVE-instellingen hebben nog geen ervaring met de prestatiebeurs opgedaan.
Ervaring met de prestatiebeurs in het HO leert dat de instroom niet daalt
door invoering van de prestatiebeurs, zoals hierboven reeds is aangegeven.
Daarom deel ik de vrees van sommige instellingen dat de prestatiebeurs remmend
zal werken op deelname aan de niveaus 3 en 4 niet. Zoals hierboven aangegeven,
zullen deze effecten worden gemonitord. Daarnaast worden de rechten van de
deelnemers versterkt, onder meer door het optimaliseren van de loopbaanoriëntatie
en begeleiding. Daarin spelen de scholen zelf een belangrijke rol.De leden van de fractie van de ChristenUnie wijzen
er op dat het voorstel voor invoering van de prestatiebeurs alleen het MBO
niveau 3 en 4 betreft. De leden van voornoemde fractie vragen in hoeverre
dit ook zou kunnen gelden voor het MBO niveau 1 en 2.Het is mogelijk de prestatiebeurs ook in te voeren voor niveau 1 en 2.
Voor deze groep zie ik echter meer in de maatwerkaanpak die in het plan van
aanpak Jeugdwerkloosheid wordt voorgesteld. Deelnemers op niveau 3 en 4 zijn
meer te vergelijken met deelnemers in het HO en zijn een minder kwetsbare
groep. Ik verwacht dat deelnemers op niveau 3 en 4 deze prikkel tot het behalen
van een diploma aankunnen.Voorts vragen zij waarom de regering het onderscheid
tussen de niveau's 1 en 2 enerzijds en de niveau's 3 en 4 anderzijds wil handhaven,
terwijl dit onderscheid extra problemen oplevert voor het volgen van een opleiding
in het buitenland.Anders dan deze leden menen, levert het onderscheid tussen de niveaus
geen problemen op voor het volgen van een opleiding in het buitenland. Ik
heb de vereniging kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven (Colo) deze
zomer, ter verkenning, een aantal opleidingen in Duitsland en Vlaanderen laten
onderzoeken. Hierbij bleek dat het goed mogelijk is opleidingen te onderscheiden
naar niveau. Het alternatief voor de aanwezigheidsregistratie dat voor buitenlands
opleidingen op niveau 1 en 2 wordt gehanteerd maakt de pilot wel wat complexer.
In de pilot gaat het echter om een kleine groep studenten voor een beperkte
duur.De leden van de SGP-fractie wijzen er op dat de prestatiebeurs
in beginsel van kracht zal worden voor de deelnemers van 18 jaar en ouder.
De leden vragen of dit ook geldt voor huidige deelnemers die bij of na inwerkingtreding
van het onderhavige wetsvoorstel de leeftijd van 18 jaar zullen bereiken.
Vanuit het oogpunt van rechtsgelijkheid zijn zij daar geen voorstander van.
Deze leden vragen om deelnemers binnen de verschillende cohorten gelijke rechten
en plichten te blijven toekennen.De cohortgarantie wordt vormgegeven door deelnemers die reeds studiefinanciering
ontvangen, hun studiefinanciering onder de voorwaarden te laten ontvangen
die van kracht waren toen zij voor het eerst studiefinanciering ontvingen.
De cohortgarantie in de studiefinanciering is altijd gericht op cohorten studiefinancieringsgerechtigden.
Tot welk cohort een deelnemer behoort, wordt bepaald door het moment waarop
deze voor het eerst studiefinanciering heeft ontvangen. De rechtsgelijkheid
is hiermee gewaarborgd.Vormgeving van de prestatiebeurs voor niveau 3 of 4De leden van de CDA-fractie geven aan het van belang
te vinden dat de studiefinanciering voor de BOL en die voor het HO gescheiden
blijven. Zij wijzen erop dat er zich een probleem voordoet bij deelnemers
die de BOL verlaten zonder diploma en vervolgens instromen in het HO. Begint
de teller voor het aantal jaren studiefinanciering waar men recht op heeft
ook opnieuw te tellen voor deze deelnemers als zij de BOL verlaten zonder
een diploma te halen en alsnog doorstromen naar het HO, zo vragen de leden.
Zij vragen vervolgens of dat wil zeggen dat ook de deelnemers die zonder BOL-diploma
doorstromen naar het HO 10 jaar de tijd krijgen om hun diploma in het HO te
halen. Deze leden zien een serieus probleem ontstaan wanneer deze deelnemers
uitvallen in het HO. Zij vragen daarom of, in het geval deze deelnemers zonder
diploma van het BOL bij uitval in het HO niet aan de voorwaarden voldoen voor
een prestatiebeurs voor de BOL, zij dan behalve de prestatiebeurs voor het
HO ook de beurs terugbetalen die zij als BOL-deelnemer hebben ontvangen. De
leden zijn van mening dat de BOL-doorstromers op deze manier worden ontmoedigd
om in te stromen in het HO.Zoals hierboven reeds is aangegeven, zijn de studiefinanciering –
dus ook de prestatiebeurs – in het MBO en die in het HBO gescheiden
systemen. Hierdoor kunnen deelnemers zonder problemen doorstromen van de BOL
naar het HO. Ook de diplomatermijn voor de prestatiebeurs in het HO staat
los van die in de BOL. Van de BOL-deelnemers die doorstromen naar het HO,
zal het merendeel dit doen nadat zij het MBO-diploma hebben behaald. De prestatiebeurs
uit de BOL is dan omgezet in een gift. In incidentele gevallen kan het voorkomen
dat een deelnemer HO gaat volgen zonder dat het MBO-diploma is behaald. Bijvoorbeeld
in het geval dat iemand met een havo-diploma voor een BOL-opleiding heeft
gekozen, maar beter op zijn plek blijkt te zijn in het HO. Daarom is, op verzoek
van de Tweede Kamer, bepaald dat het diploma uit het HO ook kan worden gebruikt
voor het omzetten van de prestatiebeurs uit de BOL. Wanneer zo'n deelnemer
ook geen HO-diploma behaalt, moet hij zijn genoten prestatiebeurs uit zowel
BOL als HO terugbetalen. Omdat de grootste groep deelnemers die
doorstroomt het MBO-diploma wel heeft behaald, lijkt van ontmoediging van
de doorstroom geen sprake te zijn.Tot slot vragen deze leden of gegevens kunnen worden
verschaft over het mogelijke bedrag dat deze deelnemers moeten terugbetalen
en hoeveel deelnemers het betreft.Indien een deelnemer prestatiebeurs vanwege het niet tijdig behalen van
het afsluitend examen, moet terugbetalen, hangt de hoogte van de schuld af
van de duur waarover studiefinanciering is genoten en de hoogte van het maandbedrag.
De meeste deelnemers hebben ongeveer twee jaar studiefinanciering. Meestal
hebben zij een basisbeurs voor thuiswonenden en aanvullende beurs. Wanneer
een dergelijke deelnemer het diploma niet zou behalen, dan zou hij circa € 6 700
moeten terugbetalen. In de meeste gevallen zal de deelnemer overigens in aanmerking
komen voor kwijtschelding van de aanvullende beurs, waardoor er nog circa € 3 600
wordt kwijtgescholden. Er resteert dan een schuld van circa € 3 100.Bij een ongediplomeerde uitval van 15% zou het jaarlijks om 9 000
deelnemers gaan die de prestatiebeurs moeten terugbetalen.Omzetting en terugbetalingHet is de leden van de CDA-fractie niet duidelijk waarom
de aanvullende beurs voor de BOL in de vorm van een prestatiebeurs wordt toegekend,
uitgezonderd het eerste jaar van studiefinanciering. Zij vragen of deze voorwaarden
overeen komen met de voorwaarden zoals die worden gehanteerd voor de aanvullende
beurs en de prestatiebeurs in het HO, ook nu de eerstejaarsomzetting is vervallen.In het HO wordt de studiefinanciering met uitzondering van de basislening
en de aanvullende lening gedurende een bepaald aantal jaren verstrekt in de
vorm van een prestatiebeurs, met dien verstande dat de aanvullende beurs in
de eerste 12 maanden waarvoor aanspraak op studiefinanciering bestaat, wordt
verstrekt in de vorm van een gift. Dit is geregeld in artikel 5.2, eerste
lid, van de WSF 2000. Dit is niet gewijzigd door de Wet van 30 juni 2004
tot wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met
wijziging omzetmoment eerste 12 maanden prestatiebeurs en gedeeltelijke afschaffing
1 februari-regel (Stb. 343), waarbij de zogenoemde eerstejaarsomzetting
is vervallen.Voor de niveaus 3 en 4 van de BOL is in artikel 4.7, eerste lid, hierop
aangesloten. De aanvullende beurs wordt gedurende de latere maanden voor zowel
HO als de BOL als prestatiebeurs verstrekt. In het regeerakkoord 1998 (Kamerstukken
II 1997–98, 26 024, nr. 10, blz. 65) is, ter verzachting
van de prestatiebeurs in het eerste jaar, besloten de eerste 12 maanden aanvullende
beurs in de vorm van een gift te verstrekken. Dit is aangegeven in de memorie
van toelichting bij de Wet studiefinanciering 2000, Kamerstukken II 1999/2000,
26 873, nr. 3, blz. 6.Voorts vragen zij of nog eens precies kan worden uitgelegd
hoe de regeling voor terugbetaling van de aanvullende beurs precies in elkaar
zit in relatie tot de kwijtscheldingsregeling en of de voorgestelde kwijtscheldingsregeling
verschilt van de regeling voor het HO.De gehele aanvullende (prestatie)beurs (die in de vorm van een voorwaardelijke
rentedragende lening is verstrekt) wordt altijd omgezet in een gift wanneer
die studerende binnen de diplomatermijn (10 jaren) een afsluitend diploma
behaalt.Ingeval een studerende niet binnen de diplomatermijn een afsluitend diploma
behaalt, blijft de aan hem verstrekte aanvullende beurs een lening, met dien
verstande dat de aanvullende beurs in de eerste 12 maanden waarvoor aanspraak
op studiefinanciering bestaat, zoals hierboven is aangegeven, altijd een gift
is. Niettemin kan deze lening op aanvraag van de debiteur, afhankelijk
van de hoogte van diens inkomen, worden kwijtgescholden. Dat is geregeld in
het Besluit van 20 februari 2002, houdende wijziging van onder meer het
Besluit studiefinanciering 2000 in verband met kwijtschelding van de aanvullende
beurs (Stb. 132). Dat besluit heeft een nieuw hoofdstuk 3a in het Besluit
studiefinanciering 2000 ingevoegd. Omdat de aanvullende beurs als prestatiebeurs
oorspronkelijk alleen voor het HO werd verstrekt, gold deze algemene maatregel
van bestuur slechts voor het HO. Nu de aanvullende beurs ook voor de BOL als
prestatiebeurs zal worden verstrekt, is de reikwijdte uitgebreid tot en met
de BOL (zie artikel I, onderdeel S, waarin artikel 6.2 van de WSF 2000 –
het artikel dat de basis is voor de kwijtscheldingsregeling – is gewijzigd).
Tussen HO en BOL bestaat op dit punt derhalve geen verschil.Voor de precieze inhoud van de regeling verwijs ik naar de toelichting
bij het besluit. In het kort komt zij op het volgende neer.Afhankelijk van het inkomen in het derde jaar na het stoppen van de studie
vindt kwijtschelding plaats. Ter voorkoming van armoedeval wordt uitgegaan
van gehele en gedeeltelijke kwijtschelding. Er wordt onderscheid gemaakt tussen
een debiteur met en een debiteur zonder partner.De leden van de SP-fractie stellen dat deelnemers veelal
het financiële risico niet zullen willen lopen. Zij kunnen niet worden
vergeleken met studenten, vinden deze leden. De terugverdiencapaciteit van
deelnemers is geringer dan die van studenten. Er zullen dus meer deelnemers
niet aan dat niveau beginnen, omdat zij geen schulden willen krijgen. Deze
leden ontvangen graag een reactie hierop.De bedoeling van de prestatiebeurs is dat deelnemers het diploma behalen
zodat de beurs wordt omgezet in een gift. Alleen deelnemers die niet binnen
10 jaar een diploma op minimaal niveau 3 behalen, moeten de prestatiebeurs
terugbetalen. De regering onderkent dat de terugbetaalcapaciteit van deelnemers
geringer is dan die van studenten. Maar, met de inkomensafhankelijke terugbetalingsystematiek
die een kwijtscheldingsregeling voor de aanvullende beurs bevat en daarnaast
een draagkrachtregeling voor de overige studiefinanciering, wordt voldoende
rekening gehouden met deze geringere draagkracht. Bovendien blijkt uit de
BVE-deelnemersmonitor juist dat slechts 5% van de deelnemers met de opleiding
stopt als reactie op de prestatiebeurs, terwijl het merendeel juist (circa
60%) een positieve studiestrategie overweegt. De verwachting is dan ook dat
met voldoende goede voorlichting over de prestatiebeurs deelnemers niet zullen
kiezen voor een te lage opleiding.Deze leden geven aan de invoering van de prestatiebeurs
vooral te zien als een bezuiniging. Het levert alleen de schatkist geld op
(€ 305 mln binnen het MBO in 2007). De verwachting is immers dat
10% van de deelnemers uitvalt en de lening moet terugbetalen. Dat is dus een
bezuiniging die ten koste gaat van de kansen van MBO-deelnemers. De leden
van voornoemde fractie willen graag weten hoe de regering hierover denkt.De prestatiebeurs levert een incidentele besparing op. Deze doet zich
voor doordat de prestatiebeurs in eerste instantie als lening wordt verstrekt.
Het genoemde bedrag heeft hierop betrekking. Een veel beperkter bedrag is
de mogelijke structurele opbrengst die ontstaat als deelnemers het diploma
niet zouden halen. Deze structurele opbrengst is nu geraamd op per saldo € 43
mln. Het beleid is erop gericht het aantal uitvallers te verminderen; dit
betekent dat juist gestreefd wordt naar een lagere structurele opbrengst.
Alle deelnemers behouden de mogelijkheid om een diploma op het voor hen hoogst
haalbare niveau te behalen.De leden van de D66-fractie willen weten wat er gebeurt
als de terugbetaling reeds van start is gegaan, maar de betrokkene binnen
de 10-jaarstermijn alsnog een diploma behaalt.Ingeval een studerende of debiteur al heeft afgelost en hij alsnog tijdig
een diploma behaalt, wordt het reeds afgeloste bedrag voor wat betreft de
prestatiebeurs aan hem terugbetaald of verrekend met bijvoorbeeld de lening-component
die per definitie nooit in een gift kan worden omgezet. Daarnaast wordt de
terugbetaling geschorst op het moment waarop de debiteur opnieuw een voltijdse
BOL-opleiding of een voltijdse of duale opleiding in het HO gaat volgen.3. Meeneembare studiefinanciering in de BOLKeuze voor een pilotDe leden van de CDA-fractie vragen waarom voor de meeneembaarheid
van de studiefinanciering naar het buitenland aan een pilot wordt gedacht.
Betekent dit dat wanneer de pilot na twee jaar slecht uitvalt de meeneembaarheid
van studiefinanciering alsnog weer wordt teruggedraaid, zo vragen zij. De
leden vernemen daarom graag van de regering of zij de meeneembaarheid van
studiefinanciering naar het buitenland in principe wenselijk achten en/of
ook daadwerkelijk willen realiseren.Het kabinet heeft internationale mobiliteit – ook voor het MBO –
hoog op de agenda staan. Ontwikkelingen binnen het Europese recht nopen echter
tot voorzichtigheid. De categorie EU-burgers die aanspraak maakt op Nederlandse
studiefinanciering, neemt toe. Wanneer deze studiefinanciering meeneembaar
wordt gemaakt en deze burgers er dus in het thuisland gebruik van kunnen maken,
neemt de omvang van de aanspraak op Nederlandse studiefinanciering nog verder
toe aangezien gelijke behandeling die voortvloeit uit het Europese recht ook
geldt voor meeneembaarheid van studiefinanciering. Daarnaast is er in het
MBO beperkte ervaring met internationale vergelijkbaarheid van opleidingen.
Om deze redenen is gekozen voor een beperkte pilot om ervaring op te doen
met meeneembare studiefinanciering voor aangewezen MBO-opleidingen. Vanwege
de beheersrisico's is de mogelijkheid van tussentijdse beëindiging van
de pilot opgenomen. Deelnemers die reeds studiefinanciering ontvangen in het
buitenland behouden dan wel hun rechten.Deze leden willen graag meer duidelijkheid over de
zich ontwikkelende Europese regelgeving over de meeneembaarheid van studiefinanciering.
Zij vragen of uiteengezet kan worden wat de inhoud van deze regels is.Voor gelijke behandeling op grond van nationaliteit op grond van het Europese
recht waar het betreft studiefinanciering en tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkosten komen op dit moment in aanmerking de onderdanen van:– de EER-landen (de EU-lidstaten alsmede Liechtenstein, Noorwegen
en IJsland),– Turkije (op grond van het Associatiebesluit 1/80 van de Associatieraad
EEG/Turkije),– de Zwitserse Bondsstaat, en– de staten in Midden- en Oost-Europa1
waarmee door de EU en haar lidstaten Europa-overeenkomsten zijn gesloten.De eis van gelijke behandeling geldt voor bovenbedoelde onderdanen, indien
zij in Nederland (ex-)werknemer of (ex-)zelfstandige zijn of waren, hun kinderen
en hun partner alsmede de kinderen daarvan. Voor Turkse onderdanen geldt de
aanvullende eis dat slechts aanspraak op studiefinanciering of tegemoetkoming
bestaat waar het kinderen betreft van (voormalige) werknemers die in de lidstaat
wonen waar zij werken of gewerkt hebben. Derhalve bestaat er geen aanspraak
voor (kinderen van) Turkse zelfstandigen en ook niet voor (kinderen van) Turkse
onderdanen die in Nederland economisch actief zijn maar niet in Nederland
wonen.In 1982 werd de eerste stap gezet naar het vrij verkeer voor studenten2: hoewel de EEG niet bevoegd was in het beleid
met betrekking tot het onderwijs, behoort de toelating tot een beroepsopleiding
wel tot de werkingssfeer van het EEG-Verdrag. Het vrij verkeer van studenten
is gefinaliseerd in het arrest-Raulin1. Het betreft
gemeenschapsonderdanen die in een gastland voor studiedoeleinden verblijven
op grond van de Richtlijn 93/96/EEG inzake het verblijfsrecht van studenten2. Voor hen geldt in Nederland de beleidsregel «Vergoeding
les- en collegegelden aan EU-studerenden in Nederland3 ». Op grond daarvan hebben zij slechts aanspraak op tegemoetkoming
in de studiekosten, dus niet op de component levensonderhoud.Tevens willen deze leden graag een nadere toelichting
op de primaire doelgroep van de voorgestelde regeling door deze regering.De primaire doelgroep van de pilot zijn jongeren die overwegen een opleiding
in het buitenland te gaan volgen, maar voor wie het ontbreken van studiefinanciering
een belemmering vormt. Het gaat dus om deelnemers die zonder meeneembare studiefinanciering
(anders dan fiscale aftrek van de ouders) niet naar het buitenland zouden
gaan. De bedoeling is immers om met de pilot internationale mobiliteit te
bevorderen.De leden van de CDA-fractie vragen daarnaast waarom
deelnemers in het buitenland wel en deelnemers die in Nederland studeren aan
een Nederlandse opleiding en geen gebruik maken van hun OV-studentenkaart
er niet voor kunnen kiezen deze OV-studentenkaart in te wisselen voor een
genormeerd geldbedrag.Bij onderhandelingen over het OV-studentenkaartcontract is gebruik gemaakt
van het feit dat de kaart een verplicht karakter heeft. Hierdoor is het voor
de OV-bedrijven mogelijk om bij de vaststelling van de prijs van de OV-studentenkaart
het gemiddelde reisgedrag van de student, inclusief dat van studenten die
weinig reizen, als uitgangspunt te nemen. Zou dat niet het geval zijn dan
zou ook voor de studenten de prijs van de OV-studentenkaart worden gebaseerd
op het gemiddelde reisgedrag van alle OV-kaarthouders. De prijs zou dan veel
hoger uitvallen. Dat is de reden waarom studenten die in Nederland studeren
en weinig van de kaart gebruik maken, geen geldbedrag krijgen: het financiële
voordeel van het collectieve contract zou dan teniet worden gedaan. De reden
dat studenten in het buitenland wel een geldbedrag krijgen, is dat zij geen
gebruik kunnen maken van de kaart.De leden van de D66-fractie vragen hoe het staat met
de voortgang van het zogenaamde «framework of references» dat
ertoe moet leiden dat diploma's voor beroepsopleidingen in de Europese Unie
(EU) met elkaar vergelijkbaar worden.De Europese Commissie werkt momenteel een voorstel uit voor een «framework
of references» (referentiemodel voor beroepskwalificaties). Dit zou
aanvankelijk slechts betrekking hebben op het beroepsonderwijs. Aangezien
men in breder Europees verband, via het zogenoemde «Bolognaproces»,
verder is gevorderd met een soortgelijk referentiemodel voor het HO, heeft
de Commissie er voor gekozen nu één referentiemodel (European
Qualifications Framework) uit te werken, waarin zowel de kwalificaties voor
het HO als voor het beroepsonderwijs zijn opgenomen. De Commissie verwacht
in mei 2005 aan de Europese ministers van onderwijs een voorstel ter discussie
voor te leggen. Definitieve besluitvorming door de Europese ministers van
onderwijs verwacht de Commissie dan in het voorjaar van 2006.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
of de regering met hen van mening is dat het resultaat van het experiment
met betrekking tot het meenemen van studiefinanciering zeer betrekkelijk is
in het licht van de Europese ontwikkelingen. Zij vragen of de regering kan
aangeven in hoeverre zij denkt dat het experiment toch bruikbare
resultaten op kan leveren.Internationale mobiliteit ontwikkelt zich in Europa inderdaad in snel
tempo. De pilot meeneembare studiefinanciering in de BOL speelt hierbij een
betrekkelijk kleine rol. In het HO ontwikkelt internationale mobiliteit zich
sneller dan in het MBO. Doel van de pilot is in het MBO met studiefinanciering
soortgelijke faciliteiten te bieden als in het HO om zo meer deelnemers de
mogelijkheid te bieden een opleiding in het buitenland te volgen en op deze
wijze ervaring op te doen met internationale mobiliteit. De Tweede Kamer heeft
ook aangedrongen op het vergroten van de mogelijkheden voor MBO-deelnemers
om studiefinanciering mee te nemen naar het buitenland. De pilot kan inzicht
geven in de vraag die bestaat onder deelnemers, de mate waarin opleidingen
vergelijkbaar zijn en de mate waarin meeneembare studiefinanciering een bijdrage
kan leveren aan het bevorderen van internationale mobiliteit onder MBO-deelnemers.De leden van de SGP-fractie vragen de regering nader
in te gaan op het belang van internationale mobiliteit voor de in dit wetsvoorstel
beoogde doelgroep.Ook voor de MBO-deelnemer is internationale mobiliteit van belang. De
internationale arbeidsmarkt neemt in belang toe. Door het volgen van een opleiding
in het buitenland kan de deelnemer zijn blik verbreden en internationale competenties
ontwikkelen, bijvoorbeeld wat betreft talenkennis. Daarnaast nemen de keuzemogelijkheden
met introductie van meeneembare studiefinanciering toe. Opleidingen volgen
in de grenslanden is een eerste stap. De opleidingen die geselecteerd zijn
voor de pilot (Gezondheid en Welzijn, Metaal en Elektro, Economie en Administratie)
sluiten wat betreft inhoud, diploma's en competenties goed aan bij het beroepsonderwijs
en de arbeidsmarkt in Nederland.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
of de regering expliciet kan aangeven hoe de plannen met betrekking tot het
meenemen van studiefinanciering naar het buitenland zich verhouden tot de
onduidelijkheden over bekostiging van de BVE.Er is geen relatie tussen het meenemen van studiefinanciering naar het
buitenland en de bekostiging van de bve-sector. Deelnemers die meedoen aan
de pilot meeneembare studiefinanciering volgen een opleiding aan een instelling
in het buitenland. Deze instellingen worden niet door het ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap bekostigd.4. Uitvoering en handhavingDe leden de CDA-fractie vinden dat de verantwoordelijkheid
voor het verkrijgen van de relevante gegevens van buitenlandse instellingen
niet alleen bij de student kan liggen. Zij vragen of op Europees niveau en
tussen de betreffende landen in het bijzonder op dit punt geen aanvullende
afspraken kunnen worden gemaakt.In het kader van de Verklaring van Kopenhagen staat de transparantie van
het beroepsonderwijs hoog op de agenda. Van belang hiervoor is dat men vertrouwen
kan hebben in elkaars systemen. Dit vertrouwen wordt verhoogd door te werken
aan het verbeteren van de transparantie. Specifieke afspraken inzake de gegevenslevering
betreffende de pilot zijn op dit moment niet aan de orde. Indien blijkt dat
er problemen ontstaan bij het leveren van gegevens door de deelnemer omdat
de instelling hem niet de vereiste gegevens kan leveren, wordt bezien op welke
wijze dit opgelost kan worden.5. Uitvoering maatregelen door de IB-Groep en de onderwijsinstellingen;
administratieve lasten voor niet-bekostigde instellingenDe leden van de D66-fractie wijzen er op dat op dit
moment deelnemers met een hoge aanvullende beurs een voorschot ontvangen op
de studiefinanciering waarmee het lesgeld aan het begin van het jaar wordt
verrekend. Het is de leden niet duidelijk waarom het verstrekken van een voorschot
uitvoeringstechnisch lastig wordt als de studiefinanciering voortaan als een
lening wordt verstrekt. Zij verzoeken de regering om uitleg hiervan.De voorschotsystematiek is ook op dit moment uitvoeringstechnisch een
van de lastigere onderdelen. Dit komt doordat de betaling van het lesgeld
en toekenning van studiefinanciering een andere juridische basis kennen, maar
door de verrekening wel worden samengebracht. Doordat de prestatiebeurs als
(voorwaardelijke) lening wordt verstrekt zou bij het voortbestaan van de bestaande
verrekeningssystematiek een voorschot op een lening (in plaats van een gift)
moeten worden verstrekt. Hierdoor wordt het lastig de rente toe te rekenen.
Nadeel voor de deelnemer wiens lesgeld wordt verrekend met de studiefinanciering
is dat de rente eerder gaat lopen. Omdat het lesgeld inmiddels in zes in plaats
van in drie termijnen kan worden betaald, verwacht ik geen onoverkomelijke
problemen voor deelnemers.6. Financiële gevolgenDe leden van de D66-fractie hebben de indruk dat weinig
voortvarend wordt omgegaan met de internationalisering van het beroepsonderwijs.
Zij wijzen er op dat in de memorie van toelichting wordt gesproken over vijf
opleidingen met slechts enkele tientallen deelnemers.Voor de pilot zullen opleidingen worden aangewezen in de grenslanden (Duitsland,
Vlaanderen en het Verenigd Koninkrijk) in de sectoren Gezondheid en Welzijn,
Metaal en Elektro, Economie en Administratie. Daarnaast zullen opleidingen
in de rest van de Europese Unie worden aangewezen waar het gaat om unieke
opleidingen die niet in Nederland worden gegeven. De in de memorie van toelichting
genoemde opleidingen zijn genoemd als voorbeeld van zulke unieke opleidingen.
De pilot zal zich zeker niet beperken tot deze opleidingen. Er zullen naar
verwachting enkele honderden deelnemers gebruik van maken. Hierbij kan wel
de kanttekening worden gemaakt dat het aantal afhankelijk is van de vraag
die bestaat bij deelnemers. De verwachting is dat deze in het MBO beperkter
zal zijn dan in het HO.II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 4.22De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
of kan worden aangeven waarom het tijdverloop voor deze specifieke wet zo
belangrijk is, dat niet kan worden volstaan met afwijking door middel van
een algemene maatregel van bestuur.Afdeling 4.2 betreft de pilot meeneembare studiefinanciering naar het
buitenland. Deze pilot bevat nieuwe aspecten waarbij later, in de praktijk,
kan blijken dat niet in alle aspecten wordt voorzien, of waarbij de noodzaak
aanwezig is dat van de bepalingen ter zake van de pilot kan worden afgeweken.
Een dergelijke afwijking moet op zeer korte termijn kunnen worden gerealiseerd.
Daarom is gekozen voor afwijking bij ministeriële regeling, zoals in
de memorie van toelichting is aangegeven. Het instrument van de algemene maatregel
van bestuur is daarvoor een te veel tijd vergend instrument.
De constructie van afwijking bij ministeriële regeling is ook niet nieuw:
zie bijvoorbeeld artikel 12.3.48, tweede lid, van de Wet educatie beroepsonderwijs.Zoals ik onder punt 2 in het nader rapport (Kamerstukken II 2003/04, 29 719,
nr. 4, blz. 4) heb aangegeven, zal alleen bij echte noodzaak gebruik worden
gemaakt van de mogelijkheid om af te wijken.Artikelen 2.3 en 12.1aHet is de leden van de CDA-fractie onduidelijk waarom
als gevolg van de invoering van de prestatiebeurs ook de uitloop van de studiefinanciering
voor de BOL op 34 jaar moet worden bepaald. Deze leden vragen of deze maatregel
noodzakelijk is.De maatregel is strikt genomen niet noodzakelijk. De duurbeperking in
combinatie met de bestaande leeftijdsgrens voor het aanvragen van studiefinanciering
resulteert al in een prestatiebeurs die tot maximaal 34 jaar kan worden gebruikt.
Door deze regel ook toe te passen op niveau 1 en 2 wordt een onvolkomenheid
in de wet opgelost. Door het ontbreken van een expliciete leeftijdsgrens kan
een deelnemer theoretisch onbeperkt studiefinanciering ontvangen, zolang deze
onafgebroken ingeschreven staat vanaf het moment dat hij dertig wordt. Dit
is niet de bedoeling. Op niveau 1 en 2 duren opleidingen maximaal 2 jaar.
Het is redelijk te verwachten dat de deelnemer binnen vier jaar een dergelijke
opleiding heeft afgerond.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. RutteXNoot1Roemenië en Bulgarije. Overigens bieden deze overeenkomsten maar
zeer beperkte rechten voor werknemers uit deze staten, en laten in het bijzonder
het recht van de afzonderlijke lidstaten van de EU om een eigen toelatingsbeleid
te voeren, onverlet. Voor zelfstandigen bieden deze overeenkomsten echter
meer rechten: een legaal in een EU-lidstaat gevestigde zelfstandige wordt
eenzelfde behandeling gegarandeerd als de onderdanen van die lidstaat.XNoot2Forcheri, HvJEG, 13 juli 1983 zaak 152/82.XNoot1Raulin, HvJEG, 26 februari 1992, zaak C-357/89.XNoot2Richtlijn 93/96/EEG van 29 oktober 1993, Pb 1993, L 317.XNoot34 juli 2002, Uitleg OCenW-Regelingen 2002, 18. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29719-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl