Voedingsbeleid; Brief ministers inzake de nota 'Gezonde Voeding, van begin tot eind'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31532, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

18-07-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31532 nr. 1

04-07-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31532Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 409 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 532Voedingsbeleidnr. 1BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT EN VAN
LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEITAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 juli 2008Hierbij ontvangt u de nota «Gezonde Voeding, van begin tot eind».
Deze voedingsnota is reeds aangekondigd in de kaderbrief 2007–2011:
Visie op gezondheid en preventie1.Om de gezondheid te bevorderen hanteert de overheid instrumenten die aansluiten
bij de eigen verantwoordelijkheid van de consument en instellingen. Dit, in
tegenstelling tot bijvoorbeeld voedselveiligheid waarbij de overheid normstellend
optreedt. Ten aanzien van de gezondheid kan de overheid zorgen voor:– Een geïnformeerde en bewuste keuze (productinformatie, voorlichting).– Een inbedding van preventie in de zorg. Professionals, zoals huisartsen
en diëtisten, spelen hierbij een belangrijke rol.– Een appèl op de verantwoordelijkheid van ondernemers, retail
en producenten en het stimuleren van productinnovatie op de groeimarkten van
de toekomst.– Een appèl op de verantwoordelijkheid van werkgevers en
gemeenten. Zijzelf hebben immers ook een belang bij een gezonde voeding.Het kabinet wil zich inzetten voor een samenleving waarin gezondheid wordt
gewaardeerd. Gezonde voeding is hierbij een belangrijk onderdeel. Naast het
mogelijk maken van een gezonde voedselkeuze van de consument, is het bevorderen
van een gezond aanbod door het bedrijfsleven van belang. Hierover gaan we
afspraken maken met het bedrijfsleven, waaronder de industrie, retail, horeca
en sportkantines en zetten we monitoring in om de ontwikkelingen te volgen.
Zo kunnen we tijdig signaleren of aanvullende activiteiten nodig zijn.Het voedingsbeleid gaat uit van het voedingspatroon in zijn geheel: gezond,
evenwichtig en gevarieerd. Het voedingsbeleid richt zich op het behalen van
gezondheidswinst. Bij jeugd is het aanleren van gezonde voedingsgewoonten
van belang, omdat het gezondheidswinst oplevert voor nu en later. Bij ouderen
is ondervoeding een serieus, maar onderbelicht probleem. Meer aandacht voor
gezonde voeding binnen de gezondheidszorg kan hierin verandering brengen.Samenwerking tussen de verschillende betrokken partijen is essentieel.
Vaak is er sprake van gelijk lopende belangen, waardoor samenwerking gezondheidswinst
kan opleveren. Die samenwerking kan tussen overheid en private partijen zijn,
maar ook tussen de private partijen onderling. De inzet van de overheid is
er in ieder geval op gericht dat die samenwerking kan plaatsvinden. Dat betekent
faciliteren, stimuleren en initiëren van activiteiten, maar ook vooral
ruimte geven aan private partijen om hun rol op te pakken. Wij zien vaak dat
partijen hun verantwoordelijkheid nemen, of door andere private partijen,
consumentenorganisaties of de overheid, op gezamenlijke belangen worden gewezen.De voedingsnota vult de hoofdlijnen van de «Visie op gezondheid
en preventie» in voor gezonde voeding. Dit is te vinden in de vier hoofdstukken:– Koesteren en innoveren;– Samenhangend en integraal gezondheidsbeleid;– Verbinden van preventie en zorg;– Bestuurlijke vernieuwing: verbinden, samenwerken en vernieuwen.Per hoofdstuk zijn de doelen en de bijbehorende aanpak beschreven.De nota brengt geen extra lastendruk met zich mee, omdat ingezet wordt
op zelfregulering. Op sommige terreinen bestaat Europese wetgeving en zal
Nederland deze volgen. Hierbij wordt, waar mogelijk, ingezet op vermindering
van administratieve lasten.In de bijlage vindt u een overzicht van de afgehandelde moties, toezeggingen
en rapporten met een verwijzing naar het desbetreffende hoofdstuk in de voedingsnota.De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,A. KlinkDe minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,G. VerburgBIJLAGEBladwijzer motie, toezeggingen en rapportenOnderwerpReferentieStatusHoofdstukPagina Motie-Wiegman over borstvoedingTweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200-XVI, nr. 58Afgehandeld5.2 Borstvoeding31 Toezegging verkenningen prijsbeleid bevorderen gezonde
leefstijlTweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, bijlage bij 22 894, nr. 156Afgehandeld4.1 Gezond voedingspatroon19 Toezegging integrale nota allergieTweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 22 894, nr.
122Afgehandeld4.4
Consumenteninformatie 5.3 Voedselallergie- en intolerantie 28 32 Advies Richtlijnen Goede VoedingGezondheidsraad, 18 december 2006AfgehandeldGehele nota Advies VoedselallergieGezondheidsraad, 21 maart 2007Afgehandeld4.4 Consumenteninformatie 5.3 Voedselallergie-
en intolerantie28 32 Advies FoliumzuurGezondheidsraad,
21 februari 2008Gedeeltelijk afgehandeld.14.2 Verrijkte levensmiddelen en supplementen261 In de brief ketenzorg zwangerschap en geboorte, die
naar verwachting in juli 2008 naar u wordt verzonden, volgt de verdere reactie
op dit advies.GEZONDE VOEDING, VAN BEGIN TOT EINDNOTA VOEDING EN GEZONDHEIDInhoudsopgaveVoorwoord5   Samenvatting6   1Inleiding8   2Voeding in Nederland102.1Inleiding102.2Uitgangspunten voedingsbeleid102.3Voedselconsumptie en gezondheidswinst122.4Partijen binnen voedingsbeleid142.5Internationale samenwerking15   3Koesteren en innoveren163.1Voedselveiligheid16 3.2Toezicht173.3Onderzoek17 3.4Productinnovatie20   4Samenhangend en integraal gezondheidsbeleid214.1Gezond Voedingspatroon214.1.1Groente, fruit en volkoren graanproducten254.1.2Vis en vlees26 4.1.3Vet274.1.4Zout28 4.2Verrijkte levensmiddelen en supplementen29 4.3Levensmiddelen en geneesmiddelen304.4Consumenteninformatie31    5Verbinden van preventie en zorg335.1Preconceptiezorg, prenatale zorg
en ouders33 5.2Borstvoeding345.3Voedselallergie en -intolerantie365.4Eerstelijnszorg, diëtisten
en opleidingen375.5Ouderen39 5.6Ondervoeding en voeding in de eerste
en tweede lijn39    6Bestuurlijke vernieuwing: verbinden, samenwerken en vernieuwen40   7Acties42   Bijlagen48Bijlage 1: Bladwijzer motie,
toezeggingen en rapporten48 Bijlage 2: Gehanteerde definities
en afkortingen49 Bijlage 3: Referenties53VOORWOORDHierbij bieden wij u de Kabinetsnota «Gezonde voeding, van begin
tot eind» aan. Diverse departementen hebben een bijdrage geleverd aan
het tot stand komen van deze nota. Ook is er goed overleg geweest met het
bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties op het gebied van voeding.De voedingsnota is een uitwerking van de «Visie op gezondheid en
preventie» en neemt ook «de gezonde keuze de gemakkelijke keuze
maken» als basis, maar dan toegespitst op voeding. Dit is op twee manieren
uitgewerkt: het beter mogelijk maken van een gezonde voedselkeuze van de consument
en het bevorderen van een gezond aanbod door het bedrijfsleven.De overheid wil een gezonde leefstijl bij de consument beter mogelijk
maken. Gezonde voeding is hiervan een belangrijk onderdeel. Bovenal vanwege
de levensbehoefte, maar ook vanuit preventief oogpunt. Gezonde voeding, in
combinatie met een gezonde leefomgeving, voldoende lichaamsbeweging, matig
(of geen) alcohol en niet roken, kan het ontstaan van (chronische) ziekten,
zoals hart- en vaatziekten, kanker, diabetes en overgewicht voorkomen. Gezondheid
is een groot goed.Consumenten moeten bewuster kunnen kiezen voor een gezonde voeding. Dit
alles bij voorkeur «van begin tot eind», of: van jong tot oud.
In de nota liggen de speerpunten van het voedingsbeleid bij de jeugd en bij
de ouderen. Bij de jeugd, omdat gezonde voedingsgewoonten op jonge leeftijd
een goede basis legt en gezondheidswinst oplevert voor nu en later. En bij
de ouderen, omdat ondermeer ondervoeding van ouderen een serieus, maar onderbelicht
probleem is. Meer aandacht voor gezonde voeding binnen de gezondheidszorg
kan hierin verandering brengen. De overheid wil de verbinding tussen preventie
en zorg versterken.Tegelijkertijd is het van belang dat er voldoende aanbod van voedsel is
dat past in een gezond voedingspatroon. Dit kan door een verbeterde samenstelling
van levensmiddelen en een betere beschikbaarheid van gezonde voeding. Wij
vragen de voedingsmiddelenindustrie, handel, retail, catering en horeca om
hun voedselaanbod gezonder te maken.In deze nota hebben de ministeries van VWS en LNV de krachten gebundeld.
Immers, het beter mogelijk maken dat de consument bewust kan kiezen voor gezonde
voeding is een onderwerp voor zowel het ministerie van VWS (gezonde keuze
de gemakkelijke keuze maken) als het ministerie van LNV (weten waar je voedsel
vandaan komt). De kracht van het ministerie van VWS komt vooral tot uiting
bij preventie, de relatie tussen voedingsfactoren en (chronische) ziekten
en bij de verbinding tussen preventie en zorg. De specifieke kracht en inzet
van het ministerie van LNV uit zich vooral in de kennis van keten en productie én
de bredere context van voedsel. Daarnaast stimuleren beide ministeries onderzoek,
innovatie en zelfregulering door het bedrijfsleven.De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,A. KlinkDe minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,G. VerburgSAMENVATTINGDe voedingsnota is een uitwerking van de nota «Visie op gezondheid
en preventie» (verder: Preventievisie) voor gezonde voeding en geeft
invulling aan de vier hoofdlijnen van deze visie:– Koesteren en innoveren;– Samenhangend en integraal gezondheidsbeleid;– Verbinden van preventie en zorg;– Bestuurlijke vernieuwing: verbinden, samenwerken en vernieuwen.De overheid beoogt een gezond voedingspatroon bij de consument beter mogelijk
te maken door middel van twee wegen: het veranderen van het productaanbod
via het bedrijfsleven én het bijdragen aan een bewuster keuzegedrag
van de consument. Het beleid is gericht op de gehele bevolking, met daarbij
specifieke speerpunten voor de groepen jeugd en ouderen en speciale aandacht
voor personen met een laag sociaaleconomische status (SES) vanwege hun voedingsgewoonten
die vaker tot gezondheidsachterstanden leiden.Er zal een aparte nota over overgewicht verschijnen, die zal ingaan op
energiebalans (de combinatie van voeding en bewegen) en de zogenaamde obesogene
omgeving.Voeding staat als onderwerp volop in de belangstelling. De consument heeft
veel aandacht voor de gezondheidsaspecten van voeding. Daarnaast geven de
media veel informatie over de invloed van voeding op de gezondheid. Het bedrijfsleven
doet veel aan productontwikkeling en er vindt in Nederland veel onderzoek
plaats naar de relatie tussen voeding en gezondheid. Via de «Food and
Nutrition Delta» (FND) wordt deze kennis ook aan het bedrijfsleven ter
beschikking gesteld. Door het verbinden van deze ontwikkelingen is gezondheidswinst
te behalen en worden kansen aan het bedrijfsleven geboden. De Nederlandse «Food
Valley» is hier een goed voorbeeld van.De belangrijkste en/of nieuwe acties in de voedingsnota zijn:• In de bestaande voedingsvoorlichting aan de consument meer nadruk
leggen op het totale voedingspatroon in plaats
van op de afzonderlijke producten. Hierbij spelen het Voedingscentrum, NGO’s,
inclusief fondsen en patiëntenverenigingen, voorlichtingsbureaus van
productschappen en onderwijs/opleidingen een rol.• Aandacht voor gezonde voeding integreren in
de gezondheidszorg, in het bijzonder in de preconceptiezorg en prenatale
zorg. Dit zal gebeuren via de jeugdgezondheidszorg (JGZ), onder andere in
de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG). Daarnaast zal ook aandacht worden gegeven
aan ondervoeding bij ouderen, onder andere in de zorg.• Productinnovaties, die passen in een
gezond voedingspatroon en die de Richtlijnen Goede Voeding (RGV) 2006 volgen,
stimuleren en transparant maken door monitoring.In het onderstaande wordt per hoofdlijn uit de Preventievisie een korte
samenvatting gegeven en de belangrijkste acties benoemd wat betreft voeding.Koesteren en innoverenHet is van belang te koesteren wat we hebben en daarnaast tegelijkertijd
in te zetten op vernieuwing. Het huidige hoge niveau van de veiligheid van
ons voedsel moet behouden en onderhouden worden. Daarnaast is het nodig de
samenstelling van producten te verbeteren. Daarom wordt ingezet op onderzoek,
innovatie en monitoring. Hiermee wordt ook de concurrentiepositie van de Nederlands
voedingsmiddelenindustrie duurzaam versterkt. De basis voor het
voedingsbeleid is de monitoring van de voedselconsumptie via de voedselconcumptiepeiling
(VCP). Belangrijkste acties:• Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) voert
een continue monitoring van de voedselconsumptie uit bij de bevolking van
7–69 jaar en een aparte voedselconsumptiepeiling bij ondermeer ouderen
en kinderen.• De betrokken ministeries stellen in overleg met kennisorganisaties
een gezamenlijke onderzoeksagenda voeding op.• Het «Top Instituut Food and Nutrition» (TIFN) en de
FND zullen innovatieve levensmiddelen ontwikkelen en aanbieden die passen
in een gezond voedingspatroon. De resultaten hiervan worden gemonitord door
het ministerie van EZ. Het RIVM en de Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO)
onderzoeken de gezondheidswinst van de innovatieve producten.Samenhangend en integraal gezondheidsbeleidEr zal bij de voorlichtende instanties worden ingezet op het gehele voedingspatroon.
Dit is een verandering ten opzichte van het verleden waar de nadruk lag op
afzonderlijke voedingscomponenten. De twee wegen van het voedingsbeleid worden
nader ingevuld. Het keuzegedrag van de consument wordt bewuster door middel
van voorlichting en scholing en aanbod van gezonde voeding wordt verbeterd
op ondermeer de werkplek. De verbetering van de samenstelling van producten
wordt gemonitord door de VWA en het bedrijfsleven zelf. Belangrijkste acties:• De ministeries van VWS en LNV zullen één programmalijn «Jeugd
en Voedsel» ontwikkelen die aandacht geeft aan meer kennis over een
gezond voedingpatroon bij jongeren. Hierbij worden de doelstellingen van de
programma’s Schoolgruiten en Smaaklessen geïntegreerd. Dit wordt
afgestemd met de acties vanuit het Convenant Overgewicht. Het Centrum voor
Gezond Leven (CGL) zal het aanbod van lesprogramma’s over gezondheid
coördineren.• Om de keuze voor gezonde voeding beter mogelijk te maken, wordt
specifiek ingezet op voorlichting over en een verbeterd aanbod van groente,
fruit, volkoren graanproducten en vis en verbeterde samenstelling van producten
wat betreft de vetzuren en het zoutgehalte.• Productaanpassingen worden gemonitord door de VWA en het bedrijfsleven.• Het ministerie van VWS zal zich sterk maken om de informatievoorziening
over voedingsmiddelen te verbeteren via een helder etiket, vernieuwde (allergenen)
databanken en eenduidigheid in logo’s op de markt, zodat de consument
een bewuste keuze kan maken.Verbinden van preventie en zorgGezonde voeding speelt een belangrijke rol bij het voorkomen van ziekte.
Hierdoor is ook veel medicijngebruik te voorkomen of te verminderen. Vanuit
de zorg zijn meer mogelijkheden om gezondheid te bevorderen dan nu worden
benut, bijvoorbeeld in de preconceptiezorg, prenatale zorg, eerstelijnszorg
en ten aanzien van borstvoeding, voedselallergie en ondervoeding bij ouderen.
Samenwerking tussen professionals is hierbij essentieel. Belangrijkste acties:• Via de jeugdgezondheidszorg, onder andere in de CJG, streeft het
ministerie van VWS een adequaat aanbod van informatie over voeding na met
betrekking tot preconceptie, zwangerschap, het geven van borstvoeding en voedselallergie
bij kinderen.• De IGZ neemt ondervoeding in gezondheidszorginstellingen op in
de basisset prestatie-indicatoren en zal deze vervolgens monitoren.• Het ministerie van VWS gaat aandacht voor voeding binnen de opleidingen
gezondheidszorg na.Bestuurlijke vernieuwing: verbinden, samenwerken en vernieuwenHet beter mogelijk maken van een gezond voedingpatroon bij de consument
vergt samenwerking tussen vele partijen. De ministeries van VWS, LNV, OCW,
EZ, SZW, VROM en het programmaministerie J&G zullen meer samenwerken op
dit thema. Via het CGL zullen gecertificeerde interventies voor gezondheidsbevordering
worden aangeboden aan professionals in gemeenten, GGD’en, op school,
werk, in de wijk, zorg en sport. Daarnaast zet de overheid in op nieuwe samenwerkingsverbanden
(publiek-privaat) om kennis over voeding en gezondheid beter te delen en te
benutten.1 INLEIDINGIn de Preventievisie waarin de visie op preventie en gezondheid staat
beschreven constateert het Kabinet dat veel mensen een ongezonde leefstijl
hebben. Het Kabinet geeft aan dat de visie zal worden uitgewerkt in een aantal
nota’s op verschillende beleidsterreinen: gezonde jeugd, overgewicht
en voeding. De nota gezonde jeugdcultuur zal gezond opgroeien in brede zin
als uitgangspunt nemen. Deze nota zal door het programmaministerie J&G
in het najaar 2008 naar u worden verzonden. De nota overgewicht (najaar 2008)
belicht de energiebalans, de combinatie van voeding en bewegen en de obesogene
omgeving. De voorliggende voedingsnota is specifiek gericht op het onder handbereik
brengen van een gezond voedingspatroon bij de consument. In een aparte nota
van LNV (eind 2008) wordt de productie en consumptie van voedsel in een breder
perspectief behandeld. Het gaat hierbij onder andere om aspecten zoals dierenwelzijn,
duurzaamheid en betrokkenheid en beleving van burgers en consumenten bij hun
voedsel. In onderstaande Figuur 1 is de afbakening tussen de nota overgewicht,
de voedingsnota en de nota van LNV schematisch weergegeven.Figuur 1: De afbakening tussen de voedingsnota (gestreept),
de nota overgewicht (gestippeld), de nota van LNV (geruit) en de gezamenlijke
onderwerpen in de voedingsnota en de nota overgewicht (grijs gearceerd).De voedingsnota «Gezonde voeding, van begin tot eind» richt
zich op de gehele bevolking met daarbij speerpunten voor de groepen jeugd
en ouderen. De nota geeft uitwerking aan de motie-Wiegman (november 2007)
over borstvoeding en de toezegging om nader onderzoek uit te voeren naar de
invloed van de prijs van levensmiddelen op gezond gedrag (december 2007).
Daarnaast is de toegezegde integrale nota allergie (april 2007) in de voedingsnota
verwerkt. Verder vormt de nota een reactie op de adviezen van de Gezondheidsraad
over de «Richtlijnen Goede Voeding» (2006) en Voedselallergie
(2007). Op het advies van de Gezondheidsraad over Foliumzuur (2008) wordt
gedeeltelijk gereageerd. In de brief ketenzorg zwangerschap en geboorte, die
naar verwachting in juli 2008 naar u wordt verzonden, staat de verdere reactie
op dit advies.In 1998 is de voedingsnota «Nederland: goed gevoed» uitgebracht.
Sindsdien zijn er veel acties ingezet om de voeding te verbeteren, zoals diverse
voorlichtingsprogramma’s, (Europese) wet- en regelgeving, initiatieven
vanuit het bedrijfsleven en een nieuw systeem van onderzoek naar de voedselconsumptie
bij de bevolking. Het is daarom goed om aan te geven waar we nu staan en op
welke terreinen wellicht nog meer gezondheidswinst te behalen is.De voedingsnota is als volgt opgebouwd. Na de inleiding geeft hoofdstuk
twee de stand van zaken rond voeding in Nederland weer, de uitgangspunten
van het voedingsbeleid, de verschillende betrokken partijen en internationale
samenwerking. Vervolgens worden in hoofdstuk drie tot en met
zes aan de hand van onderstaande vier hoofdlijnen uit de Preventievisie de
prioriteiten aangegeven van het voedingsbeleid.– Koesteren en innoveren;– Samenhangend en integraal gezondheidsbeleid;– Verbinden van preventie en zorg;– Bestuurlijke vernieuwing: verbinden, samenwerken en vernieuwen.Per onderwerp volgen doelstellingen en een aanpak om deze te bereiken.
Voor de groepen jeugd en ouderen worden specifieke speerpunten benoemd en
er is speciale aandacht voor de groep die nu nog in mindere mate een keuze
voor gezonde voeding maakt. Vaak gaat het hierbij om personen met een lage
sociaaleconomische status (SES). In hoofdstuk zeven is de aanpak uitgewerkt
in specifieke acties (niet uitputtend). Ten slotte volgen de bijlagen met
een bladwijzer naar de afgehandelde moties, toezeggingen en rapporten, een
lijst van gehanteerde definities en afkortingen en de referenties.2 VOEDING IN NEDERLAND2.1 InleidingRond eten en drinken heeft iedereen zo zijn eigen voedingsgewoonten en
mening over voeding. In het Nederland van vandaag de dag kan dat ook. We hoeven
ons in Nederland gelukkig geen zorgen meer te maken over de beschikbaarheid
van voedsel. Integendeel, de voedselschaarste1
die sommigen nog kennen vanuit de Tweede Wereldoorlog heeft plaats gemaakt
voor voedselovervloed. Een rijk en gevarieerd aanbod van voedsel heeft gezorgd
voor een overdadige keuze op ieder moment en in ieder seizoen. Deze ontwikkeling,
te danken aan de gestegen economische welvaart, heeft ook een keerzijde. In
plaats van ziekten die gerelateerd zijn aan voedseltekorten, kampen we tegenwoordig
met (chronische) ziekten die gerelateerd zijn aan een onevenwichtige voedselkeuze
of overconsumptie. Hierdoor vermindert de kwaliteit van leven van de bevolking
en neemt de ziektelast toe. Dit uit zich ondermeer in mindere arbeidsparticipatie
en -productiviteit, schooluitval en tal van kosten voor de maatschappij, zoals
stijging van de zorgkosten.Ongezonde voeding leidt tot tien procent van de totale jaarlijkse sterfte
in Nederland door hart- en vaatziekten, diabetes en kanker. Daarnaast is het
gezondheidsverlies door ongezonde voeding vergelijkbaar met het gezondheidsverlies
door roken. Het kan dan ook veel beter met het voedsel en de voeding in Nederland.
Voeding is het geheel van eten en drinken dat een persoon dagelijks tot zich
neemt. Met voedsel worden de afzonderlijke levensmiddelen (eten en drinken)
bedoeld.In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten van het voedingsbeleid, de voedselconsumptie
en de gezondheidswinst van gezonde voeding weergegeven. Daarnaast worden de
verschillende partijen binnen het voedingsbeleid in kaart gebracht en komt
de internationale samenwerking aan bod.2.2 Uitgangspunten voedingsbeleidDe Preventievisie geeft aan dat de omgeving gezond gedrag kan stimuleren.
Centraal hierbij staat «de gezonde keuze de makkelijke keuze maken».
Om dit te realiseren voor een gezonde voeding wordt via twee wegen gewerkt.
Juist van deze combinatie verwacht de overheid dat een gezond voedingspatroon
bij de consument beter mogelijk wordt gemaakt.1. Het creëren van de situatie waarin de consument een gezonde keuze kan maken. Hierbij zijn onafhankelijke voorlichting en informatie
essentieel.2. Bevorderen van een gezond aanbod van levensmiddelen door een betere
beschikbaarheid van gezonde voeding en verbeterde samenstelling van levensmiddelen.
De industrie, retail, horeca inclusief catering, attractieparken, sportkantines,
scholen en werk spelen hierbij een rol. Ook kunnen nieuwe levensmiddelen worden
ontwikkeld die (beter) passen in een gezond voedingspatroon.De twee wegen gaan uit van de eigen verantwoordelijkheid van de consument,
het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Samenwerking tussen de
verschillende betrokken partijen is essentieel. Vaak is er sprake van gelijklopende
belangen, waardoor samenwerking veel gezondheidswinst kan opleveren. Die samenwerking
kan tussen overheid en private partijen zijn, maar ook tussen de private partijen
onderling. De inzet van de overheid is er in ieder geval op gericht dat die
samenwerking kan plaatsvinden. Dat betekent initiëren, faciliteren en
stimuleren van activiteiten, maar ook vooral ruimte geven aan private partijen
om hun rol op te pakken. Partijen zullen eerder hun verantwoordelijkheid nemen
als zij door andere private partijen, consumentenorganisaties of de overheid
op de gezamenlijke belangen worden gewezen. Ook daarom wil de overheid, waar
het gaat om het verbeteren van de samenstelling van producten, uitgaan van
zelfregulering door ondermeer het bedrijfsleven. Initiatieven voor productverbeteringen,
zoals het «Ik Kies Bewust»-logo zetten een beweging in gang die,
gedragen door de aangesloten organisaties, ook voor anderen dan alleen de
deelnemende producenten, retailers en cateraars richting geeft. Sinds dit
logo is ingevoerd gebruikt de levensmiddelenindustrie naar eigen zeggen tonnen
minder toegevoegde suiker, zout en verzadigd vet in haar producten. Vanuit
het bedrijfsleven zijn er initiatieven om de gezonde keuze makkelijker te
maken. Een tiental grote attractieparken heeft zich bijvoorbeeld aangesloten
bij de campagne «Friss Fruit» (fruitverstrekking) en zet hiermee
een stap naar een gezonder aanbod: een goed voorbeeld van maatschappelijk
verantwoord ondernemen.De overheid zal de beweging van maatschappelijke partners kritisch volgen.
De criteria en richtlijnen van de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum dienen
hierbij als uitgangspunt. De overheid ziet toe op naleving van de verschillende
(veelal Europese) wetten op het terrein van voedselveiligheid en consumenteninformatie,
ze zorgt voor voorlichting en advies over gezonde voeding en een gezonde leefstijl,
en draagt bij aan onderzoek naar de relatie tussen voeding en gezondheid.Het voedingsbeleid is gebaseerd op de volgende uitgangspunten. In hoofdstuk
drie tot en met zes worden deze uitgangspunten nader uitgewerkt.• VoedingspatroonHet gaat om het voedingspatroon in zijn geheel; gezond, evenwichtig en
gevarieerd.Afzonderlijke levensmiddelen vormen de basis van dit samengesteld voedingspatroon.Een gezond voedingspatroon voorziet in een adequate hoeveelheid energie
en juiste verhouding energieleverende macronutriënten (koolhydraten,
eiwitten, vetten), voedingsvezel, essentiële microvoedingsstoffen (vitaminen,
mineralen) en andere bio-actieve stoffen. In combinatie met de andere aspecten
van een gezonde leefstijl: voldoende lichaamsbeweging, matig (of geen) alcoholgebruik
en niet-roken, draagt het bij aan het verminderen van het risico op (chronische)
ziektes. Inzicht in dit voedingspatroon draagt bij aan bewustere keuzes, aan
een beter preventiebeleid vanuit de eerstelijnszorg en aan initiatieven
van andere partijen, zoals werkgevers.• GezondheidswinstHet voedingsbeleid richt zich op het behalen van gezondheidswinst. De
in deze nota te noemen (private) initiatieven kunnen zich, op basis van de
wetenschap en monitoringsgegevens, dan specifiek richten op het behalen van
de grootste gezondheidswinst. Er komt steeds meer inzicht in de gezondheidseffecten
en besparing van gezondheidszorgkosten door een gezonde voeding als onderdeel
van een gezonde leefstijl.• Gehele bevolkingHet voedingsbeleid is gericht op de gehele Nederlandse bevolking. Sommige
groepen krijgen specifieke aandacht vanwege een kwetsbare gezondheid, te behalen
gezondheidswinst of het verkleinen van de gezondheidsverschillen tussen de
verschillende sociaaleconomische klassen in Nederland. Bij personen met een
lage SES zijn (gezondheids-)achterstanden in te halen gelet op hun, over het
algemeen genomen, slechtere voedingsgewoonten. Specifieke groepen zijn zuigelingen,
kinderen/jeugd en (geïnstitutionaliseerde) ouderen.• Verrijkte levensmiddelen en supplementenIn beginsel zijn verrijkte levensmiddelen en supplementen bij een gezond
voedingspatroon niet nodig. De reguliere levensmiddelen zorgen bij een uitgebalanceerde
voeding voor een voldoende voorziening van alle benodigde voedingsstoffen.
Uitzonderingen hierop zijn jodium, dat wordt toegevoegd aan zout en vitamine
A en D, dat wordt toegevoegd aan margarine, halvarine en bak- en braadproducten.
Een andere uitzondering is de aanbeveling voor vrouwen met een kinderwens
om voor de conceptie en in het begin van de zwangerschap een foliumzuursupplement
te gebruiken en de suppletie van vitamine D bij kinderen en vrouwen die borstvoeding
geven.Voor bepaalde groepen personen die moeite hebben om voldoende vitamines
en mineralen te consumeren kunnen verrijkte levensmiddelen en supplementen
wel een waardevolle aanvulling zijn. Hierbij valt te denken aan kinderen,
ouderen, zieken, zwangere en lacterende vrouwen.2.3 Voedselconsumptie en gezondheidswinstIn 1987, 1992 en 1998 zijn in Nederland diverse bevolkingsbrede voedselconsumptiepeilingen
uitgevoerd waarmee de voedselconsumptie van de Nederlandse bevolking in kaart
is gebracht, zie ook hoofdstuk 3.3. De laatste VCP bij de totale bevolking
vond plaats in 1998. De resultaten van deze VCP zijn voor zeven voedingsfactoren
weergegeven in Tabel 1. In de tabel staan de geassocieerde effecten op de
gezondheid en de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden van de Gezondheidsraad
samengevat. Uit de tabel blijkt dat veel gemiddelde consumpties nog vrij ver
van de aanbevelingen liggen. Er kan dus nog grote gezondheidswinst worden
behaald. Sinds een paar jaar is de opzet en uitvoering van de VCP na uitgebreid
onderzoek en consultatie gewijzigd. In 2003 is er een VCP in de «nieuwe
stijl» uitgevoerd bij jongvolwassenen (19–30 jaar). De resultaten
komen overeen met de innamegegevens van de VCP in 1998 bij de totale bevolking,
al blijkt de inname aan transvetzuren te zijn gedaald. In 2005/2006 is een
VCP bij jonge kinderen (2–6 jaar) uitgevoerd. De resultaten hieruit
geven ook aan dat de consumptie van groente, fruit, voedingsvezel en vis nog
kan verbeteren en dat het type vetzuren aandacht blijft verdienen. Vanaf 2007
is een nieuwe bevolkingsbrede continue voedselconsumptiepeiling gestart. Het
streven is om elke drie jaar de resultaten uit deze peiling te rapporteren.Tabel 1: Zeven voedingsfactoren met geassocieerde ziekten
bij te weinig of te veel van de desbetreffende voedingsfactor, de gemiddelde
consumptie en aanbeveling/richtlijn van de Gezondheidsraad.Voedingsfactoren ↓ bij te weinig ↑
bij te veelGeassocieerde ziektenConsumptie (gemiddeld)Aanbeveling/richtlijn GezondheidsraadGroente ↓Coronaire hartziekten, longkanker120 gram/dag200 gram/dagFruit ↓Coronaire hartziekten, beroerte, kanker van long, maag,
borst100 gram/dag200 gram/dagVoedingsvezel ↓Coronaire hartziekten, diabetes type 210 gram/1000 kcal* (± 20 gram/dag) 14 gram/1000 kcal* (± 30–40 gram/dag) Vis ↓Coronaire hartziekten, beroerte2–3x
per maand1–2x per weekVerzadigd vet ↑Coronaire hartziekten14,5 energieprocent**< 10 energieprocentTransvetzuren ↑Coronaire hartziekten1,8 energieprocent**< 1 energieprocentZout ↑Hart- en vaatziekten, beroerte9 gram/dag6 gram/dag* De inname van voedingsvezel wordt weergegeven in aantal grammen
per 1000 kilocalorieën (kcal), omdat de richtlijn voor voedingsvezel –
in aansluiting op de wetenschappelijke gegevens over het belang van voedingsvezel
voor de gezondheid – in die eenheid is gesteld.** Het percentage energie dat een voedingsstof levert ten opzichte
van de totale hoeveelheid energie.Bron: «Ons eten gemeten», RIVM, 2004; «Zo eet Nederland
1998», Voedingscentrum,1998; «Richtlijnen Goede Voeding 2006»,
Gezondheidsraad 2006. «24-uurs urine-excretie van natrium», RIVM,
2007.Kwantitatieve effecten van de voeding op de volksgezondheid kunnen met
behulp van modelsimulatie in kaart worden gebracht. Het Chronische-Ziekten-Model
(CZM) van het RIVM berekent de effecten van voedingsfactoren op een groot
aantal chronische ziekten. In het model zijn tot op heden vijf voedingsfactoren
opgenomen: fruit, groente, vis, verzadigd vet en transvetzuren. Voor voedingsvezel
en zout zijn nog geen kwantitatieve effecten op de volksgezondheid berekend.
Mocht de gehele Nederlandse bevolking voldoen aan de aanbevelingen van de
Gezondheidsraad voor de vijf berekende factoren (scenario «aanbevolen»)
dan sterven er in 20 jaar naar schatting 140 000 mensen minder dan bij
gelijkblijven van de huidige situatie (nulscenario). De totale zorgkosten
met betrekking tot chronische ziekten die anders in 20 jaar worden uitgegeven
verminderen dan met ongeveer 4,1 miljard euro ofwel ongeveer drie procent.
Indien er geen actie wordt ondernomen en de bevolking juist het verst van
de aanbevelingen zou zitten (scenario «worst case»), dan sterven
in de komende 20 jaar naar verwachting 235 000 mensen meer dan bij het
gelijk blijven van de huidige situatie en nemen de zorgkosten met ongeveer
6,5 miljard euro toe. De middellange termijn van 20 jaar is gekozen om een
realistische schatting te kunnen maken van de effecten van de voedingsfactoren
op de volksgezondheid. Figuur 2 laat zien dat met groente, fruit, vis en in
mindere mate met vet relatief veel gezondheidswinst te behalen is. Dat blijkt
uit de afname van het aantal sterfgevallen in de komende 20 jaar. Figuur 3
laat zien dat de zorgkosten die bespaard kunnen worden over het algemeen samenhangen
met de te behalen gezondheidswinst. Bovendien is het belangrijk langer gezond
te leven, zodat ook de arbeidsparticipatie kan worden verhoogd. Het stimuleren
van langer doorwerken is één van de aanbevelingen uit het advies
van de Commissie-Bakker over de pensioengerechtigde leeftijd.Figuur 2: Verschil in aantal sterfgevallen in de komende
20 jaar in de scenario-worst-case en het scenario-aanbevolen ten opzichte
van scenario-0. De scenario-worst-case veronderstelt dat iedereen in de meest
ongunstige klasse van inneming zit. Het scenario-aanbevolen veronderstelt
dat iedereen in de meest gunstige klasse zit. De scenario-0 betreft de huidige
situatie.Bron: RIVM. Kwantificeren van de gezondheidseffecten van voeding. Bilthoven:
2007.Figuur 3: Verschil in zorgkosten in de komende 20 jaar
in de scenario-worst-case en het scenario-aanbevolen ten opzichte van scenario-0.
De scenario-worst-case veronderstelt dat iedereen in de meest ongunstige klasse
van inneming zit. Het scenario-aanbevolen veronderstelt dat iedereen in de
meest gunstige klasse zit. De scenario-0 betreft de huidige situatie.Bron: RIVM. Kwantificeren van de gezondheidseffecten van voeding. Bilthoven:
2007.2.4 Partijen binnen voedingsbeleidBij het voedingsbeleid kunnen verschillende actoren een bijdrage leveren
aan het beter mogelijk maken van een gezonde voeding bij de consument in de
Nederlandse samenleving. Dit is weergegeven in Figuur 4. Een bijdrage van
alle actoren aan het voedingsbeleid is van cruciaal belang. Iedere partij
heeft hierin zijn eigen belangen en verantwoordelijkheden.Figuur 4. Bijdrage van verschillende partijen aan
de onderdelen van het voedingsbeleid.2.5 Internationale samenwerkingHet voedingspatroon in Nederland komt over het algemeen overeen met andere
landen binnen en buiten Europa met een vergelijkbare staat van gezondheid.
Er bestaat internationale consensus dat bij gezonde voeding sprake is van
een energiebalans, een voldoende consumptie van groente, fruit en voedingsvezel
en een niet te hoge inname van verzadigde vetzuren, transvetzuren en zout.
Voorts is er aandacht voor borstvoeding. Relevante documenten van de Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO) in dit verband zijn de «Global Strategy on Diet, Physical Activity
and Health» (2004), de «European Charter on Tackling Obesity»
(2006) en het «Second WHO European Action Plan for Food and Nutrition
Policy» (2007).Wat betreft de wetgeving over levensmiddelen is veel geharmoniseerd op
Europees niveau. In Nederland geven de Warenwetbesluiten en verordeningen
grotendeels uitvoering aan de Europese wetgeving. In 2007 heeft de Europese
Commissie een Witboek voor een Europese Strategie voor voeding, overgewicht
en obesitas uitgebracht. De Commissie geeft hierin ondermeer aan dat verdergaande
harmonisatie in wetgeving over levensmiddelen gewenst is. Momenteel ligt er
een voorstel van de Commissie voor etikettering ter discussie
en in 2007 is een Europese verordening van kracht geworden om de consument
te beschermen tegen onjuiste claims. Daarnaast zijn er in het Witboek verschillende
acties benoemd, in het bijzonder voor de private sector. De «High Level
Group on Nutrition and Physical Activity», bestaande uit vertegenwoordigers
van de Europese (EU) Lidstaten waaronder Nederland, gaat het uitwisselen van
goede praktijkvoorbeelden bevorderen en de relatie tussen de initiatieven
van het «EU Platform on Diet, Physical Activity and Health» (hierin
zijn het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties vertegenwoordigd)
en de activiteiten op nationaal niveau versterken. De Commissie vervult hierbij
een coördinerende en ondersteunende rol, aangezien de verantwoordelijkheid
voor maatregelen en activiteiten om een gezonde voeding en voldoende lichaamsbeweging
te bevorderen hoofdzakelijk bij de lidstaten ligt.3 KOESTEREN EN INNOVERENHet is van belang om te koesteren wat we hebben en tegelijkertijd in te
zetten op vernieuwing. Het huidige hoge niveau van de veiligheid van ons voedsel
moet behouden en onderhouden worden. Innovatie is van belang om de samenstelling
van producten te verbeteren. Om deze verbeteringen en het effect van voorlichting
en andere ontwikkelingen te kunnen volgen is het continu monitoren van de
voedselconsumptie via een voedselconsumptiepeiling essentieel.Dit hoofdstuk heeft de volgende speerpunten voor jeugd en ouderen:• Aparte voedselconsumptiepeilingen bij ouderen en kinderen naast
de doorlopende monitoring van de voedselconsumptie van de bevolking van 7–69
jaar.• Van 2008–2010 wordt het huidige risicobeoordelingssysteem
voor chemische stoffen in voedsel geëvalueerd voor kinderen.3.1 VoedselveiligheidNederland heeft een hoog niveau bereikt wat betreft de chemische en microbiologische
voedselveiligheid. Er valt in het algemeen weinig extra gezondheidswinst meer
te behalen. Uiteraard worden er inspanningen verricht om dit niveau te handhaven
en waar nodig te verbeteren. De wettelijke eisen waaraan levensmiddelen dienen
te voldoen zijn voornamelijk in Europese wet- en regelgeving vastgelegd. Daarnaast
wordt de consument voorgelicht over het veilig en hygiënisch bewaren
en bereiden van levensmiddelen. Hiervoor is blijvende aandacht nodig.Het beleid ten aanzien van de voedselveiligheid is verwoord in de nota «Veilig
voedsel in een veranderende omgeving» uit 2001 en de hierop voortbouwende
nota «Veilig voedsel; een gezamenlijke verantwoordelijkheid» uit
2005. Dit geldt nog steeds als basis van het voedselveiligheidsbeleid. Op
het gebied van chemische stoffen is er voor levensmiddelen een uitgebreid
stelsel van regelgeving. Snel ingrijpen van de overheid en bedrijfsleven bij
overschrijding van in regelgeving vastgestelde normen blijft van belang.Zowel op het gebied van chemische als microbiologische voedselveiligheid
zet de overheid vooral in op die beleidsactiviteiten waar nog gezondheidswinst
is te verwachten. Op het chemische vlak is dit vooral de reductie van de hoeveelheid
acrylamide en mycotoxinen in levensmiddelen. Voor wat betreft microbiologische
veiligheid blijven Salmonella- en Campylobacterbestrijding, antibioticaresistentie,
de rol van virussen die zich via voedsel kunnen verspreiden en
opkomende «emerging» zoönosen onder de aandacht.Een nieuwe ontwikkeling is de mogelijke toepassing van nanotechnologie
in voeding. Deze ontwikkeling wordt gevolgd en zonodig worden nieuwe methoden
ontwikkeld om de veiligheid van deze levensmiddelen te beoordelen.Op basis van het advies van de Gezondheidsraad «Bestrijdingsmiddelen
in voedsel: beoordeling van het risico voor kinderen» is er onderzoek
gestart naar de specifieke gevoeligheid van kinderen voor chemische stoffen.
Dit onderzoek is gericht op de vraag of kinderen bij de huidige risicobeoordelingssystematiek
voldoende beschermd worden. Als daar aanleiding voor is, wordt een advies
gegeven over hoe de bescherming van kinderen beter gewaarborgd kan worden.
Dit onderzoek wordt door RIVM en TNO Kwaliteit van Leven (TNO KvL) uitgevoerd
en zal in 2010 afgerond worden.Doelstellingen– Handhaven en waar nodig verbeteren van huidige niveau voedselveiligheid.– Voldoende bescherming kinderen bij risicobeoordelingssystematiek
chemische stoffen.Aanpak– Uitvoeren beleid zoals verwoord in de nota voedselveiligheid.– Specifieke aanpak gericht op bestrijding van salmonella en
campylobacter en de reductie van de hoeveelheid acrylamide en mycotoxinen
in levensmiddelen.– Uitvoeren onderzoek risicobeoordelingssystematiek mbt kinderen
door RIVM en TNO.3.2 ToezichtDe VWA zorgt voor de handhaving van de Nederlandse levensmiddelenwetgeving,
vooral gericht op voedselveiligheid en etikettering. Door monitoringsstudies
worden de prioriteiten voor wat betreft de handhaving bepaald.Daarnaast voert de VWA monitoringsonderzoeken uit die inzicht geven in
de mate waarin gezonde voeding wordt aangeboden op de markt. Deze onderzoeken
worden afgestemd op de belangrijkste onderwerpen vanuit het beleid en worden
als referentiewaarde of evaluatie van het beleid gebruikt. Zo wordt bijvoorbeeld
het aanbod van gezonde voeding in schoolkantines gemonitord.Doelstellingen– Toezien op de naleving van wet- en regelgeving.– Inzicht in gezondheid van aanbod levensmiddelen op de markt.Aanpak– Monitoringsonderzoek.– Handhaving vigerende wet- en regelgeving.3.3 OnderzoekVoor het ontwikkelen, onderbouwen en evalueren van het voedingsbeleid
is veel kennis en informatie noodzakelijk. Het gaat hierbij om:– Wat eet en drinkt de Nederlandse bevolking?– Welke positieve/negatieve effecten heeft voeding op de gezondheid?– Waardoor wordt het keuzegedrag van mensen bepaald?– Op welke manier kan het gedrag van mensen worden beïnvloed?Om deze vragen te beantwoorden is monitoring van de voedselconsumptie
en (verder) onderzoek naar voeding en gezondheid nodig. Vaak is samenwerking
tussen verschillende disciplines noodzakelijk om een vraag te kunnen beantwoorden.
De vragen worden bij verschillende kennisorganisaties, zoals de Gezondheidsraad,
het RIVM, TNO KvL, ZonMw en diverse universiteiten in jaarlijkse programma’s
belegd.Monitoring voedselconsumptie en voedingstoestandOm te weten hoe en hoeveel Nederland eet en drinkt, voert het RIVM in
opdracht van VWS voedselconsumptiepeilingen uit. Deze geven inzicht in hoe
de werkelijke consumptie zich verhoudt tot de aanbevelingen van de Gezondheidsraad.
Zoals vermeld in hoofdstuk 2.3 is het systeem voor onderzoek naar de voedselconsumptie
vernieuwd. Een van de belangrijke nieuwe aspecten is dat doelgroepen met specifieke
voedingsbehoeften of mogelijk andere voedingsgewoonten apart worden onderzocht,
naast een doorlopende monitoring bij de bevolking van 7–69 jaar. De
specifieke doelgroepen voor de komende tijd zijn kinderen (2–6 jaar),
ouderen, zwangere en lacterende vrouwen en personen met een niet-westerse
achtergrond. Het is de bedoeling dat deze groepen elke tien jaar aan bod komen.De gegevens uit de peilingen worden gekoppeld aan gegevens over de voedingswaarde
van de geconsumeerde levensmiddelen en getoetst aan de aanbevolen hoeveelheden.
Indien uit de VCP blijkt dat de inname van bepaalde voedingsstoffen onder
de aanbevolen hoeveelheid komt, kan VWS opdracht geven tot aanvullend onderzoek
naar de voedingstoestand van de betreffende groep. Ook kan vervolgonderzoek
worden uitgevoerd naar determinanten van voedingsgedrag.Het RIVM beheert naast een bestand met voedselconsumptiegegevens ook een
bestand met voedingswaardegegevens van levensmiddelen, de zogenaamde generieke
gegevens. Daarnaast beheert het Voedingscentrum een bestand met merkgebonden
productgegevens. Het RIVM en het Voedingscentrum werken hierbij samen en wisselen
data uit. De komende jaren investeert het ministerie van VWS in het ontwikkelen
van deze databestanden zodat actuele voedingswaardegegevens beschikbaar zijn
voor consument, onderzoek en bedrijfsleven. De kwaliteit van de gegevens is
mede afhankelijk van voedingswaarde-informatie die door het bedrijfsleven
wordt aangeleverd. Ook de VWA, TNO KvL, de Consumentenbond of universiteiten
die productanalyses (laten) uitvoeren kunnen een waardevolle bijdrage leveren.
Het RIVM zal de publicatie van de tabel van het Nederlandse Voedingsstoffenbestand
(NEVO-tabel), die voorheen door Stichting NEVO werd gedaan, voortzetten.De gegevens van de voedselconsumptiepeiling kunnen ook worden gebruikt
voor berekeningen met het oog op voedselveiligheid. Hieruit blijkt of en zo
ja welke bevolkingsgroep risico loopt op een inname boven de vastgestelde
norm van de onderzochte stof.In het kader van het lokale gezondheidsbeleid laten gemeenten volgens
de Wet collectieve preventie volksgezondheid (Wcpv) onderzoek uitvoeren naar
de gezondheidssituatie door voornamelijk GGD’en. Onderzoek naar voedingsgewoonten
en mondverzorging kan hiervan deel uitmaken. Bij voedingsgewoonten gaat het
bij volwassenen om groenten en fruit consumptie, ontbijtgewoonten, broodconsumptie
en de vetinname. Bij kinderen gaat het om het voorkomen van overgewicht en
de daarvoor ingezette interventies, zuigelingenvoeding (borstvoeding of flesvoeding),
mondgezondheid en voeding (ontbijtgebruik, groente en fruitconsumptie, frisdrankgebruik).
Op basis van de lokaal beschikbare gegevens kunnen landelijke overzichten
worden gemaakt en kunnen regionale vergelijkingen worden uitgevoerd.Naast de voedselconsumptiepeiling zijn er andere (monitorings)onderzoeken
op het gebied van voeding en gezondheid, zoals Ongevallen en Bewegen in Nederland
(OBiN) en diverse monitoring vanuit de productschappen. De overheid streeft
naar een zo efficiënt mogelijk gebruik van (onafhankelijke) wetenschappelijke
gegevens. De mogelijkheden om de VCP te koppelen of uit te breiden met gegevens
uit andere onderzoeken zal daarom worden onderzocht.Doelstellingen– Inzicht in de voedselconsumptie van de bevolking(sgroepen).– Actuele databank voor de voedingswaarde van levensmiddelen.– Efficiënt gebruik van gegevens van monitoring voeding
en gezondheid.Aanpak– Uitvoeren jaarlijkse voedselconsumptiepeilingen en zo nodig
onderzoek naar de voedingstoestand bij de bevolking(sgroepen).– Ontwikkelen en verbeteren databestand met voedingswaarde-informatie
bij Voedingscentrum en RIVM– Aanleveren gegevens voedingswaarde voor databank (universiteiten,
VWA, TNO KvL, bedrijfsleven, Consumentenbond).– Onderzoeken in hoeverre VCP gekoppeld kan worden aan ander
onderzoek.OnderzoeksrichtingenIn 2006/2007 is in opdracht van de ministeries van VWS en LNV een programmeringsstudie «Voeding &
Gezondheid» uitgevoerd door Wageningen-UR en ZonMw in samenwerking met
het RIVM en TNO KvL. Het doel was inzicht te krijgen in de terreinen waarop
toekomstig voedingsonderzoek zich zou moeten richten. De belangrijkste aanbeveling
in het rapport is het belang van meer samenwerking en samenhang in de onderzoeksprogrammering.
Daarnaast zijn in het rapport vier inhoudelijke onderzoeksaanbevelingen gedaan.1. Preventie van chronische ziekten vanuit de doelgroep kinderen2. Verbetering kwaliteit van leven vanuit de doelgroep ouderen/zieken3. Ondersteuning gezonde voedingspatronen van de lage SES-groepen4. Onderbouwing en monitoring gezondheidswaarde van voedsel (leidend tot
betrouwbare informatie over gezondheidswaarde van voedsel).De aanbevelingen en de bijbehorende kennislijnen zijn onlangs geprioriteerd
in de «Kennisarena Voeding». In deze arena waren vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven, kennisinstellingen, maatschappelijke partijen en de
overheid aanwezig. Op basis van de uitkomsten stellen het ministerie van LNV,
VWS en EZ een gezamenlijke kennisagenda op voor gezonde voeding. Deze kennisagenda
wordt gebruikt bij de onderzoeksprogrammering van TNO KvL, RIVM en DLO vanaf 2009.Op internationaal gebied wordt er ook veel voedingsonderzoek uitgevoerd.
Zo werkt Nederland in Europees verband samen aan een EU-brede voedselconsumptiepeiling
en EU-brede methoden om tot aanbevelingen voor een gezonde voeding te komen.
Om dergelijke samenwerking te versterken zet de Nederlandse overheid in op
meer onderzoek naar voeding en lichaamsbeweging binnen het zevende kaderprogramma
(KP7) dat loopt van 2007–2010/13.Doelstellingen– Kennisopbouw over de relatie tussen voeding en gezondheid,
gedrag en voedselkeuze en voedingspatroon, voeding en zorg.– Gebruik kennis bij het aanpassen van bestaande of ontwikkelen
van nieuwe levensmiddelen.– Gebruik kennis bij de voorlichting en informatie over gezonde
voeding (Voedingscentrum, gezondheidszorg; eerste en tweede lijn)– Behouden van vooraanstaande positie van Nederland op het
gebied van voedingsonderzoek.Aanpak– Aanbevelingen van de programmeringsstudie nader uitwerken
en uitvoeren via onder andere de Kennisarena Voeding.– Opstellen kennisagenda gezonde voeding.– Toepassen onderzoeksagenda bij programmering onderszoeksinstellingen
en in KP7.3.4 ProductinnovatieZoals vermeld in hoofdstuk twee is één van de twee beleidswegen
om een gezonde voeding beter mogelijk te maken, het veranderen van het productaanbod.
Via het bedrijfsleven kan de samenstelling van levensmiddelen of het ontwikkelen
van nieuwe levensmiddelen die (beter) passen in een gezond voedingspatroon
worden verbeterd. De Richtlijnen Goede Voeding gelden hierbij als uitgangspunt.Innovatie van producten kan op verschillende manieren gestimuleerd worden.
Doordat de criteria van het «Ik kies bewust» logo en het «Gezonde
Keuze Klavertje», zie hoofdstuk 4.4, regelmatig worden aangescherpt,
zullen er continu aanpassingen van producten nodig zijn om hieraan te blijven
voldoen. Door positieve prikkels, bijvoorbeeld de Jaarprijs Voedingscentrum,
krijgen nieuwe ontwikkelingen vanuit het bedrijfsleven goede publiciteit.In de aanprijzing van levensmiddelen in zowel de retail als de horeca
is veel innovatie mogelijk. Ook reformulering van levensmiddelen, zoals meer
groente in kant-en-klare producten, kan een belangrijke bijdrage leveren aan
gezondheidswinst. Bij het RIVM en TNO KvL lopen op dit terrein onderzoeksprojecten.«Food and Nutrition Delta»De hoofddoelstelling van de FND is het duurzaam verhogen van de toegevoegde
waarde van de Nederlandse levensmiddelenindustrie. Het betreft een samenwerking
tussen het ministerie van EZ, LNV en de industrie. Het maatschappelijke doel
is het verbeteren van de volksgezondheid door gerichte ontwikkeling van producten
die bij kunnen dragen aan een gezonde voeding.Bij het FND-innovatieprogramma staan de thema’s voeding en gezondheid,
sensoriek en structuur, bio-ingrediënten en functionaliteit, consumentengedrag,
veiligheid en conservering en aanpalende technologie centraal. Het programma
is opgebouwd uit twee delen. Het eerste deel omvat strategische kennis voor
het bedrijfsleven en bestaat uit het onderzoeksprogramma van het «Top
Instituut Food and Nutrition». TIFN bouwt voort op het «Wageningen
Centre for Food Sciences» (WCFS). Het tweede deel van het FND-programma,
FND fase 2 programma, betreft het omzetten van nieuwe kennis in nieuwe producten,
processen en diensten en op het versterken van de innovatiekracht van het
midden- en kleinbedrijf in Nederland. Op dit domein kunnen gezondheid, de
(latente) behoefte aan gezonde voeding en de marktvraag die dit vertegenwoordigt
leiden tot parallelle gerechtvaardigde belangen van het bedrijfsleven
(marktaandeel, innovatie en export).Doelstellingen– Ontwikkelen en aanbieden van innovatieve levensmiddelen die
een gezond voedingspatroon beter mogelijk maken.– Versterken duurzame concurrentiepositie van industrie, mede
door op de markt zetten van producten die bijdragen aan een gezonde voeding.Aanpak– FND-innovatieprogramma (TIFN en FND fase 2 programma). De
resultaten hiervan worden gemonitord door het ministerie van EZ. Het RIVM
en DLO onderzoeken gezamenlijk hoeveel gezondheidswinst de innovaties zullen
opleveren.– Jaarprijs Voedingscentrum.4 SAMENHANGEND EN INTEGRAAL GEZONDHEIDSBELEIDVoor een gericht voedingsbeleid is een integrale strategie en de inzet
van vele partijen nodig. Onderstaand wordt ingegaan op een gezond voedingspatroon,
verrijkte levensmiddelen en supplementen, levensmiddelen en geneesmiddelen
en consumenteninformatie. De twee wegen van het voedingsbeleid, keuzegedrag
van de consument en een gezond aanbod komen terug in de aanpak bij de verschillende
doelstellingen.Dit hoofdstuk heeft de volgende speerpunten voor jeugd:• Aandacht voor het belang van een gezond voedingpatroon bij jongeren,
onder andere via het ontwikkelen van de programmalijn «Jeugd en Voedsel»
en versterking van de coördinatie in het aanbod van lesprogramma’s.• Nader onderzoek voedingsstoffeninname naar aanleiding van VCP-kinderen.4.1 Gezond VoedingspatroonEen gezond voedingspatroon bestaat uit een evenwichtige combinatie van
verschillende soorten levensmiddelen; een enkel product kan niet het verschil
maken. Een product kan ook niet per definitie gezond worden door een bepaald
ingrediënt toe te voegen. Het is echter lastig om een gezond aanbod te
creëren en de consument beter in staat te stellen om de gezonde keuze
te maken, als niet gerefereerd wordt aan een samenstelling van herkenbare
levensmiddelen die gezamenlijk het voedingspatroon vormen. Het Voedingscentrum
heeft een systeem opgezet om binnen een productgroep gezonde en minder gezonde
producten te kunnen onderscheiden in «bij voorkeur – middenweg –
bij uitzondering». De indeling is gebaseerd op adviezen van de Gezondheidsraad
in combinatie met het Nederlandse consumptiepatroon en wordt geactualiseerd
naar aanleiding van nieuwe wetenschappelijke inzichten of veranderingen in
voedingspatronen. Bij de indeling spelen ondermeer de energiebijdrage, de
hoeveelheid verzadigde vetzuren, transvetzuren, suiker, zout en voedingsvezel
een rol. De producten die relatief veel energie (suiker, vetten) en weinig
voedingsstoffen bevatten, vallen doorgaans in de categorie «bij uitzondering».Op Europees niveau wordt in dit kader gewerkt aan de zogenaamde voedingsprofielen
binnen de verordening inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen,
zie verder hoofdstuk 4.4.Een gezond voedingspatroon voldoet aan de volgende richtlijnen van de
Gezondheidsraad:• een gevarieerd samengestelde voeding;• dagelijks veel groente, fruit en volkoren graanproducten;• regelmatig (vette) vis;• zo weinig mogelijk levensmiddelen met veel verzadigde vetzuren
en/of transvetzuren;• beperkt gebruik van levensmiddelen en dranken met gemakkelijk vergistbare
suikers en dranken met een hoog gehalte aan voedingszuren;• beperkte consumptie van keukenzout;• bij alcoholgebruik: wees matig;• voldoende lichaamsbeweging.De gewenste wijzigingen in de gemiddelde voeding zijn vooral gericht op
de preventie van overgewicht, hart- en vaatziekten, diabetes mellitus type
2 en bepaalde vormen van kanker.Door de veelheid van informatie over voeding in de media en via reclame
kan de consument verward raken over wat gezonde voeding is. Met het oog op
de volksgezondheid is het goed om meer groente, fruit, volkoren graanproducten
en vis te eten, terwijl de consumptie van verzadigde vetzuren, transvetzuren
en zout juist verminderd kan worden. Het Voedingscentrum heeft op basis van
de richtlijnen van de Gezondheidsraad de Schijf van Vijf opgesteld als communicatiemiddel
voor een gezond voedingspatroon.In deze schijf staan vijf vakken met de productgroepen die gezamenlijk
de basis vormen voor een gezonde voeding:1. groente en fruit;2. brood, (ontbijt)granen, aardappelen, rijst, pasta en peulvruchten;3. zuivel, vlees(waren), vis, ei en vleesvervangers;4. vetten en oliën;5. dranken.Binnen de Schijf van Vijf worden de belangrijkste adviezen van de Gezondheidsraad
verwoord door de vijf regels:• eet gevarieerd;• niet teveel en beweeg;• minder verzadigd vet;• veel groente, fruit en brood;• veilig.De keuze voor levensmiddelen wordt door de consument overal gemaakt. Thuis,
op de werkplek, onderweg of op school. De consument handelt vaak sterk naar
wat in zijn omgeving gebruikelijk, gemakkelijk en voorhanden is. Om het keuzegedrag
verantwoord te laten zijn (in termen van gezonde voeding) is het nodig dat
binnen deze «settings» de keuze voor een gezonde samenstelling
van het voedselpakket mogelijk is. Binnen de keuze spelen ook ander aspecten
een rol, zoals duurzaamheid of dierenwelzijn. Deze aspecten komen aan de orde
in de eerder genoemde nota van LNV. Een gezond voedingspatroon en duurzaamheid
sluiten elkaar niet uit.Ook verbetering van de samenstelling van producten is van belang. Verbetering
van producten wordt onder andere gestimuleerd door innovatie en door logo’s.
De ontwikkelingen op dit gebied zullen worden gevolgd door actieve monitoring.
Hieraan zal door de VWA en het bedrijfsleven een bijdrage geleverd worden,
zie ook hoofdstuk 3.2 en 3.3.Prijsbeleid op het gebied van levensmiddelen staat in de belangstelling.
Het is echter, ondanks eerder uitgevoerd onderzoek, onduidelijk of dit een
effectief instrument zou kunnen zijn. Daarom laat het ministerie van VWS een
onderzoek doen naar de vraag of prijsbeleid een effectief instrument kan zijn
om gezond gedrag te stimuleren. Ongeacht de uitkomsten van het onderzoek
geldt dat de overheid terughoudend dient te zijn bij het inzetten van dit
instrument. Het Kabinet zet om die reden bij voorkeur in op het stimuleren
van voorlichting en productherkenbaarheid en op het verbeteren van de samenstelling
van producten. Het onderzoek geeft uitvoering aan de toezegging van de minister
van VWS in het AO preventie op 5 december 2007. Begin 2009 zal u nader
worden geïnformeerd over de resultaten van het onderzoek.Jeugd en ouderenDe overheid vindt een gezond voedingspatroon bij de jeugd belangrijk,
omdat hier de basis wordt gelegd voor later, zodat gezondheidswinst kan worden
behaald. Het bevorderen van gezond gedrag is expliciet opgenomen binnen de
kerndoelen van het onderwijs. In het primair en voortgezet onderwijs wordt
leerlingen geleerd om zorg te dragen voor de lichamelijke en psychische gezondheid
van henzelf en anderen. Bewustwording van de leerlingen wat betreft hun eet-
en leefgewoonten maakt hiervan deel uit. De scholen bepalen zelf op welke
wijze zij deze kerndoelen realiseren, bijvoorbeeld welk lesmateriaal zij daarvoor
aanschaffen en gebruiken.Via programma’s als Schoolgruiten en Smaaklessen wordt de jeugd
actief benaderd om haar voedingspatroon zodanig in te vulllen dat de keuze
voor producten als groenten en fruit een meer vanzelfsprekende keuze wordt.
De ministeries van VWS en LNV stimuleren een lesprogramma «Jeugd en
Voedsel». Hierin worden de doelstellingen van de bestaande programma’s
Schoolgruiten en Smaaklessen geïntegreerd. Dit wordt afgestemd met het
CGL en de acties op dit gebied vanuit het Convenant Overgewicht.Daarnaast stimuleert de overheid een gezond aanbod van voeding op scholen
via het project de gezonde schoolkantine van het Voedingscentrum. De ministeries
van LNV, VWS, OCW en VROM financieren gezamenlijk de stimuleringsprijs gezonde
schoolkantine om scholen extra te motiveren tot realisatie van een gezonde
schoolkantine.In hoofdstuk 5.1 wordt de rol van de ouders bij het bevorderen van een
gezonde voeding bij de jeugd beschreven. Het belang van een gezond voedingspatroon
bij ouderen komt aan de orde in hoofdstuk 5.5.Doelstellingen– Nadruk op het voedingspatroon: gezond, evenwichtig, gevarieerd.– Een omgeving waarin de gezonde keuze de gemakkelijke keuze
is.– Verbeterd aanbod van levensmiddelen.AanpakVoorlichting over het voedingspatroon door:– Het Voedingscentrum via het project Goede Voeding (gericht
op het verhogen van de consumptie van groente, fruit, voedingsvezel en vis,
het verlagen van de consumptie van verzadigde vetzuren, transvetzuren en zout).– NGO’s, inclusief fondsen en patiëntenverenigingen.– Voorlichtingsbureaus van de productschappen.– Scholen in het primair en voortgezet onderwijs die in hun
lesprogramma aandacht besteden aan de zorg voor de lichamelijke en psychische
gezondheid van henzelf en anderen;– Voortzetten van programma’s als Schoolgruiten en Smaaklessen,
coördinatie in het aanbod van voedingslessen/programma’s voor primair
en voortgezet onderwijs, programmalijn «Jeugd en Voedsel». Overleg
en afstemming met CGL en Convenant Overgewicht. Tevens inzet in Brussel voor
het promotieprogramma schoolfruit.– Jeugdgezondheidszorg en ouders, zie verder hoofdstuk 5.1.– Het ministerie van VWS zal een overleg organiseren met betrokken
partijen om voorlichting vanuit de overheid en productpromotie vanuit het
bedrijfsleven beter op elkaar te laten afstemmen.In combinatie met voorlichting:– Verbeterde beschikbaarheid van gezonde voeding en verbeterde
samenstelling van producten door bedrijven, retailers en cateraars binnen
diverse «settings», zoals de werkplek (gezonde bedrijfskantines)
en op scholen (gezonde schoolkantines, stimuleringsprijs gezonde schoolkantine).– Het Voedingscentrum stimuleert en ondersteunt binnen het
project Goede Voeding de verlaging van verzadigde vetzuren, transvetzuren
en zout en het verhogen van groente en fruit in (verwerkte) levensmiddelen
richting bedrijven, retailers en cateraars.Monitoring/onderzoek:– Monitoring van het aanbod van levensmiddelen op de markt
door de VWA en het bedrijfsleven, in overleg met de overheid.– Voedselconsumptiepeiling, zie hoofdstuk 3.2.– Onderzoek en productinnovatie, zie hoofdstuk 3.3 en 3.4.– Uitvoeren nader onderzoek prijsbeleid en effect op gezonde
voeding (onder de bovengenoemde restricties die zijn verbonden met de positie
van de overheid).Doelstellingen en monitoringOm de doelstellingen voor een gezond voedingspatroon meetbaar te maken,
zijn in de hoofdstukken 4.1.1 tot en met 4.1.4 voor groente, fruit, voedingsvezel,
vis, vetzuren en zout aparte doelstellingen geformuleerd. De aanbevelingen
van de Gezondheidsraad vormen de maatstaf voor een gezonde voeding. In Tabel
2 staan de voedingsfactoren samengevat met de gemiddelde en laagste consumptie
en de aanbeveling/richtlijn van de Gezondheidsraad.Bij het formuleren van de doelstellingen is rekening gehouden met de historische
trends in consumptie die gebaseerd zijn op gegevens uit de VCP. Hierbij moet
wel worden opgemerkt dat na het invoeren van het nieuwe VCP-systeem in 2003
met een andere meetmethode het niet mogelijk is de gegevens uit de verschillende
voedselconsumptiepeilingen zonder meer met elkaar te vergelijken. Het RIVM
heeft desondanks een inschatting gemaakt en verwacht dat de dalende trend
in groente- en fruitconsumptie zich zal voortzetten en de inname aan verzadigde
vetzuren en vis stabiel zal blijven. Wat betreft de dalende trend in de inname
aan transvetzuren, zoals blijkt uit de VCP in 2003 bij jongvolwassenen, wordt
verwacht dat deze zich ook zal hebben voorgedaan bij andere leeftijdsgroepen.
Voor de inname aan zout is nog geen trend aan te geven, aangezien de eerste
meting in 2006 heeft plaatsgevonden.De doelstellingen maken onderscheid tussen de consument en het bedrijfsleven.Voor de consument zijn kwalitatieve doelstellingen opgenomen. Via voorlichting
en informatie beoogt de overheid de keuze voor een gezonde voeding bij de
consument beter mogelijk te maken. De doelstellingen voor groente, fruit,
voedingsvezel en vis richten zich specifiek op de groep die nu nog een minder
gezonde keuze maakt. Vaak gaat het hierbij om personen met een lage SES. Een
gezonder voedingspatroon bij deze personen levert een bijdrage aan het verkleinen
van de gezondheidsverschillen tussen de verschillende sociaaleconomische klassen.
Hiermee kan de meeste gezondheidswinst worden behaald.Voor het bedrijfsleven wordt gewerkt met kwantitatieve doelstellingen
voor vetzuren en zout. Per sector/productgroep wordt vanuit de Taskforce Verantwoorde
Vetzuursamenstelling, zie hoofdstuk 4.1.3, en de Taskforce Zout in levensmiddelen,
zie hoofdstuk 4.1.4, een afzonderlijk plan opgesteld met kwantitatieve doelstellingen.
Door het verlagen van de hoeveelheid verzadigde vetzuren, transvetzuren en
zout in levensmiddelen wordt een bijdrage geleverd aan een gezond aanbod.
Voor groente, fruit, volkoren graanproducten en vis kan het bedrijfsleven
een bijdrage leveren aan een gezond aanbod door het aandeel in
samengestelde producten te verhogen en/of de beschikbaarheid te vergroten.De doelstellingen worden gevolgd via de al genoemde voedselconsumptiepeiling
en de monitoring van het productaanbod.Tabel 2: Zeven voedingsfactoren met gemiddelde en laagste
consumptie en aanbeveling/richtlijn van de Gezondheidsraad.VoedingsfactorenConsumptieAanbeveling/richtlijn Gezondheidsraad GemiddeldLaagste Groente (gram/dag)12050150–200 Fruit (gram/dag)1000200 Voedingsvezel (gram/dag)201030–40 Vis (portie vis per maand of week)2–3x per maand01–2x per weekVerzadigd vet (energieprocent*)14,5n.v.t.<10 energieprocent Transvetzuren (energieprocent*)1,8n.v.t. <1 energieprocentZout (gram/ dag)9n.v.t. 6* Het percentage energie dat een voedingsstof levert ten opzichte
van de totale hoeveelheid energie.Bron: «Ons eten gemeten», RIVM, 2004; «Zo eet Nederland
1998», Voedingscentrum, 1998; «Richtlijnen Goede Voeding 2006»,
Gezondheidsraad 2006. «24-uurs urine-excretie van natrium», RIVM,
2007.4.1.1 Groente, fruit en volkoren graanproductenDe consumptie van groente en fruit ligt al jaren ver onder de aanbevolen
hoeveelheden. Personen met een lage SES consumeren gemiddeld het minst. Daarnaast
geldt dat weinig tot geen van de jonge kinderen (2–6 jaar) de aanbevolen
hoeveelheid groente haalt. Slechts 25 procent consumeert de aanbevolen hoeveelheid
voor fruit. De gezondheidswinst van een ruime consumptie van groente en fruit
is groot gelet op de verminderde kans op hart- en vaatziekten en bepaalde
vormen van kanker, zie ook hoofdstuk 2.3. Dagelijkse consumptie van 150–200
gram groente en 200 gram fruit draagt bij aan een voldoende inname van onder
andere vitamines (foliumzuur), mineralen en voedingsvezel. Zowel verse als
verwerkte levensmiddelen (blik, pot, diepvries) tellen hierbij mee.Het is nog onduidelijk welke bestanddelen, naast de bovengenoemde, exact
bijdragen aan het positieve gezondheidseffect. Bij de consumptie van groente
en fruit is variatie dan ook van belang en gaat de voorkeur uit naar levensmiddelen
met daarin de van nature aanwezige voedingsvezel, vitamines, mineralen en
andere bioactieve stoffen. Het gebruik van groente- en vruchtensap wordt gezien
als aanvulling op en niet als vervanging van de consumptie van groente en fruit.Voor voedingsvezel geldt de aanbeveling die
voortvloeit uit de richtlijn om via groenten, fruit en volkoren graanproducten
14 gram/1000 kcal te consumeren. Dit komt neer op 30–40 gram per dag.
In verband met de verzadigende werking en het lage energiegehalte van groente,
fruit en volkoren graanproducten worden deze levensmiddelen aanbevolen in
het handhaven van de energiebalans; ze bevatten relatief veel voedingsstoffen
en weinig calorieën.DoelstellingenHet verhogen van de consumptie van groente, fruit en volkoren graanproducten,
vooral bij personen die dit niet of nauwelijks consumeren. Hiermee wordt tegelijkertijd
de vezelinname verhoogd.Aanpak– Voorlichting via project Goede Voeding van het Voedingscentrum,
met name gericht op gedragsverandering bij de consument.– Voorlichting door het Voorlichtingsbureau Brood– Voorlichting door AGF Promotie Nederland.– Verbeterd aanbod van groente en fruit door bijvoorbeeld fruit
op het werk «werkfruit», meer groente in kant-en-klaarmaaltijden,
restaurants, kantines, catering en aanbevolen hoeveelheden in recepttips op
verpakking. Ondersteuning en stimulering via project Goede Voeding Voedingscentrum.Monitoring en evaluatie– Uitvoeren van de voedselconsumptiepeiling.– Inzicht in aanbod gezonde voeding op de markt door de VWA
en het bedrijfsleven, in overleg met de overheid.4.1.2 Vis en vleesVis en vlees zijn belangrijke productgroepen voor het leveren van eiwitten,
mineralen (ijzer, calcium), B-vitaminen en visvetzuren in ons dagelijkse voedingspatroon.
Door variatie tussen verschillende typen vlees, vis en vleesvervangers met
een kwalitatief goede voedingswaarde kan goed in deze behoefte worden voorzien.De consumptie van vis verkleint de kans op hart- en vaatziekten. De soort
vis en de bereidingswijze ervan zijn van belang voor de mate van het effect.
De huidige visconsumptie is laag. Ongeveer de helft van de bevolking eet maximaal één
keer per maand vis. Een kwart van de jonge kinderen (2–6 jaar) eet nooit
vis. Gezondheidswinst zou al te behalen zijn door van vrijwel geen vis naar één
keer per week vis eten te gaan. Een grotere visconsumptie betekent waarschijnlijk
ook een grotere visvangst. Het ministerie van LNV pakt de vraag op hoe er
tegemoet gekomen kan worden aan de groeiende vraag naar vis in het kader van
een duurzame visserij.De eventuele blootstelling aan bestanddelen in vis die schadelijk kunnen
zijn voor de gezondheid, zoals PCB’s, dioxines en methylkwik wegen niet
op tegen de gezondheidswinst van regelmatig vis eten.De aanbevolen inname van vis is twee keer per week een portie á
100–150 gram waarvan ten minste één portie vette vis.
De consumptie van vis heeft de voorkeur boven met visolievetzuren verrijkte
levensmiddelen omdat nog onzeker is of het gezondheidseffect hiervan gelijkwaardig
is aan het effect van visconsumptie. Voor mensen die niet van vis houden zou
dit een aanvaardbaar alternatief kunnen zijn. Bij gebruik van visoliesupplementen
bestaat een risico op overdosering, vandaar dat de voorkeur uitgaat naar het
(natuurlijke) product.Het eten van vlees past binnen een gezond
voedingspatroon, maar ook zonder vlees is een gezond voedingspatroon mogelijk.
Het is van belang dat voldoende essentiële nutriënten en voedingsstoffen
in de voeding aanwezig blijven, bijvoorbeeld door het gebruik van vleesvervangers.
Bij het eten van vlees gaat de voorkeur uit naar magere varianten, omdat vlees
en vleeswaren veel verzadigde vetzuren kunnen bevatten.DoelstellingHet verhogen van de visconsumptie, vooral bij mensen die nog geen/nauwelijks
vis eten.Aanpak– Via project Goede Voeding van het Voedingscentrum en inzet
van het Nederlands Visbureau:– Voorlichting visconsumptie (soorten vis, bereidingswijzen
en mogelijke eetmomenten).– Verbeterd aanbod van vis (retail, horeca).– In de algemene voorlichting aandacht besteden aan variatiemogelijkheid
in eiwitcomponent (vis, wit/rood vlees/vleesvervangers).Monitoring en evaluatie– Uitvoeren van de voedselconsumptiepeiling.– Inzicht in aanbod gezonde voeding op de markt door de VWA
en het bedrijfsleven, in overleg met de overheid.4.1.3 VetVet komt in de voeding in verschillende vormen voor. Er bestaan verzadigde
vetzuren, onverzadigde vetzuren en transvetzuren. Teveel aan verzadigde vetzuren
en transvetzuren verhogen het risico op coronaire hartziekten. Onze voeding
bevat meer verzadigde vetzuren en transvetzuren dan wordt aanbevolen door
de Gezondheidsraad, zie ook hoofdstuk 2.3. Het vervangen van het teveel aan
verzadigde en/of transvetzuren in levensmiddelen door (meervoudige) onverzadigde
vetzuren vermindert het risico op coronaire hartziekten. De vetzuursamenstelling
van de voeding, het type vet, blijkt bij het voorkómen van chronische
ziekten belangrijker te zijn dan de totale hoeveelheid vet in de voeding.
De totale hoeveelheid vet in de voeding is wel van belang voor de energiebalans
omdat alle vetzuren evenveel energie leveren.Het verlagen van de verzadigde vetzuren en transvetzuren in de voeding
kan bereikt worden door de samenstelling van het vet te verbeteren en/of door
producten te maken met minder vet. Via de Taskforce Verantwoorde Vetzuursamenstelling,
een samenwerkingsverband tussen aanbieders en afnemers van plantaardige vetten
en oliën, is de afgelopen jaren een flinke stap gezet in het verlagen
van vooral de hoeveelheid industriële transvetzuren in levensmiddelen.
Met het verlagen van de hoeveelheid verzadigde vetzuren is een goede start
gemaakt. Het Voedingscentrum speelt hierbij een belangrijke stimulerende en
ondersteunende rol. In onder andere de sectoren, koek, gebak en andere bakkerijproducten,
vleesproducten en zuivel is nog winst te halen door het verbeteren van de
samenstelling van het vet en/of het verlagen van het vetgehalte. De horeca,
cateraars en retail kunnen hierin ook hun aandeel leveren.DoelstellingenVerder verlagen van de inname aan verzadigde vetzuren en transvetzuren.Aanpak– Verbeterd productaanbod (vetzuursamenstelling en/of hoeveelheid
vet) door het bedrijfsleven (retail, restaurants e.d.). Ondersteuning en stimulering
via project Goede Voeding Voedingscentrum. De Taskforce Verantwoorde Vetzuursamenstelling
werkt aan het verlagen van de hoeveelheid verzadigde vetzuren en transvetzuren
in de voeding. Per sector/productgroep is een afzonderlijk plan beschikbaar
met kwantitatieve doelstellingen.– Voorlichting consument om productkeuze te verbeteren via
project Goede Voeding van het Voedingscentrum en door betrokken partijen,
onder andere het productschap Margarine, Vetten en Oliën.Monitoring en evaluatie– Uitvoeren van de voedselconsumptiepeiling.– Inzicht in aanbod gezonde voeding op de markt door de VWA
en het bedrijfsleven, in overleg met de overheid.4.1.4 ZoutIn Nederland is de gemiddelde zoutinname van volwassenen ongeveer 9 gram
per dag. Dit is anderhalf keer de hoeveelheid die de Gezondheidsraad als maximum
adviseert (6 gram per dag wat gelijk staat aan een natriumconsumptie van 2,4
gram per dag). Een te hoge zoutinneming vergroot het risico op het ontstaan
van verhoogde bloeddruk en als gevolg daarvan cardiovasculaire ziekten. Het
verminderen van de zoutconsumptie met 3 gram per dag kan in Nederland op jaarbasis
veel gezondheidswinst opleveren. Naar schatting komt ongeveer 70–75%
van de zoutconsumptie uit bereide levensmiddelen gecombineerd met zogenoemd «out-of-home»
gebruik, de overige 25–30% wordt door de consument thuis toegevoegd.
De grootste winst kan dus in de levensmiddelenindustrie worden geboekt bij
de samenstelling en bereiding van levensmiddelen en maaltijden die buitenshuis
worden geconsumeerd. Het is hierbij essentieel dat zowel levensmiddelen in
de supermarkt als producten bestemd voor cateraars, horeca en instellingskeukens
worden verbeterd. Bovendien vraagt de toevoeging van zout bij de bereiding
in de catering, horeca en instellingen aandacht.Zout heeft veel invloed op de smaak en ook op de houdbaarheid (microbiële
veiligheid) en technologische eigenschappen van levensmiddelen (structuur,
snijdbaarheid en deegwerking). Vanwege het effect op de smaak zal verlaging
van het zoutgehalte in levensmiddelen stapsgewijs moeten worden uitgevoerd
en is het van belang dat alle sectoren hun producten aanpassen. Het verlagen
van het zoutgehalte in voeding vraagt ook om innovaties om de negatieve effecten
op smaak, microbiële veiligheid en eigenschappen van levensmiddelen te
ondervangen.Verschillende bedrijven zijn al gestart om het zoutgehalte van hun levensmiddelen
te verminderen. Het in aanmerking komen voor een keuzebevorderend logo kan
hierbij een stimulerende factor zijn. De Federatie Nederlandse Levensmiddelen
Industrie (FNLI) heeft de Taskforce Zout in levensmiddelen opgericht (2008)
waarmee een plan wordt opgesteld hoe de hele levensmiddelenbranche kan werken
aan zoutreductie. Het actieplan van de Taskforce zal uit verschillende fasen
bestaan waarbij per sector doelstellingen worden opgesteld voor een geleidelijke
reductie (afhankelijk van specifieke kenmerken van de productgroepen). De
Taskforce zal ook aansluiting zoeken bij horeca, cateraars en detailhandel
om al de aanleverende partijen van buitenshuis te kopen of te consumeren levensmiddelen
te omvatten.Ook de koepel van (ambachtelijke) bakkers is bezig met de aanpak van dit
probleem.Gejodeerd zout is een belangrijke bron voor de benodigde hoeveelheid jodium
bij de consument. Bij het aanpassen van het zoutgehalte in levensmiddelen
moeten dus goede afspraken worden gemaakt om jodiumtekorten te voorkomen.DoelstellingHet verlagen van de inname aan zout, vooral door het verlagen van het
zoutgehalte in levensmiddelen. Vanuit de industrie is aangegeven dat een gemiddelde
verlaging van 20–30 procent haalbaar is.Aanpak– Het verlagen van de zoutconsumptie door het zoutgehalte in
industrieel bereide levensmiddelen en in de horeca, instellingskeukens en
catering stapsgewijs te verminderen. Ondersteuning en stimulering via project
Goede Voeding Voedingscentrum. De recent opgerichte Taskforce Zout in levensmiddelen
gaat werken aan het verlagen van het zoutgehalte in levensmiddelen. Per sector/productgroep
wordt een afzonderlijk plan opgesteld met kwantitatieve doelstellingen.– Voorlichting consument via project Goede Voeding van het
Voedingscentrum«Monitoring en evaluatie– Uitvoeren van de voedselconsumptiepeiling.– Statusbepaling van hoeveelheid natrium in urine in 2011 (vorige
was in 2006).– Inzicht in aanbod gezonde voeding op de markt door de VWA
en het bedrijfsleven, in overleg met de overheid.4.2 Verrijkte levensmiddelen en supplementenBij een evenwichtig en gevarieerd voedingspatroon wordt voorzien in een
voldoende inname van de meeste vitamines en mineralen. Echter van een aantal
vitamines en mineralen is bekend dat de normale voeding er te weinig van bevat
om in de behoefte van (bepaalde groepen van) de bevolking te kunnen voorzien.
Met betrekking tot deze specifieke vitamines en mineralen voert het ministerie
van VWS rond specifieke doelgroepen een actief beleid. Dit beleid omvat zowel
het gebied van supplementgebruik als het gebied van de verrijking van levensmiddelen.
Er wordt ingezet op het bevorderen van het gebruik van foliumzuursupplementen
door vrouwen met een kinderwens en het gebruik van vitamine D bij vrouwen
die borstvoeding geven, en bij peuters en kleuters. Uit de VCP-kinderen blijkt
dat 40 procent van de jonge kinderen niet de gewenste suppletie voor vitamine
D ontvangt. Ook de inname van foliumzuur blijkt onvoldoende te zijn. Het ministerie
van VWS zal nader laten onderzoeken wat hiervoor de redenen zijn.Het beleid op het gebied van de verrijking van levensmiddelen bestaat
onder andere uit de toevoeging van vitamine A en D aan margarine, halvarine
en bak- en braadproducten door het Convenant vitaminering smeerbare vetten.
De toevoeging van jodium aan brood, broodvervangers en andere bakkerijproducten
(via gejodeerd broodzout) zal worden geregeld in het Convenant gebruik bakkerszout.Naast dit specifieke beleid geven het Warenwetbesluit Voedingssupplementen
en het Warenwetbesluit Toevoeging microvoedingsstoffen het algemene beleid
weer. Dit beoogt de consument te beschermen tegen een te hoge inname van vitamines
en mineralen. Via de Warenwetbesluiten heeft het bedrijfsleven de mogelijkheid
vitamines en mineralen in een supplement of een verrijkt levensmiddel op de
markt te brengen.De komende jaren zal op het terrein van de verrijkte levensmiddelen en
voedingssupplementen de Europese wetgeving, zoals de Europese Richtlijn Voedingssupplementen
(2002/46/EU) en de EU-Verordening betreffende de toevoeging van vitaminen
en mineralen en bepaalde andere stoffen aan levensmiddelen (2006/1925/EU)
de nationale wetgeving geheel vervangen. Op dit moment vindt in Brussel overleg
plaats om te komen tot harmonisatie van de minimale en maximale waarden van
vitaminen en mineralen die mogen worden toegevoegd dan wel aanwezig mogen
zijn in levensmiddelen. Naast de verandering van nationale wetgeving op grond
van Europese regelgeving zijn er ook ontwikkelingen op het gebied van de voedingswetenschap,
voedingspatronen en de diversiteit van de bevolking die maken dat het huidige
beleid de komende jaren geëvalueerd en eventueel bijgesteld zal worden.
Het ministerie van VWS wordt in dit proces ondersteund door de Gezondheidsraad
(advies op wetenschappelijk gebied) en door het RIVM en andere
kennisinstituten (modellering van inname-berekeningen). De evaluatie en het
bijstellen van het huidige beleid zal in het Regulier Overleg Warenwet (ROW)
worden besproken met het bedrijfsleven.Het recente Gezondheidsraadadvies over foliumzuurgebruik (2008) zal het
ministerie van VWS gebruiken als inbreng in de Europese afstemming voor het
vaststellen van minimale en maximale waarden voor het toevoegen van vitaminen
en mineralen aan levensmiddelen. Om er achter te komen of er echt een gevaar
is voor een overdosering van foliumzuur door verrijkte levensmiddelen voor
kleine kinderen zal het RIVM de opdracht krijgen de huidige vrijstellingsregeling
te evalueren. Wat betreft de foliumzuursuppletie bij vrouwen met een kinderwens,
verwijst het ministerie van VWS naar de brief ketenzorg zwangerschap en geboorte,
die naar verwachting in juli 2008 naar u wordt verzonden.DoelstellingAdequate inname van micronutriënten.Aanpak– In overleg met bedrijfsleven evaluatie beleid verrijkte levensmiddelen
en supplementen mbv Gezondheidsraadadvies en RIVM.– Ondertekening Convenant gebruik bakkerszout.– Optimaliseren advisering, oa vitamine A, D en K, via de jeugdgezondheidszorg.– Nader onderzoek nav resultaten VCP-kinderen.– Acties nav Gezondheidsraadadvies foliumzuur.– Monitoring en evaluatie vinden plaats via de voedselconsumptiepeiling
en binnen de afzonderlijke acties.4.3 Levensmiddelen en geneesmiddelenVoedingsmiddelen in een farmaceutische vorm die een gezondheidsbevordering
claimen nemen in populariteit en aantal toe op de Nederlandse markt. Deze
voedingssupplementen kunnen onder andere vitaminen, mineralen, kruiden en
andere bio-actieve stoffen bevatten. Van het gebruik en de werking van voedingssupplementen
is weinig bekend; ze kunnen stoffen bevatten met een ongewenste of onbekende
farmacologische en/of toxicologische werking die schadelijk kan zijn voor
de volksgezondheid.De grenslijn tussen geneesmiddelen en levensmiddelen is niet altijd even
duidelijk vast te stellen. Voorbeeld hiervan zijn de discussies rond bijvoorbeeld
Ephedra, Sint Janskruid en Glucosamine. Vanuit Europa wordt de bandbreedte
voor het onderscheid tussen geneesmiddelen en waren aangegeven door de EU-richtlijn
voor Traditionele kruidengeneesmiddelen, de Geneesmiddelenwet, de EU-verordening
Voedings- en gezondheidsclaims en de EU-richtlijn Voedingssupplementen. De
IGZ en de VWA hebben door het maken van werkafspraken een aanzet gegeven tot
het komen van een voor de inspectiediensten in de praktijk werkbare afbakening.
Deze aanzet zal door het ministerie van VWS verder worden uitgewerkt bij het
schrijven van de beleidsnotitie die aan de Tweede Kamer is beloofd naar aanleiding
van de Motie Schermers tijdens de begrotingsbehandelingen 2007 van het ministerie
van VWS. De beleidsnotitie heeft als doel het verduidelijken van de regelgeving
op het gebied van voedingssupplementen en geneesmiddelen en het beleid met
betrekking tot de status van deze producten. Ook de taakverdeling van de VWA
en IGZ op dit gebied zal hierin worden opgenomen.DoelstellingenDuidelijke afbakening tussen levens- en geneesmiddelen.Aanpak– Opstellen beleidsnota door het ministerie van VWS.– Overleg tussen het ministerie van VWS en andere betrokkenen,
zoals de verantwoordelijke inspectiediensten (VWA en IGZ), het CBG en het
RIVM.– Actieve participatie Nederlandse overheid bij de desbetreffende
EU-richtlijnen en verordeningen.4.4 ConsumenteninformatieEtiket en reclameZoals vermeld in hoofdstuk 4.1 is het voor consumenten lastig om een weloverwogen
en bewuste keuze te maken door een overvloed aan informatie en reclame over
levensmiddelen. Eenduidige en betrouwbare informatie over de verschillende
levensmiddelen is essentieel in het keuzeproces. De informatie op het etiket
is hiervoor van groot belang. Op het etiket staat onder andere de ingrediëntendeclaratie
(inclusief allergenen) en in veel gevallen de voedingswaarde. De Europese
Commissie heeft in januari 2008 een voorstel voor een «Verordening betreffende
de verstrekking van voedselinformatie aan de consumenten» gepubliceerd.
Deze wordt momenteel in Brussel besproken en zal leiden tot herziening van
de richtlijn etikettering van levenmiddelen. Uitgangspunt hierbij is dat het
etiket helder en eenvoudig leesbaar is, zonder overbodige lasten aan het bedrijfsleven
op te leggen.Om de consument te beschermen tegen misleidende claims op de verpakkingen
van levensmiddelen is er sinds 1 juli 2007 een Europese verordening (EG/1924/2006)
van kracht. Deze verordening bepaalt dat de claims op het etiket wetenschappelijk
onderbouwd moeten zijn. Daarnaast moet een product voldoen aan een vast te
stellen voedingsprofiel voordat er een claim op de verpakking mag staan. Ook
keuzebevorderende logo’s vallen onder deze verordening. De overheid
ondersteunt het plaatsen van een dergelijk logo voor gezond eten en drinken
op de verpakking. Zo kan de consument in één oogopslag de gezondere
variant in een categorie producten kiezen. Het ministerie van VWS heeft aan
de Gezondheidsraad gevraagd advies uit te brengen over de huidige keuzebevorderende
logo’s, zoals het «Gezonde Keuze Klavertje» en het «Ik
Kies Bewust logo». Dit advies zal naar verwachting eind 2008 gereed
zijn. Het ministerie van VWS hecht aan een onafhankelijke wetenschappelijke
onderbouwing van de criteria van de logo’s en een transparante afgifte
van de logo’s.Sinds kort levert ConsuWijzer, het informatiemedium voor consumenten van
de Consumentenautoriteit, Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) en de Onafhankelijke
Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA), informatie over keurmerken. Aanmelding
voor publicatie op ConsuWijzer is vrijwillig. Voorwaarde voor publicatie is
echter het ondergaan van een betrouwbaarheidstoets. Daarbij wordt onder andere
getoetst op de duidelijkheid die een keurmerk geeft over de normen die gehanteerd
worden en de wijze waarop gecontroleerd wordt. De toets geeft geen oordeel
over de zwaarte van de normen, maar stimuleert wel dat ze transparant zijn,
waardoor ze ook vergelijkbaar worden. Het is daarom wenselijk dat keurmerken
zich bij ConsuWijzer aanmelden.Om te streven naar een beter algemeen voedingspatroon bij kinderen is
het van belang dat de gezonde keuze de gemakkelijke keuze wordt. In de nota overgewicht zal nader worden ingegaan hoe dit ten aanzien van
reclame gericht op kinderen wordt uitgewerkt.Doelstellingen– Helder en leesbaar etiket met informatie waardoor de consument
een bewuste keuze kan maken.– Voorkómen van onjuiste informatie op verpakkingen
van levensmiddelen.– Meer eenduidigheid in keuzebevorderende logo’s.Aanpak– Actieve participatie Nederlandse overheid bij herzien regelgeving
etikettering in Brussel.– Implementatie en handhaving claimsverordening in Nederland.– Met partijen de criteria voor keuzebevorderende logo’s
in lijn met elkaar brengen.Informatie over allergenenVia het etiket en door middel van een databank met allergeneninformatie
bij het Voedingscentrum is informatie beschikbaar over allergenen. Hiermee
is een afgemeten dieet samen te stellen. Periodiek moet nagegaan worden voor
welke allergenen opname in de databank wenselijk is. De databank is heel nuttig,
maar op dit moment niet handig in gebruik. De consument heeft er baat bij
als de databank zodanig geautomatiseerd wordt, dat de gegevens tijdens het
winkelen op eenvoudiger wijze kunnen worden geraadpleegd. Winkelen wordt dan
minder tijdrovend en lastig en dieetfouten worden dan voorkomen.De databank bij het Voedingscentrum bevat naast informatie over allergenen
ook bijvoorbeeld voedingswaarde-informatie. De databank wordt zo vormgegeven
dat uitbreiding mogelijk is met bijvoorbeeld gegevens over productiewijze.
Bij de ontwikkeling van de databank wordt bekeken hoe data van verschillende
bestaande databanken nu en in de toekomst zo goed mogelijk kunnen worden gedeeld.Europese regelgeving verplicht de fabrikant allergenen op de verpakking
te vermelden als deze volgens de receptuur in het product zitten. Er is nu
een lijst van 13 allergenen en sulfiet vastgesteld die geëtiketteerd
moeten worden. De allergenen zijn de glutenbevattende granen, ei, vis, pinda,
noten, soja, melk, schaaldieren, selderij, mosterd, sesamzaad lupine, weekdieren
en de hiervan afgeleide stoffen die overgevoeligheidsreacties kunnen veroorzaken.
De fabrikanten vermelden echter ook de mogelijke aanwezigheid van allergenen.
Zij geven dit aan met termen als «kan sporen bevatten van....».
De voedselkeuze van patiënten wordt door dit type waarschuwingen sterk
beperkt waardoor het moeilijk is om een gevarieerde en gezonde voeding samen
te stellen. Waarschuwingen dat een allergeen mogelijk in een product aanwezig
is, staan op dit moment niet alleen op producten met reële risico’s
van kruiscontaminatie, maar ook op producten waarbij die kans minimaal is.
De consument heeft geen inzicht of het risico reëel is of niet. In geval
van producten die een reëel gezondheidsrisico kunnen opleveren zijn deze
waarschuwingen in het belang van de patiënt, maar dat is niet het geval
voor producten die slechts minimale of aanvaardbare risico’s opleveren.
In dat geval leiden de waarschuwingen tot een onnodige en ongewenste beperking
van de voedselkeuze en devalueert de informatiewaarde van de vermelding. Aan
de andere kant blijkt dat ook sprake is van ondervermelding, dat wil zeggen
dat de aanwezigheid van allergenen niet wordt geëtiketteerd terwijl deze
wel in het product aanwezig is. De producent baseert zijn etiketteringkeuzes
voor zover mogelijk op grondige risico-analyses. Hierbij is de fabrikant uiteraard
aansprakelijk voor de informatie die met de producten verstrekt wordt.Om voor de consument met voedselallergie toch een adequaat levensmiddelenpakket
te kunnen aanbieden moet deze ongebreidelde vermelding van allergeneninformatie
worden voorkómen. Dit kan door de etikettering van allergenen te koppelen
aan bepaalde minimale gehaltes van allergenen in levensmiddelen, de zogenaamde
drempelwaarden. Uit onderzoek zijn nu enkele modellen voorhanden die een handvat
kunnen geven voor verdere invulling van de drempelwaarden voor een aantal
allergenen. In overleg met bedrijfsleven en patiëntenverenigingen moet
gekeken worden op welke manier deze praktisch toepasbaar kunnen zijn.Doelstellingen– Goede toegankelijke informatie over allergenen.– Voorkómen ongebreidelde allergeneninformatie op het
etiket.Aanpak– Ontwikkelen van een vernieuwde (allergenen)databank, afgestemd
op EU-regelgeving en gebruikmakend van de informatie/databanken die al in
de praktijk beschikbaar zijn.– Drempelwaarden bepalen voor allergenen in levensmiddelen
(afspraken tussen overheid, patiëntenverenigingen en bedrijfsleven).5 VERBINDEN VAN PREVENTIE EN ZORGDe overheid wil dat preventie een belangrijkere rol speelt in de reguliere
zorgverlening. Aandacht voor gezonde voeding is daar een onderdeel van. Onderstaand
wordt ingegaan op preconceptiezorg, prenatale zorg, ouders, borstvoeding,
voedselallergie, eerstelijnszorg, ouderen en het probleem van ondervoeding.Dit hoofdstuk heeft volgende speerpunten voor jeugd en ouderen:• Via de jeugdgezondheidszorg (onder andere in Centra voor Jeugd
en Gezin) een adequaat aanbod van informatie over voeding geven met betrekking
tot preconceptie, zwangerschap, het geven van borstvoeding en voedselallergie
bij kinderen.• De voedselconsumptie van ouderen wordt onderzocht via de VCP-ouderen
in 2009.• Ondervoeding in zorginstellingen wordt opgenomen in de basisset
prestatie-indicatoren.5.1 Preconceptiezorg, prenatale zorg en oudersDe leefstijl van personen met een kinderwens is van invloed op de gezondheid
van het kind. Gezond leven begint in die zin al vóór de conceptie.
Toekomstige ouders die zich goed voorbereiden op een zwangerschap behalen
gezondheidswinst voor hun kind. Adviezen over gezonde voeding, het slikken
van foliumzuur van minimaal vier weken voor de conceptie tot acht weken daarna
en de inname van aanbevolen hoeveelheden vitamine D vóór de
conceptie en tijdens de vroege zwangerschap voor vrouwen verdienen dan ook
onderdeel te zijn van de preconceptiezorg. Vrouwen met een donkere huidskleur
hebben in het bijzonder een verhoogde behoefte aan vitamine D. Ook bij vrouwen
die borstvoeding geven, is suppletie van vitamine D gewenst, zie hoofdstuk
4.2.Het ministerie van VWS is in 2006 gestart met het leefstijlinterventie
programma «Hallo Wereld», een voorlichtingsprogramma via e-mail
om zwangere vrouwen en jonge ouders te ondersteunen bij het bevorderen van
een gezonde leefstijl en een gezonde opvoeding. Deze interventie besteedt
ondermeer aandacht aan voeding in relatie tot de zwangerschap en in relatie
tot het opgroeiende kind.Voorlichting aan ouders over gezond eten en drinken begint al voor en
tijdens de zwangerschap en in de eerste kinderjaren. Jonge kinderen zijn voor
gezondheid, hygiëne en een gezonde voeding afhankelijk van hun ouders.
Na de geboorte is het primair de verantwoordelijkheid van de ouders ervoor
te zorgen dat kinderen gezond opgroeien.Daarnaast kunnen wijk/buurt en sportclubs een gezonde voeding bij de jeugd
stimuleren. Met het ontstaan van de CJG, vanuit het programmaministerie J&G,
wordt gestreefd naar het realiseren van laagdrempelige inlooppunten. Hier
kunnen (aanstaande) ouders, kinderen en jongeren terecht met allerhande vragen
ten aanzien van opgroeien, opvoeden en gezondheid. De Centra zijn gericht
op preventie en vroegsignalering, bieden advies en hulp en leiden toe naar
meer specialistische hulp en zorg. De Centra dragen zorg voor een samenhangend
aanbod van vooral de jeugdgezondheidszorg, maatschappelijk werk en opvoedingsondersteuning.
Dit moet leiden tot een verbeterde samenwerking binnen lokaal jeugdbeleid.
Binnen deze verbeterde structuur is ook aandacht voor voeding van betekenis.Het Voedingscentrum heeft in 2007 een bulletin «Voeding van zuigelingen
en peuters» uitgebracht met uitgangspunten voor voedingsadvisering door
professionals in de gezondheidszorg over borstvoeding, flesvoeding, bijvoeding
en gezonde voeding voor 0–4 jarigen. Voor oudere kinderen zijn ook dergelijke
bladen beschikbaar.Doelstelling– Meer inzicht in de betekenis van goede gezondheid van (aanstaande)
ouders en voorbereiding op het ouderschap.– Kennisoverdracht over gezonde voeding van ouders, gezondheidszorg
en onderwijs naar kinderen.Aanpak– Voorlichting door JGZ (oa in de CJG) in het kader van het
basistakenpakket JGZ.– Ontwikkelen nationale richtlijn voorlichting vitamine D binnen
JGZ.– Voorlichting via wijk/buurt en sportclubs.– Uitvoeren en evalueren digitaal voorlichtingsprogramma «Hallo
Wereld».5.2 BorstvoedingDe keuze om wel of niet borstvoeding te gaan geven is uiteindelijk de
verantwoordelijkheid van de (aanstaande) moeder zelf. Ouders en niet de overheid
beslissen over het geven van borstvoeding. De rol van de overheid strekt zich
uit van voorlichting tot het creëren van randvoorwaarden om borstvoeding
te kunnen geven als moeders dat wensen. De WHO beveelt overigens aan om minimaal
zes maanden uitsluitend borstvoeding te geven. Het geven van borstvoeding
is gezond voor moeder en kind. Er zijn aanwijzingen dat borstvoeding bij het
kind een beschermend effect heeft op infecties van het maagdarmkanaal, middenoorontsteking,
overgewicht en hoge bloeddruk en voor de moeder op reumatische artritis. De
grootste gezondheidswinst is te behalen als kinderen minimaal 6 maanden uitsluitend
borstvoeding krijgen. Maar ook een korte periode van borstvoeding geven levert
altijd nog meer gezondheidswinst op dan geen borstvoeding.In het Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV)-rapport 2006 van het
RIVM wordt borstvoeding genoemd als één van de verbeterpunten
naast niet-roken en alcoholmatiging bij jongeren om de volksgezondheid in
Nederland te verbeteren. Bijna 80 procent van de moeders start met het geven
van borstvoeding, maar het percentage daalt snel naar 54 procent bij één
maand en 25 procent bij zes maanden.De motie-Wiegman vraagt om een verbreding van het beleid, zodanig dat
het percentage kinderen dat zes maanden uitsluitend borstvoeding krijgt, verhoogt
wordt van 25 naar 40 procent. Hiervoor is eerst meer kennis nodig over de
precieze redenen waarom vrouwen stoppen met borstvoeding. Het ministerie van
VWS zal hiertoe eind 2008 een onderzoek starten. Over de resultaten van dit
onderzoek en de acties wordt u begin 2009 nader geïnformeerd.Het ministerie van VWS financiert al sinds 2002 een masterplan borstvoeding
bij het Voedingscentrum om via voorlichtingsactiviteiten het geven van borstvoeding
onder de aandacht te brengen. Ook via «Hallo Wereld», zie hoofdstuk
5.1, wordt specifiek aandacht aan borstvoeding gegeven. Er wordt extra aandacht
besteed aan personen met een lage SES, aangezien het borstvoedingspercentage
in deze groep lager is dan bij personen met een hoge SES. Over het algemeen
is deze groep minder goed in staat om zelf op zoek te gaan naar hulp bij en
informatie over borstvoeding dan hoog opgeleide mensen. Vanuit het masterplan
coördineert het Voedingscentrum het platform borstvoeding. Het doel van
het platform is te komen tot afstemming en samenwerking tussen partijen die
direct en indirect zijn betrokken bij de begeleiding bij en informatie over
borstvoeding.Eenduidige en realistische voorlichting over borstvoeding draagt bij aan
het welslagen van borstvoeding. In 2007 zijn de bestaande richtlijnen en protocollen
voor borstvoeding binnen de JGZ geïnventariseerd. In 2008 wordt op basis
hiervan één (wetenschappelijk) landelijke richtlijn borstvoeding
opgesteld die vervolgens zal worden geïmplementeerd in de JGZ.De Stichting Zorg voor Borstvoeding (ZvB) verzorgt de certificering van
gezondheidszorginstellingen (kraamzorg, ziekenhuizen, jeugdgezondheidszorg
en verloskundige praktijken) met een goed borstvoedingsbeleid volgens het «Baby
Friendly Hospital Initiative» (BFHI) van WHO/Unicef. Inmiddels zijn
bijna alle kraamzorgorganisaties in Nederland gecertificeerd. Het feit dat
steeds meer zorgverzekeraars een hoger uurtarief vergoeden aan kraamzorginstellingen
als zij gecertificeerd zijn, heeft hieraan een belangrijke bijdrage geleverd.
De overheid juicht deze ontwikkeling toe. Verder is borstvoeding in de prestatie-indicatoren,
die op instigatie van de IGZ worden ontwikkeld, een thema zowel bij de kraamzorg
als bij de eerstelijns verloskunde. Daarmee is borstvoeding een onderdeel
van de IGZ toezichtsstructuur en -cyclus.Sinds 1 januari 2008 is het aantal uren kraamzorg uitgebreid. In
de praktijk is gebleken dat meer uren kraamzorg van belang zijn voor de rust
in het (kraam)gezin en daarmee voor de borstvoeding, voor zover moeders daarvoor
hebben gekozen.De bestaande wet- en regelgeving ten aanzien van zwangere werknemers en
werknemers die borstvoeding geven dan wel voeding kolven voldoet. De vrouwelijke
werknemer heeft op grond van de Arbeidstijdenwet gedurende de eerste 9 maanden
recht om, tot een kwart van de werktijd, het werk te onderbreken om het kind
borstvoeding te geven of te kolven. De werkgever dient een geschikte, af te
sluiten besloten ruimte aan te bieden waarin de vrouwelijke werknemer haar
kind kan voeden of kan kolven. In de praktijk kan dat, bijvoorbeeld door ruimtegebrek,
betekenen dat werkgevers en werknemers creatief moeten handelen. Zo bestaat
er bijvoorbeeld de mogelijkheid om met mobiele kolfschermen een afgesloten
ruimte te creëren. Het is aan de werkgever, in overleg met de betrokken
werknemer(s), om de verschillende mogelijkheden op dit punt te inventariseren.Op 1 maart 2007 is het ArboPortaal, www.arboportaal.nl, gestart.
Met dit portaal wil het Ministerie van SZW een kennis- en informatie-uitwisseling
op gang brengen tussen overheid en werkgevers, werknemers en preventiemedewerkers
op het gebied van veilig en gezond werken. Op dit portaal wordt expliciet
aandacht besteed aan zwangerschap, borstvoeding en werk.De wet- en regelgeving voor (kunstmatige) zuigelingenvoeding is geharmoniseerd
op Europees niveau en in Nederland geïmplementeerd in de warenwetregeling
zuigelingenvoeding. In deze regeling zijn onder andere regels gesteld voor
het aanprijzen van zuigelingenvoeding. De VWA handhaaft de warenwetregeling.DoelstellingHet verbeteren van de kennis over borstvoeding. De meeste aandacht gaat
hierbij uit naar vrouwen die hun kind geen of kort borstvoeding geven.Aanpak– Voorlichting via het masterplan borstvoeding 2008–2011
van het Voedingscentrum (mn gericht op personen met een lage SES) en «Hallo
Wereld».– Integrale aanpak via platform borstvoeding.– Kennis- en informatieuitwisseling via de ArboPortaal van
het ministerie van SZW.– Certificering instellingen met een goed borstvoedingsbeleid
(BFHI) door ZvB.– Opstellen landelijke richtlijn borstvoeding en implementatie
binnen JGZ.– Onderzoek naar precieze motieven om wel/geen borstvoeding
te geven.– Handhaving warenwetregeling zuigelingenvoeding door de VWA.– Monitoring percentages borstgevoede kinderen.5.3 Voedselallergie en -intolerantieVoedselallergie manifesteert zich voornamelijk in de eerste levensjaren.
Prevalentiestudies laten een percentage van twee tot drie procent voedselallergie
bij kinderen in de eerste levensjaren zien, bij volwassenen is dit één
tot twee procent. Recente gegevens uit de VCP-kinderen geven aan dat vier
procent van alle kinderen een speciaal dieet heeft in verband met voedselallergie
of -intolerantie. Een koemelkeiwit vrij dieet komt het meeste voor.Voedselallergie blijft een aandachtspunt binnen het preventiebeleid, omdat
nog onduidelijk is in hoeverre de prevalentie van voedselallergie een stijgende
trend vertoont en ook zeer ernstige, levensbedreigende gevallen kunnen vóórkomen.In de komende jaren zal meer kennis beschikbaar komen op het gebied van
het vóórkomen van de verschillende soorten voedselallergie (bijv.
koemelk allergie, pinda allergie) en voedselintolerantie zoals coeliakie (glutenintolerantie).
De groep mensen met voedselintolerantie is mogelijk nog een grotere groep
dan de groep met voedselallergie. De monitoringsstudies die op dit moment
via een Europese studie lopen zullen na 2008 duidelijker laten zien welke
allergenen in welke mate voedselallergie veroorzaken. Dan wordt mogelijk duidelijker
waar de aandacht voor wat betreft interventies op gericht moet zijn.Bij het voorkomen van voedselallergie is borstvoeding mogelijk van betekenis.
Er zijn aanwijzingen dat door borstvoeding de kans op voedselallergieën
bij het kind verminderd wordt.Mogelijkheden om voedselallergie te behandelen zijn nog niet voorhanden.
Onderzoek naar het mechanisme dat voedselallergie veroorzaakt is gaande. Dit
vergt echter veel langdurig fundamenteel onderzoek.Een goede diagnose en behandeling van voedselallergie en -intolerantie
is essentieel. Het is van belang dat voor de diagnose van koemelkallergie
een eenvoudige test beschikbaar komt die in geval van mildere klachten kan
worden ingezet. Dan ligt namelijk ook een snelle eerste screening in de eerstelijnsgezondheidszorg
binnen de mogelijkheden. Ook is bij verdere behandeling van de patiënt
een goede samenwerking tussen de arts en de diëtist belangrijk. Onnodig
veel patiënten blijven op een dieet staan. Door juiste provocatiestudies,
die in overleg met de diëtist kunnen worden uitgevoerd kan bij patiënten
worden bepaald in hoeverre het levensmiddelenpakket kan worden uitgebreid
na een periode van eliminatie. Bij de professionals moet meer kennis beschikbaar
komen over voedselallergie en -intolerantie. Alleen dan is een goede en effectieve
diagnose en behandeling mogelijk. Aandacht voor deze aandoening in het onderwijs
(geneeskunde, diëtetiek) is aan te bevelen.In hoofdstuk 5.4 wordt verder ingegaan op de rol van voeding binnen de
onderwijscurricula en de aandacht bij de eerstelijnsgezondheidszorg. De aanpak
voor wat betreft voedselallergie en -intolerantie kan hierin direct worden
meegenomen.Tot slot zijn er aanwijzingen dat er een relatie is tussen voeding en
het vóórkomen van ADHD bij kinderen. In hoeverre deze bevindingen
handvaten bieden voor de praktijk van de dieetadvisering wordt nader bestudeerd.Doelstellingen– Verbeterde samenwerking tussen de professionals, zoals arts
en diëtist.– Diagnose voedselallergie en -intolerantie kunnen stellen
in de eerstelijnsgezondheidszorg.– Aandacht voedselallergie en -intolerantie binnen de opleiding
van professionals.Aanpak– Dialoog tot stand brengen tussen de professionals om effectieve
behandeling te kunnen bereiken.– Kennis uit te breiden over voedselallergie en -intolerantie
binnen de eerstelijnsgezondheidszorg.– De invulling van beroepsopleidingen zal worden nagegaan,
zodat ook in de opleiding van professionals meer aandacht voor voedselallergie
enintolerantie is.– Zie verder de aanpak zoals genoemd in hoofdstuk 5.4.5.4 Eerstelijnszorg, diëtisten en opleidingenDe professionals in de eerste lijn zijn in de positie om te signaleren
dat eventueel een ongezond voedingspatroon invloed heeft op de gezondheid
van de patiënt. Veel mensen komen bijvoorbeeld jaarlijks bij de huisarts.
Huisartsen en andere zorgverleners zijn de aangewezen personen om consumenten
en patiënten te attenderen op hun voedingspatroon of om hen door te verwijzen
naar een diëtist. Ook praktijkondersteuners, gezondheidswerkers en wijkverpleegkundigen
kunnen hier een rol in spelen.Afstemming en samenwerking bevorderen de effectiviteit van de verschillende
interventies. De huisarts heeft in deze afstemming een initiërende rol
en krijgt daardoor in de preventieve zorg een belangrijke functie. Huisartsenpraktijken
kunnen samen met andere eerstelijnszorgaanbieders een grotere bijdrage gaan
leveren aan een gezonde leefstijl bij de bevolking. Hiervoor wordt gebruik
gemaakt van bestaande programma’s en overlegstructuren. Voor de huisartsenzorg
wordt aangesloten bij het innovatieprogramma «De nieuwe praktijk».
In dit kader zullen goede praktijkvoorbeelden en bruikbare praktische instrumenten
op de website worden geplaatst, worden lokale informatiebijeenkomsten georganiseerd
en worden multidisciplinaire handreikingen ontwikkeld waarin,
waar mogelijk, goede voedingsadviezen een plaats krijgen.De diëtist is een belangrijke schakel bij de voedingsvoorlichting.
De aanspraak op dieetadvisering onder de Zorgverzekeringswet betreft vier
behandeluren per jaar, mits er sprake is van een medisch doel. Uit voorlopige
cijfers van het Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg
(NIVEL), blijkt dat hiermee het overgrote deel van de vraag naar geïndiceerde
dieetadvisering kan worden opgevangen. Vanuit VWS zijn er geen voornemens
om de aanspraak te wijzigen.In nauwe samenwerking met de betrokken veldpartijen is een voorstel gedaan
voor modernisering van de huidige aanspraak op dieetpreparaten in de Zorgverzekeringswet.
Bij de huidige aanspraak is sprake van verouderde terminologie en knellende
indicatiecriteria die onvoldoende aansluiten bij de huidige praktijk. Zij
leiden tot verstrekkingsgeschillen. In het voorstel komt de voedingstoestand
van de patiënt meer centraal te staan, wordt aangesloten bij de omschrijving
in de Warenwet en vormen richtlijnen en protocollen onderdeel van de indicatiecriteria.
Het College voor zorgverzekeringen (CVZ) voert momenteel een onderzoek uit
naar de consequenties van dit voorstel voor de patiënten, naar de kosten
en de uitvoerbaarheid. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek zal er
een beslissing worden genomen of de modernisering van de aanspraak op dieetpreparaten
wettelijk zal worden ingevoerd.Zorgverzekeraars hebben ook een belang en een verantwoordelijkheid in
preventieve maatregelen. Effectieve preventie kan ziekte en de daarbij behorende
kosten voorkomen. Met ingang van 1 januari 2009 krijgen zorgverzekeraars
de mogelijkheid om (een deel van) het verplichte eigen risico van de verzekerde
kwijt te schelden als deze een door de zorgverzekeraar aangewezen programma
heeft gevolgd gericht op diabetes, COPD, depressie, hart- en vaatziekten of
overgewicht.Ook de mondzorg – tandartsen en mondhygiënisten – kan
haar bijdrage leveren aan voedingsvoorlichting. Voor een goede gezondheid
van het gebit is het belangrijk om producten met gemakkelijk vergistbare koolhydraten
en voedingszuren met mate te consumeren. Om het risico op tandcariës
(tandbederf) en tanderosie (oplossen van tandglazuur) te verkleinen is het
advies om deze producten op maximaal zeven eet- of drinkmomenten per dag te
gebruiken. Een goede gebitsverzorging en een adequate fluoridevoorziening
(tandpasta) dragen primair bij aan het verminderen van het risico op tandaandoeningen.
Onlangs heeft de Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde
een project «Kies voor Gaaf» ingericht met als doel het verbeteren
van de mondgezondheid van de jeugd. Het gaat erom dat meer kinderen en jongeren
regelmatig een bezoek aan de tandarts of mondhygiënist afleggen en aldaar
een adequate behandeling krijgen. Ook voedingsadviezen gericht op het voorkomen
van cariës en tandvleesproblemen komen daarbij aan bod.Om zich bewust te zijn van de rol van voeding voor de gezondheid is het
essentieel dat in de opleidingen voor de zorg voldoende aandacht voor dit
thema is. Het ministerie van VWS gaat hierover in gesprek met vertegenwoordigers
van relevante opleidingen.Doelstellingen– Meer aandacht voor voeding in eerstelijnszorg.– Voldoende aandacht voor voeding in opleidingen gezondheidszorg
(1e, 2e, 3e lijn)– Modernisering aanspraak dieetpreparatenAanpak– Tweemaandelijks Landelijk Overleg Versterking Eerstelijnszorg
(LOVE)– CVZ-advies en overleg met betrokken veldpartijen mbt aanspraak
dieetpreparaten.– Het ministerie van VWS gaat aandacht voor voeding binnen
opleidingen gezondheidszorg na.– Voedingsadviezen opnemen in handreiking leefstijl en bewegen.– Ontwikkel een LESA (Landelijke Eerstelijns Samenwerking Afspraken)
voor overgewicht/voeding door koepelorganisaties.5.5 OuderenIn de komende jaren zal het aantal ouderen blijven toenemen. De vergrijzing
van de bevolking legt een grote druk op de gezondheidszorg in zowel de eerste-,
tweede- als derdelijnszorg. Het aantal chronische ziekten zoals diabetes en
osteoporose neemt toe, vooral onder ouderen. Een gezond voedingspatroon in
combinatie met een gezonde leefstijl kan de kans op verschillende (chronische)
ziekten verminderen. Ook in de fase dat iemand al ziek is of zorg nodig heeft,
kan een gezond voedingspatroon bijdragen aan de gezondheid en dus de kwaliteit
van leven van de patiënt.Zoals is aangegeven in hoofdstuk 5.4, kan de eerstelijnszorg (huisarts,
thuiszorg) een belangrijke rol spelen bij het attenderen van de soms kwetsbaardere
oudere personen op hun voedingspatroon, mede omdat steeds meer ouderen langer
zelfstandig blijven wonen. Niet alleen overgewicht (ruim 55% van de
65-plussers heeft overgewicht), maar ook ondervoeding is een belangrijk probleem
bij deze groep, zie hoofdstuk 5.6. Ziekte en verminderde mobiliteit zijn voorbeelden
van factoren die de eetlust of het fysiek goed kunnen eten beïnvloeden.Om de voedingstoestand van ouderen te verbeteren, is meer inzicht gewenst
in het huidige voedingspatroon en in de mogelijke aangrijpingspunten voor
verbeteringen. De voedselconsumptie van ouderen wordt in 2009 via een voedselconsumptiepeiling
in kaart gebracht. Daarnaast zal de Gezondheidsraad een algemeen advies over
preventieve mogelijkheden bij ouderen uitbrengen. Op basis hiervan kunnen
adviezen over deelthema’s volgen, waaronder een advies over voeding
en ouderen.Doelstellingen– Beter inzicht in consumptie van ouderen en aangrijpingspunten
voor beleid.Acties– Uitvoering specifieke VCP bij ouderen in 2009.– Gezondheidsraadadvies preventieve mogelijkheden ouderen en
eventuele deelthema’s.5.6 Ondervoeding en voeding in de eerste en tweede
lijnOndervoeding is een serieus, maar onderbelicht probleem in ziekenhuizen
en zorginstellingen. Ruim een kwart van de mensen in zorginstellingen is ondervoed
en 25 tot 40% van de patiënten in ziekenhuizen. In slechts de
helft van de gevallen wordt ondervoeding tijdig herkend. Met een structurele
aanpak en relatief eenvoudige maatregelen, kan een groot deel van de ondervoeding
voorkomen worden.Ondervoeding is soms moeilijk te herkennen omdat iemand die ondervoed
is niet per definitie ondergewicht hoeft te hebben; ondervoeding heeft ook
betrekking op de (kwalitatieve) samenstelling van de voeding. In de Preventievisie
wijst het Kabinet er al op dat meer aandacht voor het probleem van ondervoeding
in de tweede en derde lijn veel onnodige ziektelast (ligdagen, verminderde
kwaliteit van leven) kan voorkomen. Ondervoeding kan leiden tot
vertraagd herstel, toename van complicaties en zelfs vroegtijdig overlijden.
De grootste risicogroepen zijn chronisch zieken, ouderen en patiënten
rondom een operatie.Gezonde voeding kan een mogelijk positieve bijdrage leveren bij medische
behandelingen. Er wordt voor gepleit om alle patiënten bij opname of
zelfs al voordat zij opgenomen worden in het ziekenhuis te wegen. Het project «Vroege
herkenning en behandeling van ondervoeding in Nederlandse ziekenhuizen»
is op 1 januari 2006 gestart met een pilot in zes ziekenhuizen. Het programma
richt zich op herkenning en aanpak van ondervoeding door ontwikkeling van
een prestatie-indicator. Het is de bedoeling dat ondervoeding een plaats krijgt
in de basisset prestatie-indicatoren ziekenhuizen. Hiermee verkrijgen ziekenhuizen
inzicht in hun prestaties op dat vlak en kan de IGZ deze informatie mede betrekken
in de beoordeling van instellingen. In de tweede tranche van het «Programma
veilige zorg» dat tot 2012 loopt, zal ook aandacht worden besteed aan
ondervoeding in ziekenhuizen.Binnen het programma Zorg voor Beter is sinds 2005 aandacht voor ondervoeding
in zorginstellingen via de verbetertrajecten eten & drinken. Samen met
de zorgverleners worden de specifieke problemen van de betreffende zorginstelling
op het terrein van ondervoeding aangepakt. Inmiddels hebben bijna honderd
zorgteams hieraan deelgenomen. Een deel van de deelnemende instellingen heeft
het effect al aangetoond door het percentage ondervoeding terug te brengen
van 24% naar 4%. Zorg voor Beter gaat door tot en met 2011.
Via verbetertrajecten Plus wordt verder gewerkt aan verbeteringen en zullen
honderd nieuwe organisaties aansluiten bij het traject. Ondervoeding blijft
een van de thema’s in het brede verbetertraject. Om de prestaties op
het gebied van het tegengaan van ondervoeding te monitoren en te borgen dat
deze verbeteringen ook op langere termijn behouden blijven, wordt (onder)voeding
opgenomen in de kwaliteitsindicatoren van de zorginstellingen.Uit preventief oogpunt is het ook belangrijk om al een stap eerder ondervoeding
te herkennen zodat een verminderde kwaliteit van leven, ziekte of ziekenhuisopname
door ondervoeding wellicht voorkomen kan worden. Via een pilotproject zal
worden onderzocht hoe screenen, diagnosticeren en behandelen van ondervoeding
in de eerstelijnsgezondheidszorg en de thuiszorg bevorderd kan worden. Een
van de belangrijke aandachtspunten hierbij is de uitwisseling van de informatie
over voedingstoestand tussen eerste- en tweedelijnszorg (bijvoorbeeld huisarts
en ziekenhuis).Doelstellingen– Verlagen van percentage ondervoede mensen in ziekenhuizen
en zorginstellingen.– Inzicht in prestatie zorginstellingen en ziekenhuizen op
het gebied van (verminderen) ondervoeding.– Tijdige diagnose en behandeling van ondervoeding.Aanpak– Verbetertraject eten en drinken binnen programma Zorg voor
Beter.– Monitoren kwaliteitsindicatoren ondervoeding via IGZ.– «Programma veilige zorg» waarin aandacht voor
ondervoeding in ziekenhuizen.– Pilotproject bevorderen screenen, diagnosticeren en behandelen
ondervoeding 1e lijn.6 BESTUURLIJKE VERNIEUWING: VERBINDEN, SAMENWERKEN
EN VERNIEUWENHet feit dat deze nota een Kabinetsnota is, geeft aan dat er sprake is
van een integraal voedingsbeleid. Dit past in het rijksbrede doel om de overheid
efficiënter en beter te laten werken. Op het gebied van voeding zullen
de ministeries meer dan voorheen de handen ineen slaan en vanuit hun verantwoordelijkheden
een bijdrage leveren om een gezond voedingspatroon bij de consument beter
mogelijk te maken. Dit zal ook uitwerken naar lokaal beleid.Decennia lang behoorde Nederland bij de Europese top 5 ten aanzien van
de levensverwachting. Thans is Nederland afgezakt tot de middenmoot. Om terug
te komen in de Europese top 5 is inzet nodig bij personen die er een ongezonde
leefstijl op nahouden. Daar is nog de meeste gezondheidswinst te behalen.
Een goed aanbod van bewezen effectieve interventies op het gebied van gezonde
voeding en de combinatie van voeding en bewegen is hierbij zowel op landelijk
als lokaal niveau belangrijk. Het CGL bij het RIVM werkt momenteel aan het
certificeren van interventies op het gebied van gezondheidsbevordering en
ook aan het opzetten van een landelijk «internet-loket» gericht
op gebruik door lokale professionals binnen de gemeenten en GGD’en.
Ook alle andere professionals die werkzaam zijn in de «settings»
school, werk, wijk, zorg en sport kunnen hier terecht.Er is niet alleen een integrale aanpak tussen de ministeries nodig, maar
ook daarbuiten. Er zijn vele partijen bij wie gezondheid niet het hoofdbelang
is, maar wel een relevant onderwerp. De overheid zoekt actief waar de belangen
van partijen parallel lopen. Naast gezondheid gaat het vooral ook over andere
gerechtvaardigde doelstellingen, zoals economische of sociale belangen of
verantwoordelijkheden die voortvloeien uit de aard en missie van de betreffende
organisaties en actoren. In het kader van dit zoeken naar de parallellie van
belangen, zet de overheid in op nieuwe (publiek-private) samenwerkingsverbanden
en het beter delen en benutten van kennis over voeding en gezondheid. Ten
slotte streeft de overheid naar een, voor zover mogelijk, geharmoniseerd voedingsbeleid
op Europees niveau. Nederland neemt actief deel aan internationale overlegorganen
en onderzoeksprogramma’s.Onderstaand wordt een aantal concrete acties genoemd.• De ministeries van VWS, LNV en EZ werken de komende jaren aan een
gezamenlijke aansturing van programma’s bij TNO KvL, DLO, universiteiten,
ZonMw, NWO, het RIVM en de Gezondheidsraad. Tot op heden was deze aansturing
vaak afzonderlijk per ministerie.• De ministeries van VWS en LNV stellen één programmalijn «Jeugd
en Voedsel» op die aandacht geeft aan gezonde voeding binnen het onderwijs.
Binnen deze programmalijn worden belangrijke onderwerpen en thema’s
van gezonde voeding geïdentificeerd. Er wordt geanalyseerd of deze onderwerpen
en thema’s in de onderwijsmethoden van het primair en voortgezet onderwijs
aan bod komen en over hiaten en witte vlekken wordt contact opgenomen met
de Stichting Leerplanontwikkeling en de educatieve uitgevers. Daarnaast is
binnen LNV een speciaal programma gestart om het contact tussen jongeren,
voedsel en natuur te bevorderen (programma jeugd, natuur, voedsel en gezondheid).
Tevens zal het ministerie van VWS bekijken of binnen de huidige invulling
van opleidingen in de gezondheidszorg (eerste en tweede lijn) voldoende aandacht
is voor voeding.• Het ministerie van VWS zal in overleg treden met voorlichtingsinstanties,
zoals het Voedingscentrum, voorlichtingsbureaus van productschappen en NGO’s
om de voorlichting over gezonde voeding beter op elkaar af te
stemmen en/of in gezamenlijkheid uit te voeren. Belangrijk aandachtspunt hierbij
is dat geen inhoudelijke spanning ontstaat tussen voorlichting door de overheid
en productpromotie door het bedrijfsleven. Daarnaast dient de voedingsboodschap
zodanig te worden gebracht, dat het voor de consument duidelijk is dat het
gaat om producten die passen in het geheel van een gezond voedingspatroon.• De ministeries van VWS en LNV zullen producenten en aanbieders
van voeding aanspreken om een verbeterd productaanbod te realiseren, ondermeer
via het Convenant Overgewicht. Initiatieven vanuit het bedrijfsleven zelf
om producten aan te passen aan de richtlijnen voor een gezonde voeding, zoals
de Taskforce Verantwoorde Vetzuursamenstelling en de Taskforce Zout juicht
de overheid toe.• Innovaties vanuit het bedrijfsleven, de retail, de horeca en attractieparken
die een gezonde voeding beter mogelijk maken worden door de overheid gestimuleerd.
Het vergroten van kennis over en aandacht voor de relatie tussen voeding en
gezondheid zou moeten leiden tot verbetering van productsamenstelling en een
marketing die meer rekening houdt met gezondheid. Daarnaast juicht de overheid
ook maatschappelijke initiatieven van burgers die aansluiten bij de doelstellingen
in deze nota toe.• In het ROW bespreekt de overheid nieuwe wetgeving en voorgenomen
beleid met het bedrijfsleven en betrokken maatschappelijke organisaties. Op
deze manier is er een goede informatie-uitwisseling mogelijk.7 ACTIESIn onderstaande tabel worden, naar aanleiding van de doelstellingen en
aanpak genoemd in hoofdstuk 3–6, de specifieke acties beschreven om
de doelstellingen te bereiken. De voedselconsumptiepeiling is het belangrijkste
beleidsinstrument om te bezien of de verschillende acties uiteindelijk effect
hebben gesorteerd en de voeding bij de consument is verbeterd. Om inzicht
te verkrijgen in de voortgang van het aanpassen van producten vindt jaarlijks
monitoring plaats vanuit de VWA en het bedrijfsleven zelf. Daarnaast zullen
de acties afzonderlijk door de betrokkenen worden gemonitord en geëvalueerd.In de kolom financiën wordt verwezen naar diverse overkoepelende
budgetten waaruit de acties worden gefinancierd. Deze budgetten zullen jaarlijks
in de Rijksbegroting kenbaar worden gemaakt. De tabel bevat geen uitputtende
lijst van acties en kan desgewenst worden aangevuld. Daarnaast kunnen inhoud,
uitvoering en/of de kosten van de genoemde acties door de jaren heen wijzigen.
Daarbij zijn de begrotingsregels van toepassing.Koesteren en innoverenActiesOmschrijvingDoelUitvoering/coördinatieFinanciën (Euro)Looptijd Algemeen onderhoud beleid voedselveiligheid
met specifieke aandachtspunten. Specifiek
beleid gericht op bestrijding salmonella en campylobacter en de reductie vd
hoeveelheid acrylamide en mycotoxinen in levensmiddelen. Handhaven en waar nodig verbeteren van huidige niveau voedselveiligheid. VWS, VWABinnen VWS- budgetDoorlopend Evalueren risicobeoorde-
lingssystematiek kinderenNav GR-advies «Bestrijdingsmiddelen in voedsel: beoor- deling risico
voor kinderen» de systematiek evalueren. Evaluatie systematiek risicobeoordeling kinderen. RIVM, TNO KvL RIVM-budget TNO-doel- subsidie2007–2010 Handhaving levensmidde- lenwetgevingDe VWA zorgt voor handhaving van de
levensmiddelenwetgeving. Toezien op
juiste naleving wet- en regelgeving. VWAVWA-budgetDoorlopendMonitoring gezonde voeding op de markt. Actueel beeld van producten op de markt
onderhouden. Inzicht in aanbod gezonde
voeding op de markt. VWAVWA-budget PrivaatDoorlopendMonitoring voedselconsumptieContinu feiten verzamelen over hetgeen de bevolking
eet en drinkt. Inzicht in de consumptie
van de bevolking. RIVMVWS: 2 miljoen per jaar2007–2011Monitoring voedingstoestandZonodig aanvullend op VCP, kan onderzocht worden of
er daadwerkelijk tekorten is in het lichaam.Inzicht in de voedingstoestand van de bevolking. RIVMVWS: binnen VCP-budget2007–2011 Onderhoud levensmidde- lendatabankOverzicht voedingswaarde van levensmiddelen,
oa tbv onderzoek. Actuele databank. RIVM, VCNVWS: binnen VCP-budgetOm de 4 jaar Afstemmen diverse monitoring voeding en
bewegen. Onderzoeken mogelijkheden
om VCP te koppelen met ander (monitorings)onderzoek. Efficiënte uitvoering en gebruik monitoring voeding en gezondheid. VWSVWS: binnen VCP-budget2008–2011 Vervolg programmeringsstudie «Voeding &
Gezondheid»Obv de programmeringsstudie
Voeding & Gezondheid precieze kennisvragen formuleren en uitzetten. Kennisopbouw voeding en gezondheid.GR, RIVM, DLO, ZonMw, NWO, TNO KvL, FND, KP7Lopend budget kennisinstellingenDoorlopend «Food and Nutrition Delta»
innovatieprogrammaStimuleren kennisoverdracht
naar MKB en versterken innovatiekracht Nederlandse (MKB) bedrijven. Beschikbaar
stellen van capaciteit bij onderzoeksinstellingen voor MKB. Financieren van
fundamenteel strategisch onderzoek naar gezonde voeding ten behoeve van de
Nederlandse voedingsindustrie. Ontwikkelen
en aanbieden van innovatieve levensmiddelen die bijdragen een gezonde voeding
en de concurrentiepositie van de industrie versterken.«Top Instituut Food and Nutrition» en de «Food
and Nutrition Delta». EZ: 124 mil- joen in totaal. Bedrijfsleven en kennisinstellingen dragen onge-
veer gelijk bedrag bij.2006–2010 Monitoring gezondheidswinst vanuit voedingsbeleid
(incl. FND innovatieprogramma)Projectplan
is in ontwikkeling. Inzicht gezondheidswinst
vanuit innovatieve levensmiddelen. RIVM, DLOLopend bud- get
kennisinstellingen.2008–2010 Jaarprijs VoedingscentrumMet de Jaarprijs wil het VCN de levensmiddelenhandel en -industrie stimuleren
om gezondheidsaspecten mee te wegen bij de ontwikkeling van levensmiddelen. Innovatieve levensmiddelen die passen in een gezond
voedingspatroon.VCNVWS en LNV: Instellingssubsidie VCNDoorlopendSamenhangend en integraal gezondheidsbeleidActiesOmschrijvingDoelUitvoering/coördinatieFinanciën (Euro)Looptijd Voorlichting gezond voedingspatroonInformatievoorziening via de website en telefonische
informatiedienst. Onafhankelijke
voorlich- ting- en onderwijsmate- riaal voor consument, professionals en doel-
groepen. VCNVWS en LNV: Instellingssubsidie VoedingscentrumDoorlopend Voorlichting vanuit projectplan Goede
VoedingProjectplan met aandachtspunten
groente en fruit, voedingsvezel, vetzuren, vis, zout en hygiëne.Gezond voedingspatroon bij de consument en
bedrijfsleven stimuleren tot een gezond aanbod. VCNVWS: 650 000 per
jaar2008–2011VoorlichtingActueel houden van Schijf van Vijf Bekendheid in stand houden. Bevorderen gevarieerd eetpatroonVCNVia projectgelden. DoorlopendLesprogramma’s op scholenCoördinatie van lesprogram-
ma’s over gezonde leefstijl, waaronder voeding.Efficiënt aanbod les- programma’s op scholen. VCN, Conve- nant Overge-
wicht, CGLVWS en LNV: Instellingssubsidie
VCN2008–2011 Ontwikkelen programmalijn «Jeugd en Voedsel»
(primair onderwijs)Integreren van de doelstellingen
van de programma’s Smaaklessen en Schoolgruiten.Efficiënter aanbod onderwijsprogramma voeding op scholen– VWS en LNV2009 e.v.: in te
vullen na integratie.2008- e.v.– Schoolgruiten– Stimuleren consumptie groente en fruit op basisscholen (groep
1–8). Ondersteund door lespakket.– Consumptie
groente en fruit verhogen bij de jeugd.– AGFPN,
VCNVoor 2008: VWS: 360 000 PT: 360 000  – Smaaklessen– Leerlingen van de (basis)scholen via
een zogenaamd smaaklespakket bewust maken van de smaak van levensmiddelen.– Kinderen leren bewuste
en gezonde voedselkeuzes te maken– WUR,
HASSEN, Euro-toques, VCNSchooljaar 2007/2008 LNV: 1 miljoen Nationaal schoolontbijtPlezier in en belang van een goed ontbijt
onder de aan- dacht gebracht van schoolkinderen, ouders en leerkrachten. Bijdrage leveren aan kennis gezonde
voeding, met nadruk op belang van het eten van brood.Voorlichtings- bureau Brood, Stich- ting Bakkerij
ImagoPrivaatJaarlijks Gezonde school(kantine)Gezond aanbod van levensmiddelen in schoolkantines, gezondheidsbeleid op scholen.Gezonde omgeving creëren mbt de setting school.VCN, CGLVWS: Master- plan overge- wicht2008–2011Stimuleringsprijs– Prijs om scholen te stimuleren tot een gezonde schoolkantine.– Verbeterd aanbod van producten
in de kantine.– VWS, LNV,
VROM, OCW en VCN.Overheid: 200 000
in totaal2008–2009 Gezonde werkplekGezonde voeding op de werkplek. Gezonde omgeving creëren, mbt setting werk.VCN, bedrijfslevenVWS: Master- plan overge- wicht Privaat2008–2011 Monitoren aanpassen productenMonitoringsonderzoek naar producten.Inzicht in ontwikkelingen verbeterde samenstelling
producten. VWA, bedrijfslevenVWA-budget Privaat2008–2011Fruit op de werkplek «Werkfruit»Stimuleren werkgevers om fruit en snackgroentes
aan te bieden op de werkplek.Verhogen
van aanbod en consumptie van fruit en groente. AGFPN, VCN, Convenant Overgewicht274 000
vanuit EU subsidies.2007–2010 VoorlichtingCampagne ter bevordering imago verwerkte groente.Groenteconsumptie verhogenAGFPNEU subsidies, PTDoorlopendVoorlichtingCampagne promotie vis- consumptieVisconsumptie verhogenProductschap VisPrivaat2008–2011 Taskforce Verantwoorde VetzuursamenstellingOpzetten en monitoren van actieplannen
binnen verschillende sectoren die plantaardige vetten gebruiken. Campagne «Verantwoord
frituren» om fastfood sector te stimuleren vloeibaar frituurvet te gebruiken.
Voorlichtingsactiviteiten. Vervangen
verzadigde en transvetzuren door onverzadigde verzuren. Taskforce ovv Productschap MVO. Deel- nemende partijen:
AKSV, BNMF, KHN, NBOV, NVB, VAVI, NEBAFA, VBZ. Privaat2008–2010 Taskforce ZoutOpzetten en monitoren van actieplannen binnen de levensmiddelenbranche
voor geleidelijke zoutreductie in bereide levensmiddelen. Zoutgehalte in bereide levensmiddelen omlaag brengenFNLIPrivaatVanaf 2008Voedingsstatus zoutHerhaling van de Doetinchemstudie, 24-uurs urineverzame-
ling bij volwassenen. Inzicht in de
zoutinnameRIVMVWS: binnen VCP-budget2010Vitaminen en mineralenEvaluatie beleid verrijkte levensmiddelen en supplementen adhv
adviezen GR en RIVM. Convenant gebruik bakkerszout. Herzien beleid micronutriëntenVWS, GR, RIVM, bedrijfslevenn.v.t. Doorlopend Voorlichting vitaminen en mineralenSpecifieke groepen benaderen ivm mogelijke
tekorten. Voorkomen van tekorten bij
specifieke groepen. VCN, JGZVWS en LNV: Instellingssubsidie VCNDoorlopendVitamine A, D en jodiumVrijwillige verrijking smeerbare vetten met vit A/D
en jodium aan brood. Zorgen voor voldoende
inname. Via convenant VWS-industrie. n.v.t.Doorlopend Levensmiddelen en geneesmiddelenOpstellen beleidsnotitie en overleg tussen
ministerie VWS, CBG, RIVM en inspectiediensten.Duidelijke afbakening voeding- geneesmiddelen. VWS, CBG, RIVM en inspectiediensten. n.v.t.2008 Helder etiketHerziening EU Regelgeving etiketteringGezonde keuze de makkelijke keuze. VWSn.v.t.Doorlopend Voeding- en gezondheidsclaimsImplementatie en handhaving EU-VerordeningTegengaan van onjuiste informatie op
verpakkingen van levensmiddelen. VWS,
VWAVWA-budgetVanaf 1 juli 2007Keuzebevorderend logo op verpakkingStimuleren van eenduidigheid in logo’s
op de marktDuidelijker voor consument
welke levensmiddelen ze bij voorkeur moeten kiezen. VWS, bedrijfslevenn.v.t. DoorlopendLevensmiddeleninformatie, merkspecifiek. Zoeksysteem van ondermeer allergenen,
voedingsstoffen, keurmerken e.d.Consument
helpen bij gezonde keuze. VCN, RIVMVWS: binnenVCP-budgetDrempelwaarden voor allergenenOplossing bieden voor de may contain problematiek.Informatie op het etiket is helder
voor consument met voedselallergieVWS iom bedrijfsleven, VWA, patiën- tenvereni- gingn.v.t. 2008–2009 Onderzoek prijsbeleidOnderzoek of prijsbeleid een effectief instrument is om gezond gedrag te stimuleren. Inzicht in effect prijsbeleid bij stimuleren gezonde
voeding. Evaluatie huidige beleid. VWS, VUNader te bepalen2008–2009Verbinden preventie en zorgActiesOmschrijvingDoelUitvoering/coördinatieFinanciën (Euro)Looptijd «Hallo Wereld»Voorlichtingsprogramma via e-mail om zwangere vrouwen
en jonge ouders bewust maken van gezonde leefstijl. Wat betreft borstvoeding
wordt gebruik gemaakt van een instructiefilmpje.Bevorderen gezonde leefstijl, waaronder een gezond voedingspatroon
en borstvoeding. ZonMw, GBI’sVWS: 400 000 per jaarVanaf 2004 Wetenschappelijk advies JGZVia centra Jeugd en Gezin vindt verbeterde coördinatie
plaats binnen de jeugdgezondheidszorgBetere voorlichting ouders en kinderen.Gemeenten, CGJ, JGZ  Foliumzuur, vitamine DVoorlichting aan specifieke groepen, zoals zwangere vrouwen,
lacterende vrouwen, peuters, kleuters en ouderen. Voorkomen open ruggetje bij kinderen (foliumzuur) en (behoud
van) goede botontwikkeling (vit. D). JGZ, VCN, huisartsenVWS en LNV: Instellingssubsidie
VCN Baby Friendly Hospital Initiative van
WHO/Unicef. Certificering van instellingen
met een goed borstvoedingsbeleid.Toename
percentage borstgevoede kinderen.Stichting
Zorg voor BorstvoedingVWS: 275 000
in totaal2008–2010 Voorlichting borstvoedingMasterplan borstvoeding, met specifieke aandacht voor
personen met een lage SES. Toename
inzicht in (gezondheids) voordelen van borstvoeding. VCNVWS: 1 113 000
in totaal2008–2011 Voorlichting borstvoedingVia het platform borstvoeding worden
activiteiten mbt infor- matie over en begeleiding bij borstvoeding overlegd
en afgestemd met betrokken partijen. Afstemming en samenwerking tussen partijen bij informatie over
en bege- leiding bij borstvoeding. Creëren van draagvlak.Platform ovv VCN. Deel- nemende partijen:
BOG, LLL, IGZ, KNOV, ActiZ, JGZ, NHG, NVK, NVL, NVOG, St. Babyvoeding, SZvB,
STING en VBN.VWS: Masterplan borstvoeding
VCN2008–2011ArboPortaal SZWWebsite met informatie op het gebied van veilig en gezond werken
waarop bestaande kennis over een groot aantal thema’s en onderwerpen
is gebundeld. Kennis- en informatie-uitwisseling
tussen overheid, werkgevers, werknemers en preventiemedewerkers. SZWSZW-budgetVanaf 2007Multidisciplinaire richtlijn borstvoedingEenduidigheid in voorlichting
borstvoeding binnen gezond- heidszorg. Landelijke richtlijn borstvoedingJGZ, plat- form borstvoedingn.v.t.2008 Onderzoek borstvoedingMeer kennis over de precieze redenen om te stoppen met borstvoeding
zijn nodig om het huidige borstvoedingsbeleid te evalueren. Vergroten kennis over de redenen om te stoppen met
borstvoeding. Evaluatie huidige beleid. VWSNader te bepalen2008–2009 Monitoren borstvoedingVia monitoringsonderzoek worden de borstvoedingscijfers gevolgd.Inzicht in percentages borstgevoede
kinderen. TNO KvL, RIVMTNO-doelsubsidie RIVM-budgetDoorlopendEten in zorginstellingenVerbetertraject «Eten en drinken» in het
programma Zorg voor Beter. Voorkomen ondervoeding bij niet-zelfstandig wonen- de ouderenVWS, ZonMwZonMw-budget2008–2011 Eten in ziekenhuizen«Programma veilige zorg» met aandacht ondervoeding
in ziekenhuizenTegengaan ondervoeding
bij ouderen. VWS, IGZCofinanciering door VWS en instellingen.
Voor het totalepro- gramma veilig zorg is vanuit
VWS 7,5 miljoen beschikbaar2008–2012 Eten in zorginstellingenJaarlijkse uitreiking «Gast- vrijheidszorg
Award» voor zorginstelling die zich onder- scheid met de smaak, gezond-
heid en kwaliteit van voedsel. Aandacht voor «Week van de Smaak»
in zorginstellingenAandacht voor kwaliteit
van eten en drinken in zorginstellingenStuurgroep Gastvrijheids- zorg met Sterren, LNV, VWSOverheid: 25 000 per jaar2008–2010 VCP-ouderenUitvoeren van een voedselconsumptiepeiling bij ouderen. Inzicht in de voedselconsumptie bij ouderen. RIVMVWS: VCP-budget2009Voeding in de Eerstelijnszorg (diëtist,
huisarts, tandarts). Tweemaandelijks
overleg LOVE, ontwikkelen handleiding leefstijl en bewegen en LESA. Meer aandacht voor voeding, voedselallergie,
in de eerste lijn.Koepelorganisatiesn.v.t. Voeding in eerstelijnszorgProject bevorderen screenen, diagnosticeren en behandelen
van ondervoedingVoorkomen ondervoeding
bij chronisch zieken en ouderen. Nader
te bepalenNader te bepalen Voeding in opleidingenNagaan aandacht voeding binnen opleidingen gezondheidszorg. Aandacht voor voeding in beroepsopleidingen. VWSn.v.t. Aanspraak dieetpreparatenOverleg met betrokken veldpartijen en advies vanuit CVZ. Modernisering aanspraak dieetpreparaten. CVZ, betrok- ken veldpar- tijenCVZ-budget Bestuurlijke vernieuwing: verbinden, samenwerken en vernieuwenActiesOmschrijvingDoelUitvoering/coördinatieFinanciënLooptijdProgrammering onderzoeks- en kennisvragen. In kader van PAO meer samenwerkingsverbanden
tussen de ministeries creëren.Gezamenlijke aansturing onderzoeks- en werkprogramma’s. VWS, LNV, EZLopend budget kennisinstellingen2008–2011Centrum Gezond LevenBevorderen landelijk inter- venties voor gezondheidsbevordering. Beschikbare interventies inzichtelijk
presenteren en beoordelen op kwaliteit en samenhangRIVM, GBI’s, CGLRIVM-budget Instellingssubsidie GBI’sVanaf 2007SamenwerkingsverbandenPubliek-privaat samenwer- kingverband op gebied van
gezonde voeding (voorlichting, onderzoek e.d.)Parallellie van belangen en beter delen en benutten van kennis.Overheid, GBI’s, NGO’s, bedrijfslevenn.v.t.Doorlopend Informatieoverdracht ZonMw naar CGLOmzetten onderzoeksresultaten in bruikbare
kennis voor het beleid en de praktijk van de zorg en preventieKennisopbouw binnen beleid en in de zorg. ZonMwZonMw-budget2008–2011Regulier Overleg WarenwetIn het ROW wordt nieuwe wetgeving en voorgenomen beleid besproken.Informatie-uitwisselingVWSVWS-budgetDoorlopendBIJLAGE 1Bladwijzer motie, toezeggingen en rapportenOnderwerpReferentieStatusHoofdstukPagina Motie-Wiegman over borstvoedingTweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200-XVI, nr. 58Afgehandeld5.2 Borstvoeding31 Toezegging verkenningen prijsbeleid bevorderen gezonde
leefstijlTweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
bijlage bij 22 894, nr. 156Afgehandeld4.1 Gezond voedingspatroon19 Toezegging integrale nota allergieTweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 22 894, nr.
122Afgehandeld4.4
Consumenteninformatie 5.3 Voedselallergie- en intolerantie28 32 Advies Richtlijnen Goede VoedingGezondheidsraad, 18 december 2006AfgehandeldGehele nota Advies Voedselallergie Gezondheidsraad, 21 maart 2007Afgehandeld4.4 Consumenteninformatie 5.3 Voedselallergie-
en intolerantie28 32 Advies FoliumzuurGezondheidsraad,
21 februari 2008Gedeeltelijk afgehandeld.14.2 Verrijkte levensmiddelen en supplementen261 In de brief ketenzorg zwangerschap en geboorte, die
naar verwachting in juli 2008 naar u wordt verzonden, staat de verdere reactie
op dit advies.BIJLAGE 2Gehanteerde definities en afkortingenDefinitiesAcrylamideStof die bij
verhitting in voedsel kan ontstaan door de reactie van suikers met het aminozuur
asparagine. Kan onder andere voorkomen in patat, chips en ontbijtkoek.AKSVAlgemene Kokswaren
en Snackproducenten VerenigingAllergeenStof die een
allergische reactie veroorzaakt.Bio-actieve stoffenAlle
stoffen die een bepaalde biologische (of fysiologische) activiteit of functie
kunnen hebben.ConsuWijzerConsuWijzer
is het informatieloket voor consumenten van de Nederlandse overheid. Het is
ontstaan uit een samenwerking tussen drie toezichthouders die onder het Ministerie
van Economische Zaken vallen; de Consumentenautoriteit, de Nederlandse Mededingingsautoriteit
(NMa) en de Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (Opta). ContaminantVerontreinigende
stof. DerdelijnszorgZorg waarbij
de cliënt wordt opgenomen in een instelling. DieetpreparatenSpeciaal
bewerkte of samengestelde producten voor bijzondere voeding die door patiënten
onder medisch toezicht worden gebruikt. Dieetpreparaten zijn onder te verdelen
in de volgende groepen: drinkvoeding, sondevoeding, klinische zuigelingenvoeding
en modules voor patiënten met stofwisselingsziekten. DioxineDioxine en dioxine-achtige
verbindingen zoals poly-chloorbifenylen (PCB’s) zijn chemische afvalstoffen
die vooral ontstaan bij verbrandingsprocessen. Deze stoffen kunnen via het
milieu of bij de bereiding in levensmiddelen terechtkomen en zijn schadelijk
voor de gezondheid.EerstelijnszorgAlle zorg
die direct toegankelijk is voor de patiënt, onder andere huisartsenzorg,
tandheelkundige zorg, verloskundige praktijken, paramedische zorg (diëtisten)
en algemeen maatschappelijk werk. «Emerging» zoönoseOpduikende zoönose. Een zoönose is een pathogeen dat
kan worden overgedragen van dieren op mensen. De overdracht kan plaatsvinden
via voedsel of direct van het dier naar de mens. EnergiebalansBalans tussen
energieconsumptie via eten en drinken en energieverbruik.EnergieprocentHet percentage
energie dat een voedingsstof levert ten opzichte van de totale hoeveelheid
energie (aantal calorieën). EphedraEphedra is een
stof afkomstig van Ephedra-planten, de werkzame stof is efedrine. Gejodeerd zoutZout waaraan
jodide (jodium) is toegevoegd.GlucosamineEen bouwsteen
van het kraakbeen en de gewrichtsvloeistofGlutenEen groep van eiwitten
die in granen voorkomt. Een kleine groep van de bevolking kan deze eiwitten
niet verteren (gluten-intolerantie)KruiscontaminatieOverdracht
van contaminanten tijdens het productie- of bereidingsproces naar een product
waar de contaminant oorspronkelijk niet in zat. MacronutriëntEnergieleverende
voedingsstof (koolhydraten, eiwitten, vetten)MicronutriëntEen
voedingsstof die het lichaam in relatief kleine hoeveelheden nodig heeft (vitaminen,
mineralen)MycotoxinenGifstof die
door een schimmel wordt geproduceerd.NanotechnologieTechnologie
waarbij kleine deeltjes (< 10–9 m) worden gebruikt. «Novel foods»Volgens de Warenwet zijn dit voedingsmiddelen en ingrediënten die niet
eerder dan 1996 binnen de Europese Unie als voedingsmiddel werden verkocht
en/of volgens een nieuwe productiemethode zijn geproduceerd. Voorbeeld: cholesterolverlagende
margarine met toegevoegde plantensterolen of -stanolen. Obesogene omgevingEen
omgeving die je wel verleidt om (teveel) te eten en je te weinig verleidt
om te bewegen, waardoor het risico op overgewicht en obesitas groot is.OndervoedingSituatie
waarin de gezondheid is aangetast door een langdurige periode van kwalitatief
of kwantitatief ontoereikende voeding OvergevoeligheidsreactieEen reactie op een stof die in dezelfde dosis bij andere personen geen reactie
geeft.OsteoporoseBotontkalking. PreconceptiezorgZorg
(voorlichting, maatregelen) die voor de zwangerschap begint met het oog op
de gezondheid van moeder en kind Prenatale zorgZorg tijdens
de zwangerschap PreventieHet totaal van
maatregelen, zowel binnen als buiten de gezondheidszorg, die tot doel hebben
de gezondheid te bewaken en te bevorderen door ziekte en gezondheidsproblemen
te voorkomen. Reumatische artritisVorm van reuma die zich kenmerkt door ontsteking van gewrichten. SettingsBepaalde omgeving,
zoals de werkplek, school, wijk en zorg. Sociaaleconomische statusPositie die iemand inneemt in de sociale hiërarchie, gemeten aan de hand
van opleiding, inkomen of beroepsstatus.TransvetzurenVetzuren
met een dubbelle binding van het trans-type. Waar over transvetzuren wordt
gesproken worden enkelvoudig trans-onverzadigde vetzuren bedoeld. TweedelijnszorgDe medisch
specialistische zorg in de intramurale voorzieningen: algemene, academische
of psychiatrische ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingshuizen, instellingen
voor geestelijke- en lichamelijke gehandicaptenzorg. Verrijkte levensmiddelenLevensmiddelen waaraan een bepaald ingrediënt extra is toegevoegd, meestal
om de gezondheidswaarde van het product te verbeteren. Vaak worden vitaminen
of mineralen toegevoegd. Vergistbare suikersSuikers
(koolhydraten) die kunnen worden omgezet in ethanol en koolstofdioxide.VoedingGeheel aan eten
en drinken dat een persoon dagelijks tot zich neemt. VoedingspatroonVoedingsgewoonten
van een persoon.VoedselAfzonderlijke
levensmiddelen. VoedselallergieEen vorm
van voedselovergevoeligheid waarbij het immuunsysteem is betrokken. VoedselintolerantieNiet-allergische
voedselovergevoeligheid. Voorbeelden hiervan zijn lactose-intolerantie en
overgevoeligheid voor sulfiet.VoedselconsumptiepeilingOnderzoek bij steekproef van de bevolking waarbij na wordt gevraagd wat ze
eten en drinken op een dag.AfkortingenActiZBrancheorganisatie
Zorgondernemers (onder andere kraamzorg) ADHD«Attention
Deficit Hyperactivity Disorder» (aandachtstekort/hyperactiviteitstoornis). AGFPNAardappelen, Groenten,
Fruit Promotie Nederland AOAlgemeen OverlegBFHI«Baby Friendly
Hospital Initiative»BNMFBond van Nederlandse Margarine Fabrikanten (BNMF)BOGBeroepsvereniging
voor Obstetrische en Gynaecologische Verpleegkundigen CBGCollege ter Beoordeling
Geneesmiddelen CBLCentraal Bureau voor
de LevensmiddelenbrancheCGLCentrum voor Gezond
Leven COPD«Chronic Obstructive
Pulmonary Disease» (chronische obstructieve longziekte)CVZCollege voor zorgverzekeringen CZMChronisch Ziekten
Model DG SANCO«Direction
Général Santé et de Protection des Consommateurs» DLODienst Landbouwkundig
OnderzoekECEuropese Commissie EUEuropese UnieEZMinisterie van Economische
Zaken FNLIFederatie Nederlandse
Levensmiddelen Industrie FND«Food and Nutrition
Delta» GBIGezondheidsbevorderend
InstituutGGDGemeentelijke, Gemeenschappelijke
of Gewestelijke Gezondheidsdienst GRGezondheidsraad HASHogere Agrarische
SchoolHVZHart- en Vaatziekten IGZInspectie voor de
Gezondheidszorg JGZJeugdgezondheidszorgJ&GProgrammaministerie
voor Jeugd en GezinKHNKoninklijk Horeca
Nederland KNOVKoninklijke Nederlandse
Organisatie van Verloskundigen KP7Zevende Kaderprogramma LLL«La Leche League» LNVMinisterie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit MKBMidden- en klein bedrijven MVOProductschap Margarine,
Vetten en OliënNBOVNederlandse Brood-
en Banketbakkers Ondernemers VerenigingNEBAFAVereniging van
Nederlandse Fabrikanten van Bakkerijgrondstoffen NEVONederlands VoedingsstoffenbestandNGONiet-gouvernementele
organisatie NHGNederlands Huisartsten
Genootschap NIGZNationaal Instituut
voor Gezondheisbevordering en Ziektepreventie NIVELNederlands instituut
voor onderzoek van de gezondheidszorg NMaNederlandse Mededingingsautoriteit NVBNederlandse Vereniging
voor de Bakkerij NVKNederlandse Vereniging
voor KindergeneeskundeNVLNederlandse Vereniging
van Lactatiekundigen NVOGNederlandse Vereniging
voor Obstetrie en GynaecologieNWONederlandse Organisatie
voor Wetenschappelijk OnderzoekOBiNOngevallen en Bewegen
in NederlandOPTAOnafhankelijke Post
en Telecommunicatie Autoriteit (Opta).OCWMinisterie van Onderwijs,
Cultuur en WetenschappenPCB’sPolychloorbifenylen RIVMRijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu RGORaad voor GezondheidsonderzoekROWRegulier Overleg Warenwet RGVRichtlijnen Goede
Voeding SBOSamenwerkende Borstvoeding
OrganisatiesSESSociaaleconomische
status SGSchoolgruitenSLSmaaklessen STINGLandelijke beroepsvereniging
verzorging & zorgprojecten SZvBStichting Zorg voor
BorstvoedingSZWMinisterie van Sociale
Zaken en WerkgelegenheidTIFN«Top Instituut
Food and Nutrition» TNO KvLToegepast Natuurwetenschappelijk
Onderzoeksinstituut, Kwaliteit van Leven VAVIVereniging voor de
Aardappelverwerkende IndustrieVBNVereniging Borstvoeding
Natuurlijk VBZVereniging voor de
Bakkerij- en ZoetwarenindustrieVCPVoedselconsumptiepeiling VCNStichting Voedingscentrum
Nederland VROMMinisterie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer VTVVolksgezondheid Toekomst
Verkenning VUVrije Universiteit
(Amsterdam)VWAVoedsel en Waren Autoriteit VWSMinisterie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport WCFS«Wageningen
Centre for Food Sciences» WcpvWet collectieve preventie
volksgezondheidWHO«World Health
Organization» (Wereldgezondheidsorganisatie)WURWageningen Universiteit
en Researchcentrum (Wageningen-UR)ZonMwNederlandse organisatie
voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatieBIJLAGE 3ReferentiesCommissie-Bakker. Naar een toekomst die werkt. Advies Commissie Arbeidsparticipatie.
Den Haag: 2008.Gezondheidsraad. Enkele belangrijke ontwikkelingen in de voedselconsumptie.
Den Haag: 2002.Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2006. Den Haag: 2006.Gezondheidsraad. Voedselallergie. Den Haag: 2007.Gezondheidsraad. Bestrijdingsmiddelen in voedsel: beoordeling van het
risico voor kinderen. Den Haag: 2005.Gezondheidsraad, Naar een optimaal gebruik van foliumzuur. Den Haag: 2008.Gezondheidsraad, Preconceptiezorg: voor een goed begin. Den Haag: 2007.Gezondheidsraad, Richtlijn voor de vezelconsumptie. Den Haag: 2006.Ministerie LNV. Veilig voedsel in een veranderende omgeving. Beleidsnota
voedselveiligheid 2001–2004. Den Haag: 2001.Ministerie LNV. Veilig voedsel voor iedereen; een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Nota voedselveiligheid. Den Haag: 2005.Ministerie VWS. Nederland: goed gevoed? Nota gezondheid en voeding. Den
Haag: 1998.Ministerie VWS. Gezond zijn, gezond blijven. Een visie op gezondheid en
preventie. Den Haag: 2007.Ministerie VWS. Langer gezond leven 2004–2007. Ook een kwestie van
gezond gedrag. Den Haag: 2003.Ministerie van WVC. Wat eet Nederland. Resultaten van de voedselconsumptiepeiling
1987–1988. Rijswijk: 1988.RIVM. Ons eten gemeten. Gezonde voeding en veilig voedsel in Nederland.
Bilthoven: 2004.RIVM. 24-uurs excretie van natrium. Voedingsstatusonderzoek bij volwassen
Nederlanders. Bilthoven: 2007.RIVM. Kwantificeren van de gezondheidseffecten van voeding. Bilthoven:
2007.RIVM. Quantification of health effects of breastfeeding. Bilthoven: 2005.RIVM. Health gain and economic evaluation of breastfeeding policies. Model
simulation. Bilthoven: 2007.RIVM. Zorg voor gezondheid. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2006.
Bilthoven: 2006.TNO KvL. Borstvoeding in Nederland 2005. Leiden: 2005.TNO KvL. Borstvoeding in Nederland, een nadere beschouwing. Achtergrondkenmerken,
redenen en motieven, en het effect van het BFHI. Leiden: 2005.Voedingscentrum. Voeding van zuigelingen en peuters. Uitgangspunten voor
de voedingsadvisering voor kinderen van 0–4 jaar. Den Haag: 2007.Voedingscentrum. Zo eet Nederland 1998. Resultaten van de Voedselconsumptiepeiling
1998. Den Haag: 1998.Voedingscentrum. Zo eten jongvolwassenen in Nederland. Resultaten van
de Voedselconsumptiepeiling 2003. Den Haag: 2003.Voorlichtingsbureau voor de Voeding. Zo eet Nederland, 1992. Resultaten
van de Voedselconsumptiepeiling 1992. Den Haag: 1993.Wageningen-UR, ZonMw, RIVM en TNO. Wat gaan we eten? Uitdagingen voor
onderzoek in Nederland naar voeding en gezondheid. Den Haag: 2007.WHO. Global strategy for diet, physical activity and health. Geneva: May
2004.WHO-Euro. European charter on counteracting obesity. Istanbul: 2006.WHO-Euro. WHO European Action Plan for Food and Nutrition Policy 2007–2012.
Copenhagen: 2007.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 22 894, nr. 134.XNoot1Op wereldniveau staat voedselschaarste echter voor het eerst sinds jaren
weer op de agenda. Voedselschaarste wordt in verband gebracht met een combinatie
van bevolkingsgroei, klimaatverandering en het gebruik van landbouwgrond voor
biobrandstoffen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31532-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl