Evaluatie van de Wet op het basisonderwijs; Brief staatssecretaris met beleidsplan 'Een impuls voor het basisonderwijs'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21630, nr. 12

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

18-05-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

21630 nr. 12

01-05-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInhoudsopgave blz. Inleiding en samenvatting1. De kwaliteit van het basisonderwijs: knelpunten en
aanbevelingen1.1. De Commissie Evaluatie Basisonderwijs1.2. De direct betrokkenen1.3. De Commissie Heroverweging Kerndoelen Basisonderwijs1.4. Deskundigen over het taalonderwijs1.5. De Adviesraad voor het Onderwijs1.6. Reken-wiskunde-onderwijs1.7. Het Onderwijsverslag 19931.8. Hoofdlijn van de aanpak2. Versterking van het beleidvoerend vermogen en bevordering
van een opbrengstbewuste cultuur2.1. Naar een opbrengstbewuste cultuur2.2. Leraren en lerarenopleidingen2.3. De schoolleider2.4. Kwaliteitszorg2.5. De omvang van het onderwijsaanbodLespakketten2.6. Planverplichtingen3. Ondersteuning van scholen bij het vertalen van de doelen
van de Wet op het Basisonderwijs in onderwijsleerprocessen 3.1. Vertaling van kerndoelen in een onderwijsprogramma3.2. Omgaan met verscheidenheidLopende beleidsmaatregelenMeer samenhangGrote groepen3.3. Taalonderwijs3.4. Onderbouw4. Verbetering van de samenhang en stabiliteit in de aansturing
van het basisonderwijs4.1. Eenheid in de landelijke aansturing4.2. Coördinatie op lokaal en regionaal niveau5. Financieel kader 5.1. Inzet opbrengst Toerusting en Bereikbaarheid5.2. TotaaloverzichtFinancieel overzicht (x 1 miljoen gulden; bron: begroting
1995) 6. Verder onderzoek naar het functioneren van het basisonderwijs
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21630Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 59 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 630Evaluatie van de Wet op het basisonderwijsnr. 12BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalZoetermeer, 1 mei 1995Hierbij bied ik u het beleidsplan «Een impuls voor het basisonderwijs»
aan. Dit beleidsplan is de kabinetsreactie op het evaluatierapport «Zicht
op kwaliteit» van de Commissie Evaluatie Basisonderwijs (CEB) en de
naar aanleiding hiervan uitgebrachte nadere adviezen en rapporten. Het beleidsplan
is voor advies toegezonden aan de Onderwijsraad en voor overleg aan het Onderwijsoverleg
Primair Onderwijs.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,T. Netelenbos Inhoudsopgave blz.  Inleiding en samenvatting3   1.De
kwaliteit van het basisonderwijs: knelpunten en aanbevelingen4 1.1. De Commissie Evaluatie Basisonderwijs5  1.2.
De direct betrokkenen5  1.3. De Commissie Heroverweging
Kerndoelen Basisonderwijs5  1.4. Deskundigen over het taalonderwijs6 1.5. De Adviesraad voor het Onderwijs6  1.6.
Reken-wiskunde-onderwijs6  1.7. Het Onderwijsverslag 19937 1.8. Hoofdlijn van de aanpak7    2.Versterking
van het beleidvoerend vermogen en bevordering van een opbrengstbewuste cultuur7 2.1. Naar een opbrengstbewuste cultuur8  2.2.
Leraren en lerarenopleidingen8  2.3. De schoolleider9 2.4. Kwaliteitszorg9  2.5. De omvang van het
onderwijsaanbod9  2.6. Planverplichtingen10    3.Ondersteuning
van scholen bij het vertalen van de doelen van de Wet op het Basisonderwijs
in onderwijsleerprocessen11 3.1. Vertaling
van kerndoelen in een onderwijsprogramma11  3.2. Omgaan
met verscheidenheid12  3.3. Taalonderwijs14  3.4. Onderbouw15    4.Verbetering van de
samenhang en stabiliteit in de aansturing van het basisonderwijs16 4.1. Eenheid in de landelijke aansturing17  4.2.
Coördinatie op lokaal en regionaal niveau17    5.Financieel
kader18 5.1. Inzet opbrengst Toerusting en
Bereikbaarheid18  5.2. Totaaloverzicht18    6.Verder
onderzoek naar het functioneren van het basisonderwijs19Inleiding en samenvattingGoed basisonderwijs legt de grondslag voor al het daarop volgend onderwijs.
Waar het basisonderwijs slaagt, is een goed fundament gelegd; waar het leemten
achterlaat, zijn die in een latere fase moeilijk weg te werken. Kwalitatief
sterk basisonderwijs is van wezenlijk belang voor individu en samenleving.Om een goed beeld te krijgen van de kwaliteit van het basisonderwijs is
periodiek systematische evaluatie nodig. De Commissie Evaluatie Basisonderwijs
(CEB) heeft in het rapport «Zicht op kwaliteit» (januari 1994)
een prikkelend beeld geschetst van die kwaliteit. Dit rapport, de bevindingen
uit de intensieve discussies over dit rapport met het onderwijsveld, alsmede
enkele andere rapporten vormen de basis voor mijn oordeel over de kwaliteit
van het basisonderwijs. Ik formuleer mijn visie op die kwaliteit kernachtig
als volgt: het Nederlandse basisonderwijs is kwalitatief heel behoorlijk,
maar kent enkele knelpunten die – gezien het grote belang van dit onderwijs –
aangepakt moeten worden.Met de invoering van de basisschool in 1985 is een ontwikkeling in gang
gezet gericht op modern onderwijs. Deze ontwikkeling, waarin door het onderwijspersoneel
veel energie is gestoken en waarin ook veel is bereikt, wordt voortgezet.
De koers wordt niet verlegd. De bevindingen van de evaluatiecommissie illustreren
mijns inziens vooral dat de invoering van de basisschool een proces van lange
adem is, waarvoor vanuit een stabiele beleidsvisie de nodige tijd genomen
moet worden. De periode waarop de evaluatie betrekking heeft – tot 1993 –
is tegen deze achtergrond nog betrekkelijk kort.Het blijft van belang dat de basisschool een brede vorming van leerlingen
nastreeft. Daarmee wordt onderwijs bedoeld dat:* zich richt op verstandelijke en emotionele ontwikkeling, op het ontwikkelen
van creativiteit, het verwerven van kennis en van sociale, culturele en lichamelijke
vaardigheden;* een ononderbroken ontwikkelingsproces mogelijk maakt en afgestemd is
op de voortgang van leerlingen, daarbij rekening houdend met de verscheidenheid
van leerlingen;* voorbereidt op deelname aan een multiculturele samenleving.De belangrijkste knelpunten die nu om een aanpak vragen, zijn:– het taalonderwijs;– het onderwijs in de onderbouw van de basisschool en– de wijze waarop wordt omgegaan met verschillen tussen leerlingen.Deze punten zijn niet nieuw. In diverse ontwikkelingsactiviteiten wordt
aan deze punten ook reeds aandacht geschonken, maar er is een gerichte aanvullende
impuls nodig om de kwaliteit van de basisschool op deze aspecten te versterken.
Deze aanvullende impuls moet gezien worden in samenhang met andere beleidsonderdelen,
zoals de activiteiten gericht op versterking van het leraarschap, het project
Weer Samen Naar School en het achterstandenbeleid. De samenhang tussen al
deze activiteiten en de nieuwe in deze nota opgenomen activiteiten dient verzekerd
te zijn. Daarom zal één omvattend procesmanagement basisonderwijs worden ingesteld.De aanvullende impuls voor de versterking van de kwaliteit bestaat voorts
uit de volgende onderdelen.1. Instellen van een expertisecentrum taalonderwijs.In het onderwijsaanbod neemt Nederlandse taal een bijzondere positie in.
Het is een afzonderlijk leergebied, maar tegelijkertijd ook voorwaarde voor succes bij andere leergebieden en voor optimale doorstromingskansen.
De opbrengsten op het gebied van taal blijven achter bij de verwachtingen.
Vooral de opbrengsten bij allochtone leerlingen baren zorg.Het expertisecentrum, dat verbonden zal worden aan een (nader te bepalen)
universiteit, zal zich vooral richten op het ontwikkelen van goede methoden
voor het taalonderwijs en het wegwerken van tekortkomingen in de opleiding
en begeleiding van leraren.2. Opzetten van een actieprogramma onderbouw.De hernieuwde aandacht voor onderwijs aan jonge kinderen dient vertaald
te worden naar de onderwijspraktijk. Uit onderzoek is inmiddels gebleken dat
het onderwijs in de onderbouw cruciaal is voor het voorkomen van leerachterstanden
en van verwijzing naar het speciaal onderwijs.3. Inzetten van de opbrengsten van Toerusting en Bereikbaarheid voor extra formatie in de onderbouw ten behoeve van gerichte instructie aan
leerlingen met specifieke behoeften. Deze formatie kan bijvoorbeeld worden
benut voor verkleining van de groepsgrootte in één of enkele
groepen in de onderbouw, of voor aanstelling van een remedial teacher of voor
onderwijsassistenten. De basisschool wordt zo meer toegerust voor onderwijs
op maat.4. Beoordeling van methoden en publikatie van de resultaten
daarvan. Dit maakt voor scholen meer dan voorheen duidelijk of het onderwijsaanbod
in de methoden voldoet aan wat de kerndoelen vragen.5. Maatregelen ter versterking van de kwaliteitszorg, waaronder de ontwikkeling
van toetsen waarmee scholen resultaten van hun onderwijs kunnen
vaststellen en vergelijken met resultaten van andere scholen. Door deze toetsen
ter beschikking te stellen worden scholen geholpen meer opbrengstbewust te
handelen. 1. De kwaliteit van het basisonderwijs: knelpunten en
aanbevelingenIn januari 1994 verscheen «Zicht op kwaliteit», het eindrapport
van de Commissie Evaluatie Basisonderwijs (CEB) die onder voorzitterschap
stond van de inspecteur-generaal voor het onderwijs drs. A.J.C. Stekelenburg.
In dit rapport en de vier deelrapporten die eraan ten grondslag lagen, schetst
de commissie een beeld van de toestand van het basisonderwijs in Nederland.
Na de publikatie van de rapportage van de Evaluatiecommissie is veel aandacht
besteed aan de zwakke plekken in het basisonderwijs. Dat ligt besloten in
de aard van een dergelijke evaluatie. Het zou de indruk kunnen wekken dat
het met de kwaliteit van het Nederlandse basisonderwijs droevig gesteld is.
De kwaliteit van het Nederlandse basisonderwijs is echter heel behoorlijk.
Dat neemt niet weg dat de geconstateerde knelpunten serieuze aandacht behoeven.
Dit hoofdstuk bevat een beschrijving van deze knelpunten aan de hand van het
rapport van de Commissie Evaluatie Basisonderwijs, de ervaringen van de direct
betrokkenen (ouders, schoolleiders, leraren) en de adviezen en rapportages
van anderen. Het hoofdstuk sluit af met een schets van de aanpak op hoofdlijnen
en een overzicht van de overige hoofdstukken in dit beleidsplan. 1.1. De Commissie Evaluatie BasisonderwijsDe Commissie Evaluatie Basisonderwijs constateert de volgende knelpunten:* Een te omvangrijk onderwijsprogramma.* Tegenvallende opbrengsten op het gebied van taalvaardigheden.* Het doel van een ononderbroken ontwikkelingsgang van de leerlingen wordt
nog onvoldoende waargemaakt. Scholen slagen er nog onvoldoende in om voor
iedere leerling onderwijs op maat te realiseren.* Het ontbreken van mogelijkheden om het onderwijs flexibel en doelgericht
te organiseren.* Onvoldoende ruimte voor de schoolleider om leiding te geven aan de ontwikkeling
van de school.* Te weinig mogelijkheden voor leraren om zich verder te bekwamen.* Inconsistenties en verkokering in het overheidsbeleid.* Te weinig doelgericht onderwijs, met name in de onderbouw (groepen één
tot en met vier).De Commissie Evaluatie Basisonderwijs ziet als beste aanpak voor deze
knelpunten:* Scholen te stimuleren tot een meer opbrengstgerichte cultuur, dat wil
zeggen een cultuur gericht op het bereiken van zo hoog mogelijke opbrengsten
voor alle leerlingen.* Vermindering van het wettelijk verplichte onderwijsaanbod door binnen
de kerndoelen een onderscheid te maken tussen verplichte kerndoelen en kerndoelen
naar keuze.* Ondersteuning van de implementatie van de kerndoelen door tussendoelen,
voorbeeldcurricula en toetsing van methoden.* Stimulering van het onderwijs in de Nederlandse taal; ontwikkeling van
een actieprogramma taal.* Het beschikbaar stellen van middelen die schoolleiders in staat moeten
stellen om leiding te geven aan de ontwikkelingen in de school (onderwijskundig
leiderschap).* Het beschikbaar stellen van extra middelen voor onderwijs op maat, met
name voor gerichte instructie aan leerlingen die extra zorg behoeven op het
gebied van taal en rekenen in de onderbouw.* Scholen te verplichten om de kwaliteit van het onderwijs te bewaken
en die kwaliteit zichtbaar te maken voor ouders.* Meer samenhang en stabiliteit te brengen in het beleid. 1.2. De direct betrokkenenLeraren, schoolleiders en ouders zijn in het voorjaar van 1994 in de gelegenheid
gesteld hun visie op de problemen in het basisonderwijs naar voren te brengen
in regionale bijeenkomsten. Zij vroegen met name aandacht voor de overbelasting
van de school, waarvan in hun visie de (combinatie van) de omvang van het
onderwijsaanbod, de maatschappelijke problemen die op de scholen afkomen en
de planverplichtingen oorzaken zijn. Ook pleitten zij voor verkleining van
de groepen. Vanuit het veld krijgt bovendien de analyse van de Evaluatiecommissie
steun dat er dringend behoefte is aan meer continuïteit en stabiliteit
in het beleid: met name leraren en schoolleiders wijzen erop dat een ingrijpende
vernieuwing zoals beoogd met de Wet op het Basisonderwijs een proces van lange
adem is. Zij pleiten voor meer samenhang tussen de beleidsoperaties en dringen
aan op heldere doelen en concrete hulpmiddelen voor de vormgeving van de onderwijsactiviteiten. 1.3. De Commissie Heroverweging Kerndoelen BasisonderwijsOp onderdelen heeft de minister nader advies gevraagd aan de Commissie
Heroverweging Kerndoelen Basisonderwijs (CHKB). Deze commissie onder voorzitterschap
van drs. S.J.C. van Eijndhoven was van mening dat de overbelasting van de
school niet zozeer voortkomt uit een overladen onderwijsprogramma (teveel
kerndoelen), als wel uit een te zware organisatorische belasting van de school.
De Kerndoelencommissie stelt voor de kerndoelen te herordenen en de plan-
en verslagverplichtingen van de school aanzienlijk te verminderen. Verder
ziet de commissie perspectief in het versterken van de ondersteuningsstructuur
voor basisscholen: zij adviseert een landelijk procesmanagement basisonderwijs
in te stellen en de samenwerking tussen verzorgingsinstellingen en lerarenopleidingen
te versterken. Ook vindt de commissie dat van scholen te veel gevraagd wordt
als men verwacht dat zij zelfstandig de vertaalslag maken van de kerndoelen
naar een concreet onderwijsprogramma. Deze vertaalslag zou ondersteuning moeten
krijgen door het Instituut voor Leerplanontwikkeling (SLO) de kerndoelen te
laten uitwerken in voorbeeldleerplannen. 1.4. Deskundigen over het taalonderwijsOver de tegenvallende resultaten van het taalonderwijs is nader advies
uitgebracht door een groep deskundigen onder voorzitterschap van dr. C.A.
Aarnoutse. Zij constateren tekorten in de gangbare taal- en leesmethoden,
alsmede tekorten in de scholing en begeleiding van leraren. Zij stellen voor
de beschikbare expertise te bundelen in een landelijk platform. Dit platform
zou ideeën moeten aandragen en methoden moeten ontwikkelen, gericht op
een aanpak van de geconstateerde tekorten. 1.5. De Adviesraad voor het OnderwijsDe Adviesraad voor het Onderwijs (ARO) gaat in het advies «Ruimte
voor leren» verder dan genoemde commissies. Met betrekking tot de kerndoelen
stelt de Adviesraad een drastische vermindering voor: de overheid zou zich
in de wetgeving moeten beperken tot doelen op de gebieden taalverwerving,
rekenen/wiskunde, natuur en techniek, en mens en maatschappij. Binnen die
gebieden zou de nadruk niet moeten liggen op kennisoverdracht, maar op «kennis
als gereedschap». De Adviesraad stelt voor om voor elk van de vier genoemde
gebieden expertisecentra op te richten. 1.6. Reken-wiskunde-onderwijsIn het najaar van 1994 zijn nieuwe gegevens beschikbaar gekomen over de
opbrengsten van het reken-wiskunde-onderwijs. De inspectie heeft begin november
1994 gerapporteerd dat de kwaliteit van het onderwijs in hoofdrekenen zich
in de goede richting ontwikkelt. De eind november 1994 gepubliceerde uitkomsten
van de Periodieke Peiling naar het Onderwijsniveau aan het einde van de basisschool
in 1992 laten een verbetering zien ten opzichte van de uitkomsten van 1987.
Op het gebied van basisvaardigheden, toepassingen, hoofdrekenen en schattend
rekenen geeft deze peiling een significant betere score te zien dan de eerste
peiling.Uit deze rapporten blijkt een gunstiger beeld dan werd aangenomen na het
verschijnen van het rapport van de Commissie Evaluatie Basisonderwijs. De
vernieuwing van het reken-wiskunde-onderwijs werpt zijn vruchten af. Wel blijken
de resultaten van meisjes op de meeste domeinen achter te blijven bij die
van jongens. 1.7. Het Onderwijsverslag 1993Het Onderwijsverslag over 1993, opgesteld door de inspectie, geeft een
nadere uitwerking van de knelpunten met betrekking tot het onderwijs in de
onderbouw. Ook constateert de inspectie in dit Onderwijsverslag dat scholen
nog onvoldoende slagen in het opzetten van een systematische registratie,
evaluatie en planning. 1.8. Hoofdlijn van de aanpakHet aanpakken van de gesignaleerde knelpunten is natuurlijk primair een
verantwoordelijkheid van de scholen: zij zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit
van het onderwijs, op hen wordt dan ook een beroep gedaan om de geconstateerde
tekortkomingen tot speerpunt van hun schoolbeleid te maken. Het is de taak
van de overheid om de scholen daarbij te ondersteunen. Dat betekent dat in
dit beleidsplan een beleid uitgestippeld is data. gericht is op het versterken van het vermogen van scholen om zelfstandig
werk te maken van kwaliteitsverbetering;b. de scholen ondersteunt bij de vertaling van de doelen van de Wet op
het Basisonderwijs in concrete processen in de klas;c. betere garanties moet bieden voor de samenhang en stabiliteit in de
landelijke aansturing van het basisonderwijs.Uit deze opsomming komt duidelijk naar voren dat de signalen uit het onderwijsveld
zwaar hebben gewogen bij het bepalen van de te varen koers. Hier worden met
andere woorden de contouren geschetst van een beleid dat aansluit bij de ervaringen
van de mensen in het onderwijsveld. De analyses en adviezen van de Commissie
Evaluatie Basisonderwijs, de Commissie Heroverweging Kerndoelen Basisonderwijs,
de taaldeskundigen, de Adviesraad voor het Onderwijs en de inspectie zullen
hierbij worden benut.De nu te zetten aanvullende stappen zijn al aangekondigd in de reactie
op hoofdlijnen die op 12 januari 1994 aan de Tweede Kamer werd aangeboden.
In die reactie wordt bepleit een actieplan voor het taalonderwijs, versterking
van het onderwijskundig leiderschap, aanvullende middelen voor onderwijs op
maat – met name bij de eerste groepen van het basisonderwijs –
en vermindering van de belasting die het gevolg is van planverplichtingen.Deze aanvullende stappen moeten uiteraard bezien worden in samenhang met
stappen die de afgelopen jaren al gezet zijn. In de volgende hoofdstukken
zullen de oude en nieuwe stappen in samenhang gepresenteerd worden. Daarbij
is een indeling in drie thema's gehanteerd (hoofdstukken 2 tot en met 4).
Een overzicht van de nieuwe stappen vindt men in de samenvatting aan het begin
van dit beleidsplan. Hoofdstuk 5 bevat het financiële kader. Hoofdstuk 6 behandelt de
wijze waarop in de naaste toekomst geëvalueerd zal worden of de doelen
van het basisonderwijs gerealiseerd worden. 2. Versterking van het beleidvoerend vermogen en bevordering
van een opbrengstbewuste cultuurUit de regionale bijeenkomsten komt naar voren dat de direct betrokkenen
zich overbelast voelen door de omvang van het onderwijsaanbod en de planverplichtingen.
De omvang van het onderwijsaanbod betreft in hun ogen zowel de
kerndoelen als de lespakketten die de scholen ongevraagd krijgen aangeboden.
Het probleem van overbelasting moet nadrukkelijk bezien worden in samenhang
met het vermogen van de school om haar taken goed uit te voeren: versterking
van het beleidvoerend vermogen van scholen kan evenzeer een bijdrage leveren
aan vermindering van gevoelens van overbelasting.In dit hoofdstuk geven we eerst een overzicht van de maatregelen die de
afgelopen jaren getroffen zijn om dat beleidvoerend vermogen van scholen te
versterken. Daarbij staat de vraag centraal hoe op de scholen de aandacht
voor leeropbrengsten versterkt kan worden. In de paragrafen 2.5 en 2.6 ga
ik in op de belasting veroorzaakt door de kerndoelen en de planverplichtingen. 2.1. Naar een opbrengstbewuste cultuurOm de doelen van de Wet op het Basisonderwijs naderbij te brengen is het
van groot belang op de scholen een opbrengstbewuste cultuur tot stand te brengen.
Hiermee wordt bedoeld dat de betrokkenen in en om de school zich maximaal
inspannen om alle leerlingen optimale mogelijkheden tot ontplooiing te bieden.
Een opbrengstbewuste school bewaakt en bevordert dat alle leerlingen tot zo
hoog mogelijke leeropbrengsten komen: «alles uit ze halen wat in ze
zit».Gelukkig valt deze doelstelling van een opbrengstbewuste school in vruchtbare
bodem: ook zonder dat de overheid dit van scholen vraagt, blijken scholen
deze visie als belangrijk richtsnoer van hun handelen te zien. De problemen
die de Commissie Evaluatie Basisonderwijs heeft geconstateerd, komen dan ook
niet voort uit verwarring over doelen of gebrek aan inzet of enthousiasme.
De commissie legt onder meer de bal op de stip bij de overheid: zijn de condities
waaronder de scholen de doelen van de Wet op het Basisonderwijs moeten realiseren
wel zodanig dat zij deze doelen ook waar kunnen maken? In de volgende paragrafen
onderzoeken we in welke mate de overheid bij kan dragen aan versterking van
het vermogen van de school om een beleid te voeren gericht op voortdurende
bewaking en verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Het overheidsbeleid
op deze punten richt zich op de beroepsvoorbereiding en beroepsuitoefening
van leraren, op het onderwijskundig leiderschap van schoolleiders en op het
bevorderen van kwaliteitszorg binnen de school. 2.2. Leraren en lerarenopleidingenEssentieel voor de kwaliteit van het onderwijs is de kwaliteit van de
beroepsuitoefening van leraren. De afgelopen jaren is van overheidswege een
belangrijke injectie gegeven aan de professionalisering van deze beroepsgroep.Die injectie behelst verhoging van de lerarensalarissen, meer aandacht
en ruimte voor nascholing, introductie van nieuwe instrumenten voor personeelsbeleid
en verruiming van de mogelijkheden tot specialisatie.De lerarenopleiding wordt beter toegesneden op de schoolpraktijk, bijvoorbeeld
door de specialisaties voor het jonge en het oudere kind, de versterking van
de aandacht voor onderwijs op maat, en een geleidelijker overgang van opleiding
naar praktijk door de functie van leraar in opleiding. De ontwikkeling van
beroepsprofielen en – in het verlengde daarvan – bekwaamheidseisen
biedt lerarenopleidingen een houvast bij de verbetering van hun opleidingsprogramma's.
Over de verdere ontwikkeling van de lerarenopleidingen zal de Tweede Kamer
binnenkort een notitie ontvangen. 2.3. De schoolleiderVoor versterking van de positie van de schoolleider zijn ook reeds diverse
initiatieven genomen. In augustus 1994 is de opleiding tot schoolleider voor
het primair onderwijs van start gegaan. Veel scholen benutten het schoolprofielbudget
om de schoolleider meer ruimte te geven voor de taken die voortvloeien uit
het schoolleiderschap. Vanaf 1995 zijn bovendien extra financiële middelen
beschikbaar om deze ruimte voor de uitoefening van het schoolleiderschap te
vergroten. Al deze maatregelen dragen bij aan het versterken van het onderwijskundig
leiderschap op de basisscholen.De indruk bestaat dat binnen de basisscholen de taken niet altijd evenwichtig
verdeeld zijn. Gewerkt wordt aan het ontwikkelen van instrumenten voor taakbeleid:
methoden om de taken binnen een school systematisch te inventariseren, op
grond daarvan prioriteiten te stellen, en een evenwichtige verdeling van taken
over leraren te bewerkstelligen. Dergelijke instrumenten ondersteunen de schoolleider
bij het invullen van het onderwijskundig leiderschap. 2.4. KwaliteitszorgEen opbrengstbewuste school voert een actief beleid gericht op het bewaken
en verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs. Om dat mogelijk te maken
zal elke school een systeem van interne kwaliteitszorg moeten hanteren. In
het Schevenings Beraad zijn hierover afspraken gemaakt met de onderwijskoepelorganisaties.
Over enkele maanden zal dit thema uitvoeriger aan de orde komen in een separate
nota over de zorg voor de kwaliteit. Bij die gelegenheid kan de presentatie
van het beleid op dit terrein in samenhang met het beleid voor de kwaliteitszorg
in het voortgezet onderwijs plaatsvinden.Onderdeel van de kwaliteitszorg is het systematisch volgen van de leerresultaten
van de leerlingen. Toetsing van de leerresultaten van leerlingen aan het eind
van de basisschool is breed ingeburgerd. Daarnaast maken scholen gebruik van
leerlingvolgsystemen. Systematische schoolzelfevaluatie vindt echter nog maar
op bescheiden schaal plaats. Het Instituut voor Toetsontwikkeling (Cito) wordt
gevraagd haast te maken om een peilingsinstrument te ontwerpen, zodat scholen
periodiek de kwaliteit van hun onderwijs kunnen meten en vergelijken met het
landelijk niveau. Uiteraard komt ook dit thema nader aan de orde in de uit
te brengen nota over de zorg voor de kwaliteit. 2.5. De omvang van het onderwijsaanbodDe vraag of het onderwijsaanbod te omvangrijk is, is niet eenvoudig te
beantwoorden. Het wettelijk verplichte deel van het onderwijsaanbod is neergelegd
in het Besluit kerndoelen. Deze kerndoelen vormen de uitdrukking van datgene
wat de samenleving belangrijke doelen van het basisonderwijs vindt. Een drastische
vermindering van het aantal kerndoelen doet onvoldoende recht aan het belang
van* samenhang binnen het onderwijsbestel: overstappen tussen scholen mag
niet tot onoverkomelijke problemen leiden en de aansluiting tussen opeenvolgende
schoolsoorten mag geen nadelige gevolgen ondervinden door een te grote variëteit
van de kennis en vaardigheden van leerlingen die een school binnenstromen;* het garanderen van gelijke kansen op ontplooiing voor leerlingen op
alle scholen. Een vermindering van het aantal kerndoelen zou al snel het risico met
zich mee brengen dat er in de wetgeving een eenzijdig accent komt te liggen
op de cognitieve doelstellingen van het basisonderwijs. Van belang blijft
dat de basisschool een brede vorming van leerlingen aanbiedt, zoals tot uitdrukking
is gebracht in de regelgeving voor het basisonderwijs.Vanuit het onderwijsveld is aangedrongen op stabiliteit in het beleid.
In dat licht is het op dit moment niet opportuun tot wijziging van de kerndoelen
over te gaan: scholen zijn nog volop bezig met het vertalen van de kerndoelen
in hun onderwijsprogramma. Een dergelijk proces kost jaren. Als twee jaar
na invoering van de kerndoelen tot wijziging overgegaan zou worden, zou dat
in sterke mate bijdragen aan het gevoel bij scholen dat het onderwijsbeleid
van de rijksoverheid geen betrouwbare richtsnoer is voor de inrichting van
het onderwijsprogramma.In het voorstel van de Kerndoelencommissie om de kerndoelen te herordenen
blijft de inhoud van het overgrote deel van de kerndoelen ongewijzigd. Dat
geldt zeker voor de leergebieden Nederlandse taal en rekenen-wiskunde. Wijziging
van het Besluit kerndoelen zou de continuïteit van het proces waarin
scholen hun onderwijsprogramma afstemmen op de kerndoelen, in gevaar kunnen
brengen.De commissie komt in haar voorstel tot herordening van de kerndoelen met
heldere ideeën over het in samenhang aanbieden van leer- en vormingsgebieden.Bij veel scholen is dit al de onderwijspraktijk; andere scholen kunnen
er wellicht hun voordeel mee doen.Samenvattend wordt heroverweging van de kerndoelen niet op haar plaats
geacht vóór de evaluatie van de invoering, het gebruik en de
haalbaarheid van de kerndoelen. Deze evaluatie wordt uitgevoerd in het schooljaar
1997–1998, in samenhang met de evaluatie van de kerndoelen voor de basisvorming. LespakkettenHet programma van de basisschool beperkt zich niet tot wat de kerndoelen
impliceren. Scholen wordt gevraagd ook aandacht te besteden aan het Jaar van
de Verenigde Naties, het Rode Kruis, techniek, ontwikkelingssamenwerking,
natuur- en milieu-educatie en drugspreventie. Veel maatschappelijke vraagstukken
komen op het bord van de basisschool terecht met het verzoek daarvoor onderwijstijd
vrij te maken. De rijksoverheid betracht op dit punt grote terughoudendheid
en voorkomt zoveel mogelijk de toezending aan scholen van ongevraagde lespakketten.
Anderzijds moet de overheid hier ook niet te paternalistisch zijn. Scholen
zijn vrij om aan deze maatschappelijke onderwerpen aandacht te besteden. Hierbij
speelt het onderwijskundig leiderschap een rol. Bij de afweging van wat belangrijk
is kunnen de scholen de kerndoelen als filter gebruiken. 2.6. PlanverplichtingenUit de raadpleging van het onderwijsveld kwam naar voren dat scholen zich
ook overbelast voelen door de planverplichtingen: met name schoolleiders voelen
zich overbelast door de veelheid aan verplichtingen op dit terrein. Eerder
is reeds aan de Tweede Kamer gemeld dat een wetsvoorstel in voorbereiding
is voor een aanzienlijke beperking van de verplichtingen met betrekking tot
het schoolwerkplan en het activiteitenplan. De nota over de zorg voor de kwaliteit
(zie paragraaf 2.4) bevat – in het verlengde van de afspraken die daarover
gemaakt zijn in het Schevenings Beraad – voorstellen voor verdergaande
vermindering van de planlast. 3. Ondersteuning van scholen bij het vertalen van de doelen
van de Wet op het Basisonderwijs in onderwijsleerprocessen 3.1. Vertaling van kerndoelen in een onderwijsprogrammaDe belasting die uitgaat van de kerndoelen heeft niet op de eerste plaats
te maken met het aantal kerndoelen: probleem is veeleer dat de school teveel
aan haar lot overgelaten wordt als het gaat om het vertalen van de kerndoelen
in een onderwijsprogramma. Scholen zouden erop moeten kunnen vertrouwen dat
de door de educatieve uitgevers aangeboden lesmethoden uitdrukking vormen
van de kerndoelen. De Commissie Evaluatie Basisonderwijs heeft geconstateerd
dat bij vrijwel geen enkel leer- of vormingsgebied sprake is van een aanbod
aan methoden dat toereikend is voor het realiseren van de kerndoelen.Voorgesteld wordt dit probleem langs twee kanten aan te pakken:* Aan het Instituut voor Leerplanontwikkeling (SLO) wordt gevraagd om
voorbeelden te ontwikkelen van de wijze waarop de kerndoelen verdeeld zouden
kunnen worden over het onderwijsprogramma van de acht leerjaren van de basisschool.
Deze voorbeelden kunnen educatieve uitgevers gebruiken om het onderwijsaanbod
concreet vorm te geven in onderwijsmethoden.* Het voorgaande initiatief mag en zal er niet toe leiden dat alle onderwijsmethoden
geüniformeerd worden: er zal voor scholen voldoende te kiezen over blijven.
Bij die keuze ontvangen zij vaak hulp, bijvoorbeeld in de vorm van adviezen
van de schoolbegeleidingsdienst. Voor de school en de schoolbegeleidingsdienst
is het van belang te weten in hoeverre methoden voldoen aan kwaliteitscriteria,
zoals het criterium «toereikendheid voor de kerndoelen». Dat belang
doet zich niet alleen gelden bij de aanschaf van een nieuwe methode, maar
ook bij de beslissing wel of niet aanvullend materiaal te gebruiken. Het Instituut
voor Leerplanontwikkeling krijgt het verzoek het initiatief te nemen voor
het beoordelen van bestaande en nieuw uit te brengen onderwijsleermiddelen.
De inspectie voert de regie bij het opstellen van de criteria voor deze beoordeling.
De beoordeling heeft betrekking op de vraag in hoeverre de methoden bijdragen
aan de doelen van het basisonderwijs zoals in de wet vastgelegd. Vanzelfsprekend
zullen leraren en vakdidactici een rol spelen bij deze beoordeling. Aspecten
die aan de orde komen zijn toereikendheid voor de kerndoelen, afstemming met
basisvorming, mogelijkheden om het aanbod af te stemmen op verschillen tussen
leerlingen en het intercultureel gehalte. De resultaten van deze beoordeling
worden periodiek gepubliceerd en ter beschikking gesteld van scholen en schoolbegeleidingsdiensten,
in de vorm van een «gids voor onderwijsmethoden».Beide trajecten zullen educatieve uitgevers in staat stellen om onderwijsmethoden
te ontwikkelen die beter afgestemd zijn op de kerndoelen. Indien mocht blijken
dat de uitgeversmarkt hiaten blijft vertonen met betrekking tot leermethoden
voor bepaalde leer- of vormingsgebieden, zal dat aanleiding zijn tot het treffen
van aanvullende maatregelen voor het opheffen van deze hiaten.Op het vlak van de onderwijsmethoden is een groeiende aandacht voor gebruik
van elektronische media. Ook de evaluatiecommissie vraagt aandacht voor leermaterialen
die gebruik maken van informatietechnologie. Op grond van de evaluatie van
het COMENIUS-project is reeds aangekondigd dat de ontwikkeling van computerprogramma's
voor het basisonderwijs, met name voor Nederlandse taal en rekenen-wiskunde,
gestimuleerd wordt. Het procesmanagement basisonderwijs (zie paragraaf
4.1) zal het verzoek krijgen de ontwikkeling en het gebruik van dergelijke
programma's te stimuleren. 3.2. Omgaan met verscheidenheidEen essentieel onderdeel van de opdracht aan basisscholen is het omgaan
met de verschillen tussen leerlingen. Dat betreft onder meer verschillen in
culturele herkomst, sociaal-economische achtergrond, sexe, begaafdheid en
behoeften aan specifieke hulp. De basisschool wordt gevraagd alles in het
werk te stellen om het onderwijs af te stemmen op die verschillen. Dat is
geen gemakkelijke opgave. Het verschijnsel zittenblijven en het hoge aantal
verwijzingen naar het speciaal onderwijs laten zien dat het omgaan met leerlingen
die speciale zorg vragen een knelpunt is.Het belangrijkste risico-moment in het basisonderwijs ligt in de onderbouw.
De allochtone leerlingen lopen daar onvoldoende hun achterstand in. De verwijzing
naar het speciaal onderwijs (van autochtone en allochtone leerlingen) vindt
met name in deze periode plaats.Het taalonderwijs blijkt het belangrijkste risico-vak te zijn. Taalproblemen
zijn een belangrijke oorzaak voor achterstand en verwijzing naar het speciaal
onderwijs. De opbrengsten, met name die van allochtone leerlingen, blijven
achter bij de verwachtingen. Lopende beleidsmaatregelenVeel lopende beleidsmaatregelen zijn bedoeld om scholen hulp te bieden
bij het omgaan met verscheidenheid. Daarbij is te denken aan het onderwijsvoorrangsbeleid,
Weer Samen Naar School, intercultureel onderwijs, Nederlands als Tweede taal
(NT2) en het onderwijsemancipatiebeleid. Deze maatregelen hebben elk betrekking
op een aspect van de verscheidenheid van leerlingen. Scholen worden echter
niet geconfronteerd met afzonderlijke aspecten van verscheidenheid, maar met
leerlingen bij wie deze aspecten samenkomen. Beleidsthema's als Weer Samen
Naar School, Nederlands als Tweede taal en het onderwijsvoorrangsbeleid moeten
dan ook niet los van elkaar gezien worden, maar dienen in samenhang bij te
dragen aan ondersteuning van scholen bij het omgaan met verschillen tussen
leerlingen.Het onderwijsvoorrangsbeleid beoogt achterstanden te bestrijden en gelijke
kansen te stimuleren. Speciale aandacht krijgt Nederlands als tweede taal,
gericht op het voorkomen van taalproblemen bij allochtone leerlingen. Ook
zijn initiatieven genomen op het gebied van vroeg- en voorschoolse vorming
om achterstanden van met name allochtone leerlingen zo vroeg mogelijk aan
te pakken.De beleidsoperatie Weer Samen Naar School is erop gericht meer leerlingen
met leer- en gedragsproblemen binnen de basisschool te helpen. Dat kan verwijzing
naar het speciaal onderwijs voorkomen. Ook in dit kader zijn maatregelen genomen
om scholen te helpen het onderwijs beter af te stemmen op verschillen tussen
leerlingen. Daarbij gaat het niet alleen om leerlingen die vanwege leer- en
opvoedingsmoeilijkheden buiten de boot dreigen te vallen, maar ook om een
zodanige inrichting van het basisonderwijs dat het is aangepast aan en zich
schikt naar de leerling. Daarbij hoort ook aandacht voor hoogbegaafde leerlingen.Het onderwijsemancipatiebeleid richt zich op de vermindering van ongelijkheid
van kansen tussen jongens en meisjes. Daartoe wordt gewerkt aan het versterken
van de zorgzelfstandigheid van jongens en van de sociaal-economisch-culturele
zelfstandigheid en weerbaarheid van meisjes. Om de gelijkheid van kansen te
realiseren, moet het onderwijs beter aansluiten bij de belevingswereld
van zowel jongens als meisjes. Uit de evaluatie van het basisonderwijs blijkt
dat scholen op dit punt goede vorderingen maken. In het reken- en wiskunde-onderwijs
blijven de resultaten van meisjes echter nog achter bij die van jongens. Het
Freudenthal Instituut zal het verzoek krijgen een initiatief te ontplooien
dat gericht is op het wegwerken van die achterstand. Bij het beoordelen van
methoden (zie paragraaf 3.1) zal de vraag of methoden aansluiten bij de belevingswereld
van meisjes aandacht krijgen. Meer samenhangHet onderwijsveld dringt aan op meer samenhang tussen Weer Samen Naar
School en het onderwijsvoorrangsbeleid. Door het procesmanagement WSNS, door
prof. Doornbos en door de Stuurgroep Evaluatie WSNS is erop gewezen dat het
proces Weer Samen Naar School bijstelling behoeft, en dat het versterken van
de samenhang met het achterstandsbeleid en de gewichtenregeling nodig is.
Alleen dan zal het mogelijk zijn om het percentage leerlingen dat op een speciale
school onderwijs krijgt tot – ook internationaal gezien – een
aanvaardbaar getal terug te brengen. Een vermindering van het percentage verwijzingen
tot 2 procent moet mogelijk zijn voor het jaar 2000. Dat is overigens nog
steeds flink boven de één procent die de OESO als doelstelling
heeft geopperd. Ook bij het (georganiseerde) onderwijsveld is het besef aanwezig
dat het proces niet onveranderd kan worden voortgezet.Het is mijn inzet om in de komende maanden met het onderwijsveld tot hernieuwde
afspraken over deze problematiek te komen, binnen de voor het primair onderwijs
beschikbare middelen. Ik denk dat het nodig is om in dit verband te komen
tot afspraken over* zodanige financiële incentives dat het binnen de basisschool houden
van potentiële «speciaal-onderwijsleerlingen» merkbaar ten
goede komt aan de basisscholen;* bestuurlijke arrangementen waardoor de werkgelegenheid van leraren die
thans in het speciaal onderwijs werken bij een verkleining van het speciaal
onderwijs niet in het geding is, door inzet van deze leraren in het basisonderwijs;* verdere instrumentatie voor onderwijs op maat door scholing en geavanceerde
hulpmiddelen;* verregaande integratie van de gewichtengelden en de middelen voor het
speciaal onderwijs. Ontkokering van achterstandenbeleid en van Weer Samen
Naar School kan een effectieve besteding ten goede komen.Het gesprek met het onderwijsveld kan gelukkig plaatsvinden tegen de achtergrond
van een breed gedragen intentie om Weer Samen Naar School tot een succes te
maken. Grote groepenHet onderwijsveld ervaart de groepsgrootte als één van de
oorzaken voor het in ons land relatief grote aantal leerlingen dat een verwijzing
krijgt naar het speciaal onderwijs. Grote groepen dragen ook bij aan het gevoel
van overbelasting van leraren.De gemiddelde groepsgrootte in het basisonderwijs bedraagt thans 24,3.
De spreiding is echter zeer groot. Zestien procent van de kinderen zit in
groepen van dertig leerlingen of meer. Met name de grotere scholen hebben
een groter aantal leerlingen per leraar. Dit komt allereerst door de formatieregelingen,
die verschillend uitwerken op scholen van uiteenlopende omvang. Zo heeft elke
basisschool, ook de zeer kleine, recht op een minimum van twee formatieplaatsen,
de zogenoemde vaste voet. Dit leidt tot een lager aantal leerlingen
per leraar bij scholen met minder dan honderd leerlingen.Daarnaast worden door de gewichtenregeling extra formatieplaatsen verdeeld
op grond van maatschappelijke achterstanden. Deze extra formatieplaatsen zijn
ongelijk over de scholen verdeeld.Ook binnen een school tellen niet alle groepen evenveel kinderen. Voor
een deel is dit het gevolg van fluctuaties in de instroom van leerlingen.
Ook kan de school bewust beleid voeren op de verdeling van de groepsgrootten.
Zo kan een school er bijvoorbeeld voor kiezen om meer formatie in te zetten
in de groepen drie en vier: het aantal leerlingen per leraar kan dan lager
uitvallen in deze cruciale fase in de ontwikkeling van kinderen. Dat heeft
dan wel tot gevolg dat er grotere groepen zijn in de andere leerjaren.Dat er sprake is van groepen met meer dan 30 leerlingen is niet het gevolg
van de hoeveelheid middelen die van rijkswege voor personeel in het primair
onderwijs beschikbaar wordt gesteld. Als het totaal aantal basisschoolleerlingen
wordt gedeeld door de totale personeelsformatie, bedraagt de verhouding tussen
het aantal leerlingen en het aantal personeelsleden in ons land ongeveer 20.Daarbij speelt mee dat in Nederland naar verhouding veel leerlingen naar
scholen voor speciaal onderwijs gaan. Zouden meer leerlingen in het basisonderwijs
kunnen blijven en de daardoor vrijkomende middelen ten goede komen aan het
basisonderwijs, dan zou dit tot verkleining van groepen in het basisonderwijs
kunnen leiden.Ook is er sprake van een wachtgeldproblematiek; in het basisonderwijs
gaat het om circa 2,5 procent van het totale personeelsbestand. Gelden voor
wachtgelden worden niet ingezet voor verkleining van de groepsgrootte in het
basisonderwijs. In dit verband zij nog eens gewezen op de mogelijkheden van
de zogenoemde «vooraanstelling» en die van de inzet van vrijwilligers
«met behoud van uitkering». Bij de vooraanstelling gaat het om
wachtgelders die een vaste toezegging voor een baan hebben en de periode van
bijvoorbeeld een half jaar daaraan voorafgaand reeds kunnen worden ingezet
in het onderwijs. Bij de vrijwilligers gaat het om moeilijk bemiddelbare en
niet-sollicitatieplichtige wachtgelders die door hun inzet geen regulier werk
verdringen maar wel een bijdrage leveren aan het onderwijsproces.De inspectie verricht momenteel onderzoek naar de feitelijke keuzen die
scholen – binnen de randvoorwaarden van de formatieregelingen –
maken ten aanzien van de groepsgrootte. Naar verwachting zal zij in augustus
1995 over haar bevindingen rapporteren. Het ligt in de bedoeling om snel daarna,
mede in het licht van de conclusies uit het hernieuwde overleg met het onderwijsveld
over Weer Samen Naar School, te bezien of naast de besteding van de T&B-middelen
nadere beleidsmaatregelen met betrekking tot de groepsgrootte in het primair
onderwijs noodzakelijk zijn. 3.3. TaalonderwijsDe praktijk van het taalonderwijs blijkt niet goed aan te sluiten op de
kerndoelen. De kerndoelen impliceren een communicatieve aanpak, terwijl de
aanpak in de taalmethoden en de taaldidactiek meer grammaticaal van karakter
is. Om de kerndoelen te realiseren is daarom een omslag nodig die vergelijkbaar
is met de omslag die in het reken- en wiskunde-onderwijs heeft plaatsgevonden.
Dit vereist onder andere uitwerking van een breed gedragen visie op taalonderwijs,
aanpassing van methoden, ontwikkeling van handleidingen voor leraren en maatregelen
op het gebied van opleiding, nascholing en begeleiding. De methoden bevatten
onvoldoende samenhangende en op elkaar afgestemde leerlijnen
en mogelijkheden tot differentiatie. Er is niet genoeg afstemming tussen reguliere
taalmethoden en methoden voor Nederlands als tweede taal (NT2). De geraadpleegde
deskundigen (zie paragraaf 1.4) pleiten voor meer systematische aandacht voor
de ontwikkeling van luisteren, spreken en woordenschat in de onderbouw.Al deze problemen vragen om een geïntegreerde aanpak. Daarvoor wordt
een actieplan ontwikkeld, dat moet leiden tot:* taalmethoden die de toets der kritiek kunnen doorstaan;* een verbeterde opleiding en begeleiding van leraren wat betreft taalonderwijs.De met de vernieuwing van het reken- en wiskunde-onderwijs opgedane ervaringen
kunnen hieraan een belangrijke bijdrage leveren. De omslag die zich op dit
leergebied heeft voorgedaan werd gedragen en ondersteund door een netwerk
waarin betrokkenen uit de opleidingen, de begeleiding, de universitaire wereld
en de scholen activiteiten op elkaar afstemden en ervaringen uitwisselden.
Een dergelijke bundeling van expertise heeft katalyserend gewerkt op de vernieuwing
van dit onderwijs.Nu moet de totstandkoming van een omslag bij het taalonderwijs op gang
gebracht worden. Als eerste stap geldt het opzetten van een Expertisecentrum
Taalonderwijs, verbonden aan een (nader te bepalen) universiteit. Dit centrum
zal de expertise bijeen moeten brengen met betrekking tot taalverwerving in
de basisschool. Het centrum zal zich met name richten op de geconstateerde
tekorten in de methoden en in de opleiding, nascholing en begeleiding van
leraren. Om de samenhang in de ontwikkeling van nieuwe activiteiten te bevorderen,
zal het centrum een raamplan ontwikkelen. Hierin zal de samenhang tussen het
onderwijs in Nederlands als moedertaal en het onderwijs in Nederlands als
tweede taal aandacht krijgen.Het raamplan fungeert als inhoudelijk kader voor verdere activiteiten.
Het is van belang dat het onderwijsveld het raamplan breed onderschrijft.
Vanzelfsprekend zal het centrum het verzoek krijgen de initiatieven af te
stemmen met andere activiteiten die gericht zijn op de versterking van het
taalonderwijs, zoals activiteiten op dit terrein in het kader van Weer Samen
Naar School, het onderwijsvoorrangsbeleid en Nederlands als Tweede Taal.Uit de evaluatie en het nadere rapport over taalonderwijs blijkt dat veel
scholen methoden gebruiken die niet volledig dekkend zijn voor de kerndoelen.
De eerste stappen om dit te verhelpen zijn beoordeling en aanpassing van methoden.
Daarover is in paragraaf 3.1 reeds gesproken.De beschikbaarheid van goede methoden is één. De scholen
moeten deze methoden echter ook kunnen aankopen. Daarom zullen, zodra toereikende
taalmethoden beschikbaar zijn, uit de structurele opbrengst van Toerusting
en Bereikbaarheid middelen beschikbaar komen om vervanging van ontoereikende
taalmethoden te bespoedigen. 3.4. OnderbouwDe eerste jaren na de invoering van het basisonderwijs is te weinig gerichte
aandacht uitgegaan naar het onderwijs in de onderbouw. De laatste jaren is
daarin een kentering zichtbaar. Het onderwijs aan jonge kinderen staat in
toenemende mate in de belangstelling. Dit is mede veroorzaakt door de groei
van het aantal anders- en meertalige leerlingen.De aandacht voor het jonge kind heeft ook een plaats in het lopende beleid.
Daarbij gaat het met name om het bestrijden en voorkomen van achterstanden
en het voorkomen van verwijzing naar het speciaal onderwijs. Allochtone leerlingen
komen vaak al met een achterstand de basisschool binnen. Veel
leerlingen in groep drie krijgen een verwijzing naar het speciaal onderwijs.
Zoals onder andere prof. Stevens (Universiteit van Utrecht) herhaaldelijk
heeft opgemerkt, groeien in deze fase van de schoolloopbaan school en leerling
soms snel uit elkaar. Dat moet zoveel mogelijk voorkomen worden.Door scholen, schoolbegeleidingsdiensten, landelijke verzorgingsinstellingen
en opleidingen zijn vanuit verscheidene invalshoeken initiatieven genomen:
op het gebied van de vergroting en uitwisseling van kennis (Schakeldagen jonge
kind), de ontwikkeling van didactieken en materialen, de aandacht voor het
jonge kind in het programma van de lerarenopleiding, scholing van leraren.Deze activiteiten hebben echter nog onvoldoende doorwerking gevonden in
de onderwijspraktijk en het schoolbeleid. De Commissie Evaluatie Basisonderwijs
en het Onderwijsverslag 1993 bevestigen dit. Sterke kanten van het onderwijs
aan jonge kinderen zijn de organisatie en de leeromgeving. Het onderwijs kent
voldoende variatie in werkvormen en het pedagogisch klimaat biedt voldoende
veiligheid en geborgenheid. Grote verschillen blijken zich voor te doen tussen
de groepen één en twee enerzijds en groep drie anderzijds. Er
is onvoldoende sprake van een ononderbroken ontwikkeling. De kennis van ontwikkelingen
in het denken over dit onderwijs en de didactische vertaling daarvan zijn
bij veel leraren niet voldoende actueel en breed. Ook is de doelbewustheid
van het onderwijs in de onderbouw voor verbetering vatbaar. Het schoolbeleid
ten aanzien van jonge kinderen is op de meeste scholen ontoereikend.Er is gezien de evaluatieresultaten volop aanleiding voor extra maatregelen.
Daarom wordt initiatief genomen voor een actieprogramma voor de onderbouw.
Dit programma mikt op* meer aandacht voor de onderbouw in het schoolbeleid;* het versterken van de doelbewustheid van het onderwijs in de onderbouw;* een betere aansluiting tussen groep twee en groep drie.Het nieuw in te stellen landelijk procesmanagement basisonderwijs (zie
paragraaf 4.1) zal de uitwerking van dit programma coördineren. Van belang
is dat er ruimte is voor meer didactische concepten. Voor de concretisering
wordt aangesloten bij lopende initiatieven als de Schakeldagen, waarvan het
secretariaat is ondergebracht bij het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum (APS).Het grootste deel van de structurele opbrengst van Toerusting en Bereikbaarheid
zal worden ingezet voor versterking van het onderwijs in de onderbouw. De
scholen kunnen deze extra middelen inzetten voor gerichte extra instructie
aan en oefening van leerlingen met specifieke behoeften in de onderbouw. Zij
kunnen dat op verscheidene manieren uitgewerken: bijvoorbeeld door de groepsgrootte
in de onderbouw te verkleinen, door de inzet van een remedial teacher of van
onderwijsassistenten. Bij dat laatste valt te denken aan assistentie door
personeel dat is geschoold op het niveau van middelbaar beroepsonderwijs.
Langs deze weg is er ook de mogelijkheid om tweetaligheid in de klas te versterken. 4. Verbetering van de samenhang en stabiliteit in de aansturing
van het basisonderwijsDe beleidsoperaties in het basisonderwijs moeten elkaar meer versterken.
De samenhang tussen deze beleidsoperaties blijkt voor de direct betrokkenen
onvoldoende duidelijk. Met name aan een betere afstemming van het achterstandsbeleid
en de WSNS-activiteiten is grote behoefte; in het vorige hoofdstuk
is hier al op ingegaan. Dit hoofdstuk bevat het voorstel om de samenhang in
de begeleiding van vernieuwingen te versterken. 4.1. Eenheid in de landelijke aansturingOp dit moment voeren afzonderlijke organisaties, zoals het Procesmanagement
WSNS, Forum Vitaal Leraarschap, het Procesmanagement Natuur- en Milieu-educatie,
de Stuurgroep Techniek Primair Onderwijs, het Projectmanagement NT2, de regie
over het invoeren van de landelijke onderwijsvernieuwingen. Het is de bedoeling
om deze organisaties geleidelijk te laten opgaan in één landelijk
procesmanagement basisonderwijs, om zo te komen tot één samenhangende
aansturing van de innovatieprocessen in het basisonderwijs. Het procesmanagement
krijgt tot taak binnen door de rijksoverheid gestelde kaders de ontwikkeling
van het basisonderwijs te regisseren en de verscheidene aspecten van deze
ontwikkeling op elkaar af te stemmen. Het procesmanagement moet aldus gaan
bijdragen aan ontkokering van de beleidstrajecten. Ook kan het als landelijke
vraagbaak dienen voor scholen. Verder zal het procesmanagement – binnen
door de rijksoverheid vastgestelde kaders – zorg dragen voor de aansturing
en coördinatie van de ondersteunende activiteiten van schoolbegeleidingsdiensten
op thema's en problemen die tot het landelijk innovatiebeleid gerekend worden.De eerste opdracht voor het nieuwe procesmanagement basisonderwijs is
het ontwikkelen van het actieprogramma voor de onderbouw (zie paragraaf 3.4).
Het begeleiden van de overige vernieuwingsprocessen zal in de komende jaren
geleidelijk ondergebracht worden bij dit procesmanagement, door een stapsgewijze
integratie van de activiteiten van de overige landelijke vernieuwingsorganisaties
in het procesmanagement. 4.2. Coördinatie op lokaal en regionaal niveauOp lokaal en regionaal niveau vindt de afstemming over het schoolbeleid
plaats tussen scholen onderling en tussen scholen en de gemeente. In de beleidsoperatie
Weer Samen Naar School zijn samenwerkingsverbanden van reguliere basisscholen
en scholen voor speciaal onderwijs tot stand gebracht. In deze samenwerkingsverbanden
vindt de ontwikkeling plaats van de impulsen om op regionaal niveau tot onderwijs
op maat te komen.De problemen die te maken hebben met de onderwijsachterstand van bepaalde
groepen zijn alleen effectief aan te pakken als we rekening houden met de
samenhang met achterstandsproblemen op andere terreinen, zoals de werkgelegenheid,
welzijn en huisvesting. De samenhang en effectiviteit van de maatregelen gericht
op het aanpakken van deze achterstanden zijn gebaat bij een sterke regierol
voor de gemeenten. Om hen in staat te stellen die regierol waar te maken,
vindt per 1 augustus 1997 overheveling van de middelen voor de onderwijsvoorrangsgebieden
plaats naar de gemeenten. Vanaf dat moment zullen scholen en gemeente in een
lokaal achterstandsplan vastleggen hoe de middelen voor achterstandsbestrijding
worden ingezet. Op deze wijze wordt op lokaal niveau een betere afstemming
bewerkstelligd in de aanpak van problemen.Bij de invoering van vernieuwingen (de implementatie van het beleid) speelt
op lokaal/regionaal niveau de schoolbegeleidingsdienst een centrale rol. Naast
begeleiding van leerlingen en scholen kan de schoolbegeleidingsdienst ook
het initiatief nemen tot uitwisseling van expertise en ervaringen tussen scholen.
Aldus vervult de dienst op regionaal niveau de functie van vraagbaak voor
scholen. 5. Financieel kader 5.1. Inzet opbrengst Toerusting en BereikbaarheidBij het akkoord Toerusting en Bereikbaarheid zijn afspraken gemaakt over
de bestemming en procedure met betrekking tot de inzet van de op termijn vrijkomende
financiële middelen. De opbrengsten zouden met name worden benut voor
fusiestimulering, proportionalisering en versterking van het beleid Weer Samen
Naar School.De evaluatiecommissie heeft aangegeven dat voor de versterking van de
kwaliteit vooral investering in de personele capaciteit van belang is, met
name op het gebied van het onderwijskundig leiderschap en onderwijs op maat
in de onderbouw. De commissie heeft de kosten van de facilitering voor de
onderbouw geschat op 173 miljoen gulden en die voor de extra investering in
de schoolleiding op 44,5 miljoen gulden.In het kader van convenant II is reeds geïnvesteerd in personele
capaciteit ten behoeve van onderwijskundig leiderschap (10 miljoen gulden).
Daarnaast heeft dit kabinet zeer recent structureel 35 miljoen gulden extra
ter beschikking gesteld voor managementtaken van de schoolleider. Daarmee
wordt een substantiële bijdrage gegeven aan de versterking van het onderwijskundig
leiderschap. Door de wijze waarop deze middelen worden ingezet, wordt bijgedragen
aan fusiestimulering en proportionalisering en wordt samenwerking van kleine
scholen gestimuleerd.De bruto-opbrengst van Toerusting en Bereikbaarheid (T&B) wordt geraamd
op circa 200 miljoen gulden. Dit is in lijn met een eerdere raming van het
Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). Als hierop de eerder afgesproken structurele
herbestedingen (onder meer het onder bepaalde voorwaarden volledig doorvergoeden
van de stichtingskosten van buiten gebruik gestelde gebouwen) in mindering
worden gebracht, wordt het uiteindelijk vrij besteedbare deel geraamd op 100
à 120 miljoen gulden.De aanbeveling van de evaluatiecommissie om te investeren in de onderbouw
sluit nauw aan bij de bestedingsoptie «versterken beleid Weer Samen
Naar School» uit het T&B-akkoord. In dat perspectief wordt voorgesteld
het overgrote deel van de T&B-opbrengst aan te wenden voor extra formatie
in de onderbouw om scholen nog meer mogelijkheden te bieden voor extra hulp
aan leerlingen die speciale zorg behoeven (zie paragraaf 3.4). Dat kan bij
voorbeeld door het inzetten van onderwijsassistenten op m.b.o.-niveau. Daarnaast
zal een klein deel van de opbrengst beschikbaar worden gesteld voor de aanschaf
van kwalitatief goede taalmethoden (zie paragraaf 3.3).Het formele overleg over de nu voorliggende nota wordt beschouwd als de
eerste stap in de eerder met de onderwijsorganisaties overeengekomen overlegronde
over de herbesteding van de T&B-opbrengst. Fijnmaziger voorstellen zullen
worden gedaan op het moment dat feitelijke zekerheid bestaat over de omvang. 5.2. TotaaloverzichtVoor het realiseren van de doelstellingen van het basisonderwijs wordt
naast de (ongewogen) basisformatie en de materiële bekostiging een aanzienlijk
aanvullend budget ter beschikking gesteld. Daarbij valt te denken aan de gewichtengelden,
het schoolprofielbudget, de gebiedsmiddelen van het onderwijsvoorrangsbeleid
en de faciliteiten voor Weer Samen Naar School. Daarnaast worden ook via de
onderwijsverzorging middelen ingezet die ten goede komen aan
de scholen. Het aanvullende budget zal in de jaren 1996 en volgende nog aanzienlijk
toenemen door de groei in bovengenoemde budgetten, en door de inzet van de
T&B-opbrengst.Voor de maatregelen die in dit beleidsplan aangekondigd worden, komt los
van de T&B-opbrengst een bedrag beschikbaar van 8 miljoen gulden in 1995,
oplopend tot 11 miljoen gulden in 1998 (zie onderstaand overzicht). Financieel overzicht (x 1 miljoen gulden; bron: begroting
1995)  1995199619971998A. Basisbekostiging    Formatie4 6084 6784 7394 794Materiële instandhouding11 1561 0361 0491 059Huisvesting2925(via gemeentefonds)       subtotaal6 689        B. Aanvullende bekostiging    Gewichten/OVB/NT2436468492515Schoolprofielbudget3139223240238Weer Samen Naar School46597077 Schoolleiding35353535Schoolbegeleiding91939394 Maatregelen
«Een impuls»8101111      subtotaal755888941970     C. Opbrengst T&B100 à 120 miljoen
gulden op jaarbasis 1 Daling in 1996 ten gevolge van het decentraliseren van materiële
vergoedingen die aan de huisvestingsuitgaven zijn gelieerd.2 Huisvesting vanaf 1996 niet ten laste van het hoofdstuk VIII
(OCenW) van de Rijksbegroting.3 Inclusief budget voor arbeidsmarktknelpunten.Naar verwachting zal op termijn een aanvullend budget ten gevolge van
T&B ingezet kunnen worden van 100 à 120 miljoen gulden op jaarbasis
(exclusief structurele herbestedingen). 6. Verder onderzoek naar het functioneren van het basisonderwijsBij de werkzaamheden van de Commissie Evaluatie Basisonderwijs bleek dat
voor onderdelen van de evaluatie onvoldoende recente onderzoeksresultaten
beschikbaar waren. Bovendien bevatten de beschikbare onderzoeksgegevens een
aantal «witte vlekken». Daarom zullen het verzamelen van kwantitatieve
en kwalitatieve gegevens en de programmering van onderzoek voor het primair
onderwijs meer systematisch en gecoördineerd worden opgezet en uitgevoerd.
Daartoe worden de volgende maatregelen getroffen.Om de afstemming te bevorderen op het gebied van gegevensverzameling en
onderzoek naar het primair onderwijs zal een platform worden samengesteld,
waarin het ministerie, de inspectie en onderzoeksinstituten vertegenwoordigd
zijn. Om meer samenhang te krijgen in de programmering van onderzoek, zal
op basis van een meerjarenprogrammeringsstudie, die op dit moment wordt uitgevoerd,
een geïntegreerd meerjarig onderzoeksplan voor het primair onderwijs
worden opgesteld. De onderzoeksvragen voor de volgende evaluatie basisonderwijs
zullen worden besproken in het platform. In dit verband is vermeldenswaard dat bij het begin van het schooljaar
1994–1995 het zogenoemde Prima-cohort is gestart met het doel systematisch
gegevens te verzamelen bij een steekproef van scholen voor primair onderwijs.Met het bovenstaande wordt zeker gesteld dat voldoende gegevens beschikbaar
zijn bij de volgende evaluatie van het basisonderwijs. Deze zal door de inspectie
worden uitgevoerd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21630-12.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl