Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2019-05-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2018-2019
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 35 200
 XIII
 
 Jaarverslag en slotwet Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2018
 
 
 Nr. 4
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
 
 Wetsartikelen 1 tot en met 3
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de rijksbegroting, worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 afzonderlijk bij wet vastgesteld en ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2018 wijzigingen aan te brengen in:
 
 
 1.
 de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat;
 
 
 2.
 de begrotingsstaat inzake de agentschappen van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat;
 
 
 3.
 de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit;
 
 
 4.
 de begrotingsstaat inzake de agentschappen van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit;
 
 
 5.
 de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds.
 
 
 De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
 
 
 
 
 De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
 
 E.D.
 Wiebes
 
 
 
 De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 
 C.J.
 Schouten
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN (SLOTVERSCHILLEN)
 
 De beleidsartikelen
 Beleidsartikel 1 Goed functionerende economie en markten
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 188.251
 
 
 
 
 8.932
 
 
 
 
 6.590
 
 
 
 
 203.773
 
 
 
 
 200.563
 
 
 
 
 – 3.210
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 186.154
 
 
 
 
 9.278
 
 
 
 
 8.449
 
 
 
 
 203.881
 
 
 
 
 201.785
 
 
 
 
 – 2.096
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 
 512
 
 
 
 
 – 164
 
 
 
 
 348
 
 
 
 
 236
 
 
 
 
 – 112
 
 
 
 
 
 Digitalisering regionale radio
 
 
 
 112
 
 
 0
 
 
 112
 
 
 
 – 112
 
 
 
 
 Cyber security
 
 
 
 400
 
 
 – 164
 
 
 236
 
 
 236
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 7.503
 
 
 
 
 1.664
 
 
 
 
 – 1.091
 
 
 
 
 8.076
 
 
 
 
 6.156
 
 
 
 
 – 1.920
 
 
 
 
 
 Onderzoek en Opdrachten
 
 
 2.021
 
 
 – 17
 
 
 249
 
 
 2.253
 
 
 2.197
 
 
 – 56
 
 
 
 
 Beleidsvoorbereiding en evaluaties Frequenties en Veiligheid
 
 
 5.482
 
 
 187
 
 
 – 353
 
 
 5.316
 
 
 3.795
 
 
 – 1.521
 
 
 
 
 Dital trust centre
 
 
 
 1.494
 
 
 – 987
 
 
 507
 
 
 164
 
 
 – 343
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 25.732
 
 
 
 
 7.032
 
 
 
 
 6.188
 
 
 
 
 38.952
 
 
 
 
 39.124
 
 
 
 
 172
 
 
 
 
 
 Agentschap Telecom
 
 
 14.544
 
 
 6.887
 
 
 5.597
 
 
 27.028
 
 
 27.195
 
 
 167
 
 
 
 
 Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland
 
 
 11.188
 
 
 120
 
 
 616
 
 
 11.924
 
 
 11.929
 
 
 5
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 
 25
 
 
 – 25
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 149.213
 
 
 
 
 
 3.490
 
 
 
 
 152.703
 
 
 
 
 152.738
 
 
 
 
 35
 
 
 
 
 
 Metrologie
 
 
 9.134
 
 
 
 204
 
 
 9.338
 
 
 9.335
 
 
 – 3
 
 
 
 
 Raad voor Accreditatie
 
 
 190
 
 
 
 5
 
 
 195
 
 
 209
 
 
 14
 
 
 
 
 ACM
 
 
 696
 
 
 
 18
 
 
 714
 
 
 737
 
 
 23
 
 
 
 
 CBS
 
 
 139.193
 
 
 
 3.263
 
 
 142.456
 
 
 142.457
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 3.706
 
 
 
 
 70
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 3.802
 
 
 
 
 3.531
 
 
 
 
 – 271
 
 
 
 
 
 Nederlands Normalisatie Instituut (NEN)
 
 
 1.106
 
 
 
 24
 
 
 1.130
 
 
 1.124
 
 
 – 6
 
 
 
 
 Internationale organisaties
 
 
 2.600
 
 
 70
 
 
 2
 
 
 2.672
 
 
 2.407
 
 
 – 265
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 31.062
 
 
 
 
 
 – 24.665
 
 
 
 
 6.397
 
 
 
 
 16.600
 
 
 
 
 10.203
 
 
 
 
 
 Ontvangsten ACM
 
 
 162
 
 
 
 0
 
 
 162
 
 
 162
 
 
 
 
 
 High Trust
 
 
 30.200
 
 
 
 – 24.682
 
 
 5.518
 
 
 15.194
 
 
 9.676
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 700
 
 
 
 17
 
 
 717
 
 
 1.243
 
 
 526
 
 
 
 
 
 Toelichting op de ontvangsten
 High Trust (€ 9,7 mln)
 De High trust-ontvangsten bestaan voornamelijk uit het saldo van de door de ACM ontvangen en terugbetaalde boetes. Dat saldo fluctueert door de jaren heen. Dit komt onder andere door het aantal en omvang van de door de ACM opgelegde boetes en door de inhoud van gerechtelijke uitspraken en het moment waarop die in de tijd plaatsvinden.
 
 Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatief en duurzaam ondernemen
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 2.024.761
 
 
 
 
 256.235
 
 
 
 
 111.017
 
 
 
 
 2.392.013
 
 
 
 
 1.555.400
 
 
 
 
 – 836.613
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen (indien van toepassing)
 
 
 1.300.000
 
 
 200.000
 
 
 0
 
 
 1.500.000
 
 
 714.964
 
 
 – 785.036
 
 
 
 
 Waarvan overige verplichtingen (indien van toepassing)
 
 
 724.761
 
 
 56.235
 
 
 111.017
 
 
 892.013
 
 
 840.436
 
 
 – 51.577
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 856.040
 
 
 
 
 56.992
 
 
 
 
 – 22.779
 
 
 
 
 890.253
 
 
 
 
 875.703
 
 
 
 
 – 14.550
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 57.269
 
 
 
 
 – 99
 
 
 
 
 161
 
 
 
 
 57.331
 
 
 
 
 51.190
 
 
 
 
 – 6.141
 
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 41.674
 
 
 
 161
 
 
 41.835
 
 
 22.176
 
 
 – 19.659
 
 
 
 
 Storting reserve BMKB
 
 
 
 
 
 
 21.676
 
 
 21.676
 
 
 
 
 Groeifaciliteit
 
 
 8.850
 
 
 
 0
 
 
 8.850
 
 
 483
 
 
 – 8.367
 
 
 
 
 Storting reserve Groeifaciliteit
 
 
 
 
 
 
 4.466
 
 
 4.466
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
 
 
 6.745
 
 
 – 99
 
 
 0
 
 
 6.646
 
 
 109
 
 
 – 6.537
 
 
 
 
 Storting reserve GO
 
 
 
 
 
 
 2.060
 
 
 2.060
 
 
 
 
 Garantiefaciliteit Scheepsnieuwbouwfinanciering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Storting reserve MKB Financiering
 
 
 
 
 
 
 220
 
 
 220
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 119.146
 
 
 
 
 5.886
 
 
 
 
 – 30.813
 
 
 
 
 94.219
 
 
 
 
 91.402
 
 
 
 
 – 2.817
 
 
 
 
 
 Lucht- en Ruimtevaart
 
 
 
 
 1.125
 
 
 1.125
 
 
 107
 
 
 – 1.018
 
 
 
 
 MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)
 
 
 29.493
 
 
 – 1.692
 
 
 – 13.776
 
 
 14.025
 
 
 14.036
 
 
 11
 
 
 
 
 Eurostars
 
 
 17.808
 
 
 
 – 2.700
 
 
 15.108
 
 
 15.432
 
 
 324
 
 
 
 
 Bevorderen Ondernemerschap
 
 
 5.707
 
 
 4.155
 
 
 2.935
 
 
 12.797
 
 
 12.058
 
 
 – 739
 
 
 
 
 Groene Groei en Biobased Economy
 
 
 
 1.000
 
 
 – 907
 
 
 93
 
 
 131
 
 
 38
 
 
 
 
 Cofinanciering EFRO, inclusief INTERREG
 
 
 31.373
 
 
 2.430
 
 
 – 2.487
 
 
 31.316
 
 
 31.016
 
 
 – 300
 
 
 
 
 Bijdrage aan ROM's
 
 
 5.380
 
 
 
 127
 
 
 5.507
 
 
 4.956
 
 
 – 551
 
 
 
 
 Verduurzaming industrie
 
 
 26.000
 
 
 
 – 17.800
 
 
 8.200
 
 
 8.216
 
 
 16
 
 
 
 
 Overige subsidies
 
 
 3.385
 
 
 – 7
 
 
 2.670
 
 
 6.048
 
 
 5.450
 
 
 – 598
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 32.303
 
 
 
 
 12.242
 
 
 
 
 – 26.864
 
 
 
 
 17.681
 
 
 
 
 17.708
 
 
 
 
 27
 
 
 
 
 
 Onderzoek en opdrachten
 
 
 4.119
 
 
 – 203
 
 
 – 318
 
 
 3.598
 
 
 4.245
 
 
 647
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 1.221
 
 
 2.335
 
 
 – 584
 
 
 2.972
 
 
 2.725
 
 
 – 247
 
 
 
 
 ICT beleid
 
 
 5.975
 
 
 2.831
 
 
 – 1.519
 
 
 7.287
 
 
 7.488
 
 
 201
 
 
 
 
 Regeldruk
 
 
 1.731
 
 
 – 325
 
 
 161
 
 
 1.567
 
 
 901
 
 
 – 666
 
 
 
 
 Mainport Rotterdam
 
 
 7.868
 
 
 
 – 7.868
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regiekosten regionale functie
 
 
 1.016
 
 
 – 20
 
 
 – 586
 
 
 410
 
 
 261
 
 
 – 149
 
 
 
 
 Invest-NL i.o.
 
 
 9.657
 
 
 5.124
 
 
 – 13.656
 
 
 1.125
 
 
 1.009
 
 
 – 116
 
 
 
 
 Small Business Innovation Research
 
 
 716
 
 
 2.500
 
 
 – 2.494
 
 
 722
 
 
 1.079
 
 
 357
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 108.127
 
 
 
 
 – 158
 
 
 
 
 – 9.681
 
 
 
 
 98.288
 
 
 
 
 97.132
 
 
 
 
 – 1.156
 
 
 
 
 
 Bijdrage RVO.nl
 
 
 83.929
 
 
 9.653
 
 
 – 2.746
 
 
 90.836
 
 
 89.754
 
 
 – 1.082
 
 
 
 
 Bijdrage Agentschap Telecom
 
 
 1.629
 
 
 73
 
 
 247
 
 
 1.949
 
 
 1.880
 
 
 – 69
 
 
 
 
 Bijdrage Logius
 
 
 869
 
 
 
 – 164
 
 
 705
 
 
 706
 
 
 1
 
 
 
 
 Invest-NL i.o.
 
 
 21.700
 
 
 – 9.884
 
 
 – 7.018
 
 
 4.798
 
 
 4.792
 
 
 – 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO's/RWT’s
 
 
 
 
 272.870
 
 
 
 
 28.148
 
 
 
 
 13.836
 
 
 
 
 314.854
 
 
 
 
 314.877
 
 
 
 
 23
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan TNO
 
 
 132.685
 
 
 17.601
 
 
 10.231
 
 
 160.517
 
 
 160.517
 
 
 
 
 
 Kamer van Koophandel
 
 
 115.216
 
 
 10.547
 
 
 3.008
 
 
 128.771
 
 
 128.721
 
 
 – 50
 
 
 
 
 Bijdrage aan NWO-TTW
 
 
 24.969
 
 
 
 597
 
 
 25.566
 
 
 25.639
 
 
 73
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan medeoverheden
 
 
 
 
 1.630
 
 
 
 
 – 1.630
 
 
 
 
 
 
 
 Sterke Regio's en Nota Ruimte
 
 
 1.630
 
 
 
 – 1.630
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 264.695
 
 
 
 
 10.973
 
 
 
 
 32.212
 
 
 
 
 307.880
 
 
 
 
 303.396
 
 
 
 
 – 4.484
 
 
 
 
 
 Internationaal Innoveren
 
 
 40.022
 
 
 – 150
 
 
 1.629
 
 
 41.501
 
 
 40.990
 
 
 – 511
 
 
 
 
 PPS-toeslag (voorheen TKI-toeslag)
 
 
 107.806
 
 
 15.485
 
 
 2.511
 
 
 125.802
 
 
 123.069
 
 
 – 2.733
 
 
 
 
 TO2 (excl. TNO)
 
 
 31.415
 
 
 9.800
 
 
 966
 
 
 42.181
 
 
 42.181
 
 
 
 
 
 Topsectoren overig
 
 
 4.070
 
 
 – 832
 
 
 11.052
 
 
 14.290
 
 
 13.393
 
 
 – 897
 
 
 
 
 Ruimtevaart (ESA)
 
 
 67.061
 
 
 – 13.400
 
 
 16.402
 
 
 70.063
 
 
 70.480
 
 
 417
 
 
 
 
 Bijdrage NBTC
 
 
 8.694
 
 
 
 166
 
 
 8.860
 
 
 8.860
 
 
 
 
 
 Bijdragen organisaties
 
 
 5.627
 
 
 70
 
 
 – 514
 
 
 5.183
 
 
 4.423
 
 
 – 760–760
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 109.547
 
 
 
 
 15.872
 
 
 
 
 3.964
 
 
 
 
 129.383
 
 
 
 
 119.979
 
 
 
 
 – 9.404
 
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 33.000
 
 
 
 0
 
 
 33.000
 
 
 35.017
 
 
 2.017
 
 
 
 
 Groeifaciliteit
 
 
 8.000
 
 
 
 0
 
 
 8.000
 
 
 4.099
 
 
 – 3.901
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
 
 
 13.000
 
 
 
 0
 
 
 13.000
 
 
 7.764
 
 
 – 5.236
 
 
 
 
 Garantiefaciliteit Scheepsnieuwbouwfinanciering (GSF)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onttrekking reserve GSF
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MKB-financiering
 
 
 
 
 
 
 220
 
 
 220
 
 
 
 
 Luchtvaartkredietregeling
 
 
 9.046
 
 
 
 – 850
 
 
 8.196
 
 
 7.052
 
 
 – 1.144
 
 
 
 
 Rijksoctrooiwet
 
 
 35.099
 
 
 5.176
 
 
 1.725
 
 
 42.000
 
 
 40.839
 
 
 – 1.161
 
 
 
 
 Eurostars
 
 
 4.821
 
 
 
 – 2.800
 
 
 2.021
 
 
 586
 
 
 – 1.435
 
 
 
 
 Joint Strike Fighter
 
 
 3.750
 
 
 
 – 1.450
 
 
 2.300
 
 
 2.289
 
 
 – 11
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 2.831
 
 
 10.696
 
 
 7.339
 
 
 20.866
 
 
 22.114
 
 
 1.248
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 De garantieverplichtingen zijn voor ca. € 785 mln niet benut. Dit is het saldo van een onderbenutting van € 813 mln op de garantieverplichtingen en stortingen in de begrotingsreserves van € 28,4 mln.
 De onderbenutting op de diverse garantieregelingen was ca. € 813 mln. Dit betreft in het bijzonder de volgende regelingen: BMKB – € 179,8 mln; Groeifaciliteit – € 128,4 mln; Garantie Ondernemingsfinanciering – € 275,6 mln, Energietransitiefinancieringsfaciliteit (– € 29,6 mln) en MKB-financiering – € 200 mln. De verstrekte garanties voor de BMKB lagen wel op een hoger niveau dan in 2017. Ook voor de Energietransitiefinancieringsfaciliteit zijn de eerste garanties verstrekt. Voor Groeifaciliteit en de Garantieondernemingsfinanciering (GO) lag het niveau van de gefiatteerde garanties onder het niveau van 2017. De gereserveerde garantieruimte voor de MKB-financiering is niet benut. Deze ruimte wordt doorgeschoven naar 2019.
 Daarnaast werden enkele stortingen verricht in de begrotingsreserves van de garantieregelingen voor in totaal een bedrag van € 28,4 mln. Dit betrof de volgende bedragen: BMKB (21,7 mln), Groeifaciliteit (€ 4,5 mln), Garantie Ondernemingsfinanciering (€ 2,0 mln); MKB-financiering (€ 0,2 mln)
 
 Naast de onderuitputting op de garantieverplichtingen zijn de belangrijkste mutaties ten opzichte van de 2e suppletoire begroting:
 
 
 –
 Hogere verplichtingen van € 3,3 mln als gevolg van het aangaan van een verplichting voor het realiseren van een logistieke oplossing voor de Europese distributie van reserve-onderdelen voor de F-35 in Woensdrecht.
 
 
 –
 Lagere verplichtingen voor EFRO van € 1,9 mln als gevolg van lagere uitvoeringskosten voor de taken van Auditdienst Rijk en een vertraging in het Interregprogramma Twee Zeeën, vanwege een gebrek aan voorstellen die voor cofinanciering in aanmerking kwamen.
 
 
 –
 Lagere verplichtingen voor het Programma Verduurzaming Industrie (– € 12,0). Dit betreft klimaatmiddelen die in 2018 niet tot besteding kwamen onder andere doordat het aantal aanvragen voor het Beleidsexperiment CO2-reductie industrie achterbleven bij het opengestelde plafond. Deze middelen zullen in 2019 weer beschikbaar komen voor de verduurzaming van de industrie.
 
 
 –
 Lagere verplichtingen voor Invest-NL (– € 11,6 mln). Dit betreft een onderuitputting op de verplichtingen van € 4 mln op het ontwikkelbudget Invest-NL. Invest-NL verkeert nog in de voorbereidende fase waardoor niet het volledig budget ingezet kon worden. Daarnaast werd er in 2018 nog geen aanspraak gemaakt op het transitiebudget van € 7,6 mln. De transitiekosten zullen namelijk naar verwachting in 2019 en volgende jaren aan de orde zijn. Het budget zal in de komende jaren weer beschikbaar worden gesteld.
 
 
 –
 € 1,8 mln lagere verplichtingen voor RVO.nl. De opdracht aan RVO.nl viel € 1,8 mln lager uit dan geraamd. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat van het gereserveerde uitvoeringsbudget voor het Programma Verduurzaming Industrie € 1 mln niet is ingezet. Deze ruimte komt in 2019 weer beschikbaar. Daarnaast vielen de kosten voor lokale medewerkers in het kader van het Innovatie Attaché netwerk lager uit.
 
 
 –
 De verplichtingen voor de Kamer van Koophandel vielen € 3,1 mln hoger uit. Dit wordt veroorzaakt doordat het verplichtingenbudget voor de KvK niet was gecorrigeerd om de totale opdracht 2019 te kunnen committeren. Het hiervoor benodigde kasbudget is in 2019 beschikbaar.
 
 
 –
 Lagere verplichtingen voor Internationaal Innoveren (€ – 1,7 mln). Deze verplichtingenruimte is niet ingezet omdat de ruimte niet toereikend was om een extra nieuw project te financieren.
 
 
 –
 Lagere verplichtingen voor de PPS-toeslagregeling (– € 22,3 mln). De oorzaak hiervan is dat er minder projecttoeslag is aangevraagd dan verwacht en een deel van de goedgekeurde aanvragen voor programmatoeslag niet in 2018 kon worden verwerkt (€ 11 mln). Dit zal alsnog in 2019 worden verwerkt.
 
 
 
 Toelichting op de uitgaven
 De schadedeclaraties voor de BMKB vielen fors lager uit dan de raming in de begroting vanwege het lage aantal faillissementen. Hierdoor was het mogelijk ruim € 21 mln als saldo van ontvangsten, schadedeclaraties en beschikbare begrotingsmiddelen af te storten aan de begrotingsreserve BMKB. Ook voor de Groeifaciliteit (GF) en de GO werden nauwelijks schades gedeclareerd, respectievelijk € 8,4 mln en € 6,5 mln lager dan geraamd. Hierdoor kon voor de GF € 4,5 mln en voor de GO € 2,0 mln worden gestort in de begrotingsreserves. Voor de garanties MKB-financiering werd € 0,2 mln gestort in de begrotingsreserve.
 Toelichting op de ontvangsten
 Voor de GO en de GF is minder ontvangen dan geraamd. Dit wordt veroorzaakt doordat de afgelopen jaren de benutting voor beide regelingen onder het maximaal beschikbare garantieplafond lag, waardoor de ontvangsten ook lager uitvallen.
 Toelichting op de begrotingsreserves
 Begrotingsreserve Borgstelling MKB-kredieten (BMKB)
 
 Bedragen x € 1 mln
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 69,8
 
 
 
 
 + Storting
 
 
 21,7
 
 
 
 
 – Onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2018
 
 
 91,5
 
 
 
 
 
 Op basis van de gerealiseerde schade-uitgaven, de beschikbare middelen op de begroting en de gerealiseerde ontvangsten is € 21,7 mln gestort in de begrotingsreserve BMKB.
 Begrotingsreserve Groeifaciliteit
 
 Bedragen x € 1 mln
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 18,3
 
 
 
 
 + Storting
 
 
 4,5
 
 
 
 
 – Onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2018
 
 
 22,8
 
 
 
 
 
 Op basis van de gerealiseerde schade-uitgaven, de beschikbare middelen op de begroting en de gerealiseerde ontvangsten is € 4,5 mln gestort in de begrotingsreserve Groeifaciliteit.
 Begrotingsreserve Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
 
 Bedragen x € 1 mln
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 65,1
 
 
 
 
 + Storting
 
 
 2,1
 
 
 
 
 – Onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand per 31/12/20181De afwijking van dit bedrag met de twee bovenstaande bedragen wordt veroorzaakt door een afrondingsverschil.
 
 
 67,1
 
 
 
 
 
 Op basis van de gerealiseerde schade-uitgaven, de beschikbare middelen op de begroting en de gerealiseerde ontvangsten is € 2,1 mln gestort in de begrotingsreserve Garantie Ondernemingsfinanciering.
 Begrotingsreserve Garantie MKB-financiering
 
 Bedragen x € 1 mln
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 9,0
 
 
 
 
 + Storting
 
 
 0,2
 
 
 
 
 – Onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand per 31/12/20181De afwijking van dit bedrag met de twee bovenstaande bedragen wordt veroorzaakt door een afrondingsverschil.
 
 
 9,3
 
 
 
 
 
 Op basis van de gerealiseerde schade-uitgaven, de beschikbare middelen op de begroting en de gerealiseerde ontvangsten is € 0,2 mln gestort in de begrotingsreserve Garantie MKB-financiering.
 Beleidsartikel 3 Toekomstfonds
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 109.897
 
 
 
 
 131.102
 
 
 
 
 – 21.976
 
 
 
 
 219.023
 
 
 
 
 117.494
 
 
 
 
 – 101.529
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 189.595
 
 
 
 
 102.976
 
 
 
 
 – 73.690
 
 
 
 
 218.881
 
 
 
 
 124.189
 
 
 
 
 – 94.692
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 182.001
 
 
 
 
 98.312
 
 
 
 
 – 73.339
 
 
 
 
 206.974
 
 
 
 
 114.442
 
 
 
 
 – 92.532
 
 
 
 
 
 
 I Startups/MKB-FINANCIERING
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Volledig revolverend
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Dutch Venture Initiative/Fund of Funds
 
 
 30.792
 
 
 22.400
 
 
 – 20.700
 
 
 32.492
 
 
 28.500
 
 
 – 3.992
 
 
 
 
 Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen
 
 
 4.500
 
 
 4.321
 
 
 2.035
 
 
 10.856
 
 
 8.835
 
 
 – 2.021
 
 
 
 
 Co-investment venture capital instrument/EIF
 
 
 10.000
 
 
 
 154
 
 
 10.154
 
 
 
 – 10.154
 
 
 
 
 Smart Industry
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gedeeltelijk revolverend
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatiekrediet
 
 
 47.553
 
 
 19.926
 
 
 – 17.278
 
 
 50.201
 
 
 41.208
 
 
 – 8.993
 
 
 
 
 Risicokapitaal (seed capital)
 
 
 40.297
 
 
 25.976
 
 
 – 25.361
 
 
 40.912
 
 
 21.535
 
 
 – 19.377
 
 
 
 
 Vroege fasefinanciering
 
 
 16.682
 
 
 779
 
 
 – 2.132
 
 
 15.329
 
 
 10.303
 
 
 – 5.026
 
 
 
 
 Start ups/MKB
 
 
 2.177
 
 
 177
 
 
 – 2.266
 
 
 88
 
 
 
 – 88
 
 
 
 
 NL-Californië Duurzaam E-mobility fund
 
 
 2.500
 
 
 1.000
 
 
 – 3.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 II INVESTERINGEN IN FUNDAMENTEEL EN TOEGEPAST ONDERZOEK
 
 
 Met vermogensbehoud
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Fundamenteel en toegepast onderzoek
 
 
 20.000
 
 
 23.959
 
 
 – 183
 
 
 43.776
 
 
 2.802
 
 
 – 40.974
 
 
 
 
 Onco Research
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 – 2.500
 
 
 2.500
 
 
 615
 
 
 – 1.885
 
 
 
 
 Smart Industry
 
 
 5.000
 
 
 – 2.726
 
 
 – 1.608
 
 
 666
 
 
 644
 
 
 – 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 III Staatsobligaties Toekomstfonds
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 4.054
 
 
 
 
 – 1.554
 
 
 
 
 3.300
 
 
 
 
 1.860
 
 
 
 
 – 1.440
 
 
 
 
 
 
 IV Reëel rendement voor onderzoek
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 V Overige subsidies
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Smart Industry
 
 
 
 3.310
 
 
 – 1.554
 
 
 1.756
 
 
 324
 
 
 – 1.432
 
 
 
 
 Haalbaarheidsstudies TO2 innovatieve starters
 
 
 800
 
 
 744
 
 
 0
 
 
 1.544
 
 
 1.536
 
 
 – 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 6.794
 
 
 
 
 610
 
 
 
 
 1.203
 
 
 
 
 8.607
 
 
 
 
 7.887
 
 
 
 
 – 720
 
 
 
 
 
 Bijdrage Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 6.794
 
 
 610
 
 
 1.203
 
 
 8.607
 
 
 7.887
 
 
 – 720
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 40.588
 
 
 
 
 6.346
 
 
 
 
 – 14.353
 
 
 
 
 32.581
 
 
 
 
 31.440
 
 
 
 
 – 1.141
 
 
 
 
 
 
 MKB-FINANCIERING BESTAAND INSTRUMENTARIUM
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen
 
 
 
 4.500
 
 
 1.335
 
 
 5.835
 
 
 5.835
 
 
 
 
 
 Fund of Funds (DVI I/Business Angels)
 
 
 800
 
 
 
 0
 
 
 800
 
 
 
 – 800
 
 
 
 
 Innovatiekredieten
 
 
 30.688
 
 
 
 – 15.688
 
 
 15.000
 
 
 10.639
 
 
 – 4.361
 
 
 
 
 Seed capital
 
 
 9.100
 
 
 
 0
 
 
 9.100
 
 
 13.028
 
 
 3.928
 
 
 
 
 Vroege fase financiering
 
 
 
 
 0
 
 
 
 92
 
 
 92
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MKB-FINANCIERING INCIDENTELE MIDDELEN
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten DVI II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten fundamenteel en toegepast onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Fundamenteel en toegepast onderzoek
 
 
 
 1.846
 
 
 
 1.846
 
 
 1.846
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Renteontvangsten Toekomstfonds
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 Van het verplichtingenbudget is € 101,5 mln niet benut. Hieronder worden de belangrijkste oorzaken toegelicht.
 
 
 •
 In het kader van de kapitaalverstrekkingen aan de ROM’s is € 2 mln niet benut. Dit betrof het uitgekeerde dividend LIOF dat in 2018 is ontvangen en aan het Toekomstfonds is toegevoegd.
 
 
 •
 Het Innovatiekrediet kende op de verplichtingen een onderuitputting van € 14,7 mln. Dit is veroorzaakt doordat het aantal aanvragen van technische projecten achterbleef bij de aanvankelijke verwachtingen.
 
 
 •
 De verplichtingenrealisatie op de Seed bleef achter bij de raming (– € 28,6 mln). Dit werd in het bijzonder veroorzaakt door de lagere benutting van de Seed Business Angels (– € 6,3 mln). Daarnaast vonden in het kader van de extra tender voor Smart en Sustainable Mobility van € 10 mln geen committeringen plaats bij gebrek aan geschikte aanvragen. Daarnaast is door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport € 9 mln overgeheveld voor een tender e-Health die pas in 2019 tot belasting van het verplichtingenbudget leidt.
 
 
 •
 Voor de Vroegefasefinanciering is € 4,1 mln verplichtingenbudget niet benut. Het aantal toekenningen voor Vroegefasefinanciering bleef achter bij het gepubliceerde plafond van € 8 mln, waardoor het resterend beschikbare verplichtingenbudget niet kon worden benut.
 
 
 •
 Voor investeringen in fundamenteel en toegepast onderzoek bleef € 43,2 mln verplichtingenbudget onbenut. Dit wordt in het bijzonder veroorzaakt doordat de aangekondigde Thematische Technology Transfer regeling niet in 2018 kon worden gepubliceerd en opengesteld. Dit heeft begin 2019 plaatsgevonden. De middelen schuiven daarom door naar 2019. Daarnaast is een project van de regeling Toekomstfondskrediet Onderzoeksfaciliteiten uiteindelijk niet doorgegaan (€ 7,5 mln) waardoor deze middelen niet tot besteding komen.
 
 
 •
 De middelen voor Oncode Institute, een onafhankelijk (virtueel) instituut voor kankeronderzoek, zijn nog niet volledig gecommitteerd. In 2018 is in het kader van de valorisatieactiviteiten van Oncode Institute een subsidie toegekend van € 6 mln. De resterende € 6,5 mln ten behoeve van het Oncology Seed Investment Fund zal naar verwachting in 2019 aan Oncode B.V. worden toegezegd.
 
 
 •
 Niet alle middelen voor de Implementatieagenda Smart Industry konden via decentralisatie-uitkeringen aan de provincies worden uitgekeerd (– € 1,4 mln). De uitvoering zal in 2019 een vervolg krijgen.
 
 
 Toelichting op de uitgaven
 
 
 
 •
 Dutch Venture Initiative (– € 4,0 mln). De omvang en moment van de uitgaven in het kader van het DVI worden bepaald door de investeringen en terugontvangsten van de fondsen bij hun portfolio-bedrijven. Deze investeringen en ontvangsten fluctueren in aantal en omvang. Vooraf zijn deze fluctuaties niet precies te ramen.
 
 
 •
 Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (– € 2,0 mln). Dit betrof het uitgekeerde dividend LIOF dat in 2018 is ontvangen en aan het Toekomstfonds is toegevoegd.
 
 
 •
 Co-investment vehicle EIF (– € 10,2 mln). Het Co-investment vehicle met het EIF wordt op basis van liquiditeitsbehoefte bevoorschot. De liquiditeit van het Co-investment vehicle was in 2018 voldoende op basis van het eerste voorschot in 2017. Daarom is in 2018 geen aanvullend voorschot opgevraagd.
 
 
 •
 IK (– € 9,0 mln). De lagere realisatie van de verplichtingen heeft doorwerking in de lagere uitgaven. Daarnaast fluctueren de kasuitgaven op het Innovatiekrediet jaarlijks door individuele uitbetalingsafspraken van RVO.nl met bedrijven op basis van afgesproken mijlpalen.
 
 
 •
 Seed (– € 19,4 mln). De lagere realisatie van verplichtingen werkt ook door in de realisatie van de kas. Daarnaast speelt dat de bevoorschotting van de Seedfondsen plaatsvindt op liquiditeitsbehoefte. Dit valt vooraf niet precies in te schatten waardoor de kasrealisatie kan fluctueren.
 
 
 •
 Vroegefasefinanciering (– € 5,0 mln). De lagere verplichtingenrealisatie heeft een doorwerking in de kasuitgaven in 2018, waardoor de kasrealisatie op een lager niveau lag.
 
 
 •
 Investeringen in fundamenteel en toegepast onderzoek (– € 41,0 mln). Zie de toelichting op de verplichtingen
 
 
 De niet bestede middelen op de diverse begrotingsinstrumenten in 2018 schuiven conform de fondsconstructie van het Toekomstfonds door naar 2019 en worden bij 1e suppletoire begroting 2019 weer toegevoegd aan de begroting.
 
 Toelichting op de ontvangsten
 
 
 •
 De ontvangsten op het Innovatiekrediet waren € 4,4 mln lager dan de raming. De ontvangsten kunnen jaarlijks fluctueren. Mede als gevolg van vervroegde aflossingen in de afgelopen jaren vallen de ontvangsten in 2018 lager uit.
 
 
 •
 De ontvangsten van de Seed Capital regeling waren € 3,9 mln hoger. De geraamde terugontvangsten Seed zijn gebaseerd op een inschatting. Het is moeilijk vooraf in te schatten wanneer de terugontvangsten precies plaats zullen vinden. Dit hangt af van het tijdstip dat participaties van het startersfonds worden verkocht. Dit jaar is het bedrag hoger uitgevallen door enkele verkopen.
 
 
 Beleidsartikel 4 Een doelmatige energievoorziening en beperking van de klimaatverandering
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 17.104.762
 
 
 
 
 1.313
 
 
 
 
 586.901
 
 
 
 
 17.692.976
 
 
 
 
 11.778.791
 
 
 
 
 – 5.914.185
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen (indien van toepassing)
 
 
 66.600
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 66.600
 
 
 0
 
 
 – 66.600
 
 
 
 
 Waarvan overige verplichtingen (indien van toepassing)
 
 
 17.038.162
 
 
 1.313
 
 
 586.901
 
 
 17.626.376
 
 
 11.778.791
 
 
 – 5.847.585
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 2.286.115
 
 
 
 
 1.318
 
 
 
 
 607.633
 
 
 
 
 2.895.066
 
 
 
 
 2.875.719
 
 
 
 
 – 19.347
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 1.996.160
 
 
 
 
 – 18.484
 
 
 
 
 482.081
 
 
 
 
 2.459.757
 
 
 
 
 2.450.444
 
 
 
 
 – 9.313
 
 
 
 
 
 Topsectoren Energie
 
 
 108.723
 
 
 835
 
 
 – 8.706
 
 
 100.852
 
 
 94.065
 
 
 – 6.787
 
 
 
 
 – tenderregeling Energie-innovatie
 
 
 60.403
 
 
 13.835
 
 
 – 3.711
 
 
 70.527
 
 
 63.400
 
 
 – 7.127
 
 
 
 
 – SDE+projecten
 
 
 48.320
 
 
 – 13.000
 
 
 – 4.995
 
 
 30.325
 
 
 30.665
 
 
 340
 
 
 
 
 Energie-innovatie (IA)
 
 
 2.368
 
 
 1.540
 
 
 2.088
 
 
 5.996
 
 
 7.092
 
 
 1.096
 
 
 
 
 Green Deal
 
 
 1.500
 
 
 0
 
 
 – 900
 
 
 600
 
 
 3.903
 
 
 3.303
 
 
 
 
 Energieakkoord
 
 
 57.600
 
 
 – 15.000
 
 
 – 4.984
 
 
 37.616
 
 
 32.681
 
 
 – 4.935
 
 
 
 
 – Demonstratie-regeling Energie Innovatie (DEI)
 
 
 42.000
 
 
 – 15.000
 
 
 3.000
 
 
 30.000
 
 
 28.193
 
 
 – 1.807
 
 
 
 
 – Subsidieregeling Duurzame Scheepsbouw
 
 
 6.600
 
 
 0
 
 
 – 4.918
 
 
 1.682
 
 
 860
 
 
 – 822
 
 
 
 
 – Projecten nieuw Klimaatakkoord
 
 
 4.200
 
 
 0
 
 
 – 866
 
 
 3.334
 
 
 534
 
 
 – 2.800
 
 
 
 
 – Projecten Energieakkoord SER
 
 
 4.800
 
 
 0
 
 
 – 2.200
 
 
 2.600
 
 
 3.094
 
 
 494
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Maatregelen voor CO2-reductie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 500.000
 
 
 500.000
 
 
 500.000
 
 
 0
 
 
 
 
 MEP
 
 
 54.991
 
 
 – 35.235
 
 
 3.877
 
 
 23.633
 
 
 25.492
 
 
 1.859
 
 
 
 
 SDE
 
 
 616.059
 
 
 14.337
 
 
 300
 
 
 630.696
 
 
 615.295
 
 
 – 15.401
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 1.058.564
 
 
 – 49.383
 
 
 – 3.961
 
 
 1.005.220
 
 
 486.646
 
 
 – 518.574
 
 
 
 
 Storting in begrotingsreserve duurzame energie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 537.740
 
 
 537.740
 
 
 
 
 ISDE-regeling
 
 
 0
 
 
 75.000
 
 
 0
 
 
 75.000
 
 
 69.864
 
 
 – 5.136
 
 
 
 
 Compensatie Energie-intensieve bedrijven (ETS)
 
 
 62.000
 
 
 – 17.000
 
 
 – 5.000
 
 
 40.000
 
 
 36.895
 
 
 – 3.105
 
 
 
 
 CCS
 
 
 2.080
 
 
 – 550
 
 
 0
 
 
 1.530
 
 
 1.438
 
 
 – 92
 
 
 
 
 Aardwarmte
 
 
 21.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 21.000
 
 
 21.000
 
 
 0
 
 
 
 
 Subsidieregeling Energiebesparing en duurzame energie sport-accommodaties (EDS)
 
 
 0
 
 
 8.000
 
 
 – 1.200
 
 
 6.800
 
 
 7.809
 
 
 1.009
 
 
 
 
 Hoge Flux Reactor
 
 
 7.651
 
 
 – 450
 
 
 49
 
 
 7.250
 
 
 7.250
 
 
 0
 
 
 
 
 Elektrisch rijden
 
 
 0
 
 
 200
 
 
 29
 
 
 229
 
 
 232
 
 
 3
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 3.000
 
 
 – 778
 
 
 555
 
 
 2.777
 
 
 3.042
 
 
 265
 
 
 
 
 Overige subsidies
 
 
 624
 
 
 0
 
 
 – 66
 
 
 558
 
 
 0
 
 
 – 558
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 19.800
 
 
 
 
 – 48
 
 
 
 
 19.752
 
 
 
 
 19.840
 
 
 
 
 88
 
 
 
 
 
 Pallas
 
 
 0
 
 
 19.800
 
 
 – 48
 
 
 19.752
 
 
 19.840
 
 
 88
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 4.700
 
 
 
 
 3.591
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 8.291
 
 
 
 
 1.019
 
 
 
 
 – 7.272
 
 
 
 
 
 Aardwarmte
 
 
 0
 
 
 6.000
 
 
 0
 
 
 6.000
 
 
 1.019
 
 
 – 4.981
 
 
 
 
 Storting in begrotingsreserve Aardwarmte
 
 
 4.700
 
 
 – 2.409
 
 
 0
 
 
 2.291
 
 
 0
 
 
 – 2.291
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 18.191
 
 
 
 
 – 2.646
 
 
 
 
 – 6.190
 
 
 
 
 9.355
 
 
 
 
 9.053
 
 
 
 
 – 302
 
 
 
 
 
 O&O bodembeheer
 
 
 4.917
 
 
 – 1.589
 
 
 – 1.978
 
 
 1.350
 
 
 2.410
 
 
 1.060
 
 
 
 
 SodM O&O bodembeheer
 
 
 2.500
 
 
 0
 
 
 – 1.400
 
 
 1.100
 
 
 879
 
 
 – 221
 
 
 
 
 Uitvoeringsagenda Klimaat
 
 
 573
 
 
 0
 
 
 – 66
 
 
 507
 
 
 373
 
 
 – 134
 
 
 
 
 Klimaat mondiaal
 
 
 350
 
 
 – 7
 
 
 29
 
 
 372
 
 
 92
 
 
 – 280
 
 
 
 
 Onderzoek en opdrachten
 
 
 9.851
 
 
 – 1.050
 
 
 – 2.775
 
 
 6.026
 
 
 5.299
 
 
 – 727
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 61.129
 
 
 
 
 1.515
 
 
 
 
 3.622
 
 
 
 
 66.266
 
 
 
 
 65.341
 
 
 
 
 – 925
 
 
 
 
 
 Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland
 
 
 48.977
 
 
 2.636
 
 
 5.514
 
 
 57.127
 
 
 56.675
 
 
 – 452
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 703
 
 
 0
 
 
 17
 
 
 720
 
 
 721
 
 
 1
 
 
 
 
 KNMI
 
 
 1.276
 
 
 0
 
 
 61
 
 
 1.337
 
 
 1.147
 
 
 – 190
 
 
 
 
 NEA
 
 
 7.528
 
 
 247
 
 
 – 1.897
 
 
 5.878
 
 
 5.594
 
 
 – 284
 
 
 
 
 RIVM
 
 
 1.430
 
 
 – 1.368
 
 
 – 62
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Rijkswaterstaat
 
 
 1.215
 
 
 0
 
 
 – 11
 
 
 1.204
 
 
 1.204
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 141.680
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 7.595
 
 
 
 
 149.275
 
 
 
 
 150.348
 
 
 
 
 1.073
 
 
 
 
 
 Doorsluis COVA heffing
 
 
 111.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 111.000
 
 
 110.760
 
 
 – 240
 
 
 
 
 TNO Kerndepartement
 
 
 28.980
 
 
 0
 
 
 7.554
 
 
 36.534
 
 
 37.809
 
 
 1.275
 
 
 
 
 TNO SodM
 
 
 1.700
 
 
 0
 
 
 41
 
 
 1.741
 
 
 1.779
 
 
 38
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan mede-overheden
 
 
 
 
 36.440
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 12.440
 
 
 
 
 24.000
 
 
 
 
 20.988
 
 
 
 
 – 3.012
 
 
 
 
 
 Uitkoop regeling
 
 
 36.440
 
 
 0
 
 
 – 12.440
 
 
 24.000
 
 
 20.988
 
 
 – 3.012
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 27.815
 
 
 
 
 – 2.458
 
 
 
 
 133.013
 
 
 
 
 158.370
 
 
 
 
 158.686
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 
 ECN/NRG
 
 
 26.358
 
 
 – 2.700
 
 
 133.414
 
 
 157.072
 
 
 158.040
 
 
 968
 
 
 
 
 Diverse instituten
 
 
 1.457
 
 
 242
 
 
 – 401
 
 
 1.298
 
 
 646
 
 
 – 652
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 3.445.211
 
 
 
 
 – 147.159
 
 
 
 
 330.695
 
 
 
 
 3.628.747
 
 
 
 
 3.201.275
 
 
 
 
 – 427.472
 
 
 
 
 
 COVA
 
 
 111.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 111.000
 
 
 110.760
 
 
 – 240
 
 
 
 
 Opbrengst heffing ODE (SDE+)
 
 
 1.074.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1.074.000
 
 
 1.033.046
 
 
 – 40.954
 
 
 
 
 ETS-ontvangsten
 
 
 224.000
 
 
 0
 
 
 226.000
 
 
 450.000
 
 
 504.215
 
 
 54.215
 
 
 
 
 Onttrekking begrotingsreserve duurzame energie
 
 
 73.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 73.000
 
 
 73.000
 
 
 0
 
 
 
 
 Aardgasbaten
 
 
 1.950.000
 
 
 – 150.000
 
 
 100.000
 
 
 1.900.000
 
 
 1.461.955
 
 
 – 438.045
 
 
 
 
 Ontvangsten zoutwinning
 
 
 2.511
 
 
 0
 
 
 88
 
 
 2.599
 
 
 2.599
 
 
 0
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 10.700
 
 
 2.841
 
 
 4.607
 
 
 18.148
 
 
 15.700
 
 
 – 2.448
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 Garantieregeling Aardwarmte
 Voor de garantieregeling aardwarmte zijn in 2018 geen garantieverplichting afgegeven, zodat het garantieplafond van € 66,6 mln in zijn geheel niet is benut.
 SDE+
 
 Het lagere bedrag aan verplichtingen is vrijwel geheel terug te voeren op de lagere verplichtingen die zijn aangegaan voor de regeling Stimulering Duurzame Energie (SDE+). De laatste tender Wind op Zee is opnieuw zonder subsidie toegekend: hiervoor was € 4,5 mld verplichtingenbudget gereserveerd. Daarnaast zijn op de eerste openstelling in 2018 van de reguliere SDE+, die een subsidieplafond kende van € 6 mld, voor zo’n € 2,3 mld minder subsidies verstrekt. Een groot deel van de tweede openstelling 2018 zal pas in 2019 verplicht worden (€ 4 mld).
 Tegenover deze lagere verplichtingen staat dat een groot deel van de tweede openstelling 2017 pas in 2018 is verplicht (€ 4,3 mld). Tenslotte is er ruim € 0,5 mld in de begrotingsreserve duurzame energie is gestort en € 0,5 mld in de begrotingsreserve maatregelen CO2-reductie.
 
 Toelichting op de uitgaven
 Subsidies
 Tenderregeling Energie-innovatie
 Uit de klimaatenveloppe 2018 is in totaal € 34,8 mln toegevoegd aan het TSE-budget voor de subsidiëring van kortlopende innovatieve projecten op het gebied van waterstof, CO2-reductie in de bouw, CCS en voor haalbaarheidsstudies. Met name op deze projecten is sprake van een veel lagere realisatie dan verwacht, omdat veel ingediende projecten kwalitatief onvoldoende waren of omdat er veel minder aanvragen voor de verschillende onderdelen zijn ingediend dan verwacht.
 Green Deal
 Onder de green deal proefboring trias is in januari 2017 subsidie verstrekt ten behoeve van de ontwikkelen van kennis over de mogelijkheden van aardwarmte in de trias-aardlaag. De subsidie zou tot uitbetaling komen indien de proefboring een negatief resultaat zou opleveren. De proefboring heeft niet opgeleverd wat ervan verwacht werd: pas in november 2018 is de omvang van het uit te keren subsidiebedrag definitief vastgesteld en uitbetaald. Hier was in de begroting geen rekening mee gehouden, vandaar dat de realisatie zo’n € 3,3 mln hoger is uitgevallen dan gepland.
 SDE/SDE+
 Op het geheel van de subsidiecategorieën die onder de SDE en SDE+ vallen is in 2018 € 534 mln minder uitgegeven dan begroot. Het overgebleven budget is in de reserve duurzame energie gestort. In totaal is € 538 mln in de begrotingsreserve gestopt.
 ISDE
 Bij de in 2018 afgegeven beschikkingen voor de ISDE is sprake van vertraging in de uitbetaling van voorschotten, waardoor de realisatie zo’n € 5,1 mln lager is uitgevallen dan gepland. Het overgebleven budget is in de reserve duurzame energie gestort. Het niet-uitgekeerde bedrag zal naar verwachting in 2019 alsnog uitbetaald worden.
 Compensatie Energie-intensieve bedrijven (ETS)
 Voor de compensatie van de indirecte kosten bij elektriciteitsgrootverbruikers in het kader van het Europese emissiehandelssysteem (ets) zijn in 2018 voor € 3,1 mln minder aanvragen gerealiseerd dan waar op was gerekend bij de openstelling van de regeling.
 Garanties
 Aardwarmte
 Anders dan verwacht zijn in 2018 veel minder verliesdeclaraties op basis van de garantieregeling geothermie ingediend dan waar bij Voorjaarsnota 2018 nog op was gerekend (€ 6 mln). Het daadwerkelijke uitgekeerde bedrag van ruim € 1 mln is aan de reserve Geothermie onttrokken.
 Uitkoopregeling
 De lagere realisatie bij de uitkoopregeling voor huiseigenaren die loodrecht onder hoogspanningslijnen wonen is vooral veroorzaakt doordat er minder aanvragen aan het einde van het jaar 2018 zijn ingediend en afgehandeld dan waar bij Najaarsnota nog rekening mee gehouden was.
 Toelichting op de ontvangsten
 Opbrengst heffing ODE (SDE+)
 De inkomsten uit de ODE zijn bijna € 41 mln achtergebleven bij de in de begroting geraamde inkomsten. Dit is 3,8% lager dan geraamd. Bij de bepaling van de ode-tarieven dienen vooraf inschattingen te worden gemaakt voor onder andere het elektriciteits- en gasverbruik. aangezien het gerealiseerde verbruik daarvan kan afwijken, zullen de daadwerkelijke opbrengsten in het algemeen iets afwijken van de geraamde opbrengsten.
 ETS-ontvangsten
 In 2018 is de ETS-prijs gestegen en deze stijging is gepaard gegaan met zeer grote fluctuaties. In het laatste half jaar is de gemiddelde ETS-prijs sterker gestegen dan verwacht, waardoor de ets-opbrengsten ruim € 54 mln hoger zijn uitgevallen dan geraamd.
 Aardgasbaten
 De ontvangen aardgasbaten zijn zo’n € 438 mln achtergebleven bij de geraamde te ontvangen bedragen. De belangrijkste oorzaak hiervoor is de opbouw van voorzieningen door NAM en EBN zoals in de Kamerbrief over de budgettaire gevolgen van de gaswinning in Groningen van 18 september 2018 reeds aangekondigd (Kamerstuk 33 529, nr. 524). Het gaat daarbij bijvoorbeeld om voorzieningen ten behoeve van de versterkingsopgave en de bijdrage voor de Regio. NAM en EBN zijn verplicht om voorzieningen te nemen voor toekomstige uitgaven die qua omvang met voldoende zekerheid berekend kunnen worden.
 Toelichting op de begrotingsreserves
 Begrotingsreserve Duurzame energie
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 1.774.666
 
 
 
 
 + Stortingen
 
 
 537.740
 
 
 
 
 – Onttrekkingen
 
 
 73.000
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2018
 
 
 2.239.406
 
 
 
 
 
 De begrotingsreserve Duurzame energie is bestemd voor onbesteed gebleven middelen als gevolg van vertraging bij projecten waaraan reeds subsidie is toegekend en reeds verplichte projecten die niet tot uitvoering komen en door andere projecten moeten worden vervangen met het oog op het bereiken van de doelstelling. Via de begrotingsreserve blijven de middelen beschikbaar tot het moment dat ze alsnog zullen worden uitbetaald. In 2018 is € 537,7 mln aan onbestede middelen in de reserve gestort en € 73 mln aan de reserve onttrokken (Kamerstuk, 34 210 XIII, nr. 4, antwoord op vraag 5).
 Begrotingsreserve Aardwarmte
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 22.573
 
 
 
 
 + Stortingen
 
 
 
 
 
 – Onttrekkingen
 
 
 1.019
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2018
 
 
 21.554
 
 
 
 
 
 De begrotingsreserve voor de garantieregeling Geothermie is bedoeld om het budget voor deze regeling meerjarig in te kunnen zetten en een eventuele mismatch in de tijd tussen inkomsten en uitgaven op te vangen. Om gebruik te kunnen maken van de garantieregeling Geothermie betalen marktpartijen een premie aan de uitvoerder van de regeling (RVO.nl) die wordt gestort in de begrotingsreserve. In 2018 is een bedrag van € 1,019 mln aan de reserve onttrokken ten behoeve van uitbetaling van de verliesdeclaraties.
 Begrotingsreserve risicopremie lening ECN/NRG
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 6.600
 
 
 
 
 + Stortingen
 
 
 
 
 
 – Onttrekkingen
 
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2018
 
 
 6.600
 
 
 
 
 
 De middelen op de begrotingsreserve risicopremie ECN/NRG zullen worden aangesproken als ECN, al dan niet tijdelijk, (gedeeltelijk) niet kan voldoen aan de terugbetalingsverplichtingen volgens de afgesloten leningsovereenkomst. In 2018 is de reserve ongewijzigd gebleven.
 Begrotingsreserve maatregelen CO2-reductie
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 0
 
 
 
 
 + Stortingen
 
 
 500.000
 
 
 
 
 – Onttrekkingen
 
 
 
 
 
 Stand per 31/12/2018
 
 
 500.000
 
 
 
 
 
 Het kabinet zal mogelijk additionele maatregelen nemen om aanvullende CO2-reductie te realiseren. Omdat de aard en timing van de eventuele aanvullende maatregelen nog onzeker is, heeft het kabinet besloten deze eventuele maatregelen via een tijdelijke begrotingsreserve met een omvang van € 500 mln financieel mogelijk te maken. Andere departementen, zoals LNV, IenW en BZK kunnen ook een beroep doen op deze reserve voor CO2-reducerende maatregelen.
 
 Beleidsartikel 5 Meerjarenprogramma Nationaal Coördinator Groningen
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 38.760
 
 
 
 
 15.481
 
 
 
 
 94.859
 
 
 
 
 149.100
 
 
 
 
 93.427
 
 
 
 
 – 55.673
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 38.760
 
 
 
 
 10.221
 
 
 
 
 94.859
 
 
 
 
 143.840
 
 
 
 
 80.908
 
 
 
 
 – 62.932
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 25.160
 
 
 
 
 6.482
 
 
 
 
 – 5.891
 
 
 
 
 25.751
 
 
 
 
 5.536
 
 
 
 
 – 20.215
 
 
 
 
 
 Verduurzamingsopgave uit aardgasbaten
 
 
 10.000
 
 
 6.144
 
 
 273
 
 
 16.417
 
 
 150
 
 
 – 16.267
 
 
 
 
 Verduurzamingsopgave overig (kader relevante uitgaven)
 
 
 10.160
 
 
 340
 
 
 – 6.300
 
 
 4.200
 
 
 4.036
 
 
 – 164
 
 
 
 
 Instrumentarium woningmarkt
 
 
 5.000
 
 
 – 2
 
 
 136
 
 
 5.134
 
 
 1.350
 
 
 – 3.784
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inkomensoverdrachten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 42.500
 
 
 
 
 42.500
 
 
 
 
 7.710
 
 
 
 
 – 34.790
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 42.500
 
 
 42.500
 
 
 7.710
 
 
 – 34.790
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 13.600
 
 
 
 
 3.739
 
 
 
 
 9.127
 
 
 
 
 26.466
 
 
 
 
 18.540
 
 
 
 
 – 7.926
 
 
 
 
 
 Onderzoek en compensatie gemeenten en provincie
 
 
 7.000
 
 
 1.775
 
 
 111
 
 
 8.886
 
 
 3.841
 
 
 – 5.045
 
 
 
 
 Werkbudget
 
 
 6.600
 
 
 1.964
 
 
 9.016
 
 
 17.580
 
 
 14.538
 
 
 – 3.042
 
 
 
 
 Projecten overheidsdienst Groningen
 
 
 
 
 
 0
 
 
 161
 
 
 161
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 49.123
 
 
 
 
 49.123
 
 
 
 
 49.122
 
 
 
 
 – 1
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 47.493
 
 
 47.493
 
 
 47.493
 
 
 0
 
 
 
 
 Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1.630
 
 
 1.630
 
 
 1.629
 
 
 – 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 99.922
 
 
 
 
 99.922
 
 
 
 
 34.185
 
 
 
 
 – 65.737
 
 
 
 
 
 Schadevergoedingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 42.500
 
 
 42.500
 
 
 2.397
 
 
 – 40.103
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten schade
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 47.422
 
 
 47.422
 
 
 21.568
 
 
 – 25.854
 
 
 
 
 Ontvangsten NCG
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.220
 
 
 220
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 Voor een toelichting op de verplichtingen wordt verwezen naar de toelichting op de uitgaven.
 Toelichting en de uitgaven
 Subsidies
 Verduurzamingsopgave uit aardgasbaten
 Dit is de waardevermeerderingsregeling (bij € 1.000 schade – € 4.000 subsidie voor verduurzaming). Er is tot en met 2018 € 34 mln uitgegeven aan de uitvoerder van deze subsidieregeling SNN en 4 mln aan de provincie die de oude regeling afhandelt. De uitputting in 2018 van zowel oude en nieuwe regeling was zodanig dat een aanvullende bevoorschotting achterwege kon blijven. De middelen voor 2018 wordt onder de 100% marge doorgeschoven naar de komende jaren.
 Instrumentarium Woningmarkt
 Er komt geen fonds achterstallig onderhoud meer. Een deel van het budget is uitgegeven aan monumenten.
 Inkomensoverdrachten
 De schadebetalingen waren voor 2018 geraamd op € 42,5 mln. RVO geeft deze kosten uit en per kwartaal achteraf wordt gefactureerd aan de NAM. De mindere uitgaven worden veroorzaakt omdat de afhandeling van de schademeldingen door de TCMG in 2018 nog onvoldoende op gang is gekomen. De TCMG werkt op dit moment aan versnellingsmaatregelen.
 Opdrachten
 Onderzoek en compensatie gemeenten en provincie
 In 2018 is 3,8 mln uitgeven aan onderzoek (woningmarkt, industrie, NEN normering, psychosociale gevolgen en oorzaken schade). Het verschil betreft niet benutte middelen voor het onderzoek
 Toelichting op de ontvangsten
 Schadevergoedingen
 De ontvangsten bij de post schadevergoedingen blijft achter bij de raming. Lagere betalingen aan schadevergoedingen door de TCMG betekent namelijk ook lagere declaraties aan de NAM. In principe lopen daarmee de uitgaven en ontvangsten per saldo glad. In 2018 is er echter een verschil, omdat de daadwerkelijk door de TCMG uitbetaalde schadevergoedingen achterbleven bij de raming en de declaratie daarvan aan de NAM pas in 2019 tot ontvangsten leidt.
 Uitvoeringskosten schade
 Betreft de kosten voor de schadeafhandeling door RVO, zowel de uurgebonden kosten als kosten voor derden zoals taxaties. EZK bevoorschot RVO en declareert vervolgens het bedrag per kwartaal achteraf bij de NAM. Het laatste kwartaal 2018 wordt gefactureerd in het eerste kwartaal 2019.
 Beleidsartikel 6 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 703.311
 
 
 
 
 50.197
 
 
 
 
 46.607
 
 
 
 
 800.115
 
 
 
 
 733.422
 
 
 
 
 – 66.693
 
 
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen (indien van toepassing
 
 
 123.015
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 123.015
 
 
 44.715
 
 
 – 78.300
 
 
 
 
 Waarvan overige verplichtingen (indien van toepassing
 
 
 580.296
 
 
 50.197
 
 
 46.607
 
 
 677.100
 
 
 688.707
 
 
 11.607
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 586.388
 
 
 
 
 51.509
 
 
 
 
 14.235
 
 
 
 
 652.132
 
 
 
 
 661.414
 
 
 
 
 9.282
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 35.919
 
 
 
 
 4.001
 
 
 
 
 80.723
 
 
 
 
 120.643
 
 
 
 
 134.104
 
 
 
 
 13.461
 
 
 
 
 
 
 Duurzame veehouderij
 
 
 
 
 111
 
 
 
 
 43
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 154
 
 
 
 
 2.883
 
 
 
 
 2.729
 
 
 
 
 
 Bedrijfsbeëindiging melkveehouderij (Stoppersregeling)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatregelen fosfaatreductie pakket
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Investeringsregeling duurzame stallen
 
 
 
 
 
 
 2.155
 
 
 2.155
 
 
 
 
 Regeling fijnstofmaatregelen
 
 
 
 
 
 
 583
 
 
 583
 
 
 
 
 Overig
 
 
 
 
 
 
 145
 
 
 145
 
 
 
 
 
 Plantaardige productie
 
 
 
 
 17.946
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 7.500
 
 
 
 
 10.446
 
 
 
 
 8.927
 
 
 
 
 – 1.519
 
 
 
 
 
 Energie-efficiency en hernieuwbare energie glastuinbouw (EHG)
 
 
 9.200
 
 
 0
 
 
 – 3.800
 
 
 5.400
 
 
 4.233
 
 
 – 1.167
 
 
 
 
 Marktintroductie energie innovaties (MEI)
 
 
 8.535
 
 
 0
 
 
 – 3.700
 
 
 4.835
 
 
 4.471
 
 
 – 364
 
 
 
 
 Overig
 
 
 211
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 211
 
 
 223
 
 
 12
 
 
 
 
 
 Visserij
 
 
 
 
 5.055
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 2.522
 
 
 
 
 2.533
 
 
 
 
 1.728
 
 
 
 
 – 805
 
 
 
 
 
 Regelingen onder het nieuwe EFMZV
 
 
 5.055
 
 
 0
 
 
 – 2.522
 
 
 2.533
 
 
 1.728
 
 
 – 805
 
 
 
 
 Overig visserij
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Agrarisch ondernemerschap
 
 
 
 
 5.318
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 500
 
 
 
 
 4.818
 
 
 
 
 5.821
 
 
 
 
 1.003
 
 
 
 
 
 Brede weersverzekering
 
 
 5.318
 
 
 0
 
 
 – 500
 
 
 4.818
 
 
 5.684
 
 
 866
 
 
 
 
 Investeringsregeling jonge agrariërs
 
 
 
 
 
 
 42
 
 
 42
 
 
 
 
 Overig
 
 
 
 
 
 
 95
 
 
 95
 
 
 
 
 
 Kennisontwikkeling en (agrarische) innovatie
 
 
 
 
 7.489
 
 
 
 
 3.958
 
 
 
 
 88.723
 
 
 
 
 100.170
 
 
 
 
 100.749
 
 
 
 
 579
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 7.489
 
 
 3.958
 
 
 88.723
 
 
 100.170
 
 
 100.749
 
 
 579
 
 
 
 
 
 Apurement
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 8.881
 
 
 
 
 8.881
 
 
 
 
 
 Regeling apurement
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 8.881
 
 
 8.881
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserves
 
 
 
 
 
 2.522
 
 
 2.522
 
 
 5.115
 
 
 2.593
 
 
 
 
 Begrotingsreserve landbouw
 
 
 
 
 2.522
 
 
 2.522
 
 
 0
 
 
 – 2.522
 
 
 
 
 Begrotingsreserve apurement
 
 
 
 
 
 
 1.782
 
 
 1.782
 
 
 
 
 Begrotingsreserve visserij
 
 
 
 
 
 
 3.333
 
 
 3.333
 
 
 
 
 
 Garanties 
 
 
 
 
 5.140
 
 
 
 
 
 
 5.140
 
 
 
 
 3.904
 
 
 
 
 – 1.236
 
 
 
 
 
 Bijdrage begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
 
 
 2.015
 
 
 
 
 2.015
 
 
 2.592
 
 
 577
 
 
 
 
 Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit
 
 
 3.125
 
 
 
 
 3.125
 
 
 1.312
 
 
 – 1.813
 
 
 
 
 Garantstelling Marktintroductie Innovaties (GMI)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 129.068
 
 
 
 
 22.388
 
 
 
 
 – 110.648
 
 
 
 
 40.808
 
 
 
 
 42.121
 
 
 
 
 1.313
 
 
 
 
 
 Duurzame veehouderij
 
 
 17.398
 
 
 967
 
 
 – 16.238
 
 
 2.127
 
 
 2.333
 
 
 206
 
 
 
 
 Mestbeleid
 
 
 481
 
 
 11.829
 
 
 – 10.840
 
 
 1.470
 
 
 2.744
 
 
 1.274
 
 
 
 
 Plantaardige productie
 
 
 13.551
 
 
 – 579
 
 
 – 9.517
 
 
 3.455
 
 
 3.275
 
 
 – 180
 
 
 
 
 Plantgezondheid
 
 
 2.067
 
 
 3.056
 
 
 – 1.266
 
 
 3.857
 
 
 4.103
 
 
 246
 
 
 
 
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 
 5.145
 
 
 3.726
 
 
 – 1.397
 
 
 7.474
 
 
 7.482
 
 
 8
 
 
 
 
 Voedselagenda
 
 
 16.491
 
 
 – 13.410
 
 
 0
 
 
 3.081
 
 
 5.004
 
 
 1.923
 
 
 
 
 Voedselveiligheid en kwaliteit
 
 
 2.944
 
 
 – 1.403
 
 
 – 1.144
 
 
 397
 
 
 2.413
 
 
 2.016
 
 
 
 
 Voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid
 
 
 2.641
 
 
 530
 
 
 36
 
 
 3.207
 
 
 2.452
 
 
 – 755
 
 
 
 
 Visserij
 
 
 130
 
 
 – 75
 
 
 274
 
 
 329
 
 
 271
 
 
 – 58
 
 
 
 
 Agrarisch ondernemerschap
 
 
 2.507
 
 
 0
 
 
 – 267
 
 
 2.240
 
 
 1.227
 
 
 – 1.013
 
 
 
 
 Kennisontwikkeling en (agrarische) innovatie
 
 
 65.713
 
 
 17.747
 
 
 – 70.289
 
 
 13.171
 
 
 10.817
 
 
 – 2.354
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 82.181
 
 
 
 
 14.081
 
 
 
 
 392
 
 
 
 
 96.654
 
 
 
 
 95.562
 
 
 
 
 – 1.092
 
 
 
 
 
 Medebewind en overige voormalige publieke PBO-taken
 
 
 1.510
 
 
 0
 
 
 40
 
 
 1.550
 
 
 1.204
 
 
 – 346
 
 
 
 
 Wageningen Research kennisbasis en wettelijke taken
 
 
 77.013
 
 
 15.165
 
 
 95
 
 
 92.273
 
 
 91.502
 
 
 – 771
 
 
 
 
 College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden
 
 
 988
 
 
 0
 
 
 1.831
 
 
 2.819
 
 
 2.856
 
 
 37
 
 
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 
 738
 
 
 – 738
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 0
 
 
 – 12
 
 
 
 
 Zon-MW (dierproeven)
 
 
 1.932
 
 
 – 346
 
 
 – 1.586
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
 
 
 
 
 10.217
 
 
 
 
 – 6.000
 
 
 
 
 170
 
 
 
 
 4.387
 
 
 
 
 4.387
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 10.217
 
 
 – 6.000
 
 
 170
 
 
 4.387
 
 
 4.387
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 10.026
 
 
 
 
 368
 
 
 
 
 – 130
 
 
 
 
 10.264
 
 
 
 
 8.333
 
 
 
 
 – 1.931
 
 
 
 
 
 FAO en overige contributies
 
 
 10.026
 
 
 368
 
 
 – 130
 
 
 10.264
 
 
 8.333
 
 
 – 1.931
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 313.837
 
 
 
 
 16.671
 
 
 
 
 43.728
 
 
 
 
 374.236
 
 
 
 
 373.004
 
 
 
 
 – 1.232
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 161.858
 
 
 10.800
 
 
 3.360
 
 
 176.018
 
 
 177.446
 
 
 1.428
 
 
 
 
 Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland
 
 
 138.565
 
 
 3.820
 
 
 39.886
 
 
 182.271
 
 
 180.756
 
 
 – 1.515
 
 
 
 
 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
 
 
 5.923
 
 
 1.749
 
 
 288
 
 
 7.960
 
 
 7.232
 
 
 – 728
 
 
 
 
 Rijksrederij
 
 
 7.491
 
 
 302
 
 
 194
 
 
 7.987
 
 
 7.570
 
 
 – 417
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 41.026
 
 
 
 
 2.809
 
 
 
 
 32.170
 
 
 
 
 76.005
 
 
 
 
 67.271
 
 
 
 
 – 8.734
 
 
 
 
 
 Mestbeleid
 
 
 7.209
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 7.209
 
 
 4.248
 
 
 – 2.961
 
 
 
 
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 
 500
 
 
 1.288
 
 
 600
 
 
 2.388
 
 
 5.897
 
 
 3.509
 
 
 
 
 Voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid
 
 
 5.926
 
 
 0
 
 
 6.226
 
 
 12.152
 
 
 6.377
 
 
 – 5.775
 
 
 
 
 Visserij
 
 
 6.993
 
 
 302
 
 
 0
 
 
 7.295
 
 
 4.362
 
 
 – 2.933
 
 
 
 
 Agrarisch ondernemerschap (2017 stoppersregeling)
 
 
 245
 
 
 0
 
 
 19.300
 
 
 19.545
 
 
 12.503
 
 
 – 7.042
 
 
 
 
 Kennisontwikkeling en (agrarische) innovatie
 
 
 12.157
 
 
 1.200
 
 
 524
 
 
 13.881
 
 
 13.858
 
 
 – 23
 
 
 
 
 Garanties (provisies Borgstellingsfaciliteit)
 
 
 2.925
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2.925
 
 
 1.885
 
 
 – 1.040
 
 
 
 
 Agentschappen
 
 
 
 0
 
 
 5.520
 
 
 5.520
 
 
 5.520
 
 
 0
 
 
 
 
 Begrotingsreserves
 
 
 5.071
 
 
 19
 
 
 0
 
 
 5.090
 
 
 12.621
 
 
 7.531
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 De voornaamste oorzaak voor de lagere verplichting is dat er minder garantieverplichtingen zijn aangegaan dan het plafond voor leningen waarop een garantstelling van de Borgstelling MKB landbouwkredieten (BL) rust.
 Toelichting op de uitgaven
 Subsidies
 De realisatie van de subsidies valt € 13,5 mln hoger uit. Dit heeft vooral te maken met de hogere uitgaven voor apurement. Deze uitgaven hebben betrekking op correcties van de EU met betrekking tot de uitvoering van regelingen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB), omdat declaraties na audits niet volledig zijn goedgekeurd. Het betreft correcties voor onder andere het plattelandsontwikkelingsprogramma, betaaltermijnen, Gemeenschappelijke Marktordening Groente en Fruit, suikerheffingen en TSE/BSE. In de Nationale Verklaring over het financieel beheer van de Europese fondsen in gedeeld beheer worden de correcties nader toegelicht.
 Toelichting op de ontvangsten
 De ontvangsten zijn € 8,7 mln lager dan begroot. Dit heeft vooral te maken met een lagere sectorbijdrage in de uitvoeringskosten van RVO.nl voor het Fosfaatreductieplan. De geraamde ontvangsten zij niet volledig in 2018 gerealiseerd en schuiven door naar 2019. Dit is eerder toegelicht in de Veegbrief (Kamerstuk 35 000-XIII, nr. 76). De hogere ontvangsten voor Begrotingsreserves hebben betrekking op hogere onttrekkingen uit de reserve apurement en de reserve landbouw. Zie ook de toelichting op de begrotingsreserves.
 Toelichting op de begrotingsreserves
 Begrotingsreserve Landbouw
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 26.679
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 0
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 – 1.312
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2018
 
 
 25.367
 
 
 
 
 
 De onttrekking wordt gedaan om uitgaven te kunnen doen voor verplichtingen die eerder zijn aangegaan. De grootste posten zijn:
 
 
 –
 Uitgaven voor projecten die bijdragen aan een duurzame cacaoconsumptie en productie, die gefinancierd worden uit de vorig jaar aan de begrotingsreserve toegevoegde rentebaten van het cacaobufferfonds dat beheerd werd door het voormalig Productschap Akkerbouw;
 
 
 –
 College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (CTGB) voor advisering;
 
 
 –
 uitgaven voor projecten duurzame landbouw.
 
 
 Begrotingsreserve Visserij
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 17.444
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 3.333
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 0
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2018
 
 
 20.777
 
 
 
 
 
 De storting is het niet bestede deel van de nationale cofinanciering voor de regelingen van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij 2014–2020 die is vastgelegd in het Operationeel Programma van het EFMZV en behouden blijft voor cofinanciering van toekomstige uitgaven.
 Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 14.166
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 2.592
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 0
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2018
 
 
 16.758
 
 
 
 
 
 De ontvangen provisies zijn hoger dan nodig is ter dekking van betaalde verliesdeclaraties. Het verschil is in de reserve gestort ten behoeve van toekomstige verliesdeclaraties.
 Begrotingsreserve Apurement
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2018
 
 
 101.834
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 1.782
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 – 11.309
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2018
 
 
 92.307
 
 
 
 
 
 De uitgaven hebben betrekking op correcties van de EU met betrekking tot de uitvoering van regelingen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB), omdat declaraties na audits niet volledig zijn goedgekeurd. Het betreft correcties voor onder andere het plattelandsontwikkelingsprogramma, betaaltermijnen, Gemeenschappelijke Marktordening Groente en Fruit, suikerheffingen en TSE/BSE. In de Nationale Verklaring over het financieel beheer van de Europese fondsen in gedeeld beheer worden de correcties nader toegelicht.
 
 Beleidsartikel 8 Natuur en biodiversiteit
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 111.564
 
 
 
 
 – 1.714
 
 
 
 
 – 4.091
 
 
 
 
 105.759
 
 
 
 
 99.844
 
 
 
 
 – 5.915
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 111.804
 
 
 
 
 – 1.963
 
 
 
 
 4.513
 
 
 
 
 114.354
 
 
 
 
 110.843
 
 
 
 
 – 3.511
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 2.555
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 39
 
 
 
 
 2.594
 
 
 
 
 2.952
 
 
 
 
 358
 
 
 
 
 
 Vermaatschappelijking Natuur en Biodiversiteit
 
 
 1.020
 
 
 0
 
 
 17
 
 
 1.037
 
 
 1.070
 
 
 33
 
 
 
 
 Natuur en biodiversiteit op land
 
 
 763
 
 
 0
 
 
 9
 
 
 772
 
 
 1.092
 
 
 320
 
 
 
 
 Beheer Kroondomein
 
 
 772
 
 
 0
 
 
 13
 
 
 785
 
 
 790
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 27.345
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 1.000
 
 
 
 
 26.345
 
 
 
 
 26.259
 
 
 
 
 – 86
 
 
 
 
 
 Rente en aflossingen voor bestaande leningen (EHS & PNB)
 
 
 27.345
 
 
 0
 
 
 – 1.000
 
 
 26.345
 
 
 26.259
 
 
 – 86
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 26.971
 
 
 
 
 – 2.204
 
 
 
 
 1.305
 
 
 
 
 26.072
 
 
 
 
 25.091
 
 
 
 
 – 981
 
 
 
 
 
 Natuur en Biodiversiteit Grote wateren
 
 
 7.792
 
 
 – 495
 
 
 – 1.263
 
 
 6.034
 
 
 6.028
 
 
 – 6
 
 
 
 
 Vermaatschappelijking Natuur en Biodiversiteit
 
 
 4.924
 
 
 – 1.345
 
 
 1.165
 
 
 4.744
 
 
 4.678
 
 
 – 66
 
 
 
 
 Overige stelsel activiteiten
 
 
 1.931
 
 
 – 233
 
 
 – 172
 
 
 1.526
 
 
 1.480
 
 
 – 46
 
 
 
 
 Internationale Samenwerking
 
 
 3.648
 
 
 0
 
 
 108
 
 
 3.756
 
 
 4.118
 
 
 362
 
 
 
 
 Natuur en Biodiversiteit op land
 
 
 1.653
 
 
 – 131
 
 
 7.219
 
 
 8.741
 
 
 8.337
 
 
 – 404
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 423
 
 
 0
 
 
 – 100
 
 
 323
 
 
 402
 
 
 79
 
 
 
 
 Klimaatimpuls natuur en biodiversiteit
 
 
 6.600
 
 
 0
 
 
 – 6.152
 
 
 448
 
 
 48
 
 
 – 400
 
 
 
 
 Regio deals
 
 
 
 0
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 0
 
 
 – 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan medeoverheden
 
 
 
 
 600
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 400
 
 
 
 
 200
 
 
 
 
 381
 
 
 
 
 181
 
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 600
 
 
 0
 
 
 – 400
 
 
 200
 
 
 381
 
 
 181
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 25.952
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.013
 
 
 
 
 26.965
 
 
 
 
 26.967
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Staatsbosbeheer
 
 
 25.952
 
 
 0
 
 
 1.013
 
 
 26.965
 
 
 26.967
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 1.097
 
 
 
 
 241
 
 
 
 
 – 21
 
 
 
 
 1.317
 
 
 
 
 1.175
 
 
 
 
 – 142
 
 
 
 
 
 Contributies
 
 
 1.097
 
 
 241
 
 
 – 21
 
 
 1.317
 
 
 1.175
 
 
 – 142
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan agentschappen
 
 
 
 
 27.284
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.577
 
 
 
 
 30.861
 
 
 
 
 28.018
 
 
 
 
 – 2.843
 
 
 
 
 
 Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland
 
 
 17.871
 
 
 0
 
 
 3.436
 
 
 21.307
 
 
 21.063
 
 
 – 244
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 9.413
 
 
 0
 
 
 141
 
 
 9.554
 
 
 6.955
 
 
 – 2.599
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 57.180
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 1.630
 
 
 
 
 55.550
 
 
 
 
 55.778
 
 
 
 
 228
 
 
 
 
 
 Landinrichtingsrente
 
 
 37.259
 
 
 0
 
 
 1.500
 
 
 38.759
 
 
 38.243
 
 
 – 516
 
 
 
 
 Verkoop gronden
 
 
 15.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige
 
 
 4.921
 
 
 0
 
 
 – 3.130
 
 
 1.791
 
 
 2.535
 
 
 744
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen
 De aangegane verplichtingen zijn bij Slotwet € 5,9 mln lager uitgevallen dan eerder geraamd. Dit wordt met name veroorzaakt door lagere bijdrage aan NVWA omdat groot deel van de realisatie verplichting verantwoord is onder artikel 6, dit omdat de opdracht aan NVWA niet precies te splitsen was naar begrotingsartikel.
 Toelichting op de uitgaven
 De bijdrage aan de NVWA is op art 8 € 2,6 mln lager uitgevallen, per saldo is deze bijdrage aan de NVWA op art 6 verantwoord.
 
 De niet-beleidsartikelen
 Artikel 40 Apparaat
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 301.121
 
 
 
 
 37.691
 
 
 
 
 57.566
 
 
 
 
 396.378
 
 
 
 
 297.577 
 
 
 
 
 – 98.801 
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 301.121
 
 
 
 
 37.691
 
 
 
 
 57.566
 
 
 
 
 396.378
 
 
 
 
 297.577 
 
 
 
 
 – 98.801 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven 
 
 
 
 
 207.240
 
 
 
 
 3.997
 
 
 
 
 26.935
 
 
 
 
 238.172
 
 
 
 
 203.759 
 
 
 
 
 – 34.413 
 
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 180.383
 
 
 8.093
 
 
 9.982
 
 
 198.458
 
 
 165.163
 
 
 – 33.295
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 7.275
 
 
 1.462
 
 
 780
 
 
 9.517
 
 
 20.279
 
 
 10.762
 
 
 
 
 – waarvan overige personele uitgaven
 
 
 19.582
 
 
 – 5.558
 
 
 16.173
 
 
 30.197
 
 
 18.317
 
 
 – 11.880
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven 
 
 
 
 
 93.881
 
 
 
 
 33.694
 
 
 
 
 30.631
 
 
 
 
 158.206
 
 
 
 
 93.818 
 
 
 
 
 – 64.388 
 
 
 
 
 
 – waarvan ICT1Het totaal van de ICT-uitgaven van het kerndepartement en buitendiensten bestaan uit de ICT-uitgaven geraamd onder de post materiële uitgaven en de bijdrage aan de SSO DICTU.
 
 
 6.863
 
 
 5.000
 
 
 48
 
 
 11.911
 
 
 3.200
 
 
 – 8.711
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO’s (exclusief DICTU)
 
 
 22.898
 
 
 – 1.908
 
 
 4.022
 
 
 25.012
 
 
 13.914
 
 
 – 11.098
 
 
 
 
 – waarvan SSO DICTU
 
 
 42.874
 
 
 22.801
 
 
 18.705
 
 
 84.380
 
 
 55.491
 
 
 – 28.889
 
 
 
 
 – waarvan overige materiële uitgaven
 
 
 21.246
 
 
 7.801
 
 
 7.856
 
 
 36.903
 
 
 21.213
 
 
 – 15.690
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 37.893
 
 
 
 
 – 323
 
 
 
 
 – 1.185
 
 
 
 
 36.385
 
 
 
 
 28.284 
 
 
 
 
 – 8.101 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen en uitgaven
 
 Naar aanleiding van het Regeerakkoord is het voormalig Ministerie van Economische Zaken opgedeeld in het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Bij de herinrichting naar twee departementen is besloten dat EZK en LNV gemeenschappelijk diensten afnemen van een aantal stafdirecties.
 Gedurende 2018 waren EZK en LNV nog te sterk met elkaar verweven om een boekhoudkundige uitsplitsing van alle apparaatsuitgaven te kunnen maken. In 2018 heeft de uitputting van deze onderdelen daarom volledig plaatsgevonden op het apparaatsartikel 40.
 Op basis van een tevoren afgesproken verdeelsleutel (EZK: 57%, LNV: 43%) zijn bij Slotwet de gerealiseerde uitgaven, verplichtingen en ontvangsten van de gemeenschappelijke diensten toegewezen aan de apparaatsartikelen van EZK (40) en LNV (42). Vanwege die toewijzing laat artikel 40 een lagere realisatiestand zien ten opzichte van de Incidentele Suppletoire Begroting (ISB).
 
 Personele uitgaven
 Er is uitputting van EZK naar LNV overgeheveld voor de personeels- en personeelsgerelateerde kosten voor de gedeelde stafdirecties van voormalig EZ.
 Materiële uitgaven
 Er is uitputting van EZK naar LNV overgeheveld voor de materiele kosten voor de gedeelde stafdirecties van voormalig EZ.
 Toelichting op de ontvangsten
 Ook de ontvangsten zijn de gedeelde onderdelen worden verdeeld over EZK en LNV. Met de slotwetmutatie worden de gerealiseerd ontvangsten overgeheveld.
 Artikel 41 Nominaal en onvoorzien
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 47.115
 
 
 
 
 – 49.615
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 47.115
 
 
 
 
 – 49.615
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41.10 Prijsbijstelling
 
 
 0
 
 
 19.184
 
 
 – 19.184
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 41.20 Loonbijstelling
 
 
 0
 
 
 29.762
 
 
 – 29.762
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 41.30 Onvoorzien
 
 
 0
 
 
 669
 
 
 – 669
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 41.40 Nog te verdelen
 
 
 2.500
 
 
 – 2.500
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 Op artikel 41 Nominaal en onvoorzien worden geen uitgaven gedaan. Bij 2e suppletoire begroting 2018 is de loon- en prijsbijstelling toegedeeld aan de relevante artikelen.
 Artikel 42 Apparaat
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 41.354
 
 
 
 
 
 
 41.354
 
 
 
 
 126.989
 
 
 
 
 85.635
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 41.354
 
 
 
 
 
 
 41.354
 
 
 
 
 126.989
 
 
 
 
 85.635
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven 
 
 
 
 
 35.303
 
 
 
 
 
 
 35.303
 
 
 
 
 69.108
 
 
 
 
 33.805
 
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 28.216
 
 
 
 
 28.216
 
 
 60.152
 
 
 31.936
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 1.207
 
 
 
 
 1.207
 
 
 2.426
 
 
 1.219
 
 
 
 
 – waarvan overige personele uitgaven
 
 
 5.880
 
 
 
 
 5.880
 
 
 6.530
 
 
 650
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven 
 
 
 
 
 6.051
 
 
 
 
 
 
 6.051
 
 
 
 
 57.881
 
 
 
 
 51.830
 
 
 
 
 
 – waarvan ICT1Het totaal van de ICT-uitgaven van het kerndepartement en buitendiensten bestaan uit de ICT-uitgaven geraamd onder de post materiële uitgaven en de bijdrage aan de SSO DICTU.
 
 
 802
 
 
 
 
 802
 
 
 4.444
 
 
 3.642
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO’s (exclusief DICTU)
 
 
 2.674
 
 
 
 
 2.674
 
 
 14.825
 
 
 12.151
 
 
 
 
 – waarvan SSO DICTU
 
 
 
 
 
 
 24.856
 
 
 24.856
 
 
 
 
 – waarvan overige materiële uitgaven
 
 
 2.575
 
 
 
 
 2.575
 
 
 13.756
 
 
 11.181
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 1.500
 
 
 
 
 
 
 1.500
 
 
 
 
 5.550
 
 
 
 
 4.050
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen en uitgaven
 
 Naar aanleiding van het Regeerakkoord is het voormalig Ministerie van Economische Zaken opgedeeld in het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Bij nota van wijziging is het budget voor de beleidsmedewerkers van LNV overgeheveld van artikel 40 naar artikel 42 (Kamerstuk 34 775, XIII, 8). Bij de herinrichting naar twee departementen is besloten dat EZK en LNV gemeenschappelijk diensten afnemen van een aantal stafdirecties.
 Gedurende 2018 waren EZK en LNV nog te sterk met elkaar verweven om een boekhoudkundige uitsplitsing van alle apparaatsuitgaven te kunnen maken. In 2018 heeft de uitputting van deze onderdelen daarom volledig plaatsgevonden op het apparaatsartikel 40.
 Op basis van een tevoren afgesproken verdeelsleutel (EZK: 57%, LNV: 43%) zijn bij Slotwet de gerealiseerde uitgaven, verplichtingen en ontvangsten van de gemeenschappelijke diensten toegewezen aan de apparaatsartikelen van EZK (40) en LNV (42).
 
 Personele uitgaven
 Bij Slotwet worden de uitgaven voor de gemeenschappelijke diensten toegevoegd aan artikel 42.
 Materiële uitgaven
 Bij Slotwet worden de uitgaven voor de gemeenschappelijke diensten toegevoegd aan artikel 42.
 Toelichting op de ontvangsten
 Bij Slotwet worden de ontvangsten voor de gemeenschappelijke diensten toegevoegd aan artikel 42.
 Artikel 43 Nominaal en onvoorzien
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand na ISB
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 
 64.755
 
 
 
 
 – 55.257
 
 
 
 
 9.498
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 9.498
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 
 64.755
 
 
 
 
 – 55.257
 
 
 
 
 9.498
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 9.498
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 43.10 Prijsbijstelling
 
 
 
 
 2.460
 
 
 2.460
 
 
 0
 
 
 
 – 2.460
 
 
 
 
 
 43.20 Loonbijstelling
 
 
 
 
 1.131
 
 
 1.131
 
 
 0
 
 
 
 – 1.131
 
 
 
 
 
 43.30 Onvoorzien
 
 
 
 64.755
 
 
 – 58.848
 
 
 5.907
 
 
 0
 
 
 
 – 5.907
 
 
 
 
 
 43.40 Nog te verdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 Bij de 1e suppletoire begroting 2018 is de loon- en prijsbijstellingstranche 2018 en de eindejaarsmarge over 2017 uitgekeerd. Deze bijstellingen zijn bij de 2e suppletoire begrotingswet 2018 toebedeeld naar de relevante onderdelen. Daarnaast zijn op dit artikel bij eerste suppletoire begroting middelen toegevoegd ten behoeve van de (her)inrichting EZK/LNV. Voor 2018 was dit een bedrag van € 50 mln ten behoeve van personeel en materieel, ICT-investeringen en het dekken van diverse uitvoeringsproblematiek, zie hiervoor onder meer Kamerstuk 34 775, nr. 8 over de oprichting van het Ministerie van LNV. De middelen zijn bij tweede suppletoire begroting verdeeld over de begroting, grotendeels ten gunste van het niet-beleidsartikel apparaat waar zowel de personeels- als ICT-uitgaven worden verantwoord. Van de voor 2018 geraamde kosten is een deel niet uitgeput. Het gaat om ICT uitgaven en middelen verkregen voor loon en prijs bijstelling. Het bedrag van 9,4 mln is bij Slotwet vrijgevallen ten gunste van de algemene middelen. Oorzaak van de ICT meevaller is gelegen in de zware inzet op een goede governance, sterke sturing op financiën, beperkte externe inhuur en diverse «voordeligere» keuzes die gedurende het traject konden worden gemaakt (systemen hoefden bijvoorbeeld minder dan vooraf gedacht fysiek te worden gescheiden).
 Diergezondheidsfonds (DGF)
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Stand vastgestelde begroting 2018
 
 
 (2)
 Mutaties 1e
 suppletoire begroting 2018
 
 
 (3)
 Mutaties 2e suppletoire begroting 2018
 
 
 (4)=(1)+(2)+
 (3)
 Totaal geraamd
 
 
 (5)
 Realisatie
 
 
 (6)=(5)–(4)
 Slotverschillen
 (+ of –)
 
 
 
 
 
 
 01 Bewaking en bestrijding van dierziekten en voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 34.507
 
 
 
 
 19.396
 
 
 
 
 1.001
 
 
 
 
 54.904
 
 
 
 
 32.997
 
 
 
 
 – 21.907
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 34.507
 
 
 
 
 19.396
 
 
 
 
 1.001
 
 
 
 
 54.904
 
 
 
 
 31.584
 
 
 
 
 – 23.320
 
 
 
 
 
 Beginsaldo
 
 
 
 19.396
 
 
 
 19.396
 
 
 
 
 – 19.396
 
 
 
 
 
 Programma-uitgaven
 
 
 34.507
 
 
 
 1.001
 
 
 34.507
 
 
 
 31.584
 
 
 
 
 – 2.923
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 34.507
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.001
 
 
 
 
 35.508
 
 
 
 
 31.584
 
 
 
 
 – 3.924
 
 
 
 
 
 1. Bewaking van dierziekten
 
 
 18.811
 
 
 
 180
 
 
 18.991
 
 
 19.416
 
 
 
 425
 
 
 
 
 
 2. Bestrijding van dierziekten
 
 
 13.436
 
 
 
 471
 
 
 13.907
 
 
 9.972
 
 
 
 – 3.935
 
 
 
 
 
 3. Voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 4.Overig
 
 
 2.260
 
 
 
 350
 
 
 2.610
 
 
 2.196
 
 
 
 – 414
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 34.507
 
 
 
 
 19.396
 
 
 
 
 – 2.795
 
 
 
 
 51.108
 
 
 
 
 35.305
 
 
 
 
 – 15.803
 
 
 
 
 
 Beginsaldo1Conform de vigerende systematiek is bij Voorjaarsnota het eindsaldo DGF 2017 toegevoegd aan het lopende begrotingsjaar 2018.
 
 
 
 19.396
 
 
 
 19.396
 
 
 
 – 19.396
 
 
 
 
 Ontvangsten van LNV
 
 
 10.217
 
 
 0
 
 
 – 5.830
 
 
 4.387
 
 
 4.387
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Ontvangsten van EU m.b.t. AI en salmonella bewaking en bestrijding
 
 
 2.750
 
 
 0
 
 
 
 1.338
 
 
 
 4.088
 
 
 566
 
 
 
 – 3.522
 
 
 
 
 
 Ontvangsten van sector
 
 
 21.540
 
 
 0
 
 
 1.697
 
 
 23.237
 
 
 30.352
 
 
 7.115
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen en de uitgaven
 Voor bewaking is € 0,4 mln meer uitgegeven dan begroot. Dit verschil wordt veroorzaakt door hogere kosten voor vogelgriep testen in 2018 ad € 0,9 mln en lagere uitgaven voor het monitoringsprogramma voor AI, NCD, Mycoplasma en niet zoönotische salmonella ad € 0, 55 mln Het contract voor de vogelgriep testen is na vaststelling van de begroting 2018 gesloten. De lagere uitgaven voor het genoemde monitoringsprogramma worden veroorzaakt doordat de eindafrekening voor deze opdracht over 2018 nog niet betaald is.
 Toelichting op de ontvangsten
 De ontvangsten vanuit de EU zijn € 3,5 mln lager dan eerder verwacht. Dit komt door een terugvordering op eerdere ontvangsten voor het vaccinatieprogramma salmonella ad € 1,9 mln Verder zijn verwachte bijdrages voor AI monitoring/bestrijding ad € 1,6 mln nog niet ontvangen. Deze inkomsten worden in 2019 verwacht. De ontvangsten vanuit de sectoren zijn € 7,1 mln hoger dan begroot. Dit komt vooral doordat verwacht werd dat er als gevolg van de fipronil crisis veel pluimveehouders uitstel van betaling zouden aanvragen en pas in 2019 de heffing zouden voldoen. Toch hebben veel pluimveehouders de heffing voor dekking van tekorten uit voorgaande jaren ontstaan door de vogelgriepuitbraken reeds in 2018 voldaan.