Goedkeuring verdrag inzake bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik (Trb. 2008, 58); Memorie van Antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137140
 2009-2010
 
 31 808 
 (
 R1872
 )
 Goedkeuring van het op 25 oktober 2007 te Lanzarote tot stand gekomen
Verdrag van de Raad van Europa inzake de bescherming van kinderen tegen seksuele
uitbuiting en seksueel misbruik (Trb. 2008, 58)
 
 
 31 810
 Uitvoering van het op 25 oktober 2007 te Lanzarote totstandgekomen
Verdrag van de Raad van Europa inzake de bescherming van kinderen tegen seksuele
uitbuiting en seksueel misbruik (Trb. 2008, 58)
 
 
 
 
 C
 MEMORIE VAN ANTWOORD
 Ontvangen 16 november 2009
 1. Algemeen
 Met veel belangstelling heb ik kennisgenomen van het voorlopig verslag
van de vaste commissie voor Justitie over het voorstel van rijkswet tot goedkeuring
van het op 25 oktober 2007 totstandgekomen Verdrag van de Raad van Europa
inzake de bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik
(hierna: het Verdrag) en het voorstel van wet tot uitvoering van het Verdrag.
Het verheugt mij dat de leden van de aan het woord zijnde fracties de goedkeuring
en uitvoering van het Verdrag in ruime mate ondersteunen. In deze memorie
van antwoord ga ik graag in op de in het voorlopig verslag gestelde vragen
en gemaakte opmerkingen.
 Zij bieden gelegenheid nader in te gaan op doel en inhoud van het Verdrag,
de voorgestelde wetgeving ter uitvoering van het Verdrag en het Nederlandse
beleid inzake de bestrijding van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik.
Ik ben de leden daarvoor erkentelijk. Waar mogelijk zullen de vragen van verschillende
fracties over hetzelfde onderwerp of met elkaar samenhangende onderwerpen
hieronder gezamenlijk worden beantwoord.
 2. Ratificatie en uitvoering Verdrag
 De leden van de PvdA-fractie wezen op het
feit dat de Europese Commissie twee jaar na de totstandkoming van het Verdrag
een voorstel voor een nieuw kaderbesluit ter bestrijding van seksueel misbruik,
seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie heeft gepresenteerd.
Deze leden vroegen mij in te gaan op het feit dat deze rechtsinstrumenten
van de Raad van Europa en de Europese Unie elkaar in de tijd zeer snel opvolgen.
Zij wierpen daarbij de vraag op of niet sprake is van een competentiestrijd
tussen de Raad van Europa en de Europese Unie. Ten slotte vroegen zij of het
aanpassen van het kaderbesluit aan het Verdrag noodzakelijk is
om kinderen effectief te beschermen tegen seksuele uitbuiting en seksueel
misbruik.
 Graag beantwoord ik deze vragen in onderlinge samenhang als volgt. Met
deze leden ben ik van mening dat de vraag kan worden gesteld of het wenselijk
is dat de Raad van Europa en de Europese Unie snel na elkaar met nieuwe, inhoudelijk
min of meer gelijkluidende, rechtsinstrumenten komen. Naast het onderhavige
terrein, hebben wij dit bijvoorbeeld ook gezien op de terreinen van de bestrijding
van mensenhandel en het voorkomen van terrorisme. De regering heeft bij deze
ontwikkeling ook een kanttekening geplaatst in het BNC-fiche terzake het voorstel
voor een nieuw kaderbesluit ter bestrijding van seksueel misbruik, seksuele
uitbuiting van kinderen en kinderpornografie (Kamerstukken II 2008/09, 22 112,
nr. 860). Het verschijnsel van op elkaar volgende internationale instrumenten
op eenzelfde terrein heeft niet alleen tot gevolg dat regering en parlement
zich mogelijk geplaatst zien voor opvolgende implementatieverplichtingen op
hetzelfde terrein, maar confronteert ook de rechtspraktijk met snel wijzigende
wetgeving. In onderhavig verband bestaat het risico dat de onderhandelingen
over het ontwerpkaderbesluit de bereidheid bij lidstaten om vooruitlopend
op de afronding daarvan de verplichtingen uit het Verdrag in de nationale
wetgeving te implementeren, doen afnemen. Daar moet voor worden gewaakt. Tijdens
de JBZ-Raad van 6 april 2009, bij welke gelegenheid het ontwerpkaderbesluit
door de Commissie werd gepresenteerd, heb ik er ook bij mijn Europese collega’s
op aangedrongen de ratificatie van het Verdrag voortvarend ter hand te nemen.
Overigens heb ik niet de indruk dat op het onderhavige terrein sprake is van
een competentiestrijd tussen de Raad van Europa en de Europese Commissie.
Veeleer is sprake van een gezamenlijke inspanning om de internationale samenwerking
op dit terrein te intensiveren en verder te verbeteren. De Commissie beoogt
met het ontwerpkaderbesluit primair het beschermingsniveau binnen de Europese
Unie in overeenstemming te brengen met de kernresultaten die met het Verdrag
zijn behaald. Daarbij wordt op een aantal punten toegevoegde waarde ten opzichte
van het Verdrag gezocht. Het gaat daarbij ondermeer om punten terzake waarvan
de mogelijkheid bestaat om op het niveau van de Europese Unie te voorzien
in verdergaande harmonisatie, bijvoorbeeld wat het niveau van bestraffing
van de in het kaderbesluit omschreven strafbare feiten betreft. De Commissie
beoogt voorts de in het Verdrag opgenomen mogelijkheden tot het maken van
voorbehouden op EU-niveau te beperken. Het streven van de Europese Commissie
om het EU-acquis terzake de bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting
en seksueel misbruik naar het niveau van de hoogste internationale rechtsnorm
te brengen, is begrijpelijk en wordt door de regering onderschreven.
 
 Het aanpassen van het bestaande kaderbesluit aan het Verdrag is niet noodzakelijk
om het beschermingsniveau binnen de Europese Unie te brengen op het niveau
van het Verdrag. Datzelfde resultaat zou op zich ook kunnen worden bereikt
wanneer alle lidstaten van de Europese Unie het Verdrag zouden ratificeren.
Zoals hierboven aangegeven, gaat het ontwerpkaderbesluit evenwel op een aantal
punten nog een stap verder. Voorts voorziet het opnemen van bepalingen van
gelijke aard als in het Verdrag in het EU-acquis in de sterkere bindende kracht
die de rechtsorde van de Europese Unie tot stand brengt, met name wat betreft
de inwerkingtreding en het toezicht op de naleving door de Europese Commissie.
In het licht van het bovenstaande voel ik – nog daargelaten het feit
dat de onderhandelingen over de tekst van het ontwerpkaderbesluit al een eind
op streek zijn (voor de volledigheid merk ik nog op dat de tekst van het ontwerpkaderbesluit
na inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon naar verwachting tot een
richtlijn zal worden omgevormd) – niet voor de idee van de leden van
de fractie van de PvdA om het budget dat de Commissie besteedt aan het kaderbesluit
aan te wenden voor de financiering van het toezichtsmechanisme
van de Raad van Europa. Dit neemt niet weg dat de regering op andere wijze
bijdraagt aan het versterken van het werk van de Raad van Europa. De regering
zal, zoals eerder – meest recent in juli 2009 – door de minister
van Buitenlandse Zaken aan de Eerste en Tweede Kamer gemeld, blijven zoeken
naar een structurele oplossing voor de budgettaire krapte bij de Raad van
Europa. In dit verband zullen steeds het belang van slagvaardigheid en de
financiële voorwaarden die daarvoor moeten worden vervuld worden benadrukt.
Mede gezien de huidige terughoudendheid van andere lidstaten op dit punt probeert
Nederland ook via andere, tijdelijke bijdragen de armslag van de organisatie
te vergroten.
 3. Handhaafbaarheid
 Onder verwijzing naar hetgeen in de memorie van toelichting en de nota
naar aanleiding van het verslag bij het voorstel van wet tot uitvoering van
het Verdrag is vermeld over de handhaafbaarheid van de strafbaarstelling van
het «zich toegang verschaffen tot» kinderpornografie, stelden
de leden van de fractie van het CDA de vraag of
wordt «ingelopen» op de mogelijkheden tot ontduiking van opsporing
en vervolging. Tevens vroegen deze leden of de opsporing van deze gedraging
herleidbaar is tot individuele verdachten.
 Deze vragen beantwoord ik graag als volgt. In de schriftelijke stukken
waaraan deze leden refereerden, heb ik aangegeven dat betalings- en gegevensverkeer
belangrijke aanknopingspunten voor de handhaving vormen. Die aanknopingspunten
kunnen zeer wel leiden naar individuele verdachten. Dat is nu ook het geval
bij de opsporing van het «bezit» van kinderpornografie. De huidige
opsporingsonderzoeken inzake kinderpornografie hebben veelal betrekking op
personen die, al dan niet tegen betaling, door het downloaden van kinderpornografische
afbeeldingen van websites die in een ander land worden gehost, het bezit daarover
hebben verkregen. Het opsporingsonderzoek naar de desbetreffende website –
geïnitieerd door dat land zelf of het resultaat van internationale samenwerking –
kan creditcardgegevens en/of computeradressen (ookwel IP-adressen) opleveren
die via internationale rechtshulp aan de Nederlandse politie en justitie worden
verstrekt. In Nederland kan vervolgens met die gegevens worden doorgerechercheerd,
bijvoorbeeld door het doen van huiszoeking ter inbeslagname van computers.
Als dat opsporingsonderzoek leidt tot een verdenking van strafbare gedragingen
met kinderpornografie, kan strafrechtelijke vervolging worden ingesteld. De
opsporing van het «zich toegang verschaffen tot» zal op een vergelijkbare
wijze plaatsvinden. Het startpunt zal ook daar zijn het onderuittrekken van
een website waarop kinderpornografie wordt aangeboden en het doorrechercheren
op het aan de desbetreffende website verbonden betalings- en gegevensverkeer.
Met de voorgestelde strafbaarstelling van het «zich toegang verschaffen
tot» wordt ingelopen op de mogelijkheden tot ontduiking van het verbod
op bezit van kinderpornografie. De gelegenheid daartoe zou immers kunnen worden
gevonden in de door de moderne techniek geboden mogelijkheid om over kinderpornografische
afbeeldingen te beschikken en deze desgewenst te bekijken, zonder de afbeeldingen
op de eigen computer op te slaan.
 
 Ook de leden van de fractie van D66 stelden
enkele vragen over de strafbaarstelling van «het zich toegang verschaffen
tot» kinderpornografie. In het bijzonder vroegen deze leden naar de
mogelijkheden om opzet aan te tonen of, in het geval iemand bijvoorbeeld per
ongeluk op een website met kinderpornografie terecht komt, naar de mogelijkheden
om opzet juist te weerleggen. Daarbij wezen deze leden op het feit dat het
voorkomt dat op websites waarop kinderpornografie wordt aangeboden, ook niet-strafbare
pornografische afbeeldingen zijn te vinden, waardoor bijvoorbeeld
uit een creditcardtransactie niet goed zou kunnen worden afgeleid op welke
afbeeldingen betrokkene het oog had.
 In antwoord op deze vragen breng ik graag het volgende naar voren. Zoals
ik ook in de nota naar aanleiding van het verslag bij het voorstel van wet
tot uitvoering van het Verdrag heb aangegeven (Kamerstukken II 2008/09, 31 810,
nr. 7, p. 2), geldt dat alle in artikel 240b Sr ten aanzien van
afbeeldingen van kinderpornografie strafbaar gestelde gedragingen (voorwaardelijk)
opzet impliceren. Iemand die zich er niet van bewust is of zich niet bewust
is van de aanmerkelijke kans dat hij zich toegang verschaft tot kinderpornografie,
is dus niet strafbaar. De vereisten voor opzet en voorwaardelijk opzet zullen
aan de hand van de daarvoor in de jurisprudentie ontwikkelde criteria worden
uitgelegd. Uiteindelijk zal de rechter op grond van de feiten en omstandigheden
van het geval moeten beoordelen of betrokkene bewust de aanmerkelijke kans
heeft aanvaard zich de toegang tot kinderpornografie te verschaffen.
 In dit verband wijs ik erop dat de door de leden van de fractie van D66 geschetste situaties zich thans evenzeer kunnen voordoen
rond de vraag of sprake is van opzet op «bezit» van kinderpornografie.
Zo wordt in de casuïstiek inzake strafbaar «bezit» niet zelden
door de verdachte het verweer gevoerd dat bij het downloaden van legaal pornografisch
materiaal, onbedoeld ook het bezit is verkregen over kinderpornografische
afbeeldingen. Op dit punt heeft zich, ook in relatie tot het internet, al
de nodige jurisprudentie ontwikkeld. Uit de desbetreffende rechtspraak kan
worden afgeleid dat een zekere mate van behoedzaamheid is geboden bij het
verkrijgen van pornografisch materiaal op internet. Ik noem in dit verband
bijvoorbeeld het arrest van de Hoge Raad van 8 mei 2001 (LJN: AB1517,
NJ 2001, 479) en het vonnis van het gerechtshof Amsterdam van 6 juli
2009 (LJN: BJ3549). Uit voormelde uitspraken volgt dat de rechter bij beantwoording
van de vraag of betrokkene opzettelijk kinderpornografie in bezit heeft gehad,
verschillende omstandigheden in aanmerking neemt. Zo kunnen gedragingen waaruit
blijkt dat betrokkene op een bepaalde pornografische website eerder kinderpornografische
afbeeldingen is tegengekomen, maar dit hem er niet van heeft weerhouden de
desbetreffende website opnieuw te bezoeken, een aanwijzing vormen voor het
opzet op het verkrijgen van (de op zijn computer aangetroffen) kinderpornografie.
Hetzelfde geldt voor de omstandigheid dat iemand bij wie kinderpornografie
op de computer is aangetroffen (bij herhaling) een bepaalde website of nieuwsgroep
aanzoekt, terwijl aan de benaming van de desbetreffende website of nieuwsgroep
aanwijzingen voor de aanwezigheid van kinderpornografie kunnen worden ontleend.
 Deze in de jurisprudentie ten aanzien van het (voorwaardelijk) opzet op «bezit»
ontwikkelde criteria zijn evenzeer relevant voor de strafbaarstelling van
het «zich toegang verschaffen tot» kinderpornografie. De gedachte
van de leden van de fractie van D66 dat de voorgestelde
formulering mogelijk te ruim zou zijn, onderschrijf ik dan ook niet.
 4. Leeftijdcriterium
 De leden van de fractie van D66 constateerden
dat de leeftijd voor seksuele meerderjarigheid in de lidstaten van de Raad
van Europa sterk uiteen loopt. Zij vroegen naar de overwegingen om niet te
streven naar een gelijkstelling van de leeftijd voor seksuele meerderjarigheid
in het Verdrag.
 In antwoord op deze vraag kan ik deze leden berichten dat tijdens de onderhandelingen
over het Verdrag een harmonisatie van de leeftijd voor seksuele meerderjarigheid
onderwerp van discussie is geweest. Harmonisatie bleek evenwel haalbaar noch
nodig. De verschillen tussen de lidstaten terzake de leeftijd voor seksuele
meerderjarigheid hebben deels een culturele achtergrond, maar houden ook nadrukkelijk
verband met verschillen in systematiek van de zedelijkheidswetgeving en de
inrichting van het vervolgingsbeleid. Zo is in de Nederlandse
zedenwetgeving de leeftijd voor seksuele meerderjarigheid gesteld op 16 jaar,
maar wordt in ons Wetboek van Strafrecht voor de leeftijd van 12 tot 16 jaar
het begrip «ontucht» gehanteerd. Andere lidstaten kennen een eigen
systematiek. Tegen deze achtergrond hebben de verdragsopstellers ervoor gekozen
om het vaststellen van de leeftijd voor seksuele meerderjarigheid aan de partijen
bij het Verdrag zelf over te laten. Het ontbreken van een geharmoniseerde
leeftijd voor seksuele meerderjarigheid in het Verdrag doet ook niet af aan
de door het Verdrag beoogde bescherming tegen seksueel misbruik. Wellicht
ten overvloede merk ik nog op dat voor de strafbaarstelling van kinderpornografie,
waaraan deze leden in dit verband refereerden, geldt dat alle lidstaten zijn
verplicht om de leeftijdsgrens op 18 jaar te stellen.
 5. Uitvoering en monitoring
 De leden van de fractie van de PvdA uitten
twijfels over de door de regering aangevoerde oplossingen om het capaciteitstekort
bij de zedenpolitie, het openbaar ministerie en de rechterlijke macht terug
te dringen. Deze leden vroegen of zal worden geëvalueerd of de thans
gekozen oplossing wel voldoet. De leden van de fractie van D66 stelden een aanverwante vraag.
 In reactie op deze vraag merk ik op dat de implementatie van diverse verbetertrajecten
op dit moment nog volop in gang is. De uitvoering ervan moet enige tijd worden
gegund om resultaten te kunnen genereren. Eind 2010 is het verantwoordingsdocument
terzake het verbeterprogramma van de politie voorzien. Op dat moment moeten
de resultaten inzichtelijk zijn gemaakt en kan worden bezien of verdere acties
nodig zijn. Meer specifiek met betrekking tot de maatregelen die ter verbetering
van de bestrijding van kinderpornografie in gang zijn gezet, wijs ik op de
monitoring daarvan door de Nationaal rapporteur mensenhandel. Hieronder ga
ik, in antwoord op een andere vraag van de leden van de fractie van de PvdA, nader in op de rol van de Nationaal rapporteur mensenhandel
op dit terrein. Voorts heb ik op 6 november 2009 de taskforce aanpak
van kinderpornografie en kindersekstoerisme geïnstalleerd. Deze taskforce
zal analyseren waar de bestrijding van kinderpornografie en kindersekstoerisme
op knelpunten stuit en vervolgens oplossingen aandragen.
 
 Voorts stelden de leden van de fractie van de PvdA een vraag over de monitoring van de uitvoering van het Verdrag door
de lidstaten. Deze leden vroegen of niet een andere vorm van monitoring, bijvoorbeeld
vergelijkbaar met de groep van deskundigen die belast is met monitoring en
evaluatie van het Verdrag van de Raad van Europa inzake bestrijding van mensenhandel
(GRETA), beter zou zijn. In dit verband vroegen zij of er nog mogelijkheden
zijn om de monitoring van het Verdrag op andere wijze vorm te geven.
 In reactie op deze vragen merk ik graag het volgende op. Met het Comité
van de Partijen voorziet het Verdrag in een effectief monitoring mechanisme.
Deze vorm van monitoring wordt ook gehanteerd bij een aantal andere verdragen
van de Raad van Europa. De in artikel 41 van het Verdrag omschreven taken
en bevoegdheden van het Comité borgen effectief toezicht op de uitvoering
door de lidstaten van het Verdrag. Ingevolge artikel 40, derde lid, van het
Verdrag kunnen ook vertegenwoordigers van NGO’s, aan wier bijdrage bij
het toezicht op de uitvoering van het Verdrag ik sterk hecht, als waarnemer
worden toegelaten bij het Comité.
 Overigens wijs ik er nog op dat het Verdrag overlap vertoont met het op
25 mei 2000 te New York tot stand gekomen Facultatief Protocol inzake
de verkoop van kinderen, kinderprostitutie en kinderpornografie (Trb. 2001, 63 en 130) dat behoort bij het VN-Verdrag inzake de rechten
van het kind. Aan voornoemd verdrag en bijbehorend protocol zijn een uitgebreide rapportageverplichting aan en evaluatie door het VN-Comité inzake
de rechten van het kind verbonden. Het voorkomen van doorkruisingen of dubbelingen
tussen verschillende monitoringsmechanismen heeft mede een rol gespeeld bij
de voor het Verdrag gekozen vorm van monitoring.
 
 Ten slotte merk ik nog op dat het in theorie mogelijk zou zijn om door
wijziging van het Verdrag de gekozen vorm van monitoring te wijzigen. Nog
daargelaten de wenselijkheid, komt het mij op zijn minst voorbarig voor daarop
te zinspelen nog voordat het Comité van de Partijen voor het eerst
bijeen is geweest.
 6. Verwijdering van ongewenst materiaal op internet
 De leden van de fractie van het CDA vroegen
aandacht voor het feit dat kinderpornografische afbeeldingen, eenmaal op het
internet, lang kunnen blijven circuleren. Zij vroegen naar de mogelijkheden
om het materiaal effectief buiten het internet te houden dan wel te verwijderen.
Voorts vroegen zij of het Verdrag op dit punt voorzieningen omvat.
 In reactie op deze vragen breng ik graag het volgende naar voren. Met
deze leden ben ik van mening dat het bestaan en circuleren van kinderpornografische
afbeeldingen op het internet bijzonder groot en langdurig leed voor de slachtoffers
tot gevolg hebben. Er is dan ook alles aan gelegen om deze afbeeldingen waar
mogelijk van het internet te verwijderen. Het is echter uiterst lastig om
afbeeldingen effectief, in de zin van voorgoed, van het internet te verwijderen.
Door de snelle verspreiding en ruime mogelijkheden tot het maken van kopieën
kan nooit volledig worden uitgesloten dat afbeeldingen op enig moment opnieuw
opduiken, nadat zij eerder van de oorspronkelijke website waren verwijderd.
Dat is – hoe betreurenswaardig ook – eigen aan de aard van informatie-uitwisseling
op het internet. Het Verdrag omvat geen bepalingen die specifiek op deze problematiek
zijn toegesneden. In dit verband kan wel melding worden gemaakt van de onderhandelingen
in Brussel over het eerder in deze memorie genoemde ontwerpkaderbesluit. In
het ontwerpkaderbesluit worden maatregelen voorgesteld met betrekking tot
het filteren en blokkeren van websites die kinderpornografie bevatten. Nederland
is samen met een aantal andere landen al actief op dat terrein. Dit voorstel
kan aldus in internationaal verband mede een bijdrage leveren aan de door
de leden van de CDA-fractie genoemde problematiek.
 7. Goedkeuring van het Verdrag van Lanzarote (31 808) –
artikelsgewijs
 Artikel 10
 De leden van de fractie van de PvdA constateerden
dat artikel 10, tweede lid, van het Verdrag partijen ondermeer verplicht om
te voorzien in een of meer onafhankelijke organisaties voor de bevordering
en bescherming van de rechten van het kind. Zij refereerden aan een passage
in de memorie van toelichting bij het voorstel van rijkswet tot goedkeuring
van het Verdrag waarin melding wordt gemaakt van de werkzaamheden van het
Kinderrechtencollectief en het feit dat de mogelijkheden worden bezien om
het toezicht op de naleving van kinderrechten bij de Nationale ombudsman onder
te brengen. Deze leden vroegen hoe hetgeen in de memorie van toelichting is
vermeld, zich verhoudt tot het feit dat in de nota naar aanleiding van het
verslag is aangegeven dat de regering het initiatiefwetsvoorstel van het Tweede
Kamerlid Arib (PvdA) met betrekking tot de instelling van een onafhankelijke
Kinderombudsman met belangstelling afwacht.
 In reactie op deze vraag breng ik graag het volgende naar voren. In artikel
10, tweede lid van het Verdrag wordt bepaald dat Staten partijen dienen te voorzien in een onafhankelijke organisatie voor de bevordering en bescherming
van de rechten van het kind. In Nederland zijn veel NGO’s actief die
zich inzetten voor kinderen en kinderrechten. Deze NGO’s hebben zich
verenigd in het Kinderrechtencollectief, een coalitie die zich inzet voor
de bevordering en bescherming van de rechten van het kind. Het Kinderrechtencollectief
is de voornaamste gesprekspartner van de overheid waar het kinderrechten betreft.
Ondermeer met financiële steun van de overheid wordt de website www.kinderrechten.nl
in stand gehouden.
 Voorts heeft het Tweede Kamerlid Arib (PvdA) het initiatief genomen om
het toezicht op de naleving van kinderrechten wettelijk te regelen door indiening
van een initiatiefwetsvoorstel tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman,
welke voorziet in de instelling van een specifieke Kinderombudsman (Kamerstukken
II 2008/08, 31 831, nr. 2). Het is staatsrechtelijk gesproken goed
gebruik dat het kabinet de behandeling van initiatiefwetsvoorstellen afwacht
alvorens met eigen voorstellen te komen, reden waarom het kabinet de Kamerbehandeling
van dit voorstel met belangstelling volgt en thans geen eigen initiatieven
ontplooit om tot de instelling van een kinderombudsman te komen.
 
 In reactie op de vraag van de leden van de PvdA-fractie
naar het rapporteurschap inzake het Verdrag, breng ik graag het volgende naar
voren. Naar ik aanneem duiden deze leden in dit verband op een vergelijkbaar
rapportagemechanisme als waarin het Verdrag van de Raad van Europa ter bestrijding
van mensenhandel (Trb. 2006, 99) voorziet. Artikel
29, vierde lid, van voornoemd verdrag verplicht tot instelling van een nationaal
rapporteur of vergelijkbaar mechanisme. Een dergelijke verplichting kent het
Verdrag evenwel niet. De taken en rapportages van de Nationaal rapporteur
mensenhandel beslaan evenwel sinds haar instelling ook de seksuele uitbuiting
van kinderen, voorzover daarbij sprake is van mensenhandel. Tijdens de mondelinge
behandeling door de Tweede Kamer van de goedkeuring en uitvoering van het
Verdrag is de vraag aan de orde geweest of de taak van de Nationaal rapporteur
mensenhandel zou kunnen worden uitgebreid met het onderwerp kinderpornografie.
Ik heb, in overleg met de Nationaal rapporteur mensenhandel, daartoe inmiddels
besloten. Met ingang van 1 oktober jl. is de Nationaal rapporteur mensenhandel
ook belast met rapportage over de omvang en kenmerken van kinderpornografie
en de aanpak en bestrijding ervan. Daarmee heeft de Nationaal rapporteur mensenhandel
een specifieke taak gekregen op het terrein dat door het Verdrag wordt bestreken.
 Artikel 18, tweede lid
 De leden van de fractie van het CDA stelden
een vraag over artikel 18 van het Verdrag. Zij constateerden dat artikel 18,
tweede lid, de lidstaten verplicht om op nationaal niveau de leeftijd voor
seksuele meerderjarigheid te bepalen. In dit verband vroegen deze leden of
het niet merkwaardig is dat het Verdrag niet ieder kind beneden de leeftijd
van 18 jaar beschermt tegen de in artikel 18, eerste lid, onder b, genoemde
gedragingen. De desbetreffende gedragingen gaan immers gepaard met middelen
als dwang, geweld, bedreiging etc.
 Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Artikel 18 van het Verdrag maakt
een onderscheid tussen twee vormen van seksueel misbruik. In het eerste lid,
onder a, wordt het plegen van seksuele handelingen met een kind dat de leeftijd
voor seksuele meerderjarigheid nog niet heeft bereikt, strafbaar gesteld.
In het eerste lid, onder b, wordt het plegen van seksuele handelingen met
een kind (iedere persoon beneden de leeftijd van achttien jaar) strafbaar
gesteld, indien dat gepaard gaat met middelen als dwang, geweld, bedreiging
etc. De lezing door de leden van de fractie van het CDA dat als gevolg van de op nationaal niveau te bepalen leeftijd voor seksuele meerderjarigheid niet ieder kind zou worden beschermd
tegen de in artikel 18, eerste lid, onder b, genoemde gedragingen berust derhalve
op een misverstand. De leeftijd voor seksuele meerderjarigheid als bedoeld
in artikel 18, tweede lid, van het Verdrag is alleen relevant voor de in artikel
18, eerste lid, onder a genoemde gedragingen. Het Verdrag beschermt ieder
kind tegen de gedragingen genoemd in artikel 18, eerste lid, onder b. De Nederlandse
zedelijkheidswetgeving is daarmee in overeenstemming. De artikelen 242, 243,
246, 247, 248a en 249 Sr bieden de bescherming zoals door het Verdrag beoogt.
 Artikel 20
 Graag voldoe ik aan het verzoek van de leden van de fracties van het CDA en de PvdA om nader in
te gaan op de grondslag voor strafbaarstelling van virtuele kinderpornografie.
 De strafbaarstelling van virtuele kinderpornografie, waarin de wetgever
bij partiële wijziging van de zedelijkheidswetgeving in 2002 heeft voorzien,
is om tweeërlei redenen gerechtvaardigd. In de eerste plaats vormt het
voorkomen van bewijsproblemen een rechtvaardiging voor de strafbaarstelling
van virtuele kinderpornografie. De moderne techniek maakt het mogelijk om
kinderpornografie te vervaardigen zonder directe betrokkenheid van echte personen.
Door strafbaarstelling van virtuele kinderporno behoeft niet langer het bewijs
te worden geleverd dat bij de vervaardiging van kinderpornografie daadwerkelijk
echte kinderen zijn gebruikt. Dat bewijs is immers bij virtueel beeldmateriaal
soms moeilijk te leveren.
 In de tweede plaats wordt rechtvaardiging voor de strafbaarstelling gevonden
in het feit dat echte kinderpornografie en virtuele kinderpornografie behoren
tot één markt en onderdeel uitmaken van één subcultuur
waarin kinderen worden misbruikt voor de vervaardiging van kinderpornografie.
Beide vormen van kinderpornografie stromen daarbij door elkaar. Ook virtuele
kinderpornografie kan seksueel misbruik suggereren of kinderen aanmoedigen
of verleiden om deel te nemen aan seksueel verkeer, en een cultuur van seksueel
misbruik van kinderen in stand houden of bevorderen. De bescherming van het
kind rechtvaardigt derhalve de strafbaarstelling van echte én virtuele
kinderpornografie.
 Artikel 37
 De leden van de fractie van de PvdA vroegen
of op grond van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden (Stb. 2004, 465) en het besluit van 10 december 2007, houdende
wijziging van de opsomming van de gewelds- en zedenmisdrijven waarop de Wet
DNA-onderzoek bij veroordeelden van toepassing is (Stb. 2007, 513), geldt dat bij elk gewelds- en zedenmisdrijf –
ongeacht de op het feit gestelde maximumstraf – celmateriaal voor DNA-onderzoek
van de veroordeelde zal worden afgenomen.
 In antwoord op deze vraag wijs ik erop dat de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden
van toepassing is op iedere veroordeelde, die ingevolge artikel 8 onder de
reikwijdte van deze wet valt, wegens een gewelds- of zedenmisdrijf waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten en die bij het hiervoor vermelde besluit
zijn aangewezen. Voorwaarde voor de toepassing van deze wet is dus niet, zoals
de PvdA-fractie lijkt te veronderstellen, de maximumstraf die op het misdrijf
staat, maar of het een misdrijf betreft als omschreven in artikel 67, eerste
lid, van Wetboek van Strafvordering (Sv) en dus voorlopige hechtenis mogelijk
is. Ingevolge artikel II van het voorstel van wet tot uitvoering van het Verdrag
zullen de in de artikelen 248d Sr (grooming) en 248e Sr (seksuele corruptie)
voorgestelde misdrijven worden opgenomen in de lijst van misdrijven die zijn
opgesomd in artikel 67, eerste lid, Sv. Daardoor komen ook deze misdrijven
onder de reikwijdte van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden te vallen.
Wel zullen de in de artikelen 248d Sr en 248e Sr voorgestelde misdrijven
dienen te worden toegevoegd aan de opsomming van de gewelds- en zedenmisdrijven,
die in het hiervoor vermelde besluit van 10 december 2007 is opgenomen.
Ik zal bevorderen dat die toevoeging in hetzelfde koninklijk besluit wordt
gedaan als het koninklijk besluit waarin de datum van de inwerkingtreding
van de wet wordt bepaald.
 8. Uitvoering van het Verdrag van Lanzarote (31 810) –
artikelsgewijs
 Artikel 240b Sr
 De leden van de fractie van het CDA stelden
een vraag over de beschermingsomvang van artikel 240b Sr, de strafbaarstelling
van kinderpornografie. Onder verwijzing naar een passage uit de nota naar
aanleiding van het verslag (Kamerstukken II 2008/09, 31 810, nr. 7,
p. 6) vroegen deze leden of een afbeelding van een persoon die in werkelijkheid
jonger is dan 18 jaar maar volwassen oogt ook onder de bescherming van artikel
240b Sr valt.
 Ik kan deze vraag bevestigend beantwoorden. Het uitgangspunt bij de strafbaarstelling
van kinderpornografie is dat alle personen beneden de leeftijd van 18 jaar
bescherming genieten. Ook kinderen die volwassen ogen worden beschermd. Opneming
door de wetgever van het woord «kennelijk» in de delictsomschrijving
beruste op de overweging dat het bewijs van de minderjarige leeftijd van de
afgebeelde persoon niet altijd te leveren valt als zijn of haar identiteit
niet bekend is. Daarom behoeft de werkelijke leeftijd van het slachtoffer
niet bewezen te worden. De term «kennelijk» staat evenwel niet
in de weg aan de strafbaarheid van een pornografische afbeelding van een kind
met het uiterlijk van een volwassene. Aan de vervaardiging daarvan ligt immers
daadwerkelijk de seksuele uitbuiting van een kind ten grondslag. Artikel 240b
Sr voorziet in de bescherming van alle kinderen, ook kinderen die volgroeid
zijn. Als komt vast te staan dat de afgebeelde persoon die het uiterlijk van
een volwassene heeft, in werkelijkheid beneden de leeftijd van 18 jaar is,
is derhalve sprake van strafbare kinderpornografie. Zulks valt ook duidelijk
af te leiden uit de wetsgeschiedenis. Ik veroorloof mij op deze plaats naar
de vindplaats van de desbetreffende passage te verwijzen (Kamerstukken II
2001/02, 27 745, nr. 6, p. 10).
 Artikel 248d Sr
 De leden van de fractie van het CDA stelden
enkele vragen over de in het voorgestelde artikel 248d Sr opgenomen strafbaarstelling
van seksuele corruptie. Deze leden vroegen of de voorgestelde strafbaarstelling
alleen ziet op het een kind getuige laten zijn van reële handelingen
of dat ook het laten aanschouwen van televisie- of computerbeelden onder de
reikwijdte van de bepaling valt. Voorts vroegen zij of ook niet-bewegend beeldmateriaal
zoals afgedrukte afbeeldingen onder de reikwijdte kan vallen. Ten slotte vroegen
zij mij te bevestigen dat het geven van seksuele voorlichting niet onder de
reikwijdte van de voorgestelde strafbaarstelling valt.
 Graag beantwoord ik deze vragen in onderlinge samenhang als volgt. Het
voorgestelde artikel 248d Sr geeft uitvoering aan artikel 22 van het Verdrag.
Artikel 22 van het Verdrag verplicht tot het strafbaar stellen van het opzettelijk
een kind laten aanschouwen van seksueel misbruik of seksuele handelingen voor
seksuele doeleinden. Het dient daarbij te gaan om reële handelingen.
Het tonen van afbeeldingen valt noch onder de reikwijdte van dit verdragsartikel
noch onder de reikwijdte van het voorgestelde artikel 248d Sr. Graag wijs
ik deze leden in dit verband evenwel op artikel 240a Sr. Voormeld artikel
biedt personen beneden de leeftijd van 16 jaar bescherming tegen schadelijk
beeldmateriaal. De vertoning aan een kind beneden de leeftijd van 16 jaar
van afbeeldingen – bewegend dan wel in gedrukte vorm –
van seksuele aard valt, wanneer dat voor kinderen onder die leeftijd schadelijk
is te achten, onder de reikwijdte van de desbetreffende strafbepaling.
 Ten slotte kan ik deze leden bevestigen dat het geven van seksuele voorlichting
buiten de reikwijdte van de voorgestelde strafbaarstelling valt. In dat geval
ontbreekt immers het voor strafbaarheid vereiste ontuchtig oogmerk.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin