Staatkundig proces Nederlandse Antillen; Brief staatssecretaris over stand van zaken m.b.t. eerder gedane toezeggingen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136073
 2009-2010
 
 31 568
 Staatkundig proces Nederlandse Antillen
 
 
 
 
 Nr. 
 57
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 23 oktober 2009
 
 Op 15 oktober jl. heeft de eerste termijn van het Algemeen Overleg
met de commissie voor Nederlands Antilliaanse en Arubaanse zaken plaatsgevonden.
Met het oog op de voortzetting daarvan tijdens de tweede termijn op 28 oktober
a.s. wil ik u met deze brief nader informeren over een aantal onderwerpen,
waaronder de stand van zaken met betrekking tot een aantal eerder gedane toezeggingen.
 Staatkundige ontwikkelingen: Algemene maatregel van rijksbestuur
en Sint Maarten
 Tijdens de politieke stuurgroep van 30 september jl. is overeengekomen
de staatkundige vernieuwingen op 10 oktober 2010 in werking te laten
treden, mits aan een aantal voorwaarden is voldaan. Deze voorwaarden zond
ik u toe bij mijn brief van 5 oktober jl. (Kamerstuk 31 568, nr. 55)
Het vaststellen van deze datum is essentieel na een tot nu toe langdurig proces.
Zo heeft de bevolking van Curaçao en Sint Maarten zich reeds jaren
geleden (respectievelijk 2005 en 2000) in referenda uitgesproken voor de status
van land binnen het Koninkrijk. Vergelijkbare referenda waren er op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba. De twee slotverklaringen waarin de afspraken zowel
met Curaçao en Sint Maarten om land te worden, als met Bonaire, Sint
Eustatius en Saba om openbaar lichaam binnen het Nederlandse staatsbestel
te worden, zijn inmiddels ook drie jaar oud.
 
 Voorop staat nog steeds dat Curaçao en Sint Maarten pas als volwaardig
land kunnen functioneren als zij aan de eerder afgesproken criteria voldoen,
op papier en in de praktijk. De toetsing door de Ronde Tafel Conferentie is
dan ook een toetsing die ik zeer serieus neem. Echter, gedurende het staatkundige
proces hebben wij diverse keren met elkaar vastgesteld dat het functioneren
van het land Nederlandse Antillen in de praktijk in rap tempo vermindert.
De noodzakelijke samenhang en samenwerking tussen de eilanden ontbreekt en
de dubbele bestuurslaag brengt oplossingen voor maatschappelijke
problemen niet dichterbij. Iets waar in uw Kamer ook herhaaldelijk over is
gesproken. Vanuit deze constatering ben ik van mening dat het met name voor
de eilandgebieden Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba niet verantwoord
is om ze langer dan strikt noodzakelijk binnen het Antilliaanse staatsverband
te houden. De brief van Saba illustreert dat dit ook op de eilanden leeft.
(Mijn reactie op deze brief heb ik bijgevoegd.) Tevens is het naar aanleiding
van deze constatering noodzakelijk de nodige voorzieningen te treffen om ook
op formele wijze een einde aan het staatsverband Nederlandse Antillen te maken.
 
 Op 30 september is deze realiteit onder ogen gezien en zijn tegelijkertijd
afspraken gemaakt over garanties voor het deugdelijk functioneren van de toekomstige
landen.
 
 In mijn brief van 29 juni jl. (Tweede Kamer 2008–2009, 31 568,
nr. 47) naar aanleiding van de voorlaatste politieke stuurgroep, heb
ik u geïnformeerd dat er een gemengde ambtelijke commissie zou rapporteren
aan de politieke stuurgroep van september, over een datum voor de opheffing
van het land gerelateerd aan de afgesproken voorwaarden. De vraag aan de gemengde
commissie was onder welke voorwaarden een datum voor de opheffing van het
land zou kunnen worden afgesproken. Een en ander mede in vervolg op de gezamenlijk
gevraagde voorlichting van de Raad van State van het Koninkrijk (bijlage bij
Tweede Kamer 2007–2008, 31 568, nr. 2). Eén en ander
heeft geleid tot de volgende uitwerking.
 
 Voorafgaand aan opheffing van het land Nederlandse Antillen zal tijdens
de slot-Ronde Tafel Conferentie aan de hand van de overeengekomen criteria
een finale toetsing plaatsvinden ten einde vast te stellen of de eilandgebieden
voldoende voorbereid zijn op hun beoogde nieuwe status. Het daartoe uitgebreide
presidium van de Voorbereidingscommissie-RTC beziet op dit moment hoe deze
toetsing verricht zal worden. Afhankelijk van de uitkomsten van deze toetsing
zullen ten aanzien van bepaalde landstaken door het betrokken eilandgebied
plannen van aanpak opgesteld dienen te worden. Deze plannen bepalen een eindresultaat
dat dient te voldoen aan de eisen zoals die volgen uit de eerder vastgestelde
criteria en zullen tevens preciseren op welke wijze deze overheidstaken worden
uitgevoerd na de transitie tot het moment dat het beoogde resultaat bereikt
is. Deze landstaken kunnen deels op Koninkrijksniveau en deels in Koninkrijksverband
worden verricht.
 De aan u toegezonden concept-Algemene maatregel van rijksbestuur (bijlage
bij Tweede Kamer 2008–2009, 31 568, nr. 55) sluit daar vervolgens
op aan door enerzijds een stelsel van bewaking van de uitvoering van deze
plannen van aanpak en anderzijds, uiteindelijk, de mogelijkheid tot ingrijpen
van de Rijksministerraad indien de noodzaak daartoe gebleken is.
 De Raad van State heeft overigens ook aangegeven dat het mogelijk is het
land Nederlandse Antillen op te heffen als je de uitvoering van een aantal
taken goed waarborgt. Naar mijn vaste overtuiging biedt de huidige Amvrb die
zekerheid maximaal en houdt het meer rekening met de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen landen in het Koninkrijk dan bij alle andere alternatieven. Overigens
blijft de waarborgfunctie natuurlijk ook in deze afspraak wel degelijk bestaan.
Een en ander betekent dus dat Nederland onverkort vasthoudt aan de inhoudelijke
afspraken en dat ook uitdraagt en toetst (zoals hiervoor beschreven).
 
 In het bijzonder wil ik ingaan op de situatie met betrekking tot Sint
Maarten. In uw Kamer zijn diverse keren zorgen geuit over de beoogde nieuwe
status van Sint Maarten. Ook ik houd er rekening mee dat Sint Maarten op het
moment van transitie onvoldoende in staat zal zijn alle taken
die op een land rusten, volledig of naar behoren te vervullen. Vanzelfsprekend
heb ik de consequenties daarvan en mogelijke alternatieven afgewogen. Zoals
u bekend heb ik altijd aangegeven over een plan B te beschikken. Nederland
is kritisch of Sint Maarten kan voldoen aan alle afgesproken voorwaarden (zoals
ook in de aangenomen motie van de heer Van Bochove, Tweede Kamer 2008–2009,
31 700 IV, nr. 9, is aangegeven). Om te kunnen voldoen aan de voorwaarden
is het in ieder geval van belang dat de consensus-rijkswetten zo snel mogelijk
worden aanvaard voor alle eilanden (dus inclusief Sint Maarten), want alleen
dan kunnen de echte verbeteringen in de praktijk gaan optreden. Sint Maarten
beseft inmiddels ook dat er veel twijfels ten aanzien van de uitvoering van
een aantal voor Nederland essentiële taken en toont zich bereid om zich
vrijwillig te onderwerpen aan de Amvrb. Ook als dat inhoudt dat de Rijksministerraad
aanwijzingen kan geven. Daarmee is de Amvrb een effectieve oplossing om tot
daadwerkelijke inhoudelijke verbeteringen te komen en de afgesproken voorwaarden
ook echt te realiseren, en is tevens invulling gegeven aan het pakket dat
ik voorzag voor Plan B.
 Informatie Statuutwijziging, overige consensusrijkswetten
en Belastingwet BES
 De commissie NAAZ (30 september 2009, kenmerk 32 017-(R1884)/2001D46711)
vroeg mij wanneer de rijkswet tot wijziging van het Statuut, de nog niet ingediende
consensusrijkswetten en de Belastingwet BES ingediend zullen worden.
 
 Er wordt naar gestreefd om het voorstel van Rijkswet tot wijziging van
het Statuut begin november bij de Tweede Kamer in te dienen. Het voorstel
voor de Belastingwet BES wordt naar verwachting nog deze maand aan de Tweede
Kamer aangeboden.
 
 Tijdens het zomerreces zijn vijf voorstellen van consensusrijkswet bij
uw kamer ingediend. U vraagt wanneer u de overige voorstellen van consensusrijkswet
tegemoet kan zien. Hierbij wil ik u laten weten dat er geen overige voorstellen
van consensusrijkswet meer worden opgesteld.
 
 Voor de volledigheid doe ik u bij deze brief een overzicht toekomen van
de verschillende wetsvoorstellen in verband met de staatkundige veranderingen
en de stand van zaken hierbij.
 Bonaire
 De commissie NAAZ (30 september 2009, kenmerk 32 017-(R1884)/2001D46711)
vroeg mij naar het referendum dat op Bonaire zal plaatsvinden. De referendumcommissie
heeft eind vorige week haar rapportage aangeboden aan de eilandsraad (bijgevoegd)1. Het is nu vervolgens aan de eilandsraad om hierover te besluiten.
 De referendumcommissie stelt voor om het referendum op 15 januari
2009 te laten plaatsvinden. Als vraagstelling wordt voorgesteld: «Moet
de directe band met Nederland een vrije associatie zijn in plaats van integratie?».
Het besluit om een referendum te houden respecteer ik. Ik vind echter wel
dat de bevolking recht heeft op een ondubbelzinnige vraagstelling waarbij
de consequenties van de uitkomsten ook helder zijn. De vraagstelling zoals
die door de referendumcommissie wordt voorgesteld vind ik onhelder en verwarrend.
 Het is onduidelijk wat Bonaire precies verstaat onder «vrije associatie».
In het rapport van de referendumcommissie wordt dit begrip niet gedefinieerd.
De commissie stelt wel in het rapport «het zijn van openbaar lichaam»
gelijk aan de keuze «integratie». Bonairiaanse politici echter
verwijzen voor een uitleg van het begrip «vrije associatie» naar
de voorlichting van de Raad van State van het Koninkrijk. In mijn
visie is de uitwerking zoals die nu is gegeven aan de in 2004 gekozen optie«directe
band met Nederland» de uitwerking zoals de Raad van State van het Koninkrijk
in zijn voorlichting voorstond: een staatsrechtelijke positie binnen het Nederlands
staatsbestel als openbaar lichaam in de zin van artikel 134 van de Grondwet.
 
 In uw brief van 30 september met kenmerk 2009Z17 507/2009D46766
heeft u gevraagd om een reactie op de brief van Bonaire van 24 september.
In mijn verslag naar aanleiding van mijn bezoek aan Curaçao en Bonaire,
september 2009, gezonden naar u verzonden op 6 oktober (Kamerstuk 31 568,
nr. 55), ben ik hierop uitgebreid ingegaan. Ik ga er vanuit dat ik met
dat verslag aan uw verzoek heb voldaan.
 Overige verzoeken en toezeggingen
 De afgelopen periode heeft u mij over uiteenlopende onderwerpen informatie
gevraagd, voorts heb ik u bij eerdere overleggen een aantal toezeggingen gedaan.
 Besluit vaststelling geconsolideerde regelgeving Nederlandse
Antillen
 De commissie NAAZ (brief van 30 september 2009, kenmerk 31 568–54/2009D46761)
verzocht mij om een nadere toelichting op mijn brief van 15 september
2009 (Kamerstukken II 31 568, nr. 54) inzake de vaststelling van
de geconsolideerde teksten van de Nederlands-Antilliaanse regelingen die in
de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba als wet blijven gelden.
Voorts vraagt de commissie welke status het besluit van 15 september
2009, nr. 2009–0000516724 heeft. In de bijlage bij deze brief treft
u de gevraagde toelichting aan.
 Grootschalig internationaal witwasonderzoek
 De commissie NAAZ (brief van 10 september 2009, kenmerk 2009Z16123/2009D42427)
verzocht mij om nadere informatie te verstrekken over en te reageren op het
grootschalige onderzoek naar witwaspraktijken in relatie tot de internationale
georganiseerde drugshandel, dat is uitgevoerd in opdracht en onder leiding
van het openbaar ministerie van de Nederlandse Antillen. Eveneens ontving
ik per brief van 8 oktober het verzoek van de heer Leerdam (kenmerk 2009Z18 331/2009D48546)
om een reactie te geven op het artikel «Slag om Bonaire» (Telegraaf 4 oktober
2009).
 
 Strafrechtelijke vervolging op de Nederlandse Antillen, in dit geval van
witwaspraktijken en drugshandel, is een autonome aangelegenheid van de minister
van Justitie van de Nederlandse Antillen. Nederland biedt desgevraagd wel
ondersteuning. Verantwoordelijk voor het onderzoek is en blijft, ook bij ondersteuning
vanuit Nederland, het Antilliaanse openbaar ministerie.
 
 Gelet op het feit dat het onderzoek nog loopt, en dat het een autonome
aangelegenheid betreft van het Land Nederlandse Antillen, onthoud ik mij op
dit moment van enig oordeel. Overigens ga ik er vanuit dat mijn algemene lijn
bij u bekend is om eventuele waardevolle informatie door te leiden naar het
Antilliaanse openbaar ministerie.
 Vermeende bedreiging mensenrechtenonderzoek
 De commissie NAAZ (brief van 30 september 2009, kenmerk 2009Z14885/2009D43440)
verzocht mij om een reactie op een brief van de heer Zwart van het Antilliaans
Dagblad d.d. 7 augustus 2009 die verwijst naar een brief
die hij op dezelfde datum aan mij heeft verzonden. De brief houdt verband
met de beantwoording van de vragen van het lid Van Gent (14 juli 2009,
kenmerk 2009Z13 903) over mogelijke bedreiging bij een mensenrechtenonderzoek.
 
 Ik heb kennis genomen van de brief van het Antilliaans Dagblad en deze
op 17 augustus jl. beantwoord. In de brief wordt gesteld dat het Nederlands
Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) mij niet correct heeft
geïnformeerd.
 
 De punten die het Antilliaans Dagblad aanhaalt, zijn niet zo zeer inhoudelijk,
maar procedureel van aard. Het eerder gegeven inhoudelijke antwoord op de
vragen van het lid Van Gent, namelijk dat er geen sprake is geweest van bedreigingen,
staat niet ter discussie en wordt in de brief ook niet weersproken. Het betreft
hier een dispuut tussen het Antilliaans Dagblad en het NJCM over de gang van
zaken rondom de publicatie van het artikel over dit onderwerp in het Antilliaans
Dagblad. Aangezien ik geen partij ben in deze discussie, onthoud ik mij van
verder commentaar. Voor u en mij is het belangrijk dat dit dispuut niets afdoet
aan het inhoudelijke antwoord op de genoemde vragen van mevrouw Van Gent.
 Reactie Nederlandse Antillen en Aruba op rapportages met
betrekking tot natuur en milieu
 In het overleg dat ik op 1 juli jl. (Kamerstuk 31 568, nr. 51)
voerde met de commissie NAAZ werd mij gevraagd de Nederlandse Antillen om
een reactie te vragen op de evaluatie van het natuur- en milieuprogramma van
het Land. Bijgevoegd treft u de reactie van minister Leeflang aan. Hetzelfde vroeg u met betrekking tot Aruba en de rapportage
van het Wild Aruba congres. Van de overheid van Aruba is nog geen reactie
ontvangen.
 Vuilstort Aruba
 In mijn brief van 19 maart jl. heb ik u geïnformeerd dat ik
de door u gewenste informatie over de vuilstort op Aruba zou opvragen bij
het land Aruba. De minister van Economische Zaken, Handel en Industrie heeft
mij in reactie hierop bijgaand verslag gestuurd. Ook in bijgevoegde rapportage
over de stand van zake aangaande de implementatie van het Protocol «concerning
pollution from land-based sources and activities» (LBS), die ik in juni
2009 van de minister van Volksgezondheid, Milieu, Administratieve –
en Vreemdelingenzaken van Aruba ontving, treft u informatie aan over de voortgang
van het project Vuilstort Parkietenbos (solid waste management)1.
 Kindertehuizen op de Nederlandse Antillen
 Voorts informeer ik u over uitvoering van het amendement Remkes inzake
de kindertehuizen op de Nederlandse Antillen. Bij de behandeling van de begroting
2008 heeft u het amendement Remkes aangenomen en € 500 000
ter beschikking gesteld voor kindertehuizen op de Nederlandse Antillen. Aan
de Antilliaanse Medefinancieringsorganisatie (AMFO) werd gevraagd de uitvoering
van dit amendement op zich te nemen. Bijgevoegd treft u de rapportage aan
waarin AMFO verantwoording aflegt over de besteding van de middelen3. Aan de hand van vooraf overeengekomen criteria is het geld verdeeld
over 10 kindertehuizen, één op Bonaire, zes op Curaçao
en drie kindertehuizen op Sint Maarten.
 
 Het is besteed aan ondermeer het opknappen van de gebouwen en buitenruimten
(infrastructuur), meubilair en inrichting, het uitbetalen van (achterstallige)
salarissen en de aankoop van levensmiddelen. Geconcludeerd moet
worden dat het geld goed terecht is gekomen, maar dat het in feite een druppel
op de gloeiende plaat is. De veelal deplorabele staat van de kindertehuizen
komt voort uit de structureel te lage bijdragen van de landelijke en eilandelijke
overheid. Ik zal de Antilliaanse regering en de bestuurscolleges aanspreken
op hun verantwoordelijkheid voor de opvang, verzorging en begeleiding van
deze kwetsbare kinderen.
 
 In het overleg kwam voorts nog een aantal vragen aan de orde die ik door
tijdgebrek nog niet volledig heb kunnen beantwoorden. In de bijlage bij deze
brief treft u een overzicht aan van de resterende vragen en mijn antwoord
daarop.
 
 De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 A. Th. B. Bijleveld-Schouten
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.