Passend onderwijs; Brief regering; Reactie op het advies van de Onderwijsraad "De school en leerlingen met gedragsproblemen"
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141096
 2009-2010
 
 31 497
 Passend onderwijs
 
 
 
 
 Nr. 
 23
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 16 februari 2010
 
 In deze brief breng ik u, mede namens staatssecretaris Van Bijsterveldt
en de minister voor Jeugd en Gezin, op de hoogte van het advies dat ik van
de Onderwijsraad heb ontvangen over het omgaan met leerlingen met gedragsproblemen. Verder kunt u hier lezen welke maatregelen wij zullen
nemen naar aanleiding van het advies en hoe het beleid al aansluit op de visie
van de Onderwijsraad.
 
 Doel van het kabinetsbeleid is een passend onderwijsprogramma voor alle
leerlingen, zodat zij dichtbij huis, als het even kan op een reguliere school,
hun talenten kunnen ontplooien. Dat vraagt veel van scholen en leraren. Er
zitten al veel leerlingen met een rugzak op school, maar zeker omgaan met
leerlingen met gedragsproblemen is een lastige opgave. Scholen en leraren
zoeken naar manieren om het onderwijs aan leerlingen met gedragsproblemen
op een op hen toegesneden manier aan te bieden. Nog te veel van deze leerlingen
worden verwezen naar het (voortgezet) speciaal onderwijs of komen zelfs thuis
te zitten.
 Leeswijzer
 De brief heeft de volgende opbouw:
 • In paragraaf 1 staat een korte samenvatting van het advies
van de Onderwijsraad;
 • In paragraaf 2 ga ik in op de aanbevelingen van de Onderwijsraad.
Hierbij wordt aangegeven waar deze aansluiten bij het (voorgenomen) kabinetsbeleid.
 I. Samenvatting van het advies van de Onderwijsraad
 De hoofdvraag aan de Onderwijsraad was: hoe kunnen we het onderwijs aan
leerlingen met gedragsproblemen verbeteren en welke rol moet de overheid daarin
hebben? Het advies is sectoroverstijgend en gaat over leerlingen
in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs.
 
 Om te beginnen heeft de Onderwijsraad onderzocht of er sprake is van een
toename van gedragsproblematiek. Dat bleek niet éénduidig vast
te stellen. Wel constateert de Onderwijsraad dat het onderwijs een groei ervaart.
De Onderwijsraad heeft het advies dan ook gericht op de inhoud van het onderwijs
aan leerlingen met gedragsproblemen. Onder gedragsproblemen verstaat de raad
agressie, asociaal gedrag, gedragsstoornissen, stoornissen in het autismespectrum,
pesten en verslaving aan alcohol en drugs. De Onderwijsraad pleit ervoor om
gedragsproblemen niet te snel te labelen en leerlingen niet te snel als «ziek»
te beschouwen.
 
 De Onderwijsraad pleit voor een positieve en actieve grondhouding van
alle opvoeders, waarbij in de thuissituatie voldoende
structuur en ruimte voor eigen verantwoordelijkheid wordt geboden aan de kinderen.
Soms is er behoefte bij leraren en school om ouders verdergaand te betrekken
bij de aanpak van het gedragsprobleem van hun kind.
 
 De Onderwijsraad geeft advies over de onderwijssituatie op drie niveaus:
op het niveau van de leraar, de klas en de school. De Onderwijsraad stelt
vast dat vooral agressieve leerlingen last veroorzaken voor leraren. Ze gaan daar vooral mee om door meer aandacht aan de relatie
met de leerling te geven, waardoor de inhoud van het onderwijs naar de achtergrond
verdwijnt.
 
 Volgens de Onderwijsraad zou het leraren helpen als hun handelingsrepertoire
bij gedragsproblemen wordt uitgebreid. De Onderwijsraad adviseert daarom «effectief klassenmanagement» in te voeren. Dat houdt in dat
de leraar alert is op leerlingen met gedragsproblemen en theoretische kennis
heeft van deze problemen. Daardoor kan hij de juiste instructiestrategie kiezen
en een relatie opbouwen met de leerling.
 
 Uit studies blijkt dat gedragsproblemen minder voorkomen binnen een «effectieve schoolcontext». Een effectieve schoolcontext houdt
het volgende in:
 – Er heerst een sfeer van hoge – maar realistische –
verwachtingen en resultaatgerichtheid.
 – Er is een veilig, helder en stimulerend pedagogisch klimaat.
 – Er wordt een gestructureerd onderwijsaanbod gegeven.
 Als een effectieve schoolcontext wordt gecombineerd met goede leerlingenzorg
en leerlingbegeleiding, is dat volgens de raad een stevige basis voor het
omgaan met gedragsproblemen.
 
 Het laatste, maar zeker niet het minst belangrijke, advies van de raad
is dat school en externen samen moeten werken
bij de aanpak van gedragsproblemen. Gedragsproblemen staan immers vaak niet
op zichzelf en daarom is het nodig dat multidisciplinaire zorgen adviesteams
in en om het onderwijs scholen en leraren steunen. Ook time-outvoorzieningen
als Rebound, Herstart en Op de Rails kunnen scholen helpen bij ernstige gedragsproblemen.
 
 De Onderwijsraad doet drie aanbevelingen voor
de overheid:
 1. Sta nuchter tegenover de stroom van nieuwe stoornissen.
 2. Steun scholen bij het ontwikkelen van een schoolomgeving waaraan leerlingen
met gedragsproblemen houvast hebben.
 3. Breng partijen rond de school in stelling, zodat ze de school kunnen
helpen bij het omgaan met gedragsproblemen.
 II. Reactie op de aanbevelingen
 De aanbevelingen van de Onderwijsraad sluiten goed aan bij passend onderwijs.
Met passend onderwijs wordt immers beoogd dat voor elke leerling een passende
plek in het onderwijs wordt gevonden die aansluit bij zijn of haar talenten.
Ook leerlingen met gedragsproblemen horen daarbij. Daarom ben ik blij dat
de Onderwijsraad de gekozen koers voor passend onderwijs steunt.
 Toerusting van de leraar
 In het rapport van de Onderwijsraad wordt de leraar een doorslaggevende
rol toebedeeld. Dit onderschrijf ik volledig. De leraar is immers cruciaal
in het creëren van een veilige en prettigeonderwijsomgeving voor leraar en leerlingen. De interactie tussen leraar en leerling
is bepalend voor het succes daarvan. Dit geldt ook wanneer er gedragsproblemen
zijn. De Onderwijsraad geeft aan dat gedrag veranderbaar is. Ook bij gedragsproblematiek
kunnen ouders, leraren en leerlingen zelf gedrag beïnvloeden. Niet al
het gedrag hoeft te worden «gelabeld» en niet iedere leerling
met gedragsproblemen hoeft te worden doorverwezen naar speciale voorzieningen.
Problemen moeten niet te snel worden overgenomen of verbijzonderd. Het gaat
erom dat jeugdigen zoveel mogelijk worden toegerust om de eigen problemen
te (leren) hanteren. Scholen en leraren spelen hierbij een belangrijke rol.
De Onderwijsraad doet een aantal waardevolle suggesties hoe dit kan worden
versterkt.
 
 De conclusies en aanbevelingen van het rapport van de Onderwijsraad sterken
mij ook in de overtuiging dat het beter toerusten van leraren prioriteit moet
hebben in het beleid rond passend onderwijs. In een eerdere brief (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 497, nr. 21) is aangegeven
op welke wijze de curricula van de pabo’s
en de lerarenopleidingen worden aangepast aan passend onderwijs. Inzetten
op veranderingen in de initiële opleidingen is echter niet voldoende.
Daarom worden de geldstromen rond zorg in het onderwijs anders georganiseerd.
Ik ben blij dat de Onderwijsraad de gedachte steunt dat er hierdoor meer mogelijkheden
zijn voor extra handen in de klas, deskundigheidsbevordering, de inzet van
gedragsdeskundigen op scholen en meer tijdsinzet en professionalisering van
zorg- en adviesteams.
 
 Door meer mogelijkheden voor maatwerk te creëren en scholen te ondersteunen
in het vaststellen van een onderwijszorgprofiel
wordt voor een belangrijk deel aangesloten bij de tweede aanbeveling van de
Onderwijsraad. Afspraken over ondersteuning van leraren en leerlingen worden
vanaf 2012 per school in het onderwijszorgprofiel vastgelegd. Dit profiel
geeft onder andere aan welke zorg de betreffende school kan bieden en welke
ondersteuning er voor de leraar en voor de leerlingen mogelijk is. Het onderwijszorgprofiel
is hiermee ook een visiedocument waarin aangegeven wordt hoe de school met
gedragsproblemen omgaat en de noodzakelijke structuur en geborgenheid aan
haar leerlingen biedt. In het referentiekader dat momenteel door de sectororganisaties
wordt opgesteld worden handreikingen gegeven voor het opstellen van het onderwijszorgprofiel.
 Aanpakken gedragsproblemen
 In het onderwijs zijn al behoorlijk wat materiaal, methodieken en inzichten
ontwikkeld die betrekking hebben op het omgaan met gedragsproblemen. In bijlage
3 van het rapport van de Onderwijsraad worden voorbeelden gegeven van succesvolle
strategieën. Ook via het Infopunt passend onderwijs worden methodieken
in het omgaan met gedragsproblemen verzameld en beschikbaar gesteld
aan scholen. Ik noem een paar goede voorbeelden.
 
 Met het project Gedragswerk is in vijf jaar
tijd veel bereikt. Gedragswerk richt zich op leerlingen die tussen wal en
schip vallen of die al uit het onderwijs zijn gevallen waarbij gedragsproblemen
de oorzaak zijn. Inzet van Gedragswerk is om boven tafel te krijgen waar en
waarom leerlingen met gedragsproblemen uitvallen en welke oplossingen er zijn
om deze leerlingen weer in het onderwijs te krijgen. Vanuit het project Gedragswerk
brengen onderwijsprofessionals, die een lange ervaring hebben in het onderwijs,
mensen bij elkaar en maken tussen hen een verbinding tot stand die er op is
gericht om concrete resultaten te boeken. Tot nu toe hebben 234 regionale
interventies rond leerlingen plaatsgevonden, waarbij 3850 personen betrokken
zijn geweest. Uit recent evaluatieonderzoek blijkt dat ruim 80% vindt
dat Gedragswerk een positief effect had.
 
 Mede naar aanleiding van het advies van de Onderwijsraad zie ik kansen
om de opgebouwde kennis te bundelen en een impuls te geven aan de verspreiding
daarvan onder scholen.
 
 Er bestaat al het programma Onderwijs Bewijs
dat als doel heeft via wetenschappelijke experimenten kennis te verzamelen
over wat werkt in het onderwijs. Hiervoor kunnen wetenschappers in samenwerking
met onderwijsinstellingen onderzoeksvoorstellen indienen. Eén van de
vijf thema’s waarop dit kan is «gedragsproblemen en pesten».
De onderzoeksvoorstellen moeten gericht zijn op de ontwikkeling van duidelijke
indicatoren voor een betere diagnostiek van gedragsproblemen, evenals effectieve
interventies voor de aanpak daarvan. De resultaten hiervan zullen na afloop
actief voor de scholen beschikbaar worden gesteld.
 
 Aanvullend daarop zal ik op korte termijn eenexpertmeeting beleggen met de sectororganisaties, vakbonden, de landelijke beroepsgroep
intern begeleiders en ambulant begeleiders (LBiB/LBaB), zorgcoördinatoren
en andere deskundigen op het terrein van het omgaan met gedragsproblemen.
Opbrengst van de expertmeeting moet een concrete aanpak van gedragsproblemen
in het onderwijs zijn waarbij bestaande kennis over methoden worden gebruikt.
Doelstelling is dat scholen zo snel mogelijk aan de slag kunnen gaan met deze
aanpak.
 
 De Onderwijsraad adviseert ook om de beschikbare kennis over het omgaan
met leerlingen met gedragsproblemen te bundelen en toegankelijk aan te bieden,
in de vorm van een academische werkplaats. Ik ga bekijken of het mogelijk
is om een academische werkplaats voor gedragsproblemen
op school in te richten in aanvulling op de al bestaande academische werkplaatsen
voor jeugd. Dit vraagt om samenwerking van wetenschap, opleiders (pabo’s,
lerarenopleidingen, sociaal pedagogische hulpverlening, pedagogiek en maatschappelijk
werk en dienstverlening) en de praktijk (docenten en intern begeleiders uit
het primair onderwijs, zorgcoördinatoren uit het voortgezet onderwijs
en uit het middelbaar beroepsonderwijs en ambulant begeleiders, medewerkers
van centra voor jeugd en gezin en jeugdhulpverleners).
 Partijen rond de school
 De Onderwijsraad geeft aan dat de relatie tussen het centrum voor jeugd
en gezin (CJG) en de zorg- en adviesteams (ZAT’s) voor onduidelijkheden
zorgt. Het kabinet erkent dat de samenhang tussen de verschillende ontwikkelingen
op het terrein van onderwijs- en jeugdbeleid complex is en dat er veel van
gemeenten en scholen gevraagd wordt. Onder de naam Samenwerken
voor de Jeugd organiseert het ministerie voor Jeugd en Gezin
extra ondersteuning voor iedereen die professioneel betrokken is bij het lokale
jeugdbeleid. Hierbij gaat het onder andere over de samenhang tussen de ZAT’s
en de CJG. Bij de voortgangsrapportage over«samenwerken voor de jeugd»
in mei 2010 wordt de Kamer hierover nader geïnformeerd.
 Wanneer kinderen en jongeren gedragsproblemen hebben, betekent dat vaak
iets voor hun schoolsituatie en voor de gezinssituatie. De onderwijsraad geeft aan dat het belangrijk is dat een kind met
gedragsproblemen zowel thuis als de school een zelfde benadering krijgt met
structuur en stabiliteit als kernwaarden. Ouders en school zijn bondgenoten
en kunnen, door met elkaar te praten over opvoeding, elk vanuit hun eigen
kracht probleemgedrag tegengaan.
 
 De centra voor jeugd en gezin (CJG) hebben
de taak om voor kinderen en jongeren van 0 tot 23 jaar en voor hun ouders
laagdrempelige opvoed- en opgroeiondersteuning te bieden. Voor kinderen van
0 tot 4 en hun ouders is het consultatiebureau de aangewezen plek voor deze
ondersteuning. Voor kinderen in de basisschoolleeftijd zien we dat de school
de meest logische plek is om deze ondersteuning aan te bieden. Zij brengen
daar immers een groot deel van hun tijd door. De school is daarmee ook voor
ouders een natuurlijke plek om met elkaar, met de docent en met medewerkers
van het CJG in gesprek te gaan over opvoedstijlen en opvoedvaardigheden. Het
organiseren van een opvoeddebat kan hierbij behulpzaam zijn.
 
 Voor jongeren met gedragsproblemen in het voortgezet onderwijs en in het
middelbaar beroepsonderwijs, in de leeftijd van 12 tot 23 jaar, is samenwerking
tussen de school en professionals onder andere uit het CJG eveneens van groot
belang. De school is immers voor deze leeftijdsgroep, meer nog dan de eigen
wijk, een plek waar jongeren te bereiken zijn. Een goed voorbeeld van de samenwerking
tussen school en organisaties voor hulpverlening en zorg is de plusvoorzieningvoor overbelaste jongeren. Hier wordt de structuur
en verbondenheid geboden die overbelaste jongeren zo hard nodig hebben. Dit
vertaalt zich bijvoorbeeld in kleinere groepen, een vaste mentor, fysieke
nabijheid van zorg- en hulpverlenende instanties en zeer praktijkgericht onderwijs
met een sterke verbinding tot de lokale arbeidsmarkt.
 
 Indien in de schoolgaande leeftijd meerdere problemen tegelijk spelen,
wordt een kind besproken in het zorg- en adviesteam
en nemen professionals van het CJG deel aan de besprekingen van het ZAT. Zij
kunnen waar nodig direct opvoed- en gezinsondersteuning bieden en de coördinatie
van zorg op zich nemen. Ook bureau jeugdzorg is vertegenwoordigd in het ZAT.
Daarmee vormen ZAT’s een belangrijke toegangspoort tot gespecialiseerde
hulpverlening en zorg en een middel om te werken volgens de principes van één
kind, één gezin, één plan.
 Tot slot
 Het advies van de Onderwijsraad zie ik als steun voor het kabinetsbeleid
rond passend onderwijs, de centra voor jeugd en gezin en de zorg in en om
de school. In deze brief is een aantal maatregelen en ontwikkelingen geschetst.
In de tussenrapportage over passend onderwijs die u in juni 2010 ontvangt,
wordt de Kamer hierover verder geïnformeerd.
 
 De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 S. A. M. Dijksma
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.