Uitvoeringswet UNESCO-verdrag 1970 inzake onrechtmatige invoer, uitvoer of eigendomsoverdracht van cultuurgoederen; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31255, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

08-04-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31255 nr. 7

03-04-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI ALGEMEEN1. InleidingSituatie in het kunstcriminele veldBalans belangen bestrijding kunstcriminaliteit en de verkrijger
te goeder trouwPositie Nederlandse Antillen en ArubaRatificatie UNIDROIT-verdragWederkerigheid2. Reikwijdte van het wetsvoorstelBegrip cultuurgoedAanwijzing als cultuurgoedTerugwerkende kracht3. Rechtsvordering tot teruggaveWederkerigheidVerjaringGevolgen praktijk4. Stelsels Zwitserland en de Verenigde Staten5. Bestuurlijke maatregelen6. Strafrechtelijke of bestuursrechtelijke sanctie
(artikel 8 verdrag)7. Feitelijke uitvoering, toezicht en handhaving8. Samenloop met andere verdragen en regelingen9. Advies Raad van StateII ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGHoofdstuk 2 Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
RechtsvorderingArtikel 1011a RV.Hoofdstuk 3 Wijziging van het Burgerlijk WetboekArtikel 3:87a BWArtikel 310cHoofdstuk 5 SlotbepalingenArtikel 12aOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31255Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 67 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 255Uitvoering van de op 14 november 1970 te Parijs tot stand gekomen
Overeenkomst inzake de middelen om de onrechtmatige invoer, uitvoer of eigendomsoverdracht
van culturele goederen te verbieden en te verhinderen (Uitvoeringswet UNESCO-verdrag
1970 inzake onrechtmatige invoer, uitvoer of eigendomsoverdracht van cultuurgoederen)nr. 7Nota naar aanleiding van het verslagOntvangen 3 april
2008Met belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag van de vaste
commissies voor Justitie en voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van de Tweede
Kamer. Hieronder zal op de vragen en opmerkingen van uw commissies mede namens
de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap worden ingegaan.Het stemt tot voldoening dat de vaste commissies na de beantwoording van
het verslag de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid
achten.I ALGEMEEN1. InleidingSituatie in het kunstcriminele veldDe leden van de CDA-fractie hebben behoefte aan nadere informatie over
de Nederlandse situatie in het kunstcriminele veld. Zij hebben te dier zake
een aantal vragen gesteld, onder meer of aanvullende beleidsmaatregelen gerechtvaardigd
zijn. Daarbij hebben zij de constatering uitgesproken dat kunstcriminaliteit
op dit moment minder prioriteit krijgt dan andere vormen van criminaliteit
en hebben zij gevraagd naar de reden daarvan.Naar deze vragen is onderzoek gedaan dat heeft geleid tot het onderzoekrapport Schone kunsten, preventieve doorlichting kunsten antiekhandel,
dat aan de kamer zal worden toegezonden en nu reeds te raadplegen is op de
websites van de Erfgoedinspectie (www.erfgoedinspectie.nl) en het Ministerie
van Justitie (www.justitie.nl). In het rapport wordt een helder beeld gegeven
van de kunst- en antiekhandel in Nederland en de mate waarin deze kwetsbaar
is voor de georganiseerde criminaliteit. Ook wordt uitgebreid aandacht besteed
aan het functioneren van toezicht en opsporing. Op korte termijn zullen de
Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Justitie en Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties mede namens de Staatssecretaris van Financiën
een kabinetsstandpunt aan de kamer toezenden. In het kabinetsstandpunt zal
worden ingegaan op de al of niet bestaande noodzaak nadere maatregelen te
nemen en op de vraag welke prioriteiten bij politie en justitie
behoren te gelden. Wij menen daarop in de onderhavige nota niet vooruit te
moeten lopen.Balans belangen bestrijding kunstcriminaliteit en de verkrijger
te goeder trouwDe leden van de CDA-fractie willen waken voor een juiste balans tussen
een schone kunsthandel en de juridische beginselen die ons land als handelsnatie
als uitgangspunt heeft gekozen, namelijk de bescherming van de verkrijger
te goeder trouw en de relatief korte verjaringstermijn. In dat kader vragen
deze leden naar de wijze waarop andere landen het UNESCO-verdrag hebben geïmplementeerd.
Daarbij denken deze leden aan bijvoorbeeld Oostenrijk en Zwitserland.Het Zwitserse Bundesgesetz über den internationalen Kulturgütertransfer
(Kulturgütertransfergesetz, KGTG) van 20 juni 2003 kent in artikel
9 een regeling die op hetzelfde neerkomt als het in het onderhavige wetsvoorstel
in artikel 6 voorgestelde artikel 86b van Boek 3 BW. Op grond van artikel
9 KGTG kan een cultuurgoed dat in strijd met het recht in Zwitserland is ingevoerd,
van de bezitter worden teruggevorderd door de staat waaruit dat goed in strijd
met het recht is uitgevoerd. De terugvorderende staat moet aantonen dat het
cultuurgoed van wezenlijk belang is voor zijn culturele erfgoed. Verwezen
moge worden naar artikel 9 lid 1 KGTG: «Wer ein Kulturgut besitzt, das
rechtswidrig in die Schweiz eingeführt worden ist, kann vom Staat, aus
dem das Kulturgut rechtswidrig ausgeführt worden ist, auf Rückführung
verklagt werden. Der klagende Staat hat insbesondere nachzuweisen, dass das
Kulturgut von wesentlicher Bedeutung für sein kulturelles Erbe ist und
rechtswidrig eingeführt wurde». In geval de bezitter het goed moet
teruggeven en hij het goed te goeder trouw heeft verkregen, heeft hij recht
op een schadeloosstelling. De bezitter heeft een retentierecht. Bij de vasstelling
van de schadeloosstelling dienen de koopprijs en de noodzakelijke en nuttige
kosten die de bezitter met betrekking tot het goed heeft moeten maken als
richtsnoer (artikel 9 lid 5 KGTG: «Wer das Kulturgut in gutem Glauben
erworben hat und es zurückgeben muss, hat im Zeitpunkt der Rückführung
Anspruch auf eine Entschädigung, die sich am Kaufpreis und an den notwendigen
und nützlichen Aufwendungen zur Bewahrung und Erhaltung des Kulturguts
orientiert»). Net als in het onderhavige wetsvoorstel in artikel 6 voorgestelde
artikel 310c van Boek 3 sluit de KGTG voor de verjaring van de vordering tot
teruggave van het cultuurgoed aan bij het stelsel van de Richtlijn 93/7/EEG
van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 15 maart 1993 betreffende
de teruggave van cultuurgoederen die op onrechtmatige wijze buiten het grondgebied
van een Lid-Staat zijn gebracht. De rechtsvordering verjaart één
jaar nadat degene die het cultuurgoed terugvordert bekend is geworden met
waar en bij wie het goed zich bevindt en in ieder geval na 30 jaar (artikelen
728 Abs 1 bis en 934 Abs 1 bis Zivilgesetzbuch (ZGB) en de artikelen 196a
en 219 Abs 1 bis Obligationenrecht (OR)).Wat betreft de implementatie door Oostenrijk van het UNESCO-verdrag 1970
moet worden opgemerkt dat Oostenrijk geen partij is bij het UNESCO-verdrag
van 1970 noch bij het UNIDROIT-verdrag van 1995. Oostenrijk heeft zich beperkt
tot de implementatie van de Richtlijn 93/7/EEG van de Raad van de Europese
Gemeenschappen van 15 maart 1993 betreffende de teruggave van cultuurgoederen
die op onrechtmatige wijze buiten het grondgebied van een Lid-Staat zijn gebracht
bij het Bundesgesetz zur Umsetzung der Richtlinie 93/7/EWG.Duitsland heeft inmiddels het UNESCO-verdrag geratificeerd en geïmplementeerd
bij het Gesetz zur Ausführung des UNESCO-Übereinkommens vom 14.
November 1970 über Maßnahmen zum Verbot und zur Verhütung
der rechtswidrigen Einfuhr, Ausfuhr und Übereignung von Kulturgut van
15 mei 2007, KGÜAG (Bundesgesetzblatt 2007, nr. 21, p. 757).
Krachtens die wet moet een onrechtmatig uit een verdragsstaat uitgevoerd cultuurgoed door degene die het goed voor zichzelf of voor een ander houdt,
worden teruggegeven aan de lidstaat die het goed terugvordert (Hoofdstuk 3 § 7 «(1)
Der Rückgabeanspruch steht dem Mitgliedstaat der Europäischen Union
oder Vertragsstaat zu, aus dessen Hoheitsgebiet das Kulturgut unrechtmäßig
in das Bundesgebiet verbracht worden ist. (2) Rückgabeschuldner ist,
wer für sich selbst oder für einen anderen die tatsächliche
Sachherrschaft über das Kulturgut ausübt».) Krachtens § 10
van Hoofdstuk 3 is degene die het goed moet teruggeven, daartoe slechts verplicht
tegen betaling van een schadeloosstelling als de terugvorderende staat niet
aantoont dat degene die het goed moet teruggeven bij het verkrijgen van het
cultuurgoed op de hoogte was van de onrechtmatige uitvoer uit de terugvorderende
verdragsstaat dan wel daarmee door grove schuld onbekend was. De schadeloosstelling
wordt naar redelijkheid en billijkheid vastgesteld waarbij rekening wordt
gehouden met het algemeen belang en het belang van degene die het goed moet
teruggeven. Degene die het goed moet teruggeven heeft een retentierecht. Verwezen
moge worden naar Hoofdstuk 3 § 10: «(1) Der Rückgabeschuldner
ist zur Rückgabe nur Zug um Zug gegen eine angemessene Entschädigung
verpflichtet, wenn nicht der ersuchende Staat nachweist, dass dem Rückgabeschuldner
bei Erwerb des Kulturgutes die unrechtmäßige Verbringung aus dem
Hoheitsgebiet des ersuchenden Staats bekannt oder infolge grober Fahrlässigkeit
unbekannt war. Bei der Bemessung der Entschädigungshöhe ist die
Entziehung der Nutzung des Kulturgutes unter gerechter Abwägung der Interessen
der Allgemeinheit und des Rückgabeschuldners zu berücksichtigen.
Für entgangenen Gewinn und für sonstige Vermögensnachteile,
die nicht in unmittelbarem Zusammenhang mit dem Entzug der Nutzung stehen,
ist dem Rückgabeschuldner eine Entschädigung zu zahlen, wenn und
insoweit dies zur Abwendung oder zum Ausgleich einer unbilligen Härte
geboten erscheint. (2) Die Entschädigung ist von dem ersuchenden Staat
zu entrichten». Voor wat de verjaring betreft gelden hier net als in
het onderhavige wetsvoorstel de objectieve termijnen uit de EU-richtlijn van
1993 te weten 30 jaar en 75 jaar. De rechtsvordering verjaart volgens die
regeling één jaar nadat degene die het cultuurgoed terugvordert
bekend is geworden met waar en bij wie het goed zich bevindt (subjectieve
termijn) en in ieder geval na 30 jaar na het tijdstip waarop het cultuurgoed
onrechtmatig uit de terugvorderende staat is uitgevoerd. In geval het om cultuurgoederen
gaat die deel uitmaken van een openbare verzameling bedraagt de laatstgenoemde
verjaringstermijn 75 jaar. Verwezen moge worden naar Hoofdstuk 3 § 11«(1)
Der Rückgabeanspruch des ersuchenden Staats verjährt in einem Jahr
von dem Zeitpunkt an, in dem dessen Behörden von dem Ort der Belegenheit
und der Person des Rückgabeschuldners Kenntnis erlangen. Die Vorschriften
des Bürgerlichen Gesetzbuches über die Hemmung und den Neubeginn
der Verjährung sind entsprechend anzuwenden. Der Rückgabeanspruch
erlischt jedoch spätestens 30 Jahre nach dem Zeitpunkt, in dem das Kulturgut
unrechtmäßig aus dem ersuchenden Staat ausgeführt worden ist.
(2) Bei Kulturgut, das Teil eineröffentlichen Sammlung des ersuchenden
Staats im Sinne von § 6 Abs. 1 Nr. 2 Buchstabe b ist, erlischt
der Rückgabeanspruch nach 75 Jahren. Dieser Rückgabeanspruch erlischt
jedoch nicht, wenn und soweit er auch nach dem Recht des um die Rückgabe
ersuchenden Staats keiner Verjährung und keinem durch Zeitablauf bedingten
Erlöschen unterliegt». Deze vergelijking met het Zwitserse en Duitse
recht sterkt ons in de mening dat het wetsvoorstel langs de juiste weg de
door de leden van de CDA-fractie gewenste balans tot stand brengt.Positie Nederlandse Antillen en ArubaDe leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd in welke verhouding goedkeuring
en uitvoering van het verdrag tot elkaar staan, mede naar aanleiding van de
positie van de Nederlandse Antillen en Aruba. De Rijkswet ter zake
van de goedkeuring van het verdrag (Kamerstukken II 2007–2008, 31 256,
R 1836) behoeft niet te wachten tot de uitvoeringswet in de Nederlandse Antillen
en Aruba gereed is, zoals is aangegeven in de memorie van toelichting bij
dat wetsvoorstel, onder punt 5, Koninkrijkspositie.
Aanvaarding van het verdrag voor de Nederlandse Antillen en Aruba zal plaats
vinden, zodra de uitvoeringswetgeving in die landen gereed is. Uiteraard is
het de bedoeling dat – voor wat Nederland betreft – de Rijkswet
en de onderhavige voor Nederland geldende uitvoeringswet tegelijk in werking
zullen treden.De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd wat de stand van zaken is
met betrekking tot de positie van de Nederlandse Antillen en Aruba ter zake
van het verdrag. In het bijzonder hebben zij gevraagd wat de gevolgen of consequenties
zijn als zij geen partij bij het verdrag worden.Voorop moet worden gesteld dat het wetsvoorstel betreffende de goedkeuring
van het verdrag (Kamerstukken II 2007–2008, 31 256, R 1836)
een Rijkswet is, die bedoeld is ook voor de Nederlandse Antillen en Aruba
te gelden en dan ook in overleg met hen is ingediend. Het geval dat Nederland
wel, maar de Nederlandse Antillen en Aruba geen partij bij het verdrag worden,
zal zich dus, naar mag worden aangenomen, niet voordoen. Iets anders is dat
de Nederlandse uitvoeringswet alleen voor Nederland en dus niet voor het hele
Koninkrijk zal gelden. De Nederlandse Antillen en Aruba zullen moeten beslissen
welke uitvoeringswetgeving men daar nodig of wenselijk acht. Men is voornemens
deze wetgeving met voortvarendheid tot stand te brengen, zoals aangegeven
is in de memorie van toelichting bij wetsvoorstel 31 526, nr. 3,
punt 5. Desverlangd zal van Nederlandse zijde assistentie worden geboden.Ratificatie UNIDROIT-verdragDe leden van de VVD-fractie vragen of de regering ratificatie van het
UNIDROIT-verdrag in de toekomst voorziet en waarvan ratificatie afhankelijk
is. In het verslag bij het wetsvoorstel ter goedkeuring van het UNESCO-verdrag
1970 inzake illegale invoer, uitvoer en eigendomsoverdracht van cultuurgoederen
(Kamerstukken II, 2007–2008, 31 256 (R 1836) nr. 5) vragen
de leden van de SP-fractie de regering toe te lichten of het nog steeds niet
wenselijk is ook het UNIDROIT-verdrag te ratificeren en wat de doorslaggevende
bezwaren zijn tegen dit verdrag. Voorts vragen deze leden in dit verband welke
aspecten van dit laatste verdrag niet gelden voor Nederland en ook niet gaan
gelden na behandeling van de Uitvoeringswet UNESCO-verdrag. Met onderstaande
beantwoording is tevens antwoord gegeven op deze vragen.In de brief van 19 juli 2004 (Kamerstukken II, 2003–2004, 29 314,
nr. 8) is aangegeven dat Nederland niet zal toetreden tot het UNIDROIT-verdrag
inzake de internationale terugkeer van gestolen of onrechtmatig uitgevoerde
cultuurgoederen en wel om de volgende redenen. Het UNIDROIT-verdrag geeft
in artikel 2 een zeer ruime en naar zijn aard moeilijk houvast biedende omschrijving
van cultuurgoederen. In de toelichting bij het UNIDROIT-verdrag wordt uitdrukkelijk
aangegeven dat het verdrag zich niet beperkt tot cultuurgoederen van «outstanding»
of «exceptional» belang. Het UNIDROIT-verdrag legt geen verband
tussen het cultuurgoed en het belang voor het culturele erfgoed van het land
waar het vandaan komt. Het UNESCO-verdrag gaat voor de omschrijving van cultuurgoederen
uit van dezelfde voorwerpen als de omschrijving in het UNIDROIT-verdrag, maar
beperkt de toepasselijkheid van de regeling tot cultuurgoederen die «om
godsdienstige of wereldlijke redenen als zodanig door de staat zijn aangewezen
als belangrijk voor de oudheidkunde, de prehistorie, de geschiedenis, de letterkunde,
de kunst of de wetenschap», waarbij ervan mag worden uitgegaan dat die
aanwijzing op redelijke gronden is geschied. Bovendien legt het UNESCO-verdrag
in artikel 4 wel een verband met het culturele erfgoed van elke staat. Dergelijke
nuanceringen ontbreken in het UNIDROIT-verdrag, wat vooral belangrijk
is voor de reikwijdte van Hoofdstuk II. Hoofdstuk II geeft voor de hele ruime
en moeilijk af te grenzen groep cultuurgoederen een bijzonder regime voor
het geval van diefstal. Artikel 3, eerste lid, van het UNIDROIT-verdrag noopt
tot teruggave ongeacht goede trouw van de verkrijger en ongeacht de vraag
of de diefstal mede aan schuld van de eigenaar is te wijten. Bovendien is
de verjaringstermijn waarbinnen de gedepossedeerde het voorwerp kan terugvorderen
aanzienlijk verlengd tot in ieder geval 50 jaar (artikel 3, derde lid UNIDROIT-verdrag).
Dit legt – in combinatie met de zeer ruime omschrijving van cultuurgoederen –
een zware last op het normale handelsverkeer. Er moet immers rekening mee
worden gehouden dat na 49 jaar de voorwerpen nog kunnen worden teruggevorderd
door degene die beweert bestolen te zijn, of door zijn erfgenamen. De verkrijger
te goeder trouw heeft weliswaar recht op een redelijke vergoeding, maar deze
bescherming is zwak, omdat op de verkrijger de bewijslast rust dat hij niet
wist of redelijkerwijs had moeten weten dat het cultuurgoed gestolen was en
hij bij de verwerving van het voorwerp de nodige zorgvuldigheid in acht heeft
genomen. Die bewijslast wijkt af van wat bij roerende zaken in het algemeen
geldt: goede trouw wordt verondersteld. Gezien de lange verjaringstermijn,
zal de verkrijger te goeder trouw zelden in dat bewijs slagen. Daar komt nog
bij blijkens de toelichting op het verdrag dat bij de redelijke vergoeding
door degene die het voorwerp terugvordert rekening mag worden gehouden met
diens draagkracht. Bovendien heeft de verkrijger te goeder trouw geen retentierecht,
zodat hij het voorwerp zal moeten afgeven zonder een eventuele redelijke vergoeding.
Deze vergaande afwijking van de voor de gewone handel geldende regels, maakt
dat het verdrag er niet in geslaagd is een goed evenwicht te vinden tussen
de gerechtvaardigde belangen van degene die het cultuurgoed is kwijt geraakt
en de gerechtvaardigde belangen van de verkrijger te goeder trouw.Deze bezwaren gelden weliswaar in mindere mate voor de regeling in Hoofdstuk
III van het UNIDROIT-verdrag, omdat het hier slechts kan gaan om terugvordering
van cultuurgoederen waarvoor een exportverbod geldt. Maar ook dan doen de
bezwaren zich gevoelen.Nu het UNIDROIT-verdrag geen voorbehouden toestaat is van ratificatie
afgezien en besloten tot ratificatie van het UNESCO-verdrag dat wel toestaat
van de verdragsregeling af te wijken. In het onderhavige wetsvoorstel is daaraan
gevolg gegeven door voor de cultuurgoederen zoals omschreven in het UNESCO-verdrag zoveel mogelijk de vergaande maatregelen van het UNIDROIT-verdrag
te laten gelden. Daarbij is tevens gebruik gemaakt van de uitgangspunten van
de EU-richtlijn van 1993. Op deze manier is het mogelijk de goede elementen
van het UNIDROIT-verdrag zonder de onoverkomelijke bezwaren die ertegen bestaan,
in onze nationale wetgeving op te nemen.Het voorgaande verklaart tevens waarom het UNIDROIT-verdrag slechts door
een beperkt aantal landen is geratificeerd. Ook Duitsland heeft afgezien van
ratificatie van het UNIDROIT-verdrag, omdat het stelsel van dit verdrag niet
goed spoort met de nationale regels en Europese regels betreffende teruggave
van onrechtmatige uitgevoerde cultuurgoederen. Duitsland heeft daarom om dezelfde
redenen als Nederland gekozen voor ratificatie van het UNESCO-verdrag van
1970 waarbij het stelsel zoals dat al krachtens de EU-richtlijn 1993 geldt,
van toepassing wordt op alle staten die partij zijn bij het UNESCO-verdrag
van 1970. Daarbij heeft ook een rol gespeeld dat de acceptatie van het UNESCO-verdrag
1970 veel groter is dan van het UNIDROIT-verdrag van 1995. Verwezen moge worden
naar de toelichting bij het ontwerp-KGÜAG (Bundesrat, 155/06) p. 25.WederkerigheidDe leden van de VVD-fractie vragen naar de mate waarop wederkerigheid
een rol speelt bij de uitvoering van de voorgestelde regels. Ook de leden van de CDA-fractie vragen waarom er niet voor gekozen is om analoog
aan de oplossing van Zwitserland en, met name voor wat betreft archeologisch
en etnografisch materiaal, de Verenigde Staten terugvordering alleen toe te
staan, indien met de eisende staat een bilaterale overeenkomst betreffende
een dergelijke teruggave is gesloten. De leden van de SP-fractie vragen of
Nederland van plan is met deze landen bilaterale afspraken te maken om er
voor te zorgen dat de terugvordering van en naar deze landen mogelijk is,
indien die noodzaak zich voordoet.Voorop moet worden gesteld dat bij de implementatie van het verdrag in
zoverre de eis van wederkerigheid in acht is genomen dat terugvordering van
cultuurgoederen uit Nederland op grond van het verdrag uitsluitend aan verdragsstaten
is voorbehouden. Een dergelijke vorm van reciprociteit is bij verdragen gebruikelijk,
maar niet noodzakelijk. De Australische implementatiewet (Protection of Movable
Cultural Heritage Act 1986) kent bijv. aan alle
staten, ongeacht of zij bij het verdrag zijn aangesloten, de bevoegdheid toe
hun cultuurgoederen uit Australië terug te vorderen, wanneer deze uit
het verzoekende land zijn uitgevoerd met schending van een verbod, dat de
cultuurgoederen van dat land beoogt te beschermen.De vraag die deze leden stellen betreft echter een andere vorm van wederkerigheid
namelijk die tussen de verdragsstaten zelf. Als tussen deze staten een wederkerigheidseis
zou gelden, dan zou dat het volgende meebrengen. Indien door een verdragsstaat
in Nederland een vordering tot teruggave zou worden ingesteld, dan zou de
Nederlandse rechter moeten nagaan of deze terugvorderende verdragsstaat het
verdrag zo heeft geïmplementeerd of toepast dat een Nederlands verzoek
van vergelijkbare aard ter zake van een vergelijkbaar cultuurgoed in die terugvorderende
staat succes zou hebben gehad. Het is duidelijk dat dit de effectiviteit van
de voorgestelde regeling niet ten goede zou komen. Het zou immers dwingen
tot een vaak lastig onderzoek van het recht van de verzoekende verdragsstaat.
Daarbij moet worden bedacht dat het verdrag nu juist ter zake van de wijze
van implementatie en toepassing aan de verdragsstaten veel vrijheid laat,
zodat de rechter met uiteenlopende regelingen te maken kan krijgen. Deze vrijheid
brengt tevens mee dat het ook in strijd met aard en opzet van het verdrag
zou komen om van de verdragsstaten die zich tot Nederland wenden steeds een
met de Nederlandse implementatie overeenkomende regeling of toepassingswijze
te eisen. Opmerking verdient daarbij nog dat onder de verdragsstaten een groot
aantal ontwikkelingslanden zijn waarvan niet verwacht mag worden dat zij op
een dergelijke wederkerigheidseis bedacht zullen zijn, terwijl juist voor
deze landen bescherming van hun cultuurgoed zeer belangrijk kan zijn.Van overneming van het Zwitserse of Amerikaanse stelsel is afgezien, omdat
daarmee de mogelijkheid voor staten en rechthebbenden om hun verloren gegane
cultuurgoederen terug te vorderen aanzienlijk wordt ingeperkt. Voordat een
bilaterale overeenkomst is gesloten, gaat de nodige tijd verloren. Voor een
slagvaardige aanpak van de illegale handel in cultuurgoederen is dat een grote
belemmering. Bovendien wordt op deze manier de rechthebbende die een cultuurgoed
wil terugvorderen, afhankelijk van de stappen waartoe de staat waar het cultuurgoed
vandaan komt, bereid is te zetten. Iets anders is dat Nederland uiteraard
wel een bilaterale overeenkomst met die landen zal kunnen sluiten ten einde
de Nederlandse rechthebbende in staat te stellen cultuurgoederen ook uit deze
landen terug te vorderen.De vraag van de SP-fractie of is onderzocht wat de mogelijkheden en problemen
zijn bij andere landen met betrekking tot het terugvorderen door Nederland
van Nederlandse cultuurgoederen, wordt als volgt beantwoord. Een dergelijk
onderzoek heeft inderdaad plaatsgevonden, zij het dat uiteraard dit onderzoek
tot een aantal belangrijke verdragsstaten moest worden beperkt. Voorop moet
daarbij worden gesteld dat terugvordering binnen de Europese Unie geschiedt
overeenkomstig de procedure van richtlijn nr. 93/7/EEG van
de Raad van 15 maart 1993 betreffende de teruggave van cultuurgoederen
die op onrechtmatige wijze buiten het gebied van een lidstaat zijn gebracht.
Voorts is gekeken naar Zwitserland, Canada, Australië en de Verenigde
Staten. Terugvordering uit Canada en Australië geeft, zoals hierna onder «Reikwijdte
van het wetsvoorstel» nog zal blijken, voor Nederland weinig moeilijkheden.
Zoals gezegd ligt dat voor Zwitserland en de Verenigde Staten anders, maar
de problemen die hier kunnen rijzen doen niet af aan de bezwaren die tegen
de voormelde wederkerigheidseis zijn aan te voeren. De vraag of er verdragsstaten
zijn, waaruit terugvordering vrijwel geheel onmogelijk is, wordt aldus beantwoord
dat ons van een dergelijk geval niet is gebleken.2. Reikwijdte van het wetsvoorstelBegrip cultuurgoedDe leden van de CDA-fractie vragen hoe beoordeeld wordt of een voorwerp
van «groot» cultuurhistorisch en wetenschappelijk belang is. De
leden van de PvdA-fractie vragen of andere verdraglanden een ruimere of juist
krappe omschrijving van het begrip cultuurgoederen hebben. Ook de leden van
de SP-fractie vragen enige toelichting op de omschrijving van cultuurgoederen.
En ten slotte willen de leden van de VVD-fractie weten aan wie het is te beoordelen
of het «een voorwerp van groot cultuurhistorisch en wetenschappelijk
belang is, die behoren tot het wettelijke beschermde culturele erfgoed van
een land».Vooropgesteld moet worden dat de vragen van de leden van de fracties van
het CDA, VVD en SP ervan uitgaan dat in de omschrijving van cultuurgoederen
in artikel 1 onder d van het onderhavige wetsvoorstel verwezen wordt naar
voorwerpen van «groot cultuurhistorisch en wetenschappelijk belang».
Dit is evenwel niet het geval. De omschrijving gaat uit van de omschrijving
in het UNESCO-verdrag 1970. In artikel 1 onder d van het onderhavige wetsvoorstel
wordt een omschrijving gebezigd van cultuurgoederen die is ontleend aan artikel
1 van het verdrag. Het gaat om cultuurgoederen die om godsdienstige of wereldlijke
redenen door elke staat zijn aangewezen als belangrijk voor de oudheidkunde, de prehistorie, de geschiedenis, de letterkunde,
de kunst of de wetenschap en die behoren tot de in artikel 1 van het verdrag
opgesomde categorieën. Deze omschrijving moet nader worden gepreciseerd
overeenkomstig de strekking van het verdrag het «culturele erfgoed van
de landen van oorsprong» te beschermen, zoals deze strekking tot uiting
komt in artikel 2 jo 5 onder a van het Verdrag. Blijkens artikel 2 is de strekking
van het verdrag «het cultureel erfgoed van de landen van oorsprong te
beschermen». Het culturele erfgoed wordt nader omschreven in artikel
4 van het verdrag waar wordt aangegeven wat lidstaten in elk geval hebben
te erkennen als deel uitmakende van het cultureel erfgoed van een staat. Deze
uitleg van het verdrag is ook in de literatuur en in de rechtspraak van het
Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen aanvaard. Men zie Patrick
O’Keefe «Commentary on the UNESCO 1970 Convention on illicit traffic»,
Institute of Art and Law, Leicester 2000, bij artikel 4 en op p. 38–39: «It
is clear from the words «specifically designated by each State as being
of importance», that each State has the right to decide what objects
are of importance for its own cultural heritage»
(onze onderstreping). In noot 15 op p. 38 verwijst O’Keefe naar
John Gordon, Harvard International Law Journal, Vol 12, 1971, p. 542,
waar te lezen staat: «A dual standard must be met before a country may
assert an interest in a piece of property so as to bring it within the scope
of the convention. First, the object must be «cultural property»
of a sort meant to be protected by the convention. The standards for this «definitional»
test are contained in article 1. Next, the object to be protected must be
a part of the cultural heritage of the country seeking to protect it. This «connection»
test is contained in article 4». En ten slotte kan worden gewezen op
de uitspraak van het Hof in Straatsburg in de Beyeler-zaak (5 januari
2000, Nederlandse Jurisprudentie 2000, 571) met name in par. 113: «As
regards works of art by foreign artists, the Court observes that the Unesco
Convention of 1970 accords priority, in certain circumstances, to the
ties between works of art and their country of origin (see Article 4 of the
Convention)». In deze formuleringen is dus in de term «cultureel
erfgoed», als bedoeld in artikel 4 een nadere bepaling van de reikwijdte
van het Verdrag gelegen.Om aan deze strekking van het verdrag gevolg te geven is daarom in de
omschrijving van cultuurgoederen aan de aanwijzing door elke staat als belangrijk
cultuurgoed toegevoegd dat ze tevens van wezenlijk belang
moeten zijn voor zijn culturele erfgoed. Een vergelijkbare oplossing
is gekozen in de Zwitserse Kulturgütertransfergesetz (KGTG) van 20 juni
2003 die ervan uitgaat dat de staat die het cultuurgoed terugvordert moet
aantonen dat het cultuurgoed «von wesentlicher Bedeutung für sein
kulturelles Erbe» is (artikel 9 lid 1 KGTG). Met deze omschrijving van
cultuurgoederen wordt ook gevolg gegeven aan het voornemen weergegeven in
de hierboven reeds genoemde van 19 juli 2004 van de toenmalige staatssecretaris
van OCW om de regeling te beperken tot zoals het daar genoemd wordt «cultuurgoederen
van groot cultuurhistorisch en wetenschappelijk belang die behoren tot het
wettelijk beschermde cultureel erfgoed van een land».De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of andere verdragsstaten
een ruimere of juist krappe omschrijving van cultuurgoederen hebben. Deze
vraag kan slechts aan de hand van enkele voorbeelden worden beantwoord.In de eerste plaats zijn er voorbeelden van omschrijvingen die beogen
duidelijker tot uiting te brengen wat in het verdrag kennelijk bedoeld is.
Hiervoor werd al het voorbeeld gegeven van Zwitserland, waar de omschrijving
van cultuurgoed vergelijkbaar is met die van het onderhavige wetsvoorstel.Een enigszins andere oplossing is gekozen in Duitsland, waar het toepassingsgebied
van het verdrag in Hoofdstuk 3, § 6, lid 2 als volgt wordt aangescherpt.
In dat lid wordt onder 1 aangegeven dat het moet gaan om een voorwerp dat
door de verzoekende verdragsstaat op reguliere of wereldlijke gronden als
voor de archeologie, prehistorie, geschiedenis, literatuur, kunst of wetenschap «als
bijzonder belangrijk» is aangeduid («von dem ersuchenden Vertragsstaat
aus religiösen oder weltlichen Gründen als für die Archäologie,
Vorgeschichte, Geschichte, Literatur, Kunst oder Wissenschaft besonders bedeutsam
bezeichnet wurde»). In datzelfde lid onder 2 wordt verduidelijkt wat
onder «besonders bedeutsam» moet worden verstaan. Het voorwerp
dient individueel identificeerbaar in een inventaris van belangrijke openbare
en particuliere cultuurgoederen opgenomen te zijn («individuell identifizierbar
von einem anderen Vertragsstaat in ein Verzeichnis des bedeutenden öffentlichen
und privaten Kulturgutes aufgenommen worden ist»). Deze inventaris moet
in het gebied van de Bondsrepubliek zonder onaanvaardbare hindernissen toegankelijk
zijn («Das Verzeichnis muss im Bundesgebiet ohne unzumutbare Hindernisse öffentlich
zugänglich sein»).Daarnaast zijn er landen (Verenigd Koninkrijk, Frankrijk) die door middel
van een ten opzichte van het verdrag gemaakte reserve, de werking van het
verdrag hebben beperkt tot cultuurgoederen in de zin van de bijlage bij de
Europese Verordening EEG nr 3911/92 betreffende uitvoer van cultuurgoederen
en bij de reeds vermelde Richtlijn 93/7/EEG. Hier is onmiskenbaar van een
zekere beperking van het toepassingsgebied van het verdrag sprake.Een ruime omschrijving van cultuurgoederen is te vinden in artikel 3 van
de Australische Protection of Movable Cultural Heritage Act 1986, zoals ligt
opgesloten in de definitie van «protected object of a foreign country»
omschreven als: «an object forming part of the movable cultural heritage
of a foreign country». Zoals hiervoor al aangegeven verbiedt Australië
de invoer van cultuurgoederen uit andere staten, ongeacht of deze
bij het verdrag zijn aangesloten. Nodig is slechts dat het betreffende land
ter bescherming van het cultuurgoed de uitvoer daarvan verboden heeft (artikel
14 van voormelde wet).Ook de Canadese Cultural Property Export and Import Act kent een ruime
omschrijving. In artikel 37 van die wet wordt «foreign cultural property»
omschreven als «any object that is specifically designated by that State
as being of importance for archaeology, prehistory, history, literature, art
or science».Eveneens ruim is de omschrijving in de implementatiewet van de Verenigde
Staten, de Convention on Cultural Property Implementation Act, (ook te vinden
in chapter 14 van de 19 United Code 2600). In section 302 zegt deze wet onder
6 dat onder de term «cultural property» de voorwerpen begrepen
zijn, omschreven in artikel 1 onder a tot en met k van het verdrag ongeacht
of enig voorwerp specifiek als zodanig is aangewezen door enige verdragsstaat
met het oog op dat artikel («The term «cultural property»
includes articles described in article (a) through (k) of the Convention whether
or not any such article is specifically designated as such by any State Party
for the purposes of such article»). Te bedenken valt dat deze ruime
omschrijving weer wordt ingeperkt door het beperkte toepassingsgebied van
de Amerikaanse Implementatiewet. Blijkens de artikelen 303–307 vindt
terugvordering uit de Verenigde Staten van archeologisch en etnografisch materiaal
uitsluitend plaats op grond van nader met verdragsstaten te sluiten bilaterale
overeenkomsten. Voor wat betreft andere cultuurgoederen bevat die implementatiewet
alleen een regeling voor voorwerpen als bedoeld in artikel 7 van het verdrag,
die waren opgenomen in de inventaris van een museum of een religieuze of wereldlijk
monument of soortgelijke instelling van een verdragsstaat en daaruit na de
inwerkingtreding van het verdrag zijn gestolen (artikel 308). Cultuurgoederen
die slechts onrechtmatig zijn uitgevoerd omdat een exportverbod is overtreden,
vallen daar dus niet onder. De artikelen 302–308 zijn opgenomen in Hoofdstuk
14 van de 19 United States Code 2600, nl als section 2601–2607.De conclusie uit dit alles moet zijn dat ook op het punt van de omschrijving
van cultuurgoederen internationaal veel variatie bestaat en dat de in het
wetsvoorstel gekozen oplossing, die beoogt zo veel mogelijk recht te doen
aan de strekking van het verdrag, ook internationaal gezien alleszins redelijk
en evenwichtig is.Aanwijzing als cultuurgoedDe SP-fractie vraagt in dit verband wat de aanwijzing als belangrijk cultuurgoed
inhoudt en hoe die aanwijzing plaatsvindt. Vooropgesteld moet worden dat krachtens
het UNESCO-verdrag 1970 iedere verdragsstaat zelf uitmaakt welke cultuurgoederen
zij aanwijst als belangrijk voor de oudheidkunde, de prehistorie, de geschiedenis,
de letterkunde, de kunst of de wetenschap en daarmee aangeeft dat die goederen
van wezenlijk belang zijn voor zijn cultureel erfgoed. Aan een dergelijke
aanwijzing stelt het verdrag geen formele eisen, zodat ook deze aanwijzing
geschiedt volgens de regels die daarvoor in het land van herkomst gelden.
Het uitgangspunt van het onderhavige wetsvoorstel is dat de vedragsstaat waar
het cultuurgoed vandaan komt op redelijke gronden uitmaakt of het een cultuurgoed
is in de zin van artikel 1 onder d. Dit stelsel zal tot gevolg kunnen hebben
dat de ene verdragsstaat een voorwerp aanmerkt als te beschermen cultuurgoed,
terwijl dergelijke voorwerpen in een andere staat in het geheel niet als cultuurgoed
in aanmerking zouden komen. Het is voor Nederland en de andere verdragsstaten
ook niet goed mogelijk te beoordelen of een voorwerp voor een bepaalde verdragsstaat
behoort te worden aangewezen als belangrijk voor bijvoorbeeld de geschiedenis
van die staat en daarmee van wezenlijk belang is voor het culturele erfgoed
van die staat. Komt een op die manier aangewezen cultuurgoed
binnen Nederland en vordert de betreffende verdragsstaat het cultuurgoed terug,
dan kan de bezitter derhalve niet het verweer voeren dat een dergelijk voorwerp
naar Nederlandse maatstaven geen cultuurgoed zou zijn.Vervolgens vraagt de SP-fractie of deze bepaling ruim genoeg is voor het
geval van bijv. kunstroof van een particulier. Zoals hierboven reeds is aangegeven,
is het aan de staat waar het cultuurgoed vandaan komt ter beoordeling of het
cultuurgoed wordt aangewezen als belangrijk voor de in het verdrag genoemde
categorieën en daarmee voor het culturele erfgoed van de staat van herkomst.
Als voorbeeld moge dienen de aanwijzing van Nederlandse cultuurgoederen. Zo
wordt voor Nederlandse cultuurgoederen in de artikelen 2 en 3 van de Wet tot
behoud cultuurbezit bepaald dat de minister van OCW roerende zaken van bijzondere
cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis, die als onvervangbaar en
onmisbaar behoren te worden behouden voor het Nederlandse cultuurbezit, kan
aanwijzen als beschermd voorwerp. Andere verdragsstaten kunnen vergelijkbare
regelingen toepassen. Is door de verdragsstaat het voorwerp van de particulier
aangewezen, en het voorwerp is na roof in Nederland terecht gekomen, dan kan
de particulier met gebruikmaking van de regeling in het onderhavige wetsvoorstel –
dus kort gezegd met ecartering van de goede trouw en verlenging van de verjaringstermijnen –
zijn voorwerp terugvorderen. Is het goed evenwel niet aangewezen, dan geldt
de gewone Nederlandse regelgeving en kan de particulier het voorwerp terugvorderen
gedurende 20 jaar (artikel 306 van Boek 3 BW) met dien verstande dat de verkrijger
zich op zijn eventuele goede trouw kan beroepen. Daarop bestaat een uitzondering
voor de eigenaar die het voorwerp door diefstal heeft verloren. Deze kan het
gedurende drie jaren als zijn eigendom opvorderen, tenzij het voorwerp in
een winkel is gekocht (artikel 86 van Boek 3 BW).Voorts vraagt de SP-fractie wat op dit punt het verschil is met het UNIDROIT-verdrag.
Zoals hierboven reeds is uiteengezet omschrijft het UNIDROIT-verdrag cultuurgoederen
als voorwerpen die om godsdienstige of wereldlijke redenen van belang zijn
voor de archeologie, de prehistorie, de geschiedenis, de letterkunde, de kunst
of de wetenschap, en die behoren tot een van de in de bijlage bij het UNIDROIT-Verdrag
genoemde categorieën. Deze omschrijving is – door het ontbreken
van enige aanwijzing en verband met het culturele erfgoed van de staat van
herkomst – zo ruim dat bijna elk voorwerp eronder gebracht kan worden.
Daarmee is de omschrijving in het UNIDROIT-verdrag onwerkbaar, zeker in combinatie
met de verstrekkende gevolgen van het verdrag, zoals hierboven ook reeds is
gezegd. De omschrijving in het UNESCO-verdrag van cultuurgoederen bevat ten
opzichte van het UNIDROIT-Verdrag twee belangrijke beperkingen. In de eerste
plaats moeten dergelijke voorwerpen door het land van herkomst zijn aangewezen
als belangrijk voor de genoemde categorieën. In de tweede plaats eist
het UNESCO-verdrag verband met het culturele erfgoed van de staat van herkomst.Terugwerkende krachtDe leden van de CDA-fractie vragen voorts waarom de reikwijdte is beperkt
tot cultuurgoederen die na inwerkingtreding van deze wet onrechtmatig zijn
uitgevoerd of ontvreemd. De leden van de PvdA-fractie vragen in dit verband
hoe in Nederland cultuurgoederen worden beschermd die vóór de
inwerkingtreding onrechtmatig zijn uitgevoerd of zijn ontvreemd. De leden
van de SP-fractie vragen of de regering in overweging wil nemen het wetsvoorstel
ook betrekking te laten hebben op goederen die voor de inwerkingtreding van
deze wet onrechtmatig zijn uitgevoerd of gestolen.Het wetsvoorstel heeft onmiddellijke werking met dien verstande dat de
regeling niet van toepassing is op cultuurgoederen die vóór
de inwerkingtreding van de nieuwe regeling onrechtmatig zijn uitgevoerd (artikel
3 onder a) of zijn ontvreemd (artikel 3 onder b). Deze regel
is in overeenstemming met het verdrag dat er ook vanuit gaat dat het verdrag
slechts van toepassing is op cultuurgoederen die na de inwerkingtreding van
het verdrag zijn gestolen dan wel onrechtmatig in een andere verdragsstaat
zijn ingevoerd. Artikel 7 onder b sub II van het verdrag bepaalt immers dat
het daar bepaalde alleen geldt indien beide betrokken staten op het tijdstip
van de illegale uitvoer onderscheidenlijk de ontvreemding uit een museum partij
bij het verdrag waren. Dat dit voor het hele verdrag geldt, wordt ook in de
literatuur aangenomen, zoals blijkt uit P.J. O’Keefe Commentary on the
UNESCO 1970 Convention on illicit traffic 2000, p. 14–17 en stemt overeen
met artikel 26 van het Weense Verdrag inzake het Verdragenrecht, dat bepaalt
dat verdragen in beginsel geen terugwerkende kracht hebben. Een beperking
tot feiten die zich na ratificatie van het verdrag door de betrokken staten
hebben voorgedaan ligt ook hierom voor de hand, omdat de aan het verdrag ontleende
regels zoals in het wetsvoorstel uitgewerkt diep kunnen ingrijpen in de bestaande
eigendomsverhoudingen, wat niet wenselijk is indien de eigendom reeds vóór
de inwerkingtreding van de verdragsregels op grond van het dan geldende recht
is verkregen. Ook de Zwitserse Kulturgütertransfer (Kulturgütertransfergesetz,
KGTG) bepaalt in artikel 33 dat de KGTG niet terug werkt. In het bijzonder
is de regeling niet van toepassing op verkrijgingen die voor de inwerkingtreding
hebben plaatsgevonden.De leden van de PvdA-fractie hebben voorts gevraagd of in Nederland thans
al in de geest van het verdrag wordt gehandeld. Dat wordt inderdaad zoveel
als mogelijk is gedaan. Sinds 1995 worden de Erfgoedinspectie en de Douane
regelmatig geconfronteerd met invoer van mogelijk illegaal uitgevoerde cultuurgoederen
uit landen van buiten de Europese Unie. Op jaarbasis gaat het om 15 tot 20
gevallen. Vooruitlopend op de implementatie van het UNESCO verdrag van 1970
en van het eerste Protocol bij het Verdrag van 1954 betreffende cultuurgoederen
uit bezet gebied is een samenwerking tussen de ministeries van Financiën
en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap opgezet, waarbij procedureafspraken zijn
gemaakt. In de gevallen waarin de illegale herkomst van cultuurgoederen overtuigend
kon worden aangetoond, met name indien zij waren verkregen door diefstal of
heling, werden zij geretourneerd aan de rechthebbenden.Ook de leden van de VVD-fractie vragen in dit verband hoeveel verzoeken
tot hulp bij terugvordering er kenbaar zijn van ontvreemde goederen die zich
in Nederland bevinden. Voorts vragen zij naar het aantal goederen waarvan
terugvordering door Nederland in een ander land is verzocht. Tot nu toe zijn
er drie zaken in het kader van richtlijn 93/7/EEG aanhangig gemaakt bij de
Nederlandse rechter en zijn er geen zaken door Nederland in andere lidstaten
voor de rechter gebracht. De reden hiervan is dat de Nederlandse en buitenlandse
autoriteiten in een veelvoud van zaken de kwestie buitengerechtelijk oplossen
waardoor het cultuurgoed vrijwillig wordt afgedragen aan de betrokken lidstaat
dan wel aan Nederland, of van een vordering wordt afgezien.3. Rechtsvordering tot teruggaveWederkerigheidDe vraag van de leden van de CDA-fractie betreffende de reciprociteit
is hierboven reeds beantwoord onder 1. Inleiding
onder Wederkerigheid.VerjaringDe leden van de CDA-fractie vragen een uiteenzetting met betrekking tot
de voorstellen inzake de verkrijgende en extinctieve verjaring. Vooropgesteld
moet worden dat het wetsvoorstel beoogt aan te sluiten bij de regeling zoals
die in de Implementatiewet bescherming cultuurgoederen tegen illegale uitvoer,
waarbij de Richtlijn 93/7/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen
van 15 maart 1993 is geïmplementeerd betreffende de teruggave van
cultuurgoederen die op onrechtmatige wijze buiten het grondgebied van een
Lid-Staat zijn gebracht. De toepasselijkheid van artikel 99 van Boek 3 betreffende
de verkrijgende verjaring wordt ten aanzien van cultuurgoederen uitgesloten
in het nieuw voorgestelde derde lid van die bepaling. De bezitter te goeder
trouw van een cultuurgoed dat onrechtmatig binnen Nederland is gebracht, wordt
derhalve geen eigenaar door het onafgebroken bezit daarvan gedurende drie
jaren. De bevrijdende verjaring wordt in het voorgestelde artikel 310c van
Boek 3 gelijkgetrokken met de verjaringstermijnen voor cultuurgoederen in
de zin van richtlijn 93/7/EEG (artikel 7 richtlijn en artikel 310a lid 1 van
Boek 3 BW). De vordering tot opeising van een cultuurgoed in de zin van het
onderhavige wetsvoorstel verjaart dan ook door verloop van 30 jaren. Deze
termijn van 30 jaar wordt voor het geval het betreft cultuurgoederen die deel
uitmaken van openbare collecties of kerkelijke goederen verlengd tot 75 jaren
in aansluiting op artikel 7 richtlijn en artikel 310a lid 2 van Boek 3 BW.
Zoals uit de toelichting blijkt, gaat het hier om een kwetsbare groep van
vaak ook belangrijke cultuurgoederen waarvoor deze extra bescherming op zijn
plaats is. Dat hieraan in de memorie van toelichting wordt toegevoegd dat
zich de situatie kan voordoen dat een vordering tot teruggave binnen de termijn
van 75 jaren niet wordt gehonoreerd, omdat een dergelijke aanspraak in de
gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar
is, maakt de bepaling niet zonder betekenis. Het criterium «naar maatstaven
van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar» is een streng criterium
waaraan niet snel zal zijn voldaan. Maar met de passage in de toelichting
is bedoeld aan te geven dat er wel rekening mee moet worden gehouden dat zich
dergelijke omstandigheden kunnen voordoen. Uitgangspunt
is echter dat voor deze cultuurgoederen een verjaringstermijn van 75 jaar
wenselijk is. Dat zich onder omstandigheden de situatie kan voordoen dat een beroep daarop niet mogelijk zou zijn, maakt
de bepaling nog niet tot «een holle bepaling».In dit verband vragen de leden van de SP-fractie nog of een vordering
tot teruggave geen kans van slagen meer heeft, wanneer een cultuurgoed maar
vaak genoeg van eigenaar is gewisseld, waarbij niet alle omstandigheden van
iedere overdracht te herleiden zijn.Vooropgesteld moet worden dat de verkrijger van een cultuurgoed dat met
overtreding van het verbod in het voorgestelde artikel 3 binnen Nederland
is gebracht, dat goed moet teruggeven aan de vorderende verdragsstaat waar
het goed vandaan komt, of aan de vorderende rechthebbende bij wie het goed
ontvreemd is. Daarbij is niet van belang of het goed inmiddels via verschillende
handen is gegaan. Slechts in het geval dat er inmiddels zoveel jaren zijn
verstreken dat het voor de verkrijger niet meer mogelijk is bijv. aan te tonen
dat de verkrijger destijds de nodige zorgvuldigheid heeft betracht of dat
er wel degelijk een geldige exportvergunning was, kan
het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn dat
de verkrijger met het bewijs van een en ander wordt belast en zo zijn recht
op vergoeding verliest dan wel het voorwerp moet afgeven, omdat bij gebreke
van bewijs van het tegendeel wordt aangenomen dat een exportvergunning ontbrak.Zoals gezegd is het uitgangspunt bij het onderhavige wetsvoorstel het
stelsel van de richtlijn 93/7/EEG mondiaal althans in de 116 staten die partij
zijn bij het UNESCO-verdrag 1970 toe te passen. Daarom is de termijn van 75
jaar dan ook uitdrukkelijk beperkt tot genoemde cultuurgoederen, nu het hier
in overeenstemming met het stelsel van de richtlijn om een kwetsbare groep
gaat. Uit het voorgaande blijkt voorts dat naarmate de verjaringstermijn langer
wordt de mogelijkheid tot doorbreking daarvan toeneemt. Tegen die achtergrond
is het dan ook niet wenselijk die termijn ook van toepassing
te laten zijn op andere cultuurgoederen dan de meest kwetsbare groep van cultuurgoederen
in openbare collecties en in kerken.De leden van de PvdA-fractie vragen verwijzend naar de dertig jaar termijn
in het Zwitserse KGTG nog waarom geen aansluiting is gezocht bij de verjaringstermijn
voor cultuurgoederen in de ons omringende landen.Omdat de verjaringstermijnen van 30 resp. 75 jaren uit richtlijn 93/7/EEG
afkomstig zijn, gelden deze termijnen uiteraard in alle EU-lidstaten voor
het toepassingsgebied van de richtlijn. Duitsland heeft ter uitvoering van
het UNESCO-verdrag 1970 de termijnen van 30 resp. 75 jaren ook in Hoofdstuk
3 § 11 KGÜAG opgenomen. Zwitserland kent alleen de termijn
van 30 jaren. Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie moet derhalve worden
geantwoord dat de ons omringende landen voor wat betreft het richtlijnrecht
alle uitgaan van 30 jaar en Duitsland en Zwitserland het toepassingsgebied
op dit punt hebben uitgebreid tot het toepassingsgebied van het UNESCO-verdrag
1970. België dat geen partij is bij het verdrag, kent naast het richtlijnrecht
geen bijzondere verjaringstermijnen voor cultuurgoederen, doch slechts de
algemene verjaringstermijn van 30 jaar voor zakelijke rechtsvorderingen (artikel
2262 BW). Frankrijk dat wel partij is bij het verdrag, kent evenmin speciale
verjaringstermijnen voor cultuurgoederen naast het richtlijnrecht, zodat ook
daarvoor de algemene verjaringstermijn van 30 jaar van artikel 2262 Code Civil
geldt, hier zowel voor zakelijke als persoonlijke rechtsvorderingen.Gevolgen praktijkDe leden van de VVD-fractie willen graag weten wat de gevolgen zijn in
de praktijk van het geheel of gedeeltelijk ecarteren van de verweren met betrekking
tot de rechtsvordering tot teruggave. In dit verband vragen zij ook of personen
te goeder trouw in aanmerking komen voor een vergoeding.Deze leden merken terecht op dat het verdrag niet dwingt tot het geheel
of gedeeltelijk ecarteren van het verweer tegen de rechtsvordering tot teruggave
van een cultuurgoed dat het goed te goeder trouw is verkregen, of dat vordering
is verjaard dan wel dat de periode van verjaring tot verkrijging van het goed
is voltooid. Maar het verdrag laat de verdragsstaten grote vrijheid bij de
implementatie van het verdrag. Het is daarom mogelijk aan de strekking van
het verdrag te voldoen door in aansluiting op Richtlijn 93/7/EEG, zoals verwerkt
in de Implementatiewet bescherming cultuurgoederen tegen illegale uitvoer,
genoemde verweren in het onderhavige wetsvoorstel ook voor de uitvoering van
het UNESCO-verdrag 1970 geheel of gedeeltelijk te ecarteren. In de praktijk
zal dit er als volgt uitzien. Indien een cultuurgoed in strijd met de regels
van een verdragsstaat buiten die verdragsstaat is gebracht of indien het in
een verdragsstaat is ontvreemd en het wordt binnen Nederland gebracht, moet
de verkrijger van dat cultuurgoed de zaak teruggeven aan de terugvorderende
verdragsstaat of de terugvorderende rechthebbende, ook al was hij te goeder
trouw. Wel heeft de verkrijger recht op een naar omstandigheden vast te stellen
billijke vergoeding krachtens het voorgestelde artikel 86b lid 2 van Boek
3 BW. De verkrijger moet dan wel de nodige zorgvuldigheid hebben betracht
bij de verkrijging van het cultuurgoed. Het voorgestelde artikel 87a van Boek
3 BW werkt verder uit, wanneer sprake is van de nodige zorgvuldigheid.4. Stelsels Zwitserland en de Verenigde StatenZie voor de beantwoording van de vraag van de leden van de SP-fractie
hierboven onder 1. Inleiding onder Wederkerigheid.5. Bestuurlijke maatregelenDe leden van de CDA-fractie hebben om een nadere toelichting gevraagd
met betrekking tot de wijze waarop de inbewaringneming van door een staat
geclaimde cultuurgoederen wordt uitgevoerd. Zij hebben opgemerkt dat de aard
en kwetsbaarheid van deze goederen om een bijzondere behandeling en zorgplicht
door de Nederlandse Staat vragen.Volgens de huidige praktijk wordt, afhankelijk van de aard van de cultuurgoederen
en de plaats waar zij in beslag zijn genomen, een passende oplossing gezocht
om het materiële behoud van deze goederen te waarborgen. In aansluiting
op de implementatie van het verdrag zal deze praktijk worden vastgelegd in
overeenkomsten met erfgoedinstellingen om zodoende een vaste procedure te
kunnen garanderen bij inbewaringneming door de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap overeenkomstig artikel 10. Dat zal mede van belang zijn voor
het geval dat een deurwaarder privaatrechtelijk beslag op het voorwerp legt
of het gaat om bewaring als bedoeld in artikel 709 van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering dan wel in artikel 1010 van dat wetboek, toepasselijk in verband
met artikel 1011b van het wetsvoorstel. Ook in het kader van die artikelen
zal immers zorgvuldig moeten worden gehandeld, waarbij de voormelde praktijk
richtsnoer zal kunnen zijn.6. Strafrechtelijke of bestuursrechtelijke sanctie
(artikel 8 verdrag)De leden van de VVD-fractie vragen hoe artikel 8 van het verdrag precies
moet worden verstaan met name vragen zij of er bij een geslaagde terugvordering
van een persoon die de verbodsbepaling heeft overtreden te allen tijde een
sanctie moet volgen. Artikel 8 bepaalt slechts dat strafrechtelijke of bestuursrechtelijke
sancties kunnen worden opgelegd bij overtreding van verbodsbepalingen, bedoeld
in artikel 6 sub b en 7 sub b van het verdrag. In welke gevallen daadwerkelijk
tot oplegging van een sanctie wordt overgegaan, blijft een zaak van de verdragsstaten
zelf, waarop andere verdragsstaten geen invloed hebben. Zoals in de memorie
van toelichting, p. 8, onder 9, is uiteengezet voldoet het Nederlandse
recht thans reeds aan de door artikel 8 gestelde eis.De leden van de VVD-fractie vragen tot slot of wordt overwogen wederom
een register voor antiek- en andere handelaren in cultuurgoederen en eventueel
veilingmeesters in te voeren. Kunsten antiekhandelaren zijn thans reeds wettelijk
verplicht een aanen verkoopregister bij te houden overeenkomstig artikel 437
Wetboek van Strafrecht, zoals in de memorie van toelichting, p. 6, wordt uiteengezet.
Daarnaast bestaan thans gedragsregels en ethische codes van organisaties van
kunsthandelaren en veilinghouders, waaraan deze zich vrijwillig hebben onderworpen.
Binnenkort zal uw Kamer het hiervoor onder 1. Inleiding, Situatie in het kunstcriminele veld,
reeds vermelde rapport Schone Kunsten, preventieve doorlichting
kunst- en antiekhandel bereiken met een naar aanleiding van dat rapport
opgesteld kabinetsstandpunt waarin dieper op deze materie wordt ingegaan.
Wij menen daarop in de onderhavige nota niet vooruit te moeten lopen.7. Feitelijke uitvoering, toezicht en handhavingDe leden van de CDA-fractie merken op dat een aantal bepalingen uit het
verdrag niet door middel van wettelijke regels zal worden geïmplementeerd,
maar door nadere regels zal worden uitgevoerd. Zij hebben gevraagd op welke
termijn de regering verwacht met deze aanvullende regels te komen en aan welke
concrete maatregelen wordt gedacht, waarbij zij ook herstel van het landelijk
coördinatiecentrum van het Korps Landelijke Politiediensten
en het creëren van een databank als ook de budgettaire consequenties
daarvan aan de orde stellen.Ook hier vestigen wij de aandacht op het rapport Schone
Kunsten, preventieve doorlichting kunst- en antiekhandel en het naar
aanleiding daarvan in te nemen kabinetsstandpunt, waarin ook op deze materie
zal worden ingegaan. Ook hier menen wij daarop niet te moeten vooruit lopen.8. Samenloop met andere verdragen en regelingenDe leden van de VVD-fractie vragen enige opheldering over de mogelijkheden
die musea en particulieren hebben om hulp in te schakelen bij het indienen
van een rechtsvordering tot teruggave van een hun ontvreemd voorwerp. Kunnen
zij ergens hulp krijgen bij het inwinnen van informatie over hoe te handelen
en welke landen partij zijn bij welke relevante verdragen.Informatie over relevante verdragen en de aangesloten staten kan worden
verkregen op de website van de Erfgoedinspectie (www.erfgoedinspectie.nl).
Ook op de websites van UNESCO (www.unesco.org), International Council of Museums
(http//icom.museum/) en verschillende EU-portals is informatie te verkrijgen.
Als bekend wordt dat een Nederlands cultuurgoed zich in strijd met de daarvoor
geldende regels in een andere verdragsstaat bevindt, zal de Nederlandse Staat
dat cultuurgoed ten behoeve van de eigenaar kunnen terugvorderen. Dat geldt
zowel in het kader van het verdrag als binnen de Europese Unie overeenkomstig
de regels van richtlijn 93/7/EEG.Ten slotte is nog van belang dat artikel 5 onder g van het Verdrag de
verdragsstaten verplicht om aan de verdwijning van ieder cultuurgoed op passende
wijze bekendheid te geven, zulks ten einde de opsporing daarvan te bevorderen.
Artikel 7 van het wetsvoorstel legt de uitvoering van deze verplichting voor
Nederlandse cultuurgoederen op de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Ook overigens ligt het op de weg van deze minister (de Erfgoedinspectie) waar
mogelijk informatie te verschaffen.9. Advies Raad van StateDe leden van de CDA-fractie hebben naar aanleiding van het advies van
de Raad van State een aantal nadere vragen gesteld.Zij vragen in de eerste plaats waarom de regering in artikel 2 van het
wetsvoorstel niet mede een aanwijzing van beschermde verzamelingen heeft opgenomen.
Zoals in het nader rapport is aangegeven is een dergelijke aanwijzing overbodig
naast de verwijzing naar artikel 1 onder a van de Wet tot behoud van cultuurbezit.
Onder die bepaling vallen immers ook alle voorwerpen die tot een beschermde
verzameling behoren.Voorts vragen deze leden waarom de uitbreiding van artikel 13 onder c
van het verdrag niet nader is gemotiveerd. Deze motivering is te vinden in
de memorie van toelichting bij artikel 4 van het wetsvoorstel, zoals in het
nader rapport ook wordt aangegeven. Verwezen moge ook worden naar de memorie
van toelichting onder Algemeen punt 4. Het gaat bij deze uitbreiding overigens
vooral om implementatie van artikel 2 lid 2 van het verdrag waar effectieve «maatregelen
tot herstel» worden geëist, waaronder een ruime bevoegdheid van
de rechthebbende, wiens cultuurgoed illegaal is uitgevoerd, om dit zelf terug
te vorderen.De vraag waarom antiekhandelaren niet verplicht worden om de kopers in
kennis te stellen van het uitvoerverbod op straffe van overtreding van de
Wet economische delicten, wordt aldus beantwoord, dat deze strafbaarheid reeds
volgt uit artikel 1 onder 2 Wet economische delicten in verbinding met artikel
9 Wet tot behoud cultuurbezit. Zie aldus ook het nader rapport
en de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel onder Algemeen punt 9.De volgorde van de artikelen van het wetsvoorstel is, anders dan de Raad
van State heeft voorgesteld, niet gewijzigd. De in het wetsvoorstel gekozen
volgorde is afgestemd op de volgorde waarin strekking en inhoud van de opgenomen
bepalingen het duidelijkst kon konden worden toegelicht. In Hoofdstuk 1 komen
de hoofdregels naar voren, eindigend met de privaatrechtelijke rechtsvordering
van artikel 4. Die vordering wordt in Hoofdstuk 2 uitgewerkt door aanvulling
van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. In Hoofdstuk 3 worden mogelijke
verweren tegen de vordering in het BW geëcarteerd. En in Hoofdstuk 4
worden aanvullende regels betreffende uitvoering en handhaving gegeven. Omwerking
van het wetsvoorstel met het oog op een andere volgorde en in verband daarmee
herschrijving van de memorie van toelichting zou tot een gecompliceerde en
onoverzichtelijke uiteenzetting van het stelsel en de strekking van het wetsvoorstel
hebben geleid.II ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGHoofdstuk 2 Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
RechtsvorderingArtikel 1011a RV.De leden van de SP-fractie vragen uit welk document moet blijken dat de
rechtsvordering een cultuurgoed betreft. De vraag aan welke vorm het document
moet voldoen moet worden overgelaten aan de staat van herkomst. De enige eis
die het artikel stelt is dat het document met voldoende duidelijkheid aangeeft
dat het om een cultuurgoed van de betreffende verdragsstaat gaat, bijv. door
verwijzing naar een register of inventaris waarin het cultuurgoed is opgenomen
of door een verklaring van een autoriteit of deskundige onder wiens bevoegdheid
het cultuurgoed valt.Hoofdstuk 3 Wijziging van het Burgerlijk WetboekArtikel 3:87a BWDe leden van de SP-fractie zijn van mening dat de kracht van artikel 3:87a
BW toe kan nemen, indien men zou overgaan tot het centraal registreren van
gestolen kunst. Zij hebben in dit kader gepleit voor een internationaal te
raadplegen database kunstcriminaliteit en hebben in verband hiermee gewezen
op het rapport Schone Kunsten, preventieve doorlichting
kunst- en antiekhandel.Het belang van een registratie als door de SP-fractie voorgestaan wordt
door ons onderschreven. Het Korps Landelijke Politiediensten is thans dan
ook bezig met de installatie van een database voor gestolen cultuurgoederen,
die naar verwachting nog dit jaar operationeel zal zijn. Inderdaad gaat het
hier, zoals de leden van de SP-fractie aanstipten, om materie van het rapport
Schone Kunsten. In het kader van het kabinetsstandpunt betreffende dit rapport
zal dan ook nader op de opmerkingen van de SP-fractie worden ingegaan.Artikel 310cDe vraag van de leden van de PvdA-fractie waarom niet is besloten aansluiting
te zoeken bij de verjaringstermijnen in de ons omringende landen is hiervoor
onder Algemeen onder 3 Rechtsvordering tot teruggave onder het kopje Verjaring
reeds beantwoord.Hetzelfde geldt voor de vraag van de SP-fractie met betrekking tot de
rol van redelijkheid en billijkheid.De SP-fractie vraagt ten slotte nog waarom de regering er voor heeft gekozen
de verkrijgende verjaring van artikel 3:105 BW ongemoeid te laten.
Daaraan verbinden zij de vraag of de regering niet met hen van mening is dat
het onwenselijk is, dat ook de bezitter die niet te goeder trouw is het goed
kan verkrijgen. Zij vragen voorts of dit betekent dat een dief na verloop
van tijd eigenaar kan worden.In de eerste plaats moet worden opgemerkt dat een herziening van een algemene
verjaringsbepaling als artikel 105 van Boek 3 het onderwerp van de onderhavige
uitvoeringswet te buiten gaat. De onderhavige regeling brengt onder meer ter
zake van de verjaring van de vordering tot teruggave van cultuurgoederen bijzondere,
zeer lange verjaringstermijnen van 30 en in sommige gevallen 75 jaren. Deze
verjaring treedt in ongeacht de vraag hoe de bezitter zijn bezit heeft verkregen.
De verjaringsregel gaat er immers vanuit dat na zo lange tijd daarover geen
geschil met betrekking tot de aard en de toekomst van het voorwerp meer aan
de orde moet kunnen worden gesteld. Als deze verjaring is ingetreden en het
cultuurgoed dus niet meer van de bezitter kan worden teruggevorderd, komt
dit erop neer dat deze feitelijk de positie van een eigenaar verkrijgt. Volgens
artikel 105 van Boek 3 BW moet het recht zich daarbij dan ook aansluiten.Iets anders is of dit ook geldt als vaststaat dat de bezitter tevens de
dief of de handlanger van de dief is. Het gaat te ver uit het voorgaande af
te leiden dat aldus ook de dief eigenaar wordt. Op grond van de rechtspraak
van de Hoge Raad kan het zich immers voordoen dat op een verjaringstermijn
geen beroep kan worden gedaan omdat dit naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. Verwezen moge worden naar het slot van
de memorie van toelichting bij artikel 310c van Boek 3 BW. Een wettelijk aanknopingspunt
hiervoor is te vinden in artikel 321 lid 1 onder f van dat boek: de verjaring
loopt niet ten gunste van degene die de schuld opzettelijk verborgen houdt,
wat een dief of heler allicht doet. Hij zal immers alles in het werk stellen
om het feit dat hij een gestolen voorwerp onder zich heeft, voor anderen,
onder wie de bestolene, verborgen te houden. Zou de dief het voorwerp na het
verstrijken van de verjaringstermijn verkopen dan staan bovendien zowel hijzelf
als de koper bloot aan strafrechtelijke vervolging wegens opzetheling of schuldheling
en op grond daarvan ook aan een vordering uit onrechtmatige daad. De schadevergoeding
kan dan bestaan in vergoeding «in natura» in de vorm van teruggaven
van het cultuurgoed. Verwezen moge worden naar de antwoorden op de kamervragen
van de leden Van Haersma Buma en Van Vroonhoven-Kok (Aanhangsel Handelingen
II, 2005/06, nr. 262). Op grond van dit alles is geen reden gezien om
wijziging te brengen in de regel van artikel 3:105 BW die in beginsel een
redelijk doel dient.Hoofdstuk 5 SlotbepalingenArtikel 12aIn het nader rapport inzake het inmiddels tot wet verheven wetsvoorstel
tot regeling van het conflictenrecht betreffende het goederenrechtelijke regime
met betrekking tot zaken, vorderingsrechten, aandelen en giraal overdraagbare
effecten (Wet conflictenrecht goederenrecht) (Kamerstuk II 2006/07, 30 876,
nr. 4, sub 1.a) is toegezegd dat artikel 1, derde lid, van die wet (welk
artikellid bij nota van wijziging van die wet is vernummerd tot tweede lid)
zou worden aangevuld met een verwijzing naar de thans voorliggende uitvoeringswet.
In bijgevoegde nota van wijziging wordt aan die toezegging voldaan.De minister van Justitie,E. M. H. Hirsch Ballin 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31255-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl