Betuweroute; Brief van de Minister van Verkeer en Waterstaat
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22589, nr. 297

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

10-04-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

22589 nr. 297

06-04-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22589Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 29 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 589Betuweroutenr. 297BRIEF VAN DE MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAATAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 6 april 2009Hierbij bied ik u in het kader van de Regeling Grote Projecten de 25ste
voortgangsrapportage van de Betuweroute aan.1
De voortgangsrapportage behandelt de periode van 1 juli 2008 tot en met
31 december 2008. In deze aanbiedingsbrief stel ik u op de hoogte van
de recente stand van zaken.Samenvatting• Keyrail verwacht dat in 2009 het aantal ritten op de Betuweroute
zal verdubbelen ten opzichte van 2008.• De planning is erop gericht dat met ingang van de nieuwe dienstregeling
in december 2009 de Havenspoorlijn volledig operationeel is onder ERTMS en
25 kV. Dan kunnen ook de elektrische locomotieven alle terminals in de Rotterdamse
haven bereiken.• Daarmee komt er een einde aan de aanleg van de Betuweroute. Ik
wil u daarom voorstellen om nog voor de zomer van dit jaar te beginnen met
de eindevaluatie van de Betuweroute als groot bouwproject.• Ten slotte wil ik u informeren over mijn voornemen om Keyrail één
jaar langer de Betuweroute te laten exploiteren om een zorgvuldig besluit
over een eventuele aanbesteding van de Betuweroute verantwoord te kunnen nemen.1. Gebruik BetuwerouteStand van zakenVanaf de start van de nieuwe dienstregeling op 13 december 2008 steeg
het aantal ritten over de Betuweroute van 150 naar ruim 200 per week. Het
gebruik van de Betuweroute is over de eerste maanden van 2009 stabiel op dit
hogere niveau. De lading betreft vooral containers en chemicaliën. De
bulktreinen vanuit de haven met kolen en ertsen rijden nog met diesellocomotieven
richting Duitsland via het gemengde net. Zoals toegelicht op vragen van de
heer van der Staaij is het op dit moment nog bedrijfseconomisch
minder interessant voor vervoerders om bulklading via de Betuweroute te transporteren.
De beschikbare elektrische locomotieven zijn nog niet gecertificeerd voor
ERMTS level 1 met als gevolg dat de systemen ERTMS en 25 kV nu nog niet op
de volledige Havenspoorlijn operationeel zijn. De elektrische locomotieven
kunnen daarom de erts- en kolenterminals op de Maasvlakte niet bereiken en
vervoerders zouden tussentijds van locomotief moeten wisselen wanneer zij
vanaf het A15-tracé de Havenspoorlijn willen oprijden. De omwisseling
van een elektrische naar een diesellocomotief brengt extra kosten met zich
mee. De planning is erop gericht dat de Havenspoorlijn eind 2009 met de nieuwe
systemen operationeel zal zijn (zie punt 3).Verwachtingen 2009De recessie heeft invloed op het aanbod van lading, op de gehele transportmarkt
en dus ook op het spoorgoederenvervoer. Keyrail heeft na overleg met haar
klanten en de havenbedrijven de prognoses voor 2009 aangepast. De exploitant
zegt rekening te houden met een reductie van het totale aanbod van lading
in de haven met zo’n 10%. Niettemin verwacht Keyrail dat het
aantal treinen, dat gebruik maakt van het A15-tracé in 2009 zal stijgen
naar zo’n 300 ritten per week. De voordelen voor vervoerders om over
de Betuweroute te rijden in plaats van over het gemengde net zijn namelijk
groot:• de non-stop verbinding met Duitsland biedt een hoge snelheid;• er is geen hinder van reizigerstreinen;• het tarief is aantrekkelijk.In een krimpende markt voor spoorvervoer groeit het gebruik van de Betuweroute
dankzij verplaatsing van vracht van het gemengde net naar de Betuweroute.Ondanks een bijgestelde prognose verwacht Keyrail de langetermijndoelstelling –
een break-even exploitatie in 2013 – te zullen halen. Keyrail baseert
dat op de investeringsprogramma’s van de vervoerders en het tempo waarin
locomotieven beschikbaar komen.In het Algemeen Overleg van 24 oktober 2008 (Kamerstuk 29 893,
nr. 77) vroeg de heer Samsom naar eenduidigheid in de terminologie. Er
was toen enige verwarring over treinen/ritten heen en weer/ritten. Ik stel
voor om het gebruik van de Betuweroute te blijven uitdrukken in het totaal
aantal ritten per week. Keyrail maakt geen onderscheid in zware of lichte
treinen en elke rit is voor de exploitatie even interessant. Ook de ontwikkeling
van het gebruik, de verplaatsing van het treinverkeer van het gemengde net
naar de Betuweroute, de doorstroming aan de Duitse kant zijn eenvoudig uit
te drukken in het aantal ritten.2. Beschikbaarheid ERTMS locomotievenDe instroom van nieuwe locomotieven met ERTMS verloopt gestaag. Vervoerders
verwachten dat zij eind 2009 over zo’n 100 locomotieven beschikken,
die dan inzetbaar zijn op de Betuweroute. De helft zal bestaan uit elektrische
locomotieven, die door vervoerders speciaal worden aangeschaft en ingezet
op de Betuweroute en de internationale goederencorridors. Bij de diesellocomotieven
wordt de ERTMS apparatuur veelal ingebouwd in bestaand materieel. De diesellocomotieven,
die nu zijn voorzien van ERTMS, worden ingezet op nationale bestemmingen en
maken dan deels gebruik van de Betuweroute (voornamelijk van de Havenspoorlijn).
Het meeste werk voor de diesellocomotieven ligt in de haven en de ombouw ervan
naar ERTMS is dan ook bedoeld ter voorbereiding op de inbedrijfname van ERTMS
op de Havenspoorlijn.ERTMS level 2 (A15-tracé)Op het A-15 tracé van de Betuweroute doen de elektrische locomotieven
nu volop dienst. Deze nieuwe locomotieven zijn gecertificeerd voor ERTMS level-2,
kunnen onder meerdere voltages rijden, hebben de benodigde (nationale) beveiligingssystemen
aan boord en zijn daarmee bij uitstek geschikt om via de Betuweroute in één
keer, zonder stop, van Rotterdam naar hun eindbestemming te rijden.ERTMS level 1 (Havenspoorlijn)Om van de Havenspoorlijn met ERTMS en 25 kV gebruik te kunnen maken, moeten
de locomotieven ook gecertificeerd zijn voor ERTMS level 1. De leveranciers
van treinapparatuur (Alstom en Bombardier), werkplaatsen en keuringsinstanties
werken nauw samen om level 1 operationeel en goedgekeurd te krijgen.Voor de aanpassing van de software en de certificering van de apparatuur
voor level 1 hebben de eigenaren van locomotieven recent aanvullende contracten
afgesloten met hun ERTMS leveranciers (Alstom en Bombardier). Er waren verschillende
scenario’s mogelijk. In overleg met alle partijen is gekozen voor de
snelst mogelijke oplevering ten einde de Havenspoorlijn in december 2009 met
de nieuwe systemen in bedrijf te kunnen nemen. Om deze optie mogelijk te maken
subsidieert het ministerie van Verkeer en Waterstaat de kosten van de aanpassing
van de ERTMS apparatuur voor level 1 (€ 5,6 miljoen). Ik heb daartoe
besloten op grond van de volgende argumenten:• Versnelling van de oplevering van level 1 beperkt de uitloop van
het project en daarmee de kosten van VenW voor de instandhouding van de infrastructuursystemen
en de projectorganisatie bij ProRail.• De kosten passen in en kunnen worden gefinancierd uit het lopende
subsidieprogramma voor ERTMS.• Planningen van de ombouw van materieel zijn niet risicoloos. Daarom
heb ik een stevige malus laten opnemen in het contract van marktpartijen met
Alstom en Bombardier ingeval van vertraging.• Ik dien bij de EU een verzoek in om deze subsidie zoveel mogelijk
terug te krijgen.Dankzij de financiële regeling werken de leveranciers nu aan een
snelle software aanpassing opdat in oktober 2009 de beschikbare locomotieven
ook zijn gecertificeerd voor ERTMS level 1. Het halen van deze planning is
een voorwaarde om eind 2009 de nieuwe systemen op de Havenspoorlijn operationeel
te hebben.3. HavenspoorlijnPlanningZoals gemeld in VGR 24 is ERTMS al wel aangelegd, maar is nog niet in
bedrijf genomen. De werkzaamheden van de projectorganisatie, waarin Keyrail,
vervoerders, ProRail, Havenbedrijf Rotterdam en mijn ministerie samenwerken,
zijn erop gericht om in oktober 2009 ERTMS level 1 in gebruik te nemen op
de hele Havenspoorlijn. Meteen daarna wordt op het westelijk gedeelte het
ATB-EG systeem uit de baan gehaald, zodat 25 kV per 13 december ook op
dit stuk kan worden ingeschakeld. Dan gaat de nieuwe dienstregeling voor 2010
in en biedt de Havenspoorlijn over de volle lengte de «Betuweroutesystemen»
ERTMS en 25 kV.Deze planning is niet zonder risico’s. De tijdige beschikbaarheid
van voldoende voor ERTMS level 1 gecertificeerde locomotieven ligt met de
onlangs gesloten contracten op het kritieke pad. Zonder voldoende locomotieven
schuift deze planning wellicht één heel jaar door. Dan zal Bombardier met een geupgrade software ERTMS versie werken die pas op
later moment beschikbaar komt. Daarna moeten er nog diverse activiteiten plaatsvinden
voor het opleiden van machinisten en het certificeren van de locomotieven.
Dit geheel kost een extra jaar. Aan de subsidie voor de ERTMS level 1 locomotieven
heb ik daarom financiële prikkels gekoppeld om de deadlines te halen.Ten eerste moet de softwareaanpassing voor
level 1 vóór 31 juli 2009 getest en goedgekeurd zijn door
IVW, waarna deze software voor 4 oktober 2009 geïnstalleerd moet
worden in alle ERTMS locomotieven. Hoewel ik geen contactpartij ben, heb ik
aan de vervoerders de voorwaarde gesteld dat zij in hun contracten met de
leveranciers een aanzienlijke malus opnemen. Als de deadline niet gehaald
wordt dan vervalt een belangrijk deel van de toegezegde subsidie.Ten tweede zal eventuele operationele schade
voor de komende jaren als gevolg van vertraging van het level 1 contract voor
eigen rekening van vervoerders blijven. Dit is schriftelijk vastgelegd.Ik heb weloverwogen ingestemd met deze planning en de consequenties ervan.
Het is van groot belang om de Havenspoorlijn zo snel mogelijk met de nieuwe
systemen in gebruik te nemen. Uitloop van de planning heeft bovendien nog
twee andere, grote nadelen. Ten eerste staat vast dat de kosten voor mijn
ministerie dan nog hoger uitvallen: het tijdelijke beheer alleen al van de
aangelegde systemen ERTMS level 1 en 25 kV en het bestaande ATB-systeem brengt
aanzienlijke kosten met zich mee. De tweede reden is dat bij uitstel de vervoerders
gedwongen zijn om een geupgraded softwarepakket voor level 1 af te nemen bij
Bombardier. De planning van dat nieuwe pakket, waarvan vervoerders in Nederland
de eerste afnemers zouden zijn, is risicovoller.4. FinanciënKosten HavenspoorlijnUitstel van het in bedrijf stellen van de nieuwe systemen op de complete
Havenspoorlijn leidt tot extra kosten die volgens opgave van ProRail tot en
met december 2009 in totaal zo’n € 7 mln. bedragen. Deze kosten
zijn nodig voor het tijdelijke beheer van alle aanwezige systemen (in gebruik
of niet) en voor de instandhouding van de projectorganisatie. De kosten van
deze laatste post vallen mee waardoor het totale bedrag lager is dan het bedrag
dat ik u meldde in de brief bij de vorige voortgangsrapportage, dat was € 7,2
mln. tot en met februari 2009 alleen al.Gevelisolatie CalandbrugIn 2007 zijn de laatste geluidsreducerende maatregelen getroffen aan de
Calandbrug en zijn 75 woningen nabij de brug in de gemeente Rozenburg geïsoleerd.
Deze werkzaamheden behoorden tot de scope van het aanlegproject. Echter, bij
metingen in 2008 bleek dat het geluidsreducerende effect van de maatregelen
aan de brug enorm tegenvallen. De constructie van de brug laat niet meer ingrepen
toe en daarom moeten er nu meer woningen, maximaal 560, worden geïsoleerd.
Dit leidt tot een extra tegenvaller van € 6 mln. Het definitieve
bedrag is nog niet bekend omdat pas na woningonderzoek bij de voorbereiding
van de uitvoering duidelijk is om hoeveel woningen het exact zal gaan. In
de volgende VGR zal ik hierop terugkomen.TotaaloverzichtIn VGR 25 kunt u lezen dat er op dit moment op het budget een spanning
staat van € 15 mln. Voor het grootste deel wordt dit veroorzaakt
door de hierboven genoemde posten. Ik zal u in de volgende VGR
laten weten op welke wijze tegenvallers zullen worden gedekt.5. Evaluatie Betuweroute: afsluiting status groot
projectDe oplevering van de Havenspoorlijn met ERTMS en 25 kV staat nu gepland
voor eind 2009 en het moment nadert waarop de Betuweroute als «groot
project» afgerond kan worden. De Regeling Grote Projecten zegt daarover
(artikel 15): «Indien de commissie van mening is
dat een groot project als beëindigd kan worden beschouwd, verzoekt zij
de minister de eindevaluatie op te stellen. Bij het opstellen van een eindevaluatie
worden de in artikel 16 genoemde aanwijzingen gevolgd.»Uw Kamer heeft op 10 juni 1993 besloten de toenmalige procedureregeling «Controle
Grote Projecten» van toepassing te verklaren op het Betuweroute project.
Daarbij is afgesproken dat de voortgangsrapportages zouden starten na afronding
van de besluitvorming over de aanleg. Die aanleg is ondertussen nagenoeg voltooid.
Het enige projectonderdeel dat resteert, is het in gebruik nemen van ERTMS
level 1 en voor een deel 25 kV op de Havenspoorlijn. Tussen nu en dat moment
zal echter de voor de Betuweroute ingestelde projectorganisatie bij ProRail
grotendeels worden opgeheven. Omdat daarbij veel ervaringskennis over het
project zal vertrekken, is er naar mijn oordeel aanleiding nu al te starten
met het opstellen van een eindevaluatie van het aanlegproject.De Regeling Grote Projecten vraagt om een eindbeoordeling in het licht
van de oorspronkelijke doelstelling zoals die voor het project gold. Die doelstelling
was, kort gezegd, het bouwproject van een goederenspoorlijn van zee tot Zevenaar.Ik stel u dan ook voor om de evaluatie te focussen op de Betuweroute als
aanlegproject (met als zwaartepunt: tijd, scope en geld) en hiermee nog voor
de zomer van dit jaar te starten. In artikel 16 van de Regeling Grote Projecten
is te vinden welke informatie daartoe dient te worden toegeleverd. In aanvulling
daarop stel ik voor meer themagewijs stil te staan bij relevante gebeurtenissen
die bruikbare leerervaringen kunnen opleveren (zoals het omgaan met lokale
overheden en het werken met technische innovaties).Ik stel u dus een compacte eindevaluatie voor. Door de resultaten van
de Tijdelijke Commissie Infrastructuur over voornamelijk de politieke besluitvorming,
maar ook door de tamelijk uitvoerige voortgangsrapportages die ik u stuurde
en de algemeen overleggen die ik daarover met u had, kan ik me voorstellen
dat u al goed geïnformeerd bent over de gang van zaken van dit project,
de exploitatie en het gebruik.De bovenliggende beleidsdoelstellingen van de Betuweroute kunnen op een
later moment worden geëvalueerd. Het economische beleidsdoel, de aansluiting
op Europese hoofd transportassen en daarmee de versterking van de Rotterdamse
haven als mainport, kan worden geëvalueerd wanneer de corridor Rotterdam-Genua
is gerealiseerd (gepland in 2015). Over de milieudoelstelling, een verschuiving
van het goederenvervoer van de weg naar het spoor om de groei van de milieuproblematiek
te verminderen, heb ik in het Algemeen Overleg van 14 mei 2008 (Kamerstuk
22 589, nr. 295) toegezegd de substitutie met de weg en het gemengd
net te onderzoeken zodra de Havenspoorlijn full swing in gebruik is (op zijn
vroegst in 2010).6. Mogelijke aanbesteding exploitatie BetuwerouteMijn voorgangster heeft uw Kamer in haar brief van 20 maart 2006
(Kamerstuk 22 589, nr. 263)1 geschreven
dat drie jaar na ingebruikname de voorbereidingen voor een eventuele aanbesteding
ter hand kunnen worden genomen. Een nieuwe exploitant zou volgens de inzichten
destijds per 1 januari 2012 kunnen starten: 5 jaar na de toen ingeschatte
indienststellingsdatum van 1 januari 2007.Ik ben ervan overtuigd dat het nog steeds verstandig is om de Betuweroute
zich een paar jaar lang te laten bewijzen voordat de exploitatie eventueel
wordt aanbesteed.De vooruitzichten van het gebruik van de Betuweroute zijn goed. Echter
de situatie is nu anders dan in 2006. Ten eerste
is de Betuweroute een half jaar later in gebruik genomen. De ingroeifase heeft
daarnaast langer geduurd door de vertraagde instroom van ERTMS locomotieven.
Daardoor is ook het in gebruik nemen van de Havenspoorlijn met de nieuwe systemen
uitgelopen tot eind 2009. Ten tweede heeft de
economische recessie ook impact op het spoorgoederenvervoer.Daarom lijkt het mij verstandig om de marktverkenning te doen eind 2010,
afhankelijk van hoe de economische recessie er dan voorstaat. Belangrijkste
reden voor zo’n marktverkenning is om te onderzoeken of er ook vanuit
het publieke belang sprake is van een aantrekkelijke markt en hoe deze eruit
ziet. Kortheidshalve verwijs ik u verder naar de inhoud van de voornoemde
brief.Indien na de marktverkenning wordt besloten tot een aanbesteding moet
de planning daarna een doorlooptijd hebben a) waarin het aanbestedingstraject
zorgvuldig kan worden doorlopen en b) die het mogelijk maakt dat de nieuwe
exploitant op tijd de exploitatie van Keyrail kan overnemen. Na het besluit
tot aanbesteding start het traject met het maken van een aanbestedingsdossier,
waarna begin 2012 de aanbestedingsprocedure kan beginnen. Mijn inschatting
is dat er gerekend moet worden op een doorlooptijd van de procedure van ongeveer
anderhalf jaar tot aan de gunning. Gezien de unieke expertise en systemen
die een exploitant moet bezitten, is de kans groot dat na de gunning de nieuwe
exploitant tijd nodig heeft om zijn organisatie in te richten. Ik reken daarvoor
maximaal één jaar. De exploitant is dan in 2014 gereed om de
exploitatie over te nemen van Keyrail.Deze planning vind ik realistisch en haalbaar. De overeengekomen vijfjarige
periode eindigt nu op 1 september 2013; dat moet dan 1 september
2014 worden. Een jaar verlenging is zonder meer mogelijk: de Betuweroute zit
nu in de concessie van ProRail die afloopt op 2015. Bovendien voorziet de
overeenkomst met de aandeelhouders van Keyrail in mogelijkheden voor een verlenging.
De condities waaronder zo’n verlenging kan plaatsvinden moeten uiteraard
nog met de aandeelhouders van Keyrail worden besproken. Ik zal de mogelijkheid
van een extra jaar bespreken met de aandeelhouders van Keyrail en u daarover
in de volgende VGR informeren.De minister van Verkeer en Waterstaat,C. M. P. S. EurlingsXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Inform tiepunt Tweede Kamer.XNoot1In de brief van 20 maart 2006 schreef mijn voorgangster dat de volgende
3 vragen positief en duidelijk moeten worden beantwoord voordat een aanbesteding
kan worden gestart:1. Is er een markt voor aanbesteden?2. Wat is precies het product dat kan worden aanbesteed?3. Wegen de kosten die verbonden zijn aan een eventuele aanbesteding
op tegen de verwachte opbrengsten? 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22589-297.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl