Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en houdende regels met betrekking tot de voorrang voor duurzame elektriciteit, alsmede enkele andere wijzigingen van deze wetten; Brief minister met verduidelijking van beleidskeuzes over onder meer congestiemanagement
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137171
 2009-2010
 
 31 904
 Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking
van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en
houdende regels met betrekking tot de voorrang voor duurzame elektriciteit,
alsmede enkele andere wijzigingen van deze wetten
 
 
 
 
 Nr. 
 10
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 16 november 2009
 1. Aanleiding
 Het wetsvoorstel voorrang voor duurzame elektriciteit (TK 2008–2009,
31 904) bepaalt dat duurzame elektriciteit voorrang krijgt in geval van
schaarste in transportcapaciteit. Het wetsvoorstel biedt daarom het kader
voor nadere regels voor het verlenen van voorrang door de niet-duurzame producenten:
het congestiemanagement. In deze brief geef ik de kern aan van de invulling
van de algemene maatregel van bestuur: een beschrijving van de principes die
ten grondslag liggen aan het systeem voor congestiemanagement en de belangrijkste
elementen van het systeem. Ook zal ik u op zeer korte termijn een nota van
wijziging doen toekomen waarmee enkele hoofdelementen zoals met name de kostentoedeling
van het beoogde systeem van congestiemanagement in de wet (en dus niet op
AMvB-niveau) geregeld zullen worden. In de bijlagen worden deze voorstellen
en de afwegingen die daarbij zijn gemaakt uitgebreider beschreven.
 
 Daarmee kom ik tegemoet aan de wens van uw Kamer om over deze beleidskeuzes
duidelijkheid te bieden, voordat het wetsvoorstel door uw Kamer behandeld
wordt.
 Proces tot nu toe
 In het proces ter vormgeving van de AMvB heb ik D-cision/Brattle en ECN
onderzoek laten doen naar verschillende systemen van congestiemanagement,
ervaringen in het buitenland en de economische effecten van verschillende
modellen. Daarnaast heb ik me via een uitgebreide consultatie op de hoogte
gesteld van de wensen die verschillende belangengroepen en marktpartijen hebben
ten aanzien van de verdere vormgeving van de AMvB en het daarin vast te leggen
systeem voor congestiemanagement. Deze input en de reacties van marktpartijen
heb ik gebruikt om tot het uiteindelijke ontwerp van een mechanisme
voor congestiemanagement te komen. Ook is expertise van TenneT en de NMa betrokken
in dit proces.
 
 De consultatie van deze brief zal parallel verlopen aan het verzenden
van deze brief aan uw Kamer. Dat stelt mij in staat om in de formulering van
de AMvB de reacties van uw Kamer en marktpartijen mee te wegen.
 Deze brief behandelt de belangrijkste beleidskeuzes rond congestiemanagement
en gaat niet uitputtend in op de overige aspecten van voorrang voor duurzaam.
 
 De brief is daarmee een aanvulling op de nota naar aanleiding van het
verslag (Kamerstukken II 2009/10, 31 904, nr. 7) waarin de overige relevante
onderwerpen al aan de orde zijn gekomen.
 2. Uitgangspunten en kern van de voorstellen
 In het wetsvoorstel hanteer ik in het kader van voorrang voor duurzaam
de volgende doelstellingen:
 • Transport van duurzame energie zeker stellen, ook wanneer er een
tekort is aan fysieke transportcapaciteit;
 • Optimale benutting van de beschikbare transportcapaciteit: een
maximale prikkel bij de netbeheerder om nieuwe productiemiddelen altijd zo
snel mogelijk aan te sluiten binnen de grenzen van redelijkheid en proportionaliteit;
 • Efficiëntie van de markt verhogen: meer ruimte voor producenten
met lage marginale kosten in plaats van dure centrales;
 • Realiseren van meer concurrentie op de (inter)nationale energiemarkt
door vergroting en vernieuwing van het beschikbare productievermogen, leidend
tot een hogere efficiency van het productiepark.
 
 In het licht van deze doelstellingen is een systeem van congestiemanagement
noodzakelijk. Congestiemanagement is bedoeld om te voorkomen dat een overschot
aan te produceren elektriciteit in een netvlak gaat ontstaan, waardoor de
veiligheid van het net en daarmee de voorzieningszekerheid in gevaar zou kunnen
komen. Congestiemanagement dient ter overbrugging van het tijdsverschil tussen
realisatie van nieuwe productiecentrales en realisatie van daarvoor benodigde
netverzwaring. Een goed werkend systeem voor congestiemanagement draagt eraan
bij dat de bouw van nieuw en duurzaam productievermogen niet wordt gefrustreerd
door een tekort aan transportcapaciteit (dit is ook de kern van de motie Ten
Hoopen/Smeets van 17 oktober 2007, Kamerstukken II 2007/08, 31 200-XIII,
nr. 24). Voorop blijft staan dat de netbeheerder primair alles in het werk
moet stellen om te zorgen voor voldoende transportcapaciteit. Congestiemanagement
is een uiterste middel om te bepalen hoe de vraag naar capaciteit wordt teruggebracht
tot een capaciteit die overeenkomt met wat het net veilig aankan.
 
 Het nieuwe aansluitbeleid heeft als belangrijk voordeel dat nieuwe toetreders
niet langer hoeven te wachten op een aansluiting en dus eerder toegang krijgen
tot de markt. ECN raamt de baten van eerder aansluiten voor Nederland tot € 450 à
750 miljoen per jaar in de jaren dat de netverzwaringen nog niet in gebruik
zijn genomen. Deze baten komen deels (tussen de 45 en 60%) ten goede
van de afnemers (consumentensurplus) en deels ten goede van de producenten
(producentensurplus). Deze baten komen tot uiting in het eerder terugverdienen
van de investering voor de (nieuwe) producenten en in lagere prijzen voor
de eindverbruikers.
 
 Tegenover deze baten staan de beperkte kosten van het managen van de congestie.
Dit betreft vooral de kosten van het opregelen van productievermogen
elders als compensatie voor de lagere inzet van centrales in het congestiegebied.
Het is uitermate lastig harde uitspraken te doen over de verwachte hoogte
van deze kosten. Zoals in het rapport van ECN aangegeven is dat afhankelijk
van een veelheid aan factoren en onzekere ontwikkelingen. In de scenario’s
die ECN heeft gehanteerd komt zij op een raming van de kosten tussen € 30
en 47 miljoen per jaar. De ramingen zijn echter wél zo robuust dat
het verantwoord wordt geacht de volgende conclusie te trekken: de kosten zijn
slechts een fractie van de verwachte baten.
 
 Het systeem dat ik voorstel, gaat uit van een impliciete veiling van productievermogen
(naar Europees voorbeeld, zie verder paragraaf 5.2) en heeft de volgende
kenmerken:
 • Het systeem biedt producenten van duurzame elektriciteit voorrang
op het net zonder dat zij met kosten van congestie wordt geconfronteerd. Kortom:
Groen betaalt niet voor zijn eigen voorrang.
 • Het systeem dat op dit moment in ontwikkeling is, sluit direct
aan op de dagelijkse prijsvorming voor elektriciteit via de spotmarkt APX.
In aanvulling op dit mechanisme wordt op basis van het totale aanbod van elektriciteit
in het congestiegebied, de hoogte van de biedingen en de omvang van de congestie
bepaald welke niet-duurzame producenten moeten afregelen. Tevens zullen in
het congestiegebied de niet-duurzame producenten een prikkel krijgen de productie
beperkt te houden.
 • De kosten die voortvloeien uit congestiemanagement komen zo terecht
bij grijze producenten in het congestiegebied als gevolg van de prijsbepaling
en marktuitkomsten van de veiling. Dit is redelijk aangezien ook de baten
van het eerder realiseren van nieuw productievermogen bij deze partijen terecht
komt. Daarom kies ik voor een systeem waarbij zowel de baten als de kosten
via de grijze producenten op gelijke wijze neerslaan in de markt: primair
bij de producenten en via de bestaande marktrelaties bij de eindgebruikers.
 • In situaties van congestie kan de vrijheidsruimte voor marktpartijen
deels worden beperkt omdat marktpartijen moeten opereren binnen de strikte
randvoorwaarden van de netveiligheid. Niet-duurzame producenten moeten ruimte
hebben om in dat geval de juiste commerciële afwegingen te maken op basis
van de marginale kostprijs (merit order) in de
markt.
 
 Naar mijn mening biedt het huidige wetsvoorstel een passend kader om vrijwel
alle bovenstaande elementen te regelen. Eén van de elementen zal echter
aanvullend op wetsniveau geregeld worden in plaats van in de AMvB omdat dit
een wezenlijk hoofdelement van het systeem is. Dat betreft de kostentoedeling
van congestiemanagement. Dit is ook in lijn met de motie Jürgens (EK
21 109 A) en het hierbij horende kabinetsstandpunt over de ruimte voor
delegatie van regelgeving naar AMvB-niveau. Ik zal u derhalve op zeer korte
termijn een nota van wijziging doen toekomen. In het navolgende zal de wijze
van kostentoedeling en de argumenten daarvoor nader worden toegelicht.
 
 
 Belangrijkste beleidskeuzes i.v.m. AMvB
 
 
 – congestiemanagement op basis van impliciete redispatch (op- en afregelacties) van productievermogen.
 – overblijvende kosten die door netbeheerder worden gemaakt voor
congestiemanagement worden in rekening gebracht bij eindverbruikers in het
transporttarief.
 – niet-regelbare duurzame elektriciteit heeft voorrang boven regelbare
duurzame elektriciteit.
 
 Elementen in de nota van wijziging
 
 
 – kosten van congestiemanagement komen voor een groot deel terecht
bij niet-duurzame producenten in het congestiegebied.
 – de netbeheerder krijgt de mogelijkheid taken op het gebied van
congestiemanagement uit te besteden met behoud van de verantwoordelijkheid.
 3. Kostentoedeling
 De wijze waarop kostenallocatie zal plaatsvinden zal in een nota van wijziging
worden vastgelegd. Ik informeer u hierbij over hetgeen ik daarin zal opnemen.
Hier verwijs ik naar de door uw Kamer aangenomen motie Spies van 3 april
2009 (Kamerstukken II 2008/09, 28 982, nr. 76) die de regering verzocht
de kosten zeker ook bij de producenten te leggen.
 
 Zoals gezegd kent het aansluitbeleid per saldo baten en zijn de kosten
van congestiemanagement naar verhouding laag. Ik streef er naar om de kosten
van het mechanisme tot een minimum te beperken. In het mechanisme dat ik voor
ogen heb, worden de kosten van het verzekeren van voorrang voor duurzaam voor
het overgrote deel gedragen door niet-duurzame producenten en voor een klein
deel door eindverbruikers. De volgende overwegingen spelen daarbij een rol:
 • Indien alle kosten voor congestiemanagement zouden worden gesocialiseerd
bestaan er te weinig prikkels voor producenten om de kosten voor het op- en
afregelen laag te houden. Het is ongewenst indien een producent door strategisch
gedrag extra winst kan behalen als dat ten koste gaat van de eindafnemers;
en als de kosten daardoor zodanig oplopen dat het economische voordeel van
congestiemanagement deels weer teniet wordt gedaan. Daarom is het van belang
dat het systeem structurele waarborgen biedt tegen prijsopdrijving. Ervaringen
en cijfers uit het buitenland ondersteunen dit.
 • Ik vind het – gelet op de intentie van het wetsvoorstel –
wenselijk dat duurzame producenten niet meebetalen aan hun eigen voorrang.
 • Het rapport van ECN laat zien dat in alle onderzochte scenario’s
de (aanzienlijke) baten via de producenten naar eindverbruikers vloeien.
 • Op basis van het profijtbeginsel zullen de kosten geheel, of ten
minste voor het grootste gedeelte, worden gedragen door de niet-duurzame producenten.
 • Eindverbruikers profiteren indirect ook van de grotere beschikbaarheid
van efficiënter productievermogen. De baten die door middel van efficiëntere
elektriciteitsprijzen worden doorgegeven aan de eindverbruikers zijn substantieel.
Daarom vind ik het niet bezwaarlijk dat de eindverbruiker voor een gering
deel aan het systeem bijdraagt. De kosten die dit betreft zijn kosten voor
het implementeren van (ICT-) systemen voor congestiemanagement en in bepaalde
situaties de inkoop van compenserend vermogen.
 • Indien een klein gedeelte van de kosten voor congestiemanagement
neerslaat bij de netbeheerder, zullen deze kosten via de transporttarieven
doorberekend worden aan de eindverbruikers en niet aan de producenten. Dit
principe is al vastgelegd in de voorgestelde wijziging van artikel 29 van
de Elektriciteitswet 1998 in het wetsvoorstel. Reden daarvoor is dat de Europese
spelregels niet toelaten dat er verschillende nettarieven worden vastgesteld
voor duurzame en niet-duurzame producenten. Om de duurzame producenten te
ontzien, moeten deze beperkte kosten dus over de eindgebruikers worden verdeeld.
 
 De netbeheerder krijgt in het systeem van congestiemanagement geen kosten
voor zijn rekening. Het besluit tot uitbreiding van een net zal op een veel
eerder moment genomen moeten worden dan het moment dat congestie fysiek aan
de orde kan zijn. In het wetsvoorstel doe ik u juist voorstellen
voor het verbeteren van de investeringszekerheid voor netbeheerders als prikkel
voor het tijdig investeren. Wat ik nog zeker wil stellen is dat de netbeheerders
voldoende mogelijkheden hebben om hun verantwoordelijkheid in het kader van
dit systeem uit te voeren. Dat heeft vooral betrekking op het wegnemen van
mogelijke drempels die er momenteel zijn voor het uitbesteden van taken op
het gebied van veilen. Als hiervoor inderdaad noodzaak bestaat, zal ik dit
in de nota van wijziging meenemen.
 4. Samenhangende ontwikkelingen
 Bij de vormgeving van de AMvB heb ik getracht voort te bouwen op en zoveel
mogelijk aansluiting te zoeken bij de volgende ontwikkelingen:
 • Daar waar op 17 oktober 2007 uw Kamer met de motie ten Hoopen/Smeets
verzocht om duurzame elektriciteit voorrang te verlenen bij het transport
van elektriciteit, is deze uitgesproken wens inmiddels onderstreept door de
gelijkluidende bepaling in de Richtlijn 2009/28/EG ter bevordering van het
gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen. Het wetsvoorstel ziet dus ook
op de implementatie van een deel van deze Richtlijnen.
 • De gezamenlijke netbeheerders staan op het punt een voorstel tot
wijziging van de Netcode bij de NMa in te dienen. Deze wijziging is gebaseerd
op de begin dit jaar met uw Kamer besproken wijziging van de Ministeriële
Regeling Tariefstructuren en voorwaarden elektriciteit (hierna MR) om een «optimale
benutting van de netcapaciteit» te waarborgen.
   Deze gewijzigde bepalingen hebben een belangrijke functie in het
overbruggen van het gat tussen de huidige situatie, waarin netbeheerders al
voorbereid moeten zijn op congestie en nieuwkomers op de markt moeten faciliteren,
en het moment dat het wetsvoorstel en de onderliggende bepalingen inwerking
treden. Dit wetsvoorstel en met name de AMvB bouwt daar waar mogelijk voort
op de MR. Deze regelgeving ligt in elkaars verlengde.
 • De stapsgewijze integratie van de Noord-West-Europese markten.
Binnen afzienbare tijd zullen de elektriciteitsmarkten van Nederland, België,
Luxemburg, Frankrijk en Duitsland gekoppeld zijn. Voor een efficiënte
benutting van de beschikbare grensoverschrijdende capaciteit wordt het managen
van de congestie op de interconnectoren in Europees verband als belangrijk
instrument gezien. Het internationale mechanisme dat naar verwachting op termijn
zal worden geïmplementeerd door de TSO’s van deze landen houdt
ook rekening met binnenlandse transportbeperkingen. Van belang is derhalve
dat een nationaal systeem goed aansluit bij deze internationale afspraken
met betrekking tot procedures en bewaking van de netveiligheid.
 5. Hoofdpunten AMvB
 De AMvB zal op drie hoofdpunten nader worden ingevuld: nadere rangorde
duurzame elektriciteit en situaties waarin het redelijk en proportioneel is
het systeem van congestiemanagement toe te passen. Hieronder zal ik schetsen
hoe deze elementen hun weerslag zullen krijgen in de lagere regelgeving.
 5.1. Nadere rangorde duurzaam
 Voorrangverlening geschiedt door deelname aan het systeem van congestiemanagement,
waardoor een deel van de productie wordt teruggeregeld en zodoende ruimte
wordt gemaakt voor de producenten met voorrang. De bestaande definities van
duurzame elektriciteit zijn slechts ten dele bruikbaar voor het verlenen van
voorrang boven grijze elektriciteit: elektriciteit uit biomassa, gestookt
in een kolencentrale, zou dan bijvoorbeeld voorrang moeten krijgen
op de gelijktijdig in dezelfde centrale uit kolen geproduceerde elektriciteit.
Dit is onuitvoerbaar, daarom wordt in de AMvB de volgende rangorde van voorrang
vastgelegd.
 1. Elektriciteit uit centrales gestookt met fossiele brandstoffen, ook
als maar een deel van de brandstof fossiel is, en kernenergie verleent altijd
voorrang aan elektriciteit uit 100% hernieuwbare bronnen en hoogrenderende
WKK.
 2. Indien de netcapaciteit dan nog onvoldoende is voor de duurzame elektriciteit,
dan verlenen regelbare, duurzame centrales (100% biomassa, hoogrenderende
WKK) voorrang op niet-regelbare, duurzame centrales.
 3. Als er nu nog onvoldoende netcapaciteit is voor de niet-regelbare,
duurzame centrales (wind, zon, water, mestvergisting en afvalverbrandingsinstallaties),
dan zullen ook deze deel moeten nemen aan het systeem van congestiemanagement.
 
 Op deze wijze wordt recht gedaan aan de bijzondere eigenschappen van de
laatste categorie duurzame elektriciteit. Vanuit met name WKK-producenten
bestaat de wens om vrijwillig deel te nemen aan het systeem congestiemanagement,
aangezien dit commercieel interessant kan zijn. Dit druist echter in tegen
het doel van mijn wetsvoorstel en daarom krijgen deze partijen niet de mogelijkheid
vrijwillig deel te nemen aan congestiemanagement. Voorrang voor duurzaam komt
immers voort uit uw en mijn expliciete wens om duurzame producenten zo lang
mogelijk te laten produceren.
 5.2. Systeem van congestiemanagement
 De reacties van marktpartijen op de verschillende systemen die door D-cision
zijn beschreven en de nadere analyse van ECN zijn gebruikt om tot het uiteindelijke
ontwerp van een mechanisme voor congestiemanagement te komen.
 
 Het systeem dat in de AMvB verder zal worden uitgewerkt gaat uit van een
impliciete redispatch van productievermogen via een veilingmechanisme. Alle marktpartijen (boven een bepaalde minimum capaciteit)
in gebieden waar sprake is van potentiële congestie dienen hun productievermogen
op de day ahead markt in te bieden. Duurzaam producerende
centrales hoeven dit alleen te doen zodat het totaal aan transportvolumes
kan worden vastgesteld. Indien blijkt dat er op basis van de totale via de
beurs te honoreren transportvolumes fysiek congestie zou gaan ontstaan, dan
worden de duurste (niet-duurzame) centrales in het congestiegebied geselecteerd
om niet of slechts deels te produceren. Cruciaal element in dit systeem is
het impliciete mechanisme. Het voordeel van impliciete redispatch is dat alle
transacties (elektriciteit en redispatch) in één keer plaatsvinden,
er hoeft geen tweede veilingronde plaats te vinden nadat de congestie is geconstateerd.
Hierdoor wordt strategisch marktgedrag sterk beperkt. Tevens wordt de schaarse
transportcapaciteit op een reële wijze beprijsd. De netbeheerder koopt
in dit model via hetzelfde impliciete systeem compenserend vermogen buiten
het congestiegebied.
 
 Dit systeem is vooral gebaseerd op de belangrijkste elementen van het «hybride»
en kenmerken van het «market agent» model zoals dat in het rapport
van D-cision wordt beschreven. Op basis van de reacties van marktpartijen
in de consultatie en in overleg met TenneT is de uitwerking daarvan beter
aangesloten op bestaande nationale en internationale processtappen. Voordelen
van de combinatie van beide systemen in het hybride impliciete systeem zijn
dat economische efficiency wordt gestimuleerd doordat marktpartijen in staat
worden gesteld de bedrijfsvoering te optimaliseren en dat de kosten zoveel
mogelijk bij producenten blijven waardoor de mogelijkheden voor
strategisch biedgedrag en gaming sterk worden beperkt.
 
 Mijn indruk is dat hiermee op een aantal punten tegemoet gekomen kan worden
aan wensen en zorgen van marktpartijen. Voor een nadere toelichting op de
ingebrachte standpunten van partijen zij verwezen naar de bijlage.
 Wat nog zeker gesteld zal worden is dat de netbeheerders dit systeem binnen
hun verantwoordelijkheden en mogelijkheden kunnen uitvoeren. Op dit moment
zijn er mogelijk drempels die het uitbesteden van taken in dit verband belemmeren,
terwijl dat wel wenselijk kan zijn. In de eerder genoemde Nota van Wijziging
zal ik dit punt ook adresseren.
 5.3. Redelijkheid en proportionaliteit
 In de AMvB zullen regels worden opgenomen om te kunnen bepalen of de toepassing
van congestiemanagement in een bepaalde situatie en in een bepaald gebied
redelijk en proportioneel is. Doel is het schetsen van een helder kader op
basis waarvan een afweging plaats dient te vinden van a) de belangen van een
partij die aangesloten wil worden; b) de belangen van de netbeheerder (netveiligheid);
en c) de kosten voor de maatschappij. Dit kader moet tevens ruimte bieden
aan de NMa om mogelijke geschillen die hierover ontstaan te slechten.
 
 In de AMvB zal worden uitgegaan van de volgende mogelijke situaties bij
een verzoek om aansluiting:
 1. Tijdelijk niet aansluiten, bijvoorbeeld in gevallen dat de congestie
zeer snel verholpen is, of indien de netveiligheid niet kan worden geborgd
anders dan door voorzieningen te treffen die niet in proportie staan tot de
baten van eerder aansluiten.
 2. Maatwerkoplossing volgens de nu voorliggende wijzigingen van de Netcode
in gevallen dat slechts incidentele congestie op zal treden. Dit systeem zal
vooral toepasbaar zijn in de volgende gevallen:
 a. bij kortdurend onderhoud waarbij kosten naar verwachting beperkt zullen
zijn, en
 b. voor lokale en incidentele congestie die op relatief korte termijn
verholpen kan worden en waar het risico op kostenoverschrijding laag is.
 3. Opschalen naar nieuw systeem voor congestiemanagement. Dit is aan de
orde bij congesties met een meer structureel karakter of met een grote omvang.
Dan is een systeem noodzakelijk dat meer waarborgen kent om de kosten in de
hand te houden en waarbij ook de juiste signalen worden afgegeven naar marktpartijen.
Dit betreft het systeem dat in de paragraaf hiervoor is genoemd.
 
 Criteria waarvan de keuze tussen de bovenstaande drie opties in ieder
geval zal afhangen betreffen:
 • Incidentele/structurele congestie
 • Verwachte duur van de transportschaarste
 • Grootte tekort aan capaciteit
 • Mogelijkheden om congestie op andere manieren op te lossen (met
minder ingrijpende instrumenten)
 • Netveiligheid
 
 In de AMvB zal worden geregeld dat er een beoordelingsmoment is om te
kunnen bepalen of en wanneer er een noodzaak is voor een overgang van het
ene (op basis van de gewijzigde MR) naar het andere (op basis van de AMvB)
congestiemodel gegeven de omvang en structurele aard van optredende congestie.
Daarbij moet helder zijn onder welke condities deze overgang wordt gemaakt
en wie daarvoor verantwoordelijk is. Hoe hoger de te verwachten
kosten van de congestie, hoe sterker de noodzaak zal bestaan voor het zware
systeem.
 Afsluiting
 Met deze voorstellen ben ik van mening dat de doelstellingen van een efficiënt,
duurzaam en betaalbaar energienet het meest tot hun recht komen. Het beoogde
systeem biedt zowel kansen voor (duurzame) energieproducenten als voordelen
voor de eindgebruikers. Ik verwacht daarbij dat uw Kamer door middel van deze
uitvoerige brief voldoende informatie en inzicht heeft om een goede afweging
te kunnen maken in het kader van het onderhavige wetsvoorstel.
 
 De minister van Economische Zaken,
 M. J. A. van der Hoeven
 
 
 BIJLAGEN
 1. Nadere onderbouwing kostenallocatie (bijgaand)
 
 2. Toelichting kenmerken congestiemanagement (bijgaand)
 
 
 
 3. Onderzoeken ter ontwikkeling systeem voor congestiemanagement
(bijgaand)
 
 
 
 4. rapport D-cision en Brattle Group (Ter inzage
gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer)
 
 
 
 5. ECN rapport (Ter inzage gelegd bij het Centraal
Informatiepunt Tweede Kamer)
 
 
 
 BIJLAGE 1:
 Nadere onderbouwing kosten
 Kosten verbonden aan congestiemanagement
 De kosten voor congestiemanagement vallen onder te verdelen in twee categoriën.
Enerzijds gaat dit om de systeemkosten die de netbeheerders moeten maken voor
aanpassing van de handel en bedrijfsvoering. Deze kosten zijn beperkt. Anderzijds
worden de kosten bepaald door de operationele kosten voor het uitvoeren van
congestiemanagement. Dit zijn de zogenaamde redispatch kosten die gemoeid
zijn met het afregelen van productie-eenheden binnen het congestiegebied en
het opregelen van productie-eenheden buiten het congestiegebied.
 
 De omvang van de kosten wordt bepaald door een aantal factoren:
 • De incidentie van congestie, die wordt bepaald door het al dan
niet tegelijk inzetten van de volledige productiecapaciteit die elektriciteitsproducenten
bezitten.
 • De tijdelijke transportschaarste op het net: de hoeveelheid elektriciteit die afgeregeld moet worden binnen het congestiegebied
en opgeregeld moet worden buiten het congestiegebied
 • De marktprijs voor enerzijds het afregelen en anderzijds het opregelen.
 
 Ter indicatie: voor de oplossing van situatie in het Westland zijn tot
nog toe de volgende kosten gemaakt:
 – redispatch kosten (het op- en afregelen van producenten): totaal
ongeveer 300 000 euro
 – overige kosten (investeringen in IT en operationele kosten als
beheer systemen en extra personele kosten) ongeveer 800 000 euro.
 
 Aangezien deze factoren afhankelijk zijn van een grote hoeveelheid aan
subfactoren (bv. weersomstandigheden) is lastig voorspelbaar hoe hoog de operationele
kosten van congestiemanagement zullen zijn. Echter, op basis van de door TenneT
voorspelde ontwikkelingen in Nederland is de verwachting dat er zich tussen
2010 en 2016 meerdere momenten zullen voordoen waarbij de kans op transportschaarste
zeer reëel is. Met name vanaf 2012 voorspelt TenneT kans op serieuze
congestie.
 
 Op basis van historische biedingen op de day-ahead markt heeft TenneT een berekening gemaakt van de mogelijke omvang
van de kosten, rekening houdend met zowel geringe als meer substantiële
congestiesituaties. Uit de simulatieberekening, waarbij is aangenomen dat
het congestiemanagementsysteem partijen geen ruimte biedt voor strategisch
gedrag, komt naar voren, dat de verschillen t.o.v. de relevante marktprijs
oplopen van één tot enkele tientallen eurocenten per MWh bij
geringe congestie tot enkele euro’s bij substantiële congestie
(> 50 MW).
 De afhankelijkheid van de niet voorzienbare frequentie en omvang van de
congestie maakt het onmogelijk om een betrouwbaar beeld te schetsen van de
te verwachten totale kosten, doch de simulatieberekeningen geven de indicatie
dat het om een bedrag van minder dan € 50 mln per jaar zal gaan.
 
 ECN komt op basis van andere veronderstellingen uit op € 30–47
mln. Belangrijke factor bij het verschil tussen deze ramingen is de inschatting
van wat er werkelijk zal worden gerealiseerd aan additioneel productievermogen.
Dit hangt voor het overgrote deel af van commerciële en niet te voorspellen
afwegingen van marktpartijen. De ramingen zijn echter wél zo robuust
dat het verantwoord wordt geacht de volgende conclusie te trekken: de kosten
zijn slechts een fractie van de verwachte baten.
 Kostenallocatie
 Gelet op het doel van het wetsvoorstel ligt het in de rede om zo min mogelijk
kosten neer te laten slaan bij producenten van duurzame elektriciteit en een
groter deel bij producenten van niet-duurzame elektriciteit. Het voorstel
is om de kosten zo veel mogelijk neer te leggen bij de producenten via bestaande
marktmechanismen. Daarbij spelen de volgende overwegingen een rol:
 • Indien alle kosten voor congestiemanagement zouden worden gesocialiseerd
over de eindgebruikers bestaan er te weinig prikkels voor producenten om de
kosten voor het op- en afregelen laag te houden. Ervaringen in andere Europese
lidstaten lijken dit te onderschrijven. In landen waar de kosten van congestiemanagement
bij de netbeheerders terechtkomen blijken de kosten te kunnen oplopen van
47 (Frankrijk, 2007) tot 440 miljoen euro (Spanje, 2008). Dit is een belangrijke
reden geweest om nauwkeurig te kijken naar verschillende congestie management
systemen en de mogelijkheden tot het beperken van de gerelateerde kosten.
 • In de motie Spies heeft de Kamer gevraagd te onderzoeken welke
juridische mogelijkheden er zijn om ervoor te zorgen dat producenten meebetalen
aan de kosten van congestiemanagement. Een mogelijkheid is om – zoals
nu gebeurd voor het systeem van congestiemanagement in het Westland –
de kosten te socialiseren, waarbij alle afnemers in Nederland een evenredig
deel van de kosten dragen. Het is echter ook denkbaar dat de afnemers in het
congestiegebied een groter deel van de kosten dragen dan de afnemers buiten
het congestiegebied. Ook is het denkbaar dat de kosten voor een groter deel
neerslaan bij invoedende afnemers (producenten). In dat kader is het van belang
erop te wijzen dat tarieven die worden vastgesteld en geïnd door de netbeheerder
altijd zijn gereguleerd. De Europese Richtlijn 2009/28 bevat geen enkele bepaling
ten aanzien van kosten en de toedeling daarvan aan partijen. De enige expliciete
inbreuk die dezelfde Richtlijn maakt om het non-discriminatiebeginsel uit
de Richtlijnen voor de interne markt is de discriminatie tussen duurzaam en
niet-duurzame energie bij het fysieke transport op het net. De EU richtlijnen
staan geen discriminatie toe bij de verdeling van netkosten tussen producenten
van duurzame en niet duurzame elektriciteit. Daar waar de kosten van congestiemanagement
terecht komen in gereguleerde tarieven, kunnen deze daarom alleen aan generieke
groepen gebruikers van het net worden toegedeeld. Het in netbeheerderstarieven
onderscheid maken tussen groene en grijze producenten is derhalve geen optie.
 • Zowel onderscheid tussen duurzaam en niet-duurzaam als binnen de
categorie duurzaam op basis van CO2 eigenschappen behoort dus niet
tot de mogelijkheden bij het toebedelen van de kosten. Dat zou betekenen dat
de kosten die bij de netbeheerders terechtkomen deels betaald zouden moeten
worden door de producenten van duurzame energie en deze derhalve zouden moeten
meebetalen aan hun eigen voorrang. Dat druist in tegen de achtergrond en motivatie
die verbonden zijn aan het principe van voorrang voor duurzame productie.
Het is – gelet op de intentie van dit wetsvoorstel – niet acceptabel
dat duurzame producenten meebetalen aan hun eigen voorrang. Daarom wil ik
het mechanisme voor congestiemanagement zo inrichten dat er zo min mogelijk
kosten bij de netbeheerder terechtkomen.
 • Eindverbruikers hebben aanzienlijke baten als gevolg van grotere
beschikbaarheid van efficiënter productievermogen. Dit zal relatief gezien
leiden tot lagere energieprijzen. Ook de hoeveelheid duurzame energie kan
door een efficiënter aansluitbeleid toenemen. Deze maatschappelijke
baten rechtvaardigen dat de eindverbruiker aan het systeem bijdraagt.
 • Het rapport van ECN laat zien dat in alle onderzochte scenario’s
aanzienlijke baten naar de producenten vloeien. Op basis van het profijtbeginsel
vind ik het gerechtvaardigd dat een deel van de kosten worden gedragen door
(niet-duurzame) producenten.
 
 Producenten van duurzame energie zullen in principe worden uitgesloten
van deelname aan het congestiemanagement, waardoor ze ook geen kosten op zich
te hoeven nemen. Echter, als de congestie binnen een bepaald gebied niet opgelost
kan worden met uitsluitend het afregelen van niet-duurzame energie, zullen
toch ook de duurzame producenten binnen dit gebied betrokken moeten worden
bij congestiemanagement. Op dat moment is er dus voor (een deel van de) producenten
van duurzame energie geen voorrang mogelijk. Dit betekent dat producenten
van duurzame energie in deze specifieke gevallen wel degelijk te maken kunnen
krijgen met de kosten van congestiemanagement. 
 Prikkels voor de netbeheerder
 Producenten geven aan dat netbeheerder maximaal geprikkeld moet worden
om te investeren in infrastructuur en dat het niet aan de producenten ligt
dat die investeringen nu niet voldoende blijken te zijn. Kosten van congestiemanagement
zouden volgens deze marktpartijen daarom bij netbeheerder terecht moeten komen.
Een groot gedeelte van de elektriciteitsproducenten zien de netbeheerders
als verantwoordelijke voor het ontstaan van congestie. Zij hebben immers de
wettelijke plicht om voldoende transportcapaciteit te kunnen aanbieden terwijl
de producenten zich geconfronteerd zien met eventuele beperkingen in transportcapaciteit.
Producenten waarschuwen dat verzekerd moet zijn dat netbeheerders een financiële
prikkel hebben voor het efficiënt oplossen van transportbeperkingen.
 Netbeheerders geven op hun beurt aan dat er een informatiebeperking is
waardoor zij niet op tijd en zeker weten waar en wanneer er productiecapaciteit
bijkomt en daardoor de benodigde investeringen in de infrastructuur niet op tijd kúnnen realiseren. Hierbij speelt
de informatievoorziening vanuit producenten richting de netbeheerders een
belangrijke rol.
 In het kader van het onderzoek dat de NMa op verzoek van EZ heeft verricht
naar de beschikbaarheid van (voldoende) aansluit- en transportcapaciteit,
heeft de NMa de minister op 24 september jl. laten weten dat Enexis (evenals
Westland Infra) voldoende maatregelen hebben genomen om in de groeiende capaciteitsbehoefte
te voorzien en dat zij daarmee hebben voldaan aan hun verplichtingen op grond
van artikel 16, eerste lid, onderdelen c, d en j en artikel 21 van de Elektriciteitswet
1998. De uitkomsten van dit onderzoek geven derhalve ook geen aanleiding om
additionele investeringsprikkels voor netbeheerders in te bouwen.
 
 De visie van EZ is dat de prikkel waar producenten in de consultaties
aan refereren reeds voortvloeit uit de wettelijke aansluitplicht. Kosten voor
de uitvoering van deze wettelijke taken van de netbeheerder worden doorberekend
aan aangeslotenen. Het managen van congestie is een dienst die wordt geleverd
aan producenten in verband met het transport van elektriciteit en niet aan
eindgebruikers. Bovendien is een belangrijk doel van congestiemanagement het
in de tijd naar voren kunnen halen van een fysieke aansluiting in de wetenschap
dat hierdoor transportschaarste zou kunnen optreden. Er is op basis van het
principe van kostenveroorzaking geen reden de kosten bij netbeheerders neer
te leggen.
 
 
 BIJLAGE 2:
 Toelichting kenmerken congestiemanagement
 In deze bijlage wordt een nadere toelichting gegeven op enkele kenmerken
van congestiemanagement, de positie ten opzichte van deze kenmerken zijn reeds
in de brief genoemd:
 1. Welke producenten krijgen voorrang?
 2. Betrokkenheid interconnectoren bij congestiemanagement
 3. Nadere rangorde voorrang voor duurzaam en congestiemanagement
 4. Vrijwillige deelname congestiemanagement door duurzame elektriciteitproducent
 2.1. Welke producenten krijgen voorrang?
 Voor de toepassing van congestiemanagement en voorrang voor duurzaam is
het van belang om vast te stellen welke elektriciteitsproducenten voorrang
krijgen voor transport van hun te produceren elektriciteit.
 
 Het wetsvoorstel bepaalt dat in elk geval duurzame elektriciteit voorrang
krijgt indien zich congestie voordoet. In artikel 1 van de Elektriciteitswet
1998 staan de definities van duurzame elektriciteit, hernieuwbare energiebronnen
en biomassa die zijn overgenomen uit de bestaande richtlijn 2001/77/EG. De
nieuwe richtlijn 2009/28/EG breidt de hernieuwbare bronnen verder uit met
aerothermische, geothermische, hydrothermische energie en energie uit de oceanen.
Het uitgangspunt van richtlijn 2009/28/EG blijft echter ongewijzigd: elektriciteit
is uitsluitend duurzaam indien het is opgewekt uit de in de richtlijn genoemde
hernieuwbare bronnen.
 
 De derde elektriciteitsrichtlijn verwijst expliciet naar richtlijn 2009/28/EG.
Volgens artikel 15, vierde lid, van die richtlijn kan de lidstaat een netbeheerder
ertoe verplichten om bij het inschakelen van stroomproductie-eenheden voorrang
te geven aan productie-installaties die gebruik maken van hernieuwbare energiebronnen,
afvalstoffen of hoogrenderende WKK. Momenteel wordt nog bekeken of het mogelijk
en wenselijk is dit artikel van toepassing te laten zijn op hoogovengas.
 
 Elektriciteit afkomstig uit hoogrenderende WKK-installaties zoals gedefinieerd
in richtlijn 2004/8/EG wordt op grond van artikel 8 van deze richtlijn ook
voorrangsrechten toebedeeld. Dit is bij nota van wijziging bij het onderhavige
wetsvoorstel inmiddels op wetsniveau vastgelegd.
 
 Tenslotte zal ook productie uit afvalverbrandingsinstallaties voorrang
bij transport krijgen. Daarvoor geldt de volgende argumentatie. Het is essentieel
dat afval bij een constante, hoge temperatuur wordt verbrand. Het regelen
van de elektriciteitsproductie van een afvalverbrandingsinstallatie zou invloed
hebben op dit verbrandingsproces, hetgeen ten koste zou gaan van de schone
verbranding van het afval. Om deze reden is een voorrangsregeling van belang.
Deze benaderingswijze wordt onderschreven in de juridische status van deze
installaties. Zij worden niet beschouwd als primaire productiebedrijven, maar
zij hebben de wettelijke taak afval te verbranden. De bijproducten bij het
verbranden van afval zijn warmte en elektriciteit. Een deel (ongeveer 48%)
van deze elektriciteit wordt opgewekt uit hernieuwbare energiebronnen. De
wettelijke taak, opgenomen in het Besluit verbranden afvalstoffen, betreft
de implementatie van verplichtingen omtrent afvalbeheer en afvalverbranding
op grond van artikel 9, achtste lid, van richtlijn 96/61/EG van de Raad van
de Europese Gemeenschappen van 24 september 1996 inzake geïntegreerde
preventie en bestrijding van verontreiniging (PbEG L 257) en richtlijn 2000/76/EG
van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 4 december
2000 betreffende de verbranding van afval (PbEG L 332). Deze taak om afval
te verbranden betreft een taak van algemeen belang en kan niet
worden stopgezet om een probleem op een heel ander vlak, te weten congestie
op het elektriciteitsnet, op te lossen.
 
 Niet alle producenten gebruiken uitsluitend fossiele of uitsluitend hernieuwbare
bronnen – er zijn immers ook installaties waarin zowel kolen als biomassa
wordt gestookt – zodat het duurzame karakter van de productie per installatie
kan variëren. Dit zijn de zogenaamde hybride installaties. Op basis van
de non-discriminatie beginselen uit de Europese Richtlijnen bestaat er geen
mogelijkheid productievermogen uit hybride installaties voorrang te verlenen.
Zolang het technisch niet mogelijk is onderscheid te maken in de verschillende
productiestromen, vindt er in geval van voorrangverlening voor het niet-duurzaam
geproduceerde deel ongeoorloofde discriminatie plaats van volledig grijze
producenten. Daar komt bij dat voorrangverlening voor hybride installaties
ongewenst strategisch gedrag van marktpartijen in de hand werkt. Zo kan er
om economische redenen met de hoeveelheid gebruikte hernieuwbare brandstof
binnen het productieportfolio worden geschoven.
 2.2 Betrokkenheid interconnectoren bij congestiemanagement
 De afspraken die momenteel tussen de lidstaten van de Centraal-West Europese
regio worden gemaakt over grensoverschrijdende handelsstromen leiden ertoe
dat deze op elkaar worden afgestemd en dat bij het toewijzen van capaciteit
op de interconnectoren ook rekening wordt gehouden met binnenlandse congestie.
EZ constateert dat de Europese ontwikkelingen op het gebied van marktkoppeling
de interconnecties zullen betrekken bij het managen van congestie. Van belang
hierbij is wel dat nationale systemen moeten aansluiten bij de internationale
afspraken. Hierbij wordt de markt een grote rol toebedacht terwijl de netbeheerder
zijn primaire taak behoudt: het bewaken van de netveiligheid.
 Daarnaast integreert de toekomstige West-Europese flow-based markt koppeling
de binnenlandse congestie in de marktkeuzes ten aanzien van import en export.
Daardoor zullen de interconnectoren op relatief korte termijn impliciet betrokken
worden bij congestiemanagement. Nederland is in internationaal verband actief
bezig om dit systeem van marktkoppeling te realiseren. Om deze reden worden
interconnecties op dit moment niet betrokken bij deelname aan het Nederlandse
congestiemanagement.
 Het voornemen is om in de loop van 2010 de zogenaamde «day-ahead»-markten
van Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk en Duitsland te koppelen.
Tevens wordt gewerkt aan koppeling tussen de «intraday»-markten
van deze landen. Deze stappen vergen afstemming van de procedures voor deelname
aan deze markten; de spelregels rond congestiemanagement zullen in lijn moeten
zijn met deze Europees overeengekomen regels.
 2.3. Nadere rangorde voorrang voor duurzaam en congestiemanagement
 Een nader onderscheid binnen de categorie duurzame elektriciteit is niet
relevant zolang het terugregelen van grijze productie voldoende is om de congestie
op te lossen. Alleen als het afregelen van met fossiele brandstoffen geproduceerde
elektriciteit te weinig oplevert om de transportschaarste op te heffen (of
in het congestiegebied slechts duurzame producenten aanwezig zijn), is niet
langer uitgesloten dat ook duurzame productie aan congestiemanagement moet
meedoen. Zeker in gebieden met alleen duurzaam productievermogen is die kans
aanwezig.
 
 Op grond van richtlijn 2009/28/EG is het mogelijk om ten behoeve van congestiemanagement
een nader onderscheid te hanteren binnen de categorie duurzame elektriciteit
op basis van het criterium regelbaarheid van de hernieuwbare
energiebron en daarmee de regelbaarheid van de elektriciteitsproductie. Hiermee
wordt gedoeld op de mogelijkheid om de hernieuwbare energiebron op te slaan
en op een later tijdstip alsnog in te zetten (biomassa) en op de vraag of
er sprake is van onvermijdbare productie (mestvergisting).
 
 Voorgesteld wordt om in de op te stellen AMvB de volgende nadere rangorde
te hanteren bij het toekennen van voorrang op transport:
 a) Niet-duurzame productie zal per definitie geen voorrang krijgen en
dient altijd te participeren in congestiemanagement;
 b) Regelbare duurzame elektriciteit (100% biomassa en tevens hoogrenderende
WKK) wordt als eerste ook verplicht deel te nemen aan congestiemanagement
in situaties waar transportschaarste hiertoe noodzaakt en het afschakelen
van grijze productie onvoldoende oplossing biedt;
 c) Niet regelbare duurzame elektriciteit (wind, zon, water, mestvergisting
en afvalverbrandingsinstallaties) wordt pas verplicht deel te nemen aan congestiemanagement
als in uitzonderlijke gevallen ook het terugregelen van de onder b) bedoelde
productie van duurzame elektriciteit onvoldoende is om de transportschaarste
op te heffen.
 2.4. Vrijwillige deelname congestiemanagement door
duurzame elektriciteitproducent
 De enige reden om bij congestie duurzame elektriciteit voorrang te geven
bij de transport van elektriciteit, is het niet belemmeren van de productie
van duurzame elektriciteit. Het is een expliciete politieke keuze (kamerbreed
aangenomen motie): groen moet zo lang mogelijk blijven draaien. Vanuit de
wereld van duurzame producenten en met name WKK-producenten, bestaat echter
de wens om wel vrijwillig mee te kunnen doen aan het systeem voor congestiemanagement.
Daarmee zouden de WKK-producenten hun flexibiliteit in kunnen zetten door
in commercieel interessante situaties vrijwillig af te schakelen. Dit komt
niet overeen met het oogmerk van het wetsvoorstel en de motie Ten Hoopen,
deze partijen wordt daarom niet toegestaan vrijwillig deel te nemen aan congestiemanagement.
Dit behoeft echter nuance.
 De elektriciteitsproductie van met name de producenten die voorrang genieten
kent onzekerheden en is moeilijk exact te prognosticeren (met name wind),
er zullen dus afwijkingen ontstaan die de producent niet kan corrigeren. Duurzame
producenten zouden aan een vrijwel onuitvoerbaar programma worden gebonden
waardoor deze bij afwijkingen de volle onbalanskosten zouden moeten dragen.
Een mogelijkheid tot aanpassing van het programma nà sluiting van de
procedure van het congestiemanagement is daarom wenselijk. Bijvoorbeeld windenergie
producenten, zij kunnen nog anticiperen op een veranderende weersvoorspelling,
kolencentrales met technische beperkingen kunnen nog corrigeren en flexibele
WKK’s kunnen geld verdienen aan het aanbieden van compenserend vermogen
aan minder goed regelbare producenten. Door deze flexibiliteit te houden is
deze optie ook neutraal voor de netveiligheid. Om bovenstaande redenen behouden
producenten die voorrang genieten wel de vrijheid voor deelname aan de intraday-handel
in het congestiegebied, na het sluiten van de veiling.
 
 
 BIJLAGE 3:
 Onderzoeken ter ontwikkeling systeem voor congestiemanagement
 Hieronder volgt nadere informatie over de onderzoeken die hebben plaatsgevonden
ter ondersteuning van de ontwikkeling en keuze van het systeem voor congestiemanagement.
Allereerst wordt inzage gegeven over de randvoorwaarden en toetsingscriteria,
vervolgens wordt het onderzoek van D-Cision en Brattle toegelicht, met daarbij
een samenvatting van de reacties van marktpartijen. Tot slot wordt er inzicht
verschaft in de studie van Energieonderzoekscentrum Nederland (ECN) waarin
een kwantificering van de modelkeuze is gemaakt.
 
 Het rapport van D-Cision en Brattle is reeds op 8 juli 2009 gepubliceerd
op de website van het Ministerie van Economische Zaken, maar is voor de volledigheid
als bijlage toegevoegd. Het rapport van ECN wordt ook als bijlage meegestuurd
en zal ook via de website van het Ministerie kunnen worden geraadpleegd.
 3.1. Randvoorwaarden en toetsingscriteria congestiemanagementsysteem
 Ten aanzien van de ontwikkeling van een systeem voor congestiemanagement
heeft EZ randvoorwaarden en toetsingscriteria vastgesteld. Hieronder volgt
voor beiden een opsomming.
 
 Randvoorwaarden:
 • Het systeem zorgt voor een optimale benutting van het net in geval
van congestie.
 • Het systeem maakt het mogelijk om duurzaam opgewekte elektriciteit
met voorrang te transporteren.
 • Er is sprake van gelijke behandeling van marktpartijen; het systeem
discrimineert dus niet tussen bestaande en nieuwe marktpartijen.
 • Het systeem sluit aan bij de huidige marktregels binnen de elektriciteitsmarkt.
 • Het systeem tast de netveiligheid niet aan
 
 Toetsingscriteria:
 • Past binnen Europese regelgeving
 • Economisch efficiënt
 • Netveiligheid gewaarborgd
 • Transparant
 • Uitvoerbaar en handhaafbaar
 • Haalbaar qua implementatietermijnen
 3.2. Onderzoek voor ontwikkeling systeem van congestiemanagement
 Adviesbureaus D-Cision en Brattle Group hebben in opdracht van EZ meerdere
modellen onderzocht voor de uitvoering van congestiemanagement. Deze modellen
bewegen zich tussen een volledig gecentraliseerd systeem dat wordt aangestuurd
door de netbeheerder en een systeem dat volledig aan de markt wordt overgelaten.
Het betreft onderzoek naar beheerssystemen die het mogelijk maken om in geval
van congestie te zorgen voor een toewijzing van de schaarse transportcapaciteit.
Dit systeem dient daarbij uitvoering te geven aan het principe van voorrang
voor duurzaam door bij die toewijzing van transportcapaciteit voorrang te
verlenen aan duurzaam opgewekte elektriciteit.
 Kern van het advies
 Op basis van haar analyse heeft D-Cision het zgn. hybride redispatch model
aan EZ geadviseerd.
 In dit model organiseert TenneT een markt voor «congestierechten».
Producenten moeten aangeven hoeveel ze over hebben voor het recht om te mogen
produceren, indien er congestie optreedt. Op basis hiervan wordt een congestieprijs
vastgesteld op een zodanige hoogte dat er voldoende productie afvalt om congestie
te voorkomen. Er is dus sprake van een veilingsysteem waarbij de TSO producenten
met het laagste bod (dwz de duurste installaties) vraagt om af te regelen.
TenneT is vervolgens verantwoordelijk voor de aankoop van extra geproduceerde
elektriciteit ter compensatie van het wegvallen van voorgenomen productie
in het congestiegebied en brengt daarvoor de APX-prijs in rekening bij de
betreffende producenten. Het verschil tussen de kosten hiervan en de baten
van de congestierechten kan positief of negatief uitpakken voor TenneT.
 3.3. Consultatie marktpartijen
 Gedurende dit dossier zijn er veelvuldig informatiebijeenkomsten en consultaties
geweest met belanghebbenden en anderszins betrokkenen. Argumenten ten aanzien
van de modelkeuze voor het systeem van congestiemanagement omvatten ondermeer
een zo beperkt mogelijk ingrijpen in de huidige werking van de elektriciteitsmarkt,
maar bovenal is de meest prominente factor ten aanzien van de modelkeuze dat
de kosten niet zouden moeten neerslaan bij desbetreffende partij. De positie
van belanghebbenden met betrekking tot het rapport van D-Cision/Brattle resumeer
ik in algemene zin als volgt:
 • Conventionele elektriciteitsproducenten onderkennen de eisen van
voorrang voor duurzaam, maar wensen niet de daaruit voortkomende kosten volledig
te moeten dragen. In plaats daarvan zouden de kosten moeten worden neergelegd
bij de netbeheerder, waarna deze (mogelijk deels) in aanmerking komen voor
verwerking in de tarieven, de netbeheerder heeft immers veelal onvoldoende
tijdig geïnvesteerd in netuitbreiding. Opbrengsten voor de netbeheerders
bij congestie zijn daarnaast per definitie ongewenst, aangezien dit tot een
prikkel tot congestie en niet investeren kan resulteren. Tevens is van belang
om niet meer dan nodig in te grijpen in de bestaande werking van de elektriciteitsmarkt
en dat ook geprognosticeerde elektriciteitsstromen uit het buitenland betrokken
worden bij het oplossen van congestie.
 • Voor duurzame elektriciteitsproducenten is de feitelijke voorrang
voor duurzaam het belangrijkst en daarbij zouden zij zo min mogelijk met kosten
moeten worden geconfronteerd. Voor elektriciteitsproducenten met een hybride
karakter is het belangrijkste standpunt om beschouwd te worden als duurzame
producent binnen het systeem. Daarnaast is voor wind en afvalverbranding van
belang dat deze vrijwel onmogelijk exacte prognoses van elektriciteitsproductie
kunnen doen.
 • Voor afnemers van elektriciteit is het belangrijkste argument dat
de kosten neer zouden moeten slaan bij de elektriciteitsproducent die congestie
veroorzaakt in plaats van bij de netbeheerder. Doorberekening van de kosten
in de tarieven richting de afnemers is ongewenst. Voor de zakelijke afnemers
is ook van belang dat de bestaande processen en werking van de elektriciteitsmarkt
zo min mogelijk wordt beïnvloed door het systeem voor congestiemanagement.
 • Voor de netbeheerders is allereerst een goede waarborging van de
netveiligheid van belang, daarnaast is men van mening dat een gebrek aan investeringen
niet de reden is voor congestie en dat daarom de kosten van congestiemanagement
niet zouden moeten worden afgewenteld op de netbeheerder.
 3.4. ECN rapport en conclusies
 Uit de analyse van ECN volgt dat de baten van congestiemanagement de bijbehorende
redispatch kosten met een orde van grootte overstijgen. Uit de analyse blijkt
dat de baten in vrijwel alle scenario’s significant zijn, zowel voor
consumenten als voor producenten. Ze liggen in de orde van grootte van enkele
honderden miljoenen Euro’s per jaar. Daarbij moet wel worden gezegd
dat de feitelijke invulling van het congestiemanagement systeem gevolgen heeft
voor de hoogte van de redispatch kosten. Bovendien heeft de invulling van
het congestiemanagement systeem gevolgen voor de verdeling van de kosten.
Daarnaast kennen de verschillende systemen elk de nodige voor- en nadelen
voor wat betreft de economische efficiëntie, toegankelijkheid en de eventuele
directe of indirecte blootstelling van de netbeheerder en consumenten aan
risico’s zoals strategisch gedrag.
 
 Uit de evaluatie van de onderzochte congestiemanagementsystemen blijkt
dat het «system redispatch» model met doorberekening van kosten
aan de producenten gevoelig is voor strategische gedrag, met name voor aanpassing
van het biedvolume in de markt voor af te schakelen vermogen. Daarnaast is
dit systeem niet efficiënt voor wat betreft de lange termijn. Vanwege
het feit dat dit systeem compensatie biedt voor afschakeling kent het een
verminderde prikkel om inefficiënte installaties in congestiegebieden
uit productie te nemen. Het «market redispatch» model laat zeer
sterke distributieve effecten zien, waarmee bovendien het risico op prijsopdrijving
in de elektriciteitsmarkt bestaat omdat er een reëel gevaar is dat de
kosten van productie en transmissie zo hoog worden dat er minder productie
wordt aangeboden. Daarnaast is dit systeem eveneens gevoelig voor strategisch
gedrag op de markt voor af te schakelen vermogen. In het «hybrid redispatch»
model staat de netbeheerder bloot aan de risico’s dat de kosten voor
redispatch niet gedekt worden door de inkomsten voor transmissie, wat bovendien
versterkt kan worden door strategisch gedrag van de producenten. Tot slot
is de efficiëntie van redispatch, in geval van de «market agent»
benadering, afhankelijk van het al of niet ontstaan van een efficiënte
en voldoende liquide markt voor productievermogen. Indien dit systeem geïmplementeerd
zou worden lijkt het raadzaam om additionele regelgeving in te voeren waarmee
het ontstaan van een dergelijke markt bevorderd zou worden. Als alternatief
op de genoemde systemen concludeert ECN dat een «hybrid redispatch»
model met doorberekening van kosten aan de producenten overwogen zou kunnen
worden. Met een dergelijk systeem zouden zowel de geïdentificeerde nadelen
van het «system redispatch» model met doorberekening van kosten,
als de geïdentificeerde nadelen van het «hybrid redispatch»
model overkomen worden.
 3.5. Uitwerking in AMvB
 Op basis van de adviezen van D-cision en ECN wordt gewerkt aan een nadere
uitwerking van het hybride model. Dit model kent echter ook belangrijke nadelen
waar ook marktpartijen op hebben gewezen. Daarom worden tevens elementen van
het market agent model betrokken bij de verdere ontwikkeling. De uiteindelijke
vormgeving zal nadrukkelijk nog worden geconsulteerd in de markt en onderstaande
weergave is daarvoor een eerste aanzet.
 
 
 Het systeem dat in de AMvB verder zal worden uitgewerkt
en dat momenteel in ontwikkeling is gaat uit van impliciete redispatch van
productievermogen. Alle marktpartijen boven een van tevoren vastgesteld minimum
productieniveau in gebieden waar sprake is van potentiële congestie dienen
hun productievermogen op de day ahead markt in te biedenvoor
het verkrijgen van transportrechten. Indien blijkt dat er op basis van de
totale geplande transportvolumes inderdaad congestie zal gaan ontstaan, worden
de duurste (niet-duurzame) centrales afgeroepen om niet of slechts deels te
produceren. Vervolgens zal TenneT buiten de congestieregio de goedkoopste
nog beschikbare biedingen afroepen teneinde de balans in het systeem te herstellen.
Deze producenten krijgen betaald conform hun bieding.
 
 
 Het mechanisme zal ervoor zorgen dat de landelijk geldende
prijs voor elektriciteit wordt bepaald op dezelfde wijze als die nu ook op
de APX tot stand komt (de zgn. market clearing price of MCP). Daarnaast wordt
op basis van de biedingen van niet-duurzame producenten in het congestiegebied
en de omvang van de congestie bepaald welke toeslag de producenten die wel
mogen produceren aanvullend moeten betalen. Deze toeslag wordt door TenneT
benut als financiering voor het compenserende vermogen elders en wordt als
zodanig bekostigd door de betrokken producenten in het congestiegebied. Alleen
in het geval dat deze toeslag onvoldoende bijdraagt in de kosten voor compenserend
vermogen, zal het surplus door TenneT in de tarieven worden doorberekend aan
eindverbruikers. Dit mechanisme zal zo efficiënt en kostenneutraal mogelijk
moeten worden uitgevoerd. Duurzame producenten die expliciet hebben ingeboden
voor een lagere prijs dan de MCP (zal in vrijwel alle gevallen zo zijn uitgaande
van de laagste marginale kosten) zijn verzekerd van transport en krijgen deze
MCP uitbetaald voor de aangeboden productie. Bij deze impliciete redispatch
vinden alle transacties in één keer plaats, er hoeft geen tweede
veilingronde plaats te vinden nadat er congestie is geconstateerd.
 
 
 
 
 
 Impliciet veilen betekent dat verkopers en kopers dagelijks een dag van
tevoren tegelijkertijd in één deal op capaciteit en elektriciteit
kunnen bieden, respectievelijk te koop aan kunnen bieden. Expliciete veiling
betekent dat klanten apart capaciteit verhandelen en daarna de elektriciteit
kopen of verkopen. Redispatch is het verplaatsen van productie van elektriciteit
naar een andere centrale.