Uitvoerbaarheid Wet Veiligheidsonderzoeken; Brief minister met de rapportage 'Toets van de uitvoerbaarheid van de Wet veiligheidsonderzoeken'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29843, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

10-12-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29843 nr. 1

11-10-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamDE UITVOERBAARHEID VAN DE WET VEILIGHEIDSONDERZOEKEN1. Inleiding2. De Wet veiligheidsonderzoeken3. De opzet van de toets van de uitvoerbaarheid4. Resultaten per wetsartikelArtikel 1Tweede lidArtikel 2(Indien een vertrouwensfunctie wordt uitgeoefend bij het
Ministerie van Defensie, dan wel indien het een functie betreft die als vertrouwensfunctie
moet worden aangemerkt in verband met de daarmee samenhangende noodzaak om
toegang te hebben tot militaire installaties, treden, voor de toepassing van
het bepaalde in de artikelen 3 tot en met 10 en 16, tweede lid, Onze Minister
van Defensie en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in de plaats
van respectievelijk Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst.)Artikel 3Eerste lidTweede lidDerde lidArtikel 4Eerste lidTweede lidDerde lidArtikel 5Eerste lidArtikel 6Artikel 7Tweede lidArtikel 8Tweede lidArtikel 9Artikel 10Artikel 11Artikel 12Artikel 13Artikel 145. Aanbevelingen en actiepunten naar aanleiding van de
toets
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29843Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 79 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 843Uitvoerbaarheid Wet Veiligheidsonderzoekennr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 oktober 2004Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Defensie, aan de rapportage
«Toets van de uitvoerbaarheid van de Wet veiligheidsonderzoeken».Het onderzoek naar de uitvoerbaarheid van de Wet Veiligheidsonderzoeken
(WVO) is door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst en de Militaire
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst verricht in verband met een desbetreffende
toezegging van de toenmalige ministers van Binnenlandse Zaken en Defensie
bij de behandeling van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer1.Het uitgevoerde onderzoek betreft een onderzoek naar de uitvoerbaarheid
van de WVO. Bij het onderzoek is een aantal knelpunten gesignaleerd. In de
rapportage wordt op deze knelpunten ingegaan en wordt aangegeven welke daarvan
met organisatorische maatregelen kunnen worden ondervangen en welke punten
tot aanpassing van de wet nopen. Ik zal ter zake een voorstel tot wetswijziging
voorbereiden.De organisatorische oplossingen zijn door de AIVD en MIVD zoveel als mogelijk
gestart of kunnen binnenkort aanvangen.Volledigheidshalve wil ik erop wijzen dat naast het genoemde onderzoek
ook andere activiteiten zijn en worden ondernomen die gericht zijn op een
hoge kwaliteit van de veiligheidsonderzoeken. Zo zijn in 2002 de onderzoeksvragen
en overwegingen die in het kader van een veiligheidsonderzoek van belang zijn
gemoderniseerd. Dit is neergeslagen in een handboek dat intern consequent
wordt toegepast en waarmee de zorgvuldigheid van de afwegingen wordt bevorderd.Aan het terugbrengen van de gemiddelde doorlooptijden van de veiligheidsonderzoeken
en het oplijnen van de redenen om functies aan te wijzen als vertrouwensfunctie
wordt de komende tijd bijzondere aandacht besteed.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. RemkesDE UITVOERBAARHEID VAN DE WET VEILIGHEIDSONDERZOEKEN1. InleidingOp 1 februari 1997 is de Wet veiligheidsonderzoeken (WVO) in werking
getreden. In deze wet worden regels gesteld ter zake van het verrichten van
veiligheidsonderzoeken. Een veiligheidsonderzoek is een onderzoek door de
AIVD of de MIVD naar een persoon, ten aanzien van wie een werkgever voornemens
is deze te benoemen of aan te stellen in een vertrouwensfunctie. Een vertrouwensfunctie
is een door de daartoe bevoegde autoriteiten aangewezen functie die de mogelijkheid
biedt de nationale veiligheid te schaden.Bij de behandeling van het wetsvoorstel hebben de toenmalige ministers
van Binnenlandse Zaken en Defensie in de memorie van antwoord1 naar aanleiding van een vraag van de leden van de PvdA-fractie in
de Eerste Kamer aangegeven dat de toetsing van de uitvoerbaarheid van de wet
drie jaar na inwerkingtreding van de wet zal plaatsvinden.In deze nota worden de gezamenlijke resultaten gepresenteerd van de toets
van de uitvoerbaarheid van de WVO die bij de AIVD en MIVD (hierna: de diensten)
afzonderlijk heeft plaatsgevonden. In de rapportage zijn de resultaten van
de diensten apart aangegeven voor zover er verschillen bestaan in de uitvoering.
Voor het overige gelden de resultaten voor beide diensten. Na een bespreking
van doelstelling en karakter van de WVO, afgezet tegen de vóór
de inwerkingtreding van deze wet bestaande situatie (hoofdstuk 2), wordt ingegaan
op de opzet van deze toets (hoofdstuk 3). De resultaten alsmede de conclusies
en voorstellen waartoe deze aanleiding geven van de diensten worden weergegeven
in hoofdstuk 4. Tot slot worden in hoofdstuk 5 de voorstellen samengevat,
onderverdeeld in aanbevelingen tot wijziging van de WVO en punten die organisatorische
actie vergen. Voor een cijfermatig beeld van uitvoeringspraktijk wordt verwezen
naar de jaarverslagen van de diensten.2. De Wet veiligheidsonderzoeken2De mogelijkheid vertrouwensfuncties in te stellen en veiligheidsonderzoeken
te verrichten bestond reeds lang voordat de WVO in werking trad. Sinds 1987
is het verrichten van veiligheidsonderzoeken als taak van de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten opgenomen in de Wet op de inlichtingen en veiligheidsdiensten
(thans de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002). Een nadere
wettelijke basis was voor wat betreft de overheidssector te vinden in de Ambtenarenwet
en de Militaire Ambtenarenwet en daarop gebaseerde uitvoeringsregelingen.
In de particuliere sector was het verrichten van veiligheidsonderzoeken veelal
in contractuele bepalingen overeengekomen. De doelstelling van de WVO is dan
ook niet zozeer het creëren van een nieuw stelsel van vertrouwensfuncties
en veiligheidsonderzoeken, als wel het bieden van een uitgewerkte wettelijke
regeling voor het bestaande stelsel.De noodzaak van een nadere wettelijke regeling vloeide mede voort uit
de herziening van de Grondwet in 1983. In artikel 10, eerste lid, Grondwet
1983 was bepaald dat het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer
slechts bij of krachtens de wet kan worden beperkt. Het instellen van een
veiligheidsonderzoek vormt een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer en behoeft
derhalve een wettelijke grondslag. Hoewel een uitgewerkte wettelijke regeling
met name ontbrak ten aanzien van de veiligheidsonderzoeken in de particuliere
sector, is ervoor gekozen deze materie uniform te regelen voor zowel de particuliere
als de overheidssector. Bij deze regeling is zoveel mogelijk aangesloten bij
de op dat moment gangbare praktijk die geen duidelijke knelpunten
te zien gaf. Wel zijn de waarborgen voor de bij een veiligheidsonderzoek betrokken
personen duidelijker geregeld. Dit betreft onder meer de verplichting van
de werkgever betrokkenen te informeren en het vereiste dat een veiligheidsonderzoek
alleen met instemming van betrokkene kan worden verricht. Ook de uniforme
regeling voor bezwaar en beroep betekent een belangrijke verbetering ten opzichte
van de situatie vóór de inwerkingtreding van de WVO. De beslistermijn
voor het afgeven door de minister van een verklaring als bedoeld in artikel
1, eerste lid, onder b, WVO, die het oorspronkelijke wetsvoorstel niet expliciet
regelde, is bij amendement gesteld op acht weken.3. De opzet van de toets van de uitvoerbaarheidSinds de inwerkingtreding van de WVO in 1997 hebben de diensten in hun
jaarverslag aandacht besteed aan de uitvoering van deze wet, waarbij de aantallen
vertrouwensfuncties en veiligheidsonderzoeken, de resultaten van de veiligheidsonderzoeken,
de doorlooptijden, de behandeling van bezwaar en beroep, de automatisering
en andere ontwikkelingen bij de uitvoering van de WVO aan de orde zijn gekomen.
Aangezien bij de uitvoering van de WVO geen ernstige problemen gesignaleerd
werden, is besloten de toegezegde toets van de uitvoerbaarheid niet al na
drie jaar, maar, zoals meer gebruikelijk is, na vijf jaar te laten plaatsvinden.
De totstandkoming van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002
alsmede de voorbereiding van de uitbreiding van het aantal vertrouwensfuncties
bij de politie hebben vervolgens tot enige vertraging geleid.De WVO bevat geen evaluatiebepaling. Bij het bepalen van de opzet en omvang
van de toets hebben, behalve de genoemde toezegging, vooral praktische overwegingen
een rol gespeeld.Het doel ervan is na te gaan in hoeverre zich knelpunten voordoen bij
de uitvoering van de WVO. Op basis van de resultaten zal aangegeven kunnen
worden op welke punten de WVO uit het oogpunt van uitvoerbaarheid aanpassing
behoeft en op welke punten in de uitvoering van de WVO anderszins maatregelen
nodig zijn. Ook kunnen de resultaten aanleiding vormen op bepaalde punten
een nader onderzoek in te stellen.Aangezien de kennis over het uitvoeringsproces bij uitstek aanwezig is
in de uitvoeringsorganisatie, is ervoor gekozen het onderzoek in eerste instantie
zelf uit te voeren. Bij de AIVD heeft een projectgroep, bestaande uit beleidsmedewerkers
en juristen, het eigenlijke onderzoek verricht, onder begeleiding van een
groep waarin o.m. de directie Constitutionele Zaken en Wetgeving van het ministerie
van BZK, de MIVD en de contactkring BVA's1 vertegenwoordigd
zijn.Bij de MIVD heeft een onderzoek plaatsgevonden door juristen en medewerkers
die bij verschillende aspecten van de uitvoeringspraktijk betrokken zijn.Het onderzoek heeft bestaan uit interviews met medewerkers die bij verschillende
aspecten van de uitvoeringspraktijk betrokken zijn en uit een enquête
onder de direct betrokkenen buiten de AIVD (contactkring BVA). Bij het onderzoek
zijn tevens betrokken de cijfermatige gegevens over de uitvoering van de WVO
(jaarverslagen) en de bezwaar- en beroepsprocedures die in het kader van de
WVO hebben plaatsgevonden. De voorlopige resultaten van de toets zijn vervolgens
voorgelegd aan de Bezwarencommissie Veiligheidsonderzoeken. Op basis van zijn
eerdere adviezen op bezwaarschriften heeft de Bezwarencommissie de rapportage
aangevuld en hiermee een belangrijke bijdrage aan het rapport geleverd. Tenslotte
heeft de Koninklijke Marechaussee, afdeling Veiligheidsonderzoeken
te Schiphol, de specifieke uitvoeringspraktijk voor de Burgerluchthavens beschreven.Deze opzet van de toets maakt het mogelijk de belangrijkste knelpunten
in de uitvoering van de WVO te kunnen identificeren. In de interviews met
de medewerkers die in de uitvoeringspraktijk werkzaam zijn klinken in beperkte
mate ook de meningen van degenen met wie zij in het kader van die uitvoering
intensief contact hebben door. De enquête onder de BVA's geeft inzicht
in de opvattingen van een belangrijke externe groep die direct betrokken is
bij de uitvoering van de WVO. In de bezwaar- en beroepsprocedures staan de
klachten van degenen die onderwerp zijn van een veiligheidsonderzoek centraal.De afzonderlijke artikelen, en in voorkomende gevallen artikelleden, van
de WVO zijn steeds gehanteerd als leidraad en checklist bij het onderzoek.
De resultaten worden dan ook per WVO artikel(lid) gepresenteerd.4. Resultaten per wetsartikelArtikel 1(1. In deze wet wordt verstaan onder:a. vertrouwensfunctie: een functie die krachtens artikel 3, eerste lid,
als zodanig is aangewezen;b. verklaring: een verklaring dat uit het oogpunt van de nationale veiligheid
geen bezwaar bestaat tegen vervulling van een bepaalde vertrouwensfunctie
door een bepaalde persoon;c. Onze Minister: Onze Minister die verantwoordelijk is voor het beleidsterrein
waartoe een vertrouwensfunctie, gezien de aard daarvan, behoort;d. bevoegd gezag van een Hoog College van Staat: de voorzitter van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal, de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal,
de vice-president van de Raad van State, de Algemene Rekenkamer of de Nationale
ombudsman, voor zover het betreft een functie bij de Tweede Kamer, de Eerste
Kamer, de Raad van State, de Algemene Rekenkamer, respectievelijk het bureau
van de Nationale Ombudsman.2. In deze wet wordt onder werkgever verstaan:a. degene jegens wie een ander krachtens arbeidsovereenkomst of publiekrechtelijke
aanstelling gehouden is tot het verrichten van arbeid, behalve indien die
ander aan een derde ter beschikking wordt gesteld voor het verrichten van
arbeid, welke die derde gewoonlijk doet verrichten;b. degene aan wie een ander ter beschikking wordt gesteld voor het verrichten
van arbeid als bedoeld onder a;c. degene die, zonder werkgever in de zin van de onderdelen a en b van
dit lid te zijn, leiding geeft aan het verrichten van arbeid.) Tweede lidHet blijkt dat er problemen ontstaan met het werkgeversbegrip in het geval
dat een opdracht tot advisering of begeleiding wordt verstrekt aan onafhankelijke
wetenschapsbeoefenaren. Als het daarbij handelt om een materie waarbij de
nationale veiligheid kan worden geschaad, moeten er vertrouwensfuncties worden
aangewezen en veiligheidsonderzoeken worden verricht. Dit impliceert dat er
sprake moet zijn van een werkgever, maar de opdrachtgever, die in dit geval
geen «leiding geeft aan de arbeid», valt niet onder het werkgeversbegrip
in het tweede lid. Het verdient daarom aanbeveling het werkgeversbegrip dusdanig
uit te breiden dat ook een opdrachtgever daaronder kan vallen
(aanbeveling wetswijziging).Ten aanzien van vertrouwensfuncties op de luchthaven Schiphol is het volgende
probleem ontstaan. Bij werkzaamheden op Schiphol zijn veel uitzendbureau's
betrokken. Het blijkt dat uitzendbureau's soms als «werkgever»
een persoon aanmelden bij de AIVD, terwijl die persoon aan een derde ter beschikking
wordt gesteld voor het verrichten van arbeid. Conform artikel 1, tweede lid,
onder b van de WVO is het deze derde die betrokkene dient aan te melden bij
de AIVD. Dit probleem wordt mede veroorzaakt doordat iemand zich bij verschillende
uitzendbureau's inschrijft terwijl de uitzendbureau's (nog) geen concrete
werkzaamheden of functie voor die persoon hebben. Deze uitzendbureau's melden
betrokkene wel alvast aan voor een vertrouwensfunctie. Door middel van voorlichting
kunnen de uitzendbureau's en de beoogde werkgevers (nogmaals) op hun rechten
en plichten gewezen worden. Genoemde voorlichting zal gepaard moeten gaan
met een stringenter toepassing van artikel 4, eerste lid, indien bij de aanmelding
van een persoon voor een veiligheidsonderzoek, geen beoogd werkgever is vermeld.
Een wetswijziging op dit punt lijkt niet noodzakelijk.Artikel 2(Indien een vertrouwensfunctie wordt uitgeoefend bij het
Ministerie van Defensie, dan wel indien het een functie betreft die als vertrouwensfunctie
moet worden aangemerkt in verband met de daarmee samenhangende noodzaak om
toegang te hebben tot militaire installaties, treden, voor de toepassing van
het bepaalde in de artikelen 3 tot en met 10 en 16, tweede lid, Onze Minister
van Defensie en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in de plaats
van respectievelijk Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst.)In artikel 2 WVO is neergelegd welke Minister bevoegd is tot de uitvoering
van het gestelde in artikel 3 tot en met 10 en 16, tweede lid van de WVO.
Uit artikel 2 WVO volgt dat de Minister van Defensie bevoegd is tot het uitvoeren
van het gestelde in de WVO inzake veiligheidsonderzoeken indien de vertrouwensfunctie
wordt uitgeoefend bij het Ministerie van Defensie dan wel indien het een functie
betreft die als vertrouwensfunctie moet worden aangemerkt in verband met de
daarmee samenhangende noodzaak om toegang te hebben tot militaire installaties.
De WVO stelt dat in dergelijke gevallen de Minister van Defensie en de MIVD
in de plaats treden van respectievelijk de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en de AIVD. Deze bevoegdheidskwestie is onlangs aan
de orde geweest in een rechtszaak. De AIVD had hoger beroep aangetekend tegen
de uitspraak van de rechtbank te Middelburg (zaaknr. Awb 01/725, LJN nummer:
AE 9129), waarbij de rechtbank onder meer had geoordeeld dat in deze zaak
niet de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bevoegd was
de verklaring in te trekken maar de Minister van Defensie. De intrekking van
de verklaring van geen bezwaar was namelijk geschied door de Minister van
BZK aangezien betrokkene werkzaam was voor een defensieorderbedrijf (ABDO).De Raad van State oordeelde (zaaknr. 200 205 969) dat de rechtbank
terecht heeft geoordeeld dat de Minister van Defensie, en niet de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, in dit geval de bevoegde autoriteit
was om de verklaring van geen bezwaar in te trekken. Immers, de betreffende
functie werd uitgevoerd bij het Ministerie van Defensie en gaf toegang tot
militaire installaties. Gebleken is dat in dit specifieke geval in strijd
met artikel 2 van de wet is gehandeld. De huidige praktijk, welke in
overeenstemming is met de WVO, is dat de MIVD het veiligheidsonderzoek uitvoert
indien de ABDO-medewerker de werkzaamheden uitsluitend op defensieterrein
verricht. De AIVD voert het veiligheidsonderzoek uit indien de werkzaamheden
uitsluitend worden uitgevoerd op het ABDO-bedrijf.Een knelpunt treedt echter op als de vertrouwensfunctie slechts gedeeltelijk
op militair terrein wordt uitgevoerd en voor het overige wordt uitgevoerd
bij het defensieorderbedrijf. In het laatste geval voert de AIVD het veiligheidsonderzoek
uit en geeft de verklaring van geen bezwaar af waarna de MIVD zich kan baseren
op dit onderzoek, m.a.w. de resultaten overneemt en vervolgens een «eigen»
verklaring van geen bezwaar afgeeft. In dit soort gevallen sluiten praktijk
en de WVO niet op elkaar aan. De WVO voorziet immers niet in het geval waarbij
door zowel Ministerie van BZK als door de Minister van Defensie een verklaring
van geen bezwaar wordt afgegeven, geweigerd dan wel ingetrokken. De WVO voorziet
slechts in het in plaats treden van, zoals ook de Raad van State in haar uitspraak
van 26 november 2003 heeft bevestigd.Conform de huidige praktijk zal het in voorkomend geval weigeren of intrekken
van de verklaring van geen bezwaar resulteren in twee afzonderlijke juridische
procedures.Aangezien de bovenstaande praktijk niet conform de WVO is, zullen in het
vervolg in overeenstemming met de wettelijke bepaling uitsluitend de minister
van Defensie en de MIVD optreden indien het gaat om een vertrouwensfunctie
die wordt uitgeoefend bij het Ministerie van Defensie dan wel indien het een
functie betreft die als vertrouwensfunctie moet worden aangemerkt in verband
met de daarmee samenhangende noodzaak om toegang te hebben tot militaire installaties. Artikel 3(1. Onze Minister dan wel het bevoegd gezag van een
Hoog College van Staat wijst, in overeenstemming met Onze Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, functies die de mogelijkheid bieden de nationale
veiligheid te schaden aan als vertrouwensfuncties. Onze Minister dan wel het
bevoegd gezag van een Hoog College van Staat doet van de aanwijzing terstond
mededeling aan de werkgever die het aangaat.2. De werkgever geeft desgevraagd aan Onze Minister dan wel het bevoegd
gezag van een Hoog College van Staat en aan het hoofd van de Algemene Inlichtingen-
en Veiligheidsdienst de inlichtingen over de inrichting van zijn dienst, bedrijf
of instelling, die nodig zijn voor de beoordeling van de mate waarin een functie
de mogelijkheid biedt de nationale veiligheid te schaden.3. Onze Minister dan wel het bevoegd gezag van een Hoog College van Staat
draagt er zorg voor dat binnen vijf jaren na de aanwijzing van een functie
als vertrouwensfunctie en vervolgens telkens na vijf jaren wordt nagegaan
of de aanwijzing gehandhaafd moet blijven.)Eerste lidAIVDDe aanwijzing van functies als vertrouwensfunctie geschiedt bij besluit
van de betreffende minister.In de praktijk bleek het evenwel voor te komen dat veiligheidsonderzoeken
werden ingesteld ten aanzien van functies die voorkomen op een bij het betreffende
ministerie bijgehouden lijst zonder dat er sprake was van een formeel door
de minister ondertekend besluit. Dit zal ongetwijfeld samenhangen met het
eveneens geconstateerde feit dat de procedure om te komen tot
een aanwijzingsbesluit of een wijziging op een aanwijzingsbesluit als lang
en omslachtig werd ervaren. In de fase van het veiligheidsonderzoek ontstaan
problemen als blijkt dat de betreffende functie niet in de administratie voorkomt.
Het veiligheidsonderzoek kan niet worden uitgevoerd als daarvoor de grondslag
ontbreekt.Sinds eind 2002 is ten behoeve van de rijksoverheid een procedure van
kracht om dit knelpunt te kunnen ondervangen. Deze is ook van toepassing bij
wijzigingen in de organisatie of in de functie-inhoud van vertrouwensfuncties,
die moeten leiden tot een nieuw aanwijzingsbesluit.Door middel van een mandaatregeling kan de BVA van een departement de
bevoegdheid krijgen om wijzigingen op een aanwijzingsbesluit in te voeren,
die jaarlijks en achteraf worden bekrachtigd door een nieuw aanwijzingsbesluit
van de betreffende Minister. Op dit moment wordt onderzocht in hoeverre de
bedoelde procedure kan worden gebruikt voor wijzigingen in de organisatie
of functie-inhoud van vertrouwensfuncties bij de politie.Als criterium voor het aanwijzen van een functie als vertrouwensfunctie
noemt de wet het bieden van de mogelijkheid de nationale veiligheid1 te schaden. In de memorie van toelichting wordt in dit
kader gewezen op de beveiliging van staatsgeheimen en op de beveiliging van
onderdelen van de overheidsorganisatie en van de particuliere sector die van
vitaal belang zijn voor de instandhouding van het maatschappelijk leven. In
een brief van de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken aan de Eerste
Kamer wordt nader ingegaan op de indeling van vertrouwensfuncties in categorieën2. De uitwerking van de criteria op het niveau van individuele
functies stuit in de praktijk op problemen. Zo komt het voor dat functies,
met ogenschijnlijk identieke functiecomponenten, soms wel en soms niet in
een aanwijzingsbesluit vertrouwensfuncties worden opgenomen of verschillen
in diepgang van het veiligheidsonderzoek. Waarschijnlijk mede als gevolg van
de moeilijkheden die er in de praktijk bestaan om de criteria in concrete
situaties te concretiseren, wordt in de aanwijzingsbesluiten geregeld een
gebrekkige motivering aangetroffen, op grond waarvan de betreffende functies
als vertrouwensfunctie worden aangewezen. Dit leidt tot problemen bij de beoordeling
van de uitkomst van het veiligheidsonderzoek, waarbij de kwetsbaarheid van
de specifieke vertrouwensfunctie aan de orde is (zie ook bij artikel 7).Gelet op de organisatieontwikkeling van de Rijksdienst, waarbij functies
en organisatie (onderdelen) in meer algemene termen beschreven worden, is
eenduidigheid over de criteria noodzakelijk. De AIVD heeft inmiddels acties
ondernomen om tot harmonisatie van de vertrouwensfuncties bij de Rijksoverheid
te komen door de uitwerking van een leidraad voor de aanwijzing van dergelijke
functies.In de memorie van toelichting3 wordt erop
gewezen dat het instellen van veiligheidsonderzoeken het sluitstuk dient te
zijn van een samenhangend pakket van maatregelen. Voor het aanwijzen van vertrouwensfuncties
en het instellen van veiligheidsonderzoeken is slechts plaats voor zover de
risico's die resteren nadat organisatorische en fysieke beveiligingsmaatregelen
zijn genomen, daartoe aanleiding geven.De AIVD is sinds 2002 bezig om deze sluitstukgedachte consequenter toe
te passen door middel van «security scans» bij de Rijksoverheid.
Dat wil zeggen dat de AIVD zich in goed overleg met de betrokken ministeries
en werkgevers een oordeel vormt van de opzet van de beveiliging van het departement,
mede in verband met de aanwijzing van vertrouwensfuncties.De aanwijzing van vertrouwensfuncties op de luchthaven Schiphol verschilt
van de rest van de aanwijzigen van vertrouwensfuncties, aangezien in het geval
van Schiphol onderscheid is gemaakt naar kwetsbaarheden van een gebied en
niet naar kwetsbaarheden van een specifieke functie of functie
inhoud. Bij besluit van 28 januari 1997 (nr. 604 979/597/IV) zijn
namelijk alle functies die regulier worden uitgeoefend op beschermd gebied
van de luchthaven generiek aangewezen als vertrouwensfunctie. Vanwege de plaats
en de aard van de werkzaamheden die de mogelijkheid bieden om grote inbreuk
te maken op de veiligheid van de burgerluchtvaart zijn deze functies aangewezen
als vertrouwensfunctie.MIVDBij het Ministerie van Defensie gelden alle militaire functies als vertrouwensfuncties.
Ingevolge het algemeen militair ambtenarenreglement is het een aanstellingsvoorwaarde
dat ten aanzien van een kandidaat-vertrouwensfunctionaris een verklaring als
bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder b, van de Wet veiligheidsonderzoeken
is afgegeven. Circa 80% van het aantal burgerfuncties bij Defensie gelden
als vertrouwensfuncties. De Algemene Rekenkamer heeft begin 2004 een rapport
inzake de beveiliging militaire objecten1 uitgebracht.
Hierin werd ook de uitvoering van de WVO betrokken. Hierbij werd onder meer
geconstateerd dat niet bij alle defensieonderdelen een systeem bestaat waarin
de vertrouwensfuncties systematisch zijn vastgelegd. Bij het Ministerie van
Defensie vindt thans naar aanleiding van de bevindingen van de Algemene Rekenkamer
een inventarisatie van het aantal vertrouwensfuncties plaats door de diverse
organisatieonderdelen waarbij naar verwachting eind 2004 een totaaloverzicht
van vertrouwensfuncties bekend zal zijn.Tweede lidUit de memorie van toelichting2 blijkt dat
niet iedere individuele functie in een aanwijzingsbesluit genoemd hoeft te
worden. Volstaan kan worden met een aanwijzing van categorieën functies,
mits ondubbelzinnig tot uitdrukking komt welke functies bedoeld zijn. Bovendien
kan één functie zijn aangewezen, terwijl deze door meerdere
personen wordt bekleed. Aangezien er geen wettelijke verplichting voor de
werkgever bestaat om schriftelijk te rapporteren welke personen een vertrouwensfunctie
bekleden, en hoeveel personen een vertrouwensfunctie vervullen, bestaat er
geen totaal overzicht van alle vertrouwensfunctionarissen. Ter illustratie
van deze laatste situatie, de functie van beveiligingsbeambte kan bestaan
uit meerdere formatieplaatsen en als gevolg van deeltijdwerk door meerdere
personen worden vervuld. Door deze omstandigheden ontstaat een knelpunt doordat
het overzicht per instelling van vertrouwensfuncties en de personen die deze
functies bekleden ontbreekt.In dat kader zou er naar gestreefd moeten worden om per instelling een
totaaloverzicht van vertrouwensfuncties ter beschikking te krijgen.Een wettelijke verplichting voor werkgevers om jaarlijks een lijst aan
te leveren van personen die vertrouwensfuncties bekleden zou in dit opzicht
zijn nut kunnen hebben, maar zou tot een verhoging van de administratieve
lastendruk leiden waarvoor vooralsnog onvoldoende rechtvaardiging is. De AIVD
zal, gebruikmakend van de mogelijkheden die het huidige wettelijke kader biedt,
er bij de werkgevers op aandringen dat bij de herziening van de aanwijzingsbesluiten
ook een overzicht van zittende vertrouwensfunctionarissen wordt verstrekt.Nadat een functie als vertrouwensfunctie is aangewezen kunnen er organisatorische
veranderingen plaatsvinden die de inhoud van die functie zodanig wijzigen
dat dit gevolgen zou kunnen hebben voor de aanwijzing of voor de categorie-indeling.
Informatie over een dergelijke wijziging moet van de kant van de werkgever
komen, maar de tekst van artikel 3, tweede lid, biedt daartoe niet de mogelijkheid
omdat de werkgever alleen «desgevraagd» inlichtingen hoeft te
geven over de inrichting van zijn dienst, bedrijf of instelling, die nodig
is voor de beoordeling van de mate waarin een functie de mogelijkheid biedt
de nationale veiligheid te schaden. Een uitbreiding van de tekst van dit artikellid
met een verplichting voor de werkgever om eigener beweging de
hier bedoelde wijzigingen te melden verdient aanbeveling (aanbeveling wetgeving).
Aangezien het hier gaat om incidentele meldingen is het bezwaar van de verhoging
van de administratieve lastendruk in veel mindere mate van toepassing.Derde lidHoewel de aanwijzing van vertrouwensfuncties regelmatig wordt herzien,
vindt de wettelijk voorgeschreven vijfjaarlijkse evaluatie van de aanwijzingsbesluiten
momenteel nog niet plaats.Met deze evaluatie wordt een aanvang gemaakt zodra de uitwerking van de
leidraad voor de toepassing van de aanwijzingscriteria zijn beslag heeft gekregen.Artikel 4(1. De werkgever meldt een persoon die hij wil belasten
met de vervulling van een vertrouwensfunctie aan bij het hoofd van de Algemene
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst.2. De in het eerste lid bedoelde aanmelding geschiedt slechts met schriftelijke
instemming van de betrokkene. De werkgever licht de betrokkene in over de
betekenis en de rechtsgevolgen van deze aanmelding.3. De werkgever belast een persoon eerst met de vervulling van een vertrouwensfunctie,
nadat Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ten aanzien
van die persoon een verklaring heeft afgegeven.)Eerste lidAanvankelijk werden aanvragen voor veiligheidsonderzoeken pas in behandeling
genomen als aan alle formaliteiten was voldaan. Dat leidde er toe dat er geen
probleem was wat betreft de volledigheid van de gevraagde gegevens, maar dat
er ook makkelijk bij werkgevers irritatie ontstond als wegens kleinere onregelmatigheden,
zoals het niet volledig invullen van de staat van inlichtingen, een veiligheidsonderzoek
(vooralsnog) niet in behandeling werd genomen.Inmiddels is de praktijk gewijzigd en wordt een aanvraag alleen opgeschort
als werkelijk essentiële gegevens, zoals naam, adres en woonplaats of
de ondertekening ontbreken.Vanaf het jaar 2000 is het relatieve aantal onderzoeken1 dat is opgeschort gedaald, van 6% in 2000 tot minder dan 2% in 2002.
Geleidebrief en staat van inlichtingen geven soms aanleiding tot onduidelijkheid
over wat er nu precies verlangd wordt. De AIVD heeft in 2002 een Handboek
veiligheidsonderzoeken2 opgesteld, waarin is
beschreven op welke wijze veiligheidsonderzoeken uitgevoerd worden. In het
Handboek zijn de geleidebrief en staat van inlichtingen inmiddels aangepast.Tweede lidDe verplichte voorlichting door de werkgever over de betekenis en de rechtsgevolgen
van het veiligheidsonderzoek wordt op zeer uiteenlopende wijze gegeven. Nalatigheid
of onvolledigheid van de werkgever in dit opzicht leidt soms tot problemen
bij het veiligheidsonderzoek doordat betrokkene een verkeerd beeld daarvan
heeft en minder bereid is mee te werken. De diensten kunnen op dit punt slechts
behulpzaam zijn door voorlichtingsmateriaal ter beschikking te stellen en
door hier aandacht aan te besteden in het periodieke overleg tussen de werkgever
en de beveiligingsadviseurs.Derde lidHerhaaldelijk blijkt, bijvoorbeeld op een hoorzitting of tijdens gesprekken tussen BVA's en beveiligingsadviseurs, dat betrokkene vóór
de afgifte van de verklaring van geen bezwaar op de vertrouwensfunctie is
geplaatst. Hoewel het gaat om een strafbaar feit (zie artikel 14) speelt dit
in de praktijk geen rol en wordt geen enkele vorm van sanctie gehanteerd.
De lange doorlooptijd van het veiligheidsonderzoek, waarbij de wettelijke
termijn geregeld wordt overschreden (zie artikel 6), is een van de oorzaken
van de overtreding en verklaart de moeilijke positie van de diensten ten opzichte
van aan de werkgever op te leggen sancties. De diensten kunnen overigens zelf
geen sancties opleggen, maar kunnen slechts aangifte doen. Er is nooit aangifte
gedaan. De AIVD kan wel, zoals inmiddels een aantal maal is gebeurd, in het
ambtelijke overleg met de departementen melding doen van dergelijke overtredingen
die de nationale veiligheid in gevaar kunnen brengen. De informatie hiertoe
wordt verzameld in de onder artikel 3 genoemde security scans. Naarmate de
doorlooptijd van de veiligheidsonderzoeken verkort kan worden tot de wettelijke
termijn, ontstaat voor de AIVD meer ruimte om werkgevers aan te spreken.Bij het Ministerie van Defensie is het in het verleden voorgekomen dat
sollicitanten vóór de afgifte van de verklaring van geen bezwaar
(onder voorbehoud) op een vertrouwensfunctie waren geplaatst. Dit werd ingegeven
door wervingsproblematiek. Deze praktijk vindt thans niet meer plaats. Daarnaast
komt het incidenteel voor dat een ambtenaar is aangesteld zonder dat een verklaring
van geen bezwaar is afgegeven. Indien een dergelijke overtreding bij de MIVD
bekend wordt, wordt deze gemeld aan de ambtelijke leiding.Artikel 5(1. De werkgever meldt een persoon die belast is met
de vervulling van een functie die nadien als vertrouwensfunctie is aangewezen,
zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen vier weken na de dagtekening van
het aanwijzingsbesluit aan bij het hoofd van de Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst.2. De in het eerste lid bedoelde aanmelding geschiedt slechts met schriftelijke
instemming van de betrokkene. De werkgever licht de betrokkene in over de
betekenis en de rechtsgevolgen van deze aanmelding.3. Indien de in het tweede lid bedoelde instemming is geweigerd of indien
ten aanzien van de betrokkene een verklaring is geweigerd, ontheft de werkgever
de betrokkene zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen acht weken, uit de
functie.)Eerste lidHet blijkt op basis van de beschikbare informatie lastig om vast te stellen
hoe vaak bestaande en bezette functies naderhand als vertrouwensfunctie worden
aangewezen. Indien grote aantallen functies tegelijkertijd worden aangewezen,
zoals dat het geval was bij het Nederlands Forensisch Instituut en bij de
politie ontstaat er een capaciteitsprobleem bij de AIVD. In de praktijk wordt
dit wel opgelost door in overleg met betrokkenen invoeringstrajecten af te
spreken, waarbij er bijvoorbeeld een langere periode dan vier weken wordt
gehanteerd voor de aanmelding of een langere periode dan acht weken voor het
veiligheidsonderzoek (artikel 6). In voorkomende gevallen zou bij deze invoeringstrajecten
ook de aanwijzingsprocedure kunnen worden betrokken, zodat de wettelijke termijn
van vier weken, bedoeld in het eerste lid, niet hoeft te worden overschreden.
De huidige formulering van artikel 5 spreekt van vier weken na dagtekening van het aanwijzingsbesluit. Een gefaseerde aanwijzing
van een groot aantal vertrouwensfuncties kan plaats vinden door deze te verdelen
over een aantal aanwijzingsbesluiten die met de gewenste tussenperioden geformaliseerd
worden.De Bezwarencommissie Veiligheidsonderzoeken heeft zich in enkele adviezen
uitgesproken over de situatie dat een belanghebbende zonder een verklaring
van geen bezwaar reeds een vertrouwensfunctie bekleedt. De commissie heeft
geoordeeld dat een belanghebbende aan het feit dat hij gedurende enige tijd
een vertrouwensfunctie heeft kunnen vervullen zonder in het bezit te zijn
van een verklaring van geen bezwaar, geen gerechtvaardigd vertrouwen kan ontlenen
dat hem een dergelijke verklaring te allen tijde zal worden verleend.Artikel 6(In de gevallen als bedoeld in artikel 4 en 5 beslist
Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zo spoedig mogelijk,
doch uiterlijk binnen acht weken, omtrent het afgeven van een verklaring.)Het oorspronkelijke wetsvoorstel kende geen wettelijke termijn waarbinnen
de verklaring moest worden afgegeven. De memorie van toelichting wees op het
toepasselijk zijn van de regeling in afdeling 4.1.3 van de Algemene wet bestuursrecht
(AWB). Bij amendement is het huidige artikel 6 ingevoerd. In de toelichting
bij dit amendement wordt het gewenst geacht in de wet een maximale termijn
op te nemen waarbinnen de minister moet beslissen, zodat daarna de weg naar
de rechter openstaat.1De wettelijke termijn van acht weken begint te lopen als de werkgever
betrokkene heeft aangemeld bij de AIVD dan wel de MIVD. Voorafgaand aan deze
aanmelding dient betrokkene, na door de werkgever te zijn ingelicht over de
betekenis en de rechtsgevolgen van de aanmelding, schriftelijk zijn instemming
te hebben gegeven. Deze termijn blijkt in de praktijk met name bij de a-onderzoeken2 niet gehaald te worden. De behandeltijd van de a-onderzoeken
is aanzienlijk groter dan die van b- en c-onderzoeken. Voor deze zwaarste
categorie verrichten de diensten én de meest uitgebreide administratieve
onderzoeken én veldonderzoeken, waarbij o.m. gesprekken gevoerd worden.Deze categorie onderzoeken kan uitlopen als het niet lukt met betrokkene,
de door hem of haar opgegeven referenten of de door de diensten gekozen informanten
tijdig een afspraak te maken, bijvoorbeeld in vakantietijd. In sommige gevallen
blijkt tijdens het onderzoek dat aanvullende informatie van bijvoorbeeld de
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) of van parketten of rechtbanken (processen
verbaal) nodig is. Als betrokkene in de periode voorafgaand aan het veiligheidsonderzoek
langere tijd in het buitenland heeft gewoond, wordt nagegaan of bij de betreffende
zusterdienst van de diensten iets over betrokkene bekend is.Ook in deze gevallen zal met een overschrijding van de wettelijke termijn
rekening moeten worden gehouden. Dat is ook het geval als de gegevens die
over betrokkene binnenkomen van zodanige aard zijn dat weigering van de verklaring
wordt overwogen. In dat geval vergt de hoor- en wederhoorprocedure een aantal
weken extra. De beoordeling van de uit die procedure aanvullend ontvangen
gegevens vergt ook extra tijd. Tot slot leidt het grote werkaanbod en de pieken
daarin tot overschrijding van de achtwekentermijn. De beschikbare capaciteit
van de AIVD voor het uitvoeren van veiligheidsonderzoeken is weliswaar sinds
2000 toegenomen, maar heeft nimmer volledig gelijke pas kunnen houden met
de stijging van het werkaanbod. De overschrijding kan ook worden veroorzaakt
door spoedaanvragen om veiligheidsonderzoeken uit te voeren. In uitzonderlijke
situaties kan de AIVD dergelijke verzoeken honoreren, dat kan evenwel ten
koste gaan van de doorlooptijd van de overige verzoeken.Als het veiligheidsonderzoek niet binnen acht weken is afgerond kan de
betrokkene of de werkgever bezwaar en beroep instellen tegen het niet tijdig
nemen van een besluit. Doorgaans komt het niet tot een beroep op de rechter
omdat al tijdens de bezwaarfase een beslissing wordt genomen over het afgeven
of weigeren van een verklaring. Het niet voldoen aan de achtwekentermijn wordt
niettemin alom als een groot probleem gezien. Van de kant van de werkgever
bestaat er vaak weinig begrip voor de lange duur van het veiligheidsonderzoek,
die kan leiden tot problemen in de bedrijfsvoering. Het komt dan ook voor
dat betrokkene, na ommekomst van de acht weken, zonder verklaring op de vertrouwensfunctie
wordt geplaatst, al dan niet onder voorbehoud of bij wijze van stage of iets
dergelijks. Dit is niet alleen strafbaar, ook de nationale veiligheid kan
er door in gevaar komen.De vertraging kan worden veroorzaakt door omstandigheden die buiten de
beïnvloedingssfeer van de diensten liggen zoals tijdgebrek of moeilijke
bereikbaarheid van betrokkene, referenten of informanten of afhankelijkheid
van de buitenlandse zusterdiensten. Een mogelijkheid om binnen het huidige
wettelijke kader in dit soort gevallen aan de voorwaarden te voldoen is om
een ruimer gebruik te maken van de mogelijkheid om op grond van artikel 8,
tweede lid, een verklaring te weigeren indien het veiligheidsonderzoek onvoldoende
gegevens heeft kunnen opleveren om tot een oordeel te komen. Dit heeft echter,
zeker als binnen afzienbare termijn de benodigde gegevens wel ter beschikking
kunnen komen, wel erg nadelige gevolgen voor betrokkene en de werkgever. Dat
is ook de reden dat tot nu toe van deze mogelijkheid slechts sporadisch gebruik
wordt gemaakt.De huidige wettelijke regeling werkt als een keurslijf. Er bestaat uitsluitend
de termijn van acht weken en er is geen mogelijkheid tot verlenging voorzien,
ook niet als daar redelijke gronden voor zijn, zoals het geval is wanneer
de oorzaak van de overschrijding buiten de beïnvloedingssfeer van de
diensten ligt.Na afweging van de belangen van zowel de werkgever, van de kandidaat-vertrouwensfunctionaris
als het belang van de diensten (zorgvuldigheid en kenbaarheid) wordt aanbevolen
om de redenen voor een aanvaardbare overschrijding van de achtwekentermijn
limitatief in de WVO op te nemen. Die redenen zouden dan in ieder geval betreffen
de medewerking of beschikbaarheid van betrokkene, de referenten en de informanten,
het opvragen van gegevens bij andere instanties en in het buitenland en in
geval van een voorgenomen weigering of intrekking. In deze omstandigheden
zou standaard een nader te bepalen termijn moeten gaan gelden (aanbeveling
wetswijziging). Mochten ook binnen deze verlengde termijn de diensten niet
de noodzakelijke gegevens hebben kunnen vergaren, dan zal een verklaring moeten
worden geweigerd omdat het veiligheidsonderzoek onvoldoende gegevens heeft
kunnen opleveren, zoals bepaald in artikel 8, tweede lid.Artikel 7(1. Alvorens een verklaring wordt afgegeven of geweigerd,
wordt ten aanzien van de betrokken persoon door de Algemene Inlichtingen-
en Veiligheidsdienst een veiligheidsonderzoek ingesteld.2. Het veiligheidsonderzoek omvat het instellen van een onderzoek naar
gegevens die uit het oogpunt van de nationale veiligheid van belang zijn voor
de vervulling van de desbetreffende vertrouwensfunctie. Hierbij wordt uitsluitend
gelet op gegevens betreffende:a. de justitiële inlichtingen die ten behoeve van het veiligheidsonderzoek
zijn verkregen met inachtneming van het bepaalde bij of krachtens
de Wet op de justitiële documentatie en op de verklaringen omtrent het
gedrag;b. deelneming of steunverlening aan activiteiten die de veiligheid of
andere gewichtige belangen van de staat kunnen schaden;c. lidmaatschap van of steunverlening aan organisaties die doeleinden
nastreven, dan wel ter verwezenlijking van hun doeleinden middelen hanteren,
die aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen
voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde;d. overige persoonlijke gedragingen en omstandigheden, naar aanleiding
waarvan betwijfeld mag worden of de betrokkene de uit de vertrouwensfunctie
voortvloeiende plichten onder alle omstandigheden getrouwelijk zal volbrengen.)Tweede lidHet onder artikel 4 genoemde Handboek veiligheidsonderzoeken van de AIVD
gaat in op de wijze waarop de in artikel 7, lid 2 genoemde gegevens worden
verzameld en beoordeeld. Het Handboek is ontwikkeld om de uniformiteit in
de beoordeling van veiligheidsonderzoeken bij de AIVD te bevorderen.Voor het verkrijgen van justitiële gegevens als bedoeld in het tweede
lid, onder a, is niet alleen de Wet op de justitiële documentatie en
op de verklaringen omtrent het gedrag (na inwerkingtreding de Wet justitiële
gegevens) relevant, maar zeker ook de Wet politieregisters.De gegevens die met inachtneming van de bepalingen van deze wet worden
verkregen zullen doorgaans weliswaar niet rechtstreeks leiden tot het weigeren
van een verklaring, maar kunnen wel een aanwijzing geven dat nader onderzoek
gewenst is. Deze wet zal daarom in dit artikelonderdeel toegevoegd moeten
worden (aanbeveling wetswijziging).Het veiligheidsonderzoek is niet gericht op gegevens die van belang zijn
voor het vervullen van vertrouwensfuncties in het algemeen, maar uitdrukkelijk
op gegevens die van belang zijn voor de vervulling van de desbetreffende vertrouwensfunctie.Daartoe dient bij het veiligheidsonderzoek beschikt te worden over gegevens
met betrekking tot de kwetsbare elementen in de betreffende functie. Door
de vaak gebrekkige motivering bij de aanwijzing van vertrouwensfuncties bestaat
vaak onvoldoende inzicht in de kwetsbaarheid van de functie (zie artikel 3).De limitatief opgesomde categorieën gegevens die bij het veiligheidsonderzoek
een rol mogen spelen blijken in de praktijk toereikend te zijn. Voor zover
weigeringen zijn gebaseerd op onvoldoende waarborgen (en niet op onvoldoende
gegevens, zie artikel 8) blijken ze voornamelijk gegrond te worden op gegevens
uit categorie a (justitiële gegevens) en in mindere mate op gegevens
uit categorie d (persoonlijke gedragingen en omstandigheden) en de categorieën
b en c (politieke gegevens).De diensten hebben het beleid ten aanzien van justitiële antecedenten
in Beleidsregels opgenomen. De AIVD hanteert ten aanzien van de burgerluchtvaart
de Beleidsregel vertrouwensfuncties en veiligheidsonderzoeken op de burgerluchthavens
(Staatscourant 1997, nummer 35). Hierin wordt een leidraad gegeven voor de
beoordeling van justitiële gegevens met het oog op het grote aantal uit
beveiligingsoogpunt identieke functies op de burgerluchthavens. Voor politiefuncties
geeft de Beleidsregel veiligheidsonderzoeken voor de politie (Staatscourant
2001, nr. 59) een vergelijkend leidraad.In de praktijk blijkt de Beleidsregel vertrouwensfuncties en veiligheidsonderzoeken
op de burgerluchthavens een belangrijke houvast te geven bij de onderbouwing
van een weigering van een verklaring. De Bezwarencommissie Veiligheidsonderzoeken
heeft zich in haar adviezen uitgesproken over de toepassing van enkele in
de beleidsregel opgenomen bepalingen. Hierna zal worden ingegaan op een aantal
bepalingen van de beleidsregel waarover de commissie zich heeft uitgesproken.Artikel 1, eerste lid van de beleidsregel bepaalt het volgende:Bij het afgeven van een verklaring als bedoeld in de artikelen 4 en 5
van de Wet veiligheidsonderzoeken, in verband met de vervulling van een vertrouwensfunctie
op een burgerluchthaven, wordt, indien het naar de betrokken persoon ingestelde
veiligheidsonderzoek gegevens heeft opgeleverd als bedoeld in artikel 7, tweede
lid, onder a, van de Wet veiligheidsonderzoeken, bij de beoordeling van die
gegevens rekening gehouden met:a. (...);b. de ouderdom van de gegevens;c. (...);d. de zwaarte van de opgelegde straffen of maatregelen;e. het aantal in een bepaalde tijdsspanne vastgelegde gegevens;f. de leeftijd van betrokkene ten tijde van het vastleggen van de gegevens.In de toelichting bij artikel 1, eerste lid, onder b wordt vermeld dat
in eerste aanleg wordt gekeken naar gegevens die niet ouder zijn dat acht
jaar en dat oudere gegevens in het algemeen slechts een rol kunnen spelen
wanneer het gaat om ernstige delicten of als aanvullende beoordelingsfactor
wanneer er ook meer recente gegevens zijn. De commissie heeft in een van haar
adviezen een beroep op een strafbaar feit dat ouder was dan acht jaar aanvaard,
aangezien hetzelfde feit nadien nog tweemaal binnen de achtjaarstermijn was
gepleegd.In een ander advies heeft de commissie het beroep op oude strafbare feiten
verworpen vanwege de geringe ernst van het strafbare feit dat binnen de achtjaarstermijn
was gepleegd. In een recent advies heeft de commissie het beroep op een tweetal
oude strafbare feiten gehonoreerd, aangezien deze feiten tezamen met een feit
dat binnen de achtjaarstermijn is gepleegd, wijzen op een doorgaand patroon
van het plegen van strafbare feiten die gericht zijn op het behalen van financieel
voordeel. De commissie heeft daarbij evenwel aangetekend dat de oude strafbare
feiten niet langer kunnen worden meegewogen indien de veroordeling voor het
recente strafbare feit in hoger beroep wordt vernietigd.Met betrekking tot artikel 1, eerste lid, onder d heeft de commissie in
een van haar adviezen het volgende bepaald. Aangezien betrokkene door de rechter
schuldig was verklaard aan verboden bezit van een vuurwapen zonder oplegging
van een straf of maatregel, is hem, mede op grond van de zwaarte van de aan
belanghebbende opgelegde straf, ten onrechte een verklaring van geen bezwaar
geweigerd.Ten aanzien van artikel 1, eerste lid, onder e heeft de commissie in twee
adviezen het beroep op recidive als verzwarende omstandigheid aanvaard. Bij
recidive van ernstige vermogensdelicten op minderjarige leeftijd heeft zij
enkele malen uitgesproken dat deze delicten vanwege het feit dat zij meermalen
zijn gepleegd niet buiten beschouwing behoeven te worden gelaten als jeugdzonden.Volgens de toelichting op artikel 1, eerste lid onder f van de beleidsregel
kunnen justitiële gegevens die zijn vastgelegd voordat betrokkene de leeftijd van 18 jaar bereikte doorgaans worden beschouwd als jeugdzonden.
De commissie heeft tot dusverre aanvaard dat daarop uitzonderingen mogelijk
zijn, en maakt van deze mogelijkheid gebruik door geweldsdelicten die op minderjarige
leeftijd zijn gepleegd per definitie niet als jeugdzonden te beschouwen. Het
beleid van de AIVD dat ernstige vermogensdelicten waarbij sprake is van recidive
niet als jeugdzonden kunnen worden aangemerkt, heeft de commissie eveneens
aanvaard.De commissie heeft zich verder uitgesproken over artikel 1, tweede lid,
onder b van de beleidsregel. Daarin is bepaald dat bij de beoordeling van
justitiële gegevens in het bijzonder dient te worden gelet op onder andere
handel in grotere hoeveelheden softdrugs. Volgens de commissie moet de AIVD
vermeende handel in grotere hoeveelheden softdrugs aannemelijk maken. Een
beroep op het aantal bij betrokkene aangetroffen hennepplanten is daartoe
op zichzelf beschouwd niet toereikend, tenzij dit aantal bijzonder groot is.
In dat geval leidt de commissie hieruit een intentie tot handel in softdrugs
af. Een dergelijke intentie leidt de commissie ook af uit de samenloop van
een betrekkelijk groot aantal aangetroffen hennepplanten en de aanwezigheid
van schulden.Artikel 1, tweede lid, onder l van de beleidsregel bepaalt dat bij de
beoordeling van justitiële gegevens in het bijzonder wordt gelet op andere
feiten die een risico kunnen opleveren voor de veiligheid van burgerluchtvaart.
De commissie heeft aangegeven het gebruik van deze restcategorie te aanvaarden,
mits deugdelijk wordt gemotiveerd waarom een strafbaar feit dat niet in de
beleidsregel is vermeld, in het onderhavige geval een risico oplevert voor
de veiligheid van de burgerluchtvaart.Deze beleidsregel in vijf rechterlijke uitspraken (rechtbank Maastricht
10 november 1999, 99/149 WET I HEM, rechtbank Amsterdam 4 april
2000, AWB 00/1429 WET, rechtbank Rotterdam 2 mei 2001, zaaknr BESLUITEN
99/1152, rechtbank Amsterdam 21 december 2002, zaaknr. AWB 01/4287, rechtbank
Amsterdam, AWB 02/1263 WET) aan de orde gekomen en niet onredelijk of onaanvaardbaar
geoordeeld. De laatstgenoemde uitspraak van de rechtbank Amsterdam is door
de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State bij uitspraak van 17 maart
2004 (reg. nr. 200 306 732/1) bevestigd. In een uitspraak van de
rechtbank Amsterdam (18 mei 2001, zaaknr. AWB 00/89) wordt geen expliciet
oordeel over de beleidsregel gegeven maar wordt geoordeeld dat de minister
geen onredelijke maatstaf heeft gehanteerd.Opgemerkt wordt dat er een herziening van deze beleidsregel in voorbereiding
is. De adviezen van de commissie en de jurisprudentie met betrekking tot de
beleidsregel zullen in dit herzieningstraject worden meegenomen.De MIVD heeft het beleid ten aanzien van justitiële antecedenten
nader uitgewerkt in de Beleidsregeling justitiële antecedenten bij veiligheidsonderzoeken
Koninklijke Marechaussee en Beleidsregeling justitiële antecedenten bij
veiligheidsonderzoeken Defensie. In zeven rechterlijke uitspraken is genoemd
beleid aan de orde gekomen. De rechtbank Middelburg heeft in haar uitspraak
d.d. 9 oktober 2002 (Awb 01/725) geoordeeld dat de Beleidsregeling justitiële
antecedenten bij veiligheidsonderzoeken Defensie die door de AIVD in deze
zaak was toegepast, de redelijkheidstoets niet kan doorstaan. In hoger beroep
is de Afdeling Bestuursrechtspraak (200 205 969) evenwel niet tot
een inhoudelijke beoordeling hiervan gekomen, aangezien de uitspraak van de
rechtbank reeds op andere gronden werd vernietigd.In de vier rechterlijke uitspraken die defensie betroffen(AWB 02/713 MAWKLU,
01/671 MAWKLA, 02/03 534 MAWKLU en 02/4918 MAWKLA) heeft de rechtbank
geoordeeld dat de Beleidsregelingen de redelijkheidstoets kunnen
doorstaan. In hoger beroep in de zaak 01/671 MAWKLA heeft de Centrale Raad
van Beroep de uitspraak van de rechtbank bevestigd en het beleid redelijk
geacht(o2/3134MAWKLA). De MIVD is wel voornemens de bestaande beleidsregelingen
te actualiseren. Onder meer zal voor personeel dat werkzaam is bij de MIVD
een separate beleidslijn worden ingevoerd die bij uitstek op deze categorie
is toegesneden.Thans valt personeel dat werkzaam is bij de MIVD bij de beoordeling van
justitiële antecedenten onder het regiem van de Beleidsregeling justitiële
antecedenten bij veiligheidsonderzoeken Defensie. Het wordt wenselijk geacht
om voor de categorie «personeel MIVD» een regiem in te voeren
dat is toegesneden op de specifieke veiligheidsaspecten die aan vertrouwensfuncties
bij de MIVD zijn verbonden. De criteria zullen vergelijkbaar zijn met de criteria
die in de Beleidsregeling justitiële antecedenten bij veiligheidsonderzoeken
Koninklijke Marechaussee zijn opgenomen.Het begrip integriteit, dat de laatste jaren ook in het kader van het
veiligheidsonderzoek veel aandacht heeft gekregen, staat weliswaar niet in
de wettekst, maar valt te scharen onder categorie a, immers justitiële
antecedenten kunnen wijzen op niet-integer gedrag en onder categorie d, overige
persoonlijke gedragingen en omstandigheden. In het voorlichtingsmateriaal
zal dit verduidelijkt worden.Artikel 8(1. Weigering van een verklaring geschiedt door Onze
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in overeenstemming
met Onze Minister dan wel het bevoegd gezag van een Hoog College van Staat.2. Een verklaring kan slechts worden geweigerd, indien onvoldoende waarborgen
aanwezig zijn dat de betrokkene onder alle omstandigheden de uit de vertrouwensfunctie
voortvloeiende plichten getrouwelijk zal volbrengen of indien het veiligheidsonderzoek
onvoldoende gegevens heeft kunnen opleveren om daarover een oordeel te geven.)Tweede lidVoor een juiste beoordeling van de vraag of betrokkene onder alle omstandigheden
de uit de vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten getrouwelijk zal volbrengen
is allereerst van belang dat zowel bij het veiligheidsonderzoek als bij de
beoordeling van de uitkomsten daarvan, kan worden beschikt over de informatie
over de kwetsbaarheid van de functie. Momenteel ontbreekt die informatie nog
te vaak (zie ook onder artikel 3 en 7).Bij de weigeringsgrond onvoldoende gegevens blijkt de inspanningsverplichting
van de diensten uit de formulering dat het onderzoek onvoldoende gegevens
heeft kunnen opleveren. De diensten mogen zich
er niet bij neerleggen als in eerste instantie onvoldoende gegevens uit het
onderzoek naar voren komen, maar zullen daartoe een redelijke inspanning dienen
te doen.Met andere woorden, de diensten zullen zich niet op het ontbreken van
voldoende gegevens kunnen beroepen als zij zelf bij het verzamelen van gegevens
te kort zijn geschoten.1 Voor wat betreft de
vraag over welke periode gegevens moeten worden verzameld hanteert de AIVD
als bestendig beleid dat voor een a-onderzoek gegevens over een periode van
tien (en minimaal zeven) jaar terug worden onderzocht en voor alle overige
onderzoeken over een periode van acht (en minimaal vijf) jaar. Voor de beoordeling
of er voldoende gegevens zijn, gelden hierbij ondergrenzen van respectievelijk
zeven en vijf jaar. Indien het onderzoek ook betrekking heeft op de partner,
dan geldt daarvoor een periode van ten minste drie jaar. De MIVD
hanteert bij het beoordelen van gegevens geen ondergrens.Een specifiek en veelvoorkomend geval van onvoldoende gegevens ontstaat
als betrokkene in de periode van zeven of vijf jaar voorafgaande aan het veiligheidsonderzoek
langdurig heeft verbleven in een ander land en de AIVD met de zusterdienst
van dat land geen samenwerkingsrelatie onderhoudt op grond waarvan het mogelijk
is gegevens over betrokkene op te vragen. Het beleid van de AIVD om in een
dergelijk geval de verklaring te weigeren is neergelegd in de Beleidsregel
onvoldoende gegevens bij veiligheidsonderzoeken op de burgerluchthavens (gepubliceerd
in de Staatscourant nr. 59, 23 maart 2001) en in de Beleidsregel veiligheidsonderzoeken
voor de politie. Voor overige categorieën
vertrouwensfuncties gelden de uitgangspunten als bestendig beleid. De MIVD
hanteert genoemde uitgangspunten eveneens als zodanig. Er geldt hierbij een
periode van vijf jaar.Hierna wordt ingegaan op de beleidsregels van de AIVD.In de Beleidsregel onvoldoende gegevens bij veiligheidsonderzoeken op
burgerluchthavens is vastgelegd dat weigering van een verklaring zal plaatsvinden
indien de kandidaat-vertrouwensfunctionaris voorafgaand aan de aanmelding
niet gedurende vijf jaar in Nederland verbleef en er geen samenwerkingsrelatie
bestaat met de betreffende zusterdienst.Ook in de Beleidsregel veiligheidsonderzoeken voor de politie is dit vastgelegd,
met dien verstande dat daarbij voor a-veiligheidsonderzoeken, die bij de burgerluchtvaart
niet, maar bij de politie wel voorkomen, de periode op zeven jaar is gesteld.
Dit is in overeenstemming met het bestendig beleid van de AIVD.Inmiddels is in twee rechterlijke uitspraken de Beleidsregel onvoldoende
gegevens bij veiligheidsonderzoeken op burgerluchthavens aan de orde gekomen.
De president van de rechtbank Amsterdam oordeelde op 17 december 2001
in een beslissing op het verzoek om een voorlopige voorziening (zaaknr. 01/4151
WET) dat het beleid met betrekking tot de vijfjarentermijn de rechtmatigheidstoets
niet zal kunnen doorstaan en dat de BVD door zich te beroepen op het ontbreken
van een samenwerkingsrelatie met de zusterdienst in het betreffende land (Zuid-Korea)
was te kort geschoten in zijn inspanningsverplichting.Daarentegen acht de rechtbank Rotterdam op 16 januari 2003 in een
beslissing op beroep (zaaknr. 02/1419, LJNnr. AF 3045) het gevoerde beleid,
zoals neergelegd in de beleidsregel, niet in strijd met de wet en ook overigens
niet onjuist. De vijfjarentermijn acht deze rechtbank niet onaanvaardbaar
lang en het uitgangspunt dat het verkrijgen van gegevens alleen mogelijk is
indien er een samenwerkingsrelatie op beveiligingsgebied tussen de AIVD en
een zusterdienst bestaat in beginsel niet onredelijk. Wel dient in dat laatste
geval daadwerkelijk te worden onderzocht of het mogelijk is langs andere kanalen
informatie in te winnen (NB: zoals in de beleidsregel is uiteengezet, is dit
in de praktijk nauwelijks mogelijk). De Afdeling Rechtspraak van de Raad van
State heeft in haar uitspraak van 3 december 2003 (zaaknr. 200301416/1)
het oordeel van de rechtbank bevestigd.In deze toets is overwogen om de Beleidsregel onvoldoende gegevens bij
veiligheidsonderzoeken op burgerluchthavens te incorporeren in de wet. De
reden hiervan was dat de rechter de weigeringsgrond onvoldoende gegevens niet
eenduidig leek te beoordelen.Echter, zoals tevens uit het bovenstaande blijkt, heeft de Raad van State
zich inmiddels uitgesproken over deze beleidsregel en heeft geoordeeld dat
deze niet onredelijk is. Het beleid kan derhalve worden voortgezet zodat
een wetswijziging niet meer aan de orde is. Een andere reden om af te zien
van een wetswijziging op dit punt is dat de diensten in geval van codificatie
van de beleidsregel niet langer zouden beschikken over de in artikel 4:84
van de Algemene wet bestuursrecht bedoelde afwijkingsbevoegdheid. Uit de praktijk
blijkt namelijk dat een uitzondering op de beleidsregel mogelijk is als informatie
over de betrouwbaarheid van een kandidaat-vertrouwensfunctionaris kan worden
verkregen van zijn werkgever en indien deze een in Nederland gevestigde multinational
is en betrokkene bij hem een langdurig dienstverband heeft genoten. Verder
wordt ook in de praktijk op dezelfde wijze gehandeld en kan van de beleidsregel
worden afgeweken ten aanzien van uitgezonden ambtenaren in de buitenlandse
dienst.Momenteel is een herziening van deze beleidsregel in voorbereiding. De
aanpassing houdt in dat, zoals dat ook in de beleidsregel voor de politie
staat, weigering van betrokkene op grond van onvoldoende gegevens ten aanzien
van zijn/haar partner ook mogelijk wordt.De Bezwarencommissie Veiligheidsonderzoeken heeft zich tot dusver één
keer uitgesproken over de Beleidsregel veiligheidsonderzoeken voor de politie.
In dit advies heeft de commissie geen expliciet oordeel over de beleidsregel
gegeven, maar heeft geoordeeld dat de minister terecht op grond van de beleidsregel
de verklaring van geen bezwaar heeft geweigerd.Het betrof in dit geval weigering van de verklaring vanwege onvoldoende
gegevens ten aanzien van de partner van betrokkene.Artikel 9(Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
is bevoegd, na het verstrijken van een termijn van vijf jaren of een veelvoud
daarvan sinds het afgeven van de verklaring of indien hem blijkt van feiten
of omstandigheden die een hernieuwd veiligheidsonderzoek rechtvaardigen, een
veiligheidsonderzoek te doen instellen naar een persoon die een vertrouwensfunctie
vervult.)Het systematisch instellen van herhaalonderzoeken door de AIVD gebeurt
thans uitsluitend bij de AIVD zelf, bij de top management groep (SG en DG-niveau)
en bij de vertrouwensfuncties op Schiphol. Bij de uitbreiding van vertrouwensfuncties
bij de politie is besloten de termijn van 5 jaar voor hernieuwde veiligheidsonderzoeken
te hanteren. De eerste herhaalonderzoeken daar worden derhalve in 2006 verwacht.
De vijfjarentermijn wordt elders niet bijgehouden. Wel is opgemerkt dat systematisch
herhaalde veiligheidsonderzoeken mede een instrument zouden kunnen vormen
ter bevordering van het beveiligingsbewustzijn.De MIVD heeft periodieke herhaalonderzoeken uitgevoerd, indien de organisatieonderdelen
hiertoe zelf een aanvraag hadden gedaan. Gelet op het feit dat de MIVD hierin
afhankelijk is van de medewerking van de aanvrager, heeft een dergelijk periodiek
onderzoek niet naar alle vertrouwensfunctionarissen plaatsgevonden. Naar aanleiding
van het reeds hierboven bij artikel 3 genoemde rapport van de Algemene Rekenkamer
is de organisatieonderdelen opgedragen om steeds na het verstrijken van een
termijn van vijf jaar na het afgeven van de verklaring van geen bezwaar een
periodiek hernieuwd onderzoek in te laten stellen.Het instellen van een hernieuwd veiligheidsonderzoek naar aanleiding van
gebleken feiten en omstandigheden komt bij de AIVD slechts sporadisch voor.
De AIVD heeft zich, gezien de gekozen formulering (índien hem blijkt dat) altijd terughoudend opgesteld
ten opzichte van de mogelijkheid actief naar dergelijke feiten en omstandigheden
op zoek te gaan. Wel is het mogelijk, zoals de memorie van toelichting bij
het wetsvoorstel al aangeeft1 dat bij onderzoek
dat de AIVD op grond van zijn andere taken uitvoert blijkt van feiten en omstandigheden
die een nieuw onderzoek rechtvaardigen.Als andere voorbeelden van feiten en omstandigheden die aanleiding kunnen
zijn voor het tussentijds instellen van een hernieuwd veiligheidsonderzoek
noemt de memorie van toelichting een wijziging van de inhoud van de functie
of een belangrijke wijziging van de persoonlijke omstandigheden van de betrokken
functionaris. Voor het signaleren van dergelijke omstandigheden zijn de diensten
sterk afhankelijk van de medewerking van de betreffende werkgever. Alhoewel
over het algemeen het contact tussen de diensten en werkgevers waarbij vertrouwensfuncties
voorkomen dusdanig dat in voorkomende gevallen risico's door de werkgever
gemeld worden, hebben de diensten geen zicht op mogelijke veiligheidsrisico's
die niet gemeld worden uit oogpunt van continuïteit van de organisatie.
De suggestie is gedaan om een verplichting in het leven te roepen voor de
werkgever of eventueel ook voor de werknemer die op een vertrouwensfunctie
werkzaam is, om relevante wijzigingen in feiten en omstandigheden te melden.Vooralsnog wordt dit als een te zwaar middel gezien voor alle sectoren.
Wel kunnen de diensten bevorderen dat melding wordt gedaan van potentiële
risico's door bijvoorbeeld in het voorlichtingsmateriaal en in overlegsituaties
te wijzen op de eigen verantwoordelijkheid van met name de werkgever in dit
opzicht.Een ander probleem is dat bepaalde relevante informatie ten aanzien van
een vertrouwensfunctionaris (bijvoorbeeld relevante justitiële gegevens)
wel bij bepaalde instanties, zoals politie en justitie, bekend is, maar aan
de diensten niet (tijdig) wordt gesignaleerd. Dit probleem is groter bij de
burgerluchtvaart omdat daar de sociale controle ten aanzien van afwijkend
gedrag van een vertrouwensfunctionaris miniem is en eventueel afwijkend gedrag
vrijwel nooit wordt onderkend. Om te kunnen bewerkstelligen dat bepaalde informatie
die tot een hernieuwd veiligheidsonderzoek kan leiden, bijvoorbeeld informatie
van de CJD, de diensten tijdig bereikt, dienen daartoe maatregelen te worden
getroffen. Gedacht wordt aan maatregelen als het voeren van interdepartementaal
overleg en, indien nodig, het wijzigen van de relevante wet- en regelgeving
(niet zijnde de WVO). De diensten inventariseren momenteel op welke wijze
de externe en interne informatievoorziening ingericht kan worden. Eerst dan
worden de eventuele consequenties voor wijziging van wet en regelgeving helder.De vraag is gerezen in hoeverre bij heronderzoeken de instemmingsverplichting
van artikel 4 en 5 geldt. De memorie van toelichting wijst erop dat instemming
van betrokkene bedoeld in de artikelen 4 en 5 tevens betrekking heeft op de
mogelijkheid van een hernieuwd onderzoek.2 De
mogelijkheid van een hernieuwd veiligheidsonderzoek is immers inherent aan
de beveiligingsmaatregelen van personele aard, waarvan het aanwijzen van een
functie als een vertrouwensfunctie een onderdeel is. Ook in de nota naar aanleiding
van het verslag stelt de regering dat wie een vertrouwensfunctie vervult heeft
ingestemd met de instelling van een veiligheidsonderzoek en ook heeft geaccepteerd
dat periodiek of wanneer daarvoor een bijzondere aanleiding bestaat dit onderzoek
kan worden herhaald.3 Niettemin heeft de rechtbank
Middelburg in de uitspraak die bij artikel 2 reeds ter sprake kwam, gesteld
dat de instemmingsverplichting ook voor artikel 9 geldt en dat een hernieuwd
onderzoek waarbij deze instemming niet is gevraagd in strijd
met de wet heeft plaatsgevonden. In het hoger beroep heeft de Raad van State
zich over de rechtsvraag inzake het instemmingsvereiste bij een hernieuwd
onderzoek echter niet uitgesproken. Het verdient aanbeveling om de wettekst
op dit punt te verduidelijken (aanbeveling wetswijziging).Naar de letter van de wet – in artikel 6 wordt gesproken over de
gevallen bedoeld in artikel 4 en 5 en wordt niet gerept over artikel 9 –
geldt de achtwekentermijn niet bij hernieuwde veiligheidsonderzoeken. Niettemin
hanteren de diensten deze termijn wel als leidraad, aangezien het ook bij
deze onderzoeken ongewenst is dat ze te lang duren.Artikel 10(1. Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
is, in overeenstemming met Onze Minister dan wel het bevoegd gezag van een
Hoog College van Staat, bevoegd tot het intrekken van de verklaring, indien
hem blijkt dat onvoldoende waarborgen aanwezig zijn dat de betrokkene onder
alle omstandigheden de uit de vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten getrouwelijk
zal volbrengen.2. Indien een verklaring is ingetrokken, ontheft de werkgever de betrokken
persoon zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen acht weken na de intrekking
van de verklaring, uit de vertrouwensfunctie.)In het algemeen zal een verklaring slechts worden ingetrokken als een
hernieuwd veiligheidsonderzoek tot de conclusie leidt dat onvoldoende waarborgen
aanwezig zijn dat betrokkene onder alle omstandigheden de uit de vertrouwensfunctie
voortvloeiende plichten getrouwelijk zal volbrengen. In bijzondere omstandigheden
kunnen ook andere feiten grond voor een intrekking opleveren. De rechtbank
Haarlem heeft dit op 10 april 2001 bevestigd in een uitspraak (zaaknr.
AWB 00–7887) waarin gesteld wordt dat in het onderhavige geval een hernieuwd
veiligheidsonderzoek niet zinvol en daarom niet geboden was.In diezelfde uitspraak keert de rechtbank zich tegen de stelling dat voor
het intrekken van een verklaring van geen bezwaar strengere eisen gelden dan
voor het weigeren van een dergelijke verklaring. De rechtbank overweegt daarbij
dat het intrekken van een verklaring van geen bezwaar niet vergeleken moet
worden met de weigering een dergelijke verklaring af te geven, zoals geregeld
in artikel 8 WVO. Voor de intrekking is artikel 10 WVO bepalend. Aan de daarin
genoemde eisen moet zijn voldaan. De Bezwarencommissie Veiligheidsonderzoeken
heeft altijd gesteld dat er voor het intrekken van een verklaring van geen
bezwaar wel zwaardere eisen gelden. Voor dit standpunt is echter geen steun
te vinden in de wet en de toelichting daarop.Zowel bij weigeringen als intrekkingen van een verklaring van geen bewaar
vindt een afweging plaats van alle omstandigheden van het geval, waaronder
het arbeidsverleden van betrokkene.Dit hoeft echter niet a-priori te betekenen dat voor een intrekking zwaardere
eisen gelden dan voor een weigering.Artikel 11(Deze wet is niet van toepassing op de leden van de
rechterlijke macht met rechtspraak belast, de procureur-generaal bij de Hoge
Raad, de leden van de Raad van State, de leden van de Algemene Rekenkamer,
de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman, de leden van de Centrale
Raad van Beroep en de leden van het College van Beroep voor het bedrijfsleven.)Het Ministerie van Justitie verkent in overleg met de AIVD de mogelijkheden
om veiligheidsonderzoeken te verrichten naar de in artikel 11 uitgezonderde
leden van de rechterlijke macht met rechtspraak belast.Artikel 12(1. Artikel 4, tweede lid, is niet van toepassing in
gevallen waarin een persoon met een vertrouwensfunctie wordt belast in het
kader van de vervulling van werkelijke dienst in de zin van paragraaf 5
van hoofdstuk 1 van de Kaderwet dienstplicht.2. In de gevallen, bedoeld in het eerste lid, wordt het veiligheidsonderzoek
niet eerder ingesteld dan twaalf weken voordat de betrokkene dient op te komen
voor het vervullen van werkelijke dienst in de zin van paragraaf 5 van
hoofdstuk 1 van de Kaderwet dienstplicht. Van het instellen van een veiligheidsonderzoek
wordt vooraf mededeling gedaan aan de betrokkene.)Geen opmerkingen. Het artikel is momenteel een dode letter in verband
met de opschorting van de dienstplicht.Artikel 13(1. Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
kan, naar aanleiding van een verzoek van een andere mogendheid of van een
volkenrechtelijke organisatie dat wordt gedaan in verband met de door die
mogendheid of volkenrechtelijke organisatie gehanteerde beveiligingsmaatregelen,
over een in dat verzoek aangeduide persoon mededelingen doen.2. De mededelingen, bedoeld in het eerste lid, worden slechts gedaan over
personen die de Nederlandse nationaliteit bezitten dan wel, indien zij een
andere nationaliteit bezitten, die in Nederland verblijven of daar recentelijk
verblijf gehouden hebben. De desbetreffende personen worden schriftelijk in
kennis gesteld van de zakelijke inhoud van deze mededelingen. Deze kennisgeving
geldt als een beschikking.3. Indien Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
voornemens is mededelingen als bedoeld in het eerste lid te doen, wordt ten
aanzien van de betrokken persoon door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
een veiligheidsonderzoek ingesteld, mits de betrokkene daarmee schriftelijk
heeft ingestemd.4. Het veiligheidsonderzoek omvat het instellen van een onderzoek naar
gegevens die uit het oogpunt van de nationale veiligheid of de veiligheid
of andere gewichtige belangen van de verzoekende mogendheid of volkenrechtelijke
organisatie van belang zijn. Hierbij wordt uitsluitend gelet op gegevens betreffende:a. de justitiële inlichtingen die ten behoeve van het veiligheidsonderzoek
zijn verkregen met inachtneming van het bepaalde bij of krachtens de Wet op
de justitiële documentatie en op de verklaringen omtrent het gedrag;b. deelneming of steunverlening aan activiteiten die de veiligheid of
andere gewichtige belangen van de staat en van de verzoekende mogendheid of
volkenrechtelijke organisatie kunnen schaden;c. lidmaatschap van of steunverlening aan organisaties die doeleinden
nastreven, dan wel ter verwezenlijking van hun doeleinden middelen hanteren,
die aanleiding geven tot het ernstig vermoeden dat zij een gevaar vormen voor
het voortbestaan van de democratische rechtsorde;d. overige persoonlijke gedragingen en omstandigheden die in verband met
het doel van het verzoek van belang kunnen zijn.5. De mededelingen, bedoeld in het eerste lid, bevatten de conclusies
die uit het ingestelde veiligheidsonderzoek kunnen worden getrokken, dan wel de vaststelling dat het onderzoek onvoldoende gegevens heeft opgeleverd
om op basis daarvan conclusies te kunnen trekken of dat de betrokken persoon
niet heeft ingestemd met het instellen van een veiligheidsonderzoek.6. Indien een verzoek als bedoeld in het eerste lid betrekking heeft op
een persoon ten aanzien van wie een verklaring is afgegeven, wordt op het
verzoek beslist door Onze Minister die de verklaring heeft afgegeven. In zulke
gevallen kan een veiligheidsonderzoek achterwege worden gelaten. De mededelingen,
bedoeld in het eerste lid, bevatten in zulke gevallen de vaststelling dat
ten aanzien van de betrokken persoon een verklaring is afgegeven.)In het onderzoek zijn geen knelpunten bij de uitvoering van dit artikel
naar voren gekomen.Artikel 14(1. Hij die niet of niet tijdig voldoet aan een verplichting
als bedoeld in een van de artikelen 3, tweede lid, 4, eerste en derde lid,
5, eerste en derde lid, en 10, tweede lid, wordt gestraft met hechtenis van
ten hoogste een maand of geldboete van de derde categorie.2. De in het eerste lid strafbaar gestelde feiten zijn overtredingen.)Er is nooit aangifte gedaan van een strafbaar feit. Als stok achter de
deur kan dit artikel toch niet gemist worden. De nationale veiligheid kan
immers in het geding zijn. Als de werkgever zijn verplichtingen in het kader
van de WVO niet nakomt zijn er overigens ook langs bestuurlijke weg nog wel
middelen om enige druk uit te oefenen, bijvoorbeeld door het probleem op hoog
ambtelijk of politiek niveau aan de orde te stellen. De diensten zijn hier
tot op heden terughoudend in geweest.De wel gesuggereerde bestuurlijke boete als alternatief voor de strafrechtelijke
sanctie heeft als grote nadeel dat de diensten dan als bestuursorgaan in een
dubbele rol tegenover de werkgever komt te staan. Aan de ene kant is een goede
samenwerking met de werkgever onontbeerlijk voor het welslagen van de uitvoering
van de WVO, aan de andere kant zou de AIVD diezelfde werkgever met straf bedreigen.
(De artikelen 15–22 bevatten overgangsrecht en wijzigingen van andere
wetten en zijn derhalve in deze toets niet meegenomen.)5. Aanbevelingen en actiepunten naar aanleiding van de
toetsOp basis van de resultaten van de toets worden de volgende aanbevelingen
voor wijziging van de WVO gedaan:• Artikel 1, tweede lidHet begrip werkgever dient uitgebreid te worden zodat daaronder ook komt
te vallen degene die een opdracht geeft aan bijvoorbeeld onafhankelijke wetenschapsbeoefenaren.• Artikel 3, tweede lidOpnemen van een verplichting voor de werkgever om eigener beweging melding
te maken van organisatorische veranderingen die de inhoud van een vertrouwensfunctie
zodanig wijzigen dat dit gevolgen zou kunnen hebben voor de aanwijzing of
voor de categorie-indeling.• Artikel 6Toevoegen dat de achtwekentermijn kan worden overschreden in limitatief
op te sommen gevallen; bij gebrek aan medewerking of beschikbaarheid van de
betrokkene, referenten of informanten, bij het opvragen van gegevens
bij andere instanties en in het buitenland en bij een voorgenomen weigering
of intrekking. Als de nieuwe termijn ook wordt overschreden volgt automatisch
weigering van de verklaring of intrekking wegens onvoldoende gegevens.• Artikel 7, tweede lid, onder a.Toevoegen Wet politieregisters naast de Wet op de justitiële gegevens
als bron voor justitiële inlichtingen.• Artikel 9Verduidelijken in de wettekst dat de instemming van betrokkene bedoeld
in de artikelen 4 en 5 tevens betrekking heeft op een hernieuwd onderzoek.Op basis van de resultaten van de toets zijn of worden de volgende organisatorische activiteiten door de AIVD ondernomen:1. Aanwijzen vertrouwensfuncties• De toepassing van de procedure «Aanwijzing vertrouwensfuncties
bij de Rijksoverheid» bevorderen bij de BVA's.• Onderzoeken of deze procedure kan worden gebruikt voor wijzigingen
in de organisatie of functie-inhoud van de vertrouwensfuncties bij de politie.• Signaleren aan de departementen indien het aantal aangevraagde
veiligheidsonderzoeken het maximum aantal vertrouwensfunctionarissen overschrijdt.• Indien grote aantallen vertrouwensfuncties tegelijkertijd moeten
worden aangewezen in overleg met de werkgever een samenstel van afspraken
maken over de financiële compensatie, de fasering van aanwijzingsbesluiten
en de daaruit voortvloeiende fasering in de uitvoering van veiligheidsonderzoeken.• In overleg met de Koninklijke Marechaussee te Schiphol bepalen
hoe de voorlichting aan de uitzendbureau's en werkgevers vormgegeven kan worden.2. Harmonisatie van de vertrouwensfuncties bij de Rijksoverheid• Door middel van ontwikkeling van een leidraad voor de aanwijzing
van vertrouwensfuncties en de coördinatie van de uiteindelijke toepassing
van de criteria door de beveiligingadviseurs in hun contacten met de BVA's
van de ministeries kan tot een eenduidiger toepassing van de criteria gekomen
worden.3. Taakverdeling AIVD en MIVD• De praktijk wordt in overeenstemming gebracht met de uitspraak
van de Raad van State.4. Vertrouwensfuncties en integriteit van het openbaar bestuur• Toepassen van de in de notitie uiteengezette beleidslijn met betrekking
tot de aanwijzing van vertrouwensfuncties op grond van het integriteitcriterium.5. Sluitstukgedachte• De sluitstukgedachte in relatie tot de bescherming van staatsgeheimen
concretiseren en uitdragen aan de BVA's. Hierbij wordt gedacht aan een opsomming
van voorwaarden waaraan bewuste werkgever minimaal dient te voldoen, alvorens
kan worden overgegaan tot de aanwijzing van vertrouwensfuncties;• Door de AIVD uitvoeren van security scans.6. Voorlichting• Voorlichting aan BVA's ten aanzien van de sluitstukgedachte;• Voorlichting aan werkgevers ten aanzien van hun verantwoordelijkheid
om potentiële veiligheidsrisico's te melden aan de AIVD.• Voorlichting werkgevers om kandidaat-vertrouwensfunctionarissen
nadrukkelijker te wijzen op het feit dat hun instemming voor een veiligheidsonderzoek
tevens betrekking heeft op een hernieuwd veiligheidsonderzoek.7. Doorlooptijden A-veiligheidsonderzoeken• Onderzoek verrichten naar de mogelijkheden om de doorlooptijden
terug te brengen, waaronder uitbreiding van de feitelijke capaciteit tot het
niveau van de formatie.8. Methode voor het besluit tot uitwisselen van persoonsgegevens met zusterdiensten• Toepassen van de methodiek en de procedure ten behoeve van de (interne)
besluitvorming over de vraag of de AIVD een geformaliseerde samenwerkingsrelatie
kan aangaan of continueren met een zusterdienst in verband met de uitwisseling
van persoonsgegevens ten behoeve van veiligheidsonderzoeken.9. Beschikking over informatie die een hernieuwd veiligheidsonderzoek
rechtvaardigt• Het treffen van maatregelen om er voor te zorgen dat relevante
informatie die bij andere instanties (onder andere politie en justitie) berust,
aan de diensten tijdig wordt gesignaleerd zodat eventueel een hernieuwd veiligheidsonderzoek
kan worden ingesteld.10. Beleidsregels• Actualiseren van de beleidsregels «onvoldoende gegevens»,
«politie» en «justitiële antecedenten».Op basis van de resultaten van de toets zijn of worden de volgende organisatorische activiteiten door de MIVD ondernomen:1. Aanwijzen vertrouwensfuncties• In de mandaatregeling Defensie Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002 en de Wet veiligheidsonderzoeken zijn de functionarissen opgenomen die
namens de Minister van Defensie de vertrouwensfuncties aanwijzen welke worden
uitgeoefend bij het Ministerie van Defensie.2. Harmonisatie van vertrouwensfuncties• Thans vindt er een inventarisatie van het aantal vertrouwensfuncties
bij het Ministerie van Defensie plaats. Er zullen standaard periodieke herhaalonderzoeken
plaats gaan vinden vijf jaar na afgeven van de verklaring van geen bezwaar.3. Taakverdeling AIVD en MIVD• De praktijk wordt in overeenstemming gebracht met de uitspraak
van de Raad van State.4. Sluitstukgedachte• De sluitstukgedachte concretiseren en uitdragen aan de BVA en werkgevers.
Hierbij wordt gedacht aan een opsomming van voorwaarden waaraan een werkgever
minimaal dient te voldoen, alvorens wordt overgegaan tot de aanwijzing van
vertrouwensfuncties. 5. Voorlichting• Voorlichting aan veiligheidsofficieren en BVA ten aanzien van de
sluitstukgedachte;• Voorlichting aan werkgevers ten aanzien van hun verantwoordelijkheid
om potentiële veiligheidsrisico's te melden aan de MIVD.6. Beleid Justitiële antecedenten en onvoldoende gegevens• De huidige beleidsregelingen zullen worden geactualiseerd. Onder
meer zal een beleidslijn justitiële antecedenten voor personeel dat werkzaam
is bij de MIVD worden ontwikkeld.Tevens zal het bestendige beleid inzake onvoldoende gegevens in de beleidsregelingen
worden opgenomen.7. Beschikking over informatie die een hernieuwd veiligheidsonderzoek
rechtvaardigt• Het treffen van maatregelen om er voor te zorgen dat relevante
informatie die bij andere instanties (onder andere politie en justitie) berust,
aan de diensten tijdig wordt gesignaleerd zodat eventueel een hernieuwd veiligheidsonderzoek
kan worden ingesteld.De resultaten van de toets laten ook zien dat voor een verbetering van
de uitvoering van de WVO naast de aangekondigde wetswijzigingen en organisatorische
activiteiten van de AIVD en MIVD ook inspanningen van de kant van de werkgevers,
met name de BVA's, nodig zijn. Het gaat dan om het verstrekken van informatie
ten behoeve van het aanwijzen van vertrouwensfuncties, het toepassen van de
sluitstukgedachte en het melden van potentiële veiligheidsrisico's aan
de AIVD en MIVD.XNoot1Kamerstukken I, 1995/1996, 24 023, nr. 216b, blz. 4.XNoot1Kamerstukken I, 1995/1996, 24 023, nr. 216b, blz. 4.XNoot2Gegevens uit deze paragraaf zijn ontleend aan de parlementaire behandeling
van de WVO (Kamerstukken II, 1995/5 en 1995/6, 24 023, nrs. 1–19,
Kamerstukken I 1995/6, 24 023, nrs. 216 a–c en 1996/7, nr.
63).XNoot1De contactkring BVA is het overleg tussen de beveiligingsambtenaren (BVA's)
van de deparmenten inzake beveiligingsaangelegenheden, waaraan ook vanuit
de AIVD wordt deelgenomen.XNoot1De oorspronkelijk in de WVO voorkomende formulering «de veiligheid
of andere gewichtige belangen van de staat» is bij de inwerkingtreding
van de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 gewijzigd
in «nationale veiligheid». Een inhoudelijke wijziging werd hiermee
evenwel niet beoogd.XNoot2Kamerstukken I, 1996/7, 24 023, nr. 63, blz. 1. Hierin
wordt uiteengezet dat vertrouwensfuncties naar de mate waarin zij de mogelijkheid
bieden de veiligheid of andere gewichtige belangen van de staat (in de nieuwe
terminologie: de nationale veiligheid) te schaden worden ingedeeld in a-,
b- en c-functies. Daarmee corresponderen de a-, b- en c-veiligheidsonderzoeken.
Bij de naar omvang en diepgang zwaarste categorie, de a-onderzoeken, wordt
een onderzoek ingesteld naar de omgeving van betrokkene, het veldonderzoek.XNoot3Kamerstukken II, 1994/95, 24 023, nr. 3, blz. 3.XNoot1Kamerstukken II, 2003–2004, 29 415, nrs. 1–2.XNoot2Kamerstukken II, 1994/95, 24 023, nr. 3, blz. 13.XNoot1Het percentage van het totaal aantal verrichte veiligheidsonderzoeken.XNoot2Het Handboek veiligheidsonderzoeken bevat de beschrijving van de werkwijze
van de AIVD en wordt niet openbaar gemaakt.XNoot1Kamerstukken II, 1995/96, 24 023, nr. 16.XNoot2Zie noot nr. 2, blz. 6.XNoot1Kamerstukken II, 1995/96, 24 023, nr. 5, blz. 14.XNoot1Kamerstukken II, 1994/95, 24 023, nr. 3, blz. 18.XNoot2Kamerstukken II, 1994/1995, 24 023, nr. 3, blz. 18.XNoot3Kamerstukken II, 1995/1996, 24 023, nr. 5, blz. 8. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29843-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl