Wijziging van de Successiewet 1956 en enige andere belastingwetten (vereenvoudiging bedrijfsopvolgingsregeling en herziening tariefstructuur in de Successiewet 1956, alsmede introductie van een regeling voor afgezonderd particulier vermogen in de Wet inkomstenbelasting 2001 en de Successiewet 1956); Brief staatssecretaris met nadere reactie op een aantal punten uit het plenair debat van 29 oktober 2009 inzake het voorstel van wet tot herziening van de Successiewet 1956 (Kamerstuk 31930)
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136424
 2009-2010
 
 31 930
 Wijziging van de Successiewet 1956 en enige andere belastingwetten (vereenvoudiging
bedrijfsopvolgingsregeling en herziening tariefstructuur in de Successiewet
1956, alsmede introductie van een regeling voor afgezonderd particulier vermogen
in de Wet inkomstenbelasting 2001 en de Successiewet 1956)
 
 
 
 
 Nr. 
 81
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 2 november 2009
 Inleiding
 Tijdens het plenair debat van afgelopen donderdag inzake het voorstel
van wet tot herziening van de Successiewet 1956 enz. (31 930) heb ik
de Kamer een brief toegezegd waarin ik nader zal ingaan op een aantal punten
die in dat debat aan de orde zijn gesteld.
 Van de gelegenheid maak ik gebruik om, naast de toegezegde reacties inzake
de amendementen ingediend op stukken nr. 75 (voorheen 50), nr. 55 en nr. 68,
ook mijn reactie te geven op een amendement waarvoor op mijn departement een
verzoek is gekomen voor technische bijstand bij het opstellen ervan. Dit voorgenomen
amendement is zo fraudegevoelig en daardoor onuitvoerbaar, dat ik daarover
mijn mening wil uitspreken ook zonder dat dit amendement is ingediend.
 SBBI: register en overige voordelen
 Er is een motie ingediend over de SBBI’s, met het verzoek in overleg
met het veld de mogelijkheden te onderzoeken voor een register waarmee zekerheid
vooraf kan worden geboden aan de schenker c.q. erflater en een verzoek om
met nadere voorstellen te komen ter ondersteuning en facilitering van de SBBI’s.
 Met betrekking tot het eerste deel heb ik al gezegd bereid te zijn om
een veldonderzoek te doen naar de mogelijkheden en de modaliteiten. Het opstellen
van een register zoals ook van ANBI’s is geïmplementeerd door de
Belastingdienst moet echter uitgesloten worden geacht. Ook het tweede deel
van de motie spreekt mij wel aan, zij het dat veel van de in het debat genoemde
onderwerpen niet tot mijn beleidsterrein behoren. Die kan ik echter doorgeleiden
naar mijn collega’s. 
 Artikel 7 Successiewet 1956
 In het debat is van de zijde van de CDA-fractie de vraag opgeworpen of
de rentebepaling in artikel 7 in plaats van enkelvoudig niet samengesteld
zou moeten zijn. Het gaat hier om de rente die de belastingplichtige die belast
wordt voor een fictieve verkrijging, in mindering kan brengen over wat in
dat kader van hem eerder werd bedongen en over de overdrachts- en schenkbelasting
die is voldaan ter zake van wat door de fictiebepaling wordt belast. Hetgeen
eerder werd bedongen noem ik hierna verder, naar gangbare praktijk, het opgeofferde
bedrag.
 Het lijkt mij allereerst juist om te vermelden dat het aantal situaties
waarbij een fictieve verkrijger in aanmerking komt voor een rentevergoeding
in het wetsvoorstel, ten opzichte van de huidige Successiewet 1956 aanzienlijk
is uitgebreid. Onder de huidige wet geldt alleen een rentevergoeding indien
sprake is van een fictieve verkrijging ex artikel 10. De rentevergoeding die
nu nog alleen ziet op het opgeofferde bedrag binnen artikel 10, wordt in het
voorstel uitgebreid tot:
 – alle opgeofferde bedragen bij ficties, en
 – de eerder ter zake van die verkrijging geheven overdrachts- en
schenkbelasting.
 Over de gehele linie is aangesloten bij een enkelvoudig rentepercentage
van 6.
 Met vergoeden van rente over het opgeofferde bedrag bij alle fictieve
erfrechtelijke verkrijgingen, en niet alleen bij artikel 10, neemt het voorstel
een bestaande onevenwichtigheid weg. Dit is zo ongeacht of de rente enkelvoudig
dan wel samengesteld wordt berekend. Het wetsvoorstel zorgt op deze manier
voor een gelijke behandeling tussen de verkrijgers van de diverse fictieve
verkrijgingen. Dit is een belangrijke uitbreiding ten gunste van de belastingplichtigen
ten opzichte van de huidige wet.
 Verrekening belasting
 In mijn brief aan uw Kamer voorafgaand aan het plenair debat van 28 oktober
jl. heb ik aangegeven dat voor de enkelvoudige rente over de eerder betaalde
belasting is aangesloten bij de regelingen zoals die nu bestaan voor de heffingrente
en voor het tienjarig uitstel voor de conserverende aanslag schenk- of erfbelasting
in het kader van de bedrijfsopvolgingsregeling. Invorderingsrente wordt eveneens
enkelvoudig berekend, ook als sprake is van één lange rentetermijn
van bijvoorbeeld tien jaar. Ik verwijs naar artikel 30f van de Algemene wet
inzake rijksbelastingen en artikel 28, tweede en vijfde lid van de Invorderingswet
1990. Het verrekenen van overdrachts- en schenkbelasting bij toepassing van
de fictiebepalingen in de Successiewet 1956, waarbij ook een enkelvoudige
rente wordt berekend, sluit dus aan bij hetgeen gebruikelijk is ter zake van
het betalen van belasting tussen burgers en overheid. De rentevergoeding van
het voorgestelde artikel 7 Successiewet 1956 heeft ook het karakter van het
vergoeden van heffingsrente. Ik zie daarom geen aanleiding om voor dit specifieke
geval te rekenen met een samengestelde interest.
 Opgeofferd bedrag
 Indien sprake is van een fictieve verkrijging waarvoor de verkrijger tijdens
zijn leven een bedrag heeft opgeofferd, mag dit opgeofferde bedrag in mindering
worden gebracht op deze fictieve verkrijging. Hierbij kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan de verkoop van een woning onder voorbehoud van vruchtgebruik aan
een kind. Bij het overlijden van de ouder wordt dit pand fictief verkregen
door het kind, onder aftrek van hetgeen het kind daarvoor reeds heeft betaald.
Over het opgeofferde bedrag mag dan een rente van 6% in aanmerking
worden genomen. Om geen onderscheid te creëren tussen situaties waarbij
het kind wel of niet iets voor de fictieve verkrijging heeft opgeofferd,
moet deze rentevergoeding enkelvoudig worden berekend. Indien het kind namelijk
niets heeft hoeven te betalen voor de verkrijging van de blote eigendom, was
het kind over de bevoordeling schenkbelasting verschuldigd. In een dergelijk
geval kan de schenkbelasting worden verrekend met de ter zake van de fictieve
verkrijging verschuldigde erfbelasting. Hiervoor heb ik reeds aangegeven waarom
de rentevergoeding over deze verschuldigde schenkbelasting terecht enkelvoudig
wordt berekend. Wanneer nu over het opgeofferde bedrag een samengestelde rente
en over de schenkbelasting (bij ontbreken van een opoffering( een enkelvoudige
rente wordt vergoed, ontstaat een scheve situatie. Anders gezegd: het kan
niet zo zijn, dat in geval van een eerdere overdracht om baat, de rentevergoeding
samengesteld moet zijn als de rentevergoeding over eerdere schenkbelasting
enkelvoudig is. Dit nog los van het feit dat het hanteren van twee systemen
voor renteberekening binnen artikel 7 geheel haaks staat op doelstelling de
Successiewet 1956 eenvoudiger en toegankelijker te maken.
 Wettelijk erfrecht
 Indien van een echtpaar met kinderen een van de echtgenoten overlijdt
zonder bij testament over zijn nalatenschap te hebben beschikt, is de wettelijke
verdeling van toepassing. In dat geval verblijven alle goederen van rechtswege
aan de langstlevende echtgenoot, die aan de kinderen hun erfdelen in geld
schuldig is. Deze overbedelingsschulden behoeft de langstlevende echtgenoot
bij leven niet te voldoen. Artikel 4: 13 Burgerlijk Wetboek voorziet daarbij
in een rentevergoeding op deze schuld aan de kinderen, maar alleen voor zover
de wettelijke rente meer bedraagt dan 6%. Als op grond van deze bepaling
uit het Burgerlijk Wetboek rente moet worden vergoed, dan wordt deze rente
enkelvoudig berekend. Binnen het regime van het wettelijke erfrecht, en dat
is bij de erfbelasting het natuurlijke referentiekader, geldt derhalve dat
een eventuele rente enkelvoudig wordt vergoed.
 
 Samenvattend: de opzet van het voorgestelde artikel 7 en de keuze daarbij
voor een enkelvoudige rentevergoeding is logisch en sluit beter bij aanpalende
wetgeving aan dan een berekening uitgaande van samengestelde rente.
 Artikel 9 Successiewet 1956 en overgangsrecht
 De leden van de CDA-fractie stellen tijdens het plenaire overleg nogmaals
de vraag waarom er niet wordt voorzien in overgangsrecht voor artikel 9 met
betrekking tot testamenten waarin een enkelvoudige rente is bepaald. In 90%
van de gevallen is volgens de leden van de CDA-fractie gerekend met deze rente.
De leden vragen waarom niet wordt voorzien in een tegemoetkoming voor kinderen
die in geval van vooroverlijden van de langstlevende ineens veel meer erfbelasting
moeten betalen.
 Situatieschets
 Bij de beantwoording van de vraag van de CDA-fractie ga ik uit van de
volgende situatie, die in de praktijk veelvuldig voorkomt. In het testament
van de eerststervende echtgenoot staat dat alle goederen van de nalatenschap
naar de langstlevende echtgenoot gaan en deze wegens overbedeling de erfdelen
van de kinderen aan hen schuldig blijft in geld. Deze overbedelingsschuld
is eerst opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende. Dat geldt ook
voor de rente op die schuld. Een enkelvoudige rente werd vooral opgenomen
in testamenten die zijn opgemaakt vóór 2001. Doorgaans werd
dan overigens een gewone enkelvoudige rente overeengekomen. Er
zijn echter gevallen waarin de rente werd beschreven als een enkelvoudige
rente die gelijk is aan 6% samengestelde rente uitgaande van de statistische
levensverwachting van de langstlevende echtgenoot ten tijde van het overlijden
van de eerststervende. Van die situatie ga ik hier uit. Ten aanzien van deze
clausule wijs ik allereerst op het risico voor een debiteur om te rekenen
met een enkelvoudige rente die zo groot is dat de rente bij een standaardlevensverwachting
overeenkomt met samengesteld 6%. Stel dat op het moment van overlijden
van een vader moeder een statische levensverwachting van nog 40 jaar heeft.
Dit betekent dat gerekend moet worden met een rekenrente van 23,2%
enkelvoudig om te komen tot een rente die dezelfde omvang heeft als een samengestelde
interest van 6%, indien moeder minimaal zo oud wordt als wordt verwacht
op de overlijdensdatum van vader. De kans dat de moeder eerder overlijdt dan
statistisch voorzien en dus dat een heel hoge rente vergoed moet worden, is
aanwezig. In «normale» zakelijke verhoudingen plegen dit soort
renteafspraken dan ook niet te worden gemaakt. Indien moeder bijvoorbeeld
twee jaar na vader zou overlijden, en de overbedelingsschuld € 1 000 000
zou bedragen, dan zou de rente die moeder aan de kinderen verschuldigd is € 460 000
bedragen. Bij een samengestelde rente van 6% zou de rente€ 126 000
bedragen. Een dergelijk risico wordt in normale marktverhoudingen niet snel
genomen, als het al genomen wordt. Weliswaar bestaat bij de debiteur met het
hanteren van een enkelvoudige rente de mogelijkheid om een voordeel te halen
ten opzichte van het hanteren van een 6% samengestelde rente, namelijk
als hij langer leeft dan zijn statistische levensverwachting, maar het risico
van nadeel in geval van vooroverlijden is erg groot. In een familiesituatie
kan het risico van vooroverlijden echter wel gedragen worden. Immers de renteschuld
bestaat gedurende het leven van moeder alleen op papier en als moeder overlijdt,
verenigen schuldeiser (kind) en schuldenaar (kind) zich. Met andere woorden:
het risico van vermogensafname door vooroverlijden is de facto niet aanwezig
en leidt tot een fiscaal voordeel omdat de kinderen minder erfbelasting verschuldigd
zijn. Het risico van langer leven leidt bij de kinderen ook niet tot een nadeel
in de omvang van het vermogen dat zij uiteindelijk verkrijgen, omdat de minder
verschuldigde rente door moeder ertoe leidt dat haar vermogen groter is. Wel
leidt dit tot een nadeel voor de erfbelasting, omdat van het vermogen van
moeder minder in de vorm van, voor de erfbelasting onbelaste, rente wordt
ontvangen en meer als belaste verkrijging.
 Testamentenpraktijk
 De hiervoor beschreven renteclausule komt nog steeds, en eigenlijk steeds
vaker, voor in testamenten. Ook in testamenten die zijn opgemaakt na de invoering
van de Wet inkomstenbelasting 2001 komen deze clausules voor. Ik vind het
opvallend dat ook nu nog met deze renteclausule wordt gewerkt. Onder de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 kon de renteclausule nog gemotiveerd worden
met de gedachte dat de kinderen bij een samengestelde rente jaarlijks inkomstenbelasting
over die rente zouden moeten betalen. Dit berustte op de misvatting dat door
het rentedragend worden van de rente, de rente jaarlijks zou zijn genoten
in de zin van artikel 33 Wet op de inkomstenbelasting 1964, ondanks dat er
sprake is van één lange rentetermijn. Iedere beschikkingsmacht
van de kinderen over de rente ontbreekt, zodat niet kon worden gesproken van
rentedragendheid in de zin van artikel 33 Wet op de inkomstenbelasting 1964.
De samengesteldheid van de rente dient bij één lange rentetermijn
slechts als, een overigens gebruikelijke, rekeneenheid. Dat de rentedragendheid
in een dergelijk geval niet tot het genieten van rente leidt onder de Wet
op op de inkomstenbelasting 1964, is ook reeds in 1992 als standpunt naar
buiten gebracht (Mededeling Directie Particulieren, V-N 1992/1161, pt. 13
en Infobulletin 92/205). Nu ook na de invoering van de Wet inkomstenbelasting 2001 nog gebruik wordt gemaakt van dit soort clausules, terwijl
het vermeende argument daartoe niet langer aanwezig is, is de conclusie gerechtvaardigd
dat met de clausule een voordeel voor de erfbelasting wordt beoogd. Ik word
gesterkt in deze conclusie, omdat er ook meer«verfijnde» clausules
voorkomen. Deze verfijnde clausules bepalen dat tot de statistische overlijdensdatum
wordt gerekend met een enkelvoudige rente en daarna met een 6% samengestelde
rente. Het doel van deze clausule is om het nadeel voor de kinderen voor de
erfbelasting te voorkomen, indien de langstlevende langer leeft dan zijn statistische
levensverwachting, terwijl het fiscale voordeel dat wordt behaald met het
vooroverlijden van de langstlevende, wel wordt bereikt. Het zal duidelijk
zijn dat voor deze situaties artikel 9 toegepast dient te worden. Hier is
de fictiebepaling juist voor geschreven. Ook komt het steeds regelmatiger
voor dat de kinderen en de langstlevende de gelegenheid wordt gegeven om op
de sterfdatum van de eerstoverledene de gewenste rekenrente te kiezen. Dit
leidt ertoe dat de erfgenamen ten tijde van het overlijden van de eerstoverledene
kunnen kiezen of zij met enkelvoudige dan wel met samengestelde rente gaan
rekenen, een en ander afhankelijk van de werkelijke ingeschatte levensduur
van de langstlevende ten opzichte van de statistische levensduur. De Belastingdienst
is zelfs renteafspraken tegengekomen op het moment dat de langstlevende inmiddels
al overleden was. De erfgenamen van de langstlevende kunnen dan, namens de
langstlevende en namens zichzelf, de rente op een hoog enkelvoudig percentage
stellen, wetende dat de langstlevende inmiddels al is overleden.
 Geen dubbele belasting
 Verder wijs ik erop dat de vordering van de kinderen die zij ten tijde
van het eerste overlijden op de langstlevende hebben verkregen, in de hier
beschreven situatie is gewaardeerd rekening houdend met een samengestelde
interest van 6%. De vordering is dus nominaal gewaardeerd. In geval
echter van overlijden binnen de statistisch verwachte periode, is deze waardering,
achteraf bezien, te laag geweest. De vordering blijkt immers een veel hogere
(enkelvoudige) rente te dragen, dan overeenkomt met een samengestelde rente
met de feitelijke levensduur van de langstlevende. Door invoering en toepassing
van artikel 9 wordt er dus geen belasting geheven bij het overlijden van de
langstlevende, over een bedrag waarover al erfbelasting is geheven bij het
overlijden van de eerststervende. Als dat het geval zou zijn, zou ik uiteraard
hebben voorzien in overgangsrecht, omdat dan de wetswijziging voor die gevallen
niet redelijk uitpakt. Ik deel dan ook niet de conclusie van de leden van
de CDA-fractie dat door artikel 9 de kinderen ineens meer belasting moeten
gaan betalen; veeleer wordt aangesloten bij de economische werkelijkheid en
wordt uitholling van de nalatenschap van de langstlevende voorkomen.
 Tegemoetkoming oude gevallen
 Wel zou gesteld kunnen worden dat artikel 9 alleen de «goede»
kansen (het vooroverlijden van de langstlevende) van de belastingplichtigen
corrigeert en niet de «slechte» kansen (het langer leven van de
langstlevende). Hier wil ik wel aan tegemoetkomen door een voorziening geven
in die situaties waar kan worden verondersteld dat met de clausule slechts
is beoogd het vermeende gevolg voor de inkomstenbelastingheffing te voorkomen.
 Het vorenstaande leidt mij dan ook tot de volgende conclusie. Indien de
renteclausule in het testament is opgenomen vanwege de vermeende gevolgen
voor de inkomstenbelasting onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964, dan
heeft men feitelijk 6% samengesteld afgesproken. Of in die
testamenten gehandeld is vanwege de gevolgen voor de inkomstenbelasting kan
niet meer worden vastgesteld. Wel is duidelijk dat door de mededeling van
de Directie Particulieren in 1992 de angst voor de gevolgen voor de inkomstenbelasting
(het genieten van jaarlijkse rente) in ieder geval was weggenomen. Ik wil
dan ook de toezegging doen dat in gevallen van vóór 1 januari
1993, dus tot en met het jaar waarin de Belastingdienst duidelijk kenbaar
heeft gemaakt dat de rentedragendheid niet leidde tot jaarlijkse inkomstenbelastingheffing
bij de kinderen, voor op die datum reeds opengevallen nalatenschappen, de
Belastingdienst zich op het standpunt zal stellen dat de erflater 6%
samengesteld heeft willen bepalen. Daarmee mag voor die situaties in geval
van overlijden na de statistische levensverwachting ook voor die jaren daarna
met de 6% samengestelde interest rekening worden gehouden in plaats
van met de enkelvoudige rente. Dit geldt spiegelbeeldig uiteraard ook bij
vooroverlijden. Artikel 9 blijft dus volledig zijn werking houden. De duiding
van de feiten leidt er echter toe dat ik van mening ben dat erflater civielrechtelijk
ook 6% samengesteld heeft willen bepalen en niet meer in de gelegenheid
is geweest om zijn testament te wijzigen overeenkomstig het ingenomen beleidsstandpunt
in 1992. Ik zal dit bij beleidsbesluit vastleggen. Voor alle andere gevallen
ga ik er niet vanuit dat erflater, of de langstlevende en de kinderen, een
samengestelde interest van 6% heeft willen afspreken, maar heeft gekozen
voor de weg waarvan men hoopte dat die fiscaal het meeste voordeel zou kunnen
opleveren. Voor die gevallen is artikel 9 geschreven en zie ik geen reden
om een tegemoetkoming te geven.
 Bedrijfsopvolgingsregeling boedelfaciliteit
 Tijdens de parlementaire behandeling is diverse malen ingegaan op de vraag
of de bedrijfsopvolgingsregeling gewijzigd zou moeten worden van een verkrijgersfaciliteit
in een boedelfaciliteit. Ik heb daarop aangegeven dat daartoe geen aanleiding
bestaat. De eerste reden is dat een boedelfaciliteit zich niet verhoudt met
een verkrijgersbelasting zoals de schenk- en erfbelasting nu eenmaal is. Ten
tweede drukt op de opvolger ter zake van de verkrijging van het ondernemingsvermogen
alleen de erfbelasting die hij zelf verschuldigd is. Hierdoor is geen nadere
voorziening voor het voortbestaan van de onderneming nodig, dan voor de door
hem verschuldigde erfbelasting. Bovendien is het in eerste instantie aan de
erflater om ervoor te zorgen dat de onderbedelingsvorderingen van de niet-opvolgers
uitgesteld opeisbaar zijn, zoals ook het wettelijke erfrecht de onderbedelingsvorderingen
uitgesteld opeisbaar stelt. Hierdoor loopt de voortzetter geen continuïteitsgevaar
ten aanzien van de verkregen onderneming. Er is in beginsel dus geen plaats
voor de wetgever om voor de verkrijging van onderbedelingsvorderingen een
voorziening te geven. Toch sluit de wet niet geheel de ogen voor de positie
van de erfgenamen niet-opvolgers. Voor de erfbelasting op de onderbedelingsvorderingen
wordt op verzoek tien jaar uitstel van betaling verleend, zodat die opvolgers
ruim de tijd hebben om aan hun verplichting te voldoen. Dit lijkt mij een
afdoende voorziening. Terzijde wordt nog opgemerkt, dat het feit dat door
de overbedeling de vrijstelling mogelijk niet volledig benut kan worden, omdat
de verkrijging van de voortzetter door de overbedelingsschulden daarvoor niet
groot genoeg is, geen reden is om een boedelfaciliteit in te voeren. De faciliteit
is immers niet bedoeld voor het behoud van het totale nagelaten vermogen,
maar alleen voor de tot de nalatenschap behorende onderneming die wordt voortgezet
door een ondernemer. Ten derde wordt bij een boedelfaciliteit een vrijstelling
gegeven aan verkrijgers die geen opvolgers zijn. Hierdoor komt de mogelijke
strijd met het gelijkheidsbeginsel tussen andere verkrijgers van niet-ondernemingsvermogen
meer naar voren. 
 
 Gezien de door de leden van de ChristenUnie-fractie tijdens de plenaire
behandeling in de Tweede Kamer ingediende motie om een onderzoek te doen naar
de mogelijkheid om bedrijfsopvolgingsregeling te wijzigen in een boedelfaciliteit,
heb ik die leden vooralsnog niet kunnen overtuigen om daartoe niet over te
gaan. Uiteraard ben ik bereid om het onderzoek waarom wordt verzocht te verrichten;
mogelijk dat daaruit nieuwe inzichten voortvloeien. Een onderzoek naar de
gevolgen van een boedelfaciliteit vraagt echter de nodige tijd. Wat uit een
eerste vluchtige verkenning wel naar voren komt, is dat bij invoering van
een boedelfaciliteit het vrijstellingspercentage naar beneden toe zal moeten
worden bijgesteld. Dat een boedelfaciliteit ertoe leidt dat voor grotere bedragen
een beroep op de faciliteit zal worden gedaan, is evident. Om hoeveel geld
het precies zal gaan, moet nog nader worden onderzocht. Wel kan nu al worden
aangegeven dat in 75 percent van de gevallen het aantal opvolgers afwijkt
van het aantal erfgenamen. Hoewel in een aantal gevallen de nalatenschap ook
ander vermogen zal bevatten, betekent dit dat in maximaal 75 percent van de
gevallen mogelijk sprake is van een overbedeling van de opvolger. Voor zover
de faciliteit door de invoering van een boedelfaciliteit benut gaan worden
door niet-opvolgers, zal het vrijstellingspercentage naar evenredigheid moeten
worden verminderd om de wijziging van de bedrijfsopvolgingsfaciliteit in een
boedelfaciliteit budgettair neutraal te houden. Dit betekent tevens dat in
situaties waarin het aantal opvolgers wel overeenstemt met het aantal erfgenamen,
deze opvolgers erop achteruit gaan ten opzichte van het thans voorliggende
wetsvoorstel.
 Amendementen
 Amendement stuk nr. 75 (voorheen 50)
 Ik heb toegezegd te zullen onderzoeken of artikel 25, derde lid, van de
Invorderingswet 1990 een alternatief biedt voor het door de heer Van Dijck
ingediende amendement op stuk nr. 50 over verkrijging blote eigendom van eigen
woning en uitstel van betaling.
 Om tegemoet te komen aan het amendement over de verkrijging van de blote
eigendom van de eigen woning en uitstel van betaling van het kamerlid Van
Dijck zal ik het beleid in de Leidraad Invordering 2008 wijzigen.
 Geregeld zal worden dat uitstel van betaling kan worden verleend voor
de erfbelastingschuld die samenhangt met de verkrijging van de blote eigendom
van een woning. Veelal zal het gaan om de verkrijging van de blote eigendom
door het kind wanneer een van de ouders overlijdt en de andere ouder het vruchtgebruik
van de woning erft. De uitstelfaciliteit wordt alleen verleend indien de belastingschuldige
over onvoldoende middelen beschikt om de belasting ineens, zonder uitstel
van betaling, te kunnen voldoen. Bij de beoordeling of de belastingschuldige
de belasting ineens kan voldoen, telt de waarde van de blote eigendom niet
mee. Het uitstel van betaling wordt beëindigd in geval van vervreemding
van de blote eigendom, in geval de woning niet langer kwalificeert als eigen
woning van de vruchtgebruiker of in geval de belastingschuldige in staat van
faillissement is verklaard of de schuldsanering natuurlijke personen ten aanzien
van hem van toepassing is.
 Een aanpassing van de Leidraad Invordering 2008 is in dit geval passend.
Uitstel van betaling wordt dan verleend op grond van artikel 25, eerste lid,
van de Invorderingswet 1990. De bijzondere uitstelfaciliteiten in artikel
25, derde lid en verder, van de Invorderingswet 1990 zijn – grofweg –
verbonden aan economische activiteiten. Zo zijn er bijzondere uitstelfaciliteiten
in artikel 25 van de Invorderingswet 1990 opgenomen voor de overdracht van
een aanmerkelijk belang, het einde van de terbeschikkingstelling van een zaak,
overdracht van een onderneming en staking van de onderneming. 
 De wijziging van de Leidraad Invordering 2008 zal in werking treden met
ingang van 1 januari 2011 voor verkrijgingen die hebben plaatsgevonden
na 1 januari 2010. De automatisering bij de Belastingdienst zal moeten
worden aangepast aan deze nieuwe betalingsfaciliteit. Eventuele verzoeken
die door de ontvanger worden ontvangen voor 1 januari 2011 zullen worden
aangehouden. Gedurende die periode vangt de invordering niet aan of wordt
de dwangvordering geschorst.
 Amendement op stuk nr. 55
 Op stuk nr. 55 is een amendement ingediend met het voorstel om erfgenamen
met een vermogensbezit met een lagere waarde dan twee maal het heffingsvrije
vermogen voor Box 3 inkomstenbelasting een korting op de verschuldigde erfbelasting
te verlenen van € 1000. Als vermogen wordt in aanmerking genomen:
 • de eigenwoningwaarde, verminderd met de eigenwoningschuld;
 • waarde in het economisch verkeer van het ondernemingsvermogen;
 • de waarde in het economisch verkeer van de vermogensbestanddelen
die behoren bij het belastbaar resultaat van overige werkzaamheden;
 • de waarde in het economisch verkeer van de vermogensbestanddelen
die behoren tot aanmerkelijk belang;
 • de rendementsgrondslag (waarde bezittingen verminderd met waarde
schulden).
 
 Het vermogen wordt vastgesteld naar de waarde voor de inkomstenbelasting
aan het eind van het kalenderjaar voorafgaand aan het jaar van overlijden
van de erflater.
 
 Ten aanzien van dit amendement bestaan uitvoeringsbezwaren. Ook zijn er
nog onduidelijkheden.
 Onduidelijkheden en onmogelijkheden ten aanzien van de
vaststelling van «vermogen»
 De vaststelling van het vermogen, zoals bedoeld in het amendement, is
een omvangrijke exercitie.
 De aangifte inkomstenbelasting voorafgaand aan het jaar van overlijden
hoeft overigens nog geenszins te zijn gedaan (laat staan dat een aanslag is
opgelegd), wat in het amendement wel wordt verondersteld. De uitstelregeling
biedt belastingplichtigen, zowel particulieren als ondernemers, van geregistreerde
belastingadviseurs namelijk de mogelijkheid hun aangifte uit te stellen tot
maximaal 15 maanden. Er kan dus in een substantieel aantal situaties niet
worden gerefereerd aan de waarde voor de inkomstenbelasting.
 
 Daar waar de aanslag inkomstenbelasting wel al zou zijn opgelegd, is slechts
van een beperkt aantal vermogensposten de waarde bekend. Deze waarden wordt
overigens door de Belastingdienst niet in een apart bestand gespecificeerd
geregistreerd. Wel bekend zijn de eigenwoningwaarde, verminderd met de eigenwoningschuld.
Het is daarbij wel de vraag of bij de precieze bepaling van de eigenwoningschuld
ook de actuele waarde van lijfrente- en spaarpolissen in het kader van de
eigenwoning moeten worden betrokken. Ook het vermogen in box 3, voorzover
dit hoger is dan de vrijstelling is bekend. 
 Complicerende factoren bij vermogensbepaling
 Specifiek inzake het vermogen in box 3 ontbreken in de systemen van de
Belastingdienst gespecificeerde en gegevens over vrijgestelde vermogensbestanddelen
zoals maatschappelijke beleggingen, kunst en dergelijke en vermogen beneden
de vrijstelling voor box 3.
 
 Andere complicerende factoren bij de vermogensbepaling zijn:
 • Het box 2 vermogen is onbekend. Dit is voor de inkomstenbelasting
niet relevant aangezien heffing in box 2 alleen aan de orde is bij dividenduitkering
of vervreemdingsvoordelen en er dus geen heffingsbelang is bij een jaarlijkse
waardebepaling van de aandelen. Deze waarde zal de erfgenaam apart moeten
(laten) vaststellen.
 • Het ondernemingsvermogen en het vermogen van resultaat overige
werkzaamheden wordt overigens niet in het bestand van de Belastingdienst gespecificeerd
geregistreerd.
 • Van buitenlandse verkrijgers zijn logischerwijs geen gegevens bekend
bij de Nederlandse Belastingdienst, en het is de vraag of zij de gevraagde
gegevens uit hun eigen belastingaangifte kunnen destilleren. Mogelijk kan
bij de Belastingautoriteit van een andere EU-lidstaat een verzoek om inlichtingen
worden ingediend, maar de afwikkeling van deze verzoeken kan moeizaam verlopen.
De met deze informatievraag samenhangende perceptiekosten staan in geen verhouding
tot het beoogde fiscale voordeel.
 • Partnersituaties compliceren de vermogensbepaling: vermogen wordt
niet toegerekend aan de individuele partner, maar aan beide partners. De Belastingdienst
zal echter van geval tot geval het vermogen moeten toerekenen aan de individuele
burger.
 • Bij familiesituaties zullen de diverse opgegeven vermogensposities
van erfgenamen en legatarissen onderling moeten worden vergeleken en gecontroleerd
op consistentie.
 Complicaties in de aangifteprocedure en controle door
de Belastingdienst
 De aanvragers zullen de bij de Belastingdienst niet bekende waarde van
de overige in het amendement aangeduide vermogensbestanddelen grotendeels
moeten ontlenen aan externe gegevensleveranciers als banken, verzekeringsmaatschappijen,
notarissen en taxateurs. Ook zullen zij soms gebruik moeten maken van de diensten
van een belastingadviseur («out of pocketkosten»), omdat de gevraagde
gegevens niet aansluiten op de gebruikelijke belastingaangifte. De betrokkene
zal soms ook zelf een schatting van een vermogensbestanddeel doen. Het moeilijkste
is echter voor de aanvrager om aan te tonen dat hij een vermogensbestanddeel
niet heeft. De Belastingdienst zal vervolgens moeten controleren of dit daadwerkelijk
zo is.
 Gevolgen voor het aangiftegedrag van de burger
 Als gevolg van het amendement zal de huidige werkwijze bij het doen van
aangifte voor de erfbelasting wijzigen. Dit heeft betrekking op de volgende
punten:
 • In de huidige praktijk wordt bij erfenissen doorgaans gezamenlijk
aangifte gedaan door alle erfgenamen. Als gevolg van het amendement zal bovenop
de gezamenlijke aangifte voor de erfbelasting (bijvoorbeeld door een executeur)
nu voor alle erfgenamen en legatarissen een afzonderlijke vermogensopgave
moeten worden gedaan. Daarbij kan overigens worden aangenomen dat niet alle
betrokkenen de eigen vermogenspositie aan elkaar bekend willen maken om reden
van privacy. Daardoor zal eerder gekozen worden voor een afzonderlijke
aangifte erfbelasting per erfgenaam. Dit verhoogt de uitvoeringskosten voor
de Belastingdienst.
 • De erfgenaam wordt gevraagd om een opgave van zijn totale vermogen
in de boxen 1, 2 en 3. Hiervoor zal een apart opgaveformulier moeten worden
gebruikt dat als bijlage bij de aangifte erfbelasting wordt gevoegd.
 • Op basis van grove aannames over de vermogenspositie van erfgenamen
kan worden geschat dat ongeveer 64 000 personen mogelijk voor deze vrijstelling
in aanmerking komen.
 • Ook zal een groep een beroep doen op de vrijstelling, terwijl zij
hiervoor niet in aanmerking komen.
 • Voorts komt daarbij nog een groep van enkele tienduizenden die
uiteindelijk geen aanvraag zullen indienen, maar wel hebben onderzocht of
zij gezien hun vermogenspositie in aanmerking komen voor de korting op de
erfbelasting.
 Verwerking aanvraagformulier
 Het aanvraagformulier moet handmatig worden verwerkt door de Belastingdienst.
Gezien de aard van de gevraagde gevevens en de risico’s van (al dan
niet onbedoeld) oneigenlijk gebruik bij het opgeven van de vermogenspositie
kan niet worden gekozen voor massale verwerking. Daarbij spelen de volgende
situaties:
 • Een koppeling tussen de gegevensbestanden voor de erfbelasting
met de bestanden voor de inkomstenbelasting is niet mogelijk omdat de noodzakelijke
vermogensbestanddelen niet in het inkomstenbelastingsysteem van de Belastingdienst
worden bijgehouden. Zoals aangegeven, kunnen de meeste voor de berekening
van de vrijstelling benodigde vermogensgegevens niet uit de systemen van de
Belastingdienst worden betrokken. Het inkomstenbelastingsysteem van de Belastingdienst
bevatten ook geen informatie omtrent het huwelijksvermogensrecht, zodat het
vermogen van de erfgenaam niet automatisch bepaald kan worden.
 • De verwerking van deze formulieren is zeer tijdsintensief, wat
vooral wordt veroorzaakt door de benodigde controle van de juistheid en betrouwbaarheid
van de opgegeven vermogensbestanddelen. In dit verband zal dossieronderzoek
moeten plaatsvinden, maar ook zullen gegevens moeten worden opgevraagd bij
de aanvrager zelf en bij andere instanties als banken en verzekeringsmaatschappijen
(lijfrente-, spaar- en beleggingspolissen), notarissen (akten) en taxateurs
(taxatierapporten). Dit geeft ook voor de betrokken organisaties administratieve
rompslomp.
 Uitvoeringskosten
 De kosten verbonden aan een dergelijke controle van de juistheid en betrouwbaarheid
van vermogensbestanddelen kunnen thans niet gedetailleerd worden bepaald,
daarom wordt hier een indicatieve raming gegeven.
 Structurele controlekosten Belastingdienst
 Elke aanvraag zal individueel moeten worden gecontroleerd. Indicatief
kan het tijdsbeslag voor de Belastingdienst worden geraamd op gemiddeld 2
werkdagen (16 uur) per aanvraag. Dit brengt de structurele jaarlijkse controlekosten
voor de Belastingdienst (uitgaande van 64000 aanvragers op jaarbasis) op 35,8
mln. 
 Bezwaar en beroep
 Er mag voorts ervan worden uitgegaan dat gemiddeld 15% van de gevallen
per jaar leidt tot bezwaar en mogelijk beroep. Per bezwaar zal ca. 4 uur werk
door de Belastingdienst worden besteed. Dat betekent dat de jaarlijkse structurele
kosten voor bezwaar en beroep indicatief kunnen worden geraamd op ca. 1,75
mln.
 Kosten systeemaanpassing
 Het erfbelastingsysteem zal voorts moeten worden aangepast voor het berekenen
van de gewijzigde aanslag. Indicatieve raming van de eenmalige kosten van
systeemaanpassing bedraagt € 0,21 mln in 2010. Doorlooptijd van
de systeemaanpassing zal in verband met de nodige test- en acceptatiewerkzaamheden
ongeveer negen maanden zijn. Dit betekent dat realisatie per 1 januari
2010 niet mogelijk is.
 Advies Actal inzake administratieve lasten
 Uit het ter zake van het onderhavige amendement verstrekte advies van
Actal blijkt dat het amendement forse administratieve lasten voor de burger,
de Belastingdienst en betrokken organisaties tot gevolg heeft. Uit het advies
valt af te leiden dat Actal de indicatieve ambtelijke kwantificering van circa
520 000 uren en € 12 mln out-of-pocket-kosten als minimaal
beschouwt. Ter illustratie: de nu voorliggende Fiscale Vereenvoudigingswet
2010 kent een administratieve lastenreductie voor burgers van ruim één
miljoen uur, daarvan wordt via het amendement minimaal de helft weer teniet
gedaan.
 Advies
 Gezien de substantiële administratieve lasten voor de burger en de
extreem hoge uitvoeringskosten voor de Belastingdienst ontraad ik het amendement
ten zeerste. De uitvoeringskosten voor de Belastingdienst zijn zeer hoog en
disproportioneel in relatie tot het te behalen fiscale voordeel (€ 1000
bruto per geval) en de omvang van de doelgroep. Zulks nog onverlet de principiële
bezwaren tegen het introduceren van een vorm van derde progressie zoals ik
die al in eerdere stukken heb uiteengezet.
 Amendement op stuk nr. 68
 De heer Cramer heeft op stuk nummer 68 een amendement ingediend dat dient
ter vervanging van het eerder ingediende amendement op stuk nummer 54. Het
amendement strekt tot aanpassing van artikel 10 van de Successiewet 1956.
Van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie heb ik begrepen dat zij
zich volledig kunnen vinden in dit amendement. Ook ik ben van mening dat met
dit amendement tegemoet wordt gekomen aan mijn bezwaren tegen het thans vervangen
amendement en dat recht wordt gedaan aan doel en strekking van artikel 10
Successiewet 1956. Ik sta derhalve positief tegenover het amendement.
 Amendement op stuk nr. 79
 Vandaag is amendement op stuk nr. 79 ingediend ter vervanging van het
amendement op stuk nr. 53. In mijn brief van 29 oktober jl. heb ik laatstgenoemd
amendement ontraden. Datzelfde geldt voor het amendement op stuk nr. 79. Voor
het geval dit amendement desondanks wordt aangenomen, heb ik de behoefte een
opmerking te plaatsen over de toelichting op dat amendement. Er is een fout
geslopen in de tweede alinea daarvan. Het aldaar als vrijstelling
genoemde bedrag ad € 750 000 moet worden vervangen door € 500 000.
Het gaat immers om twee verkrijgers die samen de 100%-vrijstelling
ad € 1 000 000 genieten, bijgevolg€ 500 000
elk.
 Vraag over kinderen, mantelzorgers en partnerbegrip
 De fractie van GroenLinks heeft er voor gepleit bloedverwanten in de eerste
graad als partner aan te merken in gevallen waarin een inwonend kind mantelzorg
verleent aan een ouder. Ik ben hier om verscheidene redenen geen voorstander
van. De Belastingdienst kan onmogelijk nagaan of mantelzorg is verleend. Een
regeling die zou inhouden dat moet worden gecontroleerd of een kind daadwerkelijk
deze zorg heeft verleend, is onuitvoerbaar. Het zou echter niet gerechtvaardigd
zijn een zeer grote faciliteit als de partnervrijstelling te verlenen op basis
van een oncontroleerbaar criterium, waarbij de deur naar oneigenlijk gebruik
en fraude wijd wordt opengezet. Om deze reden acht ik het ook niet wenselijk
om bijvoorbeeld aan te sluiten bij het zogenoemde mantelzorgcompliment (een
uitkering voor mantelzorg als bedoeld in artikel 19a van de Wet maatschappelijke
ondersteuning). Ook bij deze regeling wordt niet gecontroleerd of daadwerkelijk
zorg is verleend. Lang niet iedere mantelzorger vraagt overigens een dergelijke
uitkering aan. Ik ben verder geen voorstander van een dergelijke regeling
omdat hierbij een niet gerechtvaardigd verschil wordt gemaakt tussen inwonende
kinderen die mantelzorg verlenen en niet-inwonende mantelzorgers. Deze laatsten
hebben het vaak even zwaar of zwaarder dan inwonende mantelzorgers omdat zij
bijvoorbeeld ook nog de zorg voor een eigen gezin hebben. Mijn conclusie is
dat ik moet ontraden om in het partnerbegrip mantelzorg als criterium op te
nemen.
 
 De staatssecretaris van Financiën,
 J. C. de Jager