Wet beroep bij niet tijdig beslissen; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30435, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

27-01-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30435 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Noodzaak en strekking van het wetsvoorstel2. Voorbereiding van het wetsvoorstel3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel4. Afdoening buiten zitting5. Ook beroep bij het niet tijdig nemen van een primair
besluit6. De schriftelijke ingebrekestelling7. Inhoudelijke beoordeling van de zaak8. De uitspraak9. De dwangsomprocedure10. Verhouding tot de voorlopige voorziening11. Gevolgen voor de rechter12. Gevolgen voor het bestuurARTIKELSGEWIJSArtikel IOnderdelen A en B (artikelen 4:13 en 4:14)Onderdeel C (artikel 4:15)Onderdeel D (artikel 6:12)Onderdeel E (artikel 6:20)Onderdeel F (artikel 7:1)Onderdeel G (artikelen 7:14 en 7:27)Onderdeel H (afdeling 8.2.4a)Artikel 8:55aArtikel 8:55bArtikel 8:55cEerste lidTweede lidArtikel 8:55dArtikel 8:55eArtikel IIArtikel IIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30435Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 76 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 435Aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een doeltreffender
rechtsmiddel tegen niet tijdig beslissen door bestuursorganen (Wet beroep
bij niet tijdig beslissen)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGALGEMEEN1. Noodzaak en strekking van het wetsvoorstelDit voorstel wil burgers een effectiever rechtsmiddel geven tegen te trage
besluitvorming door het bestuur. Als uitvloeisel van het regeerakkoord en
het kabinetsstandpunt «Juridisering in het openbaar bestuur» (Kamerstukken
II 1998/99, 26 360, nr. 1) is een vorig kabinet in een afzonderlijke
notitie «Termijnen voor bestuur en rechter» (Kamerstukken II 2000/01,
27 461, nr. 1) ingegaan op de problematiek van de tijdige besluitvorming,
zowel binnen het bestuur als bij de rechter. In deze notitie is gesteld dat
de oplossing voor deze problematiek niet moet worden gezocht in het invoeren
van nieuwe of het bekorten van bestaande beslistermijnen, maar veeleer in
organisatorische en kwaliteitsbevorderende maatregelen. Daarnaast werd geconstateerd
dat de burger die geconfronteerd wordt met een bestuur dat stilzit, in de
praktijk niet over een adequaat rechtsmiddel beschikt. Daarom werd in genoemde
notitie geconcludeerd dat de rechtsbescherming bij niet tijdig beslissen moet
worden verbeterd.De problematiek van trage besluitvorming is niet nieuw. Onder meer in
de eerste evaluatie van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) kwam duidelijk
naar voren, dat bestuursorganen beslistermijnen nogal eens overschrijden (zie
het verslag van de Commissie-Evaluatie Awb I, Den Haag 1996). Ook in opeenvolgende
jaarverslagen van de Nationale ombudsman is deze problematiek aan de orde
gekomen (Jaarverslagen Nationale ombudsman 1999–2004, zie Kamerstukken
II 2004/05 30030, nrs. 1–2; Kamerstukken II 2003/04 29 460,
nrs. 1–2; Kamerstukken II 2002/03 28 825, nrs. 1–2;
Kamerstukken II 2001/02 28 260, nrs. 1–2; Kamerstukken II
2000/01, 27 645, nr. 2; en Kamerstukken II 1999/2000, 27 050,
nr. 2). Uit die verslagen blijkt dat elk jaar weer een aanzienlijk deel
van de klachten die de Nationale ombudsman te behandelen krijgt, betrekking
heeft op trage besluitvorming, al neemt het aandeel daarvan de laatste jaren
wel geleidelijk af (van 52% in 2001 naar 33% in 2004). In 2003
heeft de Nationale ombudsman in zijn rapport «Correspondentie burger –
overheid» (rapport van 30 september 2003, 2003/325) aangegeven
dat de afhandeling van correspondentie met burgers moet worden verbeterd.
In dat rapport heeft hij een aantal concrete aanbevelingen gedaan. Dat laatste
geldt ook voor de Algemene Rekenkamer in zijn rapport «Beslistermijnen.
Waar blijft de tijd?» (Kamerstukken II 2003/04 29 495, nrs. 1–2).Ook dit kabinet is van mening dat de oplossing voor het terugdringen van
termijnoverschrijdingen in de eerste plaats moet worden gezocht in organisatorische
maatregelen en maatregelen die de kwaliteit van de dienstverlening verbeteren.
Alleen daarmee kan op een breed front winst worden geboekt. In het kader van
het Actieprogramma «Andere Overheid» (Kamerstukken II 2003/04,
29 362, nr. 1) wordt hieraan hard gewerkt en de reeds getroffen
maatregelen beginnen inmiddels resultaat op te leveren. Op dit Actieprogramma
wordt hierna nader ingegaan. Dat neemt niet weg dat daarnaast verbetering
van de rechtsbescherming voor de individuele burger wenselijk blijft, zoals
ook al in genoemde notitie «Termijnen voor bestuur en rechter»
werd geconstateerd. In een concreet geval waarin een bestuursorgaan in gebreke
blijft op het punt van de vereiste voortvarendheid, heeft die burger immers
weinig aan de constatering dat het in het merendeel van de gevallen inmiddels
een stuk beter gaat.De Awb biedt de burger ook thans een rechtsmiddel tegen niet tijdig beslissen.
Artikel 6:2 Awb bepaalt, dat niet tijdig beslissen door een bestuursorgaan
wordt gelijkgesteld met een besluit, zodat daartegen bezwaar en beroep openstaan.
Na de inwerkingtreding van de Awb bleek echter geleidelijk dat dit rechtsmiddel
niet altijd even effectief is. Bezwaarschriften wegens niet tijdig beslissen
leiden soms, maar niet altijd tot een versnelling van de bestuurlijke besluitvorming.
Beroepen wegens niet tijdig beslissen waren tot enkele jaren geleden onvoldoende
effectief, omdat de meeste bestuursrechters deze zaken behandelden als alle
andere zaken. Daardoor kon het vele maanden – en soms langer –
duren voordat een beroep wegens niet tijdig beslissen ter zitting werd behandeld.
Tegen die tijd was er inmiddels meestal wel een besluit genomen. Veelal trok
de rechter daaruit de conclusie, dat appellant geen belang meer had bij de
behandeling van zijn beroep wegens niet tijdig beslissen. Het gevolg was,
dat betrekkelijk weinig beroepen wegens niet tijdig beslissen werden ingesteld.
Kennelijk waren rechtshulpverleners tot de conclusie gekomen, dat zo’n
beroep toch niet hielp.Zowel van binnen als van buiten de rechterlijke macht is op deze stand
van zaken kritiek geleverd (zie o.m. B. J. van Ettekoven, Alternatieven
van de bestuursrechter (observaties vanuit de eerste lijn), pre-advies Vereniging
voor bestuursrecht VAR, VAR-geschrift 126, Den Haag 2001; B. M. J.
van der Meulen, Vooruit te branden bestuur, JBPlus 1999, blz. 15). Dat de
rechterlijke macht zich van het probleem bewust is, blijkt voorts uit de op
1 oktober 2001 in werking getreden gewijzigde Procesregeling bestuursrecht,
vastgesteld door de rechtbankvergaderingen van de negentien rechtbanken (Stcrt.
2001, 189). De Procesregeling bevat sinds die datum richtlijnen voor de behandeling
van beroepen wegens niet tijdig beslissen, waardoor tegenwoordig doorgaans
binnen enkele weken een uitspraak op deze beroepen wordt gegeven. Andere bestuursrechters
hebben dit voorbeeld gevolgd.Ook in het parlement is deze problematiek herhaaldelijk aan de orde geweest,
recent nog bij de behandeling van de Nota «Naar een slagvaardiger bestuursrecht»
(Kamerstukken II 2003/04, 29 279, nr. 16H) en bij de behandeling
van de Wet extern klachtrecht (Kamerstukken II 2002/03, 28 747, nrs. 1–2).
Bij deze beide behandelingen is aangegeven dat wordt bezien of een doeltreffender
rechtsmiddel bij niet tijdig beslissen geleidelijk zou kunnen worden ingevoerd,
in aansluiting op organisatorische maatregelen in het kader van het Actieprogramma
Andere Overheid (Handelingen II, 30 juni 2004, blz. 90–5764 e.v.).
Met dit voorstel wordt deze herhaalde toezegging ingelost.Verbeterde rechtsbescherming kan een bijdrage leveren aan het tegengaan
van termijnoverschrijdingen, maar het kan daarvoor niet de primaire oplossing
bieden. Daarvoor zijn organisatorische maatregelen nodig en in veel gevallen
zelfs een cultuuromslag binnen de betrokken diensten en bij hun leidinggevenden.Modernisering van de overheid is een van de centrale doelstellingen van
dit kabinet. Daartoe zijn inmiddels zowel rijksbreed als op decentraal niveau
talloze projecten en maatregelen in gang gezet, die voor het merendeel voortvloeien
uit het Actieprogramma «Andere overheid». De projecten en maatregelen
die uit dit programma voortvloeien zijn – kort gezegd – gericht
op verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening van de overheid, op
vermindering van de administratieve lasten van burgers en bedrijfsleven en
vermindering van de regeldruk. In verschillende van deze projecten komt ook
het probleem van niet tijdige besluitvorming aan de orde. Waar mogelijk wordt
overleg gevoerd met decentrale overheden en private organen met publieke taken
om na te gaan in hoeverre de ambities en maatregelen op rijksniveau door hen
kunnen worden overgenomen.Rechtstreeks gericht op tijdiger besluitvorming en op verbetering van
de communicatie over de voortgang van beslissingen, is het «Actieplan
professioneel omgaan met brieven en elektronische berichten» (Kamerstukken
II 2003/04, 29 362, nr. 16), dat tevens de kabinetsreactie bevat
op eerdergenoemd rapport van de Nationale ombudsman uit 2003. In dit Actieplan
is op hoofdlijnen aangegeven hoe schriftelijke correspondentie, waaronder
ook aanvragen en bezwaar- en beroepschriften vallen, beter kan worden afgehandeld.
Thans worden of zijn op basis van dit Actieplan departementale en interdepartementale
activiteiten ontplooid, waarbij de wettelijke normen en de aanvullende normen
van de Nationale ombudsman het leidend kader zijn. Binnenkort zal een Implementatieplan
worden vastgesteld, dat een overzicht zal bevatten van alle interdepartementale
en departementale activiteiten die tot 2008 zullen worden uitgevoerd in het
kader van bovengenoemd Actieplan.Recent heeft de Nationale ombudsman geëvalueerd in hoeverre zijn
aanbevelingen in eerdergenoemd onderzoeksrapport uit 2003 hebben geleid tot
acties en resultaat. Zijn bevindingen heeft hij beschreven in een rapport
dat op 7 september 2005 is uitgebracht (rapport 2005/250). De Nationale
ombudsman constateert daarin met tevredenheid dat er binnen de rijksoverheid
een cultuuromslag heeft plaatsgevonden in die zin dat de rijksoverheid het
belang is gaan inzien van het halen van beslistermijnen, het tijdig reageren
en het tussentijds informeren van de burger. De ministeries hebben volgens
de Nationale ombudsman talrijke en zeer diverse initiatieven genomen om de
afhandeling van correspondentie met de burger te verbeteren. De doorlooptijden
en tussentijdse informatievoorziening zijn in het algemeen sterk verbeterd.
Niettemin constateert de Nationale ombudsman dat de tijdige afhandeling van
bezwaarschriften over vrijwel de gehele linie nog een knelpunt vormt. Omdat
er thans op rijksniveau zoveel activiteiten worden ontplooid, doet de Nationale
ombudsman in dit rapport geen nieuwe aanbevelingen.In sommige gevallen kan ook de figuur van de fictieve positieve beslissing
een wettelijke prikkel vormen om tijdig te beslissen. Het kabinet heeft onlangs
aangekondigd dat voor het bijzondere bestuursrecht in een afzonderlijk project
zal worden nagegaan op welke gebieden deze figuur kan worden ingevoerd (kabinetsreactie
op het advies van de Taskforce Vereenvoudiging Vergunningen, Kamerstukken
II 2004/05, 29 515, nr. 93). Deze figuur houdt in dat een vergunning
van rechtswege wordt verleend zodra de beslistermijn is verstreken. Daarvan
kan echter alleen sprake zijn bij eenvoudige vergunningen waarbij aan de voorwaarden
wordt voldaan dat door de vergunningverlening geen ernstige maatschappelijke
gevolgen ontstaan, de belangen van derden niet worden geschaad en geen onduidelijkheden bestaan over de rechten en plichten van de vergunninghouder.2. Voorbereiding van het wetsvoorstelDe Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht heeft in maart
2002 een voorontwerp van Wet beroep bij niet tijdig beslissen aangeboden aan
de Ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Het voorontwerp is vervolgens voorgelegd aan de Hoge Raad, de Raad voor de
rechtspraak, de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR), de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA),
de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs, de Nederlandse Federatie van Belastingadviseurs,
de VNG, het Interprovinciaal Overleg, de Unie van Waterschappen, de Raad voor
openbaar bestuur, de Sociaal Economische Raad (SER) en de Nationale ombudsman.
De uitgebrachte adviezen waren verdeeld. Voorstander van het voorstel waren
de Hoge Raad, de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs, de NOvA en de Raad
voor de rechtspraak. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State,
de SER en de VNG waren van mening dat de oplossing voor het probleem niet
in wetgeving moet worden gevonden, maar in organisatorische maatregelen bij
het bestuur. De Afdeling plaatste vraagtekens bij de noodzaak van het voorstel
en was van mening dat het huidige procesrecht voldoende mogelijkheden biedt.
In paragraaf 1 van deze toelichting hebben wij reeds aangegeven dat het
kabinet onderschrijft dat de oplossing primair moet worden gezocht in dergelijke
maatregelen, maar dat het in aanvulling daarop wettelijke maatregelen om de
rechtsbescherming van de burger te verbeteren noodzakelijk acht. Het wetsvoorstel
sluit aan bij de reeds bestaande procesrechtelijke mogelijkheden waarop de
Afdeling doelde. De doelstelling van het voorstel sprak de NVvR aan. De NVvR
was voor het overslaan van de bezwaarschriftprocedure, maar had kritiek op
de uitwerking. Evenals de Afdeling achtte de NVvR de bestaande mogelijkheden
voldoende. Met name de ingebrekestelling en het vervallen van artikel 6:20,
vierde lid, stuitten in verschillende adviezen op bezwaren. Ook bestond bij
sommige adviseurs vrees voor een toename van de werklast van de rechterlijke
macht. Naar aanleiding van de ontvangen adviezen1
is het wetsvoorstel op onderdelen aangepast. Op de daartoe geëigende
plekken in deze toelichting wordt nader ingegaan op de in de adviezen gemaakte
opmerkingen.3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstelDit wetsvoorstel bouwt voort op de Procesregeling en het eerder genoemde
preadvies van B. J. van Ettekoven. Het wetsvoorstel schept een snelle
en effectieve procedure bij niet tijdig beslissen, die bestaat uit vier hoofdelementen:• Bij niet tijdig beslissen kan de belanghebbende direct beroep bij
de rechter instellen, zonder eerst bezwaar te maken.• Alvorens beroep in te stellen, dient de belanghebbende het bestuursorgaan
echter schriftelijk in gebreke te stellen, tenzij dit redelijkerwijs niet
kan worden gevergd.• De rechter behandelt het beroep in beginsel met toepassing van
artikel 8:54, dus zonder zitting. Hij doet binnen acht weken uitspraak en
bepaalt daarbij dat het bestuursorgaan binnen twee weken alsnog een beslissing
neemt.• Als het bestuursorgaan na afloop van de door de rechter bepaalde
termijn nog steeds niet heeft beslist, kan de belanghebbende via een eenvoudige
procedure bij de voorzieningenrechter, waarvoor geen griffierecht is verschuldigd,
de rechter verzoeken aan het bestuursorgaan een dwangsom op te leggen.De rechter beoordeelt in het kader van deze procedure slechts of de beslistermijn
inderdaad is overschreden. Dit maakt een snelle procedure mogelijk, want het
eindpunt van de beslistermijn is als regel eenvoudig vast te stellen.De Procesregeling bestuursrecht is een vorm van zelfbinding door de rechtbanken.
Zij bevat richtlijnen voor de hantering van procesrechtelijke bevoegdheden,
teneinde daarin meer eenheid te brengen. Met ingang van 1 oktober 2001
is deze Procesregeling aangevuld met een richtlijn voor de wijze van behandeling
van beroepen wegens niet tijdig beslissen. Artikel 11 van de Procesregeling
bepaalt, dat deze beroepen in beginsel worden behandeld met toepassing van
artikel 8:54 Awb. Dit wil zeggen dat zij buiten zitting worden afgedaan. Daarmee
is het probleem echter nog niet geheel opgelost. Dit wetsvoorstel geeft dezelfde
hoofdregel als de Procesregeling, maar gaat op vier punten verder:• Dit wetsvoorstel ziet op alle met bestuursrechtspraak belaste colleges,
terwijl de door de rechtbanken vastgestelde Procesregeling uit de aard der
zaak slechts voor de rechtbanken geldt. De Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor
het bedrijfsleven hebben met ingang van 1 januari 2002 eigen –
onderling afgestemde – procesregelingen vastgesteld (zie resp. Stcrt
2001, 245, 243 en 210), maar deze bevatten nog geen richtlijnen voor de behandeling
van beroepen wegens niet tijdig beslissen.• De rechtbank is als regel slechts bevoegd, nadat een bezwaarschriftprocedure
is doorlopen. Daarom ziet de Procesregeling in de meeste gevallen slechts
op het niet tijdig beslissen op bezwaar. Het onderhavige wetsvoorstel geeft
ook een regeling voor het niet tijdig nemen van een primaire beslissing.• De Procesregeling schrijft voor dat de rechtbank uitspraak doet
binnen vier weken na ontvangst van de op de zaak betrekking hebbende stukken.
Dit wetsvoorstel verplicht de rechtbank binnen acht weken na ontvangst van
het beroepschrift uitspraak te doen, ook als het bestuursorgaan de op de zaak
betrekking hebbende stukken niet tijdig heeft ingezonden.• Anders dan de Procesregeling geeft dit wetsvoorstel een regeling
voor het opleggen van een dwangsom indien het bestuursorgaan ook na veroordeling
door de rechtbank nalatig blijft te beslissen.Het wetsvoorstel is in de volgende situaties van toepassing:• De wettelijke beslistermijn is overschreden, terwijl het bestuursorgaan
de aanvrager niet heeft laten weten dat het de termijn niet haalt en dat de
beschikking binnen een bepaalde termijn zal worden gegeven (artikel 8:55a,
eerste lid, onderdeel a);• bij het ontbreken van een wettelijke beslistermijn is de termijn
van acht weken overschreden (artikel 4:13, tweede lid), terwijl het bestuursorgaan
de aanvrager niet heeft laten weten dat het de termijn niet haalt en dat de
beschikking binnen een redelijke termijn zal worden gegeven (artikel 8:55a,
eerste lid, onderdeel b);• de wettelijke beslistermijn voor een beslissing op bezwaar of in
administratief beroep is overschreden, terwijl het bestuursorgaan de indiener
van het bezwaar- of beroepschrift niet heeft laten weten dat het de termijn
niet haalt en dat de beslissing binnen een bepaalde termijn zal worden gegeven
(artikel 8:55a, eerste lid, onderdeel c);• bij wettelijk voorschrift of bij besluit van het bestuursorgaan
is de regeling van toepassing verklaard (artikel 8:55a, tweede lid).De voornaamste categorie gevallen waarin afdeling 8.2.4.a niet van toepassing is, betreft de gevallen waarin een beschikking
weliswaar niet binnen de wettelijke termijn wordt gegeven, maar het bestuursorgaan
de aanvrager daarvan wel tijdig in kennis heeft gesteld (artikel 4:14, eerste
en derde lid). In die gevallen is het bestuursorgaan te laat met
het geven van een beschikking, maar is het op grond van artikel 8:55a niet
mogelijk direct beroep in te stellen bij de rechtbank. Een belanghebbende
moet in die gevallen eerst bezwaar maken wegens niet tijdig beslissen voordat
beroep bij de rechtbank kan worden ingesteld. Dit lijdt uiteraard uitzondering
indien afdeling 8.2.4.a op die categorie besluiten op grond van artikel 8:55a,
tweede lid, van toepassing is.Het toepassingsbereik van de regeling wordt beperkt tot bovengenoemde
situaties, omdat zo eerst kan worden bezien hoe de regeling in de praktijk
uitwerkt en wat de gevolgen daarvan zijn voor de belasting van de rechterlijke
macht. Indien blijkt dat het overslaan van de bezwaarfase en de snelle, eenvoudige
procedure het beoogde effect hebben, kan op een later tijdstip ervoor worden
gekozen de regeling algemene gelding te geven. Tot die tijd hebben bestuursorganen
nog de gelegenheid orde op zaken te stellen binnen hun organisatie. Het implementeren
van eerdergenoemde organisatorische en kwaliteitsbevorderende maatregelen
is immers een proces dat niet van de ene op de andere dag effect sorteert.In de eerste drie gevallen waarin het wetsvoorstel van toepassing wordt,
is een bestuursorgaan wel heel nalatig: de (wettelijke) beslistermijn is overschreden én
het bestuursorgaan heeft niets van zich laten horen. In deze situaties wordt
het niet tijdig beslissen waarschijnlijk als bijzonder ergerlijk ervaren.
Er is dan immers in feite sprake van een dubbel stilzitten van het bestuur.
In dergelijke gevallen is het niet meer dan redelijk dat de bezwaarfase wordt
overgeslagen en dat direct beroep bij de rechtbank kan worden ingesteld. De
afdeling is ook van toepassing op beslissingen op bezwaar en in administratief
beroep. Evenals bij aanvragen om een beschikking staat in geval van niet tijdig
beslissen op bezwaar of in administratief beroep beroep open met toepassing
van afdeling 8.2.4a wanneer de wettelijke beslistermijn is overschreden zonder
dat het bestuursorgaan iets van zich heeft laten horen (artikel 4:14, eerste
lid). In de artikelen 7:14 en 7:27 wordt geregeld dat artikel 4:14, eerste
lid, ook van toepassing is op beslissingen op bezwaar en in administratief
beroep (zie onderdeel G). Juist bij beslissingen op bezwaar is gebleken dat
tijdige besluitvorming een nijpend probleem vormt. Met het wetsvoorstel wordt
ook hier enige tijdwinst geboekt ten opzichte van de «gewone»
beroepsprocedure en geldt dat eenvoudig een dwangsom kan worden opgelegd.Daarnaast kan in bijzondere wetten worden bepaald dat het wetsvoorstel
van toepassing is. Ook kan een bestuursorgaan dat zijn processen goed op orde
heeft, er zelf voor kiezen dat er in geval van niet tijdig beslissen direct
beroep bij de rechtbank kan worden ingesteld. Benadrukt wordt dat indien in
een bijzondere wet of bij besluit wordt bepaald dat de afdeling van toepassing
is op een bepaald type besluiten, de afdeling ook van toepassing is op de
beslissingen op bezwaar tegen dier besluiten, tenzij dit uitdrukkelijk wordt
uitgezonderd. Dit volgt uit de systematiek van de Awb. Een beslissing op bezwaar
houdt immers een heroverweging in van het primaire besluit en deelt dus (in
ieder geval bij een ontvankelijk bezwaar) het karakter van het primaire besluit.
Wanneer bijvoorbeeld in de Woningwet wordt bepaald dat afdeling 8.2.4a van
toepassing is op besluiten omtrent bouwvergunningen, dan geldt die toepasselijkheid
ook voor de beslissing op bezwaar tegen de verlening of weigering van een
bouwvergunning, want ook dat is een besluit omtrent een bouwvergunning. Hetzelfde
geldt bijvoorbeeld bij bijeen uitkering of een kapvergunning.Voor beslissingenbeslissingen in administratief beroep geldt in beginsel
hetzelfde, maar daar ligtligt het uiteraard in de rede dat het bestuursorgaan
dat het primaire besluit neemt, afdeling 8.2.4a slechts van toepassing verklaart
op de beslissing in administratief beroep als het beroepsorgaan daarmee instemt.Overigens kan afdeling 8.2.4a wel uitsluitend van toepassing worden verklaard
op beslissingen op bezwaar tegen bepaalde besluiten (terwijl die
afdeling dus niet van toepassing wordt verklaard op de onderliggende primaire
besluiten). Naar wij hopen zal de implementatie van organisatorische en kwaliteitsbevorderende
maatregelen er in toenemende mate toe leiden dat de regeling in bijzondere
wetten of door bestuursorganen zelf van toepassing wordt verklaard. Als gezegd
vormt dit wetsvoorstel een sluitstuk van die maatregelen.Vanwege de opzet van de regeling bestaan er tegen niet tijdig beslissen
twee rechtsgangen naast elkaar: in sommige gevallen blijft het huidige regime
gelden, waarin eerst bezwaar moet worden gemaakt wegens niet tijdig beslissen,
en in andere gevallen geldt het nieuwe regime, waarin ook in de primaire fase
direct beroep openstaat bij de rechtbank en waarin eigen procedureregels gelden.
Dat betekent dat de situatie van bezwaar en beroep niet zo overzichtelijk
is als voorheen. Voor een goed begrip zijn de verschillende rechtsgangen in
geval van niet tijdig beslissen hierna in een overzicht weergegeven.Nieuw regime – op grond van afdeling 8.2.4a direct
beroep bij de rechter:• bij overschrijding van de wettelijke beslistermijn voor primaire
besluiten zonder mededeling als bedoeld in artikel 4:14, eerste lid;• bij overschrijding van de termijn van acht weken van artikel 4:13,
tweede lid, zonder mededeling als bedoeld in artikel 4:14, derde lid;• bij overschrijding van de wettelijke beslistermijn voor beslissingen
op bezwaar of in administratief beroep zonder mededeling als bedoeld in artikel
4:14, eerste lid; en• in de gevallen waarin afdeling 8.2.4a in een bijzondere wet of
bij besluit van het bestuursorgaan van toepassing is verklaard.Huidig regime – eerst bezwaar of administratief
beroep:• bij overschrijding van de wettelijke termijn voor primaire besluiten
en er is een mededeling gedaan als bedoeld in artikel 4:14, eerste lid (mits
afdeling 8.2.4a niet in een bijzondere wet of bij besluit van het bestuursorgaan
van toepassing is verklaard);• bij overschrijding van de termijn van acht weken van artikel 4:13,
tweede lid, en er is een mededeling gedaan als bedoeld in artikel 4:14, derde
lid (mits afdeling 8.2.4a niet in een bijzondere wet of bij besluit van het
bestuursorgaan van toepassing is verklaard); en• bij overschrijding van de wettelijke termijn voor beslissingen
op bezwaar of in administratief beroep en er is een mededeling gedaan als
bedoeld in artikel 4:14, eerste lid (mits afdeling 8.2.4a niet in een bijzondere
wet of bij besluit van het bestuursorgaan van toepassing is verklaard).Opgemerkt wordt dat de mededeling van het bestuursorgaan op grond van
artikel 4:14, eerste of derde lid, dat het de termijn niet haalt, niet betekent
dat de beslistermijn wordt verlengd. Bij het overschrijden van een wettelijke
beslistermijn is het bestuursorgaan dus, ongeacht of het een kennisgeving
als bedoeld in artikel 4:14 verzendt, altijd te laat met het geven van de
beschikking.Op grond van artikel 4:13, tweede lid, kan de beslistermijn in bijzondere
omstandigheden ook al eerder zijn verstreken dan na acht weken. In die gevallen
zou reeds zodra de redelijke termijn verstreken is, bezwaar of beroep wegens
niet tijdig beslissen kunnen worden ingesteld. Er zal in die gevallen echter
vaak verschil van mening bestaan tussen het bestuursorgaan en de belanghebbende
over het antwoord op de vraag wanneer de termijn precies verstreken is. Er
bestaat dan nooit op voorhand zekerheid wanneer de termijn verstreken is.
Dat wordt pas duidelijk door het oordeel van de rechter. Om de regeling van
het wetsvoorstel niet nog ingewikkelder te maken, is ervoor gekozen om bij
het ontbreken van een wettelijke beslistermijn alleen direct beroep
bij de rechter open te stellen zodra een termijn van acht weken is verstreken
en geen mededeling is gedaan (atikel 4:14, derde lid). In voorkomende gevallen
zou een belanghebbende die van mening is dat de redelijke termijn eerder is
verstreken dan na acht weken, bezwaar kunnen maken wegens niet tijdig beslissen
en door middel van een voorlopige voorziening om een rechterlijk oordeel kunnen
vragen.4. Afdoening buiten zittingDe Awb kent reeds sedert haar inwerkingtreding de – ook in het pre-Awb
procesrecht al voorkomende – figuur van de vereenvoudigde afdoening
van het beroep. Ingevolge artikel 8:54 Awb kan de rechter zonder een zitting
te houden op het beroep beslissen, indien dit beroep kennelijk (dat wil zeggen:
evident) gegrond, ongegrond of niet ontvankelijk is, dan wel de rechtbank
kennelijk onbevoegd is. De achterliggende gedachte is, dat een zitting niet
nodig is als de uitslag van het beroep naar het oordeel van de rechter evident
is.In navolging van de Procesregeling van de rechtbanken is voor de procedure
bij niet tijdig beslissen aansluiting gezocht bij deze bestaande procedure.
Dit heeft het voordeel, dat de wettelijke en jurisprudentiële regels
inzake vereenvoudigde afdoening, waarmee rechter, bestuur en rechtshulpverleners
sedert lang vertrouwd zijn, van toepassing blijven voor zover daarvan in dit
wetsvoorstel niet uitdrukkelijk wordt afgeweken. Dit waarborgt een soepele
invoering van de nieuwe procedure: de praktijk kan voortbouwen op bestaande
ervaringen. Dit voordeel wordt nog sterker, doordat dit wetsvoorstel voortbouwt
op de Procesregeling van de rechtbanken, waarmee rechter en partijen tegen
de tijd dat dit voorstel in werking treedt de nodige ervaring zullen hebben.
Erkend zij, dat dit in minder mate het geval is bij de andere bestuursrechtelijke
colleges, maar dit is minder bezwaarlijk, nu het in de praktijk vooral de
rechtbanken zijn die met beroepen wegens niet tijdig beslissen worden geconfronteerd.Naar huidig recht is de rechter in de in artikel 8:54 bedoelde gevallen
bevoegd, maar nimmer verplicht om een beroep vereenvoudigd af te doen. De
hoofdregel van het onderhavige wetsvoorstel is, dat hij daartoe in beginsel
wel verplicht is, indien het een beroep wegens niet tijdig beslissen betreft.
Dit is mogelijk, omdat beroepen wegens niet tijdig beslissen voor de rechter
als regel eenvoudig zijn. Bij beslissingen op aanvraag bepaalt de wet in de
meeste gevallen, dat het bestuursorgaan binnen een aantal weken of maanden
na de ontvangst van de aanvraag een besluit moet nemen. Om vast te stellen,
of het besluit al dan niet te laat komt, heeft de rechter dus meestal niet
het volledige dossier nodig. Hij hoeft slechts vast te stellen, op welke datum
een (volledige) aanvraag is ingediend, en daar de wettelijke beslistermijn
bij op te tellen.Gelet hierop moet het mogelijk zijn, dat de rechtbank binnen acht weken
na ontvangst van het beroepschrift beslist. De Procesregeling bestuursrecht
van de rechtbanken (art. 11, eerste lid) stelt in afwijking hiervan een termijn
van vier weken na ontvangst van de op de zaak betrekking hebbende stukken.
Dit houdt echter het risico in, dat de uitspraak wordt vertraagd indien, zoals
helaas soms het geval is, het bestuursorgaan talmt met het inzenden van de
stukken, terwijl de rechter deze stukken als regel niet nodig heeft om op
het beroep te beslissen. Als regel behoeft de rechter slechts te weten, op
welke datum de aanvraag is ingediend. Dit zal meestal reeds uit het beroepschrift
en eventueel uit een daarbij overgelegd afschrift van de aanvraag blijken.Er zijn echter wel gevallen, waarin de zaak minder eenvoudig is, bijvoorbeeld
als in geschil is of de belanghebbende met uitstel heeft ingestemd, dan wel
of de overschrijding (mede) aan hem is te wijten. Voor die gevallen blijft
de rechter bevoegd te kiezen voor een behandeling ter zitting. In navolging
van de Procesregeling is ervoor gekozen om dan in beginsel een
versnelde behandeling (artikel 8:52 Awb) voor te schrijven, die zo mogelijk
moet leiden tot een uitspraak binnen dertien weken na de indiening van het
beroepschrift. Zo mogelijk, omdat uitzonderlijke gevallen denkbaar zijn waarin
het beroep wegens niet tijdig beslissen dermate complex is dat een gewone
behandeling nodig is, die niet binnen dertien weken kan worden afgerond.5. Ook beroep bij het niet tijdig nemen van een primair
besluitIngevolge artikel 7:1 Awb moet, alvorens beroep bij de bestuursrechter
kan worden ingesteld, als regel eerst een bezwaarschrift worden ingediend
bij het bestuursorgaan dat het bestreden besluit heeft genomen. Naar huidig
recht geldt dit ook in alle gevallen van niet tijdig beslissen. Als een bestuursorgaan
te laat op een aanvraag beslist, moet de belanghebbende dus eerst een bezwaarschrift
wegens niet-tijdig beslissen indienen. Pas als ook daarop niet tijdig wordt
beslist, heeft betrokkene toegang tot de rechter. Dit kan, afhankelijk van
de omstandigheden, na de indiening van het bezwaarschrift nog zes tot veertien
weken duren (vgl. art. 7:10 en 7:13 Awb).Deze rechtsgang werkt in de praktijk vaak niet bevredigend. Hoewel veel
bestuursorganen zich inspannen om na indiening van een bezwaarschrift wegens
niet tijdig beslissen ten spoedigste alsnog een inhoudelijke beslissing te
nemen, komt het voor dat een bestuursorgaan daarvoor de volle termijn voor
de beslissing op bezwaar benut, of zelfs na afloop daarvan nog altijd geen
inhoudelijke beslissing heeft gegeven. In dat geval kan het voorkomen, dat
de belanghebbende vele maanden na afloop van de wettelijke beslistermijn nog
altijd geen inhoudelijke beslissing heeft.Bestuursorganen weten ook niet altijd goed raad met bezwaarschriften wegens
niet tijdig beslissen. De enige juiste reactie is zo snel mogelijk alsnog
een inhoudelijk besluit nemen. Als dit gebeurt, ontstaat nogal eens verwarring
over de vraag of dit inhoudelijke besluit nu een primair besluit of een beslissing
op bezwaar is, alsook over de vraag of nog afzonderlijk op het bezwaarschrift
wegens niet tijdig beslissen moet worden beslist. Het komt zelfs voor dat
een bestuursorgaan het bezwaarschrift wegens niet tijdig beslissen gegrond
verklaart, maar daarbij nog steeds geen inhoudelijke beslissing neemt. Daar
schiet de belanghebbende natuurlijk weinig mee op.De Procesregeling bestuursrecht lost deze problemen niet op en kan deze
ook niet oplossen, omdat zij uiteraard de wettelijke verplichting om eerst
bezwaar te maken niet opzij kan zetten. Daarom voorziet het onderhavige voorstel
in de mogelijkheid om in bepaalde gevallen bij overschrijding van de primaire
beslistermijn rechtstreeks de rechter te adiëren. Daartoe wordt in artikel
7:1, eerste lid, Awb bepaald dat de verplichting om eerst een bezwaarschriftprocedure
te doorlopen niet geldt, indien tegen het niet tijdig beslissen beroep openstaat
met toepassing van de nieuwe afdeling 8.2.4a. Voor partijen betekent dit geen
verlies van instantie. Zoals hierna zal worden uiteengezet, heeft het rechterlijk
oordeel namelijk in beginsel betrekking op de vraag of al dan niet tijdig
is beslist, niet op de inhoud van de zaak.6. De schriftelijke ingebrekestellingDit wetsvoorstel biedt de burger in bepaalde gevallen een snelle en effectieve
procedure tegen te laat beslissen door het bestuur. Maar de burger moet het
bestuur niet met deze procedure kunnen overvallen. Het is niet meer dan redelijk,
dat de belanghebbende het bestuur eerst even laat weten dat het naar zijn
oordeel in gebreke is. Dit is een eis die ook elders in ons bestuursrecht
wordt gesteld. Zo neemt ook de Nationale ombudsman een klacht in beginsel
niet in behandeling indien deze niet eerst aan het bestuur kenbaar is gemaakt
(het zogenaamde «kenbaarheidsvereiste» van artikel
12, tweede lid, Wet Nationale ombudsman). Daarom is bepaald, dat het beroep
wegens niet tijdig beslissen slechts ontvankelijk is, indien de belanghebbende
het bestuur schriftelijk in gebreke heeft gesteld.Dit kan ook voor de burger voordelen hebben. Vaak zal het bestuur in de
ingebrekestelling aanleiding zien om de besluitvorming in de bewuste zaak
zoveel mogelijk te versnellen. Als dat tot gevolg heeft dat de tussenkomst
van de rechter niet meer nodig is, is dat voor alle betrokkenen een betere
en goedkopere oplossing. Het voorkomt voorts onnodige belasting van de rechter.
Ook is natuurlijk denkbaar dat de belanghebbende ten onrechte meent dat de
beslistermijn al is overschreden. De ingebrekestelling kan dan aanleiding
zijn om de belanghebbende nog eens voor te lichten over de juiste termijn.In geval van het niet tijdig nemen van een primair besluit fungeert de
ingebrekestelling zo in zekere zin als een lichter en informeler alternatief
voor het bezwaar wegens niet tijdig beslissen. In geval van het niet tijdig
beslissen op een bezwaarschrift betekent de eis van een voorafgaande ingebrekestelling
ten opzichte van het huidige recht op papier een verzwaring van de eisen die
aan de burger worden gesteld. In de praktijk is het verschil echter niet zo
groot. Ook nu al gaat aan een beroep wegens niet tijdig beslissen vaak de
nodige correspondentie vooraf. Omdat het beroep wegens niet tijdig beslissen
niet aan een termijn is gebonden, is het immers meestal niet nodig om het
rauwelijks in te stellen.Aan het vereiste van schriftelijke ingebrekestelling kan ook worden voldaan
door het indienen van een schriftelijke klacht als bedoeld in artikel 9:4
Awb. Men zie nader de artikelsgewijze toelichting bij artikel I, onderdeel
D (artikel 6:12). Een ingebrekestelling is tenslotte niet nodig, indien deze
redelijkerwijs niet kan worden gevergd. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen
als de zaak zeer spoedeisend is.Over de ingebrekestelling zijn in de adviezen veel opmerkingen gemaakt.
De ingebrekestelling zou niet binnen het systeem van de Awb passen, nodeloos
ingewikkeld en verwarrend zijn en feitelijk de beslistermijn met twee weken
verlengen. Met name om redenen van proceseconomie, zoals hiervoor uiteengezet,
is de ingebrekestelling echter niet onredelijk. Het vereiste van schriftelijke
ingebrekestelling is dan ook gehandhaafd.7. Inhoudelijke beoordeling van de zaakVoorheen – en in het spraakgebruik ook nu nog wel – werd het
niet tijdig beslissen op een aanvraag wel aangeduid als een «fictieve
weigering». De Wet Arob – die tussen 1976 en 1994 algemeen aanvullende
rechtsbescherming tegen de overheid bood – hanteerde in artikel 3 namelijk
de fictie, dat een bestuursorgaan dat niet tijdig op een aanvraag had beslist,
geacht werd de aanvraag te hebben afgewezen. Dit betekende dat de rechter
in beginsel inhoudelijk moest beoordelen of deze afwijzing de rechterlijke
toets kon doorstaan.De Algemene wet bestuursrecht hanteert deze fictie niet expliciet. Artikel
6:2 stelt het niet tijdig beslissen gelijk met een besluit, zodat daartegen
beroep kan worden ingesteld, maar kleurt dit fictieve besluit niet met zoveel
woorden inhoudelijk in. Uit de memorie van toelichting (PG Awb I, blz. 281–283)
blijkt echter wel, dat de wetgever ervan uitging dat de rechter naar aanleiding
van een beroep wegens niet tijdig beslissen ook tot een inhoudelijke beoordeling
van de zaak zou kunnen overgaan.De Afdeling bestuursrechtspraak heeft enige tijd geleden geoordeeld, dat
de bestuursrechter bij een beroep wegens niet tijdig beslissen in het algemeen
slechts kan beoordelen of de beslistermijn is overschreden; hij mag in beginsel
geen inhoudelijk oordeel geven (ABRS 3-12-1998, AB 1999, 107 m.nt. FM; JB
1999, 13 m.nt. FAMS (De Gier/Haarlemmermeer)). Aanvankelijk werd in het voorontwerp
voortgebouwd op deze jurisprudentie van de Afdeling. Het vierde lid van artikel
6:20 Awb, dat bepaalt dat het bezwaar en beroep mede worden geacht
te zijn gericht tegen het besluit op de aanvraag, kwam daarin te vervallen
omdat de procedure uitsluitend gericht moest zijn op het snel verkrijgen van
een rechterlijk oordeel. Naar aanleiding van de ontvangen adviezen wordt hiervan
echter teruggekomen en wordt voorgesteld artikel 6:20, vierde lid, te handhaven.
Vrijwel alle geconsulteerde rechterlijke colleges en instanties (Hoge Raad,
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, NVvR en Raad voor de rechtspraak)
hebben aangegeven dat zij het vierde lid van artikel 6:20 een voor de praktijk
zinvolle regeling vinden, met name voor zover het gaat om beslissingen op
bezwaar die hangende het beroep worden genomen. De handhaving van het vierde
lid van artikel 6:20 brengt mee dat het ook mogelijk blijft om een hangende
het beroep afgekomen primair besluit inhoudelijk te beoordelen. De grootste
nadelen van deze mogelijkheid – doorkruising van de bezwaarschriftprocedure
en verlies van een instantie – worden ondervangen door handhaving van
artikel 6:20, vijfde lid (dat aanvankelijk ook werd geschrapt in het voorontwerp),
dat de bevoegdheid bevat van de rechter om de zaak terug te verwijzen naar
het bestuursorgaan.Ook is in enkele adviezen opgemerkt dat de mogelijkheid om een «fictief
besluit» in te kleuren indien de zaak zich leent voor toepassing van
artikel 8:72 Awb behouden moet blijven. Hoewel uitgangspunt van het wetsvoorstel
blijft dat een beroep wegens niet tijdig beslissen primair moet worden beschouwd
als een procedureel middel en dat het bestuursorgaan alsnog een inhoudelijke
beslissing moet nemen, blijft het bij wijze van uitzondering ook mogelijk
dat de rechtbank zelf in de zaak voorziet (artikel 8:72, vierde lid, Awb).
Uit een oogpunt van proceseconomie is dit immers een praktische en zinvolle
mogelijkheid.8. De uitspraakAls gezegd gaat de voorgestelde procedure in beginsel slechts over de
vraag, of de beslistermijn is overschreden. Dit komt tot uiting in de inhoud
van de uitspraak. Indien het beroep gegrond is – dus indien de beslistermijn
inderdaad is overschreden – moet de rechter ingevolge artikel 8:55c
in beginsel bepalen dat het bestuur binnen twee weken alsnog een besluit bekendmaakt.
Dit lijkt ongerijmd: een bestuursorgaan dat al te laat is met beslissen, krijgt
nog eens twee weken de tijd. De realiteit gebiedt echter te erkennen, dat
het alsnog op schrift stellen en bekendmaken van een besluit nu eenmaal enige
tijd neemt. De rechter is echter wel bevoegd een kortere termijn te stellen
indien de omstandigheden daartoe nopen.Het is echter onvermijdelijk dat er van tijd tot tijd ook gevallen zullen
zijn, waarin de rechter een langere termijn moet stellen. De rechter kan namelijk
voor een dilemma tussen snelheid en zorgvuldigheid komen te staan. Er zijn
bijvoorbeeld gevallen waarin een zorgvuldig besluit een medisch advies vereist.
Indien dit advies er bij het verstrijken van de beslistermijn nog niet is,
hetzij omdat de adviseur onvoldoende voortvarend te werk gaat, hetzij omdat
het bestuur te laat om advies heeft gevraagd, is het niet zonder meer verantwoord
om de zorgvuldigheid aan de snelheid op te offeren. Daarom biedt het voorstel
de rechter de ruimte om zo nodig een langere termijn te stellen, dan wel een
andere voorziening te treffen. Bij dit laatste kan bijvoorbeeld worden gedacht
aan het stellen van een termijn voor de volgende stap in de procedure die
uiteindelijk tot een besluit moet leiden.De verplichting om een termijn te stellen geldt uiteraard niet, indien
inmiddels – al dan niet onder druk van het beroep – alsnog een
besluit is genomen. In dat geval kan de rechter volstaan met het gegrond verklaren
van het beroep, voor zover de indiener daarbij nog belang heeft.9. De dwangsomprocedureAangenomen mag worden dat het bestuursorgaan in de overgrote meerderheid
van de gevallen zal voldoen aan het rechterlijk bevel om binnen twee weken
alsnog te beslissen. Het moet daaraan ook kunnen voldoen, omdat het als regel
al de nodige extra tijd heeft gehad: in ieder geval twee weken, maar vaak
zal daar ook de duur van de procedure wegens niet tijdig beslissen bij moeten
worden opgeteld, en in sommige gevallen ook nog de periode die is verstreken
voordat dit beroep werd ingesteld. Het is daarom niet nodig de rechter te
verplichten om aan zijn uitspraak steeds een dwangsom te verbinden. De rechter
is daartoe overigens – ook naar huidig recht – wel bevoegd, indien
daartoe aanleiding bestaat (artikel 8:72, zevende lid). Ook zonder dwangsom
betekent de voorgestelde procedure voor bestuursorganen overigens al een financiële
prikkel tot tijdig beslissen. Bij een gegrond beroep moet het bestuursorgaan
immers het griffierecht vergoeden (artikel 8:74, eerste lid) en kan het in
de proceskosten van de belanghebbende worden veroordeeld (artikel 8:75).Maar het is helaas niet helemaal ondenkbaar, dat het bestuur na afloop
van de door de rechter gestelde termijn nog steeds geen besluit heeft genomen.
Voor dat geval voorziet het wetsvoorstel in een eenvoudige procedure om het
bestuur alsnog een dwangsom op te leggen. De belanghebbende kan zich tot de
voorzieningenrechter wenden met het verzoek alsnog een dwangsom aan de eerdere
uitspraak te verbinden. Voor dat verzoek is geen griffierecht verschuldigd.
De procedure voor de behandeling van het verzoek is ontleend aan de voorlopige
voorzieningsprocedure. Dit maakt een snelle beslissing mogelijk. Een snelle
beslissing is ook verantwoord, omdat de rechter eenvoudig kan vaststellen
of de eerder gestelde termijn is verstreken en of er inmiddels een besluit
is. Daarnaast behoeft nog slechts over de hoogte van de dwangsom te worden
beslist.10. Verhouding tot de voorlopige voorzieningThans wordt de rechter soms verzocht om bij wege van voorlopige voorziening
te bepalen dat het bestuursorgaan binnen een bepaalde termijn alsnog zal beslissen.
Hoewel deze oplossing soms het gewenste resultaat heeft, is zij systematisch
minder juist. Zij impliceert immers dat het oordeel van de rechter dat de
beslistermijn is overschreden, een voorlopig karakter heeft. In de gevallen
waarin dit wetsvoorstel niet van toepassing is, blijft deze mogelijkheid uiteraard
bestaan. Indien dit wetsvoorstel wel van toepassing is, geeft de rechter echter
op korte termijn een oordeel ten gronde over de vraag of de beslistermijn
is overschreden. Voor laatstbedoelde gevallen zal een voorlopige voorzieningprocedure
doorgaans nauwelijks sneller zijn dan de in dit voorstel geregelde procedure.Daarnaast kan er in beide gevallen behoefte bestaan aan een voorlopige
voorziening die betrekking heeft op de inhoud van de zaak. In dat geval zal
de rechter het niet tijdig beslissen inhoudelijk moeten duiden. Een treffende
illustratie daarvan biedt Pres. CBb 24-3-2001, AB 2001, 191 m.nt. JHvdV. In
deze zaak verzocht een aantal exploitanten van dierentuinen de Minister van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij om ontheffing van het verbod op vaccinatie
tegen monden klauwzeer. Twee dagen later dienden zij een bezwaarschrift wegens
niet tijdig beslissen in en vroegen zij de president van het College van Beroep
voor het bedrijfsleven een voorlopige voorziening te treffen, inhoudende dat
de minister de gevraagde ontheffing moest verlenen. De volgende dag oordeelde
de president, dat in dit bijzondere geval de redelijke termijn van artikel
4:13 Awb inderdaad reeds na twee dagen was verstreken. Tevens oordeelde hij,
dat er in dit bijzondere geval aanleiding was om dit niet tijdig beslissen
te duiden als een (fictieve) weigering van de gevraagde ontheffing. Deze weigering
bleek uiteindelijk de rechterlijke toets te kunnen doorstaan. Waar het om
gaat is echter dat de rechter een inhoudelijk – zij het voorlopig –
oordeel gaf. Het belang van verzoekers bij een inhoudelijk oordeel
over de vraag of een ontheffing mogelijk was, was onder de gegeven omstandigheden
dermate spoedeisend, dat een bevel aan het bestuursorgaan om alsnog een besluit
te nemen in dit geval geen adequate rechtsbescherming zou zijn geweest.Een dergelijk voorlopig inhoudelijk oordeel blijft ook in de thans voorgestelde
procedure mogelijk. Indien beroep wegens niet tijdig beslissen is ingesteld,
is voldaan aan het in artikel 8:81 Awb neergelegde connexiteitsvereiste en
kan dus een voorlopige voorziening worden gevraagd.De mogelijkheid om bij wege van voorlopige voorziening een voorlopig inhoudelijk
oordeel te krijgen brengt voorts mee dat de voorzieningenrechter onmiddellijk
uitspraak kan doen in de hoofdzaak op grond van artikel 8:86 Awb. Dit wordt
wel «kortsluiting» genoemd. Artikel 8:86 bepaalt dat kortsluiting
slechts mogelijk is als beroep bij de rechter is ingesteld. Dit houdt verband
met het gegeven, dat een verzoek om voorlopige voorziening ook mogelijk is
indien nog slechts een bezwaarschrift is ingediend. In laatstgenoemd geval
is het ongewenst dat de rechter inhoudelijk op de uitkomst van de bezwaarschriftprocedure
zou gaan vooruitlopen. Het onderhavige voorstel doet aan de bevoegdheid tot
kortsluiting in beginsel niet af. Volgens het onderhavige voorstel kan echter
ook beroep bij de rechter worden ingesteld indien niet tijdig een primair
besluit is genomen. Ook dan is derhalve kortsluiting mogelijk. Omdat de hoofdzaak
echter slechts betrekking heeft op de vraag of de beslistermijn is overschreden,
zal ook het oordeel ten gronde na kortsluiting slechts daarop betrekking hebben.
Dat betekent dat de rechter met toepassing van artikel 8:55c kan bepalen dat
het bestuursorgaan binnen twee weken alsnog een beslissing moet nemen. Met
dit oordeel wordt inhoudelijk niet vooruitgelopen op de uitkomst van de bezwaarschriftprocedure.Het voorgaande ligt anders indien het bestuursorgaan hangende het beroep
wegens niet tijdig beslissen een primair besluit neemt in de onderliggende
zaak. Voor die gevallen bepaalt artikel 6:20, vierde lid, Awb dat het beroep
geacht wordt te zijn gericht tegen het primaire besluit. Dat betekent dat
het ingestelde beroep van aard verandert: het wordt van een procedureel middel
een inhoudelijk middel. Dat leidt ertoe dat de voorzieningenrechter de hoofdzaak
inhoudelijk kan afdoen, indien hij van mening is dat nader onderzoek redelijkerwijs
niet kan bijdragen aan de beoordeling van de zaak.De bevoegdheid tot kortsluiting bestaat ongeacht of het verzoek om een
voorlopige voorziening is toegewezen of afgewezen. Het is immers denkbaar,
dat de gevraagde voorlopige voorziening wordt afgewezen omdat de verzoeker
een onvoldoende spoedeisend belang heeft bij een inhoudelijk vooruitlopen
op de zaak, hoewel wel vast staat dat het bestuursorgaan de beslistermijn
heeft overschreden.11. Gevolgen voor de rechterDe kern van dit voorstel is dat bepaalde beroepen wegens niet tijdig beslissen
op een andere wijze moeten worden behandeld dan gewone beroepen. Derhalve
zullen de met bestuursrechtspraak in eerste aanleg belaste colleges voorzieningen
moeten treffen om direct na ontvangst van een beroepschrift te beoordelen
of dit betrekking heeft op niet tijdig beslissen of op een reëel besluit.
Voor de rechtbanken is dit niet nieuw, omdat de noodzaak daartoe ook al voortvloeit
uit de Procesregeling bestuursrecht, zoals deze sedert 1 oktober 2001
geldt. Voor de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de Centrale
Raad van Beroep en het College van Beroep voor het bedrijfsleven is het wel
nieuw en vergt het dus een aanpassing van de administratieve procedures voor
de behandeling van beroepen in eerste aanleg. Deze aanpassing is echter beperkt
en dus zonder veel problemen te realiseren.Het ligt in de lijn der verwachting dat als gevolg van de nieuwe procedure het aantal beroepen wegens niet tijdig beslissen aanvankelijk zal
toenemen, reeds omdat ook beroep mogelijk wordt bij overschrijding van de
primaire beslistermijn. De omvang van dit effect is echter niet te voorspellen:
er bestaan geen betrouwbare kwantitatieve gegevens over het aantal gevallen
waarin het wetsvoorstel van toepassing zal zijn. Evenmin kan worden voorspeld,
in welk percentage van deze gevallen beroep zal worden ingesteld. Aannemelijk
is voorts, dat dit effect na verloop van tijd weer zal afnemen. Als het nieuwe
rechtsmiddel effectief blijkt, zullen bestuursorganen immers genoodzaakt zijn
ervoor zorg te dragen dat de beslistermijnen minder vaak worden overschreden.
Bovendien zal de ingebrekestelling, zoals in paragraaf 6 van deze toelichting
al is aangegeven, onnodige belasting van de rechter kunnen voorkomen. Het
bestuur zal de besluitvorming naar aanleiding van de ingebrekestelling immers
zoveel mogelijk kunnen versnellen, zodat een gang naar de rechter niet meer
nodig zal zijn. Overigens zal de belasting van de rechterlijke macht vanwege
het beperkte toepassingsbereik van het wetsvoorstel in ieder geval minder
groot zijn dan waarvoor in enkele adviezen werd gevreesd. In het voorontwerp
werd immers nog uitgegaan van algemene gelding van het voorstel.12. Gevolgen voor het bestuurVoor bestuursorganen die thans stelselmatig te laat beslissen op een bezwaarschrift
of een aanvraag en de aanvrager niet meedelen dat de termijn wordt overschreden
en dat zij binnen een bepaalde termijn de beschikking zullen geven (artikel
4:14, eerste en derde lid), kunnen de gevolgen van de nieuwe procedure ingrijpend
zijn. Zij kunnen worden geconfronteerd met een groot aantal beroepen wegens
niet tijdig beslissen en wellicht zelfs met dwangsommen. In dat geval zal
het desbetreffende bestuursorgaan zich genoodzaakt zien maatregelen te treffen
om te waarborgen dat als regel op tijd wordt beslist. Soms zal het daarbij
gaan om aanpassingen in de werkwijze of de organisatie. Niet kan echter worden
uitgesloten, dat sommige bestuursorganen zullen moeten investeren in extra
capaciteit voor de afhandeling van aanvragen of bezwaarschriften. De budgettaire
gevolgen daarvan zullen door de desbetreffende bestuursorganen binnen hun
eigen begrotingen moeten worden opgevangen. Van een bestuursorgaan mag immers
worden verwacht, dat het voldoende middelen vrijmaakt om aan zijn wettelijke
verplichtingen te voldoen.ARTIKELSGEWIJSArtikel IOnderdelen A en B (artikelen 4:13 en 4:14)De redactie van de artikelen 4:13 en 4:14 wordt geharmoniseerd door voortaan
overal het begrip mededeling te bezigen in plaats van kennisgeving.Onderdeel C (artikel 4:15)Het instellen van bezwaar of beroep wegens niet tijdig beslissen kan onredelijk
zijn in gevallen waarin het niet tijdig beslissen niet aan het bestuursorgaan
is te wijten. In het nieuwe tweede en derde lid van artikel 4:15 is bepaald
dat de beslistermijn in bepaalde gevallen van rechtswege of door een kennisgeving
van het bestuursorgaan wordt opgeschort. Het betreft de volgende gevallen:• de aanvrager is met uitstel akkoord gegaan;• de dreigende termijnoverschrijding is toe te rekenen aan de aanvrager;• het bestuursorgaan is feitelijk verhinderd een beschikking te geven
als gevolg van overmacht; of• het bestuursorgaan heeft ter voorbereiding van de beschikking bij
een of meer instanties in het buitenland verzocht om informatie en die informatie
is niet tijdig beschikbaar.Hoewel het voor zich lijkt te spreken dat een bezwaar of beroep wegens
niet tijdig beslissen niet-ontvankelijk is indien de aanvrager akkoord is
gegaan met uitstel van de beslissing, bevat de wet nog geen voorziening dat
de beslistermijn in die gevallen wordt opgeschort of verlengd. In die gevallen
wordt de beslistermijn voortaan opgeschort (tweede lid, onderdeel a). De instemming
met uitstel zal uiteraard wel uitdrukkelijk moeten zijn gegeven of zonder
twijfel moeten kunnen worden afgeleid uit de gang van zaken.In de tweede plaats wordt de termijn opgeschort indien het niet tijdig
beslissen aan de aanvrager moet worden toegerekend (tweede lid, onderdeel
b). De situatie kan zich voordoen dat het bestuursorgaan niet tijdig zal kunnen
beslissen omdat de aanvrager enkele dagen voor afloop van de beslistermijn
nog omvangrijke pakketten nadere gegevens opstuurt, of omdat de aanvrager
zelf bij herhaling om uitstel van een hoorzitting of om nader onderzoek heeft
gevraagd en het bestuursorgaan daarmee heeft ingestemd. Dergelijke sitiuaties
zouden er niet toe mogen leiden dat de beslistermijn verstrijkt en het bestuursorgaan
te laat is met het geven van een beschikking. Overigens wordt de beslistermijn
in gevallen van dreigende termijnoverschrijding die wordt veroorzaakt door
een verzuim van de aanvrager, opgeschort op grond van het eerste lid van artikel
4:15.In de derde plaats kan zich de uitzonderlijke situatie voordoen dat een
bestuursorgaan wegens overmacht geen beschikking kan geven. Ook in die gevallen
kan de termijn worden opgeschort (tweede lid, onderdeel c). Het instellen
van bezwaar en beroep heeft immers geen zin als daarmee het doel niet kan
worden bereikt doordat het bestuursorgaan zich in een overmachtsituatie bevindt
(vergelijk, maar dan voor de omgekeerde situatie: voorzitter ABRvS 25 februari
1999, JM 1999/66). Van overmacht zal niet snel sprake zijn. Het zal dan in
ieder geval moeten gaan om een onmogelijkheid om te beslissen die veroorzaakt
wordt door abnormale en onvoorziene omstandigheden buiten toedoen van het
bestuursorgaan zelf en die ook buiten zijn risicosfeer liggen. Daarvan zal
bijvoorbeeld sprake kunnen zijn wanneer het gemeentehuis is afgebrand of onder
water gelopen. Uit de jurisprudentie inzake termijnoverschrijdingen kan echter
worden afgeleid dat ziekteverzuim en administratieve of organisatorische problemen
binnen de invloedssfeer van het bestuursorgaan niet een beroep op overmacht
rechtvaardigen, ook niet als zij van structurele aard zijn (bijvoorbeeld vz
CBb 28 april 1995, JB 1995/136, en Rechtbank Roermond 9 februari
1996, JB 1996/102), evenmin als het niet tijdig ter beschikking komen van
informatie van een ander bestuursorgaan (CBb 25 november 2003, LJN AO1044),
het willen afwachten van een rechterlijke beslissing in een andere zaak (ABRvS
5 november 2003, JB 2004/11) of een verzoek van de Europese Commissie
(vz CBb 30 januari 2004, JM 2004/87 en JB 2004/ 138). In een andere uitspraak
nam de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State zonder meer aan
dat aan de eis van een integrale beoordeling in onderlinge samenhang van ruim
tweeduizend bezwaarschriften, onmogelijk binnen de wettelijke termijn kon
worden voldaan (ABRvS 19 november 2003, JB 2004/19). Het bestuursorgaan
moet van de opschorting wegens overmacht mededeling doen aan de aanvrager.
Doet het bestuursorgaan dat niet, dan verstrijkt de termijn, is het bestuursorgaan
te laat en kan bezwaar of beroep wegens niet tijdig beslissen worden ingesteld.Het nieuwe derde lid biedt het bestuur de mogelijkheid de beslistermijn
op te schorten indien het in het kader van een zorgvuldige voorbereiding informatie
moet inwinnen in het buitenland, maar die informatie niet tijdig beschikbaar
is. Bij beschikkingen op het gebied van de sociale zekerheid kan het bijvoorbeeld
relevant zijn of de aanvrager een vrouw of kinderen heeft in Marokko of dat
hij daar onroerende zaken bezit. De praktijk leert dat dergelijke informatie
vrijwel nooit binnen de wettelijke beslistermijn of de termijn van acht weken
van artikel 4:13 Awb beschikbaar is. Het uitstel mag echter niet onredelijk
lang duren. In eerste instantie dient het bestuursorgaan er zelf op toe te
zien dat het uitstel niet onredelijk lang duurt. Het eindoordeel daarover
ligt echter bij de rechter. Indien de aanvrager van mening is dat verder uitstel
niet meer redelijk is, kan hij bezwaar maken wegens niet tijdig beslissen.De opschorting op grond van het tweede lid, onderdeel c, en het derde
lid werkt pas als het bestuursorgaan daarvan mededeling gedaan. De mededelingmoet
voor het verstrijken van de beslistermijn worden verzonden. Doet een bestuursorgaan
dat niet, dan is de beschikking niet tijdig gegeven en kan bezwaar of beroep
worden ingesteld bij de rechtbank. Indien een bestuursorgaan na afloop van
de beslistermijn in gebreke wordt gesteld en binnen twee weken na de ingebrekestelling
een mededeling van opschorting verzendt, is het bestuursorgaan te laat. De
belanghebbende kan dan twee weken na de ingebrekestelling beroep instellen
bij de rechtbank.De mededeling van opschorting is een beschikking. Tegen de mededeling
kan echter niet afzonderlijk bezwaar en beroep worden ingesteld, omdat het
een voorbereidingshandeling betreft in de zin van artikel 6:3 Awb. Dat lijdt
uitzondering indien de mededeling de belanghebbende los van het voor te bereiden
besluit rechtstreeks in zijn belang treft.Onderdeel D (artikel 6:12)Artikel 6:12 is aangepast aan de situatie dat in bepaalde gevallen direct
beroep bij de rechtbank kan worden ingesteld wegens niet tijdig beslissen.
Tevens is van de gelegenheid gebruik gemaakt het vijfde lid technisch aan
te passen. Terwille van de duidelijkheid is het artikel opnieuw vastgesteld.In het systeem van de Awb worden het bezwaar en beroep wegens niet tijdig
beslissen mogelijk gemaakt door artikel 6:2, aanhef en onderdeel b. Daar is
bepaald dat het niet tijdig nemen van een besluit voor de toepassing van wettelijke
voorschriften inzake bezwaar en beroep met een besluit wordt gelijkgesteld.
Dit neemt niet weg dat de Awb ook thans reeds enkele bijzondere regels geeft
voor een beroep wegens niet tijdig beslissen. Zo bepaalt artikel 6:12, eerste
lid, dat bezwaar of beroep wegens niet-tijdig beslissen niet aan een termijn
is gebonden. Het grote voordeel van deze regel is dat een belanghebbende bij
overschrijding van de beslistermijn kan besluiten – al dan niet in overleg
met het bestuursorgaan – om het bestuursorgaan nog wat meer tijd te
gunnen, zonder daarmee zijn recht te verspelen om later alsnog bezwaar of
beroep wegens niet tijdig beslissen in te stellen.Nieuw in het derde lid is het vereiste van een schriftelijke ingebrekestelling
(zie ook paragraaf 6 van het algemeen gedeelte van deze toelichting).
Het derde lid brengt mee dat het beroep wegens niet tijdig beslissen kan worden
ingesteld zodra aan twee voorwaarden is voldaan. In de eerste plaats dient
de beslistermijn inderdaad te zijn verstreken (artikel 6:12, derde lid, onderdeel
a). Indien dit niet het geval is, is het beroep te vroeg ingesteld en derhalve
niet-ontvankelijk.In de tweede plaats dient de belanghebbende het bestuursorgaan schriftelijk
in gebreke te stellen. Daarbij dient hij het bestuursorgaan nog enige tijd
te gunnen om alsnog te beslissen, anders heeft de ingebrekestelling immers
geen zin. Terwille van de duidelijkheid is deze termijn gefixeerd op twee
weken. Indien het beroep wordt ingesteld voordat deze termijn is verstreken,
is het in beginsel prematuur en derhalve niet-ontvankelijk.De termijn van twee weken vangt aan op de dag na die waarop de ingebrekestelling is verzonden. Indien een belanghebbende het bestuur
op maandag 11 februari in gebreke stelt, is de eerste dag van de termijn
dus dinsdag 12 februari. De laatste dag van de termijn is dan maandag
25 februari, zodat vanaf dinsdag 26 februari beroep wegens niet
tijdig beslissen kan worden ingesteld. De ingebrekestelling dient schriftelijk
te geschieden. De vraag in hoeverre ingebrekestelling langs elektronische
weg mogelijk is, moet worden beantwoord aan de hand van afdeling 2.3 Awb (verkeer
langs elektronische weg).De belanghebbende kan het bestuursorgaan in gebreke stellen zodra hij
redelijkerwijs kan menen dat het bestuursorgaan in gebreke is. Het is dus
niet mogelijk om bij een aanvraag of bezwaarschrift het bestuursorgaan al
bij voorbaat in gebreke te stellen voor het geval niet tijdig zal worden beslist.
Dan zou de ingebrekestelling immers zijn functie niet meer kunnen vervullen.
Aan de inhoud van de ingebrekestelling zijn geen specifieke wettelijke eisen
gesteld. Het spreekt echter vanzelf dat van een ingebrekestelling in de zin
van de wet slechts sprake kan zijn, indien voldoende duidelijk is op welk
te nemen besluit zij betrekking heeft.Als de belanghebbende over het niet tijdig beslissen een schriftelijke
klacht als bedoeld in artikel 9:4 Awb indient, is daarmee tevens voldaan aan
het vereiste van schriftelijke ingebrekestelling. Het bestuursorgaan is dan
in beginsel niet verplicht, maar wel bevoegd, de klacht als zodanig te behandelen,
omdat beroep mogelijk is (artikel 9:8, eerste lid, aanhef en onderdeel d,
Awb). Naar huidig recht is een klacht die gericht is tegen niet tijdig beslissen,
aan te merken als een bezwaarschrift. Indien geen bezwaar meer mogelijk is
als gevolg van dit voorstel, zal de klacht voortaan als ingebrekestelling
kunnen worden aangemerkt. Een goede behandeling van de klacht kan een gang
naar de rechter voorkomen. Voorop staat overigens dat zo snel mogelijk alsnog
een besluit moet worden genomen. Indien dit geschiedt, zal de klager in veel
gevallen geen behoefte meer hebben aan een verdere behandeling van zijn klacht.
Een en ander geldt mutatis mutandis ook, als een klacht bij de Nationale ombudsman
is ingediend (zie de artikelen 14, aanhef en onderdeel g, en 16, aanhef en
onderdeel c, Wet Nationale ombudsman).Anders dan de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de NVvR,
de NOvA en de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs wensen, wordt voorlichting
over de nieuwe beroepsmogelijkheid niet verplicht gesteld. Dat zou er immers
op neerkomen dat een bestuursorgaan alle aanvragers van een beschikking nog
voordat het een beschikking geeft, zou moeten wijzen op de mogelijkheid om
bezwaar te maken of, voor de gevallen waarin dit wetsvoorstel van toepassing
is, beroep in te stellen wanneer het niet tijdig de beschikking geeft. De
Awb kent bij aanvragen echter niet de plicht voor een bestuursorgaan om een
ontvangstbevestiging van de aanvraag te sturen. De baten van het doen van
een dergelijke afzonderlijke mededeling wegen dan ook niet op tegen de administratieve
lasten daarvan.Indien een bestuursorgaan niet in gebreke is gesteld voordat beroep wordt
ingesteld, is het beroep niet-ontvankelijk, tenzij redelijkerwijs niet van
belanghebbende kan worden gevergd dat hij het bestuursorgaan eerst in gebreke
stelt. Voor die gevallen bevat het nieuwe vierde lid een voorziening. Dit
kan zich bijvoorbeeld voordoen als de zaak zozeer spoedeisend is, dat een
ingebrekestelling niet kan worden afgewacht.Wanneer een beroep wegens niet tijdig beslissen als onredelijk laat moet
worden aangemerkt, hangt sterk van de omstandigheden van het geval af. Daarbij
speelt een rol in hoeverre belanghebbende na het verstrijken van de beslistermijn
over de zaak in contact is gebleven met het bestuursorgaan. Zo werd in ABRS
12-8-1999, AB 1999, 392 m.nt. MSV een ruim een jaar na het verstrijken van
de beslistermijn ingesteld beroep niet als onredelijk laat aangemerkt, onder
meer omdat belanghebbenden op grond van correspondentie met het bestuursorgaan
gedurende dit jaar mochten verwachten dat alsnog een besluit zou worden genomen.
In een zaak echter waarin een belanghebbende na de laatste brief
van het bestuursorgaan ruim een jaar lang niets van zich liet horen en toen
alsnog beroep instelde, werd dit beroep wel als onredelijk laat aangemerkt
en daarom niet-ontvankelijk verklaard (CBb 16-4-1998, AB 1998, 289 m.nt. JHvdV).Onderdeel E (artikel 6:20)Van de gelegenheid is gebruik gemaakt artikel 6:20 op enkele punten technisch
aan te passen.Onderdeel F (artikel 7:1)Om redenen die in paragraaf 5 van het algemeen deel van deze toelichting
zijn uiteengezet, wordt voorgesteld de verplichte bezwaarschriftprocedure
te laten vervallen wanneer tegen niet tijdig beslissen beroep openstaat met
toepassing van afdeling 8.2.4a.Onderdeel G (artikelen 7:14 en 7:27)Onderdeel G regelt dat de plicht van een bestuursorgaan mee te delen dat
het de wettelijke termijn niet haalt en een nieuwe termijn te noemen waarbinnen
zal worden beslist, voortaan ook geldt voor beslissingen op bezwaar en in
administratief beroep. Zie hierover ook paragraaf 3 van het algemeen
deel van deze toelichting.Onderdeel H (afdeling 8.2.4a)Artikel 8:55aArtikel 8:55a bepaalt in welke gevallen afdeling 8.2.4.a van toepassing
is. In het eerste lid is geregeld in welke gevallen de afdeling rechtstreeks
van toepassing is. Het gaat daarbij om de gevallen waarin het niet tijdig
beslissen als bijzonder ergerlijk kan worden ervaren: de termijn wordt niet
gehaald én het bestuursorgaan heeft dat niet meegedeeld aan de aanvrager
of de indiener van het bezwaar- of administratief beroepschrift. Op grond
van het eerste lid, onderdeel c, is de afdeling ook van toepassing indien
niet tijdig wordt beslist op bezwaar of in administratief beroep en het bestuursorgaan
geen mededeling heeft gedaan als bedoeld in artikel 4:14, eerste lid (zie
tevens onderdeel G). In het tweede lid is geregeld dat de afdeling van toepassing
is indien dat bij wettelijk voorschrift of bij besluit van het bestuursorgaan
is bepaald, waarbij geldt dat de afdeling altijd van toepassing is op beslissingen
op bezwaar indien de afdeling van toepassing is verklaard op het primaire
besluit waartegen bezwaar wordt gemaakt. Zie verder over deze aspecten en
over de verhouding tussen de huidige en de nieuwe procedure paragraaf 3
van het algemeen deel van deze toelichting.Artikel 8:55bArtikel 8:55b, eerste lid, bevat de kern van het nieuwe stelsel: een beroep
wegens niet tijdig beslissen wordt in beginsel buiten zitting afgedaan, en
wel binnen acht weken na ontvangst van het beroepschrift. Zoals in het algemeen
deel van deze toelichting is uiteengezet, is dit mogelijk omdat een beroep
wegens niet tijdig beslissen in beginsel eenvoudig is. In veel gevallen behoeft
de rechter slechts vast te stellen wanneer de aanvraag is ingediend, en daar
de wettelijke beslistermijn bij op te tellen.Er zijn echter ook gevallen waarin een en ander iets ingewikkelder ligt.
Het kan zijn, dat de beslistermijn is opgeschort met de termijn die het bestuursorgaan
de aanvrager heeft gegeven om een onvolledige aanvraag aan te
vullen (art. 4:15, eerste lid, jo. 4:5) of met de termijnen van het overeengekomen
of door de aanvrager veroorzaakte uitstel, voor het inwinnen van informatie
in het buitenland of voor de duur van de overmachtsituatie (artikel 4:15,
tweede en derde lid).In deze gevallen ligt het op de weg van het bestuursorgaan om dit bij
een tijdig ingediend verweerschrift aan te voeren en aannemelijk te maken.
Artikel 8:42, eerste lid, Awb bepaalt dat het bestuursorgaan binnen vier weken
nadat de rechter het beroepschrift heeft toegezonden, de op de zaak betrekking
hebbende stukken en een verweerschrift moet inzenden. De hier voorgestelde
regeling gaat ervan uit, dat de rechter het beroepschrift onmiddellijk na
ontvangst aan het bestuursorgaan zendt. Het bestuursorgaan heeft dan vier
weken om de op de zaak betrekking hebbende stukken in te zenden. Veelal zal
het dan slechts gaan om de aanvraag of het bezwaarschrift en eventuele stukken
waaruit blijkt, dat de beslistermijn is opgeschort. Binnen dezelfde vier weken
kan het bestuursorgaan een verweerschrift indienen; verplicht is dit echter
niet.Voor de rechter betekent dit dat hij in beginsel kan beslissen nadat vier
weken zijn verstreken sedert hij het beroepschrift aan het bestuursorgaan
heeft verzonden. Als het bestuursorgaan op dat tijdstip nog geen stukken heeft
ingezonden, mag de rechter ervan uitgaan dat de in het beroepschrift vermelde
datum van aanvraag juist is. Als op dat tijdstip nog geen verweerschrift is
ingezonden, mag de rechter ervan uitgaan dat er geen omstandigheden zijn die
overschrijding van de beslistermijn rechtvaardigen.Dit betekent dat de zaak al na iets meer dan vier weken beslissingsrijp
is als het bestuursorgaan geen stukken, noch een verweerschrift inzendt. In
het andere geval heeft de rechter natuurlijk enige tijd nodig om deze stukken
te beoordelen. Daarom bepaalt dit wetsvoorstel, dat de rechter bij een beroep
wegens niet tijdig beslissen binnen acht weken uitspraak doet. Dit laat de
in artikel 6:5, eerste lid, onderdeel d, neergelegde eis dat het beroepschrift
de gronden van het beroep bevat, onverlet. Indien dus beroep wordt ingesteld
op nader aan te voeren gronden, gaat de termijn van acht weken pas lopen nadat
de gronden van het beroep zijn aangevuld. Omdat een beroep wegens niet tijdig
beslissen niet aan een termijn is gebonden (art. 6:12), zal het echter doorgaans
niet nodig zijn om een zodanig beroep in te stellen op nader aan te voeren
gronden.Voor een beroep wegens niet tijdig beslissen is het gewone griffierecht
verschuldigd (artikel 8:41 Awb). Artikel 8:41, tweede lid, schrijft voor dat
de griffier van het gerecht de indiener van een beroepschrift op het verschuldigde
griffierecht wijst en daarbij mededeelt dat het beroep niet-ontvankelijk zal
worden verklaard indien het verschuldigde bedrag niet binnen vier weken op
de rekening van het gerecht is bijgeschreven.In de praktijk van de rechtbanken geschiedt deze mededeling in eerste
instantie bij gewone brief. Indien het griffierecht niet binnen vier weken
na verzending van deze brief is betaald, volgt een aangetekende brief die
belanghebbende nogmaals aanmaant het griffierecht te voldoen. Aldus wordt
enerzijds bespaard op de kosten van aangetekende verzending, maar anderzijds
gewaarborgd dat de ingrijpende sanctie van niet-ontvankelijkheid pas wordt
toegepast als redelijkerwijs gesproken zeker is dat de aanmaning de belanghebbende
heeft bereikt. Door deze praktijk kan het af en toe voorkomen, dat acht weken
na het indienen van het beroepschrift nog niet zeker is of het griffierecht
tijdig is voldaan. Om te voorkomen dat daardoor de uitspraaktermijn van acht
weken niet kan worden gehaald, zullen de rechtbanken in de toekomst bij beroepen
wegens niet tijdig beslissen iets kortere termijnen moeten stellen voor de
betaling van het griffierecht. Dat is ook redelijk: van de belanghebbende
die om een snelle uitspraak vraagt, mag ook worden verwacht dat hij zijnerzijds
ook voortvarend aan zijn verplichtingen voldoet.De rechter blijft altijd bevoegd het beroep op de gewone wijze, dus ter
zitting, te behandelen (art. 8:55b, eerste lid, in fine). Daarvoor kan bijvoorbeeld aanleiding zijn, indien niet aanstonds duidelijk is of de beslistermijn
is overschreden. Denkbaar is ook, dat in geschil is of, dan wel voor hoe lang,
de beslistermijn met toepassing van artikel 4:15 is opgeschort. In al deze
gevallen kan een behandeling ter zitting aangewezen zijn. Artikel 8:55b, tweede
lid, schrijft voor dat de partijen daarvan zo spoedig mogelijk op de hoogte
worden gesteld.Voor het geval een behandeling ter zitting nodig is, geeft artikel 8:55b,
derde lid, eerste volzin, in navolging van de Procesregeling (art. 11, tweede
lid), als hoofdregel dat met toepassing van artikel 8:52 een versnelde behandeling
plaatsvindt. Deze versnelde behandeling komt er op neer, dat de rechter de
termijnen voor de door partijen te verrichten proceshandelingen kan verkorten.
Artikel 8:55b, derde lid, tweede volzin, voegt daar, wederom in navolging
van de Procesregeling (art. 11, tweede lid, tweede volzin) aan toe, dat de
rechter binnen dertien weken uitspraak doet. Ook voor deze gevallen geldt
echter de clausule «zo mogelijk». Het kan niet geheel worden uitgesloten
dat de zaak zo complex is dat een gewone behandeling nodig is.Hoger beroep is alleen mogelijk indien de zaak wordt behandeld met toepassing
van artikel 8:52 of indien het met toepassing van de «gewone»
regels wordt behandeld. Naar aanleiding van het advies van de Hoge Raad waarin
de zin van hoger beroep wordt betwijfeld, wordt opgemerkt dat het hoger beroep
voor die gevallen wenselijk wordt geacht wegens de meer inhoudelijke beoordeling
van de zaak. Het uitsluiten van hoger beroep zou in die zaken ook systematisch
minder juist zijn.Artikel 8:55cEerste lidAls gezegd gaat de voorgestelde procedure in beginsel slechts over de
vraag, of de beslistermijn is overschreden. Dit komt tot uiting in de inhoud
van de uitspraak. Indien het beroep gegrond is – dus indien de beslistermijn
inderdaad is overschreden – moet de rechter ingevolge artikel 8:55c
in beginsel bepalen dat het bestuur binnen twee weken alsnog een besluit bekendmaakt.Dit geldt uiteraard niet, indien inmiddels een besluit is genomen en bekendgemaakt.
In dat geval kan de rechter volstaan met een gegrondverklaring van het beroep,
voorzover de indiener daarbij nog belang heeft (artikel 6:20, zesde lid).
Dit belang is in ieder geval nog aanwezig als het bestuursorgaan betwist dat
de beslistermijn is overschreden, dan wel op welk tijdstip dit het geval was,
en zulks van belang is voor de verschuldigdheid van wettelijke rente of (andere)
schadevergoeding. Of de belanghebbende schade lijdt indien te laat is beslist,
is echter niet altijd eenvoudig vast te stellen. De voorgestelde procedure
leent zich er niet voor om daarnaar uitgebreid onderzoek te doen. Dit heeft
gevolgen voor de wijze waarop de rechter in de praktijk met deze situatie
omgaat. Indien alsnog een rëeel besluit is genomen, pleegt de rechter
thans het beroep wegens niet tijdig beslissen niet-ontvankelijk te verklaren
wegens gebrek aan belang, tenzij de indiener aangeeft dat dit belang er nog
wel is. Nu beroepen wegens niet tijdig beslissen voortaan als regel buiten
zitting zullen worden afgedaan, zal de indiener niet altijd meer voldoende
gelegenheid hebben om een eventueel belang aannemelijk te maken. Daarom zal
het in de toekomst waarschijnlijk praktischer zijn dat de rechter het beroep
wegens niet tijdig beslissen ten gronde beoordeelt, tenzij blijkt dat de indiener
daarbij geen belang meer heeft.Indien het beroep gegrond wordt verklaard en er nog geen besluit is genomen,
past het vorderen van schadevergoeding (artikel 8:73, eerste lid, Awb) evenmin
in deze procedure. In deze procedure kan alleen de vraag centraal staan naar
schade die wordt geleden als gevolg van het niet tijdig beslissen. De vraag
of schade wordt geleden (en zo ja, hoeveel) zal echter vaak zozeer samenhangen
met de inhoud van het uiteindelijk te nemen besluit, dat het
niet goed mogelijk is daarover in deze procedure een uitspraak te doen.De onderhavige bepaling verdringt als «lex specialis» de hoofdregel
van artikel 8:72, eerste lid, inhoudende dat de rechter bij een gegrond beroep
het bestreden besluit moet vernietigen. Bij een beroep wegens niet tijdig
beslissen is er immers geen besluit dat vernietigd kan worden.Tweede lidHet tweede lid bepaalt in de eerste plaats, dat de rechter in bijzondere
gevallen een andere termijn kan stellen voor het alsnog nemen van een besluit.
Dit kan een langere termijn zijn, bijvoorbeeld indien het een ongewoon complex
besluit betreft. Maar het kan ook een kortere termijn zijn, bijvoorbeeld indien
het bestuursorgaan de beslistermijn reeds in ruime mate heeft overschreden
en de belanghebbende daardoor ernstig wordt benadeeld.Het komt voor dat een bestuursorgaan voor het nemen van een besluit afhankelijk
is van derden. Zo moet voor het nemen van een besluit soms een advies worden
ingewonnen. Indien dit advies door toedoen van de adviseur niet tijdig wordt
uitgebracht, kan het zijn dat het bestuursorgaan zijn verantwoordelijkheid
voor het tijdig beslissen moet nemen door dan maar zonder advies te besluiten.
Artikel 3:6, tweede lid, bepaalt dat in dat geval het enkele ontbreken van
een advies niet aan het nemen van een besluit in de weg staat. Indien dus
bijvoorbeeld een op grond van artikel 7:13 Awb ingestelde externe bezwaarschriftcommissie
niet tijdig over een bezwaarschrift kan adviseren, zal het bestuursorgaan
moeten afwegen of het ook zonder dat advies een voldoende zorgvuldig besluit
kan nemen.Maar dit laatste zal niet altijd mogelijk zijn. Als eenmaal is besloten
voor bepaalde categorieën bezwaarschriften een adviescommissie in te
stellen, kunnen bijvoorbeeld belangen van derden zich er tegen verzetten,
dat de waarborg van een extern advies opzij wordt gezet op de enkele grond
dat het advies te laat komt. Maar ook in twee-partijen-verhoudingen kan het
voorkomen dat zonder advies geen zorgvuldig besluit kan worden genomen, bijvoorbeeld
als het besluit steunt op een medisch oordeel. Dit geldt nog sterker, als
het uitblijven van het advies niet aan de adviseur te wijten is, maar bijvoorbeeld
aan het feit dat het bestuursorgaan te laat advies heeft gevraagd. Artikel
3:6, eerste lid, tweede volzin, bepaalt immers juist uit oogpunt van zorgvuldigheid
dat het bestuursorgaan aan een adviseur niet een zodanig korte termijn mag
stellen, dat de adviseur zijn taak niet meer naar behoren kan vervullen.In dergelijke gevallen kan het voorkomen dat het gelet op de vereiste
zorgvuldigheid niet mogelijk is om binnen twee weken na de uitspraak van de
rechter een besluit te nemen, bijvoorbeeld omdat een voor de besluitvorming
essentieel advies ontbreekt of omdat de bezwaarschriftcommissie pas na afloop
van die termijn weer vergadert en de belangen van derden zich tegen het passeren
van deze commissie verzetten.Zoals reeds in paragraaf 8 van het algemeen deel van deze toelichting
werd opgemerkt, zijn dit slechts voorbeelden van een meer algemeen dilemma
tussen snelheid en zorgvuldigheid waarvoor de rechter kan komen te staan.
Ook als het ontstaan van dit dilemma aan het bestuursorgaan te wijten is,
kan dit enkele feit als gezegd niet zonder meer rechtvaardigen dat de zorgvuldigheid
wordt opgeofferd aan de snelheid. Daarom biedt artikel 8:55c, tweede lid,
de rechter de ruimte om zonodig een langere termijn voor het nemen van een
besluit te stellen, maar ook om zo nodig een andere voorziening te treffen.
Bij dit laatste kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het stellen van een termijn
voor de eerstvolgende stap in de procedure.Het stellen van een langere termijn of het treffen van een andere voorziening
kan zelfs noodzakelijk zijn, als slechts op die manier de naleving van andere
wettelijke voorschriften kan worden verzekerd. Daarbij kan men bijvoorbeeld
denken aan het voorschrift van artikel 3:16, eerste lid, zoals dit
zal luiden na inwerkingtreding van de Wet uniforme openbare voorbereidingsprocedure
Awb (Stb. 2002, 54). Daaruit vloeit voort, dat bij besluiten waarbij de openbare
voorbereidingsprocedure wordt toegepast, aan belanghebbenden gedurende zes
weken de gelegenheid moet worden geboden om zienswijzen over het ontwerp-besluit
naar voren te brengen. Indien het ontwerp-besluit zo laat ter inzage wordt
gelegd, dat dit voorschrift slechts door overschrijding van de beslistermijn
kan worden nageleefd, zal de rechter daar bij zijn uitspraak rekening mee
moeten houden. Dit is in artikel 8:55c tot uitdrukking gebracht door te bepalen
dat de rechter een andere termijn kan stellen of een andere voorziening kan
treffen indien de naleving van andere wettelijke voorschriften daartoe noopt.Van een bijzonder geval kan voorts sprake zijn als een bestuursorgaan
wordt geconfronteerd met een onverwachte piekbelasting waarmee het redelijkerwijs
geen rekening kon houden, of met een crisissituatie – men denke bij
wijze van voorbeeld weer aan de MKZ-crisis in 2001 – op grond waarvan
het bestuursorgaan redelijkerwijs kon besluiten om capaciteit tijdelijk elders
in te zetten. Een voorzienbare periodieke piekbelasting is echter geen bijzonder
geval; daarmee behoort reeds bij het bepalen van de lengte van de wettelijke
beslistermijn en bij de inrichting van de organisatie rekening te worden gehouden.
Indien de aard van een beleidsterrein meebrengt dat zich noodsituaties, calamiteiten
of onvoorzienbare piekbelastingen kunnen voordoen (zoals op het gebied van
landbouw), kan overigens worden overwogen in de desbetreffende wettelijke
regeling een afwijkende beslistermijn op te nemen voor die specifieke gevallen.
Iets vergelijkbaars is gebeurd in artikel 43 van de Vreemdelingenwet 2000,
dat de Minister van Justitie de bevoegdheid geeft om voor maximaal 1 jaar
een besluitmoratorium in te stellen.Artikel 8:55dIndien het beroep wegens niet tijdig beslissen overeenkomstig de hoofdregel
buiten zitting wordt afgedaan, staat tegen de uitspraak het rechtsmiddel verzet
open (artikel 8:55). Indien het beroep niet-ontvankelijk of ongegrond is verklaard,
kan het verzet worden gedaan door de belanghebbende. Indien het beroep gegrond
is verklaard, kan het bestuursorgaan verzet doen. De indiener van het verzet
wordt over het verzet gehoord, indien deze daarom heeft gevraagd (artikel
8:55, derde lid, eerste volzin), tenzij de rechtbank aanstonds van oordeel
is dat het verzet gegrond is. In andere gevallen kan de rechtbank de indiener
horen (artikel 8:55, derde lid, tweede volzin). De termijn voor het doen van
uitspraak na verzet bedraagt zes weken (artikel 8:55, eerste lid, derde volzin
jo. artikel 6:7). De Raad voor de rechtspraak heeft aangegeven dat deze termijn
korter is dan de termijn die in de Procesregeling wordt gehanteerd (13 weken)
en dat deze termijn praktisch niet haalbaar is. De kortere termijn hangt samen
met de aard van de uitspraak waartegen verzet wordt gedaan. Het gaat om relatief
eenvoudige zaken. De beslistermijn voor het verzet moet bovendien niet langer
zijn dan de beroepsprocedure zelf. Ook voorlopige voorzieningen, die naar
hun aard vaak veel complexer zullen zijn, kunnen binnen een korte termijn
worden behandeld. Gerechten moeten derhalve hun interne organisatie aanpassen
aan de kortere termijn. Als het verzet gegrond is, vervalt de uitspraak waartegen
het verzet is gericht en wordt het onderzoek voortgezet in de stand waarin
het zich bevindt (artikel 8:55, zevende lid). Voor het verzet is geen afzonderlijk
griffierecht verschuldigd (een verzetschrift is geen beroepschrift in de zin
van artikel 8:41).Het verzet is gegrond, indien de juistheid van de aanvankelijk met toepassing
van artikel 8:54 gedane uitspraak moet worden betwijfeld. In dat geval vervalt
deze uitspraak en wordt het onderzoek van de zaak voortgezet
(artikel 8:55, zevende lid). Er vindt dan alsnog een zitting plaats. Bij nader
inzien ligt de zaak immers kennelijk niet zo duidelijk.Als het verzet gegrond is, dient de rechter het beroep in volle omvang
opnieuw te beoordelen. In beginsel gelden daarbij weer de regels van de artikelen
8:55b en 8:55c. Derhalve dient het beroep zo mogelijk versneld te worden behandeld
(artikel 8:55b, derde lid, eerste volzin). De uitspraaktermijn van dertien
weken na indiening van het beroepschrift zal echter na verzet veelal niet
meer haalbaar zijn. Daarom bepaalt artikel 8:55d, derde lid, voor dit geval
slechts dat de rechtbank zo spoedig mogelijk beslist. Een bijkomend voordeel
van deze formulering is dat zij de rechter enige ruimte laat om rekening te
houden met de mate van spoedeisendheid van de zaak. Indien inmiddels een besluit
is genomen, zal de zaak als regel minder spoedeisend zijn dan wanneer dit
niet het geval is.Indien het beroep na verzet door de belanghebbende alsnog gegrond blijkt
te zijn, en er is ten tijde van de uitspraak nog steeds geen besluit, zal
er in het algemeen aanleiding zijn om met toepassing van artikel 8:72, zevende
lid, direct een dwangsom aan de uitspraak te verbinden. Indien het beroep
pas na verzet gegrond wordt bevonden, zal immers meestal de beslistermijn
inmiddels in ruime mate zijn overschreden.Verzet door het bestuursorgaan heeft geen schorsende werking. Artikel
8:55, tweede lid, dat bepaalt dat het verzet wel schorsende werking heeft
als hoger beroep tegen de uitspraak dit zou hebben, is in artikel 8:55d, tweede
lid, buiten toepassing verklaard. Het zou anders immers voor het bestuursorgaan
wel erg eenvoudig worden om de verplichting om binnen twee weken alsnog te
beslissen, op te schorten.Het kan zijn dat er ten tijde van de uitspraak na verzet, of zelfs al
ten tijde van de beslissing op het verzet, inmiddels een reëel besluit
is. Ingeval van verzet door het bestuursorgaan is dit zelfs waarschijnlijk,
omdat dit verzet zich als regel zal richten tegen een uitspraak waarbij het
bestuursorgaan is bevolen om binnen twee weken een besluit te nemen. Zoals
hiervoor uiteengezet, brengt het gegeven dat inmiddels een besluit is genomen,
niet zonder meer mee dat de belanghebbende of het bestuursorgaan geen belang
meer heeft bij verzet, omdat het antwoord op de vraag of en zo ja, op welk
tijdstip, de beslistermijn is overschreden, van belang kan zijn voor de verschuldigdheid
van wettelijke rente of (andere) schadevergoeding.Artikel 8:55eArtikel 8:55e regelt de procedure om aan de opdracht om een besluit te
nemen alsnog een dwangsom te verbinden. Aangenomen mag worden, dat het bestuur
in de overgrote meerderheid van de gevallen binnen de door de rechter gestelde
termijn alsnog een besluit zal nemen. Maar het is helaas niet helemaal ondenkbaar,
dat het bestuur ook na afloop van die termijn nog geen besluit heeft genomen.Voor deze – naar mag worden aangenomen schaarse – gevallen
biedt artikel 8:55e de belanghebbende een dwangmiddel. Indien het rechterlijk
bevel om binnen twee weken – of binnen een andere door de rechter gestelde
termijn – te beslissen niet wordt nageleefd, kan de belanghebbende zich
tot de voorzieningenrechter wenden met het verzoek alsnog een dwangsom aan
de eerdere uitspraak te verbinden. Deze mogelijkheid bestaat uiteraard niet
indien de rechter reeds aan de eerdere uitspraak een dwangsom heeft verbonden.De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft in zijn advies
opgemerkt dat het opleggen van een dwangsom niet past in het kader van een
vereenvoudigde behandeling. Daarbij acht de Afdeling onder meer van belang
dat tegen een uitspraak als bedoeld in artikel 8:55e geen verzet open lijkt
te staan. Er staat inderdaad geen verzet open tegen een uitspraak op grond
van artikel 8:55e. Hoger beroep is ingevolge artikel 8:55e, derde lid, jo.
artikel 8:84, tweede lid, evenmin mogelijk. Op grond van artikel 8:55e, derde
lid, jo. artikel 8:72, zevende lid, is artikel 611d Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering echter van overeenkomstige toepassing. Laatstgenoemd
artikel bepaalt dat de rechter op vordering van de veroordeelde de dwangsom
kan opheffen, de looptijd ervan kan opschorten of de dwangsom kan verminderen.
Een bestuursorgaan kan derhalve nog wel opkomen tegen de dwangsomoplegging.
Bedacht moet worden dat het gaat om een naar zijn inhoud eenvoudige procedure.
Er hoeft immers alleen bepaald te worden of de beslistermijn is overschreden.
In zo’n procedure past de mogelijkheid van dwangsomoplegging juist wel
goed. Dit geldt temeer omdat een bestuursorgaan tegen de tijd dat een dwangsom
wordt opgelegd, al twee keer een termijn heeft overschreden: de wettelijke
beslistermijn en de termijn die in de uitspraak is gesteld.De voorzieningenrechter behandelt het verzoek grotendeels met overeenkomstige
toepassing van de regels voor de behandeling van een verzoek om voorlopige
voorziening artikel 8:55e, derde lid). Artikel 8:82 is echter niet van overeenkomstige
toepassing verklaard, zodat voor het verzoek om alsnog een dwangsom op te
leggen geen griffierecht verschuldigd is.Bij het verzoek moet een afschrift van de eerdere uitspraak worden overgelegd
(artikel 8:55e, tweede lid). Aan de hand daarvan kan de voorzieningenrechter
eenvoudig vaststellen of de gestelde termijn inderdaad is overschreden. In
dat geval is er, uitzonderlijke gevallen van overmacht aan de zijde van het
bestuursorgaan daargelaten, in beginsel aanleiding om alsnog een dwangsom
op te leggen, tenzij inmiddels wel een besluit is genomen. In dit laatste
geval ligt het op de weg van het bestuursorgaan om dit aan te tonen door dit
besluit uiterlijk ter zitting van de voorzieningenrechter over te leggen.
Geschiedt dit niet, dan kan het debat ter zitting zich concentreren op de
op te leggen dwangsom. Gelet op een en ander zal de voorzieningenrechter als
regel zeer snel kunnen beslissen.Artikel IIIndien de rechtbank, in afwijking van de hoofdregel, het beroep wegens
niet tijdig beslissen ter zitting behandelt, staat tegen de uitspraak van
de rechtbank hoger beroep open. In bepaalde gevallen, met name op het gebied
van de sociale zekerheid, heeft dit hoger beroep schorsende werking (zie artikel
19 Beroepswet). Deze schorsende werking is, evenals bij verzet (vgl. de toelichting
bij het voorgestelde artikel 8:55d, tweede lid), niet gewenst indien het een
uitspraak op een beroep wegens niet tijdig beslissen betreft. Als de rechtbank
het bestuur heeft opgedragen binnen twee weken alsnog een besluit te nemen,
moet het bestuursorgaan niet door het enkele instellen van hoger beroep aan
deze verplichting kunnen ontkomen. Daarom wordt in artikel 19 Beroepswet bepaald
dat het hoger beroep tegen een uitspraak op een beroep wegens niet tijdig
beslissen geen schorsende werking heeft.Voor de gevallen waarin de bijzondere wet bepaalt dat het beroep en hoger
beroep tegen een besluit schorsende werking hebben, is een soortgelijke voorziening
niet nodig. Dergelijke bepalingen beogen de werking van een besluit op te
schorten totdat het onherroepelijk is. Zij missen derhalve praktische betekenis
als er juist geen besluit is omdat niet tijdig is beslist.Artikel IIIArtikel III bevat het overgangsrecht. Het eerste lid brengt mee, dat een
voor de inwerkingtreding van deze wet ingediend bezwaar- of beroepschrift
op de voorheen gebruikelijke wijze moet worden afgehandeld. Daarmee wordt
voorkomen dat alle reeds aanhangige bezwaarschriften wegens niet tijdig beslissen
die onder het toepassingsbereik van afdeling 8.2.4a vallen, opeens niet-ontvankelijk
zouden moeten worden verklaard, omdat onder het nieuwe recht geen bezwaar
wegens niet tijdig beslissen meer mogelijk is. Tevens wordt voorkomen
dat op reeeds aanhangige beroepen wegens niet-tijdig beslissen alsnog binnen
acht weken zou moeten worden beslist, hetgeen uiteraard praktisch veelal niet
haalbaar zal zijn.Het tweede lid bepaalt, dat het nieuwe recht nog niet van toepassing is
bij overschrijding van de beslistermijn bij een aanvraag die voor de inwerkingtreding
van deze wet is ingediend. Aldus wordt bestuursorganen enige tijd geboden
om zich op het nieuwe regime in te stellen.De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. RemkesXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30435-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl