Wet aanpassing wettelijke gemeenschap van goederen; Memorie van Antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20082009-28867, nr. C

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

13-03-2009

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

28867 nr. C

10-03-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28867Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 77 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 867Wijziging van de titels 6, 7 en 8 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek
(aanpassing wettelijke gemeenschap van goederen)CMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 10 maart 2009Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het voorlopig verslag. Op
de daarin gestelde vragen en gemaakte opmerkingen ga ik gaarne als volgt in.
Waar in het navolgende wordt verwezen naar artikelen, betreft het artikelen
van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, tenzij anders blijkt.AlgemeenDe leden van de CDA-fractie onderschrijven de motieven om tot aanpassing
van het huwelijksvermogensrecht te komen en het belang van de in dat verband
genoemde maatschappelijke factoren. Deze leden achten het van belang dat de
hoofdregel van het huwelijksvermogensrecht zoveel mogelijk aansluit bij de
wensen die bij de meeste betrokkenen leven, zodat afwijking daarvan voor zo
min mogelijk mensen aan de orde zal zijn. De wijziging met betrekking tot
erfenissen en schenkingen die het gevolg is van het amendement van het lid
Anker op stuk nr. 14 (hierna ook aangeduid als: amendement-Anker), achten
deze leden een verantwoorde keuze. De resterende onderdelen van het wetsvoorstel
komen deze leden voor als verbeteringen. De leden van de VVD-fractie stellen
met teleurstelling vast dat door het amendement-Anker de kern van het wetsvoorstel
is aangetast. De leden van de PvdA hebben met enige verwondering kennisgenomen
van het geamendeerde wetsvoorstel. De leden van de SGP-fractie en de leden
van de CU-fractie hebben met belangstelling, maar tevens met gemengde gevoelens,
kennisgenomen van het wetsvoorstel. De leden van de D66-fractie achten de
wijziging als gevolg van het amendement-Anker, waardoor erfenissen en schenkingen
binnen de huwelijkse gemeenschap zullen blijven vallen, geen verbetering.De leden van de PvdA-fractie vragen zich af wat de noodzaak is van de
voorgestelde wetswijziging ten opzichte van het thans geldende recht. Het
wetsvoorstel brengt verschillende wijzigingen aan in het huwelijksvermogensrecht.
In de brief van 14 juni 2007 (Kamerstukken II 2006–2007, 28 867,
nr. 13) is een samenvatting van de voornaamste wijzigingen gegeven. De meest
in het oog springende was het voorstel om erfenissen en schenkingen niet langer
deel te laten uitmaken van de wettelijke gemeenschap van goederen. Als gevolg
van aanvaarding van het amendement-Anker maakt dit geen deel meer uit van
het wetsvoorstel. Daarnaast bevat het wetsvoorstel andere wijzigingen,
die ik onverminderd van belang acht:– indien echtgenoten ook privé-vermogen hebben, worden bijdragen
tussen de vermogens niet meer alleen vergoed voor het nominale bedrag, maar
kan ook rekening worden gehouden met het positieve of negatieve rendement
van de bijdragen;– bij het bestuur over goederen van de huwelijksgemeenschap wordt
grotere gelijkheid tussen de echtgenoten bewerkstelligd;– het recht van de echtgenoten op informatie over het gevoerde bestuur
wordt uitgebreid;– de huwelijksgemeenschap wordt voortaan ontbonden op het tijdstip
van het verzoek tot echtscheiding;– de verhaalsregeling na ontbinding voor gemeenschapsschulden wordt
gewijzigd;– voor wijziging van het huwelijksgoederenregime tijdens huwelijk
is niet langer rechterlijke goedkeuring vereist.Voor deze wijzigingen, die als zodanig los staan van de vraag of de wettelijke
huwelijksgemeenschap mede erfenissen en schenkingen dient te omvatten, bestond
ook in de Tweede Kamer brede steun. Door de wijzigingen met betrekking tot
vergoedingsrechten, de bestuursregeling en het recht op informatie wordt in
meer of mindere mate de positie van de economisch zwakkere echtgenoot, veelal
de vrouw, versterkt. Het gewijzigde ontbindingstijdstip en de nieuwe verhaalsregeling
dragen eraan bij dat in geval van echtscheiding de afwikkeling doelmatig en
evenwichtig kan plaatsvinden, zowel voor de betrokken partijen als voor schuldeisers.
De afschaffing van rechterlijke tussenkomst bij huwelijkse voorwaarden maakt
het voor echtgenoten eenvoudiger en minder kostbaar om hun huwelijksgoederenregime
aan te passen, indien gewijzigde omstandigheden daartoe aanleiding geven.De leden van de SGP-fractie en de leden van de CU-fractie vragen of de
regering inzicht wil geven in de niet-onaanvaardbaarverklaring van het amendement-Anker.
Zoals hiervoor is aangegeven, zijn in het wetsvoorstel verschillende wijzigingen
van het huwelijksvermogensrecht opgenomen. Het meest in het oog sprong de
beperking van de wettelijke gemeenschap van goederen, waardoor erfenissen
en schenkingen voortaan buiten de gemeenschap zouden vallen. Bij de mondelinge
behandeling in de Tweede Kamer bleek duidelijk dat de voor een dergelijke
wijziging van het huwelijksvermogensrechtelijke basisstelsel wenselijke brede
steun ontbrak. Voor het amendement-Anker daarentegen was wel brede steun aanwezig.
Gelet op de omstandigheid dat de overige wijzigingen ook bij aanvaarding van
het amendement-Anker hun belang geenszins zouden verliezen, heeft de regering
gemeend ten aanzien van de omvang van de wettelijke gemeenschap in het oordeel
van de Kamer te moeten berusten. De lange duur van de behandeling heeft bij
deze afweging als zodanig geen rol gespeeld. Wel verheugt het mij dat de behandeling
van het wetsvoorstel thans binnen afzienbare termijn lijkt te kunnen worden
afgerond.Onderdelen gemeenschap van goederenDe leden van de VVD-fractie wensen te vernemen hoe de minister de werking
ziet van de leden 3 en 4 van artikel 94 in het licht van het arrest Hoge Raad
26 september 2008, NJ 2009, 40, m.nt. L.C.A. Verstappen. Meer in het
bijzonder vragen zij of het juist is dat een verknochte smartengeld-uitkering
die op een spaarrekening is geplaatst, privé-rentebaten oplevert, terwijl
aanwending van de uitkering voor de aanschaf van een stuk grond op naam van
de gelaedeerde ertoe leidt dat de grond in de gemeenschap van goederen valt.Vooropgesteld zij dat geen wijziging wordt voorgesteld op het punt van
verknochtheid (artikel 94 lid 3) en de gevolgen daarvan. Ter gelegenheid van
de behandeling van de Invoeringswet Boek 1 BW heeft de toenmalige Minister
van Justitie over deze bepaling opgemerkt dat het daarin uitgedrukte beginsel
in zo verschillende gevallen en nuances toepassing kan vinden, dat de wet
de uitwerking daarvan dient over te laten aan wetenschap en rechtspraak (Parl.
Gesch. Invoeringswet Boek 1, blz. 1187). De Hoge Raad hanteert het volgende
criterium: of een goed op bijzondere wijze aan één der echtgenoten
is verknocht en, zo ja, in hoeverre die verknochtheid zich ertegen verzet
dat het goed in de gemeenschap valt – een en ander als bedoeld in artikel
94 lid 3 – hangt af van de aard van dat goed, zoals deze aard mede door
de maatschappelijke opvattingen wordt bepaald. Onder meer uit het arrest Hoge
Raad 24 oktober 1997, NJ 1998, 693, valt de mogelijkheid af te leiden
dat een aanspraak op vergoeding van immateriële schade ter zake van een
ongeval bij de ontbinding van de gemeenschap door echtscheiding wegens verknochtheid
buiten de verdeling moet blijven en in zoverre niet in de gemeenschap valt.
Hetzelfde zal het geval kunnen zijn met het geldbedrag dat uit hoofde van
een zodanige aanspraak aan de gelaedeerde wordt uitgekeerd. Om tot verknochtheid
te concluderen, is niet voldoende dat de vergoeding naar haar aard uitsluitend
is afgestemd op de aan de persoon van de gelaedeerde echtgenoot verbonden
nadelige gevolgen. Om uit de aard van het goed, zoals mede door de maatschappelijke
opvattingen bepaald, tot verknochtheid te concluderen, zal moeten blijken
op welke schade de vergoeding betrekking heeft. Zo kan verknochtheid aan de
orde zijn bij vergoeding van schade die door de gelaedeerde in de toekomst,
na ontbinding van de gemeenschap zal worden geleden (vgl. Hoge Raad 3 november
2006, NJ 2008, 258, m.nt. L.C.A. Verstappen).Wordt over een verknocht goed beschikt ten einde een ander goed te verwerven,
dan kan ook het «vervangende» goed wegens bijzondere verknochtheid
buiten de gemeenschap vallen. Dit is evenwel slechts het geval als ook ten
aanzien van het vervangende goed is voldaan aan het hiervoor genoemde criterium
voor verknochtheid. Degene die zich daarop beroept, dient te stellen op grond
waarvan van verknochtheid sprake is (Hoge Raad 26 september 2008, NJ
2009, 40). Uit het arrest kan derhalve niet worden afgeleid of het door de
genoemde leden bedoelde stuk grond al dan niet in de gemeenschap valt; wel
volgt uit het arrest dat het enkele feit dat het geld waarmee de grond was
verworven wegens bijzondere verknochtheid buiten de gemeenschap viel, niet
meebrengt dat ook de grond niet in de gemeenschap valt.Ook de vraag of rente-baten van een wegens verknochtheid buiten de gemeenschap
gebleven uitkering buiten de gemeenschap blijven, dient naar mijn oordeel
te worden beantwoord aan de hand van het hiervoor genoemde criterium. Het
is geen automatisme dat vruchten van een verknocht goed zelf ook verknocht
zijn. Voor het komende recht zal niet anders voortvloeien uit artikel 94 lid
4, eerste zin, volgens welke bepaling vruchten van goederen die niet in de
gemeenschap vallen, evenmin in de gemeenschap vallen. Met die bepaling is
niet beoogd mede een regel te geven voor vruchten van verknochte goederen,
welke goederen immers niet (steeds) volledig buiten
de gemeenschap blijven, doch slechts voor zover hun
verknochtheid zich ertegen verzet dat zij in de gemeenschap vallen.Van een tegenstelling tussen enerzijds de rente-baten van een verknochte
uitkering en anderzijds een met die uitkering aangeschaft «vervangend»
goed is derhalve geen sprake. Zij behoren alle tot de gemeenschap, behalve
voor zover anders moet worden geoordeeld op de grond dat zij op bijzondere
wijze verknocht zijn aan de gelaedeerde echtgenoot. Omdat hier
inderdaad vele uiteenlopende omstandigheden en nuances een rol kunnen spelen,
kan niet in algemene zin worden aangenomen dat de rente-baten wel buiten de
gemeenschap blijven en een met de uitkering verkregen stuk grond niet. Naar
vaste jurisprudentie zullen telkens de maatschappelijke opvattingen in de
beoordeling moeten worden betrokken, hetgeen meebrengt dat onwenselijke tegenstellingen
kunnen worden vermeden.De leden van de VVD-fractie vragen wat precies wordt verstaan onder «schulden
betreffende van de gemeenschap uitgezonderde goederen» in artikel 94
lid 5 onder a. Terecht wijzen zij erop dat naar huidig recht schulden die
worden gemaakt met betrekking tot privé-goederen, begrepen zijn onder
de verknochte schulden. In zoverre zal het begrip verknochte schulden naar
het komende recht dus een wat beperktere betekenis kunnen krijgen. Bij verknochte
schulden zou gedacht kunnen worden aan de schulden van een onder uitsluitingsclausule
verkregen nalatenschap of bijvoorbeeld, in een geval dat de ene echtgenoot
jegens de andere echtgenoot aansprakelijk is, aan een verplichting tot schadevergoeding
voor zover ook de aanspraak van de andere echtgenoot wegens bijzondere verknochtheid
buiten de gemeenschap valt. Zoals hiervoor aan de orde kwam, is de ontwikkeling
van het begrip verknochtheid in belangrijke mate overgelaten aan de rechtspraak
en de wetenschap. Voor wat de in het wetsvoorstel genoemde «schulden
betreffende van de gemeenschap uitgezonderde goederen» betreft, kan
behalve aan schulden die worden aangegaan met
betrekking tot privé-goederen (bijvoorbeeld tot onderhoud daarvan)
ook worden gedacht aan schulden die aan een echtgenoot met betrekking tot
een tot diens privé-vermogen behorend goed worden opgelegd, zoals onroerendezaaksbelasting, of aan een aansprakelijkheid
uit artikel 6:174 (bezittersaansprakelijkheid voor opstallen).De bedoelde leden geven het voorbeeld van een in gemeenschap gehuwde echtgenoot
die voor 100 000 euro een huis koopt en op zijn naam doet stellen, waarbij
de betaling voor 60 000 euro geschiedt met onder uitsluitingsclausule
verkregen gelden en voor 40 000 euro met gelden uit een door hem aangegane
hypothecaire lening waarvoor de andere echgenoot zich hoofdelijk aansprakelijk
heeft gesteld. Het huis zal ingevolge het voorgestelde artikel 95 lid 1 niet
in de gemeenschap vallen. Naar het huidige recht is dit evenmin het geval,
als gevolg van analogische toepassing van artikel 124 lid 2. Ook de schuld
van 40 000 euro zal op grond van het voorgestelde artikel 94 lid 5 niet
in de gemeenschap vallen (zie de memorie van toelichting, blz. 22). De omstandigheid
dat de vrouw zich naast de man hoofdelijk voor de schuld heeft verbonden,
doet niet af aan het privé-karakter van de schuld, doch brengt wel
mee dat zij door de bank kan worden aangesproken, in welk geval dan een vergoedingsaanspraak
jegens de man ontstaat. Naar huidig recht bestaan over het privé-karakter
van een dergelijke schuld uiteenlopende opvattingen.1Voor zover tijdens huwelijk ten laste van de gemeenschap op de lening
wordt afgelost, profiteert ook de gemeenschap van de waardestijging. Dit vloeit
inderdaad voort uit de in dit verband door de leden genoemde artikelen 96
lid 4 en 87 lid 2. Anders evenwel dan de leden veronderstellen, zou de gemeenschap
niet in verdergaande mate profiteren van een waardestijging, als de financieringsschuld
tot de gemeenschap zou behoren. Het door de leden genoemde artikel 95 lid
1, tweede volzin, is op deze situatie niet van toepassing, aangezien de tegenprestatie
slechts «ten laste van de gemeenschap komt» indien en voor zover
deze daadwerkelijk met middelen uit de gemeenschap is voldaan.2 De bepaling ziet dus niet op een tegenprestatie die is voldaan uit
middelen, verkregen door middel van een lening door een derde, waarvan de
aflossing nog niet heeft plaatsgevonden. Ook als de schuld van 40 000
euro zou moeten worden beschouwd als een gemeenschapsschuld, zou
voor een vergoedingsrecht slechts grond bestaan voor zover de schuld daadwerkelijk
is verminderd met betalingen ten laste van de gemeenschap.De leden van de VVD-fractie wijzen op de voorgestelde bestuursregeling
van artikel 97, die in de tweede zin van lid 1 als hoofdregel uitgaat van
een volledige bevoegdheid van ieder der echtgenoten tot bestuur over de goederen
van de gemeenschap. Deze leden vragen of deze bevoegdheid mede geldt voor
hoogstpersoonlijke goederen van een echtgenoot. Met hoogstpersoonlijke goederen
doelen zij, zo begrijp ik, op goederen die wel in de gemeenschap vallen doch
tot exclusief persoonlijk gebruik door één van de echtgenoten
strekken, zoals bij kleding en sieraden het geval is. Inderdaad zal de voorgestelde
regeling mede van toepassing zijn op hoogstpersoonlijke goederen. De huidige
regeling – die uitgaat van bestuur door de echtgenoot van wiens zijde
een goed in de gemeenschap is gevallen – maakt evenmin een uitzondering
voor hoogstpersoonlijke goederen.1 Zo zal naar
huidig recht een jas, door de ene echtgenoot met onder zijn bestuur staande
middelen aangeschaft ten behoeve van de andere echtgenoot, onder bestuur van
de eerstbedoelde echtgenoot staan. Naar nieuw recht zal elk der echtgenoten
zelfstandig bevoegd zijn tot het bestuur daarover. In zoverre breidt het nieuwe
recht derhalve de bevoegdheid uit van de echtgenoot die de goederen als hoogstpersoonlijk
beschouwt.Ook in het kader van artikel 92 lid 1 – dat derden beschermt tegen
voor hen niet kenbare bestuursoverschrijdingen – leidt de bestaande
bestuursregeling niet tot wezenlijk betere resultaten. In de eerste plaats
is het voor derden veelal niet zichtbaar of een goed, zelfs als het kennelijk
niet strekt tot persoonlijk gebruik van de vervreemder, beschouwd moet worden
als een hoogstpersoonlijk goed van diens echtgenoot. Bovendien zal daarmee
voor derden nog niet duidelijk hoeven zijn of het goed van de zijde van de
andere echtgenoot in de gemeenschap is gevallen, dan wel bij de verkrijging
geacht moeten worden in de plaats te treden voor goederen onder bestuur van
die andere echtgenoot. Juist bij de duurdere gebruiksgoederen valt voor derden
immers geenszins uit te sluiten dat deze niet zijn aangeschaft door de echtgenoot
tot wiens gebruik zij kennelijk strekken, noch dat zij zijn aangeschaft met
middelen die niet onder het (uitsluitend) bestuur van die echtgenoot stonden.
Naar mijn oordeel biedt het huidige artikel 97 derhalve voor hoogstpersoonlijke
goederen niet een betere bescherming dan de eenvoudiger regeling van het wetsvoorstel.De genoemde leden wijzen er voorts nog op dat de voorgestelde bestuursregels
tot gevolg zullen hebben dat bij een schenking van een niet-registergoed door
de ene echtgenoot aan de andere echtgenoot niet eens meer een wijziging in
het bestuur van de geschenken zal optreden. Of naar huidig recht een schenking
door de ene echtgenoot aan de andere echtgenoot leidt tot een wijziging in
het bestuur, is onzeker. De echtgenoot die met onder zijn bestuur staande
middelen een sieraad koopt om aan de andere echtgenoot te schenken, verwerft
naar huidig recht op het moment van de verkrijging van het sieraad daarover
het bestuur. Om te concluderen dat de schenking leidt tot een wijziging in
het bestuur, zou men moeten aannemen dat het goed tijdelijk de gemeenschap
verlaat en vervolgens van de zijde van de andere echtgenoot wederom in de
gemeenschap valt.2 Bovendien kleeft aan aanvaarding
van deze mogelijkheid het bezwaar dat de echtgenoten dan bij overeenkomst
wijziging in de bestuursbevoegdheid zouden kunnen bewerkstelligen, zonder
dat is voldaan aan de eis van artikel 97 lid 1 dat dit geschiedt bij huwelijkse
voorwaarden. Hoe dat ook zij, de bestaande onzekerheid wordt in het wetsvoorstel
beëindigd, in die zin dat beide echtgenoten het bestuur zullen hebben,
hetgeen mij als een verbetering voorkomt. Dat aan een schenking
tussen de echtgenoten geen enkel rechtsgevolg meer verbonden zal zijn, zou
ik willen relativeren. Juist als het gaat om voor persoonlijk gebruik bestemde
kleding of sieraden, zal de schenking immers meebrengen dat de ontvangende
echtgenoot bij ontbinding van de gemeenschap aanspraak kan maken op verkrijging
van die goederen (artikel 101).De leden van de PvdA-fractie werden wat overvallen door de wending die
met betrekking tot aanbrengsten ten huwelijk optrad in de tweede nota van
wijziging. Zij wijzen erop dat in de daaraan voorafgegane stukken, met name
de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag, met
enige stelligheid was verdedigd dat de voorgestelde beperkingen van de wettelijke
gemeenschap noodzakelijk waren vanuit actuele maatschappelijke ontwikkelingen.
Daarbij sprong deze leden vooral het buiten de gemeenschap laten van aanbrengsten
in het oog.Hoewel aan de genoemde leden kan worden toegegeven dat de in het wetsvoorstel
gemaakte keuzes met kracht zijn verdedigd, onder uiteenzetting van de daaraan
ten grondslag liggende maatschappelijke ontwikkelingen, meen ik niet dat die
keuzes zijn gepresenteerd als «noodzakelijk». De keuze voor een
wettelijk stelsel van huwelijksvermogensrecht hangt samen met zoveel uiteenlopende
overwegingen en omstandigheden, dat niet kan worden gezegd dat de afweging
noodzakelijkerwijs slechts kan leiden tot één uitkomst. Zoals
hiervoor is uiteengezet, is voor belangrijke wijzigingen in het wettelijk
stelsel van huwelijksvermogensrecht brede steun wenselijk. Uit het verslag
over het wetsvoorstel (stuk nr. 5) en de nadere vragen (opgenomen in stuk
nr. 8) bleek dat er in de Tweede Kamer aarzelingen bestonden over de in het
wetsvoorstel neergelegde keuzes. Voorts bleek het wetsvoorstel in de literatuur
aanleiding te geven tot discussies, waarbij tegen het wetsvoorstel vooral
werd aangevoerd dat het zou leiden tot onnodige complexiteit. Dit heeft de
regering ertoe gebracht de inhoud van het wetsvoorstel nog eens grondig te
overdenken. Slotsom daarvan was dat door aanpassing op een aantal onderdelen
vereenvoudiging in het wetsvoorstel kon worden bereikt (Kamerstukken II 2005–2006,
28 867, nr. 8, blz. 2). De aanpassingen zijn met zorgvuldigheid voorbereid,
onder meer door bespreking met deskundigen en vervolgens ook voor advies aan
de Raad van State voorgelegd. De Raad van State kon zich met de strekking
van de voorgestelde vereenvoudigingen verenigen. Eén van de wijzigingen
betrof inderdaad de aanbrengsten ten huwelijk, waarvan niet langer werd voorgesteld
dat zij buiten de gemeenschap zouden gaan vallen.Op de vraag van de genoemde leden om de wijziging op het punt van de aanbrengsten
ten huwelijk nog eens te beargumenteren, ga ik als volgt in. Door de goederen
die de echtgenoten vóór het huwelijk hebben verworven buiten
de gemeenschap te houden, zouden in de meeste huwelijken zowel privé-vermogens
van elk der echtgenoten als een gemeenschappelijk vermogen aanwezig zijn.
Hoewel het privé zijn van aanbrengsten goed aansluit bij de opvatting
dat alleen hetgeen door beider inspanning tijdens het huwelijk verworven wordt,
aan beide echtgenoten behoort toe te komen, kan het aanleiding geven tot lastige
bewijskwesties en daarmee tot complexiteit. Zowel tussen de echtgenoten onderling
als in de verhouding tot schuldeisers zal het, zonder de daarvoor naar huidig
recht gebruikelijke staat van aanbrengsten, lastiger zijn om te bewijzen dat
een goed al vóór het huwelijk is verkregen en dus niet behoort
tot de gemeenschap. Dit praktische bezwaar heeft zwaar gewogen. Daarnaast
is onderkend dat tegenwoordig veel echtgenoten voorafgaand aan het huwelijk
gedurende een zekere periode hebben samengewoond, in welke periode zij reeds
gezamenlijk goederen plegen te verwerven. Het zou vreemd zijn om deze goederen uit te sluiten van de huwelijksgemeenschap. Ook deze overweging
heeft een rol gespeeld.Op welke wijze onder notarissen gedacht wordt over de wijziging ten aanzien
van de aanbrengsten ten huwelijk, is mij niet bekend, nu de peiling die voorafging
aan het wetsvoorstel, niet is herhaald. Wel was het buiten de gemeenschap
houden van aanbrengsten mede ingegeven door bezwaren van de notarissen tegen
de eerder voorgestelde mogelijkheid om goederen bij onderhandse geregistreerde
akte buiten de gemeenschap te houden. Met die bezwaren houdt het wetsvoorstel
nog steeds rekening, doordat die mogelijkheid niet is teruggekeerd. Het bestuur
van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) heeft laten weten
dat het niet betwijfelt dat de hiervoor bedoelde peiling onder notarissen
representatief is geweest. Het peilen van het draagvlak onder aanstaande huwelijkspartners
of onder echtgenoten die op het punt staan om te scheiden, is moeilijk. Bij
de in de stukken uitvoerig besproken NIPO-enquête over meningen bij
de Nederlandse bevolking over huwelijksvermogensrecht, is wellicht onderschat
dat de juridische complexiteit van de aan de orde zijnde vragen het verkrijgen
van betrouwbare resultaten bemoeilijkt.De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel huwelijken er op dit moment
jaarlijks worden gesloten. Volgens gegevens (tot 2007) van het Centraal Bureau
voor de Statistiek ligt het aantal huwelijkssluitingen de afgelopen jaren
tussen 72 000 en 73 000. Daarnaast zijn er in 2007 ruim 7 000
nieuwe geregistreerde partnerschappen aangegaan (en ongeveer 3000 huwelijken
omgezet in een geregistreerd partnerschap).De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeveel gevallen per jaar sprake
is van aanbrengst van bijvoorbeeld een onderneming, die mede ter bescherming
van de andere partner buiten de gemeenschap dient te worden gehouden. Hoe
vaak het voorkomt dat een der partners een onderneming heeft, zonder dat wordt
gekozen voor huwelijkse voorwaarden, is mij niet bekend. Wel zijn er enige
cijfers over huwelijkse voorwaarden. Afgezet tegen het totale aantal huwelijken
en geregistreerde partnerschappen, werd blijkens gegevens die zijn verzameld
door Van Mourik en Burgerhart (WPNR 6648) in 2003 in ruim 25% gekozen
voor huwelijkse voorwaarden c.q. partnerschapsvoorwaarden. In hoeveel van
deze gevallen een rol speelt dat een der partners een onderneming heeft, is
mij niet bekend. Van Mourik en Burgerhart vermelden dat in de voorwaarden
nauwelijks uitdrukkelijk aandacht wordt besteed aan een door één
of beide partners gedreven onderneming.Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie naar de kosten van het opmaken
en registreren van huwelijkse voorwaarden. Ter beantwoording van deze vraag
zijn, gelet op de vrijgelaten notaristarieven, gegevens opgevraagd bij diverse
notariskantoren naar het door deze kantoren gehanteerde standaardtarief voor
het maken van huwelijkse voorwaarden. De opgegeven bedragen liggen overwegend
tussen 450 euro en 700 euro, exclusief BTW. Voor het registreren in het huwelijksgoederenregister
is daarnaast een vast recht van 155 euro verschuldigd (artikel 13 lid 6 Wet
tarieven in burgerlijke zaken).De leden van de PvdA-fractie wensen te vernemen op grond van welke argumenten
de KNB meent dat het administreren van gescheiden vermogens en de verdeling
daarvan bij echtscheiding, in de praktijk tot weinig problemen leidt. Hier
is naar mijn overtuiging vooral sprake van een ervaringsgegeven: problemen
doen zich in de notariële praktijk zelden voor. Zouden zich wel meer
dan incidenteel problemen voordoen, dan zou dat zeker bekend zijn bij de KNB,
die in voortdurend en nauw contact met de praktijk staat. Ook
uit de rechtspraak is van het zich voordoen van dergelijke problemen niet
gebleken. Het feit dat uitsluitingsclausules in de testamentaire praktijk
van de afgelopen decennia zeer gebruikelijk zijn, maakt het derhalve aannemelijk
dat het administreren van gescheiden vermogens en de verdeling daarvan bij
echtscheiding tot weinig problemen leidt.Erfenissen en schenkingenDe leden van de PvdA-fractie stellen vast dat het wetsvoorstel aanvankelijk
uitging van het buiten de gemeenschap vallen van erfenissen en schenkingen.
Bij de behandeling in de Tweede Kamer ontbeerde de repliek tegen de bij amendement
voorgestelde wijziging op dit punt naar het oordeel van deze leden enige argumentatie.
Zij vragen of zij het goed in de Handelingen lezen, dat de minister wel kan
leven met de argumentatie van diverse partijen voor het amendement-Anker.
Zoals hiervoor al aan de orde kwam, kon het amendement in de Kamer duidelijk
op brede steun rekenen, onder meer van de PvdA. De argumenten die werden aangevoerd
voor het amendement, waren niet nieuw. Deze argumenten waren in de stukken
reeds aan de orde geweest en van tegenargumenten voorzien. De inzet van de
regering was om erfenissen en schenkingen buiten de gemeenschap te houden.
Het was echter wel wenselijk dat voor een dergelijke wijziging in het basisstelsel
brede steun zou bestaan. Toen die niet aanwezig bleek, maakte dat het amendement
weliswaar niet wenselijk, maar wel onvermijdelijk.De leden van de PvdA-fractie vragen vervolgens waarom het voor een lastendrukverminderende
overheid acceptabel is, dat blijvend 340 000 maal per jaar een uitsluitingsclausule
wordt en zal worden vastgelegd. Deze vraag beantwoord ik als volgt. Het is
aan de formele wetgever om het basisstelsel van huwelijksvermogensrecht vast
te leggen. De redenen waarom door een brede meerderheid in de Tweede Kamer
is gestemd voor het amendement waarbij erfenissen en schenkingen in beginsel
in de wettelijke huwelijksgemeenschap zullen blijven vallen, zijn bij de behandeling
in de Tweede Kamer ampel uiteengezet. Ik moge op deze plaats volstaan met
daarnaar te verwijzen. Daaraan voeg ik toe, dit naar aanleiding van de daarop
gerichte vraag van de leden van de PvdA-fractie, dat ik ervan uitga dat een
belangrijke beweegreden voor erflaters om, ook na de invoering van het nieuwe
erfrecht, een testament te maken gelegen is in de wens om te verzekeren dat
de nalatenschap niet in de huwelijksgemeenschap van de erfgenamen valt. Niet
bekend is evenwel in hoeverre erflaters uitsluitend voor dit doel een testament
maken.De leden van de D66-fractie vinden het argument dat een wettelijke uitsluiting
van erfenissen en schenkingen de zaken te complex zou maken, eigenaardig,
aangezien er volgens deze leden in de praktijk niet veel zal veranderen. Deze
leden wijzen erop dat uit de rechtspraktijk en uit (internationaal) onderzoek
is gebleken dat het als onwenselijk wordt ervaren dat schenkingen en erfenissen
van rechtswege gemeenschappelijk worden. Verder wijzen zij erop dat het juridisch
ook goed verdedigbaar is om erfenissen en giften bij wet van de huwelijksgemeenschap
uit te sluiten, nu daaraan geen enkele inspanning van de echtgenoten ten grondslag
ligt. Waarom nu, zo vragen deze leden, de erflater onnodig op kosten jagen
door hem of haar tot notariële of contractuele uitsluiting te dwingen?
Het antwoord op deze vraag moet gevonden worden in de overwegingen die in
de Tweede Kamer hebben geleid tot ruime aanvaarding van het desbetreffende
amendement-Anker. Van belang is geweest de beoordeling dat op dit punt het
huidige stelsel om redenen van helderheid en eenvoud de voorkeur verdient.
De leden van de D66-fractie vernemen gaarne of ik voornemens ben op enigerlei
wijze in het geweer te komen tegen deze onwenselijke situatie.
Deze leden zullen met mij onderkennen dat slechts door wetswijziging kan worden
bewerkstelligd dat erfenissen en schenkingen buiten de gemeenschap vallen
zonder dat daarvoor een rechtshandeling van de erflater of schenker nodig
is. In verband met de ruime steun voor het amendement-Anker acht ik een nieuw
voorstel op dit punt niet kansrijk.Ontbinding van de gemeenschap van goederenDe leden van de VVD-fractie stellen enige vragen die betrekking hebben
op ontbinding van de gemeenschap van goederen. Op deze vragen ga ik als volgt
in.De eerste vraag luidt waarom in artikel 99 niet mede is bepaald dat de
gemeenschap van goederen wordt ontbonden als partijen een huwelijksvermogensrechtelijke
rechtskeuze maken voor het recht van een land dat geen of een beperktere gemeenschap
van goederen kent (artikel 6 Haags huwelijksvermogensverdrag 1978).Het opnemen van een rechtskeuze als hiervoor bedoeld als grond voor ontbinding
van de huwelijksgemeenschap, is niet nodig. Een geldige rechtskeuze heeft
immers tot gevolg dat het Nederlandse huwelijksvermogensrecht niet langer
toepasselijk is op de huwelijksvermogensrechtelijke verhouding tussen de echtgenoten.
De vraag in hoeverre het aan partijen vrijstaat om over te gaan tot verdeling
van hetgeen in de gemeenschap was gevallen, wordt niet langer beheerst door
het Nederlandse huwelijksvermogensrecht, maar door het recht waarvoor partijen
hebben gekozen. Uit artikel 6 lid 3 van het Haags huwelijksvermogensverdrag
1978 vloeit voort dat aan een rechtskeuze als hier bedoeld terugwerkende kracht
toekomt. Het toelichtend rapport bij het verdrag vermeldt dat partijen hetzij
ervoor kunnen kiezen over te gaan tot «afwikkeling» van hun vermogen –
hetgeen in dit verband kan worden opgevat als: overgaan tot verdeling en uitvoering
daarvan – hetzij kunnen aanvaarden dat de gevolgen van het gekozen recht
van toepassing worden zonder voorafgaande afwikkeling (verdeling en uitvoering
daarvan). Voor geen van beide gevallen is van belang of de gemeenschap door
de, niet langer toepasselijke, Nederlandse wet al dan niet ontbonden wordt
verklaard. Waar het om gaat, is of het partijen volgens het wèl toepasselijke
recht vrijstaat om tot verdeling over te gaan.De genoemde leden vragen vervolgens naar de gevolgen van de voorgestelde
wijziging van artikel 102. Uit praktisch oogpunt achten zij het begrijpelijk
dat ervoor is gekozen om een gemeenschapsschuldeiser na ontbinding van de
gemeenschap verhaal toe te staan bij de voordien niet aansprakelijke echtgenoot
op goederen die deze echtgenoot uit de gemeenschap heeft verkregen. Maar dit
opent volgens deze leden wel de weg naar beperking van de verhaalsmogelijkheden,
aangezien in het artikel niet is voorzien in zaaksvervanging. Inderdaad voorziet
artikel 102 niet met zoveel woorden in zaaksvervanging. Dit behoeft echter
niet te betekenen dat zaaksvervanging onder alle omstandigheden uitgesloten
moet worden geacht. Zaaksvervanging wordt in bepaalde gevallen immers ook
zonder een dergelijke uitdrukkelijke grondslag mogelijk geacht. Bij wijze
van voorbeeld wijs ik op de zaaksvervangingsregel van het voorgestelde artikel
95 lid 1, een regel die naar huidig recht ook zonder wettelijke grondslag
pleegt te worden aanvaard. Met de voorgestelde redactie van artikel 102, tweede
zin, is niet beoogd uit te sluiten dat het verhaalsrecht zich mede uitstrekt
tot goederen die geacht moeten worden in de plaats te treden van hetgeen uit
hoofde van verdeling van de gemeenschap is verkregen. Het door de genoemde
leden genoemde voorbeeld maakt duidelijk dat een mogelijkheid van zaaksvervanging
ter bescherming van de belangen van schuldeisers inderdaad wenselijk
zou kunnen zijn. Gelet op dit een en ander, acht ik het geenszins uitgesloten
dat de mogelijkheid van zaaksvervanging in een dergelijk geval door de rechter
zal worden aanvaard. In dat verband mogelijk rijzende vragen – zoals
de vraag of zaaksvervanging optreedt in gevallen dat een goed is verkregen
deels met middelen die uit hoofde van verdeling van de gemeenschap zijn verkregen
en deels met andere middelen – kunnen worden beantwoord aan de hand
van overeenkomstige toepassing van artikel 95 lid 1, eerste zin.Bij de genoemde leden rijst vervolgens de vraag hoe de minister de bewijspositie
van partijen ziet. Dient de aangesproken echtgenoot te bewijzen dat iets niet «uit
hoofde van de verdeling van de gemeenschap is verkregen», zodat daarop
geen verhaal op grond van artikel 102, tweede zin, mogelijk is, of moet de
schuldeiser bewijzen dat een bepaald goed wel op die wijze is verkregen?Op grond van artikel 150 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
(Rv) draagt de partij die zich beroept op rechtsgevolgen van door haar gestelde
feiten of rechten, de bewijslast van die feiten of rechten, tenzij uit enige
bijzondere regel of uit de eisen van redelijkheid en billijkheid een andere
verdeling van de bewijslast voortvloeit. Meent een schuldeiser derhalve dat
hij op grond van het voorgestelde artikel 102, tweede zin, gerechtigd is zich
voor een gemeenschapsschuld te verhalen op een goed dat toebehoort aan een
ex-echtgenoot, dan zal hij in rechte in beginsel de bewijslast dragen dat
het goed afkomstig is uit de gemeenschap. Uit een bijzondere regel kan anders
voortvloeien, indien de wetgever in het materiële recht aanwijzingen
heeft neergelegd voor de verdeling van de bewijslast (vgl. W.D.H. Asser, Bewijslastverdeling,
2004, blz. 64–65). De vraag of uit enige bijzondere regel anders voortvloeit,
dient in dit geval ontkennend te worden beantwoord. Met de in artikel 102,
tweede zin, opgenomen zinsnede «met dien verstande evenwel dat daarvoor
slechts kan worden uitgewonnen hetgeen hij uit hoofde van verdeling van de
gemeenschap heeft verkregen» is niet beoogd aan te geven dat het hier
gaat om een omstandigheid waarvan de bewijslast rust op de echtgenoot. Anders
zou afbreuk worden gedaan aan de strekking van de voorgestelde wijziging van
artikel 102, tweede zin, die immers mede is: te voorkomen dat voor een schuld
als hiervoor bedoeld verhaal wordt genomen op niet in de gemeenschap gevallen
goederen. Ook uit artikel 96 lid 5 vloeit in gevallen als deze geen andere
bewijslastverdeling voort. De regel dat goederen vermoed worden gemeenschappelijk
te zijn – wel aangeduid als de «sponswerking van de gemeenschap» –
is geschreven voor het geval dat partijen gehuwd zijn (vgl. de gebruikte term «echtgenoot»).
De aansprakelijkheid van artikel 102, tweede zin, is pas aan de orde als het
huwelijk ten einde is. Rechtstreekse toepassing van artikel 96 lid 5 is dan
niet meer aan de orde. Daarvoor bestaat ook inhoudelijk veel minder grond,
omdat vanaf de ontbinding van de huwelijksgemeenschap niet langer boedelmenging
optreedt. Voortgezette werking van het vermoeden zou verder spanning kunnen
opleveren met het belang van de ex-echtgenoten om hun leven in zelfstandigheid
vorm te geven. Op grond van deze inhoudelijke overwegingen meen ik dat ook
de aan het slot van artikel 150 Rv bedoelde eisen van redelijkheid en billijkheid
niet nopen tot een omkering van de bewijslast.De leden van de VVD-fractie wijzen er in dit verband terecht op dat het
voor schuldeisers bijzonder lastig kan zijn om te bewijzen dat een goed is
verkregen uit hoofde van verdeling van de gemeenschap. Met deze omstandigheid
zou naar mijn mening rekening kunnen worden gehouden door, zoals in de jurisprudentie
over bewijslastverdeling wel vaker voorkomt, op de aangesproken partij een
informatieplicht te leggen. De ex-echtgenoot dient dan ter motivering
van zijn betwisting aan de schuldeiser aanknopingspunten te verschaffen voor
de bewijslevering. De Hoge Raad past deze mogelijkheid met name toe voor gevallen
waarin de partij met de bewijslast in het algemeen gesproken in bewijsnood
verkeert, omdat de andere partij beschikt of zou moeten beschikken over de
benodigde gegevens (vgl. Asser, Bewijslastverdeling, blz. 115). Daarvan kan
in de door de genoemde leden bedoelde gevallen inderdaad sprake zijn: de ex-echtgenoten
hebben immers de verdeling uitgevoerd en zij hebben zich derhalve kunnen voorzien
van schriftelijk bewijs ter zake. Uit gegevens die de ex-echtgenoot kan verschaffen,
zal bijvoorbeeld kunnen blijken of een goed is verkregen tijdens het bestaan
van de gemeenschap. Is dat het geval, dan mag men – in het verlengde
van het vermoeden van artikel 96 lid 5 tijdens huwelijk – doorgaans
ook voor artikel 102, tweede zin, concluderen tot een vermoeden dat het goed
uit de gemeenschap afkomstig is. De ex-echtgenoot zal in zo’n geval
aan verhaal slechts ontkomen als hij erin slaagt tegenbewijs te leveren.Voor de goede orde zij bedacht dat vragen omtrent toelaatbaarheid van
verhaal in veel gevallen naar aanleiding van een conservatoire beslaglegging
aan de orde zullen komen in een procedure tot opheffing van het beslag (artikel
705 Rv). Naar vaste jurisprudentie gelden in het kader van een dergelijk executiegeschil
niet de regels van bewijslastverdeling. Wel zal het in eerste instantie op
de weg liggen van degene die opheffing vordert om, met inachtneming van de
beperkingen van de kort geding procedure, aannemelijk te maken dat de vordering
van de schuldeiser ondeugdelijk is of dat het voortduren van het beslag om
andere redenen niet kan worden gerechtvaardigd (Hoge Raad 30 juni 2006,
NJ 2007, 483). De voorzieningenrechter zal daarbij steeds hebben te beslissen
aan de hand van een beoordeling van wat door beide partijen naar voren is
gebracht en summierlijk met bewijsmateriaal is onderbouwd (Hoge Raad 25 november
2005, NJ 2006, 148; vgl. ook Hoge Raad Hoge Raad 14 juni 1996, NJ 1997,
481).Het voorgaande overziend, meen ik dat er voldoende mogelijkheden zijn
om met de belangen van zowel de ex-echtgenoot als de schuldeiser rekening
te houden. Tot praktische onzekerheden zal artikel 102 naar mijn oordeel niet
snel aanleiding geven. Een belangrijk voordeel voor de ex-echtgenoot is reeds
dat derdenbeslag onder de werkgever uiteraard niet aan de orde is, omdat het
salaris niet afkomstig is uit de gemeenschap. Bij verhaal op een registergoed
zullen de benodigde gegevens steeds betrekkelijk eenvoudig kunnen worden geproduceerd.
Hetzelfde geldt ten aanzien van andere goederen die op naam worden gesteld.
En zelfs bij roerende zaken kan in veel gevallen bijvoorbeeld met aankoopbewijzen
het nodige worden vastgesteld. Waar dit laatste niet kan, zal het veelal gaan
om zaken met een betrekkelijk geringe waarde, waarop schuldeisers (mede in
verband met mogelijke discussies over de herkomst van de zaken) toch al niet
graag beslag zullen leggen. Van een verslechtering van de positie van de ex-echtgenoot
is gelet op dit alles geen sprake.De leden van de VVD-fractie achten het mogelijk dat, tenzij men aanneemt
dat de bewijslast wordt gelegd op de schuldeiser, de voorgestelde regeling
zelfs kan leiden tot indirecte discriminatie. Deze gedachte kan ik niet onderschrijven,
aangezien de bewijslast in beginsel wel degelijk op de schuldeiser ligt. Voorts
acht ik de feitelijke omstandigheden die op discriminatie zouden wijzen, weinig
aannemelijk. Deze komen erop neer dat bij verdeling van de huwelijksgemeenschap
vrouwen vaker dan mannen worden overbedeeld met de voormalige echtelijke woning
en dat voorts die woning een aantrekkelijker verhaalsobject is dan de goederen
van de man. Mij is niet bekend of de voormalige echtelijke woning inderdaad
vaker wordt toegedeeld aan de vrouw omdat zij daaraan meer behoefte zou
hebben in verband met de zorg voor kinderen. Van belang zal toch ook zijn
of zij in staat is de daaraan verbonden lasten te dragen. Voorts zal de woning
in vele gevallen reeds zodanig met hypotheek belast zijn– of ter voldoening
aan de overbedelingsvordering met hypotheek belast moeten worden –,
dat er geen of slechts beperkte overwaarde resteert. Voor verhaal op grond
van artikel 102, tweede zin, bestaat dan eveneens weinig ruimte.De genoemde leden vragen verder of de opmerking op blz. 20 van de tweede
nota van wijziging, dat met de voorgestelde wijziging van artikel 102 de Dozy-clausule
niet meer nodig is, niet al te optimistisch is. Deze leden onderschrijven
dat bij afstand van de gemeenschap en bij een verdeling van de gemeenschap
bij helfte benadeling van schuldeisers niet gauw zal voorkomen. Voor die gevallen
is de Dozy-clausule ook volgens deze leden niet nodig. Zij aarzelen daarover
echter als het gaat om een opheffing van de gemeenschap als gevolg van huwelijkse
voorwaarden staande huwelijk. Bij de alsdan plaatsvindende verdeling is de
notaris na schrapping van de eis van rechterlijke goedkeuring de enige ambtsdrager
die daarop toezicht kan houden. Zij vragen zich af of dit niet een te zware
(onderzoeks)last met bijbehorende aansprakelijkheidsproblematiek op het notariaat
legt.Het is nuttig om in dit verband allereerst het begrip «benadeling
van schuldeisers» te omlijnen. Door opheffing van de gemeenschap zullen
toekomstige baten van elk der echtgenoten niet blootstaan aan verhaal door
schuldeisers van de andere echtgenoot. In dit gegeven zal nogal eens de grond
gelegen zijn voor opheffing van de gemeenschap: één der echtgenoten
wil een onderneming beginnen zonder de andere echtgenoot met de daaraan verbonden
risico’s te belasten. De Hoge Raad heeft vastgesteld dat géén
sprake is benadeling van schuldeisers, wanneer door opheffing van de gemeenschap
voor schuldeisers de verwachting wegvalt dat zij hun vorderingen in de toekomst
zullen kunnen verhalen op goederen die nog geen deel uitmaken van de gemeenschap
(HR 21 februari 1997, NJ 1998, 205). Derhalve dient voor de vraag of
een door de echtgenoten gewenste opheffing van de gemeenschap en daaropvolgende
verdeling zullen leiden tot benadeling van schuldeisers, veeleer slechts te
worden beoordeeld of de bestaande gemeenschap zodanig wordt verdeeld dat (bestaande)
schuldeisers daardoor worden benadeeld. Hierbij kunnen verschillende categorieën
schuldeisers worden onderscheiden.In de eerste plaats gaat het om schuldeisers jegens wie beide echtgenoten
aansprakelijk zijn. Dit is bijvoorbeeld het geval bij alle schulden die zijn
aangegaan ten behoeve van de gewone gang van de huishouding (artikel 85).
Voor deze schuldeisers kunnen opheffing en verdeling van de gemeenschap niet
tot benadeling leiden, omdat er geen wijziging optreedt in hun verhaalsmogelijkheden.In de tweede plaats zijn er schuldeisers jegens wie slechts één
echtgenoot aansprakelijk is. Voor het verhaal op de reeds aansprakelijke echtgenoot
zijn opheffing en verdeling van de gemeenschap niet van invloed. Voor het
verhaal op de andere echtgenoot is van belang of de schuld wel of niet in
de gemeenschap valt. Valt de schuld (overeenkomstig de hoofdregel van het
voorgestelde artikel 94 lid 5) in de gemeenschap, dan is artikel 102 van toepassing.
De andere echtgenoot wordt voor de schuld volledig aansprakelijk, met dien
verstande dat daarvoor slechts kan worden uitgewonnen hetgeen hij uit hoofde
van verdeling van de gemeenschap heeft verkregen. Zoals hiervoor is uiteengezet,
is niet uitgesloten dat daarbij de mogelijkheid van zaaksvervanging door de
rechter zal worden aanvaard. Aldus zullen ontbinding en verdeling van de gemeenschap niet meer kunnen leiden tot benadeling van deze schuldeisers:
alle goederen van de gemeenschap blijven immers na de verdeling als verhaalsobject
beschikbaar.Ten slotte kunnen er schulden van een echtgenoot zijn die buiten de gemeenschap
vallen. Deze privé-schulden kunnen worden verhaald op de gemeenschap.
Na verdeling van de gemeenschap kan een schuldeiser voor een dergelijke schuld
slechts verhaal nemen op de goederen van de echtgenoot die de schuld was aangegaan.
Dat is zowel naar huidig recht als naar het voorgestelde recht het geval.
Benadeling van deze schuldeisers is denkbaar, indien de aansprakelijke echtgenoot
bij verdeling van de gemeenschap zou worden onderbedeeld, zonder jegens de
andere echtgenoot een vordering wegens onderbedeling te verkrijgen. Een zodanige
verdeling zou wegens benadeling kunnen blootstaan aan vernietiging door een
schuldeiser (artikel 3:45 BW, de pauliana). Het ligt in de rede dat de notaris
die betrokken is bij de opheffing en de verdeling, de echtgenoten in voorkomende
gevallen op deze mogelijkheid zal wijzen. Indien de notaris de redelijke overtuiging
heeft dat de echtgenoten een verdeling wensen die kennelijk mede ten doel
heeft schuldeisers te benadelen, zal hij zijn medewerking daaraan moeten weigeren
(artikel 21 lid 2 Wet op het notarisambt).In de praktijk is het rechterlijk toezicht slechts beperkt van aard. Uitgangspunt
zijn daarbij de stukken die hem door de notaris zijn voorgelegd. Niet snel
zal daaruit blijken van een mogelijk schuldeisers benadelende ongelijke verdeling
die niet ook al door de notaris was onderkend. Naar mijn overtuiging legt
de afschaffing van de voorafgaande rechterlijke goedkeuring niet een te zware
onderzoekslast of aansprakelijkheidsproblematiek op het notariaat. Ook vanuit
het notariaat is positief gereageerd op de voorgestelde afschaffing.Vervolgens stellen de leden van de VVD-fractie de verhaalsmogelijkheden
op grond van de Dozy-clausule aan de orde. Zoals uiteengezet in de toelichting
op de tweede nota van wijziging (blz. 20), vinden Dozy-clausules thans een
ruimere toepassing dan geëigend is, in die zin dat zij geen beperking
inhouden ten aanzien van het bedrag waarvoor of de goederen waarop verhaal
kan worden genomen. Voorts wordt ten onrechte soms ook aan andere dan gemeenschapsschuldeisers
een verhaalsmogelijkheid geboden. De genoemde leden spreken in dit verband
van een «overkill aan verhaalsmogelijkheden». Uit het voorgaande
vloeit voort dat de vraag of deze «overkill» naar mijn mening
na invoering van het wetsvoorstel gecontinueerd moet worden, ontkennend wordt
beantwoord.Ten slotte vragen de leden van de VVD-fractie hoe de minister staat tegenover
de oplossing om de aansprakelijkheid voor gemeenschapsschulden na ontbinding
van de gemeenschap te beperken tot het breukdeel dat partijen krijgen bij
de verdeling van de gemeenschap. Uit het voorgaande vloeit voort dat het voorgestelde
artikel 102 een passende bescherming biedt aan schuldeisers, waardoor het
niet langer nodig zal zijn om te werken met Dozy-clausules bij wijziging van
huwelijkse voorwaarden. Beperking van aansprakelijkheid voor gemeenschapsschulden
tot het breukdeel dat partijen bij de verdeling krijgen, vormt naar mijn oordeel
geen aantrekkelijk alternatief. Zo zou een dergelijke proportionele aansprakelijkheid
de mogelijkheden van verhaal op de echtgenoot die reeds aansprakelijk was,
aanzienlijk beperken. Maar ook als de genoemde leden alleen doelen op de aansprakelijkheid
van de echtgenoot die voorheen niet aansprakelijk was, doen zich nadelen voor.
Partijen zullen slechts zelden uitdrukkelijk afwijken van een verdeling bij
helfte, al was het maar omdat daaraan fiscale gevolgen verbonden kunnen zijn.
Indien partijen de verdeling van de gemeenschap feitelijk anders
dan bij helfte uitvoeren, zal dat voor derden niet eenvoudig vast te stellen
zijn. Lang niet altijd zullen zij daarbij een taxatie van de waarde van de
goederen laten opstellen, terwijl schuldeisers ook niet betrokken zijn bij
een dergelijke taxatie. Schuldeisers zouden derhalve niet eenvoudig kunnen
vaststellen voor welk bedrag zij een echtgenoot op grond van artikel 102 kunnen
aanspreken. Afgezien van deze praktische moeilijkheden, zou een schuldeiser
bij deze proportionele aansprakelijkheid naar ik aanneem ook verhaal mogen
nemen op goederen die niet uit de gemeenschap afkomstig zijn, waaronder bijvoorbeeld
goederen die verkregen zijn uit een erfenis of schenking met uitsluitingsclausule.
Dat bezwaar doet zich niet voor bij de in het wetsvoorstel voorgestelde redactie
van artikel 102.VerrekenbedingenDe leden van de CDA-fractie onderschrijven de vervanging van de nominaliteitsleer
in artikel 87 door een stelsel van evenredige verrekening. Het komt deze leden
evenwel voor dat artikel 87 lid 2 onder b een wel erg ingewikkelde berekening
nodig maakt, die afwijkt van hetgeen in het kader van de regeling voor verrekenbedingen
aan de orde is (artikel 136). Daarbij merken zij op dat ter bepaling van de
hoogte van vergoedingsrechten in verband met tussentijdse aflossingen moet
worden uitgegaan van de waarde van het goed op het moment dat de aflossing
wordt gedaan. Vervolgens zou in gevallen waarin maandelijks wordt afgelost,
de waardeontwikkeling van maand tot maand achteraf moeten worden vastgesteld
en zal bijna altijd een beroep moeten worden gedaan op lid 5 van artikel 87,
dat de mogelijkheid biedt van een schatting. Zou het, zo vragen deze leden,
niet meer voor de hand liggen om te kiezen voor de berekeningswijze van artikel
136? Het komt deze leden opportuun voor dat de minister de verhouding tussen
artikel 87 en artikel 136 nog eens helder uiteenzet. Ook de leden van de VVD-fractie
vragen naar deze verhouding. Hierop ga ik gaarne als volgt in, waarbij ik
mijn uiteenzetting zal illustreren aan de hand van enkele voorbeelden.Artikel 87 heeft betrekking op vergoedingsrechten die tussen de privé-vermogens
van de echtgenoten kunnen ontstaan als uit het ene vermogen is bijgedragen
aan de verwerving van een goed in het andere vermogen of aan de aflossing
van een schuld ter zake van een tot het andere vermogen behorende goed. Zoals
blijkt uit de memorie van toelichting (blz. 16–18), is daarbij in de
eerste plaats gedacht aan gevallen dat de ene echtgenoot met privé-vermogen
van de andere echtgenoot een buiten enige gemeenschap vallend goed verkrijgt (artikel 87 lid 2 onder a). In de tweede plaats is gedacht
aan gevallen dat verbeteringen aan het goed worden aangebracht en
de daarvoor aangegane schuld (bv. de rekening van de aannemer) wordt voldaan
met privé-vermogen van de andere echtgenoot (artikel 87 lid 2 onder
b). In al deze gevallen wordt de uiteindelijke waarde van het goed beschouwd
als de resultante van in en aan het goed gedane investeringen. De bijdrage
van de andere echtgenoot geeft aanspraak op een gedeelte van de uiteindelijke
waarde van het goed, evenredig aan het gewicht van de investering. Enige voorbeelden
kunnen dit verduidelijken.Voorbeeld 1 (meebetalen bij de aanschaf van een woning)A koopt een woning voor 400 000 euro en betaalt hiervan 300 000
euro uit eigen privé-middelen en 100 000 euro uit door zijn echtgenoot
B beschikbaar gestelde privé-middelen. De woning wordt eigendom van
A. De andere echtgenoot (B) heeft recht op een vergoeding, die ingevolge artikel
87 lid 2 onder a gelijk is aan een kwart van de waarde van de woning op het
tijdstip waartegen de vergoedingsvordering wordt afgerekend.Indien A na tien jaar overgaat tot vergoeding en de waarde van de woning
dan 1 miljoen euro bedraagt, is de vergoeding voor B 250 000 euro. Indien
A echter al na twee jaar tot voldoening was overgegaan en de waarde van de
woning toen gedaald was tot 200 000 euro, had B slechts recht op 50 000
euro vergoeding.Voorbeeld 2 (verbouwing en verbetering)Echtgenoot A heeft een huis in eigendom met een waarde van 500 000
euro. Het huis wordt verbouwd voor 100 000 euro. De aannemer wordt voldaan
uit privé-middelen van de andere echtgenoot (B). Op het tijdstip dat
tot vergoeding wordt overgegaan, is de waarde van het huis gestegen tot 1
miljoen euro. De vergoeding voor B beloopt dan ingevolge artikel 87 lid 2
onder b (naar evenredigheid van de wederzijdse investeringen van de echtgenoten) één
zesde deel van 1 miljoen euro, derhalve 167 000 euro.Voorbeeld 3 (gelijktijdige verwerving en verbouwing)Stel dat A een huis koopt voor een bedrag van 500 000 euro. Nog voor
de levering wordt het huis verbouwd tegen een aanneemsom van 100 000
euro. Echtgenoot B draagt met 100 000 euro aan privé-middelen
bij in de koopprijs en neemt ook de schuld aan de aannemer voor zijn rekening.
A betaalt uit zijn privé-vermogen 400 000 euro en verwerft het
huis in zijn privé-vermogen. Wanneer A en B afrekenen, is het huis
1 miljoen euro waard.B kan ingevolge artikel 87 lid 2 onder a en onder b aanspraak maken op
vergoeding van een gedeelte van de eindwaarde van het huis, evenredig aan
zijn bijdrage in het totaal van de koopprijs en de verbouwingskosten. In dit
geval beloopt de vergoeding dus één derde deel – namelijk
(100 000 + 100 000) gedeeld door (500 000 + 100 000) –
van 1 miljoen euro. A moet dus 333 333 euro betalen.Voorbeeld 4 (verbouwing voor hoger bedrag dan waardestijging)Tot het privé-vermogen van A behoort een huis met een waarde van
500 000 euro. A laat het huis op zeker moment verbouwen voor 100 000
euro. Zijn echtgenoot B betaalt de schuld aan de aannemer. Niet lang na de
verbouwing komt het huwelijk ten einde en rekenen zij af. De waarde van het
huis valt tegen en bedraagt slechts 550 000 euro.Het «verlies» wordt gedragen naar rato van ieders investering.
B heeft recht op een vergoeding van één zesde deel van 550 000
euro (d.w.z. 91 666 euro). Zou A de aannemer zonder B’s toestemming
uit diens privé-middelen hebben voldaan, dan had B recht op vergoeding
van 100 000 euro (artikel 87 lid 3 onder a).Artikel 87 houdt – in tegenstelling tot artikel 136 – niet
met zoveel woorden rekening met schulden die zijn aangegaan in verband met
de verwerving van een goed. Ook in de memorie van toelichting wordt niet ingegaan
op vergoedingsrechten in verband met deze categorie schulden.1 Op welke wijze moet het vergoedingsrecht ter zake van een aflossing
op een dergelijke schuld worden vastgesteld? Op het eerste gezicht lijkt het
misschien voor de hand te liggen om het vergoedingsrecht te berekenen overeenkomstig
artikel 87 lid 2 onder b, nu daar immers met zoveel woorden sprake is van
aflossing. Bij nadere beschouwing ligt dat echter toch minder voor de hand.
Om te beginnen wordt met de aflossing op een schuld, aangegaan in verband
met de verwerving van het goed, óók voldaan aan de voorwaarden
voor toepassing van artikel 87 lid 2 onder a. Met de aflossing komt immers
een deel van de tegenprestatie voor de verkrijging (alsnog) ten laste van
het vermogen van de echtgenoot uit wiens vermogen de aflossing wordt gedaan.2 Van belang is voorts dat de maatstaf van artikel 87
lid 2 onder b hier duidelijk niet een redelijk resultaat oplevert: uitgaan
van de verhouding tussen de aflossing en de op dat moment bestaande waarde
van het goed is alleszins redelijk als de aflossing neerkomt op een extra investering in het goed, zoals het geval is als daarmee wordt
betaald voor een verbouwing. Wordt met de aflossing echter bijgedragen aan
de oorspronkelijke investering, dan ligt het voor de
hand de vergoeding ook te relateren aan de met de oorspronkelijke investering
gecreëerde waarde. Bovendien zou artikel 87 lid 2 onder b soms niet zozeer
leiden tot een onredelijk resultaat, maar in het geheel niet tot enig resultaat.
Dat is namelijk het geval, als wordt afgelost voor een groter bedrag dan het
goed op dat moment waard is.Voorbeeld 5. Aflossing op ter verwerving aangegane
schuld, als het goed minder waard is gewordenStel dat echtgenoot A een woning heeft gekocht en op eigen naam verkregen
met 300 000 euro uit zijn privé-vermogen en met 200 000 euro
uit een lening van een derde. Na enige jaren blijkt de waarde van de woning
sterk gedaald van 500 000 euro tot 190 000 euro. Als op dat moment
de schuld van 200 000 euro wordt afgelost met privé-middelen van
echtgenoot B, verkrijgt B een recht op vergoeding. De vergoeding kan echter
niet worden bepaald aan de hand van artikel 87 lid 2 onder b. De vergoeding
zou immers gelijk moeten zijn aan een «gedeelte» van de uiteindelijke
waarde van het huis, overeenkomend met de verhouding tussen het afgeloste
bedrag en de waarde van het huis op het moment van de aflossing. Die verhouding
is in dit geval echter groter dan 1 (namelijk 200/190), zodat de bepaling
niet uitwijst welk gedeelte van de waarde als vergoeding moet worden betaald.Artikel 87 lid 2 onder a leidt wèl tot een redelijke oplossing.
De vergoeding wordt bepaald door het aandeel te bepalen dat de aflossing vormt
in de totale tegenprestatie voor het goed. De aflossing van 200 000 euro
uit privé-middelen van B geeft recht op een vergoeding van twee vijfde
deel van de uiteindelijke waarde van de woning. De waarde ten tijde van de
aflossing (190 000 euro) doet daarbij niet ter zake. Is de waarde van
de woning uiteindelijk 750 000 euro, dan heeft B derhalve aanspraak op
vergoeding ten belope van 300 000 euro. Zou de woning uiteindelijk echter
nog slechts 180 000 euro waard zijn, dan beloopt de vergoeding 72 000
euro (ervan uitgaande dat B had toegestemd in de aflossing ten laste van zijn
vermogen).Hoewel bij het opstellen van de regeling van artikel 87 niet nadrukkelijk
aandacht is besteed aan maandelijkse aflossingen op een schuld, aangegaan
in verband met de verwerving van een privé-goed, ten laste van het
vermogen van de andere echtgenoot of ten laste van de huwelijksgemeenschap,
kunnen dergelijke aflossingen wel degelijk aanleiding geven tot vergoedingsrechten.
Voor elke aflossingstermijn dient de vergoeding te worden bepaald overeenkomstig
artikel 87 lid 2 onder a. Voor elke aflossing wordt bezien welk aandeel in
de tegenprestatie daarmee wordt voldaan, en wordt het vergoedingsrecht berekend
als een dienovereenkomstig aandeel in de waarde van het goed ten tijde van
de afrekening. Daarbij speelt de waarde van de woning ten tijde van elke aflossing
geen rol.Een vergelijkbare benadering ligt voor de hand als een verbouwing wordt
bekostigd met middelen uit een lening waarop nadien wordt afgelost. Als een
verbouwing is bekostigd met een lening, die nadien in termijnen wordt afgelost,
dan geeft iedere aflossing aanspraak op een vergoeding. Indien de verbouwing
volledig is betaald uit de lening, geeft aflossing van 10% van de schuld
een aanspraak op vergoeding voor 10% van het resultaat van de met de
verbouwing gemoeide investering. Van dit laatste geef ik een voorbeeld.Voorbeeld 6 (periodieke aflossing op schuld ter financiering
van verbouwing)Stel dat A een huis heeft verworven met 600 000 euro aan privé-middelen.
Na drie jaar, als de waarde van het huis is gedaald tot 300 000 euro,
vindt een verbouwing plaats ten bedrage van 300 000 euro. Voor dat bedrag
gaat A een lening aan. De schuld heeft betrekking op een van de gemeenschap
uitgezonderd goed en vormt derhalve een privé-schuld (artikel 95 lid
5 onder a). Twee jaar later wordt op de lening 30 000 euro afgelost ten
laste van privé-vermogen van A’s echtgenoot B. Daardoor krijgt
B aanspraak op vergoeding terhoogte van een aandeel in de waarde
van het huis op het moment waartegen wordt afge-rekend. Dat aandeel is gelijk
aan 10% (30 000 : 300 000) van de met de schuld gedane investering.
De vergoeding beloopt derhalve 10% van de helft (300 000 / (300 000
+ 300 000)) van de waarde van het huis op het moment waartegen wordt
afgerekend. Indien wordt afgerekend tegen het moment waarop echtscheiding
is verzocht, beloopt het vergoedingsrecht derhalve 45 000 euro, als het
huis inmiddels 900 000 euro waard is. Als met middelen van B inmiddels
nogmaals 30 000 was afgelost op de lening, dan zou het vergoedingsrecht
in totaal 90 000 euro belopen. De waarde van het huis op de tijdstippen
van de aflossingen speelt ook hier geen rol.Een aanvullend argument ten gunste van deze benadering is gelegen in de
omstandigheid dat zo wordt aangesloten bij hetgeen in het kader van verrekenbedingen
ingevolge artikel 136 gebruikelijk is. In de memorie van toelichting is op
blz. 19 vermeld dat de artikelen 87 en 136 uitgaan van hetzelfde uitgangspunt:
de beleggingsvisie. Ook in het kader van artikel 136 behoeft voor aflossingen
op een schuld, aangegaan ter verwerving van een goed, in beginsel geen rekening
te worden gehouden met de waarde ten tijde van de aflossingen. Alvorens daarop
nader in te gaan, wijs ik erop dat artikel 136 niet één bepaalde
wijze van berekening voorschrijft. In de praktijk worden voor uiteenlopende
gevallen dan ook uiteenlopende berekeningswijzen gehanteerd. Met het navolgende
wordt niet beoogd om één bepaalde berekeningswijze tot de enige
juiste te bestempelen.Indien een echtgenoot in verband met de verwerving van een goed een schuld
is aangegaan, wordt het goed ingevolge artikel 136 lid 1, tweede zin, tot
het te verrekenen vermogen gerekend «voor zover de schuld daartoe wordt
gerekend of daaruit is afgelost of betaald». Het eerste element –
in hoeverre de schuld tot het te verrekenen vermogen wordt gerekend –
heeft in de literatuur aanleiding gegeven tot enige discussie, die echter
voor artikel 87 van weinig belang is, aangezien het criterium daar ontbreekt.
Wel van belang is dat een goed tot het te verrekenen vermogen wordt gerekend,
voor zover de ter verwerving daarvan aangegane schuld daaruit is afgelost
of daarop is betaald.Voorbeeld 7 (verrekening in verband met aflossing van
schuld ter verwerving)Echtgenoten zijn een verrekenbeding overeengekomen. Echtgenoot A heeft
tijdens het huwelijk een luxe vakantiewoning verkregen voor een koopprijs
van 500 000 euro. Daarvan is 300 000 euro voldaan met door A geërfd
geld, dat niet behoort tot het te verrekenen vermogen, en 200 000 euro
uit een lening.1 In elk geval voor periodieke
verrekenbedingen is van belang dat zolang op de schuld niets is afgelost,
ook de vakantiewoning niet behoort tot het te verrekenen vermogen. Wordt op
zeker moment op de schuld afgelost met geld dat wèl behoort tot het
te verrekenen vermogen, dan gaat de vakantiewoning voor een deel behoren tot
het te verrekenen vermogen. Dit deel dient volgens artikel 136 lid 1, tweede
volzin, te worden bepaald «op de voet van de eerste volzin». Ter
bepaling van wat dit betekent, ga ik eerst in op de eerste volzin.Als reeds ten tijde van de verkrijging met 100 000 euro uit te verekenen
vermogen was bijgedragen aan de tegenprestatie (500 000 euro), dan behoorde
de vakantiewoning vanaf dat moment voor één vijfde deel tot
het te verrekenen vermogen. Is de vakantiewoning aan het einde van het huwelijk
1 000 000 euro waard, dan dient de vakantiewoning derhalve voor
200 000 euro in de verrekening te worden betrokken.Als niet slechts op het tijdstip van de verkrijging maar ook later (nogmaals)
uit te verrekenen vermogen is bijgedragen aan de aflossing, dan komt de vakantiewoning
daardoor voor een groter deel te behoren tot het te verrekenen vermogen. Ingevolge
de woorden «op de voet van de eerste volzin» kan dit deel worden
vastgesteld door het totale bedrag van de bijdragen op te tellen en vast te
stellen welk aandeel dit vormt in de totale tegenprestatie –
bij een extra aflossing van 100 000 euro derhalve 2/5 deel – en
dat deel tot uitgangspunt voor de verrekening te nemen.Bij verrekening op grond van verrekenbedingen moet worden onderscheiden
tussen periodieke en finale verrekening. Indien in voorbeeld 8 periodiek wordt
verrekend, zal de eerste bijdrage aanleiding geven tot verrekening van 1/5
deel van de waardestijging van de vakantiewoning over de desbetreffende jaren.
Vanaf het moment van de extra aflossing zal 2/5 deel van de waardestijging
moeten worden verrekend. In de praktijk vindt echter veelal geen periodieke
verrekening plaats, en zal derhalve een finale verrekening moeten plaatsvinden
(artikel 141 lid 1). Daarbij zal dan vaak uitgegaan worden van verrekening
van 2/5 deel van de waardestijging over de gehele periode waarop de verrekening
betrekking heeft. Bij deze wijze van verrekenen komt men derhalve tot eenzelfde
resultaat, als wanneer het goed reeds van aanvang af voor 2/5 deel tot het
te verrekenen vermogen had behoord.1 Dit maakt
de berekening uiteraard aanzienlijk eenvoudiger. Steun daarvoor kan worden
gevonden in de gedachte dat als partijen bij de verwerving hadden kunnen voorzien
voor welk deel de schuld uiteindelijk zou worden voldaan uit te verrekenen
vermogen, zij de schuld voor dat deel zouden hebben gerekend tot het te verrekenen
vermogen (het eerste criterium van artikel 136 lid 1, tweede zin). Per saldo
komt de berekeningswijze aldus op dit punt overeen met die van artikel 87.2Voorbeeld 8 (verrekening in verband met aflossing van
schuld ter verwerving)Stel dat in voorbeeld 7 niet op het tijdstip van de verkrijging maar pas
later uit te verekenen vermogen is bijgedragen met een aflossing van 100 000
euro. Door deze aflossing komt de vakantiewoning ten minste voor één
vijfde deel te behoren tot het te verrekenen vermogen, ongeacht de waarde
van de vakantiewoning op het moment van de aflossing. Vindt nadien een tweede
aflossing plaats ten bedrage van 50 000 euro uit te verrekenen vermogen,
dan gaat de vakantiewoning voor een extra deel tot het te verrekenen vermogen
behoren. Dat extra deel is wederom gelijk aan het aandeel dat de latere aflossing
vormt in de oorspronkelijke tegenprestatie voor de verkrijging van de vakantiewoning.
In het gegeven voorbeeld beloopt het extra deel derhalve één
tiende deel (50 000 : 500 000) van de vakantiewoning. In totaal
behoort de vakantiewoning volgens deze berekening dan voor één
vijfde deel plus één tiende deel, dat wil zeggen in totaal voor
drie tiende deel (150 000 : 500 000) tot het te verrekenen vermogen.Overigens heeft de Hoge Raad in zijn jurisprudentie over verrekenbedingen,
die deels betrekking heeft op het recht van vóór de invoering
van de wettelijke regels voor verrekenbedingen, uitgemaakt dat ook bij finale
verrekening de tijdstippen van gedane aflossingen – indien van belang
voor een redelijke toerekening – van invloed kunnen zijn op de omvang
van uit die aflossingen voortvloeiende verrekeningsaanspraken (Hoge Raad 2 maart
2001, NJ 2001, 583). Mede gelet op latere jurisprudentie (Hoge Raad 27 januari
2006, NJ 2008, 564, m.nt. L.C.A. Verstappen) lijkt hiervan in de praktijk
toch niet snel sprake te zijn. Het lijkt erop dat daarvoor in elk geval geen
ruimte bestaat als alle aflossingen zijn geschied uit te verrekenen vermogen
(vgl. onderdeel 2.30 van de conclusie van a-g Langemeijer voor het arrest
van 27 januari 2006).Uit het voorgaande komt naar voren dat de benadering van artikel 87 goed
vergelijkbaar is met die van artikel 136. Voor de vaststelling van de ’beleggingswaarde’
van gedane aflossingen op een schuld ter verwerving van een goed, is niet
van belang op welke tijdstippen de aflossingen zijn gedaan. Die tijdstippen
zijn wel van belang als wordt bijgedragen aan de kosten van verbouwing. In
dat geval is ook van belang hoeveel het goed waard is ten tijde van de verbouwing.
Is dat laatste in een concreet geval bij gebreke aan precieze
gegevens niet goed mogelijk, dan kan worden gewerkt met een globale benadering.
Artikel 87 lid 5 biedt voor een dergelijke globale benadering een adequate
grondslag.De leden van de CDA-fractie vragen vervolgens of de voorgestelde regeling
van artikel 87 ertoe leidt, dat de andere echtgenoot dan degene die een zaak
heeft ingeboekt, wel volledig in een eventuele groei meedeelt, maar in een
eventuele vermindering van de waarde niet verder meedeelt dan zijn investering
strekt. Inderdaad bevat artikel 87 lid 3, onder a, een dergelijke regel. De
regel geldt niet als de investering is geschied met toestemming van de echtgenoot
uit wiens vermogen zij is gedaan. De echtgenoot die zelf toestemming geeft
voor de investering, kan immers geacht worden daarmee ook het risico van waardedaling
te aanvaarden. Overigens is naar aanleiding van het advies van de Raad van
State over de tweede nota van wijziging scherper tot uitdrukking gebracht
dat het op de weg ligt van de echtgenoot die zich op de toestemming beroept,
om deze zo nodig te bewijzen (Kamerstukken II 2005–2006, 28 867,
nr. 11, blz. 2).De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de regeling van artikel
87 (in verband met artikel 95 e.v.) evenwichtig lijkt, indien men het per
aangeschaft goed bekijkt. Indien men het in het totaal bekijkt bij de afwikkeling
van de gemeenschap van goederen, kan het echter ook zeer onrechtvaardig uitwerken,
aldus deze leden. Ter toelichting wijzen zij op het volgende. Indien de man
zijn privé-vermogen in een huis heeft geïnvesteerd en de vrouw
met haar privé-vermogen vakanties, de aanschaf van een auto of andere
consumptieve uitgaven heeft gefinancierd, krijgt de man in beginsel een vergoeding
uit de gemeenschap naar evenredigheid van de waarde-ontwikkeling. De vrouw
krijgt echter, aldus deze leden, niet meer uit de gemeenschap terug dan het
nominale bedrag dat zij heeft geïnvesteerd. Tegelijkertijd moet zij ook
meebetalen aan hetgeen de man verkrijgt, aangezien zij de helft verkrijgt
van wat resteert aan gemeenschapsgoederen nadat de vergoedingsrechten zijn
voldaan.Alvorens in te gaan op de specifieke vragen van de genoemde leden, maak
ik een enkele opmerking over deze toelichting. Indien een echtgenoot met privé-vermogen
investeert in een huis, zal hij jegens de gemeenschap aanspraak kunnen maken
op een vergoeding naar evenredigheid van de waarde-ontwikkeling, ervan uitgaande
dat het huis in de gemeenschap is gevallen. De bekostiging van vakanties,
een auto of andere consumptieve uitgaven zal geen aanleiding geven tot een
vergoeding die uitgaat boven het nominale bedrag van de kosten. Dat geldt
ook voor zover het zou gaan om kosten van de huishouding (artikel 84 lid 1).
Het maakt derhalve voor de omvang van het vergoedingsrecht inderdaad verschil
of geïnvesteerd is in een goed dat in waarde kan stijgen of dat is bijgedragen
aan uitgaven van consumptieve aard. Daarbij moet wel bedacht worden dat investeringen
ook tot verlies kunnen leiden, als het betrokken goed in waarde daalt. Het
vergoedingsrecht ter zake van de woning kan derhalve ook lager uitvallen dan
de nominale investering. Bij de consumptieve uitgaven is dit risico uitgesloten.
Het verschil vloeit voort uit de aard van de betrokken uitgaven, hetgeen ook
voor de echtgenoten begrijpelijk zal zijn. Onrechtvaardig acht ik het verschil
niet. Overigens meen ik met betrekking tot de privé-investering in
het huis dat de andere echtgenoot niet hoeft mee te betalen aan het vergoedingsrecht.
De vergoeding voor de man voor de waardestijging van het huis reflecteert
immers precies de investering vanuit zijn privé-vermogen. Voor zover
het huis is bekostigd met middelen uit de gemeenschap, komt ook de waardestijging
volledig aan de gemeenschap ten goede. Ten slotte neem ik in aanmerking dat
als in een uitzonderlijk geval een ongelukkige combinatie van enerzijds vergoedingsrechten
naar beleggingswaarde en daartegenover staande vergoedingsrechten
voor nominale waarde, zou leiden tot een onaanvaardbaar resultaat, een correctie
op grond van artikel 6:2 BW niet geheel uitgesloten is.De leden van de VVD-fractie formuleren vervolgens enige nadere vragen,
waarop ik als volgt inga.a. Op de vraag of het wenselijk is dat de berekeningswijze van de
vergoedingsrechten in dit artikel afwijkt van die van artikel 136, ben ik
hiervoor reeds uitvoerig ingegaan naar aanleiding van de een vergelijkbare
vraag van de leden van de CDA-fractie. Ik moge op deze plaats volstaan met
een verwijzing naar hetgeen ik daarover reeds heb opgemerkt. Beide artikelen
gaan in wezen uit van eenzelfde benadering, die is ingegeven door de beleggingsleer.b. Indien de berekeningswijze voor vergoedingsrechten afwijkt van
die in het kader van verrekenbedingen, rijst voor genoemde leden de vraag
of artikel 136 is te begrijpen als een lex specialis voor gevallen dat partijen
in hun huwelijkse voorwaarden een verrekenbeding zijn overeengekomen. Zoals
uiteengezet, wijkt de berekeningswijze van artikel 87 niet wezenlijk af van
hetgeen bij verrekeningsbedingen aan de orde is. Niettemin kan men artikel
136 in zoverre beschouwen als een lex specialis, dat het artikel van toepassing
is als de huwelijkse voorwaarden van partijen een verrekenbeding inhouden.
Daarbij bedenke men dan wel dat de verschillen met artikel 87 beperkt zijn
tot hetgeen voortvloeit uit de aard van beide regelingen. Zo dient in artikel
87 rekening te worden gehouden met de mogelijkheid dat een vergoeding verschuldigd
wordt voor een bijdrage die is geschied zonder toestemming van de bijdragende
echtgenoot, in welk geval deze echtgenoot beschermd wordt tegen waardedalingen.
Deze situatie is bij de regeling van de verrekenbedingen niet aan de orde.
Omgekeerd houdt de wet in het kader van een door een verrekenbeding bepaalde
verhouding tussen partijen rekening met de mogelijkheid dat een schuld die
is aangegaan ter verwerving van een goed, geheel of gedeeltelijk wordt gerekend
tot het te verrekenen vermogen, met als gevolg dat in zoverre ook het goed
daartoe wordt gerekend. Zoals hiervoor aan de orde kwam, leidt dit bij finale
verrekening veelal niet tot een andere uitkomst dan het geval zou zijn bij
artikel 87.c. De leden van de VVD-fractie vragen vervolgens of het wenselijk
is om in artikel 87 lid 2 onder b voor de berekening van het vergoedingsrecht
dat voortvloeit uit een aflossing op een schuld ter verwerving van een goed,
rekening te houden met het moment van de betaling. Zoals hiervoor uiteengezet
met betrekking tot de verhouding tussen artikel 87 en artikel 136, is het
moment van de aflossing op een schuld ter verwerving van een goed niet van
invloed op de hoogte van het vergoedingsrecht ingevolge artikel 87 lid 2.
Dit is wel het geval als een schuld die is aangegaan ter verbetering van het
goed, (direct) wordt voldaan, aangezien daarmee als het ware een extra investering
wordt gedaan. Maar in het algemeen vinden verbouwingen aan hetzelfde huis
niet met grote regelmaat plaats. Voorts is voor gevallen dat de benodigde
gegevens niet meer nauwkeurig kunnen worden vastgesteld, uitdrukkelijk ruimte
geschapen voor een globalere benadering. In de toelichting is de parallel
getrokken met artikel 6:97, tweede zin, voor de omvang van wettelijke verplichtingen
tot schadevergoeding. Met laatstbedoelde bepaling zijn in de praktijk goede
ervaringen opgedaan. Naar mijn verwachting zal de praktijk ook met artikel
87 lid 5 goed uit de voeten kunnen. Ik zie dit niet als een verdringing van
de hoofdregel door de uitzondering, zoals de leden suggereren. Van belang
is dat in artikel 87 lid 2 het uitgangspunt is geformuleerd. Aan de praktijk
kan worden overgelaten om te bezien in hoeverre in de concrete
omstandigheden van het geval, tegen de achtergrond van het geformuleerde uitgangspunt,
een globalere benadering volstaat.d. De leden van de VVD-fractie stellen aan de orde dat door artikel
87 lid 3 onder b, dat een bijzondere regel bevat voor goederen die bestemd
zijn om verbruikt te worden, een probleem waarmee vele echtgenoten in de praktijk
worden geconfronteerd, niet wordt opgelost. Gedoeld wordt op de situatie dat één
der echtgenoten privé-vermogen heeft gehad, bijvoorbeeld uit een erfenis,
maar aan het eind van het huwelijk is dat niet meer aantoonbaar aanwezig,
zonder dat duidelijk is waarvoor het is aangewend. Zij wijzen er daarbij op
dat in onderzoek is aangetoond dat dit vooral voorkomt bij vrouwen, die eerder
geneigd zijn om uit hun privé-goederen luxe vakanties te betalen voor
het gezin, hetgeen zonder privé-vermogen niet mogelijk zou zijn geweest.1 De leden vragen hoe de Minister dit probleem denkt op
te lossen. In het bijzonder vragen zij aandacht voor een suggestie van mevrouw
Van Duijvendijk-Brand, die heeft voorgesteld een wettelijk vermoeden op te
nemen ten gunste van een echtgenoot die een erfenis heeft verkregen.Op deze vraag ga ik gaarne als volgt in. In de witte stukken van het wetsvoorstel
is reeds meermalen aan de orde geweest dat de gemeenschap van goederen als
het ware werkt als een «spons». Privé-vermogen zal geadministreerd
moeten worden om te voorkomen dat het zal worden aangemerkt als gemeenschappelijk
(artikel 94 lid 6). Aldus wordt recht gedaan aan het uitgangspunt dat de goederen
van beide echtgenoten in beginsel behoren tot de gemeenschap en dat het de
eigen verantwoordelijkheid van de echtgenoten vormt om uitzonderingen aan
te tonen. Door mevrouw Van Duijvendijk is een speciaal wettelijk vermoeden
voorgesteld. Dit vermoeden houdt in dat als een echtgenoot door erfrecht of
door schenking privé-vermogen heeft verkregen waarvan na ontbinding
van de gemeenschap onduidelijk is wat daarmee is gebeurd, die echtgenoot vermoed
wordt daarvoor recht op vergoeding jegens de gemeenschap te hebben. Het vermoeden
zou moeten gelden voor het nominale bedrag van hetgeen door erfrecht of schenking
was verkregen. De vergoeding vindt haar grond, zo begrijp ik, in de gedachte
dat het geld zal zijn opgegaan aan de kosten van de huishouding of in elk
geval aan de gemeenschap. Niet alleen zou zo, aldus mevrouw Van Duijvendijk,
recht worden gedaan aan het privé-karakter van de verkrijging en daaraan
een duidelijker betekenis verbinden. Ook zou daarmee, vooral in gevallen dat
de gemeenschap moet worden verdeeld wegens echtscheiding, een bron van conflict
kunnen worden weggenomen.Eén van de argumenten die door mevrouw Duijvendijk zijn aangevoerd
voor het vermoeden van een vergoedingsrecht, is dat daarmee de voorgestelde
wijziging op het punt van erfenissen en schenkingen zou worden onderstreept
en niet blijft steken in symboolwetgeving. Door aanvaarding van het amendement-Anker
heeft dit argument zijn betekenis verloren.Het voorstel van mevrouw Van Duijvendijk houdt slechts een vermoeden in
dat er grond bestaat voor een vergoedingsrecht. Dat vermoeden wijkt als komt
vast te staan dat er met de erfenis of de schenking uitgaven zijn gedaan die
geen grond opleveren voor een vergoedingsrecht, zoals de aanschaf van een
privé-goed of betaling van een luxe vakantiereis die de kosten van
de huishouding te boven gaat. Indien het juist is dat uit privé-middelen
nogal eens luxe vakanties voor het gezin worden betaald, zou dat derhalve
geen grond zijn voor een vergoedingsrecht.Een ander aspect dat mij van belang lijkt, is de mogelijkheid dat uit
het geërfde of geschonken geld kosten van de huishouding zijn voldaan.
Dergelijke uitgaven geven in beginsel – indien zij niet uit de inkomens
van de echtgenoten kunnen worden voldaan – aanspraak op
vergoeding uit de gemeenschap. Ten aanzien van vergoedingsrechten voor kosten
van de huishouding neemt de Hoge Raad vrij snel rechtsverwerking aan. Afrekening
van huishoudkosten dient naar het oordeel van de Hoge Raad op betrekkelijk
korte termijn te geschieden, niet pas na vele jaren (HR 29 april 1994,
NJ 1995, 561). Een wettelijk vermoeden als hier besproken, zou de mogelijkheid
creëren om toch nog veel later vergoeding voor kosten van de huishouding
te verlangen. Vgl. ook HR 15 september 2006, RvdW 2006, 854, in welk
arrest aan een beroep op een vervalbeding ter zake van vergoeding voor teveel
betaalde kosten van de huishouding minder strenge eisen zijn gesteld dan aan
een beroep op een vervalbeding in het kader van een periodiek verrekenbeding.Een bezwaar dat ik in elk geval zie, is dat onvoldoende duidelijk is hoe
het vermoeden zich zou moeten verhouden tot het uitgangspunt dat de wettelijke
gemeenschap werkt als een «spons» (vgl. het vermoeden van artikel
94 lid 6). Wellicht zal men zeggen dat het eerstbedoelde vermoeden van obligatoire
aard is, terwijl het vermoeden van artikel 94 lid 6 betrekking heeft op de
goederenrechtelijke verhoudingen. Niettemin zou het voorstel hier nieuwe problemen
in het leven kunnen roepen en daarmee afbreuk doen aan de gewenste eenvoud
van het systeem. Op grond van deze overwegingen is ervan afgezien om het wetsvoorstel
op dit punt aan te passen.e. In lid 3 onder c is een speciale regel gegeven voor gevallen dat
het goed waarvan de waarde-ontwikkeling bepalend is voor het vergoedingsrecht,
op zeker moment te gelde is gemaakt. Indien geen vervangende goederen zijn
aangeschaft, is het redelijk – om niet te zeggen vanzelfsprekend –
dat het vergoedingsrecht gefixeerd wordt aan de hand van de opbrengst van
het goed. Die opbrengst is immers te beschouwen als het daadwerkelijke beleggingsresultaat
dat met het goed is behaald. Geheel anders ligt het evenwel als het goed teniet
gaat en daarvoor geen aanspraak op schadevergoeding jegens een verzekeringsmaatschappij
bestaat. Met het goed gaat immers ook het beleggingsresultaat verloren. Als
de echtgenoot uit wiens vermogen is bijgedragen aan de verwerving van het
goed (c.q. is afgelost op de schuld ter financiering van het goed), voor die
bijdrage toestemming had gegeven, is er reden om hem ook te laten delen in
het verloren gaan van het beleggingsresultaat.f. Artikel 87 lid 4 biedt echtgenoten de vrijheid om bij overeenkomst
af te wijken van de leden 1 tot en met 3. De leden van de VVD-fractie vragen
of het naar mijn mening juist is dat echtgenoten de regeling voor vergoedingsrechten
bij elke overeenkomst, zelfs mondeling, buiten werking kunnen stellen. Met
deze leden ben ik het eens dat vergoedingsrechten grote bedragen kunnen betreffen.
In het algemeen zal het daarom zeker aanbeveling verdienen om een overeenkomst
daarover zorgvuldig te overwegen en zo nodig deskundig advies in te winnen.
In de praktijk echter zullen echtgenoten soms – ook mondeling –
afspraken maken zonder zich vooraf van notariële bijstand te voorzien.
De vraag is dan of aan dergelijke afspraken iedere werking moet worden ontzegd.
Dat zou mij te ver gaan, zoals ook in de Tweede Kamer is betoogd naar aanleiding
van het amendement op stuk nr. 18. Het gevaar dat een echtgenoot met feitelijk
overwicht binnen een huwelijk misbruik kan maken van zijn of haar positie,
door een voor hem of haar gunstige aanpassing van de vergoedingsregeling erdoor
te drukken, acht ik niet zo groot. De echtgenoot die zich op een dergelijke
afspraak beroept, zal immers bij tegenspraak hebben te bewijzen dat de afspraak
is gemaakt, terwijl de andere echtgenoot in een dergelijk geval ook een beroep
kan doen op misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 lid 4 BW).OvergangsrechtDe leden van de fracties van CDA, VVD, PvdA, SGP en CU vragen naar de
betekenis van artikel V lid 8 van het wetsvoorstel, dat luidt: «De artikelen
119 en 166, derde zin, van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, zoals deze luidden
vóór de inwerkingtreding van deze wet, blijven van toepassing
op vóór dat tijdstip gemaakte of gewijzigde huwelijkse voorwaarden».
Op de aan de orde gestelde vraag of deze bepaling voldoende duidelijk is,
ga ik gaarne als volgt in. Ter toelichting is in de tweede nota van wijziging
het volgende opgemerkt: «Het nieuwe achtste lid betreft het vervallen
van rechterlijke goedkeuring van huwelijkse voorwaarden staande huwelijk.
Dit geldt slechts voor na de inwerkingtreding van de wet gemaakte of gewijzigde
huwelijkse voorwaarden, zodat voordien gemaakte huwelijkse voorwaarden die
ten onrechte niet door de rechter zijn goedgekeurd, niet alsnog geldig kunnen
worden» (Kamerstukken II 2005–2006, 28 867, nr. 9, blz. 26).
De bepaling ziet derhalve op het geval dat onder het oude recht een notariële
akte is verleden tot het staande huwelijk maken of wijzigen van huwelijkse
voorwaarden, zonder dat de voorgeschreven rechterlijke goedkeuring was verkregen.
In een dergelijk geval zijn de in de akte gemaakte/gewijzigde voorwaarden
nietig. Zonder overgangsbepaling zou de vraag kunnen rijzen of de nietige
rechtshandeling na inwerkingtreding van de wet alsnog wordt bekrachtigd tot
een geldige (vgl. artikel 81 van de Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek).
Op grond van artikel V lid 8 dient deze vraag ontkennend te worden beantwoord.Het is geenszins de bedoeling dat onder het oude recht geldig gemaakte
huwelijkse voorwaarden ook na invoering van het nieuwe recht slechts met rechterlijke
goedkeuring kunnen worden gewijzigd. Indien dat wel de bedoeling was geweest,
zouden in artikel V lid 8 de woorden «of gewijzigde» zijn weggelaten.
Nu artikel V lid 8 echter spreekt van voor het tijdstip van inwerkingtreding «gemaakte
of gewijzigde» huwelijkse voorwaarden, kan daaruit redelijkerwijs niet
anders worden afgeleid dan dat de eis van rechterlijke goedkeuring van kracht
blijft voor onder het oude recht verrichte rechtshandelingen tot het aangaan
of wijzigen van huwelijkse voorwaarden. Is onder het huidige recht de vereiste
rechterlijke goedkeuring niet verkregen, dan blijven in weerwil daarvan gemaakte
voorwaarden ook na invoering van het wetsvoorstel zonder het beoogde rechtsgevolg.In aanvulling op het voorgaande merk ik naar aanleiding van de vraag van
de leden van de fracties van SGP en CU op dat huwelijkse voorwaarden vanaf
het tijdstip van inwerkingtreding van de wet gemaakt of gewijzigd kunnen worden
zonder rechterlijke goedkeuring. Op dat tijdstip lopende procedures tot het
verkrijgen van rechterlijke goedkeuring behoeven derhalve niet te worden voortgezet.Ten slotte stel ik naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie
vast dat de voorgestelde overgangsbepaling inderdaad ook van toepassing behoort
te zijn op het geregistreerd partnerschap. Uit de omstandigheid dat hiermee
in de redactie geen rekening is gehouden, dient derhalve niet te worden afgeleid
dat voor het geregistreerd partnerschap een andere regel geldt.Geconstateerde gebreken in de wetstekstDoor de leden van alle in het voorlopig verslag aan het woord zijnde fracties
zijn enige vragen gesteld naar aanleiding van de beschouwing van prof. mr.
A.J.M. Nuytinck in WPNR 6773. Naar aanleiding daarvan kan ik het volgende
opmerken. Ik houd daarbij de door Nuytinck (onder 4 van zijn beschouwing)
gehanteerde volgorde aan.In de eerste plaats meent Nuytinck dat de indiener van amendement nr.
14 over het hoofd heeft gezien dat het amendement noopte tot hernummering
van een aantal bepalingen. Echter, bij de formulering van het amendement is
dit aspect wel degelijk onderkend. Zoals wel vaker voorkomt bij amendementen,
is voor het hernummeren van bepalingen vertrouwd op de bevoegdheid van de
Voorzitter van de Tweede Kamer krachtens artikel 106 van het Reglement van
Orde van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.Van meer inhoudelijke aard is de opvatting van Nuytinck dat de wijziging
van artikel 94 lid 2, onder c, door het amendement nr. 14 ook aanleiding had
moeten zijn voor wijziging van de voorgestelde tweede zin van artikel 1:133
lid 2. Deze opvatting onderschrijf ik niet. Amendement nr. 14 strekte ertoe
om van de wettelijke gemeenschap van goederen net als thans ook erfenissen
en schenkingen deel te laten uitmaken. In het verlengde daarvan bewerkstelligde
het amendement voorts dat de wettelijke gemeenschap ook bepaalde verkrijgingen
zou blijven omvatten die vergelijkbaar zijn met erfenissen of schenkingen,
te weten hetgeen wordt verkregen ingevolge de artikelen 35, 36, 38 en 126
lid 2, onder a en c, van Boek 4 en ingevolge afdeling 3 van titel 4 van Boek
4. Voor de vraag wat de reikwijdte dient te zijn van een verrekenbeding in
huwelijkse voorwaarden is dit alles niet rechtstreeks van belang. Het amendement
beoogde geen wijziging aan te brengen in de bestaande regel – die overeenstemt
met hetgeen voorheen doorgaans al in verrekenbedingen werd overeengekomen –
dat erfenissen en schenkingen in beginsel uitgesloten zijn van verrekening
(artikel 1:133 lid 2). Om die reden is het zinvol dat het wetsvoorstel aan
deze uitsluiting toevoegt dat evenmin verrekening behoeft plaats te vinden
voor met erfenissen en schenkingen vergelijkbare verkrijgingen als hiervoor
bedoeld. De met amendement nr. 14 beoogde wijziging noopte niet tot aanpassing
van artikel 133 lid 2.Nuytinck noemt vervolgens enige «technische gebreken» waarvan
herstel naar zijn mening wenselijk zou zijn. Het gaat vooral om redactionele
punten, overigens ten dele betrekking hebbend op bepalingen die door het wetsvoorstel
niet worden gewijzigd. Niettemin maak ik daarover gaarne enige opmerkingen.1. De formulering van het voorgestelde artikel 95 lid 1, eerste zin,
is gebaseerd op de formulering van het huidige artikel 124 lid 2. Hoewel de
door Nuytinck gegeven alternatieve redactie iets fraaier is, meen ik niet
dat het wetsvoorstel hier taalkundig of juridisch tekortschiet. De bepaling
laat voorts geen ruimte voor twijfel over haar betekenis.2. Met Nuytinck kan worden ingestemd dat artikel 102, eerste zin,
zonder komma beter zou zijn. Voorts zou in de redactie van artikel 102, tweede
zin, enige verbetering te bereiken zijn door «schulden van de gemeenschap»
te vervangen door «gemeenschapsschulden».3. Dat artikel 110 lid 2 niet spreekt van «verzoekt»,
houdt waarschijnlijk verband met de omstandigheid dat de redactie stamt van
vóór 1994, toen de procedure tot opheffing van de gemeenschap
niet werd ingeleid met een verzoekschrift maar met een dagvaarding.4. In artikel 111 lid 2, dat door het wetsvoorstel wordt vernummerd
tot lid 1, is sprake van «machtiging», waarmee gedoeld wordt op
de beslissing van de rechter indien de vereiste toestemming van de echtgenoot
niet kan worden verkregen (artikel 88 lid 6). Inderdaad gaat het hier in feite
om een vervangende toestemming door de rechter. Naar mijn mening kan hiervoor
de term «machtiging» zonder bezwaar worden gebruikt.5. De overgangsrechtelijke bepaling van artikel V lid 8 brengt tot
uitdrukking dat wanneer vóór de inwerkingtreding van het wetsvoorstel
staande huwelijk of voorafgaande aan hertrouwen huwelijkse voorwaarden zijn
gemaakt of gewijzigd, zonder dat daarvoor de in artikel 119 voorgeschreven
goedkeuring van de rechtbank is verkregen, de daaruit resulterende nietigheid
niet wordt geheeld door het vervallen van artikel 119. Inderdaad is over het
hoofd gezien dat eenzelfde regel ook zal moeten gelden bij geregistreerde
partners. Hoewel het zich in de praktijk waarschijnlijk niet, of slechts bij
hoge uitzondering, zal voordoen dat bij het maken of wijzigen van partnerschapsvoorwaarden
tijdens het geregistreerd partnerschap verzuimd is rechterlijke goedkeuring
te verkrijgen, had een vermelding van die gevallen de voorkeur verdiend. Niettemin
ga ik ervan uit dat als zich toch zo’n geval voordoet, niemand eraan
zal twijfelen dat artikel V lid 8 overeenkomstige toepassing dient te vinden.OverigDe vraag van de leden van de CDA-fractie of het woord «machtiging»
in artikel 111 lid 1 moet worden opgevat als vervangende toestemming door
de rechter, beantwoord ik bevestigend. De redactie van artikel 111 lid 1 acht
ik voldoende duidelijk. Vervanging van «machtiging» door «beslissing
van de rechtbank» zou verwarring kunnen veroorzaken. Er kunnen immers
ook gevallen zijn dat de beslissing inhoudt dat geen vervangende toestemming
wordt gegeven. Het voorgaande geldt eveneens voor de artikelen 139 lid 2,
164 lid 1 en 174 lid 1.De leden van de VVD-fractie vragen zich net als bij artikel 87 lid 4 in
relatie tot artikel 96a af of het verstandig is om partijen de mogelijkheid
te geven om de wettelijke regeling van de reprises en recompenses bij –
desnoods zelfs mondelinge – overeenkomst aan te passen. De vraag of
ik het met de leden van de VVD-fractie eens ben dat de notariële Belehrung die aan het maken van huwelijkse voorwaarden
is verbonden, hier net zo noodzakelijk is als bij artikel 87, beantwoord ik
ontkennend. Hoewel notariële advisering en bijstand in het algemeen zeker
nuttig zijn, gaat het naar mijn mening te ver om deze dwingend als voorwaarde
te stellen voor de geldigheid van afwijking van de regeling voor vergoedingsrechten.
Ik moge verder verwijzen naar het antwoord op de vraag van deze leden over
artikel 87 lid 4.De leden van de PvdA-fractie vragen of de minister – alle wijzigingen
met betrekking tot aanbrengsten, erfenissen en schenkingen overziende –
het nog wel zinvol vindt om deze wet verder in procedure te brengen. Deze
vraag beantwoord ik bevestigend. Het wetsvoorstel bevat ook andere wijzigingen,
die eveneens van belang zijn. Aan het begin van deze memorie gaf ik daarvan
reeds een opsomming. De positie van de economisch zwakkere echtgenoot, veelal
de vrouw, wordt versterkt door de wijzigingen met betrekking tot vergoedingsrechten,
de bestuursregeling en het recht op informatie. Het gewijzigde ontbindingstijdstip
en de nieuwe verhaalsregeling bevorderen in geval van echtscheiding een doelmatige
en evenwichtige afwikkeling voor de betrokken partijen en de schuldeisers.
Door de afschaffing van rechterlijke goedkeuring voor huwelijkse voorwaarden
staande huwelijk wordt het voor echtgenoten eenvoudiger en minder kostbaar
om hun huwelijksgoederenregime aan te passen aan gewijzigde omstandigheden.Wat betreft de gevolgen van aanvaarding van het amendement-Anker vernemen
de leden van de fracties van SGP en CU graag hoe de regering de situatie beoordeelt
dat mogelijkerwijs veel burgers zullen afzien van het maken van uiterste wilsbeschikkingen,
inclusief het opnemen van een uitsluitingsclausule, nu in het nieuwe, sinds
2003 geldende erfrecht de rechtspositie van de langstlevende
echtgenoot sterk is verbeterd door middel van de wettelijke regeling van de
artikelen 4:13–27 BW.Met de genoemde leden onderken ik dat invoering van het nieuwe erfrecht
heeft geleid tot een sterk verbeterde positie van de langstlevende echtgenoot
of geregistreerde partner in het versterf-erfrecht. Het ligt in de rede dat
daarmee voor echtgenoten een belangrijke reden voor het maken van een testament
aan betekenis heeft ingeboet. Uiteraard zijn er daarnaast andere redenen voor
erflaters om een testament te laten opmaken. Gedacht kan worden aan benoeming
van een executeur of een bewindvoerder, ten einde de afwikkeling van de nalatenschap
zoveel mogelijk in goede banen te leiden, of aan het maken van legaten. Zoals
bekend wordt in testamenten veelal ook een uitsluitingsclausule opgenomen,
waarmee wordt voorkomen dat de erfenis mede gaat toekomen aan de echtgenoot
of geregistreerde partner van de erfgenaam. Niet bekend is in hoeverre erflaters
uitsluitend voor dit doel een testament maken.De minister van Justitie,E. M. H. Hirsch BallinXNoot1Vgl. Meijer, WPNR 6440, blz. 320–324, de reactie van Kraan en het
naschrift van Meijer, WPNR 6450, blz. 606–611.XNoot2Dat artikel 95 lid 2, tweede zin, alleen ziet op middelen die daadwerkelijk
ten laste van de gemeenschap of het privé-vermogen van de andere echtgenoot
zijn voldaan, blijkt uit het verband met de daaraan voorafgaande zin en uit
de toelichting op de tweede nota van wijziging (Kamerstukken II 2005–2006,
28 867, nr. 9, blz. 23). De uitdrukking «ten laste van vermogen»
is gebezigd als equivalent van de eerder gebezigde uitdrukking «met
behulp van vermogen», waarmee eveneens gedoeld werd op het daadwerkelijk
ter beschikking stellen van middelen (Kamerstukken II 2002–2003, 28 867,
A, blz. 1 en 2, en B, blz. 2 en 3).XNoot1In artikel 1.7.2.1 van het Regeringsontwerp voor de vaststellingswet Boek
1 nieuw BW was in lid 1 onder b aanvankelijk wel opgenomen dat de vrouw het
bestuur zou hebben over tot haar persoonlijk gebruik bestemde «kleren
en kleinodiën».XNoot2Een dergelijke gedachtegang lijkt door de Hoge Raad inderdaad te zijn
gevolgd in een arrest van 23 december 1960 (NJ 1961, 86), doch dat arrest
had betrekking op een heel specifiek geval: executie van dwangsommen door
de ene echtgenoot ten laste van de andere echtgenoot.XNoot1In een voor consultatie rondgezonden ontwerp was in artikel 87 lid 3 wèl
rekening gehouden met schulden ter verkrijging van een goed, doch niet met
aflossing ten laste van een ander vermogen dan dat waartoe het goed ging behoren
(«Indien een echtgenoot in verband met de verkrijging van een buiten
enige gemeenschap van goederen vallend goed een schuld is aangegaan, wordt
de tegenprestatie voor die verkrijging vermoed uit zijn eigen vermogen afkomstig
te zijn, voor zover de schuld tot zijn eigen vermogen wordt gerekend of daaruit
is afgelost of voldaan, tenzij de echtgenoten anders overeenkomen»).
De bepaling is nadien als niet zinvol geschrapt (Kamerstukken II 2002–2003,
28 867, nr. 3, blz. 19).XNoot2In artikel 87 lid 2 onder a wordt – anders dan bij de regel van
zaaksvervanging van artikel 95 lid 1, eerste zin (ter vermijding van «zwevende
eigendom») – niet de eis gesteld dat «bij de verkrijging»
aan de tegenprestatie is bijgedragen.XNoot1In dit voorbeeld wordt voor het gemak aangenomen dat de schuld uit de
lening niet tot het te verrekenen vermogen wordt gerekend.XNoot1Volgens Reinhartz (FJR 2008, blz. 29) worden in de praktijk alle investeringen
en aflossingen in de regel bij elkaar opgeteld, en blijft de waarde van het
goed ten tijde van het betalen ervan buiten beschouwing.XNoot2Buiten beschouwing kan blijven in hoeverre rentebetalingen ertoe kunnen
leiden dat een schuld tot het te verrekenen vermogen wordt gerekend. Bij de
vaststelling van vergoedingsvorderingen wordt de verplichting tot betaling
van rente niet in aanmerking genomen (Kamerstukken II 2002–2003, 28 867,
nr. 3, blz. 19).XNoot1Inderdaad schrijft Reinhartz dat vooral vrouwen met hun verkrijgingen
bijdragen aan het huishouden, terwijl verkrijgingen van mannen eerder in duurzame
goederen worden geïnvesteerd (FJR 2008, blz. 31). Uit de publicatie waarnaar
zij verwijst, blijkt evenwel dat het hier slechts gaat om «ervaringsgegevens»
van een kleine groep informanten, volgens wie «denkbaar» is dat
er een genderspecifiek spaar- en beleggingspatroon bestaat. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20082009-28867-C.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl