Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2010); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136058
 2009-2010
 
 32 128
 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan
2010)
 
 
 
 
 Nr. 
 10
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 23 oktober 2009
 Inleiding
 Het kabinet heeft met belangstelling kennis genomen van de vragen en opmerkingen
van de fracties van het CDA, de PvdA, de SP, de VVD, de PVV, GroenLinks, de
ChristenUnie en de SGP. Het verheugt mij dat de leden van het overgrote deel
van de fracties met belangstelling kennis hebben genomen van het onderhavige
wetsvoorstel. Het kabinet dankt de leden van de fracties van het CDA, de PvdA,
de VVD, de ChristenUnie en de SGP voor hun steun aan de (meeste) voorstellen
ter bevordering van het ondernemerschap en is in het bijzonder verheugd met
de complimenten van de leden van de fractie van de VVD op dit punt. De voorstellen
inzake fiscale vergroening, in het bijzonder het stimuleren van schone en
zuinige auto’s, ontmoeten steun, o.a. van de leden van de fracties van
de PvdA en de ChristenUnie. Ook (de meeste van) de maatregelen in het hoofdstuk «Maatregelen
in en om het huis», «Overige BTW-maatregelen» en «Overige
maatregelen» kunnen op steun van de fracties rekenen. De leden van de
fracties van de PvdA en de VVD zijn verheugd dat het kabinet uitvoering heeft
gegeven aan de motie Remkes/Tang. Bij de beantwoording
van de vragen is zo veel mogelijk de volgorde van het verslag aangehouden.
Voor zover hiervan is afgeweken, is op de oorspronkelijke plaats van de vraag
in het verslag een verwijzing opgenomen naar het onderdeel waar die vraag
is beantwoord.
 Algemeen
 De leden van de fractie van de SP vragen of in de beantwoording van de
vragen duidelijk naar de vraag kan worden verwezen. Zoals gebruikelijk is
bij de beantwoording in de nota’s naar aanleiding van het verslag bij
de verschillende wetsvoorstellen de volgorde van het verslag aangehouden.
Steevast wordt een – ten behoeve van de leesbaarheid beknopte –
parafrasering van de vraag van de leden van de bewuste fractie weergegeven,
waarna het antwoord volgt. Daar waar een vraag op een andere plaats wordt
beantwoord, is een verwijzing opgenomen. Voor de overzichtelijkheid worden
gelijkluidende vragen van verschillende fracties gezamenlijk beantwoord onder
weergave van de namen van de fracties die de betreffende vraag hebben gesteld.
De vragen van de fracties in het verslag die geen directe betrekking
hebben op het Belastingplan 2010, zijn onder de paragraaf «Tenslotte»
aan het einde van de nota opgenomen. In die paragraaf wordt tevens ingegaan
op enkele opmerkingen uit de commentaren van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs,
de redactie van Vakstudienieuws en Register Belastingadviseurs voor zover
deze bij de beantwoording nog niet aan bod zijn gekomen.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen het kabinet aan te geven welke
van de zes wetsvoorstellen, behalve het wetsvoorstel uniformering loonbegrip,
niet per se nog dit jaar in het Staatsblad moeten verschijnen. Zoals in de
inleiding bij de betreffende wetsvoorstellen is aangegeven, bevat het Belastingplan
2010 maatregelen die primair betrekking hebben op het budgettaire en koopkrachtbeeld
van het komende jaar en het wetsvoorstel Overige fiscale maatregelen 2010
(hierna: OFM2010) maatregelen die niet in het Belastingplan 2010 thuishoren,
maar wel uiterlijk op 1 januari 2010 in werking moeten treden. Zoals
gebruikelijk hecht het kabinet grote waarde aan een spoedige behandeling in
de beide Kamers der Staten-Generaal met het oog op een gewenste inwerkingtreding
per 1 januari 2010. Het kabinet stelt het dan ook op prijs dat de Staten-Generaal
al sinds decennia hun medewerking verlenen aan een dergelijke behandeling.
De noodzaak om nog dit jaar in het Staatsblad te verschijnen ontbreekt in
ieder geval bij de maatregelen die opgenomen zijn in het wetsvoorstel Fiscale
onderhoudswet 2010 respectievelijk de maatregel zoals opgenomen in het wetsvoorstel
Afschaffing vliegbelasting. Deze wetsvoorstellen zijn om die reden ook niet
in het Belastingplan 2010 respectievelijk het OFM2010 opgenomen. De maatregelen
die een plek hebben gekregen in het wetsvoorstel Fiscale vereenvoudigingswet
2010 (hierna: FVW2010) vormen een weerslag van het kabinetstreven naar vereenvoudiging
van de fiscale wet- en regelgeving, een streven dat de leden van de fractie
van de VVD getuige hun reacties in het verslag bij dat wetsvoorstel overigens
nadrukkelijk hebben onderschreven. Het kabinet hecht grote waarde aan vereenvoudiging
en tracht zijn vereenvoudigingsvoorstellen, vanzelfsprekend met inachtneming
van een correcte parlementaire besluitvormingsprocedure, zo spoedig mogelijk
uit te voeren. Daarom heeft het kabinet voorgesteld sommige maatregelen per
1 januari 2010 te laten ingaan. Voor andere maatregelen is aanpassing
van de systemen noodzakelijk teneinde de maatregelen tijdig in de voorlopige
aangifte voor het volgende belastingjaar te kunnen opnemen. Ook om die reden
is een snelle aanvaarding van het voorstel wenselijk. Gelet op dit belang
zou het kabinet het op prijs stellen indien de beide Kamers der Staten-Generaal
het mogelijk kunnen maken ook de behandeling van dit wetsvoorstel nog dit
jaar af te ronden.
 Over de behandeling van het wetsvoorstel uniformering loonbegrip, waar
de leden van de fractie van de VVD overigens niet naar vragen, merkt het kabinet
nog het volgende op. Inderdaad behoeft dit wetsvoorstel niet per se nog dit
jaar in het Staatsblad te verschijnen. Dat neemt niet weg dat, teneinde een
inwerkingtreding per 1 januari 2011 mogelijk te maken, het kabinet het
zeer gewenst acht dat de Tweede Kamer het wetsvoorstel zo spoedig mogelijk
plenair behandelt. Zowel voor werkgevers als voor de uitvoeringsorganisaties
Belastingdienst en het UWV is het wenselijk tijdig bekend te zijn met de definitieve
wettekst, zodat zij ruimschoots de tijd hebben om de benodigde aanpassing
van de automatisering door te voeren. Om die reden wordt de medewerking van
de Tweede Kamer om het voorstel op korte termijn in behandeling te nemen zeer
gewaardeerd. Vanzelfsprekend zal het kabinet alles in het werk stellen om
de Kamer bij het wetgevingsproces te ondersteunen.
 
 De leden van de fractie van de VVD merken op een fundamenteel andere financieel
sociaal-economische koers voor te staan dan waar het kabinetsbeleid van uitgaat
en vragen het kabinet in dat kader welke geluiden uit de samenleving
tot voorstellen en welke niet tot voorstellen hebben geleid. Dagelijks bereikt
het kabinet een omvangrijke hoeveelheid «geluiden» uit de samenleving.
Het gaat om «geluiden» van diverse aard, zoals debatten in de
Tweede of Eerste Kamer der Staten-Generaal, berichten in de media en brieven
en e-mailberichten van zowel belangengroeperingen als individuele burgers.
Een overzicht van alle geluiden die het kabinet bereiken en welke niet tot
voorstellen leiden, is daarom een onmogelijke opgave. Tegelijkertijd zullen
de meeste van dergelijke geluiden de leden van de fractie van de VVD niet
onbekend zijn. Met betrekking tot fiscale voorstellen kan dan in algemene
zin gedacht worden aan de geluiden van belangengroeperingen die veelal ook
of soms zelfs in eerste instantie aan de Tweede Kamer zijn gezonden. Als voorbeelden
van geluiden die tot voorstellen hebben geleid kan gedacht worden aan maatregelen
zoals het verlagen van het BTW-tarief voor schilderen en stukadoren en het
herleven van de dubbele hypotheekrenteaftrek na tijdelijke verhuur. Ook het
voorstel tot versoepeling van de deelnemingsvrijstelling dat is opgenomen
in het OFM 2010, geeft er blijk van dat het kabinet signalen uit de samenleving
oppikt. Met de voorstellen op het terrein van ondernemerschap heeft het kabinet
eveneens getracht tegemoet te komen aan dergelijke geluiden, waarvan de positieve
reacties op dit onderdeel van het belastingplan, inclusief die van de leden
van de fractie van de VVD in het verslag bij dit wetsvoorstel, getuigen. De
opmerking dat het kabinet bij de totstandkoming van het Belastingplan 2010
niet naar de geluiden van deze fractie geluisterd zou hebben, welke suggestie
in de gestelde vraag enigszins doorklinkt, beschouwt het kabinet als een retorische.
Vanzelfsprekend maakt het kabinet bij de totstandkoming van het kabinetsbeleid,
waaronder het fiscale beleid, zijn eigen afwegingen zoals ieder kabinet dat
doet. Het feit dat daarbij bepaalde keuzes worden gemaakt die door leden van
de fracties die geen deel uitmaken van het kabinet worden gesteund en andere
keuzes waarop dat niet het geval is, lijkt het kabinet daarbij niet vreemd
te zijn maar een essentieel element in een democratisch besluitvormingsproces.
 
 Het kabinet wil de kilometerheffing invoeren, waarbij is toegezegd dat
de BPM komt te vervallen. Waarom kiest het kabinet dan voor een ombouw van
de BPM-grondslag van catalogusprijs naar absolute CO2-uitstoot,
zo vragen de leden van de fractie van de PVV. Het antwoord hierop is dat deze
wijziging van de BPM-grondslag leidt tot milieuwinst en ook tot een minder
ingewikkeld systeem om zuinige auto’s via de BPM te stimuleren. Het
parlement heeft vorig jaar ingestemd met het Belastingplan 2009 waarin deze
ombouw is vastgelegd. Ook bij de afbouw van de BPM vanwege de invoering van
de kilometerprijs is deze ombouw zinvol. Deze leden vragen voorts hoe men
dergelijke maatregelen – ook bijvoorbeeld de BPM-korting voor Euro-6
dieselauto’s – rijmt met de intentie de regeldruk te verminderen.
Zoals hiervoor aangegeven leidt de ombouw tot een minder ingewikkeld systeem
om zuinige auto’s te stimuleren. De intentie om de regeldruk te verminderen
staat verder niet op zichzelf. Het kabinet streeft er bijvoorbeeld ook naar
de aanschaf van schone en zuinige auto’s te stimuleren. In dit geval
wordt de BPM verlaagd voor een schonere dieselauto teneinde de aanschaf daarvan
te stimuleren. Deze maatregel kan rekenen op de instemming van de autobranche.
 Fiscaal bevorderen ondernemerschap
 De leden van de fractie van de PvdA hebben met interesse kennis genomen
van de inhoud van de notitie Fiscaal bevorderen ondernemerschap. Zij vragen
of zzp’ers meer bijdragen aan economische dynamiek dan professionals
die hart voor de zaak hebben en zich volledig aan een beroep wijden of dan
andere groepen van werknemers. Zij vragen voorts of het niet een probleem
is dat zzp’ers geen personeel in dienst nemen en daardoor
niet aan de basis van een snelgroeiende onderneming staan. Uiteraard dragen
ook werknemers bij aan economische dynamiek. Net als zelfstandigen zijn werknemers
onmisbaar voor het goed draaien van de economie. Waar ondernemers hard nodig
zijn vanwege bijvoorbeeld hun bereidheid om risico’s te nemen en het
creëren van werkgelegenheid, zijn werknemers onmisbaar voor het voortbestaan
en de continuïteit van bedrijven en de collectieve sector. Zzp’ers
dragen op een andere manier bij aan de economische dynamiek dan snelgroeiende
ondernemingen. Zij voorzien bijvoorbeeld in een flexibel arbeidsaanbod en/of
in voorkomende gevallen in specialistische vakkennis. Dit neemt niet weg dat
het belangrijk is om beleid mede te richten op het doorgroeien van ondernemingen,
gelet op de bijzondere positieve effecten van doorgroeiers zoals innovatie
en het creëren van werkgelegenheid. Overigens sluit beleid gericht op
snelle groeiers zzp’ers niet uit. Zzp’ers kunnen immers –
bij voldoende ambitie en potentie – ook doorgroeien tot ondernemingen
met personeel.
 
 Voorts vragen deze leden welke belemmeringen er zijn voor snelle groei
van ondernemingen en hoe dit belastingplan deze belemmeringen vermindert of
zelfs wegneemt. Voor mogelijke belemmeringen op het gebied van doorgroei van
ondernemers, zowel fiscaal als niet-fiscaal, inclusief de door het kabinet
op die punten ondernomen acties verwijs ik naar de brief «Vergemakkelijken
van doorgroei» en de op 15 september jl. aan uw Kamer verzonden
gelijknamige voortgangsbrief. Vorig jaar is bij
het Belastingplan 2009 aangegeven dat, voor wat betreft de ondernemersfaciliteiten
in de inkomstenbelasting, doorgroei het beste kan worden bevorderd door omzetting
van de zelfstandigenaftrek in de MKB-winstvrijstelling, waarbij tegelijkertijd
het urencriterium voor de MKB-winstvrijstelling kan vervallen. Hiervoor is niet gekozen, omdat er gelet op de verdelingseffecten
die daarmee gepaard thans onvoldoende draagvlak voor is. Wel wordt via lastenverlichting
voor ondernemers doorgroei extra gestimuleerd. In het onderhavige belastingplan
is namelijk voorzien in het vervallen van het urencriterium voor de MKB-winstvrijstelling
en het verhogen van de MKB-winstvrijstelling naar 12%. Omdat de MKB-winstvrijstelling
meer winst maken ook fiscaal beloont, wordt hiermee doorgroei bevorderd. Door
het vervallen van het urencriterium voor de MKB-winstvrijstelling geldt dit
ook voor hybride en deeltijdondernemers. Daarnaast draagt het beter richten
van de zelfstandigenaftrek op winstinkomen bij aan het bevorderen van doorgroei,
evenals het uitbreiden van de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA). Verder
bevat dit belastingplan een vrijstelling van kleine banen voor jongeren van
de premies werknemersverzekeringen, de inkomensafhankelijke bijdrage ZVW en
de loonheffing. Hierdoor dalen de loonkosten van kleine banen voor jongeren
en nemen de administratieve lasten af. Kleine en startende ondernemers kunnen
daardoor goedkoper en makkelijker jonge werknemers voor een aantal uren per
week in dienst nemen. Verder kan voor de fiscaliteit gewezen worden op de
in de Fiscale vereenvoudigingswet 2010 opgenomen werkkostenregeling, die de
huidige, vaak als ingewikkeld ervaren, systematiek van vrije vergoedingen
en verstrekkingen vervangt, en op het Wetsvoorstel uniformering loonbegrip.
Deze voorstellen leiden tot vergaande administratieve lastenverlichtingen
voor werkgevers en maken het eenvoudiger en daarmee aantrekkelijker om personeel
in dienst te nemen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA stellen een aantal vragen over het
vergelijken van de belastingdruk tussen werknemers en IB-ondernemers. Daarbij
verwijzen zij naar het artikel «Belastingdruk van zelfstandigen en werknemers:
globaal evenwicht?» van Flip de Kam. Het
kabinet wil voorop stellen dat de inkomens en de belastingdruk van ondernemers
en werknemers niet zonder meer met elkaar vergeleken kunnen worden. Dat heeft
te maken met het feit dat ondernemers en werknemers in fiscaal opzicht niet
gelijk zijn. Immers, terwijl het besteedbaar inkomen van werknemers
vooral dient voor consumptie en persoonlijke besparingen, dient het besteedbaar
inkomen van ondernemers, behalve voor consumptie, ook nog voor reserveringen
en investeringen in de onderneming. Terwijl looninkomen verkregen wordt voor
het verrichten van arbeid, wordt winstinkomen behaald door een combinatie
van arbeid en kapitaal en dient het mede voor reserveringen ter financiering
van de continuïteit en de groei van de onderneming. Ervan uitgaande dat
de onderneming wordt gedreven met een bepaalde hoeveelheid kapitaal, investeren
ondernemers in hun onderneming. Bovendien dienen zij zichzelf te verzekeren
voor de risico’s van ziekte, arbeidsongeschiktheid, voor economisch
slechte tijden en voor de oudedag. Deze verschillen zijn moeilijk te kwantificeren.
Werknemers zijn binnen de werknemersverzekeringen verzekerd tegen werkloosheid
en arbeidsongeschiktheid. Bovendien vallen zij vaak onder een collectieve
pensioenregeling. Ook de behandeling voor de zorgpremie verschilt aanmerkelijk.
Gegeven deze complicaties en het feit dat geen sprake is van gelijke gevallen,
is het maken van een vergelijking tussen ondernemers en werknemers lastig.
Bij een dergelijke vergelijking zal altijd een bepaalde versimpeling moeten
plaatsvinden. Dat heeft professor De Kam in het genoemde artikel ook gedaan.
Bij de berekening van de te betalen belasting van de ondernemer heeft hij
een dotatie aan de fiscale oudedagsreserve (FOR) in mindering gebracht op
de belastbare winst met als argument dat in het bruto-nettotraject van de
werknemer ook aftrekbare pensioenpremies zijn opgenomen. Daarbij houdt hij
er geen rekening mee dat ook de werkgever voor werknemers pensioenpremies
afdraagt. De totale aftrekbare pensioenpremie voor de werknemer wordt dus
in aftrek gebracht ten opzichte van een hoger inkomen dan het bruto-inkomen.
Dat zou in de vergelijking tot uitdrukking moeten komen. Bovendien heeft De
Kam bij de berekening van de verschuldigde belasting twee keer de algemene
heffingskorting in mindering gebracht, er daarbij impliciet van uitgaande
dat het om alleenverdieners gaat. Hierdoor wordt de belastingdruk bij de vergelijking
optisch verlaagd.
 
 «Kan de door De Kam beoogde vergelijking op een meer representatieve
manier gemaakt worden?», zo vragen deze leden. Zoals gezegd, zijn daar
veronderstellingen voor nodig. Hieronder zal een poging worden gedaan. Om
een goede vergelijking te maken moet een fiscaal winstbegrip worden geconstrueerd
dat vergelijkbaar is met een bruto loonniveau voor de werknemer (= vergelijkbare
winst). Hieronder wordt voor de verschillende genoemde premies aangegeven
hoe daarmee wordt omgegaan bij de bepaling van de vergelijkbare winst.
 
 
 Pensioen: Voor werknemers worden pensioenpremies
gedeeltelijk door de werknemer zelf betaald en gedeeltelijk door de werkgever.
De ondernemer moet zichzelf verzekeren voor het pensioen en kan ook de betaalde
premie aftrekken. Hij kan er ook voor kiezen geen premie te betalen en het
geld voor zijn pensioen in zijn onderneming te laten zitten. In dat geval
kan hij gebruik maken van de FOR. Hij bouwt daarmee in feite geen pensioen
op, maar verhoogt de waarde van zijn onderneming. Dit maakt de FOR onbruikbaar
voor vergelijking tussen ondernemers en werknemers. Bij een goede vergelijking
zou men ervan uit moeten gaan dat de ondernemer dezelfde totale pensioenpremies
betaalt als de werknemer (werkgeversdeel en werknemersdeel). Bij gelijke pensioenpremies
kan gekozen worden voor vergelijking op het niveau waar de premies nog betaald
moeten worden of op het niveau waar ze al betaald zijn. Bij de constructie
van de vergelijkbare winst wordt voor deze laatste mogelijkheid gekozen. Om
de vergelijkbare winst te bepalen wordt het brutoloon van de werknemer dus
verminderd met de werknemerspremies voor het pensioen. 
 
 
 Arbeidsongeschiktheid: De werkgever betaalt
premies voor de werknemer. De ondernemer moet zichzelf verzekeren. Ook hier
is de vergelijkbaarheid moeilijk: kan de ondernemer zich tegen dezelfde premie
als de werknemer verzekeren? Om geen veronderstelling te hoeven maken over
het verschil in premie tussen ondernemer en werknemer, is de arbeidsongeschiktheidspremie
bij de vergelijking buiten beschouwing gelaten. Bij de bepaling van de vergelijkbare
winst wordt het brutoloon niet gecorrigeerd voor arbeidsongeschiktheidspremies.
 
 
 Inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet: De ondernemer betaalt een percentage van de belastbare winst, dat
wil zeggen na aftrek van de ondernemersaftrek en de MKB-winstvrijstelling.
De werkgever betaalt voor de werknemer een percentage van het loon. Over deze
vergoeding van de werkgever is de werknemer loonbelasting/premie volksverzekeringen
verschuldigd. Bij vergelijking van ondernemer en werknemer moet hiermee rekening
worden gehouden. Bij de bepaling van de vergelijkbare winst wordt het bruto
loon vermeerderd met de inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet
voor werknemers.
 
 
 Werkloosheid/wachtgeld: De werkgever betaalt
deze premie voor de werknemer. De premie is geen onderdeel van het belastbaar
inkomen. Ondernemers kunnen zich niet verzekeren tegen werkloosheid. Dat is
een deel van de reserveringsfunctie van hun inkomen. Die post moet dus worden
meegenomen in de vergelijkbare winst. Het bruto loon wordt derhalve ook verhoogd
met de werkgeverspremies voor werkloosheid en wachtgeld.
 
 Al deze beschouwingen leiden ertoe dat de vergelijkbare winst voor een
ondernemer gelijk gesteld kan worden met het belastbaar inkomen (waarin begrepen
de vergoeding voor de inkomensafhankelijke bijdrage ZVW en de aftrek van het
werknemersgedeelte van de pensioenpremie), vermeerderd met de werkgeverspremies
voor wachtgeld en werkloosheid. Omdat voor de werknemer van dit begrip alle
pensioen- en arbeidsongeschiktheidspremies al zijn afgetrokken, wordt bij
de ondernemer geen FOR in mindering gebracht. Het modale inkomen voor 2010
wordt geraamd op € 32 988 per jaar.
De vergelijkbare winst is dan € 35 672. In tabel 1 wordt voor
alleenstaande ondernemers en werknemers een vergelijking gemaakt. Uit deze
tabel blijkt dat de ondernemer minder belasting en zorgpremie betaalt dan
een werknemer. Het verschil is echter minder groot dan het geciteerde artikel
suggereert. Nog belangrijker is dat een ondernemer, zeker de ondernemer die
naast het aanbieden van zijn arbeid in belangrijke mate gebruik maakt van
kapitaal en daarmee tevens risicovol investeert, niet vergelijkbaar is met
een werknemer.
 Tabel 1: vergelijking druk belasting, premies volksverzekering
en inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet (ZVW), 20101
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 modaal
 2x modaal
 3x modaal 
 
 
 
 
 bruto inkomen werknemer
 32 988
 65 975
 98 964
 
 
 Af: werknemersdeel pensioenpremie 
 
 
 
 
 
 bij: werkgeverspremie WGF, AWF en ZVW
 2 684
 1 843
 472 
 
 
 vergelijkbare winst
 35 672
 67 818
 99 436
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek
 – 7 222
 – 4 573
 – 4 573
 
 
 MKB-winstvrijstelling
 – 3 414
 – 7 589
 – 11 384
 
 
 Belastbare winst
 25 036
 55 655
 83 479 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belasting zonder heffingskortingen
 8 954
 21 939
 36 408
 
 
 – Algemene heffingskorting
 – 1 987
 – 1 987
 – 1 987
 
 
 – Arbeidskorting
 – 1 489
 – 1 433
 – 1 433 
 
 
 Te betalen belasting en premies volksverzekeringen
 5 478
 18 519
 32 988
 
 
 +Inkomensafhankelijke bijdrage ZVW
 1 239
 1 643
 1 643
 
 
 Totale inkomensheffing + ZVW ondernemer
 6 717
 20 162
 34 631 
 
 
 idem in percentage van de vergelijkbare winst
 18,8%
 29,7%
 34,8% 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale inkomensheffing + ZVW werknemer
 11 688
 26 018
 42 460
 
 
 idem in percentage van de vergelijkbare winst
 32,8%
 38,4%
 42,7% 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verschil tbv reservering/werkloosheid en investeringsfunctie
 4 971
 5 856
 7 829 
 
 
 idem in percentage van de vergelijkbare winst
 13,9%
 8,6%
 7,9%
 
 
 
 
 
 1 Deze tabel gaat uit van de huidige situatie, dus zoals
die geldt vóór inwerkingtreding van het Wetsvoorstel uniformering
loonbegrip. Het beeld wijzigt echter niet ten gevolge van dat wetsvoorstel,
vanwege het daarbij behorende aanvullend pakket (Kamerstukken II 2009/10,
32 131, nr. 2).
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe het verschil in belastingdruk
tussen een werknemer en een zelfstandige met of zonder personeel (in de IB
dan wel Vpb) zich ontwikkelt als het inkomen met 10 000 euro toeneemt
en als beiden feitelijk die functie meer dan 1250 uur vervullen, waarbij rekening
wordt gehouden met de zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling en andere
voorzieningen voor ondernemers. De constructie van de vergelijkbare winst
maakt het ook mogelijk om de vraag van deze leden naar de ontwikkeling van
het verschil in belastingdruk van werkgevers en werknemers bij een stijging
van het inkomen met 10 000 euro te beantwoorden. Deze vergelijking zouden
zij graag zien tussen een werknemer en een zelfstandige met of zonder personeel
(in de IB, dan wel Vpb), die meer dan 1250 uur in de onderneming werkt en
waarbij rekening wordt gehouden met de zelfstandigenaftrek, de MKB-winstvrijstelling
en andere voorzieningen voor ondernemers. In tabel 2 is een vergelijking van
de druk van belastingen en inkomensafhankelijke bijdrage ZVW opgenomen bij
een winstniveau van € 50 000 en € 60 000. Dit
niveau is gekozen in verband met de € 40 000 die is vermeld
in artikel 12a van de Wet op de loonbelasting 1964 als hoogte van het gebruikelijk
loon voor een directeur-grootaandeelhouder (dga).
 Tabel 2: vergelijking van de belastingdruk van werknemers,
IB-ondernemers en dga’s bij een toename van het inkomen met € 10 000
(2010) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (vergelijkbare) winst
 50 000
 60 000
 mutatie
 
 
 
 
 
 IB-ondernemer
 
 
 
 
 
 
 winst
 50 000
 60 000
 
 
 
 inkomensheffing inclusief IAB ZVW
 12 469
 17 144
 
 
 
 idem als percentage van de vergelijkbare winst
 
 24,9%
 
 
 28,6%
 
 
 3,6%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directeur-grootaandeelhouder
 
 
 
 
 
 
 Winst + gebruikelijk loon
 50 000
 60 000
 
 
 
 Gebruikelijk loon
 40 000
 45 000
 
 
 
 totaal te betalen IB, VPB en IAB ZVW
 17 458
 21 558
 
 
 
 idem als percentage van de vergelijkbare winst
 
 34,9%
 
 
 35,9%
 
 
 1,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 werknemer
 
 
 
 
 
 
 bruto loon
 47 582
 57 819
 
 
 
 inkomensheffing inclusief IAB ZVW
 17 493
 21 953
 
 
 
 idem als percentage van de vergelijkbare winst
 
 35,0%
 
 
 36,6%
 
 
 1,6%
 
 
 
 
 
 Uit de tabel blijkt dat het verschil in belastingdruk tussen werknemer
en dga toeneemt, terwijl dat tussen IB-ondernemer en werknemer afneemt. Dat
laatste is het gevolg van het feit dat de zelfstandigenaftrek tussen 50 000
en 60 000 euro ruim € 2 500 lager wordt. Bij de berekening
voor de dga is ervan uitgegaan dat hij alle winst na belasting uit zijn BV
aan zichzelf uitkeert. Over die uitkering is hij het tarief van box 2 (25%)
verschuldigd. Bovendien verhoogt hij zijn gebruikelijk loon in dit voorbeeld
met slechts 50% van de toename van de winst. Bij deze vergelijking
is ervan uitgegaan dat de IB-ondernemer aan het urencriterium voldoet. Zelfstandigenaftrek
en MKB-winstvrijstelling zijn derhalve verwerkt. Voor deze opstelling maakt
het niet uit of de ondernemers wel of geen personeel in dienst hebben. De
loonkosten zijn reeds op de winst in mindering gebracht. Overigens speelt
bij de vergelijking van de belastingdruk tussen IB-ondernemers en dga’s
net als bij de vergelijking tussen IB-ondernemers en werknemers de vraag hoe
om te gaan met premies voor pensioen en arbeidsongeschiktheid.
 
 De leden van de fractie van de PvdA verwijzen naar de opmerking van het
kabinet dat winstinkomen, meer dan looninkomen, naast de consumptiefunctie
ook een investeringsfunctie en een reserveringsfunctie heeft en dat dit pleit
voor een lagere heffing over winst. Zij vragen of dit dan niet betekent dat
zzp’ers die nauwelijks genoeg geld overhouden om rond te komen en niets
sparen voor later of reserveren voor investeringen, onder het minimumloon
concurreren met werknemers. Het kabinet is van mening dat de functies van
het winstinkomen, juist omdat dit van jaar tot jaar sterk kan verschillen,
een specifieke fiscale behandeling rechtvaardigen. Deze wisseling kan voortkomen
uit ontwikkelingen in de markt en evenzeer door verminderde productiviteit
bij ziekte of arbeidsongeschiktheid. Daarbij geldt dat ondernemers concurreren
met ondernemers. Werknemers bieden immers niet zelfstandig hun diensten of
producten aan op dezelfde markt als ondernemers. In de praktijk zal een ondernemer
gedurende de levenscyclus van zijn onderneming geregeld opnieuw keuzes maken
over de mate waarin het inkomen wordt gebruikt voor consumeren, investeren
en reserveren en daarop, afhankelijk van de markt, zijn prijsstelling baseren.
De aard van de activiteit en de mogelijkheid om de gewerkte uren te declareren,
zullen daarbij in belangrijke mate bepalend zijn. Indien de behoefte om te
investeren of te reserveren beperkt is, kan het voorkomen dat het inkomen
gerelateerd aan het aantal gewerkte uren onder het niveau van het minimumloon
ligt. Het bovenstaande is overigens relevant voor ondernemers met en voor
ondernemers zonder personeel.
 
 Op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA of kan worden aangegeven
wanneer de SER het onlangs door het kabinet gevraagde advies over de gevolgen
van het groeiend aantal zzp’ers voor de structuur van de arbeidsmarkt
zal geven, kan ik antwoorden dat aan de SER is gevraagd in het voorjaar van
2010 te adviseren.
 
 De vraag van de leden van de fractie van de VVD naar de behandeling van
auto’s in de KIA is in de paragraaf «Verruimen en stroomlijnen
kleinschaligheidsinvesteringsaftrek» beantwoord.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie kunnen zich vinden in de richting
die het kabinet inslaat, maar vragen schematisch aan te geven of, en zo ja,
welke ondernemers er in de variant die deze leden tijdens de behandeling van
het Belastingplan 2009 hebben aangedragen op achteruit zouden gaan ten opzichte
van de huidige regelingen. Deze leden hebben aangedragen om bij de omzetting
van de zelfstandigenaftrek in de MKB-winstvrijstelling, een basisvrijstellingsbedrag
op te nemen aan de voet van de MKB-winstvrijstelling om kleine ondernemers
en ondernemers met relatief lage winsten tegemoet te komen. De
inkomenseffecten van die variant zijn afhankelijk van de nadere vormgeving,
met name van de hoogte van de basisvrijstelling. Deze basisvrijstelling zal –
om de variant budgettair mogelijk te maken – lager moeten zijn dan het
hoogste bedrag van de zelfstandigenaftrek (€ 9251 in 2009). Hierdoor
ontstaan herverdelingseffecten. Bij een relatief hoge vaste basisvrijstelling
van bijvoorbeeld € 7500, blijkt dat voltijdondernemers met een winst
lager dan € 18 000 er nog op achteruit gaan. Bij die inkomens
kan een nadeel optreden als gevolg van de verrekening van de heffingskorting
bij de partner of met ander box 1 inkomen. Daarnaast kan er in die variant
een doorwerking zijn naar de toeslagen. Verder is er een nadeel voor de inkomensafhankelijke
bijdrage ZVW. Tot slot ondervinden ondernemers die de zelfstandigenaftrek
verrekenen met ander inkomen een nadeel, omdat een basisvrijstelling niet
verrekend kan worden met ander inkomen. Dit laatste gebeurt ook in het voorstel
zoals is opgenomen in dit belastingplan, omdat de zelfstandigenaftrek beter
wordt gericht op winstinkomen. Echter, omdat het voorstel voorziet in een
voortwentelingsmogelijkheid van 9 jaar, wordt het nadeel weer ingelopen door
voortwenteling van de zelfstandigenaftrek als zij in latere jaren weer winst
gaan maken.
 
 Deze leden vragen voorts vragen wat het effect is van het beter richten
van de zelfstandigenaftrek op het winstinkomen voor meewerkende partners,
die ook een bijbaan hebben. Zij vragen of deze meewerkende partners de zelfstandigenaftrek
niet meer verzilveren, indien de onderneming geen winst maakt. Een meewerkende
partner heeft alleen recht op de zelfstandigenaftrek als deze partner ook
kwalificeert als ondernemer en bovendien voldoet aan het urencriterium. Als
aan die voorwaarden is voldaan en het winstaandeel van de meewerkende partner
lager is dan de zelfstandigenaftrek, dan heeft het beter richten van de zelfstandigenaftrek
tot gevolg dat het deel waarmee de zelfstandigenaftrek het winstaandeel van
de partner overtreft, niet meer in aftrek komt op het looninkomen. Dit deel
mag wel 9 jaar worden voortgewenteld om alsnog te verrekenen met toekomstige
winst.
 
 Als de onderneming geen winst maakt, kan de meewerkende partner (ondernemer)
met een bijbaan de zelfstandigenaftrek in het desbetreffende jaar dus niet
meer verzilveren via het looninkomen. Deze leden vragen of de maatregel dan
geen sterk pro-cyclisch effect heeft. In het commentaar van het Register Belastingadviseurs
(RB), waarop door de leden van de fractie van het CDA en de PvdA een reactie
wordt gevraagd, wordt in dit verband gevraagd hoe de ingangsdatum van de maatregel
rijmt met de wens van het kabinet om ondernemers te stimuleren in crisistijd.
Het beter richten van de zelfstandigenaftrek houdt in dat de zelfstandigenaftrek
alleen nog verleend wordt voor winstinkomen. De aantrekkingskracht van het
combineren van een (structureel) zeer laag renderende onderneming met een
dienstbetrekking neemt daardoor af. Dit betekent ook dat in een incidenteel
verliesjaar ten gevolge van een terugval in de economie, de zelfstandigenaftrek
niet meer kan worden verzilverd via eventueel genoten looninkomen maar dat
dit pas mogelijk is als er weer winst is. In zoverre zou er gesproken kunnen
worden van een pro-cyclisch effect. Gezien het doel van de zelfstandigenaftrek
(recht doen aan de reserverings- en investeringsfunctie van winstinkomen)
is het echter logisch dat de zelfstandigenaftrek wordt toegekend voor winstinkomen
en niet voor looninkomen. Bovendien bestaat het voordeel van die verrekening
met looninkomen ook niet voor ondernemers die verlies draaien en daarnaast
geen looninkomen genieten. Daarnaast kan, in reactie op het RB-commentaar,
worden opgemerkt dat de maatregel, juist vanwege de inkomenseffecten, een
relatief beperkte structuurverbetering betreft in vergelijking tot hetgeen
bijvoorbeeld wordt voorgesteld door de Raad van State en dat het kabinet diverse gerichte maatregelen treft om ondernemers
te stimuleren in crisistijd. Daarbij kan op fiscaal gebied bijvoorbeeld worden
gedacht aan de tijdelijke willekeurige afschrijving, verruiming van de WBSO
en uitstel voor BTW-afdracht. Bovendien wordt voorgesteld om per 1 januari
2010 de KIA aanzienlijk te verruimen.
 Afschaffen urencriterium en verhogen MKB-winstvrijstelling
 De leden van de fractie van het CDA hebben met instemming kennisgenomen
van het afschaffen van het urencriterium voor de MKB-winstvrijstelling en
de verhoging van deze vrijstelling. Zij vragen nader toe te lichten hoe de
voorgestelde verhoging van de MKB-winstvrijstelling in het Belastingplan 2010
zich verhoudt tot de in het Wetsvoorstel uniformering loonbegrip voorgestelde
verhoging van deze vrijstelling. Deze voorstellen staan los van elkaar. Het
voorstel bij het Belastingplan 2010 is een maatregel ter verlaging van de
marginale druk op winstinkomen en ter bevordering van doorgroei. Het voorstel
bij het Wetsvoorstel uniformering loonbegrip heeft die strekking niet. Het
is een onderdeel van het aanvullende pakket bij het vervangen van de alleen
tot het loon voor de loonbelasting/premie volksverzekeringen behorende werkgeversvergoeding
voor de inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet tot een buiten het
loon van de werknemer omgaande werkgeversheffing Zorgverzekeringswet. Het
aanvullende pakket voorkomt een groot positief inkomenseffect bij werknemers
en de daaraan verbonden budgettaire derving, onder meer door verhoging van
het tarief van de eerste schijf en verlaging van de arbeidskorting. Dat zou
zonder een nadere maatregel betekenen dat de belastingdruk voor ondernemers
fors stijgt. Daaraan wordt in het aanvullende pakket tegemoetgekomen door
een verhoging van de MKB-winstvrijstelling met 2 procentpunt.
 
 Deze leden vragen tevens of het kabinet wil ingaan op de vraag welke gevolgen
de verhoging van de MKB-winstvrijstelling naar 12% heeft op de verhouding
tussen het drijven van een onderneming in de inkomstenbelasting en het drijven
van een onderneming in de vennootschapsbelasting. Zij vragen hetzelfde te
doen voor een eventuele verdere verhoging met 2%. Door de verhoging
van de MKB-winstvrijstelling daalt het marginale tarief voor IB-ondernemers.
Dit tarief komt daarmee dichter aan te liggen tegen de gecombineerde belastingdruk
op winstinkomen (Vpb en box 2-heffing bij uitdeling van de winst) van ondernemers
die hun onderneming drijven in de vennootschapsbelasting (hierna: dga’s).
Voor dga’s is daarnaast ook de belasting op looninkomen van belang.
De belastingdruk op de verschillende rechtsvormen waarin ondernemingen worden
gedreven moet evenwichtig zijn, in die zin dat de keuze van de rechtsvorm
niet louter wordt bepaald door fiscale motieven. Dat neemt niet weg dat afhankelijk
van de specifieke situatie in het ene geval de IB-onderneming fiscaal aantrekkelijker
zal zijn en in het andere geval de BV. In het algemeen is voor kleinere bedrijven
de IB-onderneming aantrekkelijker en voor grotere bedrijven de BV-vorm. Dit
effect sluit aan bij de maatschappelijke opvatting dat voor kleinere bedrijven
de IB-onderneming en voor grotere bedrijven de BV als meest passende rechtsvorm
wordt ervaren. Dit effect wijzigt niet door het onderhavige wetsvoorstel en
door de – in het kader van het aanvullend pakket bij het Wetsvoorstel
uniformering loonbegrip – voorgestelde verdere verhoging naar 14%.
De precieze gevolgen van de verhoging van de MKB-winstvrijstelling voor de
verhouding tussen ondernemen in de IB en de Vpb zijn niet in zijn algemeenheid
te geven maar zijn afhankelijk van de specifieke situatie. Factoren die daarbij
een rol spelen zijn bijvoorbeeld de verschillende fiscale regelingen en grondslagen
die van toepassing zijn voor de verschillende regimes en persoonlijke keuzes
van de ondernemer (in de vennootschapsbelasting) ten aanzien van bijvoorbeeld
de uitdeling van winst. 
 
 Deze leden vragen tevens op welke wijze in beide gevallen de arbeidscomponent
van de winst uit een onderneming wordt belast. Voor de IB-ondernemer zijn
(de belastingheffing over) het inkomen uit arbeid en onderneming (kapitaal)
ondeelbaar samengevoegd. Belastingheffing over beide elementen vindt plaats
volgens de bepalingen voor het belasten van winst uit onderneming in box 1
van de Wet IB 2001. Dit ligt anders voor de ondernemer die zijn onderneming
drijft via een BV. De BV is een afzonderlijke juridische entiteit. Er bestaat
dus een afzonderlijke juridische relatie tussen de ondernemer en de BV. Fiscaal
kwalificeert deze relatie als een dienstbetrekking en de dga als werknemer.
Dit betekent dat het arbeidsinkomen van de dga aftrekbaar is van de winst
van de BV en bij de dga belast wordt als looninkomen volgens de bepalingen
van de Wet op de loonbelasting 1964.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen ook in te gaan op de gevolgen
van het afschaffen van het urencriterium en het verhogen van de MKB-winstvrijstelling
voor investeerders in projecten die gebruik maken van tijdelijke stimuleringsmaatregelen
zoals de willekeurige afschrijving. De leden van de fracties van de PvdA en
de VVD vragen in dit verband om een reactie op het door het bedrijfsleven
(VNO-NCW, MKB-Nederland en KVNR) aangegeven effect van het vervallen van het
urencriterium voor de MKB-vrijstelling op de investeringen in de zeescheepvaart.
De vragen van deze leden zien op investeringsprojecten waarbij fiscale verliezen
worden gecreëerd door middel van een combinatie van gedeeltelijke financiering
van het investeringsobject met vreemd vermogen en de tijdelijke willekeurige
afschrijvingsmogelijkheid van twee jaar, en waarbij investeerders door risicovol
deel te nemen de status van ondernemer verwerven. Doordat het urencriterium
vervalt, krijgen deze investeerders – omdat zij fiscaal ondernemer zijn –
ook recht op de MKB-winstvrijstelling. Dit heeft in verliessituaties tot gevolg
dat het verrekenbare verlies kleiner wordt. Het effect dat de MKB-winstvrijstelling
leidt tot een kleiner verrekenbaar verlies is beoogd. De MKB-winstvrijstelling
heeft immers het karakter van een tariefmaatregel. Beoogd is een tariefverlaging
voor MKB-winst. Omdat de winst uit onderneming samen met andere inkomensbronnen
wordt belast in box 1 van de inkomstenbelasting, is dit binnen box 1 gerealiseerd
door belastbare winst (de grondslag) – en in geval van verlies dus ook
het verlies – te verkleinen. Het karakter van tariefmaatregel betekent
met andere woorden dat de MKB-winstvrijstelling niet alleen de belastbare
winst verlaagt, maar in een verliessituatie het (verrekenbare) verlies ook
kleiner maakt. Dankzij de tijdelijke mogelijkheid tot willekeurige afschrijving
van bedrijfsmiddelen in twee jaar worden kosten naar voren gehaald en wordt
een grote liquiditeitsimpuls gerealiseerd. Dit zal ondernemers prikkelen tot
het versneld doen van investeringen. Daaraan doet niet af dat als deze willekeurige
afschrijving tot een fiscaal verlies lijdt, het fiscale verlies door verhoging
van de MKB-winstvrijstelling iets lager wordt. Dat het vervallen van het urencriterium
voor de MKB-winstvrijstelling effect heeft op de rendementen voor investeerders
in scheepsfondsen en daarmee op de aantrekkelijkheid om scheepsfinancieringen
aan te gaan, is inherent aan de wijze waarop een deel van de zeevaartsector
gefinancierd is.
 
 De leden van de fractie van de PVV zijn zeer te spreken over de voorstellen
ten aanzien van de MKB-winstvrijstelling. Zij vragen zich wel af waarom er
niet voor wordt gekozen de MKB-winstvrijstelling en de zelfstandigenaftrek
samen te voegen zonder een urencriterium c.q. waarom hiervoor onvoldoende
draagvlak is bij de beroepsorganisatie. Het samenvoegen van de MKB-winstvrijstelling
en de zelfstandigenaftrek zou betekenen dat de huidige bedragen van de zelfstandigenaftrek,
die afnemen naarmate de winst stijgt, worden vervangen door één
vast bedrag. Dit bedrag zou dan als vaste basisvrijstelling worden opgenomen
in de MKB-winstvrijstelling. Dit bedrag zou – alleen al
om budgettaire redenen – lager zijn dan het hoogste bedrag van de huidige
zelfstandigenaftrek. Dit betekent dat ondernemers met lage winsten (lager
dan circa € 18 000) er op achteruit kunnen gaan. Om die reden
was daar bij belangenorganisaties onvoldoende draagvlak voor. Overigens merk
ik op dat ook bij een samenvoeging van de zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling,
het urencriterium voor de basisvrijstelling (de zelfstandigenaftrek) in stand
zou blijven. Tegelijkertijd zou het urencriterium voor het winstafhankelijke
deel (de MKB-winstvrijstelling) kunnen vervallen. Het vervallen van het urencriterium
voor de zelfstandigenaftrek zou immers niet in lijn zijn met het kabinetsbeleid
om doorgroei te bevorderen. Zo zou dit in veel gevallen feitelijk neerkomen
op een permanente belastingvrijstelling voor de winst van deeltijdondernemers.
De prikkel om meer te gaan ondernemen en door te groeien ontbreekt dan. Bij
groei zou immers een einde komen aan de belastingvrijstelling. Het urencriterium
voor de zelfstandigenaftrek blijft dus in stand, dit mede in antwoord op de
vraag van de leden van de fractie van de SGP. Deze leden vragen tevens waarom
er niet voor gekozen is om de zelfstandigenaftrek in zijn geheel te laten
vervallen en dit te compenseren met een nog verdere verhoging van de MKB-winstvrijstelling,
bijvoorbeeld naar 13%, in combinatie met een tbs-vrijstelling van 10%.
Hierop kan ik antwoorden dat het laten vervallen van de zelfstandigenaftrek
in ruil voor een verdere verhoging van de MKB-winstvrijstelling, terwijl tegelijkertijd
het urencriterium voor de MKB-winstvrijstelling vervalt, ruimte zou geven
voor een MKB-winstvrijstelling van maar liefst circa 25%. De tbs-vrijstelling kan daarbij worden gehandhaafd op de voorgestelde
12%. Dit wordt niet voorgesteld omdat er momenteel onvoldoende draagvlak
voor is. Een dergelijke omzetting zou namelijk gepaard gaan met verdelingseffecten
en daarmee met negatieve inkomenseffecten voor een deel van de ondernemers.
 Beter richten zelfstandigenaftrek
 De leden van de fractie van het CDA hebben met instemming kennisgenomen
van het voorstel om de zelfstandigenaftrek beter op het winstinkomen te richten.
Zij vragen het kabinet aan te geven waarom het geen terugwentelmogelijkheid
voorstelt. In het voorstel is voorzien in de mogelijkheid van achterwaartse
verliesverrekening van 9 jaar voor niet verrekende zelfstandigenaftrek. Deze
regeling is noodzakelijk om te voorkomen dat het niet meer verrekenen van
de zelfstandigenaftrek met niet-winstinkomen er toe leidt dat de zelfstandigenaftrek
in een slecht jaar verloren gaat. Indien naast de voorwaartse verliesverrekening
echter tevens een mogelijkheid van achterwaartse verliesverrekening van niet
verrekende zelfstandigenaftrek zou worden geïntroduceerd, zou de regeling
vergaand worden gecompliceerd. Dit zou namelijk tot gevolg hebben dat in voorkomende
gevallen diverse elementen in de bepaling van het belastbare inkomen van een
voorafgaand jaar, mogelijk ook inclusief bijbehorende beschikkingen, dienen
te worden herzien. Het kabinet is van mening dat er met een voortwentelingstermijn
van 9 jaar voldoende mogelijkheden zijn om de in een slecht jaar niet verrekende
zelfstandigenaftrek alsnog te verzilveren. Bovendien blijft voor starters
ten aanzien van de zelfstandigenaftrek de reguliere verliesverrekening gelden,
inclusief de mogelijkheid om de zelfstandigenaftrek te verrekenen met bijvoorbeeld
looninkomen uit de drie voorafgaande jaren.
 
 In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van het CDA wanneer
gekeken zal worden naar de mogelijkheden van een rechtsvormneutrale ondernemingswinstbelasting,
kan ik opmerken dat dit onderwerp waarschijnlijk door de Studiecommissie belastingstelsel
zal worden meegenomen in de voorstudie naar verschillende scenario’s
voor een mogelijke herziening van het Nederlandse belastingstelsel. Zoals
reeds gemeld aan uw Kamer zal deze voorstudie in het tweede kwartaal
van 2010 worden afgerond.
 
 De leden van de fractie van de PVV vragen waarom het kabinet ervoor kiest
de «verliesverrekening» van de zelfstandigenaftrek te bevorderen
in plaats van te sturen op de winstgevende ondernemingen en waarom dit budget
niet wordt ingezet om de MKB-vrijstelling te verhogen. In de huidige situatie
loopt de zelfstandigenaftrek in verliessituaties mee in de reguliere verliesverrekening
(3 jaar achterwaartse, 9 jaar voorwaartse verliesverrekening). Via een maximering
van de zelfstandigenaftrek op de hoogte van de winst wordt thans geregeld
dat de zelfstandigenaftrek niet langer verrekend kan worden met niet-winstinkomen
zoals loon. Zonder nadere regels zou dit er ook toe leiden dat in geval van
een verliesjaar de zelfstandigenaftrek verloren gaat en niet meer verrekend
kan worden met winsten uit andere jaren. Om dat gevolg te voorkomen, wordt
geregeld dat niet verrekende zelfstandigenaftrek maximaal 9 jaar mag worden
meegenomen om in de toekomst alsnog te verrekenen met winst. Dit «bevordert»
niet de verliesverrekening, maar stimuleert juist om in de toekomst weer winst
te gaan maken.
 
 De leden van de fractie van de SGP hebben gevraagd of de systemen van
de Belastingdienst tijdig zijn bijgewerkt met de te verrekenen zelfstandigenaftrek.
De Belastingdienst is in dit geval in staat om deze wijziging tijdig en in
samenhang met andere maatregelen op het terrein van inkomstenbelasting te
verwerken in de systemen.
 Verruimen en stroomlijnen kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
 De leden van de fractie van het CDA vinden het een goede zaak dat de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
(KIA) wordt verruimd en gestroomlijnd. Zij vragen hoeveel zeer zuinige personenauto’s
en hoeveel nulemissieauto’s hierdoor naar verwachting extra zullen worden
aangeschaft door ondernemers. Ook de leden van de fractie van de PvdA vragen
naar deze kwantitatieve effecten. Hierop kan ik antwoorden dat bij de berekening
van het budgettaire effect ervan is uitgegaan dat op jaarbasis ruwweg 1000 à
1500 zeer zuinige auto’s zullen worden aangekocht met toepassing van
de KIA.
 
 De leden van de fractie van de PVV vragen of het kabinet nader kan ingaan
op de kritiek van de Raad van State ten aanzien van de KIA, en dan met name
de verstorende werking wat betreft directe aanschaf van de bedoelde personenauto’s
door een ondernemer versus aanschaf door een leasemaatschappij en de verstorende
werking wat betreft de keuze om de personenauto tot het privé- of het
ondernemingsvermogen te rekenen. Het feit dat de ondernemer bij aanschaf van
een zeer zuinige personenauto in aanmerking komt voor de KIA, is inderdaad
een voordeel dat hij heeft bij directe aanschaf van een zeer zuinige auto
en niet bij de keuze voor een leaseauto. Het gaat om een voordeel van maximaal
10,3% van de autoprijs (bij een IB-tarief van 42% en rekening
houdend met een MKB-winstvrijstelling van 12%) dan wel van maximaal
12,8% van de autoprijs (bij een IB-tarief van 52% en een MKB-winstvrijstelling
van 12%). Deze maximumpercentages gelden tot een totale investeringswaarde
in het kalenderjaar van € 54 000. Bij de afweging tussen directe
aanschaf en lease spelen naast fiscale echter ook andere, niet-fiscale, overwegingen
een rol, zoals de financiering van de auto. Ten aanzien van de keuze om een
aangekochte personenauto tot het privé- of het ondernemersvermogen
te rekenen, zal de uitbreiding van de KIA naar zeer zuinige personenauto’s
de prikkel vergroten om de personenauto tot het ondernemingsvermogen te rekenen.
Deze keuze bestaat echter alleen als sprake is van een auto die zowel privé
als zakelijk wordt gebruikt (keuzevermogen). Bij die keuze spelen
bovendien ook andere factoren een rol. Zo impliceert een keuze voor ondernemingsvermogen
behalve de mogelijkheid de afschrijvingen ten laste van het box 1 inkomen
te brengen ook een bijtelling voor privé-gebruik en het afrekenen over
eventuele boekwinst bij de verkoop van de auto. De genoemde effecten worden
geaccepteerd omdat de ervaringen in de afgelopen jaren leren dat om veranderingen
in de keuze van de aanschaf en het gebruik van auto’s te realiseren,
een substantiële financiële stimulans een belangrijke bijdrage levert.
 
 De leden van de fractie van de PvdA zijn in principe positief over de
stroomlijning van de KIA. Zij willen graag weten door welke ondernemers in
welke mate gebruik wordt gemaakt van de KIA. In 2006 maakten 360 000
belastingplichtigen gebruik van de KIA. Hiervan was 72% IB-ondernemer
en 28% een Vpb-plichtige onderneming. Van de aangegeven KIA was 58%
afkomstig van IB-ondernemers. Ook de Vpb-ondernemers die gebruik maken van
de KIA zijn overwegend klein: 75% van hun had namelijk minder dan € 500 000
aan personeelskosten.
 
 Deze leden vragen ook of er iets te zeggen is over het effect van de KIA
op de impuls tot investeren. Zij vragen in welke mate de samenhang van de
KIA en het winstniveau van de onderneming van belang is voor de prikkel tot
het doen van investeringen en of het niet zo is dat hoe lager de winst is,
hoe kleiner het stimuleringseffect is van de KIA. De KIA verlaagt de kosten
van een investering en geeft daarmee een impuls om meer investeringen te doen.
Deze prikkel neemt af naarmate het investeringsniveau hoger wordt. De KIA
kan zowel worden toegepast als aftrekpost in de inkomstenbelasting als in
de vennootschapsbelasting. Beide belastingen kennen een hoger tarief naarmate
de winst stijgt. Dit betekent dat de waarde van de aftrekpost toeneemt bij
hogere winst. Daar staat tegenover dat de omvang van de KIA afneemt bij hogere
investeringen.
 
 Tevens vragen deze leden naar de wisselwerking tussen de KIA en de andere
ondernemersaftrekken (zelfstandigenaftrek, de FOR en de meewerkaftrek). De
KIA wordt toegepast vóór de FOR en de FOR wordt toegepast vóór
de ondernemersaftrek, waaronder de zelfstandigenaftrek en de meewerkaftrek.
Dit betekent dat een hogere KIA de winst voor toepassing van de FOR verlaagt.
Aangezien de dotatie aan de FOR een percentage van de winst bedraagt, in combinatie
met een absoluut maximum, kan dit van invloed zijn op de omvang van de FOR-dotatie.
Vervolgens kunnen de hoogte van de KIA en van de FOR-dotatie weer doorwerken
naar de hoogte van de zelfstandigenaftrek en van de meewerkaftrek.
 Uitbreiding faciliteiten speur- en ontwikkelingswerk;
van octrooibox naar innovatiebox
 De leden van de fractie van het CDA vragen wat het verwachte liquiditeitsvoordeel
is van de incidentele intensivering van de afdrachtvermindering speur- en
ontwikkelingswerk (S&O). De S&O-afdrachtvermindering betekent een
vermindering van de totaal af te dragen loonheffing. De voorgestelde maatregel
houdt in dat de vermindering van afdracht in 2010 50% betreft van de
eerste € 220 000 van de totale S&O-loonsom en 14%
van de resterende S&O-loonsom. De grens van € 220 000 was
in het Fiscaal stimuleringspakket voor 2009 en 2010 nog op € 150 000
gesteld. De voorgestelde maatregel betekent een ophoging van € 70 000.
Het liquiditeitsvoordeel houdt in dat ondernemers met een S&O-loonsom
van meer dan € 150 000 in 2010 over een nog groter deel het
hoge percentage afdrachtvermindering kunnen toepassen. Deze incidentele intensivering
komt volledig ten goede aan ondernemers met een S&O-loonsom. 
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen het kabinet wanneer de uitwerking
van de uitbreiding van de faciliteiten voor milieu- en energie-investeringen
wordt afgerond en in hoeverre het ministerie van Financiën hierbij betrokken
is. Op dit moment geeft het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer in overleg met het ministerie van Financiën een nadere
invulling aan de nog resterende € 10 miljoen uit het fiscale stimuleringspakket
dat tijdelijk beschikbaar is gesteld voor de intensivering van de milieu-investeringsaftrek
(MIA) en de willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil).
 
 De leden van de fracties van het CDA en de SP vragen of een belastingplichtige
een immaterieel activum dat is ontstaan uit activiteiten waarvoor een S&O-verklaring
is verkregen, kan inbrengen in de innovatiebox wanneer dit activum voor zijn
rekening en risico door een derde is ontwikkeld. Voordat ik deze vraag beantwoord,
wil ik nog eens goed bezien wat de consequenties van de verschillende mogelijkheden
op dit punt zijn. Ik geef er daarom de voorkeur aan om op deze vraag terug
te komen bij het wetgevingsoverleg.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen in het kader van de innovatiebox
hoe dient te worden omgegaan met het gebroken/verlengde boekjaar 2009/2010.
Voor gebroken of verlengde boekjaren die zijn aangevangen voor 1 januari
2010 en na die datum zijn geëindigd, geldt het volgende:
 – Voor S&O-activa die voor die datum zijn ontstaan is er een
overgangsregeling, waardoor de drempel en het maximum van de octrooibox voor
deze activa van toepassing blijven, terwijl de behaalde voordelen vanaf die
datum wel onder het tarief van de innovatiebox vallen.
 – Voor andere activa die voor 1 januari 2010 zijn ontstaan,
is geen overgangsregeling getroffen. Voor de voordelen die voor 1 januari
2010 met deze activa zijn behaald blijven het plafond en het tarief van de
octrooibox van toepassing, voor de daarna behaalde voordelen geldt geen plafond
en het tarief van de innovatiebox.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen het kabinet voorts nader toe
te lichten waarom de innovatiebox niet van toepassing is op IB-ondernemers
en waarom merkrechten en dergelijke er niet in kunnen worden ondergebracht.
Als voor een succesvolle uitvinding een octrooi wordt verleend, zal de IB-onderneming
in de praktijk doorgaans overstappen naar de BV-vorm. Fiscaal kan dit worden
gerealiseerd door de onderneming waartoe het immateriële activum (inclusief
octrooi) behoort, geruisloos in te brengen in een vennootschap. Een box voor «octrooiactiva»
in de inkomstenbelasting is daarom weliswaar theoretisch te verdedigen, maar
zou in de praktijk naar verwachting van geringe betekenis zijn en zeer complexiteitsverhogend.
Voor activiteiten van werknemers waarvoor een S&O-verklaring is afgegeven,
kunnen ondernemingen een beroep doen op de S&O-afdrachtvermindering. Als
het gaat om speur- en ontwikkelingswerk dat wordt verricht door de IB-ondernemer
zelf, kan deze een beroep doen op de S&O-aftrek in de winstsfeer. Om gecompliceerde
toerekeningsvragen te voorkomen, heeft die aftrek het karakter van een vast
bedrag. Een box voor S&O-activa in de IB zou niet alleen aan de kostenkant,
maar ook aan de opbrengstenkant op zeer lastige toerekeningsvragen stuiten.
Het kabinet heeft gekozen voor octrooien en bijvoorbeeld niet voor woordmerken
en beeldmerken (zoals logo’s) omdat bij octrooien de relatie met (technische)
innovatie duidelijk aanwezig is. Een vereiste voor een rechtsgeldig octrooi
is immers dat het moet gaan om een uitvinding: een technische oplossing voor
een geconstateerd probleem. Bij het verkrijgen van een S&O-verklaring
bestaan soortgelijke vereisten. Bij woord- en beeldmerken gaat het er om de
producten of diensten van de merkhouder te onderscheiden van die van anderen.
Of een merk een succes wordt, hangt veel meer af van de marketingstrategie
dan van technisch-wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling. De drempel om
een merk te creëren en vervolgens te claimen dat een belangrijk deel
van de winst daaraan toe te rekenen is, is veel lager dan bij een octrooi.
Bovendien is de ruimte voor arbitrage, dat wil zeggen om normale winst als
winst uit innovatie onder het boxtarief te brengen, bij merken groter dan
bij octrooien.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet bereid is om
over de verdere invulling van de uitvoering in overleg te treden met het bedrijfsleven.
Specifiek vragen zij hoe het kabinet denkt over de mogelijkheid om belastingplichtigen
een beoordelingsmogelijkheid te bieden ter bepaling van de vraag of een activum
nog innovatief is. In dit kader stellen VNO-NCW en MKB-Nederland voor bij
de bepaling van de grondslag van de innovatiebox aan te sluiten bij de totale
WBSO-administratie in plaats van bij concrete WBSO-projecten. Op dit moment
voert de Belastingdienst al veel overleg met individuele bedrijven om de innovatiebox
onder de aandacht te brengen en de bedrijven te begeleiden. Om deze communicatie
verder te stroomlijnen zal per regio één aanspreekpunt voor
de innovatiebox komen. Wat de beoordelingsmogelijkheden betreft, moet worden
bedacht dat zodra een immaterieel activum in aanmerking komt voor de innovatiebox,
het aan de belastingplichtige is om te bepalen of hij deze box ook wil toepassen.
De innovatiebox is immers optioneel. Dit is het moment om af te wegen of de
uiteindelijke opbrengsten de kosten zullen overtreffen. Het past niet binnen
de opzet van de regeling dat immateriële activa weer uit de box worden
gehaald als het exploitatieresultaat negatief wordt. Wel is geregeld dat het
boxtarief niet van toepassing is als in een jaar per saldo uit de in de box
gebrachte activa geen positieve voordelen worden genoten. Een S&O-verklaring
wordt afgegeven voor S&O-werkzaamheden die in de aanvraag zijn gebundeld
in een of meer S&O-projecten. Indien uit een of meer S&O-projecten
een immaterieel activum voortvloeit, kan de ondernemer dit activum in de innovatiebox
brengen. Van een één-op-één-verhouding tussen
individuele S&O-projecten en individuele immateriële activa is dus
niet noodzakelijkerwijs sprake.
 
 De leden van de fractie van de PVV vragen zich af waarom het kabinet gelden
beschikbaar stelt die dienen als loonsubsidie en of de faciliteit geen staatssteun
is. Tevens vragen deze leden of in plaats van de afdrachtvermindering S&O
niet beter de kredietregelingen voor deze bedrijven kunnen worden verruimd.
In 1994 is de Wet bevordering speur- en ontwikkelingswerk tot stand gekomen.
Samen met enkele bepalingen uit de Wet op de loonbelasting 1964 zijn hier
de bepalingen voor de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor
de volksverzekeringen (Wva), onderdeel S&O-afdrachtvermindering aan ontleend.
Sinds 1 januari 1996 bestaat de afdrachtvermindering S&O. Bij deze
faciliteit is geen sprake van verboden staatssteun. Dit is af te leiden uit
de beschikking van de Europese Commissie van 4 juni 1997 inzake maatregel
N 806/1996 waarin geoordeeld is dat de maatregel geen staatssteun is in de
zin van artikel 87, lid 1, EG (toen artikel 92, lid 1, EG-Verdrag) vanwege
het generieke karakter. De uitbreiding tast dit generieke karakter niet aan.
Het doel van deze fiscale faciliteit is om de uitgaven door Nederlandse bedrijven
aan S&O te bevorderen. Uit de evaluatie van het EIM uit 2007 blijkt dat
de S&O-afdrachtvermindering doet wat zij beoogt. Door verlaging van de loonkosten worden gebruikers van de regeling
gestimuleerd tot meer speur- en ontwikkelingswerk. Ook zijn de administratieve
lasten en de uitvoeringsaspecten in verhouding tot het totale budget laag
te noemen. Het kabinet ziet de faciliteit daarmee als goed middel om innovatief
ondernemerschap te stimuleren. In het kader van de incidentele compensatie
lastenverzwaring 2010 voor ondernemers heeft het kabinet daarom
voor een tijdelijke verdere intensivering van deze faciliteit gekozen.
 Uitbreiding faciliteiten voor milieu- en energie-investeringen
 De leden van de fractie van de PVV vragen zich af waarom de energie-investeringsaftrek
(EIA) en de milieu-investeringsaftrek (MIA) bestaan dan wel worden uitgebreid
als er de mogelijkheid bestaat om gebruik te maken van de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
(KIA). Met de energie-investeringsaftrek wordt het bedrijfsleven een steun
in de rug geboden bij het zoeken naar wegen om te komen tot energiebesparing
en de inzet van duurzame energiebronnen. Het kabinet vindt het belangrijk,
mede in het kader van het werkprogramma «Schoon en Zuinig» dat
naast de meer algemene kleinschaligheidsinvesteringsaftrek een ruimere en
specifiek gerichte energie-investeringsaftrek bestaat. De milieu-investeringsaftrek
beoogt investeringen in bedrijfsmiddelen te bevorderen die van belang zijn
voor het Nederlandse milieu. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan een versterking
van de ontwikkeling naar een meer duurzame samenleving. Beide regelingen vergroten
de bekendheid van energie- en/of milieuvriendelijke investeringen en dragen
bij aan een versnelde marktintroductie.
 Uitbreiding faciliteiten zeescheepvaart
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet ten aanzien
van de voorgestelde uitbreiding van de faciliteiten zeescheepvaart kan aangeven
wanneer het de Europese Commissie om een beschikking heeft gevraagd en wanneer
het deze verwacht. De notificatieprocedure is in gang gezet. Het tijdstip
van de uiteindelijke beslissing van de Europese Commissie is op dit moment
nog niet bekend en zal mede afhangen van de vraag of de Europese Commissie
na indiening van de aanvraag aanvullende vragen stelt.
 
 De leden van de fracties van het CDA, de PvdA en de VVD vragen hoe het
kabinet aankijkt tegen de kritiek van VNO-NCW, MKB-Nederland en KVNR dat de
voorgestelde regeling niet effectief is en dat de benodigde winstsplitsing
complex is. Deze leden vragen of het kabinet mogelijkheden ziet deze bezwaren
weg te nemen. Tevens vragen de leden van de fractie van het CDA of kabelleggers,
pijpenleggers, onderzoeksschepen en kraanschepen ook gebruik kunnen maken
van de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen
en, wanneer dit niet het geval is, of deze wet op dit punt nog zal worden
aangepast. Het kabinet is niet van mening dat verdere uitbreiding noodzakelijk
is, aangezien de zeescheepvaartsector fiscaal reeds sterk tegemoet wordt gekomen.
Ook in dit Belastingplan is in uitbreiding van de faciliteiten voor de zeescheepvaart
voorzien. De door de leden voorgestelde nog verdere uitbreiding, zou –
gegeven de totale beschikbare ruimte voor lastenverlichting voor bedrijven –
door het overige bedrijfsleven moeten worden opgebracht. Het kabinet heeft
hier niet voor gekozen. Door de vervoersactiviteiten van deze schepen onder
het tonnageregime te brengen, wordt aangesloten bij de reeds bestaande systematiek
en worden deze schepen op één lijn gesteld met baggerschepen
en schepen die sleep- en hulpverleningswerkzaamheden verrichten. De laatstgenoemde
schepen kunnen reeds voor het tonnageregime in aanmerking komen voor zover
het gaat om de vervoersactiviteiten die deze werkzaamheden met zich brengen.
Overigens zal het kabinet de Europese ontwikkelingen in de sector die gevolg
zouden kunnen hebben voor het gelijk speelveld nauwlettend volgen. 
 
 De vraag van de leden van de fractie van de PvdA om een reactie op het
door het bedrijfsleven aangegeven effect van het vervallen van het urencriterium
voor de MKB-vrijstelling op de investeringen in de zeescheepvaart is hiervoor
in de paragraaf «Afschaffen urencriterium en verhogen MKB-winstvrijstelling»
beantwoord.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen om te reageren op de claim
op de website van De Vereenigde Compagnie Scheepsinvesteringen BV dat deelnemers
gebruik kunnen maken van fiscale aftrekposten die oplopen tot 216%
van hun inleg. Per 1 januari 2009 is in het kader van de crisisbestrijding
de tijdelijke regeling willekeurige afschrijving van kracht geworden. Doel
van die regeling is het stimuleren van investeringen. Ook de zeescheepvaart
profiteert van deze stimuleringsmaatregel die het mogelijk maakt dat investeringen
die in 2009 worden gedaan, in 2009 en 2010 (maximaal 50% per jaar)
worden afgeschreven. Dit leidt in de eerste jaren als gevolg van de afschrijvingen
tot grote aftrekposten. Dat de aftrekpost veel groter is dan het deelnamebedrag,
komt doordat het deel van het schip dat met een banklening wordt gefinancierd
ook meetelt als investering.
 Van octrooibox naar innovatiebox
 De leden van de fractie van de PvdA zijn benieuwd of er al tekenen zijn
dat de octrooibox een impuls aan innovatieve activiteiten heeft geleverd.
In hoeverre hebben ondernemingen tot nu toe gebruikgemaakt van de box. Zij
zijn tevens benieuwd welke concrete activiteiten in de box zijn ondergebracht.
De leden van de fractie van de SP vragen of er een verband is te leggen tussen
het aantal octrooiaanvragen en de hoeveelheid onderzoek dat wordt gedaan in
Nederland en in hoeverre de octrooibox heeft geleid tot meer octrooiaanvragen
en onderzoek in Nederland. De activiteiten die in de innovatiebox zijn ondergebracht
zijn zeer divers. Het betreft activiteiten van kwekers tot farmaceuten en
technische ondernemingen. Uit signalen uit de praktijk is echter naar voren
gekomen dat het gebruik van de innovatiebox tot nu toe minder groot is dan
bij de introductie werd verwacht. Dat betekent ook dat als er als gevolg van
de box meer octrooiaanvragen zijn gedaan, het aantal in ieder geval beperkt
zal zijn. Het tegenvallende gebruik tot nu toe heeft aanleiding gegeven tot
de thans voorgestelde verruiming van de reikwijdte en verlaging van het tarief.
Octrooien zijn een van de indicatoren die gebruikt kunnen worden om innovatie
en R&D-ontwikkelingen te meten. Het is echter lastig om een directe relatie
te leggen tussen de hoeveelheid onderzoek in Nederland en aantal octrooienaanvragen.
Sommige bedrijven kiezen er bijvoorbeeld bewust voor om geen octrooi aan te
vragen. Daarnaast kan bijvoorbeeld software niet geoctrooieerd worden.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of het kabinet kan aangeven
wat de verwachtingen zijn ten aanzien van de inkomsten die in de toekomst
in de innovatiebox zullen worden ingebracht. Naar verwachting zal jaarlijks
gemiddeld € 3 miljard winst per jaar in de innovatiebox worden belast.
Bij invoering van de maatregel is in totaal een bedrag van € 625
miljoen ingeboekt.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of er bedrijven zijn
die wel het plafond bereiken en of dat dan grote bedrijven zijn of juist bedrijven
uit het MKB-segment. De leden van de fractie van de PVV vragen zich af of
het afschaffen geen budgettaire risico’s met zich brengt. Met betrekking
tot octrooi-activa heeft tot op dit moment nog geen bedrijf het plafond bereikt
van vier maal de voortbrengingskosten. Het absolute plafond van € 400 000
bij S&O-activa is wel bereikt. Het gaat dan met name om bedrijven uit
het middensegment. Met het afschaffen van beide plafonds is in
de raming rekening gehouden waardoor geen budgettaire risico’s worden
verwacht.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre de drempel ter
hoogte van de voortbrengingskosten een obstakel vormen voor het gebruik maken
van de octrooi/innovatiebox. Met de innovatiebox wordt beoogd innovatiewinsten
tegen een verlaagd tarief te belasten. Er zijn verschillende manieren om dit
te bereiken. Gekozen is voor een gunstige variant voor het bedrijfsleven waarbij
de voortbrengingskosten tegen het normale tarief in aanmerking kunnen worden
genomen. Om ervoor te zorgen dat vervolgens alleen de winst als resultante
van het verschil tussen opbrengsten en kosten tegen het verlaagde tarief wordt
belast, zal logischerwijs voor de opbrengsten ter grootte van de voortbrengingskosten
ook het normale tarief moeten gelden.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of het kabinet kan aangeven
welke euro beter is besteed aan het bevorderen van innovatieve uitgaven in
Nederland: één aan de WBSO of één aan de innovatiebox.
Beide regelingen zijn niet een op een te vergelijken aangezien ze elkaar aanvullen.
Zowel de S&O-afdrachtvermindering, de S&O-aftrek als de innovatiebox
is gericht op het ontwikkelen van innovatie. Daarnaast stimuleert de innovatiebox
de exploitatie van innovatieve activiteiten. Beide zijn daarmee waardevolle
instrumenten in het palet van innovatieregelingen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of het kabinet per wijziging
in de overgang naar een innovatiebox kan aangeven welk budgettair beslag dat
heeft. De budgettaire derving van de wijziging van de octrooibox in de innovatiebox
is geraamd op € 255 miljoen. Dit is onder te verdelen in de volgende
wijzigingen. In de eerste plaats de verbreding van de grondslag ten opzichte
van de octrooibox door het schrappen van het absolute maximum van € 100 000
aan voortbrengingskosten voor S&O-activa. Daarnaast zijn ook de plafonds
(4x de voortbrengingskosten) voor zowel de octrooi-activa als de S&O-activa
geschrapt. Het budgettaire beslag van deze gecombineerde wijziging is € 105
miljoen. In de tweede plaats de verlaging van het effectieve tarief van 10%
naar 5%. Het budgettair beslag is geraamd op € 150 miljoen.
 
 In het licht van de tekst van de goedkeurende beschikking inzake de rentebox
vragen de leden van de fractie van de PvdA zich af of bij de innovatiebox
structureel sprake is van asymmetrie tussen opbrengsten (tarief 5%)
en kosten (tarief 25,5%) en of dit nog leidt tot bezwaren van
Europa. Het kabinet verwacht geen problemen aangezien de innovatiebox geen
asymmetrie kent tussen opbrengsten en kosten. Slechts de winst wordt tegen
5% in aanmerking genomen. Dit is vormgegeven door voor de voortbrengingskosten
en de opbrengst ter grootte van de voortbrengings-kosten het normale tarief
te laten gelden en daarboven het tarief van 5%.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of het kabinet bereid
is de innovatiebox te evalueren, en zo ja wanneer. Het kabinet zal de innovatiebox
evalueren. Innovatie is een bron voor duurzame economische groei en levert
een belangrijke bijdrage aan de versterking van het concurrentievermogen van
Nederland. Het kabinet vindt het daarom van belang om in een evaluatie te
bezien of de innovatiebox daar op een doelmatige wijze aan bijdraagt. Bij
de invoering van de octrooibox is toegezegd dat deze in 2010 wordt geëvalueerd.
De uitkomst van deze evaluatie is niet afgewacht, nu is voorgesteld om de
octrooibox grondig te herzien na signalen dat de maatregel weinig succesvol
is. Het lijkt voor de hand te liggen om innovatiebox binnen eenzelfde termijn
te evalueren als de octrooibox, met andere woorden in 2013. 
 
 De leden van de fractie van de SP vragen volgens welke criteria wordt
beoordeeld of er sprake is van innovatieve werkzaamheden die in aanmerking
komen voor de octrooibox. Om in aanmerking te komen voor de box dient sprake
te zijn van een immaterieel actief ter zake waarvan aan belastingplichtige
een octrooi is verleend dan wel dat is voortgevloeid uit een S&O-activiteit
waarvoor aan de belastingplichtige een S&O-verklaring is verstrekt. Voor
een definitie van een octrooi kan worden verwezen naar de artikelen 2 en 53
van de Rijksoctrooiwet 1995. In artikel 2 van deze wet is bepaald dat uitvindingen
vatbaar zijn voor een octrooi indien ze voldoen aan drie vereisten te weten:
nieuwheid, inventiviteit en industriële toepasbaarheid. Artikel 53 van
voornoemde wet bepaalt – hier enigszins samengevat – dat een octrooirecht
een verbodsrecht is waarmee de octrooihouder ieder ander kan verbieden commerciële
handelingen te verrichten met de geoctrooieerde uitvinding, tenzij die anderen
een toestemming hebben verkregen (een licentie). Bij de aanvraag om een S&O-verklaring
vindt een beoordeling plaats van de in de aanvraag omschreven werkzaamheden,
waarbij wordt uitgegaan van het technische niveau van de inhoudingsplichtige
dan wel de belastingplichtige. De in de aanvraag omschreven werkzaamheden
moeten gericht zijn op technisch-wetenschappelijk onderzoek of de ontwikkeling
van voor de aanvrager technisch nieuwe (onderdelen van) fysieke producten,
(onderdelen van) fysieke productieprocessen, (onderdelen van) programmatuur
of op daaraan voorafgaand in Nederland verricht haalbaarheidsonderzoek. Daarbij
dient, zoals hierboven al opgemerkt, wel een immaterieel actief te ontstaan.
Het enkel verrichten van bijvoorbeeld een haalbaarheidsonderzoek zal daartoe
onvoldoende zijn.
 
 De leden van de fractie van de SP vragen of er andere eisen gelden voor
een S&O-verklaring voor gebruik van de octrooibox dan voor de WBSO. Dit
is niet het geval. Dezelfde S&O-verklaring kan zowel als toegang dienen
tot de S&O-afdrachtvermindering en de S&O-aftrek als tot de innovatiebox.
 
 De leden van de fractie van de SP vragen in hoeverre van de octrooibox
gebruik wordt gemaakt door het MKB en in hoeverre door grote bedrijven. Gemeten
in bedragen zijn het vooral de grote bedrijven die gebruik maken van de octrooibox.
Wanneer naar het aantal bedrijven wordt gekeken dan komt de box steeds meer
onder de aandacht van het midden- en kleinbedrijf. Verwacht wordt dat deze
stijging zich in 2010 zal voortzetten.
 
 De leden van de fractie van de PVV zijn benieuwd hoe de kosten en opbrengsten
worden toegerekend aan de immateriële activa die kwalificeren voor de
innovatiebox en vragen zich evenals Vakstudienieuws af of hier geen misbruik
en fraude op de loer ligt. Het toerekenen van kosten en opbrengsten is maatwerk.
In de praktijk zijn er diverse handvatten ontwikkeld. Daarbij worden vaak
verrekenprijsmethoden gebruikt. Fraude en misbruik is niet aan de orde omdat
de inspecteur alle elementen van de berekening kan zien en ter discussie kan
stellen.
 Verruiming verliesverrekening in de vennootschapsbelasting;
verlengen willekeurige afschrijving
 De leden van de fractie van het CDA hebben met instemming kennisgenomen
van de verlenging van de tijdelijke willekeurige afschrijving. Zij vragen
of het kabinet kan aangeven of de uiterste termijn voor ingebruikname wordt
verlengd tot 1 januari 2013. Dit kan bevestigd worden. Bij het verlengen
van de tijdelijke willekeurige afschrijving tot in 2010 te verrichten investeringen
zal de uiterste termijn voor ingebruikname voor deze investeringen eveneens
met eenzelfde periode wordt verlengd tot 1 januari 2013. 
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen hoe de verruiming van de verliesverrekening
moet worden toegepast bij gebroken boekjaren en bij verlengde boekjaren. De
mogelijkheid van verruimde achterwaartse verliesverrekening geldt voor verliezen
van boekjaren die niet voor 1 januari 2009 en bovendien niet na 31 december
2010 zijn aangevangen. Deze verliezen kunnen optioneel worden verrekend met
de winsten van drie voorafgaande boekjaren.
 
 De leden van de fractie van de SGP vragen waarom de tijdelijke mogelijkheid
tot verruiming van de achterwaartse verliesverrekening in de vennootschapsbelasting
niet ook gaat gelden voor de aanmerkelijk belanghouder in de inkomstenbelasting.
 De optionele verruiming van de achterwaartse verliesverrekening in de
vennootschapsbelasting is een tijdelijke maatregel voor de belastingjaren
2009 en 2010 om het bedrijfsleven een eenmalige liquiditeitsimpuls te geven.
Het doortrekken van deze maatregel naar de aanmerkelijkbelanghouders in de
inkomstenbelasting zou voor deze groep overigens van beperkte betekenis zijn
omdat die verlengde termijn alleen zou gelden voor verrekening met box 2-inkomen,
doorgaans dividend. Doordat het verlies bij het einde van het aanmerkelijk
belang op grond van artikel 4.53 van de Wet inkomstenbelasting 2001 na twee
jaar wordt omgezet in een belastingkorting die in box 1 kan worden geëffectueerd,
wordt verdamping in de meeste gevallen voorkomen. Voorts wordt opgemerkt dat
een optionele verliesverrekening in de aanmerkelijkbelangsfeer een grote en
complexe aanpassing van de systemen van de Belastingdienst zou vergen met
een lange doorlooptijd en gepaard zou gaan met hoge uitvoeringskosten. De
omvang van deze inspanning verdraagt zich niet met het tijdelijke karakter
van de maatregel. Bovendien ontbreekt de budgettaire ruimte voor een dergelijke
maatregel.
 Vergroening en mobiliteit
 De leden van de fractie van het CDA merken op dat er inmiddels een groot
aantal maatregelen op het gebied van vergroening en mobiliteit is getroffen,
hetgeen positief is. De leden van de fractie van de PvdA vinden het een goede
zaak dat schone en zuinige auto’s gestimuleerd worden ten opzichte van
vieze en onzuinige auto’s. Wel vragen de leden van de fractie van het
CDA zich af in hoeverre burgers en bedrijven nog voldoende overzicht van de
diverse regelingen hebben en of het kabinet voldoende duidelijk maakt welke
regelingen er zoal zijn. De maatregelen op het gebied van vergroening en mobiliteit
zien met name op het stimuleren van schone en zuinige auto’s via de
BPM, de MRB en de bijtelling privégebruik auto van de zaak. Inmiddels
wordt in auto-advertenties hierbij aangehaakt door te wijzen op de BPM-vrijstelling,
lagere MRB en lagere bijtelling. Ook in autobladen neemt de aandacht hiervoor
toe. Het aandeel van zuinige auto’s in de autoverkopen neemt sterk toe.
Onze indruk is dan ook dat de maatregelen voldoende bekend zijn.
 
 De leden van de fracties van het CDA en de VVD hebben enkele vragen over
een accijnskorting voor E85. De eerstgenoemde leden vragen of kan worden toegelicht
in hoeverre het kabinet deze accijnskorting nog steeds mogelijk en wenselijk
acht en of het kabinet mogelijkheden ziet om in overleg met de branche te
treden om te inventariseren op welke wijze aantoonbaar duurzaam geproduceerde
E85 al in 2010 met een accijnsaanpassing kan worden gestimuleerd. De laatstgenoemde
leden vragen een nadere toelichting waarom het voornemen tot invoering van
een accijnskorting voor E85 niet in het Belastingplan staat. Op deze vragen
kan het volgende worden geantwoord. In de vergroeningsbrief van 3 juni
2009 is ingegaan op een mogelijkheid tot invoering van een accijnskorting
voor E85. In het algemeen overleg op 1 juli 2009 over deze brief hebben verschillende fracties hun zorgen geuit over de herkomst en duurzaamheid
van biobrandstoffen. Gelet hierop zal het kabinet de accijns op E85 verlagen
zodra de milieuwinst voldoende bevestigd is en het onderscheid tussen duurzame
en niet-duurzame biobrandstoffen voldoende houdbaar is. In dit verband kan
worden opgemerkt dat de Europese richtlijn hernieuwbare energie, die duurzaamheidscriteria
voor biobrandstoffen en vloeibare biomassa bevat, uiterlijk 5 december
2010 geïmplementeerd moet zijn. Bij de voorbereiding van het Belastingplan
2011 zal dan ook overleg met de branche plaatsvinden over de invoering van
een accijnskorting op E85 die voldoet aan de Europese criteria met ingang
van 1 januari 2011.
 
 De vragen van de leden van de fractie van de PvdA over de fijnstofkorting
worden in de paragraaf «Uitbreiding bonus in de BPM voor zuinige auto’s»
beantwoord.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen naar aanleiding van de plannen
in Frankrijk om een CO2-belasting in te voeren naar de voor- en
nadelen van een dergelijke belasting en de ontwikkelingen in andere landen
op dit terrein. Voor- en nadelen van een CO2-belasting hangen helemaal
af van de vormgeving van een dergelijke belasting en het al bestaande fiscale
stelsel. Nederland gebruikt verschillende fiscale instrumenten die, al dan
niet oorspronkelijk bedoeld, de uitstoot van CO2 belasten. Zo kent
Nederland zelf een relatief hoge energiebelasting, een belasting op kolen
en accijns op minerale oliën. Verder wordt op het terrein van de autobelastingen
door het gebruik van CO2-componenten ingezet op een reductie van
CO2-uitstoot. Het kabinet ziet op dit moment geen reden om dit
substantieel te wijzigen. Zweden en Denemarken kennen sinds het begin van
de jaren negentig een rechtstreekse, afzonderlijke belasting op CO2-uitstoot,
naast een energiebelasting zoals andere lidstaten die kennen. Frankrijk wil
een dergelijke belasting invoeren per 1 januari 2010. Finland kent een
energiebelasting die een specifieke CO2-component bevat, maar niet
afzonderlijk wordt geheven. Andere lidstaten van de Europese Unie belasten
CO2-uitstoot niet rechtstreeks, maar belasten CO2-uitstoot
indirect door bijvoorbeeld de energiebelasting en accijns op fossiele brandstoffen.
Daarnaast bestaat in het Verenigd Koninkrijk een extra «klimaatheffing»
op de energiebelasting. In Noord-Amerika worden op lokaal niveau voorzichtige
eerste stappen gezet om CO2-uitstoot te belasten, bijvoorbeeld
in de provincies Quebec en British Columbia van Canada.
 
 Zweden, waar de leden specifiek naar vragen, heft per energieproduct naast
haar energiebelasting een afzonderlijke CO2-belasting sinds 1991.
De energiebelasting op energieproducten voor verwarming bedraagt afhankelijk
van het product 1 tot 8 eurocent per kWh. De CO2-belasting bedraagt
108 euro per ton CO2. Beide belastingen worden op gelijke wijze
uitgevoerd, dat wil zeggen dat de energieleveranciers zowel de energie- als
de CO2-belasting in dezelfde factuur aan de afnemer doorberekenen.
De leveranciers betalen de belastingen vervolgens aan de staat. De situatie
in 2009 is in beginsel als volgt. Huishoudens en de dienstensector betalen
100% van de energiebelasting en 100% van de CO2-belasting.
Industrie- en landbouwbedrijven die buiten het Europese emissiehandelssysteem
(ETS) vallen betalen geen energiebelasting en 21% van de CO2-belasting.
Bedrijven die onder het ETS vallen, betalen geen energiebelasting en maar
15% CO2-belasting. Uit statistieken gepresenteerd door de
Europese Commissie blijkt dat Zweden in 2007 omgerekend 7,3 miljard euro aan
inkomsten uit belastingen op energieproducten en elektriciteit (inclusief
accijns op minerale oliën) heeft gegenereerd. Dit was 4,6% van
het totaal aan belastinginkomsten in 2007. Op basis van dezelfde methodiek
van de Europese Commissie, was in Nederland in datzelfde jaar het percentage
aan inkomsten uit belastingen op energieproducten en elektriciteit (inclusief
accijns op minerale oliën) 4,7 % van het totaal aan belastinginkomsten.
 
 De leden van de fractie van de VVD zijn benieuwd naar de betekenis van
het uitstel van de kilometerbeprijzing voor de start en het tijdschema voor
de grondslagombouw van de BPM. Deze leden verwijzen daarbij naar een passage
uit de memorie van toelichting over de afbouw van de BPM. Ik neem aan dat
hier sprake is van een misverstand. De ombouw van de grondslag van catalogusprijs
nu naar (volledig op basis van) CO2-uitstoot in 2013 ligt inmiddels
vast in de wetgeving en het tijdpad voor de invoering van de kilometerbeprijzing
heeft daarop geen enkele invloed. Daar is ook geen aanleiding toe. Een eventueel
uitstel van de introductie van de kilometerbeprijzing zal wel van invloed
zijn op het tempo waarin de BPM qua (budgettair) belang wordt afgebouwd tot
uiteindelijk nihil. De leden van de fractie van de PvdA vragen in dit verband
of een vertraging van de kilometerheffing leidt tot een tragere afbouw van
de BPM. Tot nu toe is ter zake van de afbouw van de BPM uitgegaan van een
stapsgewijze introductie van de kilometerbeprijzing die voor personenauto’s
begint in 2012 en voltooid zal zijn in 2016. In 2016 zou dan 75% van
de BPM zijn afgebouwd en de laatste twee stappen van de afbouw (met telkens
12,5%) zouden dan plaatsvinden in de jaren 2017 en 2018. Indien zou
blijken dat de introductie van de kilometerbeprijzing wordt vertraagd met
twee jaar, dan zal de kilometerbeprijzing volledig zijn gerealiseerd in 2018.
In dat geval wordt het afbouwschema van de BPM zodanig aangepast dat in 2018
75% van de BPM is afgebouwd en de laatste twee stappen van de afbouw
(met telkens 12,5%) zullen dan plaatsvinden in 2019 en 2020.
 
 De vragen van de leden van de fractie van de VVD naar de toegezegde informatie
over onbedoelde effecten voor zuinige dieselauto’s worden in de paragraaf «Uitbreiding
bonus in de BPM voor zuinige auto’s» beantwoord.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen zich af of bij de voorgestelde
maatregelen ook sprake is van een meer integrale milieueffectrapportage. Bij
de elektrische auto zouden ook de CO2-effecten van de opwekking
van elektriciteit moeten worden toegerekend aan deze auto’s waardoor
de vraag opkomt, of er per saldo sprake is van geringere CO2 emissie-effecten.
De leden hebben gelijk met hun constatering dat bij het opwekken van elektriciteit
voor een elektrische auto ook CO2 wordt uitgestoten. Dit geldt
overigens ook voor het maken van brandstof voor een reguliere brandstofauto.
De CO2-uitstoot van het maken van de brandstof dan wel opwekken
van elektriciteit en de uitstoot tijdens het gebruik van de auto te samen
wordt ook wel de «well-to-wheel» uitstoot genoemd. TNO heeft berekend
dat een elektrische auto in 2020 well-to-wheel zo’n 35% lagere
CO2-emissie kent dan de gemiddelde auto met een verbrandingsmotor
(69 g/km versus 107 g/km) in de situatie dat de elektrische auto wordt geladen
met «gemiddelde» stroom uit het net.
Rekening houdend met het feit dat de elektriciteitsproductie valt onder het
Europese emissiehandelsysteem (ETS) is een nog groter CO2-voordeel
verdedigbaar. Want ETS draagt er toe bij dat een toename van de elektriciteitsvraag
door de introductie van elektrische auto’s niet leidt tot een verhoging
van de CO2-uitstoot.
 
 Voor de differentiatie van de autobelastingen naar CO2-uitstoot
geldt als aangrijpingspunt de CO2-uitstoot zoals deze is opgenomen
in de Europese typegoedkeuring (ETG) van personenauto’s. Dit is het
enige objectieve en Europees geharmoniseerde CO2-gegeven voor personenauto’s.
De ETG meet de CO2 die de auto tijdens het rijden uitstoot (ook
wel tank-to-wheel uitstoot). In die meting scoort de volledig elektrische
auto een nulemissie. Hoewel de well-to-wheel emissie van de elektrische
auto dus niet nul is, is de extra stimulans voor de tank-to-wheel nulemissieauto
in de vorm van een forfaitaire bijtellingspercentage van 0% in 2010
en 2011 en 7% in 2012 tot en met 2014 goed verdedigbaar. Immers, ook
de well-to-wheel-uitstoot van de elektrische auto is fors lager dan die van
de reguliere brandstofauto.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen zich verder af hoe de stijging
van de MRB wordt gecommuniceerd. Bij de invoering van de kilometerprijs vervallen
de vaste autobelastingen BPM en MRB. Het is niet goed denkbaar om de BPM in één
keer af te schaffen vanwege de waarde-effecten op het huidige park van personenauto’s.
Daarom wordt de BPM jaarlijks met 5% (vanaf 2013 12,5%)
verlaagd en wordt tegelijkertijd (het rijksdeel van) de MRB budgettair neutraal
verhoogd. Hiermee is gestart in 2008. Dit wordt ook gecommuniceerd. Naast
deze verhoging van het rijksdeel MRB uit hoofde van de budgetneutrale schuif
vanuit de BPM is een deel van de verhoging van de MRB voor rekening van de
autobezitter te verklaren door de verhoging van de tarieven van de provinciale
opcenten die de afgelopen jaren door de provincies zijn doorgevoerd.
 
 De vraag van de leden van de fractie van de VVD over een evenredigheidsbenadering
in de bijtelling wordt in de paragraaf «Tenslotte» beantwoord.
 
 De vragen van de leden van de fracties van de VVD en van GroenLinks naar
de bestaande brandstoftoeslag voor dieselauto’s en de accijns voor diesel
worden in de paragraaf «Stimulans Euro-6 dieselpersonenauto’s
in de BPM» beantwoord.
 
 De leden van de fractie van de VVD stellen enkele vragen naar de uitwerking
van het amendement-Cramer. De beantwoording
van deze vragen is opgenomen in de nota naar aanleiding van het verslag bij
het wetsvoorstel Overige fiscale maatregelen 2010, waar ook de beantwoording
van de vragen van andere fracties over dit onderwerp terug te vinden is.
 
 De vragen van de leden van de fractie van de VVD inzake de afvalstoffenbelasting
worden in de paragraaf «Aanpassing afvalstoffenbelasting» beantwoord.
 
 Wat betreft de fiscale vergroening hebben de leden van de fractie van
GroenLinks een aantal vragen. Zo willen zij weten of wij ook van mening zijn
dat de komende jaren de CO2-uitstoot per gemiddeld gereden kilometer
moet blijven dalen, en of het Belastingplan 2010 deze ontwikkeling stimuleert.
Het kabinet deelt deze mening en zet daar ook op in via onder andere dit belastingplan.
Dit belastingplan stimuleert de aanschaf en het gebruik van een personenauto
met een lagere CO2-uitstoot via de BPM en het vanaf 1 januari
2010 vrijstellen van MRB van zeer zuinige auto’s. Ook wordt de bijtelling
voor nulemissieauto’s voor de periode 2010 tot en met 2014 fors verlaagd.
Daarnaast wordt de aanschaf van zeer zuinige auto’s in de winstsfeer
gestimuleerd door willekeurige afschrijving en kleinschaligheidsinvesteringsaftrek.
 
 De vragen van de leden van de fractie van GroenLinks naar de reiskostenvergoeding
en de relatie met CO2-uitstoot van een voertuig worden in de paragraaf «Verlaging
bijtelling privégebruik voor nulemissieauto’s» beantwoord.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af, of het kabinet
stappen heeft ondernomen om tot een Europese kopgroep te komen. Deze beantwoording
van deze vragen is opgenomen bij de overeenkomstige vragen van
deze leden in de nota naar aanleiding van het verslag op het wetsvoorstel
Wijziging van de Wet de Wet belastingen op milieugrondslag in verband met
de afschaffing van de vliegbelasting.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks en van de ChristenUnie hebben geconstateerd
dat, in tegenstelling tot de aankondiging in de vergroeningsbrief van 3 juni
2009, in het onderhavige wetsvoorstel geen budgetneutrale
verschuiving van directe belastingen naar energiebelasting (EB) op aardgas
is opgenomen. Het kabinet merkt hierbij op dat in de vergroeningsbrief geen
voorstel tot een dergelijke schuif is opgenomen. Wel is een mogelijk scenario
geschetst, waarin is aangegeven via welke wegen een verschuiving lastenneutraal
zou kunnen worden vormgegeven. Zoals te doen gebruikelijk heeft het kabinet
tijdens de besluitvorming over de lastenontwikkeling voor het komende jaar
die elk jaar in augustus plaatsvindt, een integrale afweging gemaakt over
de vraag of er ruimte is voor een lastenneutrale schuif van de directe belastingen
naar belastingen op milieugrondslag binnen het lasten- en koopkrachtbeeld.
Door de daling van de koopkracht in 2010 en het feit dat negatieve inkomenseffecten
bij huishoudens met lage inkomens, sociale minima en ouderen relatief harder
zullen neerslaan, is dit jaar afgezien van een dergelijke lastenneutrale schuif.
Volgend jaar zal wederom een integrale afweging worden gemaakt op dit gebied.
 
 Met verwijzing naar bijlage 2 van de vergroeningsbrief van 3 juni
20091 hebben de leden van de fractie van de PvdA nog enkele vragen
over de gevolgen van het verhogen van de energiebelasting op aardgas. De leden
vragen of voor de genoemde opties beter kan worden aangegeven wat de inkomens-
en CO2-effecten zijn, of de inkomenseffecten ook in een puntenwolk
kunnen worden weergegeven en of de CO2-effecten vergeleken kunnen
worden met andere kabinetsinspanningen om de CO2-uitstoot terug
te dringen. Voorts wordt gevraagd of het kabinet de mening deelt dat een verschuiving
zowel vanuit economische optiek als uit milieuoverwegingen een zeer effectieve
en efficiënte maatregel is. Het kabinet is van mening dat een verschuiving
van directe naar indirecte belastingen vanuit diverse gezichtspunten een effectieve
en efficiënte maatregel kan zijn, zoals het bewerkstelligen van een robuuste
belastingmix of het bevorderen van energiebesparing. Via de voorbeeldcases
in bijlage 2 van de vergroeningsbrief, waarin ter illustratie mogelijke inkomenseffecten
op microniveau zijn vermeld, is een indicatie gegeven van de effecten van
een verhoging van het EB-tarief in de eerste schijf voor aardgas en drie terugsluisvarianten.
De inkomenseffecten kunnen ook via puntenwolken worden aangegeven, aan de
hand van een rekenmodel waarin gegevens over werkelijk energieverbruik van
huishoudens zijn opgenomen op basis van de gegevens uit het Woononderzoek
Nederland. Onderstaande figuur 1 geeft de spreiding van de inkomenseffecten
van een verhoging van het EB-tarief in de eerste schijf voor aardgas met 25%
zonder enige terugsluis. 
 Figuur 1: inkomenseffecten verhoging EB-tarief eerste
schijf voor aardgas met 25%
 
 Het strikt verhogen van het EB-tarief in de eerste schijf voor aardgas
leidt logischerwijze tot negatieve inkomenseffecten. In percentage van het
beschikbare inkomen zijn deze het hoogst bij lage inkomens. De belastingopbrengst
kan op verschillende manieren worden teruggesluisd. Hiertoe zijn drie budgettair
neutrale varianten doorgerekend:
 
 Variant A: Verhoging EB-tarief eerste schijf voor aardgas in combinatie
met verhoging belastingvermindering in de EB van € 319 naar € 388.
 Variant B: Verhoging EB-tarief eerste schijf voor aardgas in combinatie
met verlaging tarief eerste schijf in de inkomstenbelasting (IB) met 0.25%-punt.
 Variant C: Verhoging EB-tarief eerste schijf voor aardgas in combinatie
met verhoging algemene heffingskorting in de IB met € 45.
 
 Onderstaande figuren 2, 3 en 4 tonen de per saldo optredende inkomenseffecten
van deze verschuiving door middel van puntenwolken. Variant A, een verhoging
van de belastingvermindering in de EB, vertoont de minste spreiding (zie figuur
2). Dit is logisch aangezien compensatie binnen de EB plaatsvindt via een
verhoging van de belastingvermindering met een voor ieder vast bedrag. In
deze variant wordt de onderkant dan ook het minst geraakt. In de varianten
B en C wordt het geld teruggesluisd via de IB. De grootste minnen zijn te
vinden bij huishoudens aan de onderkant die het belastingvoordeel niet, of
niet volledig kunnen verzilveren. 
 Figuur 2: Inkomenseffecten variant A (terugsluis via belastingvermindering
in EB)
 
 Figuur 3: Inkomenseffecten variant B (terugsluis via tarief
eerste schijf in de IB) 
 
 Figuur 4: Inkomenseffecten variant C (terugsluis via algemene
heffingskorting in IB)
 
 Bij variant A, een terugsluis via de belastingvermindering in de EB, zijn
de inkomenseffecten voor lage inkomens weliswaar kleiner, maar is het milieuvoordeel
ook kleiner. Een deel van de beoogde energiebesparende gedragsreactie zal
namelijk verloren gaan, doordat de energienota voor veel mensen niet zal toenemen
en voor sommige zelfs zal afnemen. Het kabinet heeft daarom niet gekozen voor
een verschuiving binnen de EB. Bij varianten B en C blijkt uit de figuren,
dat deze varianten vooral lage inkomens sterk raken. Om deze reden heeft het
kabinet bij de integrale afweging tijdens de besluitvorming over de lastenontwikkeling
een dergelijke schuif onvoldoende passend geacht binnen het huidige lasten-
en koopkrachtbeeld.
 
 Met betrekking tot de CO2-effecten wordt verwezen naar bijlage
2 van de vergroeningsbrief, in het bijzonder de passage over de milieugevolgen
van een verhoging van het energiebelastingtarief van de eerste schijf op aardgas.
De daar genoemde verhoging zal in 2020 een besparing opleveren met een energiewaarde
van ruim 7 Petajoule, hetgeen overeenkomt met een emissiereductie van ongeveer
0,5 megaton CO2. Hierdoor is een vergelijking met andere inspanningen
tot reductie van CO2-emissies mogelijk, zoals de inspanningen in
het kader van het project Schoon en Zuinig.
Tot slot hebben de leden van de fractie van de PvdA gevraagd of een verhoging
van het tarief van de eerste schijf van de energiebelasting op aardgas ertoe
leidt dat dankzij de kortere terugverdientijden meer investeringen in energiebesparing
in de gebouwde omgeving worden gedaan. Bij de beslissing om te investeren
spelen diverse factoren een rol, waaronder de terugverdientijd van de investering.
Indien een verhoging van het energiebelastingtarief op aardgas leidt tot kortere
terugverdientijden, kan dit een stimulans zijn om te investeren in energiebesparing
in de gebouwde omgeving.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de vorderingen op het
gebied van de invoering van een CO2-belasting. Het Belastingplan
2010 bevat geen voorstellen inzake een afzonderlijke CO2-belasting.
Wel wordt op het terrein van de autobelastingen door het gebruik van CO2-componenten ingezet op een reductie van CO2-uitstoot. In
Europees kader hebben Zweden en de Europese Commissie tijdens de informele
Ecofin van 1 en 2 oktober jl. een pleidooi gehouden voor aanpassing van
de Richtlijn energiebelasting. De aanpassing zou moeten leiden tot splitsing van de huidige minimumtarieven voor belasting op energieproducten
en elektriciteit in een energie-inhouddeel en een CO2-deel. Dit
zou dan vervolgens kunnen leiden tot de invoering van een afzonderlijke CO2-belasting in lidstaten van de EU voor sectoren die niet onder het
ETS vallen, of een nationale energiebelasting waarbij de tarieven deels zijn
gebaseerd op energie-inhoud en deels op CO2-uitstoot. Het is nog
niet duidelijk of de Europese Commissie inderdaad met een voorstel zal komen
en hoe dit voorstel eruit komt te zien. Dit zal onder meer afhangen van de
nieuwe Europese Commissie.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie refereren aan de vorig jaar
aangenomen motie Cramer c.s. waarin het kabinet wordt verzocht in te gaan
op de voorstellen uit het rapport «Landschap verdient beter» van
de Taskforce Financiering Landschap Nederland.
De reactie van het kabinet op de drie in de motie genoemde fiscale voorstellen
uit dit rapport is opgenomen in de tweede fiscale vergroeningsbrief die op
3 juni 2009 naar de Tweede Kamer is gestuurd.
Daarnaast is in deze vergroeningsbrief nog een nadere studie aangekondigd
naar twee in het LEI-rapport «Fiscale faciliteiten en knelpunten bij
natuurontwikkeling door particulieren» gesuggereerde fiscale faciliteiten,
i.c. een persoonsgebonden aftrek voor natuurontwikkeling en een stakingswinstfaciliteit
voor ondernemers die landbouwgrond omzetten in natuurgrond. In de memorie
van toelichting bij het Belastingplan 2010 zijn de voorlopige bevindingen
van deze nadere studie gemeld. Het invoeren van een nieuwe persoongebonden
aftrek voor natuurontwikkeling als tegemoetkoming in de beheerskosten en eigenaarlasten
die thans niet worden gedekt via bestaande uitgavensubsidies voor natuur-
en landschapsbeheer, leidt tot een verzwaring van administratieve lasten en
van de uitvoeringslasten voor de Belastingdienst. Ook past het introduceren
van een nieuwe aftrekpost in de sfeer van de inkomstenbelasting niet in het
streven naar een eenvoudiger belastingstelsel. Wat de stakingswinstfaciliteit
betreft, is de conclusie dat de bestaande fiscale regelgeving geen belemmering
hoeft te vormen voor ondernemers die landbouwgrond willen omzetten in natuurgrond.
Bezien wordt nog of zich in de toepassing van de regelgeving knelpunten voordoen.
Over de in de motie Cramer c.s. genoemde fiscale voorstellen van de Taskforce
Financiering Landschap Nederland heeft in het voorjaar een gesprek plaatsgevonden
met een lid van de Taskforce. De reactie in de fiscale vergroeningsbrief van
3 juni jl. is daar mede op gebaseerd. Over de twee voorstellen uit het
LEI-rapport «Fiscale faciliteiten en knelpunten bij natuurontwikkeling
door particulieren» is niet met leden van de Taskforce gesproken. Tot
slot zij er naar aanleiding van de vragen van deze leden nog op gewezen, dat
het beleid gericht op verbetering van de natuur ook onderwerp is van de brede
heroverwegingen, namelijk in de werkgroep«Leefomgeving en Natuur».
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het kabinet voornemens
is om de elektrische scooter op te nemen in het fiscale fietsenplan. Zij vragen
ook naar het budgettaire beslag van een dergelijke maatregel. Ingevolge het
huidige fiscale fietsenplan kan een werkgever eens in de drie jaar een fiets
vergoeden of verstrekken aan de werknemer. De maximale onbelaste vergoeding
bedraagt € 749. Voor zover de fiets meer kost dan € 749,
is dit hogere bedrag belast voor de loonheffingen. Onder fiets wordt in dit
verband verstaan: een rijwiel zonder hulpmotor of een rijwiel met een elektrische
hulpmotor die trapondersteuning geeft. De elektrische fiets valt dus onder
de definitie van een fiets, een (elektrische) scooter valt niet onder de definitie
van een fiets. Dit fiscale fietsenplan dient een tweeledig doel. Ten eerste
draagt het bij aan de filereductie. Ten tweede is fietsen (beweging) goed
voor de gezondheid, ook indien sprake is van trapondersteuning, in welke vorm
dan ook. Een elektrische scooter kan bijdragen aan de filereductie, bijdragen
aan het meer bewegen doet de elektrische scooter echter niet.
Omdat ik van mening ben dat het fiscale fietsenplan zou moeten bijdragen aan
beide doelstellingen. ben ik van mening dat een elektrische scooter niet voor
de fiscale stimulering zoals die voor de fiets geldt, in aanmerking zou moeten
komen. Overigens kan ik op dit moment geen inschatting geven van het budgettaire
beslag van een dergelijke maatregel. In dit kader is nog de in het wetsvoorstel
Fiscale vereenvoudigingswet 2010 opgenomen vereenvoudiging van de vrije vergoedingen
en verstrekkingen, de zogenoemde werkkostenregeling, van belang. Indien deze
regeling door het parlement wordt aanvaard, wordt een vrijstelling geïntroduceerd
van 1,5% van de fiscale loonsom voor vergoedingen en verstrekkingen,
ongeacht de vraag in welke mate daarin een beloningselement te onderkennen
valt. Als gevolg van deze nieuwe regeling komt een groot deel van de bestaande
regelingen rond vergoedingen en verstrekkingen te vervallen, waaronder de
huidige regeling waarbinnen de werkgever driejaarlijks een fiets kan vergoeden.
Daarvoor in de plaats krijgt de werkgever de mogelijkheid om – om het
even welk – een voertuig aan de werknemer te vergoeden. Hij is dus niet
langer gebonden aan de thans geldende grens van € 749, maar hij
is ook niet langer beperkt tot de fiets. De werkgever kan ook een elektrische
scooter belastingvrij vergoeden. De enige beperking die dan nog bestaat is
de genoemde 1,5% van de fiscale loonsom.
 
 De leden van de fractie van de SGP vragen om een reactie op het onderzoek
van de ANWB. De ANWB dringt aan op één samenhangend pakket aan
maatregelen dat op een begrijpelijke manier de consument stimuleert om een
milieuvriendelijke auto te kopen. Onze reactie hierop is dat de maatregelen
in dit belastingplan op het terrein van personenauto’s passen in de
eerder ingezette lijn om zuinige en schone auto’s te stimuleren zoals
bijvoorbeeld de MRB-verlaging voor zeer zuinige auto’s. In het samenhangend
pakket waarop de ANWB aandringt, is voorzien. In 2010 wordt de bonusmalusregeling
die door de ANWB als complex wordt betiteld, afgeschaft evenals de CO2-toeslag. In de plaats daarvan komt er een CO2-grondslag
voor de BPM. Daarmee wordt na de ombouw van de BPM bereikt dat de BPM voor
een zuinige auto altijd lager is dan voor een onzuinige auto. Dat biedt de
gewenste duidelijkheid. Daardoor wordt het gemakkelijker voor de automobilist
om te kiezen voor een zuinige auto. Wel heeft de ANWB gelijk dat autobezitters
te maken krijgen met een verhoging van de MRB om de afbouw van de BPM in de
aanloop naar de kilometerprijs te compenseren. Deze verhoging vindt echter
geleidelijk plaats.
 
 De vragen van deze leden over de berekeningen van ANWB naar prijzen van
de tien meest verkochte auto’s worden in de paragraaf «Uitbreiding
bonus in de BPM voor zuinige auto’s» beantwoord.
 
 De leden van de fractie van de Partij van de Arbeid vragen de toezegging
dat het onderzoek naar rode diesel op hetzelfde moment als de brede heroverwegingen
aan de Kamer wordt aangeboden. Toegezegd wordt dat dit onderzoek niet later
dan de brede heroverwegingen aan de Kamer wordt aangeboden.
 Ombouw van de BPM naar een heffing op basis van CO2-uitstoot
 In deze paragraaf wordt ingegaan op de inmiddels verschenen bevindingen
van het CPB en het PBL en op de vragen en opmerkingen van de leden van verschillende
fracties over de ombouw van de BPM in het algemeen.
 
 Zoals toegezegd in het spoeddebat van 10 juni 2009 heeft het Centraal
Planbureau (CPB) de beoogde lastenneutraliteit van de ombouw van de BPM-grondslag
van catalogusprijs naar absolute CO2-uitstoot onderzocht. Daarbij
heeft het CPB op verzoek van de Tweede Kamer ook het onderzoek van DHV –
de MKBA – betrokken. Dit mede in reactie op de vraag van de fractie
van de PvdA naar een second opinion van het CPB inzake dat onderzoek. Daarnaast
heeft het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) onderzoek gedaan naar de milieueffecten
van de ombouw van de BPM. Inmiddels zijn beide onderzoeken afgerond. De resultaten
van beide onderzoeken zijn als bijlage bij deze nota naar aanleiding van het
verslag gevoegd (bijlage 1 en 2).
 
 De conclusies die uit beide rapporten getrokken kunnen worden, zijn de
volgende:
 1. Het CPB verklaart voor 100% het verschil in BPM-opbrengst tussen
het onderzoek van DHV en de cijfers van het kabinet en bevestigt daarmee de
lastenneutraliteit van de BPM-ombouw (uitgaande van de veronderstelde autonome
vergroening van 2,8%). Dit verschil in BPM-opbrengst bedraagt € 643
miljoen, prijspeil 2003. Het grootste deel (€ 540 miljoen) wordt
verklaard door het verschil in aannames omtrent de autonome afname van de
CO2-uitstoot (1,7% respectievelijk 2,8%). De resterende € 103
miljoen verschil wordt verklaard doordat er is uitgegaan van verschillende
uitgangssituaties.
 2. Het CPB heeft er terecht op gewezen dat de lastenneutraliteit sterk
afhankelijk is van de ontwikkeling van de «autonome vergroening»
afgezet tegen de veronderstelde autonome vergroening. Gezien de gevoeligheid
van de BPM-opbrengst voor de autonome vergroening is de jaarlijkse bepaling
ervan (monitoring) uiterst relevant.
 3. Het PBL bevestigt de omvang van de milieueffecten waarvan eerder is
uitgegaan. Het milieueffect in 2020 bedraagt, uitgaande van afschaffing van
de BPM per 2018, circa 0,2 megaton CO2-emissiereductie (bandbreedte
0,1 tot 0,3 megaton).
 4. Het PBL acht de inschatting van het kabinet dat personenauto’s
de komende jaren gemiddeld 2,8% per jaar zuiniger zullen worden qua
ordegrootte weliswaar plausibel, maar gaat zelf uit van een percentage van
2,6.
 
 Voor het kabinet is met name de laatstgenoemde conclusie aanleiding om
voor 2010, het eerste jaar van de ombouw naar een CO2-grondslag,
het in de tariefstelling van de BPM gehanteerde correctiepercentage te verlagen
van 2,8 naar 2,6. In de nota van wijziging wordt hieraan uitvoering gegeven
door het tarief voor de eerste schijf te verlagen tot € 34 en verruiming
van de bonus voor zuinige auto’s. Voor de jaren 2011 tot en met 2013
zal van jaar tot jaar worden bezien in hoeverre de nu meerjarig in de wet
vastgelegde tarieven voor de ombouw van de BPM bijstelling behoeven op grond
van het geraamde cq. gerealiseerde tempo waarin auto’s zuiniger worden.
Terecht wijst het CPB erop dat de zogenoemde monitoring, de jaarlijkse bepaling
van de verschillen tussen de werkelijke en geraamde autonome vergroening van
groot belang is. In de eerste helft van 2009 lag de gemiddelde CO2-uitstoot
van de nieuw verkochte personenauto’s in Nederland bijvoorbeeld 6%
lager dan in de eerste helft van 2008. Dit relatief hoge percentage hangt
voor een deel samen met de economische crisis hetgeen ertoe leidt dat er minder
en kleinere (zuinigere) personenauto’s worden gekocht.
 
 De leden van de fractie van het CDA hebben vragen over de lastenneutraliteit
van de ombouw van de BPM. In het algemeen deel van de memorie van toelichting
is aangegeven dat de ombouw van de BPM lastenneutraal dient plaats te vinden.
Indien bijvoorbeeld blijkt dat de aanname inzake het zuiniger worden van auto’s
niet juist is en de voor 2010 gehanteerde veronderstelling van 2,6%
te hoog of te laag blijkt te zijn, dan is dat voor het kabinet aanleiding
de tarieven aan te passen. De tarieven zullen in neerwaartse
richting worden aangepast indien auto’s minder dan 2,6% zuiniger
worden en in opwaartse richting indien auto’s meer dan 2,6% zuiniger
worden. Indien daarentegen als gevolg van uit de ombouw voortvloeiende positieve
gedragseffecten de BPM-opbrengst daalt, is dat geen aanleiding voor een verhoging
van de BPM-tarieven. Met deze leden deelt het kabinet het standpunt dat de
invoering van de kilometerprijs voor de burger lastenneutraal moet zijn en
milieuwinst moet opleveren.
 
 De leden van de fractie van het CDA wijzen op de in het kader van de introductie
van de kilometerprijs voorgenomen afbouw van de BPM na 2013. Zij vragen wanneer
die afbouw na 2013 wettelijk wordt vastgelegd, gezien het feit dat hierover
niets is vastgelegd in het Belastingplan 2010. De reden dat deze verdere afbouw
nog niet in de wet is vastgelegd, is uitgebreid toegelicht in zowel de zogenoemde
vergroeningsbrief als in de bij het onderhavige
wetsvoorstel behorende memorie van toelichting, in het bijzonder paragraaf 3.10,
blz. 21. Daarin is overigens ook aangegeven dat ik voornemens ben om telkens
voor een periode van vier jaar duidelijkheid te bieden over de afbouw van
de BPM. Thans (2009) is de afbouw bekend tot en met het jaar 2013. In het
Belastingplan 2011 zal worden opgenomen hoe de afbouw zal worden gerealiseerd
voor 2014, enzovoorts. Op deze wijze wordt in het bijzonder de leasebranche
tegemoet gekomen die een sterke behoefte heeft om telkens vier jaar vooruit
te weten hoe de ontwikkeling van de BPM zal verlopen. In dit kader is overigens
nog van belang dat de jaarlijkse afbouw niet meer dan 12,5% zal bedragen.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie zien het goed dat met het
vervallen van de bonusmalusregeling en de CO2-toeslag met ingang
van 1 januari 2010 de BPM voor alle auto’s per deze datum alleen
op de absolute CO2-uitstoot gebaseerd zal zijn. Daarnaast speelt
tijdens de ombouwperiode tot en met 2013 de nettocatalogusprijs nog een rol.
De nieuwe CO2-grondslag bestaat uit een progressief stelsel met
drie schijven. Deze leden vragen waar de grenzen van deze schijven komen te
liggen. De grenzen van deze drie schijven zijn weergegeven in onderstaande
tabel 3.
 Tabel 3: schijven in de BPM naar absolute CO2-uitstoot
in g/km 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Absolute CO2-uitstoot in g/km
 Vrijstelling
 Eerste schijf
 Tweede schijf
 Derde schijf 
 
 
 
 
 Benzineauto’s
 <= 110
 110–180
 180–270
 270– 
 
 
 Diesel- en aardgasauto’s
 <
= 95
 95–155
 155–232
 232–
 
 
 
 
 Uitbreiding bonus in de BPM voor zuinige auto’s
 Verschillende fracties hebben vragen gesteld over de effecten van de ombouw
van de BPM in 2010. Alvorens op de specifieke vragen in te gaan geef ik in
de hierna opgenomen tabellen een overzicht van de prijsontwikkeling van een
aantal auto’s in de jaren 2009, 2010 en 2013. De eerste tabel heeft
betrekking op de meest zuinige auto’s. Daarbij is er voor gekozen om
enkele zuinigste auto in de verschillende segmenten (klein, middelgroot en
groot) te laten zien en uiteraard voor zover verkrijgbaar in 2009. Indien
alleen de allerzuinigste auto’s in beeld zouden worden gebracht betreft
het bijna allemaal auto’s die thans al zijn vrijgesteld van BPM en dat
in de komende jaren ook zullen zijn. De tweede tabel betreft de meest verkochte
auto’s in de verschillende groottesegmenten. Beide tabellen laten voor
genoemde categorieën de CO2-uitstoot zien, de BPM-druk 2009,
die dus gebaseerd is op het bonus/malus systeem op basis van de energielabels.
Daarnaast wordt de BPM-druk 2010 vermeld zoals deze voortvloeit uit de eerste
stap van de BPM-ombouw, rekening houdend met de bijgevoegde nota
van wijziging. In de laatste kolom staat in eerste instantie de BPM-druk zoals
die zou gelden in 2013, op basis van de vastgestelde wetgeving voor de ombouw.
Bij die BPM-druk is uitgegaan van de verwachte en door het PBL bevestigde
jaarlijkse afname van de CO2-uitstoot met 2,6%. Om die afname
van de CO2-uitstoot in beeld te kunnen brengen is de thans bekende
uitstoot van de gekozen auto’s verminderd met ongeveer 7,5%.
Tussen haken is in dezelfde kolom de BPM-druk weergegeven indien zou worden
uitgegaan van een ongewijzigde CO2-uitstoot van die auto. Uiteraard
is rekening gehouden met de jaarlijkse afbouw van de BPM in het kader van
de introductie van de kilometerprijs. Tevens is rekening gehouden met de verruiming
van de tijdelijke bonus (zowel qua hoogte als qua reikwijdte) voor zuinige
auto’s in 2010, zoals opgenomen in bijgevoegde nota van wijziging. Deze
verruiming wordt elders in deze paragraaf nader toegelicht.
 Tabel 4 (zuinigste auto’s) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CO2
 BPM 2009
 BPM 2010
 BPM 2013
 
 
 
 
 
 
 Benzine zuinig klein
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toyota IQ
 103
 0
 0
 0
 (0)
 
 
 Nissan Pixo
 103
 0
 0
 0
 (0) 
 
 
 Smart 451 fortwo
 103
 0
 0
 0
 (0) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Benzine zuinig midden
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toyota prius
 89
 0
 0
 0
 (0)
 
 
 Honda insight
 101
 0
 0
 0
 (0) 
 
 
 Honda civic
 109
 0
 0
 0
 (0) 
 
 
 Toyota Urban cruiser
 132
 3 865
 3 469
 1 137
 (2 090) 
 
 
 Audi A3
 132
 5 312
 4 940
 1 137
 (2 090)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Benzine zuinig groot
 
 
 
 
 
 
 
 
 BMW 316i
 142
 7 601
 6 848
 2 015
 (3 040) 
 
 
 Skoda Octavia
 147
 5 405
 5 034
 2 454
 (3 515)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Diesel zuinig klein
 
 
 
 
 
 
 
 
 Smart fortwo
 88
 0
 0
 0
 (0) 
 
 
 Ford fiesta
 98
 3 841
 3 878
 0
 (2 685) 
 
 
 Seat Ibiza
 98
 3 769
 3 829
 0
 (2 685) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Diesel zuinig midden
 
 
 
 
 
 
 
 
 Fiat Bravo
 115
 5 030
 5 271
 3 470
 (4 300) 
 
 
 Ford Focus
 115
 5 653
 5 698
 3 470
 (4 300) 
 
 
 Mercedes A160
 116
 5 239
 4 969
 3 558
 (4 395)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Diesel zuinig groot
 
 
 
 
 
 
 
 
 BMW 318
 123
 9 127
 9 099
 4 172
 (5 060)
 
 
 
 
 Tabel 5 (meest verkochte auto’s) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CO2
 BPM 2009
 BPM 2010
 BPM 2013
 
 
 
 
 
 Top-10 verkopen benzine/hybride
 
 
 
 
 
 
 
 toyota aygo
 109
 0
 0
 0
 (0) 
 
 
 peugeot 107
 106
 0
 0
 0
 (0) 
 
 
 ford fiesta
 133
 2 802
 2 775
 1 225
 (2 185) 
 
 
 volkswagen golf
 144
 4 849
 4 551
 2 190
 (3 230) 
 
 
 citroen c1
 106
 0
 0
 0
 (0) 
 
 
 honda civic hybrid
 109
 0
 0
 0
 (0) 
 
 
 peugeot 207
 140
 2 849
 3 045
 1 839
 (2 850) 
 
 
 fiat panda
 119
 1 064
 359
 0
 (855) 
 
 
 toyota prius
 104
 0
 0
 0
 0 
 
 
 fiat 500
 110
 0
 0
 0
 0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Top-5 verkopen diesel
 
 
 
 
 
 
 
 
 volkswagen golf
 122
 6 317
 7 140
 4 084
 (4 965) 
 
 
 volkswagen passat
 129
 7 626
 8 275
 4 699
 (5 630) 
 
 
 ford focus
 115
 5 798
 5 797
 3 470
 (4 300) 
 
 
 ford mondeo
 156
 7 988
 9 053
 7 069
 (8 386) 
 
 
 volvo v70
 157
 9 980
 10 544
 7 157
 (8 672)
 
 
 
 
 Uit het overzicht kan worden afgeleid dat ten aanzien van zowel de meest
verkochte als de zuinigste benzineauto’s er duidelijk sprake is van
een BPM die in 2013 fors lager is dan de BPM zoals die geldt in 2009. Voor
de meest verkochte en de zuinigste dieselauto’s geldt dat eveneens dat
de BPM in 2013 fors lager is dan die in 2009. Voor de minder zuinige dieselauto’s,
bijvoorbeeld met een CO2-uitstoot van meer dan 150 g/km, is de
daling echter beperkt. Het «overgangsjaar» 2010 laat echter zien
dat voor veel van de in de tabel opgenomen dieselauto’s sprake is van
een gelijkblijvende of hogere BPM. Dit effect wordt hierna uitgebreid toegelicht,
evenals de maatregelen die zijn getroffen om dit effect voor de zuinige auto’s
te mitigeren.
 
 In 2010 vinden verschillende wijzigingen in de BPM plaats die zich ook
zouden voordoen zonder de ombouw van de BPM-grondslag. Het betreft de afbouw
van de BPM met 5%. Deze zou ertoe leiden dat de BPM indicatief 38%
van de netto catalogusprijs (in 2009 40%) bedraagt met een lagere benzinekorting
en dieseltoeslag dan in 2009. Logischerwijze heeft de afbouw van de BPM in
euro’s gemeten meer effecten voor dure auto’s dan voor goedkope
auto’s. Voorts wordt de BPM-korting € 300 lager voor dieselauto’s
met een affabriekroetfilter.
 
 Vervolgens vinden in 2010 de wijzigingen plaats die samenhangen met de
ombouw van de BPM van netto catalogusprijs naar absolute CO2-uitstoot.
Zo wordt het deel van de BPM dat afhankelijk is van de netto catalogusprijs
verlaagd van 40% naar 27,4% en wordt een groter deel van de
BPM afhankelijk van de CO2-uitstoot. De bonusmalusregeling en de
CO2-toeslag vervallen. Ten opzichte van 2009 blijft de benzinekorting
ongewijzigd op € 1288 en is de dieseltoeslag met € 710
in 2010 verhoogd (deze was € 366 in 2009). Deze verhoging van de
dieseltoeslag leidt, samen met de reeds vorig jaar vastgelegde verlaging van
de korting met € 300 voor een dieselauto met affabriekroetfilter,
op zichzelf bezien tot een opwaarts effect op de BPM voor een dieselauto met € 1010.
 
 Het vervallen van de bonusmalusregeling leidt voor de meeste auto’s
tot een hogere BPM. Dit zou echter ook zo zijn bij het continueren van de
bonusmalusregeling. Dit kan als volgt worden toegelicht. De bonusmalusregeling
is gebaseerd op het energielabelsysteem voor nieuwe personenauto’s.
Uitgangspunt voor dit energielabel is een jaarlijkse aanscherping van de norm
met als gevolg dat de meeste auto’s normaliter elk jaar
een label opschuiven (bijvoorbeeld van label B naar C). In 2008 en 2009 is
de norm voor het energielabel bevroren op het niveau van 2007 om de destijds
optredende ongewenste effecten te voorkomen. Gevolg is dat een auto met een
A-label in 2007 ook in 2009 nog een A-label heeft en derhalve een BPM-bonus
van € 1400. De bevriezing van de norm in 2008 en in 2009 heeft voorts
tot gevolg gehad dat het aantal automodellen met een A- of B-label sterk is
toegenomen. Dit valt ook terug te zien in de ontwikkeling van de autoverkopen.
In 2007 vormden de A- en B-label- auto’s 23% van de verkopen,
in de eerste helft 2009 was dit gestegen tot 61% van de verkopen. Dit is hoger dan geraamd voor het Belastingplan 2009
en ook aanzienlijk hoger dan het geval zou zijn als de labelnormen wel jaarlijks
zouden zijn aangepast. In onderstaande grafieken zijn voor zowel het kalenderjaar
2007 als de eerste helft van 2009 de aandelen van de verschillende labels
in de autoverkopen weergegeven.
 
 
 
 Het energielabelsysteem voor nieuwe personenauto’s wordt voor andere
dan fiscale doeleinden – bijvoorbeeld communicatie – voortgezet.
In dat licht wordt in 2010 de bevriezing van de norm voor de energielabels
voor nieuwe personenauto’s gedeeltelijk ongedaan gemaakt door een aangepaste
manier van aanscherping. Auto’s schuiven daardoor naar verwachting één
label op in 2010. Dus als de bonusmalusregeling in 2010 wel zou worden gecontinueerd,
zou voor een auto met een A-label in 2009 de bonus met € 700 afnemen
en voor een auto met een B-label in 2009 zou de bonus van € 700
vervallen. Conclusie is dat de effecten, zoals door de ANWB beschreven, ook
zonder de ombouw van de BPM-grondslag voor een groot deel zouden zijn opgetreden. 
 
 De BPM neemt in 2010 voor het merendeel van de onzuinige personenauto’s
als gevolg van deze wijzigingen per saldo toe. Het gaat dan om benzineauto’s
respectievelijk dieselauto’s met een CO2-uitstoot van meer
dan 180 respectievelijk 155 g/km. Dat is in lijn met de opzet van de ombouw
van de BPM. Voor personenauto’s met een CO2-uitstoot in de
eerste schijf (110–180 g/km voor benzineauto’s en 95–155
g/km voor dieselauto’s) is het beeld gemengder. De zuinige benzineauto
wordt goed bereikt met de tijdelijke bonus. De BPM daalt voor alle benzineauto’s
met een CO2-uitstoot tussen 110 en 120 g/km. Voor de zuinige dieselauto
blijkt de grens van ten hoogste 104 g/km CO2-uitstoot echter te
krap bemeten, aangezien hier niet alleen het verlies van een bonus optreedt
maar ook de verhoging van de dieseltoeslag met ruim € 1000 meespeelt.
Om die effecten te mitigeren wordt de tijdelijke bonus voor 2010 verruimd
van € 700 naar € 750 en wordt de reikwijdte van de bonus
voor dieselauto’s substantieel verruimd door deze toe te kennen aan
dieselauto’s met een CO2-uitstoot van meer dan 95 g/km tot
ten hoogste 120 g/km. Hierdoor wordt voor de toekenning van de bonus geen
onderscheid gemaakt tussen benzine en diesel. Voor personenauto’s met
een CO2-uitstoot van ten hoogste 110 g/km (benzine) of 95
g/km (diesel) verandert overigens niets. Deze voertuigen, die inmiddels een
substantieel deel uitmaken van de nieuwverkopen, blijven vrijgesteld van de
BPM.
 
 Voor benzineauto’s in de categorie 121 t/m 140 g/km CO2-uitstoot
en dieselauto’s in de categorie 105 t/m 116 g/km CO2-uitstoot
is naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van de PvdA nagegaan
wat de gevolgen zijn van het vervallen van de bonusmalusregeling. In de eerste
helft van 2009 zijn er 33 831 benzineauto’s in deze categorie verkocht.
Daarvan had 10% een A-label en 71% een B-label. Bij zowel de
A-labelauto’s als de B-labelauto’s wordt bij een kleine 40%
van de auto’s de BPM lager of blijft gelijk. Door alle wijzigingen in
de BPM voor 2010 komt de BPM voor ruim de helft van deze categorie benzineauto’s
lager of gelijk uit. In de eerste helft van 2009 zijn er 2243 dieselauto’s
met een CO2-uitstoot van 105 t/m 116 g/km verkocht. Daarvan had
51% een A-label en 47% een B-label. Met name door de verruiming
van de tijdelijke bonus daalt de BPM in 2010 voor het merendeel van de dieselauto’s
met een CO2-uitstoot van meer dan 95 g/km tot ten hoogste 120 g/km.
 
 De ANWB heeft berekend wat de BPM in 2010 voor de 15 meest verkochte nieuwe
auto’s in Nederland en de Top 10 zuinige auto’s bedraagt. Naar
aanleiding van de vragen van de leden van de fractie van de SGP wordt bevestigd
dat deze berekeningen van de ANWB op zichzelf kloppen, alhoewel gecorrigeerd
had moeten worden voor het eerder genoemde labeleffect. Dit is niet gebeurd
in de ANWB-berekeningen. Uit de berekeningen blijkt echter dat van de meest
verkochte benzineauto’s (16) er 7 duurder worden en 9 goedkoper of gelijk
blijven. In de Top 10 stijgen volgens de ANWB vooral de middelgrote en grote
benzineauto’s in prijs, evenals bijna alle dieselauto’s. Anders
dan de ANWB stelt, blijkt uit deze berekeningen voor de Top Tien zuinige auto’s
dat het merendeel van de benzineauto’s – ook middelgrote en grote –
in de Top 10 goedkoper wordt. Er is dan ook – dit in reactie op de vraag
van deze leden – geen reden om eventueel de tarieven voor middelgrote
en grote zuinige auto’s te verlagen. In dit verband kan ook nog worden
gewezen op het bericht van de ANWB (bericht op de website van de ANWB 13 oktober
2009) dat nieuwe personenauto’s sinds 2006 fors zuiniger zijn geworden.
Auto’s die in de Top 10 zuinige auto’s de eerste plaats bereikten,
laten een gemiddelde reductie van 17% zien.
 
 De leden van de fractie van de SP vragen nog eens aan te geven waarom
de tijdelijke bonus van € 700 voor zuinige auto’s nodig is
en wat het effect van deze extra stimulans is op het stimuleren van de aanschaf
van zeer zuinige auto’s. Zonder deze tijdelijke bonus zou
de BPM in 2010 stijgen voor een substantieel deel van de zuinige auto’s
(benzineauto of dieselauto met een CO2-uitstoot van 110 t/m 120
g/km respectievelijk 95 t/m 104 g/km). Dat is niet de bedoeling. Als gevolg
van deze bonus daalt de BPM voor alle benzineauto’s in deze categorie
(er is nog steeds vrijwel altijd BPM verschuldigd) en wordt er voor dieselauto’s
een evenwichtig beeld bereikt. Ik verwacht niet dat deze tijdelijke bonus
voor zuinige auto’s een nadelig effect heeft op de aanschaf van zeer
zuinige auto’s.
 
 De leden van de fractie van de VVD zijn zeer geïnteresseerd in de
tijdens het vragenuur van 8 september jl. toegezegde informatie over
eventuele onbedoelde effecten voor zuinige dieselauto’s. De leden van
de fractie van de PvdA vragen of het waar is dat de BPM van dieselauto’s
in de categorie 116 gram/km tot 140 gram/km in 2010 vooral stijgt, terwijl
een dieselauto met een uitstoot die hoger is dan 140 gram/km minder BPM gaat
betalen. Voorts vragen deze leden of het kabinet dit wenselijk vindt en zo
nee, op welke wijze deze uitkomst specifiek voor deze groep kan worden vermeden.
Ook willen zij weten of het Belastingplan 2010 er in dit opzicht toe bijdraagt
dat de gemiddelde uitstoot van nieuw verkochte auto’s ook in de komende
jaren zal dalen. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke
mogelijkheden het kabinet ziet om het ongewenste effect op te heffen dat een
groot aantal zuinige dieselauto’s auto’s in 2010 duurder wordt,
mede omdat zij de bonus voor een A- of B-label verliezen en niet in aanmerking
komen voor de tijdelijke bonus van € 700. Voor dieselauto’s
is in het bijzonder relevant dat de BPM € 1010 hoger uitkomt in
2010 zoals hiervoor toegelicht. Door de verruiming van de tijdelijke bonus
naar dieselauto’s tot ten hoogste 120 g/km en verhoging van € 700
tot € 750 ontstaat een evenwichtig beeld voor de zuinige diesels.
Voor het merendeel van deze dieselauto’s is sprake van een lagere BPM.
Van de dieselauto’s met een CO2-uitstoot tussen de 120 en
155 g/km gaat circa 30% minder en 70% meer BPM betalen. De met
de verruiming van de bonus gepaard gaande derving voor 2010 wordt gedekt door
een verhoging van het tarief van de tweede schijf van € 120 naar € 126
en een verhoging van het tarief van de derde schijf van € 278 naar € 288.
Van de dieselauto’s met een CO2-uitstoot van meer dan 155
g/km gaat 39% minder BPM betalen en gaat 61% meer BPM betalen.
Deze groep betreft niet de zuinige dieselauto’s waardoor een verhoging
van de BPM in lijn met de opzet van de ombouw ligt. Hiermee is ook ingegaan
op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA of de prijs van deze auto’s
ten opzichte van de prijs van een onzuinige auto in hetzelfde marktsegment
relatief ongunstiger wordt.
 
 De leden van de fracties van de PvdA en de ChristenUnie willen weten of
de fijnstofkorting van € 600 in de BPM effectief is in 2009 en of
de korting van € 300 voor 2010 voldoende is om dezelfde effectiviteit
te bereiken. Van het totaal aantal nieuwe dieselpersonenauto’s in de
eerste helft 2009 lag het aandeel dieselauto’s met een affabriekroetfilter
rond de 99%. De verwachting is dat dit aandeel ook in de tweede helft
van 2009 en in 2010 op dit niveau blijft omdat fabrikanten nu overschakelen
naar het leveren van nieuwe personenauto’s die voldoen aan de Euro-5
norm die per 1 januari 2011 verplicht wordt. Een Euro-5 dieselauto moet
een affabriekroetfilter hebben om aan de emissie-eisen voor fijn stof te voldoen.
 Invoering nihiltarief voor zeer zuinige personenauto’s
in de MRB
 Met de opmerking «de definitie van zeer zuinige personenauto’s
zal periodiek worden herzien» – dit in antwoord op de vraag daarover
van de leden van de fractie van het CDA – wordt het volgende bedoeld.
Thans vallen onder de definitie van zeer zuinige personenauto’s benzineauto’s
met een CO2-uitstoot van niet meer dan 110 g/km en dieselauto’s
met een CO2-uitstoot van niet meer dan 95 g/km. Deze
definitie geldt voor de BPM, de MRB en de bijtelling privégebruik auto
van de zaak. Voor de bijtelling is reeds voorzien in een aanpassingsmechanisme
maar voor de BPM en de MRB nog niet. Indien de definitie van zeer zuinige
auto de komende jaren ongewijzigd zou blijven, zou dat bij het autonoom zuiniger
worden van nieuwe auto’s tot een groeiende budgettaire derving van deze
vrijstellingen leiden en tevens tot een dalende stimulans om een nog zuinigere
auto aan te schaffen en te gebruiken. Derhalve is op een zeker moment aanscherping
van de definitie aan de orde, dit mede afhankelijk van de ontwikkelingen in
de verkoop van zeer zuinige auto’s. Deze leden vragen voorts hoe in
de MRB bij een aanpassing van deze definitie wordt omgegaan met auto’s
die thans als zeer zuinig worden aangemerkt. Het ligt ook vanuit het oogpunt
van uitvoerbaarheid voor de MRB niet voor de hand dat deze auto’s worden
uitgezonderd van deze aanpassing.
 Intensivering investeringsfaciliteiten voor zeer zuinige
auto’s
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of al bekend is wanneer het
opnemen van zeer zuinige personenauto’s in de Vamil-regeling in lijn
is met de Europese wetgeving en welk budgettair beslag met deze maatregel
is gemoeid. Na nader onderzoek kan de conclusie getrokken worden dat het fiscaal
bevorderen van zeer zuinige auto’s een generieke maatregel is die gebaseerd
wordt op een objectieve uitstootnorm en daarom geen staatssteun vormt. De
zeer zuinige auto kan daarom zonder goedkeuring van de Europese Commissie
onder de Vamil worden gebracht. Hiermee is jaarlijks een budgettaire derving
van € 2 miljoen gemoeid. Vanaf 2010 kunnen ondernemers hiervoor
een beroep doen op de Vamil-regeling.
 Verlaging bijtelling privégebruik voor nulemissieauto’s
 De leden van de fractie van de PvdA vragen op basis waarvan ervoor gekozen
is de bijtelling voor nulemissieauto’s in 2010 en 2011 op 0%
te stellen en in 2012 tot en met 2014 op 7%. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen waarom ervoor gekozen is het percentage van 0%
gedurende twee jaar van toepassing te laten zijn. Ook vragen de leden van
de fractie van de ChristenUnie welke aanwijzingen het kabinet heeft dat er
dan voldoende impuls gecreëerd is voor de aanschaf van elektrische auto’s.
De basis voor de keuze de bijtelling voor nulemissieauto’s in 2010 en
2011 op 0% te stellen en in 2012 tot en met 2014 op 7% vormen
de ontwikkelingen op het gebied van de elektrische auto, zoals beschreven
in het plan van aanpak voor elektrisch rijden.
In 2010 en 2011 is de markt voor volledig elektrische auto’s nog zeer
klein. Het aanbod van elektrische auto’s is klein, de prijzen van de
accu’s zijn hoog en de technische ontwikkeling staat nog in de kinderschoenen.
Het kabinet is van mening dat daarom ook in de bijtelling een flinke stimulans
nodig is om voor een elektrische auto te kiezen. Vanaf 2012–2013
zullen elektrische auto’s op enige schaal verkrijgbaar worden. Dat wil
zeggen dat er keuze ontstaat tussen verschillende merken en modellen. Het
kabinet is van mening dat dan nog steeds een flinke stimulans in de bijtelling
nodig is, maar dat de bijtelling niet langer nihil hoeft te zijn. Met een
bijtellingspercentage van 7%, hetgeen resulteert in een 72%
lagere bijtelling dan bij het normale bijtellingspercentage van 25%,
wordt nog steeds een flinke impuls gegeven om voor een elektrische auto te
kiezen. Vanaf 2015 is de versnelde groei in de markt voor elektrische
auto’s nog niet ingetreden, maar zijn de grootste drempels om voor een
elektrische auto te kiezen naar verwachting weggenomen. Vanaf dat moment geldt
het bijtellingspercentage voor zeer zuinige auto’s van 14%, hetgeen
nog steeds een belastingvoordeel van 44% inhoudt. 
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat het budgettaire
beslag is wanneer het 0% bijtellingspercentage tot en met 2014 zou
gelden in plaats van tot en met 2011. Indien het bijtellingspercentage voor
elektrische auto’s in de jaren 2012, 2013 en 2014 0% zou bedragen
in plaats van de voorgenomen 7%, is het budgettaire beslag in 2012 € 1
miljoen, in 2013 € 1 miljoen en in 2014 € 2 miljoen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA zien de differentiatie van de bijtelling
als één van de grote successen van de fiscale vergroening en
vragen of er ook mogelijkheden zijn dit succesvolle beleid door te trekken
naar zakelijke kilometers die met een privé auto gereden worden. Zij
vragen zich af of het mogelijk is de onbelaste kilometervergoeding van 19
cent per kilometer te differentiëren en de werkgever eventueel verantwoordelijk
te maken voor de toepassing van deze differentiatie. Tevens vragen deze leden
welk deel van de zakelijke kilometers met een privé auto gereden worden.
In dit kader vragen ook de leden van de fractie van de ChristenUnie of het
mogelijk is om de reiskostenvergoeding te differentiëren naar CO2-uitstoot en of het kabinet het terecht vindt dat veel overheden 37
cent per kilometer vergoeden zonder eisen te stellen aan de CO2-uitstoot
van de het voertuig. De milieudifferentiaties in de BPM en MRB en de accijnzen
op brandstof geven aan berijders van een privé auto een stimulans om
voor een zuinige auto te kiezen, met als gevolg zuinigere zakelijke kilometers.
De differentiatie van de bijtelling geeft juist aan berijders van een auto
van de zaak een extra stimulans om voor een zuinige auto te kiezen. Hierbij
merk ik op dat de differentiatie in de bijtelling niet ziet op de zakelijke
kilometers, maar op de privékilometers. Het aandeel van de zakelijke
autokilometers die met een privé auto worden gereden is groot. In 2005
werd 28,5% van de zakelijke autokilometers (inclusief woon-werk kilometers)
met een auto van de zaak gemaakt en 71,5% met een privé auto.
Daarom heeft het kabinet in het verleden gekeken naar de mogelijkheid om de
onbelaste kilometervergoeding van 19 cent per kilometer te differentiëren
naar zuinigheid van de auto. Hiervoor is echter niet gekozen omdat dit grote
administratieve lasten en handhavingsproblemen met zich meebrengt. In dat
geval zou namelijk bijgehouden moeten worden met welk vervoermiddel de werknemer
gereisd heeft. Dit is praktisch onmogelijk. De onbelaste kilometervergoeding
is namelijk ook van toepassing indien met een ander vervoermiddel dan met
de auto gereisd wordt. De werkgever kan in de praktijk niet controleren of
de werknemer met de auto, en zo ja, met welke auto de werknemer gereisd heeft.
Indien de werkgever dit toch zou administreren, zou het voor de Belastingdienst
onmogelijk zijn controle op deze administratie uit te oefenen. Ook past een
variabele reiskostenvergoeding niet binnen het concept van het mobiliteitsbudget
(of vaste reiskostenvergoeding) dat door steeds meer overheden en bedrijven
toegepast wordt. Uit dit budget, dat gebaseerd is op de onbelaste kilometervergoeding
van 19 cent per kilometer, kopen werknemers hun eigen mobiliteit voor het
woon-werkverkeer in. Een werknemer kan er bijvoorbeeld voor kiezen op dag
1 eerst thuis te werken en na de spits met de auto naar het werk te gaan,
op dag 2 met de trein naar het werk te gaan, op dag 3 de elektrische fiets
te pakken omdat het die dag lekker weer is, op dag 4 de hele dag thuis te
werken en op dag 5 met de auto van zijn vrouw naar het werk te gaan. Bij een
variabele kilometervergoeding die afhankelijk van het vervoermiddel, is een
mobiliteitsbudget of vaste reiskostenvergoeding niet langer mogelijk.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of het kabinet een vergelijking
kan maken met de Corporate Manslaughter Act in het Verenigd Koninkrijk waarbij
werkgevers verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van alle auto’s
die werknemers gebruiken voor hun werk. De Corporate Manslaughter Act ziet
op de aansprakelijkheid van werkgevers voor fatale bedrijfsongevallen in het
algemeen. Een dergelijke benadering doortrekken naar de aansprakelijkheid
van werkgevers voor het toepassen van een juiste differentiatie van de onbelaste
reiskostenvergoeding is, zoals hierboven aangegeven, praktisch onmogelijk.
Het is niet gewenst om werkgevers verantwoordelijk te maken voor een differentiatie
van de onbelaste reiskostenvergoeding terwijl zij niet kunnen controleren
met welk vervoermiddel hun werknemers hebben gereisd.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of het kabinet het fenomeen
kent dat werknemers met een auto van de zaak van hun werkgever geen vergoeding
krijgen om met de trein te reizen, zelfs wanneer de trein een efficiënter
alternatief is, omdat een vergoeding voor openbaar vervoer tot extra kosten
leidt voor de werkgever. Deze leden vragen vervolgens of er welvaartswinst
te behalen valt indien de werknemer bij elke reis de vrije afweging heeft
tussen de auto van de zaak en de trein, omdat dit kan leiden tot minder milieuvervuiling
en kortere files. Ook vragen deze leden of het kabinet kan inschatten hoeveel
meer zakelijke kilometers met de trein zouden worden afgelegd als werknemers
elke keer de vrije keuze zouden hebben om voor de trein te kiezen. Tot slot
vragen deze leden of het voor de NS aantrekkelijk zou zijn om met leasemaatschappijen
samen te werken om zo tot producten te komen waarbij leasecontracten met NS-abonnementen
gecombineerd worden en of dergelijke samenwerkingsverbanden reeds bestaan.
Het kabinet kent het fenomeen dat de leden van de fractie van de PvdA schetsen.
Hierbij merk ik op dat de fiscale wetgeving de werkgever niet belemmert de
kosten van het gebruik van het openbaar vervoer onbelast te vergoeden. De
vraag of er welvaartswinst te behalen valt indien werknemers telkens de keuze
zouden hebben om voor het openbaar vervoer te kiezen, kan ik bevestigend beantwoorden.
Het kabinet kan echter niet inschatten tot hoeveel meer zakelijke kilometers
met de trein dit zou leiden. Wel constateert het kabinet dat steeds meer bedrijven
het openbaar vervoer als een efficiënt alternatief gaan beschouwen voor
hun werknemers die normaal gesproken met de auto reizen. Dit heeft geleid
tot mobiliteitskaarten. Bepaalde mobiliteitskaarten zijn door de openbaarvervoermaatschappijen
in samenwerking met leasemaatschappijen ontwikkeld. Afhankelijk van de soort
mobiliteitskaart kan deze kaart als tankpas dienen en toegang bieden tot huurauto’s,
de OV-fiets en verschillende vormen van openbaar vervoer.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het kabinet bereid
is een gunstig afschrijvingsregime te hanteren voor elektrische auto’s
en wat het budgettair beslag van deze maatregel zou zijn. De zeer zuinige
auto – waaronder de elektrische auto – valt op basis van het onderhavige
belastingplan per 1 januari 2010 onder de kleinschaligheidsaftrek en
de Vamil-regeling. De Vamil biedt aan ondernemers de mogelijkheid een investering
op een zelf bepaald moment af te schrijven. Daarnaast vallen de zeer zuinige
auto’s onder de tijdelijke willekeurige afschrijving die met een jaar
verlengd wordt tot en met 2010. De aanschaf en het gebruik van de elektrische
auto wordt daarnaast afzonderlijk fiscaal gestimuleerd. De milieu-investeringsaftrek
en de Vamil-regeling bieden voor 2009 en 2010 faciliteiten voor het aanschaffen
van de elektrische auto’s.
 Stimulans Euro-6 dieselpersonenauto’s in de BPM
 De leden van de fractie van de VVD hebben met belangstelling kennis genomen
van het voornemen om een fiscale stimulans te introduceren voor Euro 6 dieselpersonenauto’s.
Deze leden en de leden van de fractie van het CDA vragen zich echter wel af
hoe zich dit verhoudt met de nog steeds bestaande brandstoftoeslag voor deze
auto’s vanwege de uitstoot van fijnstof en NOx. De leden
van de fractie van de PVV stellen dat de BPM-korting voor Euro 6 enerzijds
en de bestaande brandstoftoeslag anderzijds toch geen vermindering
van regeldruk en de bevordering van transparantie binnen het belastingstelsel
is. Gerefereerd wordt aan de verhoging van de BPM voor dieselauto’s
met 2000 gulden (€ 908) per 1 mei 2000. Deze verhoging was
onderdeel van een totaalpakket, dat ten doel had het omslagpunt tussen de
diverse brandstofsoorten voor personenauto’s door middel van het fiscaal
instrumentarium te beïnvloeden (optimale brandstofmix) teneinde de aanschaf
van schone en zuinige voertuigen te stimuleren. Dieselauto’s worden
thans hoger belast in de BPM en de MRB om het verschil tussen de diesel- en
benzineaccijns te compenseren en omdat ze minder schoon zijn dan benzineauto’s.
Euro 6 dieselauto’s zullen naar verwachting bij benadering vergelijkbaar
zijn met de huidige benzineauto’s waar het gaat om de luchtverontreiniging.
Dat is reden voor het kabinet de hoogte van de BPM en de MRB voor deze dieselauto’s
te bezien waarbij uiteraard, de leden van de fractie van GroenLinks vragen
daarnaar, ook het accijnsverschil wordt betrokken. Het ligt daarbij niet voor
de hand, waar dezelfde leden naar vragen, dat een verlaging van de BPM voor
dieselauto’s gepaard zal gaan met een verhoging van de dieselaccijns.
Deze verkenning zal komend jaar plaatsvinden. Daarbij zal ook worden gekeken
naar auto’s die op andere brandstoffen dan benzine en diesel rijden.
 
 Het is overigens niet mogelijk, de leden van de fractie van het CDA vragen
daarnaar, deze stimulans reeds per 1 januari 2010 in te voeren. Stimulering
van Euro-6 auto’s mag op grond van Verordening 715/2007 pas plaatsvinden
zodra de Euro-5 norm voor alle nieuwe personenauto’s verplicht is. Dat
is op 1 januari 2011 het geval. De leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen naar de praktijkuitstootnormen van Euro-6 dieselpersonenauto’s
en of het klopt dat deze auto’s toch nog behoorlijk vervuilender zijn
dan benzineauto’s. De verwachting is dat de uitstoot van Euro-6 dieselpersonenauto’s
in de praktijk weinig verschilt van de emissie van de huidige benzineauto’s
onder typegoedkeuringsomstandigheden vanwege de aard van de voor de Euro-6
benodigde techniek. Daardoor zal de luchtverontreiniging van Euro-6 dieselauto’s
grosso modo vergelijkbaar zijn met die van de huidige benzineauto’s.
Over de praktijkuitstoot van Euro-6 dieselauto’s zullen TNO-deskundigen
nog nader, ruimschoots voor 1 januari 2011, rapporteren.
 Technische correctie voor aardgasauto’s
 De leden van de fractie van het CDA vragen of kan worden aangegeven waarom
wordt erkend dat aardgasauto’s minder CO2 uitstoten dan benzineauto’s
en derhalve aardgasauto’s qua CO2-uitstoot worden ingedeeld
bij de dieselauto’s, terwijl aardgasauto’s veel minder stikstofoxiden
uitstoten dan dieselauto’s. Aardgasauto’s hebben, zo constateren
deze leden terecht, een CO2-uitstoot die vergelijkbaar is met de
huidige dieselauto’s (zo’n 20% lager dan benzineauto’s)
en combineren dit met een ten opzichte van de huidige dieselauto’s lagere
uitstoot van stikstofoxiden (ook wel NOx). Voor aardgasauto’s
geldt dan ook een zeer gunstig fiscaal regime met de combinatie van BPM, MRB
en de heffing op de brandstof. Zoals in de vergroeningsbrief van 3 juni
jl. is geconstateerd, zou het BPM-voordeel voor de aardgasauto ten opzichte
van de vergelijkbare benzineauto onevenredig toenemen indien aardgasauto’s
in de BPM in de schijven voor benzineauto’s vallen. Dit is reden om
aardgasauto’s in de schijven voor dieselpersonenauto’s in de BPM
in te delen. Het kabinet acht het wenselijk de huidige begunstiging van de
aardgasauto te continueren maar niet te vergroten, ook omdat dit zou leiden
tot een te grote verstoring van de automarkt. Voor aardgasauto’s geldt
niet de dieseltoeslag in de BPM en blijft de benzinekorting gelden. Daarnaast
blijft een belangrijk verschil dat op aardgas geen accijns drukt maar een
zeer laag tarief energiebelasting (€ 0,03 m3). Deze lagere
belasting van de brandstof wordt voor aardgasauto’s, in
tegenstelling tot dieselauto’s, niet gecorrigeerd met brandstoftoeslagen
in de BPM en de MRB.
 Uitwerking afbouw BPM richting kilometerprijs
 De leden van de fractie van de PvdA hebben verschillende vragen gesteld
over de BPM-afbouw in relatie tot de prijsontwikkeling van de personenauto.
Zo vragen zij of de in Nederland traditioneel lage autoprijzen zullen stijgen
als gevolg van de afbouw van de BPM en dat daardoor de facto de consumentenprijzen
gelijk zullen blijven, en of de winst per auto in Nederland voor de auto-industrie
zal toenemen. Verder vragen deze leden of het kabinet de ontwikkeling van
de kale autoprijzen wil monitoren en deze wil vergelijken met de prijzen in
de ons omringende landen en of kan worden aangegeven of de autoprijzen in
Nederland in 2009 gedaald zijn, rekening houdend met de 5% afbouw van
de BPM en de inflatie. In de afgelopen jaren is een tendens in gang gezet,
mede op initiatief van de Europese Commissie, die er toe moet leiden dat de
verschillen in kale autoprijzen in de landen binnen de Europese Unie waar
mogelijk zullen verminderen. De Commissie publiceert periodiek een rapport
waarin de ontwikkeling van de autoprijzen in de verschillende landen wordt
beschreven en per auto(segment) een beeld wordt gegeven van de verschillen
in kale autoprijzen. Uit die overzichten blijkt dat de verschillen in kale
autoprijzen kleiner worden. De prijsverschillen verschillen per merk, type
en segment. De Nederlandse kale prijs kan zowel lager als hoger zijn dan die
in de ons omringende landen. Het algemene beeld is dat de Nederlandse kale
prijs nog (beperkt) lager is. Het laatste rapport van de Europese Commissie
op dit punt (gepubliceerd in juni 2009) dat betrekking heeft op de situatie
per 1 januari 2009, laat zien dat als gevolg van de economische crisis
en de invloed die dat heeft gehad op de autoprijzen de prijsverschillen binnen
de EU weer zijn toegenomen. Op basis van dit rapport kunnen dan ook geen harde
conclusies worden getrokken over de ontwikkeling in met name 2008. De Commissie
geeft overigens in haar rapport aan dat de in 2008 geconstateerde toename
niet lijkt te wijzen op een wijziging van het beleid van de autofabrikanten,
dat er in de recente jaren op was gericht namelijk om de prijsverschillen
binnen de EU te reduceren.
 
 Wat betreft de vraag over de gevolgen voor de Nederlandse consumentenprijs
als gevolg van de recent doorgevoerde verlaging van de BPM (5% in 2009)
merk ik op dat de daaruit voortvloeiende prijswijziging minder dan 2%
zou kunnen bedragen indien de verlaging één op één
zou worden doorgegeven in de consumentenprijs. Afgezet tegen de inflatie zou
een volledige doorberekening van die verlaging in de consumentenprijs, rekening
houdend met de inflatie, slechts zeer beperkt invloed hebben op die consumentenprijs.
In dit kader is ook van belang dat een wijziging van de uitvoering van de
personenauto, hoe beperkt ook, alsmede speciale acties en aanbiedingen de
prijs dermate beïnvloeden dat veelal niet meer kan worden vastgesteld
of, en in hoeverre de BPM-verlaging zijn weerslag heeft gevonden in de consumentenprijs.
Voorshands ga ik er van uit dat pas na een aantal jaren zichtbaar wordt in
hoeverre de verlaging van de BPM ook daadwerkelijk zijn invloed heeft gehad
op de consumentenprijs.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat motoren niet
onder de kilometerheffing komen te vallen. Zij vragen of de afbouw van de
BPM voor motoren desondanks wel doorgaat, of dat de BPM gehandhaafd blijft
voor motoren. In de huidige wetgeving is voor motoren voor de periode tot
en met 2013, anders dan voor personenauto’s, geen afbouw van BPM opgenomen.
Wel is er vanuit de motorbranche een verzoek gekomen de BPM analoog aan die
voor personenauto’s over te hevelen naar de motorrijtuigenbelasting.
In de Vergroeningsbrief 2010, paragraaf 2.13, is hierover opgenomen
dat dit vooral een denkbare stap is in het licht van een volledige
afbouw van de BPM voor de andere voertuigen.
Gelet op het lagere niveau van de BPM voor motoren hoeft daarover naar de
mening van het kabinet vooralsnog geen beslissing te worden genomen. Ook vragen
deze leden naar de budgettaire derving van de afschaffing van de BPM voor
motoren. Een volledige ombouw van de BPM voor motoren naar de motorrijtuigenbelasting
zou budgettair neutraal zijn. Een volledige afbouw van de BPM naar nul zou
leiden tot een jaarlijkse budgettaire derving van € 45 miljoen.
 Aanpassing afvalstoffenbelasting
 De leden van de fracties van het CDA en van de VVD vragen in hoeverre
overleg met de Vereniging Afvalbedrijven en het Interprovinciaal Overleg heeft
plaatsgevonden over de aanpassingen van de afvalstoffenbelasting en wat hiervan
het resultaat was. Voorafgaand aan de aanpassingen heeft een onderzoek plaatsgevonden
naar de mogelijkheden van een herziening van de tariefstructuur van de afvalstoffenbelasting
door een daartoe ingestelde werkgroep afvalstoffenbelasting. De werkgroep
bestond uit medewerkers van de ministeries van Financiën en Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, de Vereniging Afvalbedrijven, het Interprovinciaal
Overleg, SenterNovem en de Vereniging Nederlandse Gemeenten. Gelet op de gevolgen
voor vervoerders van afvalstoffen is tevens overleg gevoerd met Transport
en Logistiek Nederland. De resultaten van het onderzoek zijn vastgelegd in
het rapport «Tariefstructuur afvalstoffenbelasting».
 Met betrekking tot de fiscale faciliteit voor afgraving van oude stortplaatsen
vragen de leden van de fracties van de PvdA en de ChristenUnie hoe het kabinet
is gekomen tot de berekening van de derving aan belastinginkomsten van € 56
miljoen respectievelijk € 82 miljoen. Door de leden van de fractie
van het CDA wordt gevraagd of het kabinet inzicht heeft in het verwachte gebruik
van de fiscale faciliteit, hoeveel vergunningen het kabinet verwacht af te
geven en wat er gebeurt indien het budget niet volledig wordt benut. Bij de
berekening van de derving is er van uitgegaan dat de komende 30 jaar in totaal
920 oude stortplaatsen worden afgegraven in het kader van een herontwikkelingsproject
(gemiddeld 31 per jaar). Dit is 23% van de ongeveer 4 000 in Nederland
aanwezige stortplaatsen. Dit uitgangspunt is onder meer gebaseerd op de conclusie
in de rapportage over het project «Advies Nazorg Voormalige Stortplaatsen»
(NAVOS; april 2005) dat er concrete plannen zijn voor oude stortplaatsen in
hoogdynamische en dynamische gebieden, die de komende jaren tot uitvoering
zullen komen. Verder is er van uitgegaan, dat 75% van de afgegraven
afvalstoffen (in totaal ongeveer 2,5 megaton) wordt herstort op een operationele
stortplaats. Op basis van de verdeling over het reguliere en het lage tarief
van de in 2008 gestorte afvalstoffen, is verondersteld dat van die 2,5 megaton
70% een volumieke massa (massa per volume-eenheid) heeft van meer dan
1100 kg/m3 en 30% een volumieke massa van 1100 kg/m3 of minder. De derving van de gekozen faciliteit, te weten een laag
tarief voor alle afvalstoffen die afkomstig zijn van de afgraving van een
oude stortplaats, bedraagt dan circa € 56 miljoen. In het geval
voor afvalstoffen die afkomstig zijn van een oude stortplaats een laag tarief
zou gelden bij een volumieke massa van 1100 kg/m3 of minder en
een nihiltarief zou gelden bij een volumieke massa van meer dan 1100 kg/m3, bedraagt de derving circa € 82 miljoen.
 
 Een volledige compensatie van een derving van € 56 miljoen binnen
de afvalstoffenbelasting zou tot zeer forse tariefsverhogingen leiden. Daarom
heeft het kabinet besloten de faciliteit te budgetteren op € 20
miljoen per jaar. Aangezien het budget van € 20 miljoen flink lager
ligt dan de geraamde derving van € 56 miljoen, is de verwachting
dat het budget volledig zal worden benut en er maximaal gebruik wordt gemaakt
van de fiscale faciliteit. Het aantal vergunningen dat hiertoe
zal worden afgegeven, is afhankelijk van de grootte van de oude stortplaatsen
waarvoor een vergunning wordt aangevraagd. Gemiddeld genomen kan jaarlijks
voor tien oude stortplaatsen een vergunning worden afgegeven.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen welke extra hoeveelheid afval
door de voorgestelde maatregel zal worden verwerkt en of het kabinet bereid
is hier afrekenbare doelen voor aan te geven. Bij een budget van € 20
miljoen zal naar verwachting 0,9 megaton aan afvalstoffen afkomstig van de
afgraving van een oude stortplaats worden herstort op een operationele stortplaats.
Het doel van de faciliteit is dan ook het stimuleren van de afgraving van
oude stortplaatsen. Aangezien de faciliteit wordt aangemerkt als belastinguitgave,
loopt de faciliteit automatisch mee in de evaluatiecyclus van belastinguitgaven.
Dit betekent dat ongeveer eens in de vijf jaar wordt geëvalueerd of het
genoemde doel van de faciliteit wordt bereikt.
 
 De leden van de fracties van de PvdA en de SP wijzen op de kritiek die
op het voorstel wordt gegeven met betrekking tot de geraamde derving van belastinginkomsten.
Zij vragen het kabinet om een reactie. Het kabinet is bekend met de kritiek.
De Vereniging Afvalbedrijven en de Vereniging Nederlandse Gemeenten zijn van
mening dat nauwelijks sprake zal zijn van derving van belastinginkomsten,
doordat in de praktijk nog maar weinig oude stortplaatsen worden afgegraven.
Zij gaan daarbij voorbij aan de conclusie in de rapportage over het project «Advies
Nazorg Voormalige Stortplaatsen» (NAVOS; april 2005), dat er concrete
plannen zijn voor oude stortplaatsen in hoog-dynamische en dynamische gebieden
die de komende jaren tot uitvoering zullen komen. Voorts wordt bouwgrond in
Nederland steeds schaarser, hetgeen naar verwachting zal leiden tot stijgende
grondprijzen. De afvalstoffenbelasting zal dan een steeds kleiner deel van
de totale kosten vormen bij de herontwikkeling van een oude stortplaats. Het
is daarom niet voldoende alleen te kijken naar wat er in het verleden is afgegraven.
Aangezien de herstort van afvalstoffen die afkomstig zijn van de afgraving
van een oude stortplaats in de nieuwe situatie tegen een fors lager tarief
gaat plaatsvinden, betekent dit een derving aan belastingmiddelen ten opzichte
van de situatie zonder fiscale faciliteit.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen naar de budgettaire opbrengst
in de jaren 2001–2009 van het reguliere en het lage tarief van de afvalstoffenbelasting.
De gevraagde opbrengst wordt weergegeven in onderstaande tabel.
 Tabel 6: opbrengst afvalstoffenbelasting 2001–2009
(in miljoenen €) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2001
 2002
 2003
 2004
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009*
 
 
 
 
 Totaal
 219
 183
 117
 88
 124
 177
 173
 110
 115
 
 
 Regulier tarief
 200
 165
 90
 66
 98
 153
 142
 80
 84
 
 
 Laag tarief
 19
 18
 27
 22
 26
 24
 31
 30
 31
 
 
 
 
 * Bron: Miljoenennota 2010, waarbij het totaalbedrag is verdeeld
naar regulier en laag tarief op basis van de realisatie in 2008.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat het effect is van
een nihiltarief voor afvalstoffen zwaarder dan 1100 kg/m3 op het
ruimen van oude stortplaatsen afgezet tegen het effect van het kabinetsvoorstel.
Door een nihiltarief in te voeren voor afvalstoffen die afkomstig zijn van
de afgraving van een oude stortplaats en die een volumieke massa van meer
dan 1100 kg/m3 hebben, zal de bestaande financiële prikkel
om het storten van afvalstoffen te ontmoedigen vervallen. Door afvalstoffen
die afkomstig zijn van de afgraving van een oude stortplaats standaard onder het lage tarief te brengen, wordt nog steeds een duidelijk signaal
afgegeven dat storten als de minst wenselijke vorm van afvalverwijdering wordt
gezien. Daarnaast zou een nihiltarief een negatieve prikkel kunnen vormen
voor het scheiden van afvalstoffen. Bij een gemiddelde volumieke massa van
meer dan 1100 kg/m3 zal het namelijk veelal goedkoper zijn om alle
afvalstoffen in één keer af te geven ter verwijdering op een
operationele stortplaats, dan om de afvalstoffen te scheiden en gedeeltelijk
te hergebruiken of verbranden. 
 Kleine banen
 De leden van de fractie van het CDA stellen vragen met betrekking tot
de administratieve lastenverlichting die wordt bereikt met de kleine banenregeling,
met name in de gevallen waarin sprake is van kleine banen en «normale»
banen bij één werkgever en ook naar de administratieve lasten
bij wisseling van een kleine naar een normale baan. Ook de leden van de fractie
van de SP vragen naar de administratieve lasten bij kleine banen. Deze maatregel
zal met name vanaf het jaar 2011 op diverse punten leiden tot een administratieve
vereenvoudiging. Zo kan iedere werkgever er zonder nadere voorwaarden of procedures
gebruik van gaan maken. Dit in tegenstelling tot de huidige scholieren- en
studentenregeling. Daarvoor bestaat nu een aanvullende, administratieve procedure.
Ook is er nog een aantal randvoorwaarden aan verbonden bijvoorbeeld de duur.
Verder zullen de administratieve verplichting voor toepassing van de loonheffingskorting
voor hen kunnen vervallen doordat in het geheel geen inhouding plaats vindt.
 
 De werkgever zal de inkomensgegevens aan de Belastingdienst moeten sturen
als onderdeel van de maandelijkse loonaangifte. Dat blijft wenselijk ten behoeve
van de vooringevulde aangifte van de werknemer. Het kabinet onderzoekt de
mogelijkheden om ten aanzien van werknemers met een kleine baan een verkorte
loonaangifte mogelijk te maken. De normale aangifte bevat een groot aantal
gegevens die elke maand aangeleverd moeten worden. Dat zal zich naar verwachting
ook moeten vertalen in lagere kosten. Het is daarbij niet zo, zoals de leden
van de fractie van het CDA suggereren, dat de werkgever twee verschillende
aangiften moet doen. Bij een verkorte aangifte zullen alleen nog de NAW-gegevens
van de werknemers en (een beperkt aantal) gegevens met betrekking tot de dienstbetrekking
en het verdiende loon opgegeven moeten worden. De loonaangifte is verder gelijk.
De werkgever zal met betrekking tot vanaf 2010 verstrekt loon verder
ook niet meer te maken krijgen met de teruggave van teveel betaalde inkomensafhankelijke
bijdrage Zorgverzekeringswet, hetgeen vooral bij deze groep voorkomt.
 
 Het is denkbaar dat er werknemers zijn die met hun loon van maand tot
maand rond de voorgestelde grens van 50% WML bewegen. Bij elke grens
die gekozen wordt, zal hiertegen aan gelopen worden. Voor het overgrote deel
van de doelgroep zal echter gelden dat de werknemers minder verdienen en dus
de grens niet halen. De grens is hierom bewust ook ruimer gekozen dan eerder
is voorgesteld in het rapport van MKB Nederland. In het geval een werknemer
in de ene maand een kleine baan heeft doordat hij jonger is dan 23 jaar en
zijn loon lager is dan het voor die werknemer geldende loon opgenomen in de
kleinebanentabel en in de daarop volgende maand een hoger loon heeft of 23
jaar wordt, dan hoeft de werkgever dus ook niet van systeem te wisselen. Als
een werknemer wisselt van een kleine baan naar een «normale» baan,
dan moet de werkgever voor deze werknemer de volledige aangifte invullen.
De wisseling zelf veroorzaakt geen aanvullende administratieve lasten. 
 
 Voor een werkgever zouden overwegingen kunnen bestaan om geen gebruik
te maken van deze regeling, bijvoorbeeld als deze regeling maar voor één
werknemer zou gelden en deze qua salaris rondom de genoemde grens zit. Dan
hoeft het financieel voordeel niet op te wegen tegen de gepercipieerde administratieve
last van uitzonderingsgevallen. De administratieve lasten bij de wisseling
van een kleine naar een normale baan zijn beperkt en opgenomen in het gepresenteerde
saldo van de administratieve lastenverlichting. De meeste inhoudingsplichtigen
doen hun loonaangifte geautomatiseerd. De grenzen van de kleinebanentabel
en de leeftijden zijn dan opgenomen in het loonsoftwarepakket van de inhoudingsplichtige
en worden automatisch toegepast. Dat betekent dat als door het systeem een
kleine baan wordt geconstateerd alleen de daarvoor benodigde vragen behoeven
te worden beantwoord en alle overige vragen die behoren bij een «normale»
loonaangifte niet. Verder is het zo dat voor het gemak van de inhoudingsplichtige
de grenzen van de kleinebanentabel zijn opgenomen in ronde bedragen zodat
die gemakkelijk te onthouden zijn. Deze bedragen zullen ook na indexatie in
de komende jaren afgerond blijven.
 
 De leden van de fractie van het CDA stellen enkele vragen over de gang
van zaken in het geval iemand twee banen heeft. De mogelijkheid bestaat dat
een jonge werknemer twee (of meer) banen heeft. Het kan zijn dat hij twee
(of meer) kleine banen heeft maar ook dat hij een kleine baan combineert met
een normale baan of zelfs twee (of meer) normale banen combineert. Het maakt
niet uit in welke combinatie een werknemer zijn werkzaamheden verdeelt bij
verschillende werkgevers. In het geval een of meerdere van die banen een kleine
baan is, geldt voor de werkgever van de kleine baan vanaf 2010 een premievrijstelling
voor de werknemersverzekeringen en wordt geen inkomensafhankelijke bijdrage
Zorgverzekeringswet geheven. In het geval het normale banen betreft, geldt
dit niet. De behandeling wordt dus per dienstbetrekking bepaald. Het maakt
dus niet uit hoeveel andere dienstbetrekkingen, normale of kleine, de werknemer
daarnaast nog heeft. Het is daarom niet van belang of iemand bekijkt of een
jonge werknemer meerdere kleine banen heeft. Uiteindelijk is het wel zo dat
de inkomsten uit alle dienstbetrekkingen, klein en normaal, van een werknemer
bij de heffing van inkomstenbelasting bij elkaar worden opgeteld. Daarbij
maakt de grootte van dienstbetrekking dus niet uit. Vervolgens zal worden
bepaald of er inkomstenbelasting moet worden betaald en zo ja, of gelet op
de reeds ingehouden voorheffing moet worden bijbetaald. Of moet worden bijbetaald
zal afhankelijk zijn van de hoogte van het loon van de dienstbetrekkingen
en de persoonlijke omstandigheden van de jonge werknemer. In het geval van
twee of meer kleine banen is de kans op bijbetalen groter naarmate het loon
hoger is en het aantal banen stijgt.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen hoe de kleinebanenregeling
en de administratieve lastenverlichting daarvan zich verhouden tot de bepalingen
van Pensioenwet voor werknemers vanaf 21 jaar. Deze staan in feite los
van elkaar. De administratieve lasten voor wat betreft de Pensioenwet worden
niet veroorzaakt door de bepalingen in de Pensioenwet maar door het feit dat
de werkgever in een pensioenregeling heeft voorzien. Op grond van die regeling
worden bepaalde gegevens geadministreerd. Daartoe is geen verplichting van
de zijde van de overheid. Bij de loonbelasting is het wel zo dat de overheid
in de wet aan de werkgever bepaalde verplichtingen heeft opgedragen die bij
de werkgever administratieve lasten veroorzaken.
 
 Door leden van de fracties van het CDA, de PvdA, de SP, de PVV en GroenLinks
zijn vragen gesteld die er van uitgaan dat voor jongeren in een kleine baan
niet alleen een premievrijstelling voor de werknemersverzekering
geldt maar dat zij in het geheel van verzekeringsplicht voor werknemersverzekeringen
worden uitgezonderd en dat in plaats hiervan een vrijwillige verzekering wordt
ingevoerd. Zoals ik tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen al heb
benadrukt, bevat het Belastingplan 2010 alleen het voorstel van een premievrijstelling
voor de werknemers-verzekeringen en nadrukkelijk geen voorstel tot aanpassing
van de verzekeringsplicht. De verzekeringsrechten van de jongere in een kleine
baan worden derhalve niet aangetast. De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
onderzoekt op dit moment of zo’n aanpassing van de verzekeringsplicht
mogelijk en gewenst is. Indien dit gewenst is, zal hij op zijn vroegst in
2010 daarvoor een voorstel doen. Op dat moment kunnen de mogelijke gevolgen
van zo’n voorstel worden bediscussieerd. Overigens staat dit onderzoek
geheel los van de hier voorgestelde maatregel nu het schrappen van de premieplicht
in dit voorstel structureel is gedekt en de verzekeringsrechten niet worden
aangetast.
 
 De leden van verschillende fracties hebben gevraagd naar de consequenties
dan wel het voorkomen van het opknippen van banen door werkgevers om zo onder
de kleinebanenregeling te vallen. De leden van de fracties van het CDA en
van de SP vragen of het in het kader van de jeugdwerkloosheid wenselijk is
dat werkgever in plaats van voltijds deeltijdsbanen gaan aanbieden. De leden
van de fractie van het CDA vragen voorts of het kabinet hun gedachte deelt
dat voor het bestrijden van de jeugdwerkloosheid het hebben van een startkwalificatie
veel belangrijker is. Ook de leden van de fractie van de PvdA vragen naar
de gevolgen voor de investering in scholing bij werknemers met een kleine
baan. De leden van de fractie van de PVV vragen of de kleine banen andere
banen gaan verdringen. Het kabinet is van mening dat door de kleinebanenregeling
het voor werkgevers makkelijker en goedkoper wordt om werknemers met een kleine
baan in te huren. Het wordt goedkoper omdat geen premies meer betaald hoeven
te worden voor de werknemersverzekeringen en ook geen inkomensafhankelijke
bijdrage voor de Zorgverzekeringswet meer wordt afgedragen. Daarnaast maakt
de beperkte loonaangifte vanaf 2011 één en ander ook administratief
makkelijker. Dit zal naar de mening van het kabinet ertoe leiden dat meer
jongeren een baan kunnen krijgen.
 
 Het zal zeker zo zijn dat onder bepaalde specifieke omstandigheden een
werkgever er voor zal kiezen een vrijgekomen voltijdsfunctie in te vullen
met een of meer deeltijdsfuncties. Door deze en andere vormen van opknippen
van banen kan een zekere mate van verdringing ontstaan. Het opknippen van
banen kan niet worden voorkomen daar het afspraken tussen werkgevers en werknemers
betreft. Het opknippen betekent echter ook dat in dat geval meer jongeren
een kans krijgen om bij een bedrijf binnen te komen en daarna ook een grotere
kans hebben om bij dat bedrijf door te groeien naar een voltijdsfunctie of
dankzij de opgedane ervaringen en contacten elders een voltijdsfunctie te
verkrijgen. Natuurlijk is het zo dat het werken aan voldoende kwalificaties
van groot belang is voor het bestrijden van de jeugdwerkloosheid. Aan dit
punt verandert de invoering van de kleinebanenmaatregel niets. Het kabinet
heeft daartoe al verschillende stimuleringsmaatregelen genomen waaronder een
uitbreiding van de afdrachtvermindering onderwijs. Die stimuleringsmaatregelen
zijn nog steeds van toepassing ook al is er sprake van een kleine baan. Voor
het kabinet gaat het denken over andere aanvullende maatregelen in het kader
van het bestrijden van jeugdwerkloosheid altijd door. In dat kader is de kleinebanenregeling
een aanvullende stimulans voor werkgevers om jongeren met een startkwalificatie
en een kleine baan in dienst te nemen.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen hoe het voorstel om de inkomensafhankelijke
bijdrage voor de Zorgverzekeringswet voor kleine banen van jongeren
op 0% te zetten zich verhoudt tot het feit dat de zorgverzekering een
volksverzekering is. De zorgverzekering is een verplichte verzekering tegen
ziektekosten waarbij de financiering voor 50% bestaat uit de opbrengst
van de nominale premies en voor 50% uit de opbrengst van de inkomensafhankelijke
bijdrage. Vervolgens kan de hoogte van het percentage van de inkomensafhankelijke
bijdrage voor bepaalde groepen anders zijn. Dit is reeds gebeurd bij zelfstandigen
en het aanvullend pensioen bij 65-plusssers, waarvoor een lager percentage
geldt, en zeevarenden waarvoor een percentage van 0% geldt. Het kabinet
kiest er nu voor om vanwege het positieve effect op de positie van jongeren
op de arbeidsmarkt het percentage van de inkomensafhankelijke bijdrage voor
jongeren in een kleine baan op 0% te zetten.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen voorts of er bij de budgettaire
effecten van € 80 miljoen van de kleine banenregeling rekening is
gehouden met het op 0% stellen van de inkomensafhankelijke bijdrage.
Daarnaast vragen de leden van de fractie van de VVD naar een nadere financiële
onderbouwing van het op 0% zetten van de inkomensafhankelijke bijdrage
van de Zorgverzekeringswet. Zoals ik hiervoor heb aangegeven worden de zorgkosten
voor de helft gedekt door de inkomsten uit de inkomensafhankelijke bijdrage.
Op basis van het geschatte loonbedrag dat gemoeid is met jongeren die onder
de kleine banenregeling vallen, zal ongeveer € 70 miljoen minder
inkomensafhankelijke bijdrage worden geïnd als gevolg van het op 0%
zetten van de bijdrage van deze jongeren. Deze € 70 miljoen wordt
betrokken bij de 50/50-verdeling van de zorgkosten over de nominale premie
en de inkomensafhankelijke bijdrage en zal leiden tot een iets hogere bijdrage
voor andere betalers van de inkomensafhankelijke bijdrage. De grondslag waarover
deze wordt geheven, bedraagt ongeveer € 250 miljard. Hierdoor is
het effect van de voorgestelde vrijstelling relatief erg klein. Doordat de € 70
miljoen vanzelf wordt gedekt binnen de inkomensafhankelijke bijdrage heeft
deze geen budgettair effect tot gevolg. Het budgettair effect van € 80
miljoen bestaat daarom in zijn geheel uit misgelopen premies werknemersverzekeringen.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het op nul stellen van de
inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzekeringswet een nieuw discoördinatiepunt
vormt, zulks in het licht van de omstandigheid dat het loon van de jongere
met een kleine baan wel onder de inkomstenbelasting valt. Het loon van de
jongere met een kleine baan valt buiten de loonheffingen. In zoverre is er
geen discoördinatiepunt meer waardoor de salarisadministratie wordt vereenvoudigd.
Het gaat wel om loon dat aan de heffing van inkomstenbelasting is onderworpen.
Dat is noodzakelijk om te voorkomen dat jongeren met meerdere inkomstenbronnen
niet naar hun draagkracht zouden worden belast en niet een, wat hun feitelijke
inkomen betreft, ongerechtvaardigd beroep op inkomensafhankelijke regelingen
zouden kunnen doen.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen hoe de kleinebanenregeling
zich verhoudt tot het advies van de SER inzake de Personenkring werknemersverzekeringen.
In dat advies stelt de SER voor om werkgevers van werknemers met een dienstbetrekking
van korter dan 30 dagen vrij te stellen van inhouding voor de loonbelasting
en de betreffende werknemers voor die dienstbetrekking uit te sluiten van
de premies werknemersverzekeringen. De SER stelt daarbij tevens een samentellingsregeling
voor waardoor het mogelijk moest zijn om binnen een tijdsbestek van 12 maanden
bij verschillende werkgevers werkzaam te zijn in maximaal drie onverzekerde
dienstverbanden. Dit voorstel was ingegeven vanuit de gedachte administratieve
lasten te verminderen. 
 
 De kleinebanenregeling is qua doelstelling en qua strekking niet te vergelijken
met het SER-advies over de personenkring. De kleinebanenregeling behelst een
premievrijstelling voor de werknemersverzekeringen en het op nul stellen van
de inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzekeringswet. De regeling
heeft geen gevolgen voor de verzekering van jongeren met een kleine baan voor
de wettelijke werknemersverzekeringen. Het uitgangspunt van het SER-advies
over de personenkring werknemersverzekeringen was dat iedereen die niet als
zelfstandige werkte, als werknemer verzekerd zou moeten zijn. Kortdurende
banen (korter dan 30 dagen) zouden hiervan uitgezonderd moeten worden om de
administratieve gevolgen van het advies te beperken. De kleinebanenregeling
is met name een arbeidsmarktmaatregel, met als doel het bestrijden van de
jeugdwerkloosheid. Alleen kleine banen van jongeren worden vrijgesteld van
de premies werknemersverzekeringen en de inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet.
De uitzondering voor kortdurende banen uit het SER-advies had geen arbeidsmarktdoelstelling
en was gericht op alle banen die korter duurden dan 30 dagen.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen te bezien of – in plaats
van de voorgestelde premievrijstelling – een forse afdrachtkorting kan
worden ingevoerd op de premies voor de werknemersverzekeringen voor alle jongeren
onder de 23, gelijk aan de regeling voor oudere werklozen. Welke korting zou
met een budget van € 80 miljoen voor jongeren ingezet kunnen worden,
zo vragen deze leden. Vanuit het oogpunt van uniformiteit zou een premiekortingsregeling
voor jongeren te overwegen zijn. Een premiekorting voor alle jongeren tot
23 jaar per persoon zou naar de mening van het kabinet echter een te geringe
prikkel opleveren. De totale premieloonsom voor alle jongeren tot 23 jaar
is een veelvoud van de loonsom voor kleine banen. Uitgaande van € 80
miljoen zou de premiekorting daarom slechts een fractie van de voor de betrokken
jongere verschuldigde premies bedragen.
 
 De leden van de fractie van de SP vragen hoeveel jongeren gebruik maken
van een uitkering op grond van de werknemersverzekeringen. Is een uitsplitsing
naar soort uitkering en bedrag mogelijk, zo vragen deze leden. Ultimo 2007
werden in totaal ongeveer 3000 uitkeringen betaald aan personen die op de
eerste uitkeringsdag jonger waren dan 23 jaar en minder verdienden dan 50%
van het wettelijk minimumloon. Dit betrof circa 1700 ZW-uitkeringen, 700 WW-uitkeringen,
300 WAO-uitkeringen, 250 uitkeringen op grond van de Wet Arbeid en Zorg en
31 WIA-uitkeringen. Aan deze doelgroep is in 2008 in totaal ongeveer € 5
miljoen uitgekeerd.
 
 Voorts vragen de leden van de fractie van de SP wat het gevolg van de
premievrijstelling is voor het arbeidsverleden van de betreffende jongeren
en voor de opgebouwde rechten. Betekent de premievrijstelling dat anderen
een hogere premie moeten betalen of dat de betreffende werknemers onderverzekerd
raken. Zoals eerder aangegeven heeft de premievrijstelling uit het onderhavige
Belastingplan, geen gevolgen voor de wettelijke verzekering van betrokkenen,
hun arbeidsverleden en voor de opbouw van uitkeringsaanspraken. De premiederving
voor de betrokken fondsen is structureel in het Belastingplan gedekt en leidt
derhalve niet tot hogere premiepercentages van andere werknemers.
 
 De leden van de fracties van de SP en de PVV vragen hoe de regeling uitwerkt
voor 22-jarigen en of er geen averechtse effecten voor hen zijn. De maatregel
richt zich met name op jongeren in de leeftijdscategorie tot en met 22 jaar.
Daarbij is aangesloten bij de grens die ook is opgenomen in de Wet minimumloon
en minimumvakantiebijslag. Door deze maatregel kunnen werkgevers jongeren
goedkoper en makkelijker in dienst nemen. Het stellen van een
grens bij die leeftijd betekent uiteraard dat een 22-jarige na zijn drieëntwintigste
verjaardag niet meer onder de regeling valt. Of dat nadelige effecten heeft
voor de betreffende 22-jarige moet de praktijk uitwijzen. Dit kabinet weegt
echter de voordelen van de maatregel zwaarder dan de eventuele nadelen die
zouden kunnen ontstaan bij grensovergang.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen of de beoogde doelgroep wel
wordt bereikt. De beoogde doelgroep is jongeren onder de 23 jaar. Het doel
is dat het voor een werkgever makkelijker en goedkoper wordt om die groep
jongeren in dienst te nemen. Dit kan ook bijdragen aan de bestrijding van
de toegenomen jeugdwerkloosheid. Doordat de maatregel algemeen geldend is
en daardoor voor elke jongere geldt, zal het zo zijn, zoals de leden van de
fractie van de VVD suggereren, dat een deel van de jongeren met een (nieuwe)
kleine baan al een baan had en dus niet werkloos waren. Dit vindt het kabinet
niet problematisch. In het geval een jongere door meerdere kleine banen belasting
is verschuldigd, wordt dit rechtgetrokken via de inkomstenbelasting. Verder
doen jongeren slechts een beperkt beroep op de werknemersverzekeringen zodat
het wegvallen van premie-inkomsten voor een deel te rechtvaardigen is vanwege
dit beperkte beroep.
 
 De leden van de fractie van de PVV hebben een vraag over de toepassing
van de kleinebanentabel. Voor 18-jarigen geldt volgens de kleinebanentabel
een loongrensloon van € 325. Dat is grosso modo 50% van het
wettelijk minimumloon voor een 18-jarige. Het kabinet is zich ervan bewust
dat een 18-jarige met € 600 een voltijdsfunctie kan hebben. Om die
reden is de grens ook zo gekozen dat deze 18-jarige niet onder de kleinebanenregeling
valt omdat zijn loon over de loongrens voor 18-jarigen gaat.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks hebben een aantal vragen gesteld
over de gevolgen voor de heffing van inkomstenbelasting in het geval een jongere
meerdere kleine banen heeft. In het geval een jongere meerdere kleine banen
heeft, dus banen met een loon dat lager is dan het bedrag dat voor de desbetreffende
leeftijd van die jongere is opgenomen in de kleinebanentabel, wordt er voor
die banen vanaf 2011 geen loonbelasting meer gehouden. Het is dan mogelijk
dat die jongere inkomstenbelasting is verschuldigd in het geval het gezamenlijk
inkomen uit alle banen zodanig hoog is dat de daarover verschuldigde belasting
de op die jongere van toepassing zijnde heffingskortingen overstijgt. Uitgaande
van de algemene heffingskorting en arbeidskorting, in totaal maximaal € 2161,
zou hij bij een tarief van circa 33% en geen rekening houdend met mogelijke
aftrekposten circa € 6500 mogen verdienen, alvorens hij zou moeten
bijbetalen. Indien een jongere ziet aankomen dat hij door meerdere kleine
banen inkomstenbelasting zal zijn verschuldigd, zal hij daar rekening mee
kunnen houden. Het kabinet deelt de zorgen van GroenLinks op dit punt niet
dat jongeren hiertoe niet in staat zouden zijn.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de vrijstelling
van premieheffing en van de inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzekeringswet
met name effect heeft op jongeren aan de onderkant van de arbeidsmarkt of
op hoger opgeleiden. Waarop is de leeftijdsgrens gebaseerd, vragen deze leden.
Voorts vragen zij of gewerkte jaren tot 22 jaar niet langer meetellen bij
een eventuele WIA-uitkering. De premievrijstelling heeft op beide groepen
hetzelfde effect: de loonkosten van jongeren tot 23 jaar worden lager. De
leeftijdsgrens voor de premievrijstelling is afgeleid van de leeftijdsgrens
voor het minimumjeugdloon. Vanaf 23 jaar geldt het «volwassen»
minimumloon. De vrijstelling van premieheffing, zoals voorgesteld in het onderhavige
wetsvoorstel, heeft geen gevolgen voor een eventuele latere WIA-uitkering.
Het loon van betrokkene blijft loon in de zin van artikel 16 van de Wet financiering
sociale verzekeringen naar welke grondslag de uitkering wordt berekend.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom het kabinet
overweegt een vrijstelling voor alle banen in te voeren, als het doel is het
bestrijden van jeugdwerkloosheid. Hoe verhoudt deze vrijstelling zich tot
het ILO-verdrag dat bepaalt dat ten minste 90% van de werknemers verzekerd
moet zijn tegen arbeidsongevallen en beroepsziekten, vragen deze leden. De
premievrijstelling heeft betrekking op loon waarop (het voorgestelde) artikel
35o van de Wet op de loonbelasting 1964 van toepassing is. Dit artikel is
alleen van toepassing op kleine banen van jongeren tot 23 jaar. Deze jongeren
blijven verzekerd voor alle werknemersverzekeringen, dus ook voor het risico
van arbeidsongeschiktheid als gevolg van een arbeidsongeval of beroepsziekte.
De premievrijstelling heeft om die reden geen gevolgen voor de vereisten van
het ILO-verdrag.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat het verschil is
tussen de kleinebanenregeling en de regeling voor huishoudelijke diensten.
Bij de regeling voor huishoudelijke diensten is bepaald dat, indien aan de
voorwaarden wordt voldaan, de arbeidsverhouding tussen de degene die de werkzaamheden
verricht en de natuurlijke persoon tot wie hij in dienstbetrekking staat,
niet als dienstbetrekking wordt beschouwd. Hierdoor is die natuurlijke persoon
niet inhoudingsplichtig en hoeft hij dus geen loonbelasting in te houden.
Voor de werknemersverzekeringen geldt dat de degene die huishoudelijke diensten
verricht, uitgezonderd is van de verplichte verzekering en dat zijn opdrachtgever
geen premies werknemersverzekeringen hoeft af te dragen. Voor de kleinebanenregeling
daarentegen geldt dat alleen sprake is van een premievrijstelling voor de
werknemersverzekeringen en het op nul stellen van de inkomensafhankelijk bijdrage
voor de Zorgverzekeringswet. De jongere werknemer met een kleine baan is derhalve,
in tegenstelling tot regeling voor huishoudelijke hulpen, ten volle verzekerd.
Doordat nog wel sprake is van een dienstbetrekking in de zin van de loonbelasting
zal daarnaast in tegenstelling tot de regeling voor huishoudelijke diensten
nog wel een loonaangifte moeten worden gedaan. Hiermee wordt verzekerd dat
de Belastingdienst over voldoende informatie beschikt om bij een jongere met
meerdere kleine banen eventueel een aangifte inkomstenbelasting uit te reiken.
Omdat de loonbelasting pas in 2011 wordt verlaagd naar 0% wordt de
komende tijd bekeken op welke wijze deze loonaangifte zo veel mogelijk kan
worden vereenvoudigd.
 
 De leden van de fractie van de SGP vragen of werknemers met een kleine
baan nog wel uitkeringsgerechtigd zijn na invoering van de maatregelen uit
het belastingplan. Zoals hierboven al is gemeld, heeft de premievrijstellingsregeling
in het Belastingplan 2010 geen gevolgen voor de uitkeringsaanspraken van jongeren
met een kleine baan.
 
 De leden van de fractie van de SGP vragen wat de consequenties zijn als
een werkgever de loongrens overschrijdt, maar daarbij een buitengewoon hoge
eenmalige uitkering verstrekt in de vorm van een gratificatie. Voorts vragen
deze leden op welk tijdstip een dergelijke overschrijding wordt vastgesteld.
In het geval in een periode het loon van de werknemer de loongrens overschrijdt,
is de kleinebanenregeling niet van toepassing. In het geval in het loon van
die periode een bestanddeel is opgenomen dat slechts eenmaal of eenmaal per
kalenderjaar wordt toegekend, dan telt dat loon voor de vraag of de loongrens
wordt overschreden niet mee. De werknemer, indien hij overigens ook aan de
voorwaarden voldoet, valt dan wel onder de kleinebanenregeling, ondanks het
feit dat zijn loon van die maand de loongrens overschrijdt. Dit is zo geregeld
om te voorkomen dat de werkgever van de werknemer in de maand
dat hij een bijzondere beloning krijgt of in de maand dat hij vakantiegeld
krijgt, voor die maand en voor die werknemer niet meer onder de kleinebanenregeling
valt en premies voor de werknemersverzekeringen moet gaan inhouden en de werknemer
inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzekeringswet verschuldigd is.
De overschrijding van de loongrens wordt per loontijdvak vastgesteld op het
tijdstip waarop het loon wordt genoten (het moment van betalen). In het geval
het loontijdvak een maand is, dan wordt de grens per maand beoordeeld. In
het geval het loontijdvak anders is dan een maand dan moeten de grenzen van
de kleinebanentabel worden herleid naar dat tijdvak. De regels voor die herleiding
zijn in de wet opgenomen.
 
 De leden van de fractie van de SGP vragen naar de argumentatie voor de
beperking van de maatregel tot jongeren onder 23 jaar. Die beperking is met
name ingegeven vanuit het doel van de maatregel namelijk het bestrijden van
jeugdwerkloosheid. In tijden van economische crisis zitten jongeren vaak in
de hoek waar de klappen vallen en dat is ook nu het geval. De jeugdwerkloosheid
loopt sterk op.
 Uitbreiding afdrachtvermindering onderwijs
 De leden van de fractie van het CDA vragen naar de verwachtingen van de
uitbreiding van de afdrachtvermindering onderwijs. De uitbreiding van de afdrachtvermindering
onderwijs voor verhoging van het opleidingsniveau van de werknemer heeft tot
doel om enerzijds de kansen van de werknemer op de arbeidsmarkt te vergroten
en anderzijds om de inzetbaarheid van de werknemer binnen de onderneming van
de inhoudingsplichtige te vergroten. Het kabinet beoogt hiermee om in economisch
moeilijke tijden een belangrijke impuls te geven aan doorlopende scholing
van werknemers en de stimulans hiertoe door werkgevers. Deze tijdelijke maatregel
zal inhoudingsplichtigen een extra stimulans geven om scholing aan te bieden.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen naar het aantal werknemers
dat hierdoor, naar verwachting, geschoold zal gaan worden. Naar schatting
120 000 werknemers zullen via de werkgever gebruik kunnen gaan maken
van deze voorgestelde uitbreiding. Deze leden vragen verder of de uitbreiding
ook van toepassing is op opleidingen ter verbreding van het opleidingsniveau.
De uitbreiding afdrachtvermindering onderwijs voor verhoging van het opleidingsniveau
van de werknemer kan alleen worden toegepast indien het een opleiding betreft
waarmee de werknemer een hoger opleidingsniveau behaalt dan waar hij bij aanvang
van de opleiding over beschikt. Indien het een opleiding betreft die leidt
tot een verbreding van het opleidingsniveau, komt die opleiding derhalve niet
in aanmerking voor de regeling.
 
 De leden van de fracties van het CDA en van de PvdA vragen wat de gevolgen
zijn van een (gedeeltelijke) terugbetalingsregeling tussen de werkgever en
werknemer. Dit punt is tevens door de NOB naar voren gebracht. Om in aanmerking
te kunnen komen voor de afdrachtvermindering onderwijs voor verhoging van
het opleidingsniveau van de werknemer, moet de inhoudingsplichtige ten minste
50% van de kosten van de opleiding voor zijn rekening nemen. Indien
aan deze voorwaarde wordt voldaan (en ook aan de overige voorwaarden), zal
de inhoudingsplichtige gebruik kunnen maken van deze regeling. Dus bijdragen
van de werknemer die minder bedragen dan 50% van de kosten van de opleiding
hebben geen invloed op de toepassing van de regeling. 
 
 De leden van de fracties van het CDA, de PvdA en de ChristenUnie vragen
naar de verzilveringsproblemen bij vooral kleine leerwerkbedrijven en de mogelijkheden
om dit op te lossen. Het bedrag van de afdrachtvermindering voor verhoging
van het opleidingsniveau van de werknemer bedraagt € 500 per werknemer.
De hoogte van dit bedrag in combinatie met de hoogte van de verschuldigde
afdracht loonheffing voor een werknemer leidt tot de conclusie dat het verzilveringsprobleem
voor deze voorgestelde afdrachtvermindering beperkt is. Mocht reeds een verzilveringsprobleem
bestaan bij een inhoudingsplichtige ter zake van de afdrachtvermindering onderwijs,
dan wordt dit verzilveringsprobleem in elk geval niet vergroot. Dit komt omdat
deze nieuwe afdrachtvermindering voor dezelfde opleiding niet kan samenlopen
met de overige onderdelen van de afdrachtvermindering onderwijs met uitzondering
van de afdrachtvermindering onderwijs ter zake van EVC-procedures. Ter zake
van het oplossen van verzilveringsproblemen voor kleine leerwerkbedrijven
wordt kortheidshalve verwezen naar de brief die de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap op 15 mei 2009 aan de Tweede Kamer heeft gestuurd.
In deze brief wordt uitvoerig ingegaan op de verzilveringsproblematiek bij
de afdrachtvermindering onderwijs.
 
 De leden van de fracties van het CDA, de PvdA en de ChristenUnie vragen
naar de mogelijkheid om de lijst met bedrijfssectoren te laten vervallen.
De afdrachtvermindering onderwijs heeft tot doel om werknemers beter op te
leiden en daardoor werkgevers aan beter personeel te kunnen helpen. De lijst
met bedrijfssectoren is opgesteld om de afdrachtvermindering te richten op
die bedrijfssectoren die problemen hebben met het vinden van gekwalificeerd
personeel. Het laten vervallen van die lijst zou de afdrachtvermindering minder
gericht en daardoor minder efficiënt maken. Daarnaast is het zo dat afschaffing
van de lijst zou leiden tot een budgettaire derving waarvoor de dekking ontbreekt.
Om die reden ziet het kabinet geen aanleiding om deze lijst te laten vervallen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe de regeling in de praktijk
uitwerkt, aangezien opleidingen om op een hoger niveau te komen meestal langer
dan één jaar duren. Voorts vragen zij een reactie op het commentaar
van de NOB dat de regeling slechts een jaar geldt. Om te kunnen profiteren
van de regeling moet het gaan om een opleiding van enige omvang en met een
substantiële inhoud. Het is daarbij niet noodzakelijk dat de hele opleiding
wordt gevolgd. Het volgen van een deel van de opleiding waarmee bijvoorbeeld
een deelcertificaat wordt behaald, is ook voldoende. De maatregel heeft het
karakter van een crisismaatregel en beoogt werkgevers te stimuleren werknemers
in 2010 te laten beginnen met een opleiding. Een betere opleiding vergroot
de kansen van de werknemer op de arbeidsmarkt, in geval van werkloosheid.
Verder is het zo dat de afdrachtvermindering werkgevers stimuleert werknemers
te laten beginnen met een opleiding. De drempel om een opleiding te starten
wordt verlaagd. Eenmaal met de opleiding begonnen zullen de werknemers die
opleiding naar verwachting willen afmaken ook als de fiscale ondersteuning
na 1 januari 2011 niet meer van toepassing is. Het beschikbare budget
voor de maatregel is beperkt. Om die reden heeft de maatregel een tijdelijk
karakter. Op deze wijze worden de beperkte budgettaire middelen zo efficiënt
mogelijk ingezet.
 Aanpassen samenloop levensloopverlof en doorwerkbonus
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of in een slechte economische
situatie niet eerder de vraag naar en niet het aanbod van arbeid het probleem
is. Daarnaast vragen de leden van de fractie van de PvdA of de doorwerkbonus
nog wel een geëigend instrument is om oudere werknemers aan de slag te
houden. De arbeidsmarkt staat voor een dubbele uitdaging. Op
korte termijn is de uitdaging om mensen die hun baan verliezen, zo snel mogelijk
elders aan de slag te krijgen. Op lange termijn geldt onverkort dat in het
licht van de vergrijzing gestreefd moet worden naar een zo hoog mogelijke
arbeidsparticipatie. Dat blijft vragen om een aanbodgericht arbeidsmarktbeleid.
Juist omdat de doorwerkbonus is gericht op een groep mensen met een relatief
laag niveau van arbeidsparticipatie en een groep die relatief gevoelig is
voor financiële prikkels, is de doorwerkbonus een belangrijk instrument
om arbeidsaanbod te stimuleren. Daarnaast stimuleert het kabinet ook de vraag
naar arbeid. Zo ontvangen werkgevers een premiekorting als ze oudere uitkeringsgerechtigden
in dienst nemen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of in de huidige economische
situatie de laagbetaalde eerder dan de hoogbetaalde werknemer zijn baan dreigt
te verliezen. De economische crisis treft alle lagen van de bevolking. Binnen
alle groepen (jong en oud etc.) dreigen werknemers hun baan te verliezen.
Precieze cijfers over de samenstelling van de verwachte werkloosheid in 2010
ontbreken.
 
 Voorts vragen deze leden of er gegevens zijn over het gebruik van de doorwerkbonus
in het lopende jaar en op welk inkomensniveau de doorwerkbonus het effectiefst
is. Uit gegevens van het CBS blijkt dat de arbeidsparticipatie van 60-plussers
de laatste jaren een stijgend trend laat zien. De toename van de arbeidsparticipatie
van deze groep zet zich ook in 2009 voort. Het is op dit moment nog te vroeg
om een conclusie te trekken over de invloed van de doorwerkbonus, die immers
pas op 1 januari van dit jaar in werking is getreden en bij de aanslag
inkomstenbelasting over dit jaar wordt verrekend, op de arbeidsparticipatie
en/of de effectiviteit van de doorwerkbonus op een specifiek inkomensniveau.
 
 Daarnaast stellen deze leden enkele vragen over de verzilvering van de
doorwerkbonus. Op basis van een microsimulatiemodel kan een inschatting worden
gegeven van de mate van verzilvering van de doorwerkbonus. Hieruit blijkt
dat de doorwerkbonus in vrijwel alle gevallen in zijn geheel kan worden verzilverd.
Omdat de hoogte van de doorwerkbonus afhankelijk is van de hoogte van het
inkomen, zal bij de uitzonderlijke gevallen dat de doorwerkbonus niet in zijn
geheel verzilverd kan worden waarschijnlijk ook sprake zijn van specifieke
omstandigheden.
 Koopkrachtpakket 2010
 De leden van de fractie van de SP vragen om een verklaring voor de verhoging
dan wel verlaging per heffingskorting. Ook de leden van de fractie van de
SGP hebben vragen over welke veranderingen in de heffingskortingen bijdragen
aan een evenwichtig koopkrachtbeeld, en wat de redenen zijn voor de verlaging
van de algemene heffingskorting, de verlaging van de arbeidskorting en de
verhoging van het maximum van de IACK. Bij de besluitvorming over het koopkrachtpakket
2010 is gestreefd naar een evenwichtige verdeling van de koopkrachtontwikkeling
over de verschillende huishoudgroepen. Hierbij is getracht de laagste inkomens –
waaronder sociale minima en ouderen zonder aanvullend pensioen – relatief
te ontzien. Hierbij is sprake van een sluitend lastenbeeld in 2010. In 2010
treedt over vrijwel de gehele linie een lichte koopkrachtachteruitgang op.
Over de crisisjaren 2009 en 2010 tezamen is echter sprake van een positief
koopkrachtbeeld.
 
 Om te komen tot een sluitend lastenbeeld is besloten tot een verlaging
van de algemene heffingskorting met € 10. Ook de verlaging van de
arbeidskorting draagt bij aan een sluitend lastenbeeld, waarbij dit met name
gevolgen heeft voor de inkomens van werkenden, over het algemeen
sterkere schouders. Voor de daling van de grens van de derde schijf is gekozen
omdat deze de hogere inkomens belast. Om de prikkels voor alleenstaande ouders
en minstverdienende partners in stand te houden, is tegelijkertijd voor gekozen
om de bedragen van de IACK te verhogen. Verder is, met het oog op de marginale
druk, gekozen voor een (beperkte) verlaging van het belastingtarief in de
eerste en tweede schijf. Alleenstaande ouders worden extra ondersteund door
de verhoging van de alleenstaande-ouderkorting. De verhoging van de ouderenkorting
dient als (gedeeltelijke) compensatie van de verlaging van de AOW-tegemoetkoming.
Hierdoor worden ook de negatieve koopkrachteffecten voor ouderen zonder aanvullend
pensioen beperkt.
 
 De leden van de fractie van de SP vragen om een uitsplitsing van de budgettaire
effecten van het koopkrachtpakket. Dit overzicht is te vinden in tabel 7.
 Tabel 7: budgettair overzicht fiscale maatregelen koopkrachtpakket
2010 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2009
 2010
 Beleidsmatige mutatie
2010
 Budgettair effect
(in mln euro)
 
 
 
 
 
 Heffingskortingen
 
 
 
 
 
 
 
 Algemene heffingskorting
 2007
 1987
 – € 10
 124
 
 
 Arbeidskorting (IAK)
 
 
 
 462 
 
 
 – maximaal lage inkomens
 1 504
 1 489
 – € 75
 
 
 
 – maximaal hoge inkomens
 1 480
 1 433
 – € 75
 
 
 
 – grens 2 IAK
 
 
 – € 50
 – 5
 
 
 IACK
 
 
 
 
 
 
 – vast bedrag
 770
 775
 –€ 10
 9 
 
 
 – totaal maximum
 1 765
 1 859
 € 70
 – 10
 
 
 Ouderenkorting
 661
 684
 € 10
 – 14
 
 
 Alleenstaande-ouderkorting
 902
 945
 € 25
 – 7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tarieven
 
 
 
 
 
 
 
 tarief 1e schijf
 
 
 – 0,05%
 (– 88) 
 
 
 tarief 2e schijf
 
 
 – 0,15%
 (– 127) 
 
 
 Verhoging tarief 2e schijf
 
 
 0,10%
 85 
 
 
 Grens 3e schijf
 
 
 – € 1 450
 152
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 796
 
 
 
 
 
 Bij bovenstaande tabel dient een paar opmerkingen geplaatst te worden.
Eerder is in het Belastingplan 2008 al vastgelegd dat de algemene heffingskorting
per 1 januari 2010 met € 10 wordt verlaagd. Verder is eerder
in het Belastingplan 2008 al vastgelegd dat de arbeidskorting per 1 januari
2010 met € 30 wordt verhoogd. Het saldo van de verlaging van € 75
en de verhoging met € 30 is opgenomen in de tabel in de memorie
van toelichting bij het Belastingplan 2010. De verlaging van de tarieven in
de 1e en 2e schijf zijn het gevolg van een in het coalitieakkoord gereserveerde
koopkrachtenveloppe. Het verlagen van deze tarieven vormt daarmee een al eerder
ingeboekte lastenverlichting en is dus geen nieuw beleid. Om die reden zijn
deze lastenverlichtingen niet in de totaal som meegenomen. Het totaal van
bovenstaande tabel wijkt af van de het genoemde totaal van in de tabel in
paragraaf 4.4 (Koopkrachtpakket 2010) van
het Belastingplan 2010. In de tabel in het Belastingplan 2010 was nog niet
het effect van de verhoging van de ouderenkorting verwerkt.
 
 Ook vragen de leden van de fractie van de SP om een overzicht hoe de fiscale
wijzigingen neerslaan op verschillende leefvormen dan wel verschillende inkomens.
Een overzicht met inkomenseffecten van de fiscale maatregelen is te vinden
in tabel 8. In dit overzicht zijn enkel de effecten van de fiscale maatregelen
uit het Belastingplan 2010 opgenomen. Een integraal beeld van alle koopkrachtmaatregelen
is opgenomen in artikel 41 van de begroting van het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
 Tabel 8: inkomenseffecten fiscale maatregelen koopkrachtpakket 
 
 
 
 
 
 
 
 Actieven:
 
 
 
 
 
 Alleenverdiener met kinderen
 
 
 
 
 Modaal
 – ½ 
 
 
 2 x modaal
 – ½ 
 
 
 
 Tweeverdieners
 
 
 
 
 modaal + ½ x modaal met kinderen
 – ½ 
 
 
 2 x modaal + ½ x modaal met kinderen
 – ½ 
 
 
 modaal + modaal zonder kinderen
 – ½ 
 
 
 2 x modaal + modaal zonder kinderen
 – ½
 
 
 
 Alleenstaande
 
 
 
 
 Minimumloon
 – ½
 
 
 Modaal
 – ½ 
 
 
 2 x modaal
 – ¾
 
 
 
 Alleenstaande ouder
 
 
 
 
 Minimumloon
 – ¼
 
 
 Modaal
 – ¼
 
 
 
 
 
 
 
 Inactieven:
 
 
 
 
 
 Sociale minima
 
 
 
 
 paar met kinderen
 0
 
 
 Alleenstaande
 – ¼ 
 
 
 alleenstaande ouder
 0
 
 
 
 AOW (alleenstaand)
 
 
 
 
 (alleen) AOW
 0 
 
 
 AOW +10000
 0 
 
 
 
 AOW (paar)
 
 
 
 
 (alleen) AOW
 – ¼ 
 
 
 AOW +10000
 0
 
 
 
 
 Verlagen BTW-tarief voor schilderen en stukadoren en voor
schoonmaakwerkzaamheden binnen woningen
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het verlaagde tarief ook
van toepassing is op schoonmaakwerkzaamheden buiten woningen. Ook de NOB verzoekt
het kabinet om aan te geven of het inderdaad alleen om werkzaamheden «binnen»
in de woning gaat of ook om werkzaamheden aan de buitenkant, zoals bijvoorbeeld
glazenwassen. Het kabinet kan bevestigen dat schoonmaakwerkzaamheden aan de
buitenkant van woningen, zoals bijvoorbeeld glazenwassen, buiten de reikwijdte
van deze post vallen.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet nader kan toelichten
waarom Nederland tijdens de betreffende Ecofin nagenoeg alleen stond in het
pleidooi voor verlaagde BTW-tarieven voor milieuvriendelijke producten. De
leden van de fractie van de SP vragen zich af welke lidstaten bezwaren hadden
bij het verlaagde tarief op groene producten en diensten. Tijdens de Ecofin
van maart jl. bleek onvoldoende steun te zijn voor het pleidooi voor verlaagde
BTW-tarieven voor «groene» producten. Ook tijdens de voorafgaande
onderhandelingen heeft Nederland getracht een opening te maken voor toepassing
van het verlaagde BTW-tarief voor milieuvriendelijke producten. Daarbij bleek
al bij een aantal lidstaten een grote terughoudendheid te bestaan ten aanzien
van verdere uitbreidingen van het verlaagde BTW-tarief voor milieudoeleinden.
De achtergrond hiervan is gelegen in het feit dat het verlaagde BTW-tarief
geen geschikt instrument wordt gevonden voor milieudoeleinden en de effectiviteit
in twijfel wordt getrokken. Bovendien bestaat bij sommige lidstaten ook ten
principale terughoudendheid ten aanzien van meer verlaagde BTW-tarieven. Zoals
gebruikelijk doet het kabinet geen uitspraken over de posities die individuele
lidstaten tijdens deze onderhandelingen hebben ingenomen. 
 
 Voorts vragen de leden van de fractie van het CDA hoe dit zich verhoudt
tot het door hen aangehaalde bericht waaruit een meer positieve houding van
EU-lidstaten blijkt ten aanzien van groene producten. Bepaalde lidstaten zijn
om uiteenlopende redenen geen voorstander van het gebruik van verlaagde BTW-tarieven
als fiscaal instrument. Dit is duidelijk geworden tijdens de onderhandelingen
over het structureel maken van de tijdelijke verlaagde BTW-tarieven voor arbeidsintensieve
diensten. Dat deze lidstaten twijfelen aan de effecten van verlaagde BTW-tarieven
wil uiteraard niet zeggen dat lidstaten niet positief kunnen staan tegenover
groene producten.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet zich verder
wil inzetten voor een verlaagd BTW-tarief voor groene producten en diensten.
Voorts vragen zij of het kabinet van plan is om met nog meer verlagingen in
het BTW-tarief te komen. De Europese Commissie heeft bij het Ecofin akkoord
van maart jl. aangegeven dat er voorlopig onvoldoende draagvlak bestaat voor
een voorstel voor een verlaagd BTW-tarief voor groene producten en diensten.
Daarmee lijkt de deur voor uitbreidingen van verlaagde tarieven voor de komende
jaren gesloten. Het kabinet heeft thans geen voornemens tot uitbreiding van
het verlaagde BTW-tarief.
 
 De leden van de fractie van de VVD stemmen in met een verlaging van het
BTW-tarief voor schilderen en stukadoren. Ook VNO-NCW geeft aan tevreden te
zijn dat het kabinet reeds bij beleidsbesluit heeft geregeld dat schilder-
en stukadoorswerkzaamheden onder het verlaagde BTW-tarief vallen. De leden
van de fractie van de VVD en ook VNO-NCW vragen echter waarom niet voor een
veel fundamentelere aanpak is gekozen, door renovatie- en verbouwingsactiviteiten
als geheel onder het verlaagde BTW-tarief te brengen. Een verlaagd BTW-tarief
op renovatie- en herstelwerkzaamheden als geheel zou een stimulans voor het
bouwende bedrijfsleven kunnen betekenen. In het kader van de besluitvorming
bij het Fiscaal Stimuleringspakket en het Belastingplan 2010 is een dergelijke
maatregel ook zeker overwogen. Het kabinet heeft echter voor gekozen om, naast
de voorgestelde verruiming van het toepassingsgebied van het verlaagde BTW-tarief
voor schilder- en stukadoorwerkzaamheden, een aantal andere maatregelen te
treffen om de werkgelegenheid in de bouw te stimuleren.
 
 De leden van de fractie van de CDA vragen het kabinet om de uitwerking
van het verlaagde BTW-tarief voor isolatiewerkzaamheden te verbeteren. Zij
vragen het kabinet in te gaan op een aantal voorbeelden. Bij renovatiewerkzaamheden
waarvan isolatiewerkzaamheden slechts deel uitmaken, hoeven geen twee verschillende
opdrachten verstrekt te worden aan het bedrijf dat de renovatie heeft aangenomen
om van het verlaagde BTW-tarief voor isolatiewerkzaamheden te profiteren.
De ondernemer kan namelijk in een dergelijk geval op de factuur een splitsing
aanbrengen, waarbij de isolatiedienst tegen het verlaagde BTW-tarief en de
andere diensten tegen het algemene btw-tarief worden belast. Indien opdracht
is gegeven voor meerdere isolatiewerkzaamheden, dan dient de ondernemer in
beginsel per afzonderlijke isolatiedienst te beoordelen of voldaan wordt aan
de voorwaarden voor de toepassing van het verlaagde btw-tarief. Uit praktische
overwegingen wordt echter toegestaan dat de beoordeling of meer dan 50%
van de isolatiedienst bestaat uit gebruikte materialen, wordt uitgevoerd op
basis van het totaal van de verrichte isolatiewerkzaamheden. Bij toepassing
van deze regel behoren de werkzaamheden die worden verricht om isolatiemateriaal
te fabriceren tot de factor materiaal. Voor de factor materialen geldt het
verlaagde BTW-tarief niet als die factor meer dan 50% uitmaakt van
de prijs van de isolatiedienst. Het verlaagde btw-tarief geldt alleen voor
het aanbrengen van het isolatiemateriaal. Voor werkzaamheden die onlosmakelijk
zijn verbonden met het verrichten van de isolatiedienst, zoals
bijvoorbeeld het vervoer van het isolatiemateriaal naar de woning, kan het
verlaagde BTW-tarief van toepassing zijn. Werkzaamheden die te ver afstaan
van de isolatiedienst vallen niet onder het verlaagde BTW-tarief. Zo geldt
het verlaagde BTW-tarief niet voor sloopwerkzaamheden, zoals het verwijderen
van de oude vloer en het dak voorafgaand aan een grotere renovatiedienst,
waarvan de isolatiedienst slechts een klein deel uitmaakt. Binnen het huidige
wettelijke kader en het daarbij voorziene budgettaire beslag van de maatregel,
ziet het kabinet geen mogelijkheid om het verlaagde BTW-tarief te versoepelen.
 Herleving dubbele hypotheekrenteaftrek na tijdelijke verhuur
 De leden van de fractie van het CDA vragen waarom de maatregel inzake
de herleving van de dubbele hypotheekrenteaftrek «in beginsel»
alleen geldt voor perioden van verhuur aangevangen op of na 1 januari
2010. Het «in beginsel» slaat op de zogenoemde overgangsmaatregel
voor gevallen waarin de verhuur reeds voor 1 januari 2010 is aangevangen,
maar de termijn voor het verkrijgen van hypotheekrenteaftrek op 1 januari
2010 nog niet is verstreken. Die overgangsmaatregel behelst dat, indien de
belastingplichtige akkoord gaat met bij ministeriële regeling te stellen
voorwaarden, de hypotheekrenteaftrek vanaf 1 januari 2010 ook herleeft
in gevallen waarin de periode van tijdelijke verhuur reeds is aangevangen
voor 1 januari 2010. In die bij ministeriële regeling te stellen
voorwaarden zal dan bijvoorbeeld worden geregeld dat de «vervreemding»
van vóór 1 januari 2010 vanwege de overgang naar box 3
alsnog niet als vervreemding wordt aangemerkt, waardoor de tijdelijke overgang
naar box 3 alsnog fiscaal geruisloos kan plaatsvinden. De mogelijke gevolgen
daarvan zijn dat beschikkingen eigenwoningreserve of aanslagen inkomstenbelasting
moeten worden herzien. De overgangsregeling biedt hiervoor de rechtsgrond.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het belastingplichtigen
toegestaan is met gesplitste contracten te werken. De leden doelen hierbij
waarschijnlijk op een splitsing die is gedaan om alsnog onder de regeling
voor de herleving van de dubbele hypotheekrente te vallen. Een dergelijke
splitsing heeft geen enkel realiteitsgehalte omdat er feitelijk niets verandert.
De verhuur loopt dan feitelijk gewoon door, alleen het contract wordt dan
beëindigd op 31 december en wordt weer opnieuw gesloten op 1 januari.
Los daarvan is dit punt minder relevant gezien het overgangsrecht waardoor
ook huurperiodes die zijn aangevangen vóór 1 januari 2010,
onder de herleving van dubbele hypotheekrenteaftrek vallen zodra de tijdelijke
verhuur is beëindigd, de termijn waarin dubbele hypotheekrenteaftrek
kan worden genoten nog niet is verlopen en de belastingplichtige akkoord gaat
met bij ministeriele regeling te stellen voorwaarden.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of ook terugwerkende kracht
is overwogen en waarom dat niet is voorgesteld. Voorts vragen deze leden hoe
het kabinet denkt over invoering met ingang van 1 juli 2009 en of het
kabinet vindt dat de maatregel tot 1 januari 2010 tot een verslechtering
van de woonmarkt leidt. Ook de leden van de fractie van PvdA vragen naar de
mogelijkheden van terugwerkende kracht. Indien de belastingplichtige akkoord
gaat met de bij ministeriële regeling te stellen voorwaarden, kan de
regeling vanaf 1 januari 2010 ook worden toegepast bij perioden
van verhuur die zijn aangevangen voor 1 januari 2010. Om deze redenen
ziet het kabinet geen noodzaak de maatregel met terugwerkende kracht in werking
te laten treden.
 
 De leden van de fracties van het CDA en de PvdA vragen naar mogelijk misbruik
van de huidige en de voorgestelde regeling. Bedoeld misbruik betreft
een belastingplichtige die stelt dat de woning leegstaat en bestemd is voor
verkoop, maar de woning in werkelijkheid verhuurt, waarbij de huuropbrengst
niet wordt aangegeven. Een en ander wordt aantrekkelijker naarmate de periode
waarin dubbele hypotheekrenteaftrek mogelijk is, langer wordt. Om die reden
is niet voor verlenging van de termijn van de periode waarin dubbele hypotheekrenteaftrek
kan worden genoten gekozen. In de voorgestelde regeling herleeft de hypotheekrenteaftrek
na een periode van verhuur. In die situatie kan de belastingplichtige stellen
dat – hoewel dat feitelijk (nog) niet zo is– de verhuur is beëindigd.
De controle op deze vormen van misbruik is onderdeel van het gebruikelijke
toezicht dat de Belastingdienst uitoefent.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet kan ingaan op
het voorstel van de NOB voor eenvoudiger vormgeving van de regeling voor herleving
van de dubbele hypotheekrenteaftrek. De NOB stelt voor de te koop staande
voormalige eigen woning voor de gehele periode waarin dubbele hypotheekrenteaftrek
mogelijk is aan te merken als een eigen woning en daarbij de regeling voor
tijdelijke verhuur van toepassing te verklaren. De door de NOB voorgestelde
regeling is niet wenselijk omdat ook tijdens verhuurperioden hypotheekrenteaftrek
mogelijk blijft. Hierdoor zou de belastingplichtige tijdens de periode van
verhuur enerzijds het voordeel hebben huurpenningen te ontvangen voor de te
koop staande voormalige eigen woning en anderzijds voor deze woning aftrek
van hypotheekrente genieten. Dit betekent voorts een ongelijke behandeling
ten opzichte van reguliere verhuurders die in box 3 vallen en geen aftrek
voor financieringsrente kunnen krijgen. Daar komt bij dat de voorgestelde
regeling een aanzuigende werking zou hebben.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom in de huidige situatie
de hypotheekrenteaftrek volledig vervalt bij verhuur van de voormalige te
koop staande woning. Zodra je de eigen woning verlaat in afwachting van verkoop
gaat het karakter van de eigen woning verloren en is deze niet langer bestemd
om als hoofdverblijf te dienen. Bij wetsfictie is hierop voor circa een bepaalde
periode een uitzondering gemaakt waardoor de woning toch als «eigen
woning» beschouwd blijft worden en de financieringsrente tijdelijk aftrekbaar
blijft. Als in deze periode (tijdelijk) de woning wordt verhuurd, vervalt
die op wetsfictie gebaseerde kwalificatie als «eigen woning» en
gaat de woning van box 1 over naar box 3. Na de verhuurperiode is het vanuit
die optiek bezien niet logisch dat de wetsfictie weer in werking treedt (zoals
thans uitsluitend als stimuleringsmaatregel wordt voorgesteld). Daarbij moet
worden bedacht dat de regeling in werking is getreden in een periode dat de
tijd dat een huis te koop stond kort was en dat van verhuur in die tijd van
te koop staan nauwelijks sprake was, laat staan dat sprake was van leegstand
na die verhuurperiode.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of het juist is dat het voor
de schatkist gunstiger is wanneer belastingplichtigen hun woning tijdelijk
verhuren in plaats van gedurende de gehele periode dubbele hypotheekrenteaftrek
te claimen. In de huidige situatie bestaat de mogelijkheid tot hypotheekrenteaftrekvoor
twee huizen in geval van een leegstaande, voormalige eigen woning. Die «dubbele »hypotheekrenteaftrek
is mogelijk voor het jaar waarin het eerste huis leeg komt te staan en de
twee jaren daarna. Wanneer een woning, vaak de te koop staande, voormalige
eigen woning, tijdelijk wordt verhuurd kan in de huidige situatie de hypotheekrente
voor deze woning gedurende de periode van tijdelijke verhuur niet in aftrek worden gebracht. Ook na de tijdelijke verhuur bestaat
geen recht meer op hypotheekrenteaftrek voor deze woning. De woning verhuist
naar box 3 en blijft daar ook als van verhuur geen sprake meer is. Voor de
schatkist betekent het vervallen van hypotheekrenteaftrek een opbrengst. Daarnaast wordt de eventuele overwaarde van de woning uiteraard ten
opzichte van de hypotheekschuld in box 3 belast, wat ook tot een opbrengst
voor de schatkist leidt. Overigens kent box 3 wel een vrijstelling van € 20 661
(voor partners het dubbele). Tenslotte is de belastingplichtige inkomstenbelasting
verschuldigd over de ontvangen huuropbrengst. In het Belastingplan 2010 is
de maatregel opgenomen om de hypotheekrenteaftrek te laten herleven na afloop
van een periode van verhuur. De woning verhuist nog steeds naar box 3, zodat
eventuele overwaarde belast is. Ook wordt de ontvangen huur in aanmerking
genomen voor de inkomstenbelasting. Echter, wanneer de periode van verhuur
beëindigd is, keert de woning in de voorgestelde situatie wel weer terug
naar box 1. Vanaf dat moment heeft de eigenaar weer recht op hypotheekrenteaftrek –
voor zover de hierboven beschreven tweejaarsperiode nog niet is beëindigd –
en wordt de overwaarde niet meer belast in box 3. Daartegenover staat dat
de belastingplichtige weer het eigenwoningforfait bij zijn inkomen moet tellen.
Uit het bovenstaande kan worden geconcludeerd kan worden dat tijdelijk verhuren
voor de schatkist gunstiger is dan gedurende de volledige periode dubbele
hypotheekrenteaftrek claimen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen in het licht van het antwoord
van de vorige vraag waarom de voorgestelde regeling tijdelijk is. In de memorie
van toelichting is opgenomen dat het kabinet ook vanuit de samenleving geluiden
hebben bereikt om een maatregel te nemen ter zake van de te koop staande voormalige
eigen woning binnen de eigenwoningregeling. Die signalen zijn het gevolg van
de kredietcrisis met alle gevolgen vandien voor de woningmarkt. Vóór
de kredietcrisis zijn deze signalen niet gehoord. Kennelijk was de regeling
onder de omstandigheden zoals die golden voor de kredietcrisis afdoende. Het
kabinet ziet vanuit die achtergrond dan ook geen reden om de regeling structureel
te maken.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of alle belemmeringen die eraan
in de weg staan dat huizen tijdelijk worden verhuurd nu zijn weggenomen. Verder
vragen deze leden of het kabinet bereid is om elke drie maanden na invoering
van dit voorstel het daadwerkelijke gebruik van de herleefde hypotheekrenteaftrek
naar de Kamer te sturen, opdat snel duidelijk wordt of er inderdaad nog andere
belemmeringen zijn.
 
 Naar de indruk van het kabinet vermindert het aantal belemmeringen. Eigenlijk
is de enige horde die een eigenaar moet nemen – uiteraard naast het
vinden van een huurder –, dat de hypotheekbank akkoord gaat met tijdelijke
verhuur. Banken zijn voorzichtig met het geven van toestemming voor (reguliere
of gewone) verhuur, omdat de huurder in beginsel huurbescherming heeft en
dus zou kunnen besluiten het huis te blijven bewonen. Dat kan de onderpandwaarde
negatief beïnvloeden. Om te voorkomen dat de huurbescherming een rol
speelt, kan de eigenaar de gemeente verzoeken om een vergunning voor tijdelijke
verhuur op grond van de Leegstandwet. De meeste banken geven inmiddels toestemming
voor tijdelijke verhuur op grond van de Leegstandwet omdat de huurder dan
geen huurbescherming heeft. Hoewel sommige banken elke aanvraag voor tijdelijke
verhuur van geval tot geval bekijken, zijn er nog maar enkele banken die categorisch
hun toestemming voor tijdelijke verhuur onthouden. Uit een recent door het
ministerie voor Wonen, Wijken en Integratie gehouden onderzoek bij gemeenten,
welke onderzoek binnenkort aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden, komt
het beeld naar voren dat veruit de meeste gemeenten meewerken aan tijdelijke
verhuur van te koop staande woningen. Wat betreft het verzoek om een driemaandelijkse
rapportage over het daadwerkelijk gebruik van de herleefde hypotheekrenteaftrek
moet ik deze leden teleurstellen. Het is niet mogelijk om uit
de gegevens uit de aangifte inkomstenbelasting een beeld van het gebruik van
de herleefde hypotheekrenteaftrek samen te stellen.
 Defiscaliseren monumentenvrijstelling overdrachtsbelasting
 De leden van de fractie van het CDA vragen zich af hoe wordt omgegaan
met gevallen waarbij voor 1 januari 2010 sprake is geweest van toepassing
van de monumentenvrijstelling. Voorts vragen deze leden of voor deze gevallen
de termijn van 25 jaar uit artikel 6, tweede lid, Uitvoeringsbesluit belastingen
van rechtsverkeer dient te worden vol gemaakt. In gevallen waarbij voor 1 januari
2010 sprake is geweest van toepassing van de monumentenvrijstelling blijft
deze onverkort van toepassing voor de periode tot aan 2010. Als gevolg van
de afschaffing van de monumentenvrijstelling in de Wet op belastingen van
rechtsverkeer komt artikel 6 Uitvoeringsbesluit belastingen van rechtsverkeer
eveneens te vervallen. Dit betekent dat de termijn van 5 jaar uit artikel
6, tweede lid, Uitvoeringsbesluit belastingen van rechtsverkeer 1971 niet
hoeft te worden vol gemaakt.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar de budgettaire
opbrengst van het defiscaliseren van de monumentenvrijstelling overdrachtsbelasting
en of dit gehele bedrag wordt doorgesluisd naar de subsidieregeling van OC&W.
De budgettaire opbrengst van het defiscaliseren (exclusief de onbedoelde uitbreiding
van de reikwijdte als gevolg van het arrest van Hof Den Haag) bedraagt € 33
miljoen. Zoals in de memorie van toelichting bij dit voorstel uitgebreid is
beschreven, zou een groot deel hiervan toekomen aan een niet beoogde doelgroep,
zeker als in ogenschouw wordt genomen dat ook zonder de uitbreiding van de
reikwijdte vooral niet-beoogde commerciële partijen bleken te profiteren
van de vrijstelling. Zoals verder in de hiervoor genoemde toelichting is beschreven,
heeft deze toename de laatste tien jaar plaatsgevonden. Bij toekenning van
het subsidiebedrag is het bedrag dat vijf jaar geleden werd toegekend als
maatstaf genomen en ruimhartig geïndexeerd en vervolgens met een extra
15% opgehoogd. Dit heeft geleid tot een over te hevelen bedrag van € 23
miljoen. Het kabinet zet de fiscale regeling om in een effectievere subsidieregeling
die op de oorspronkelijk beoogde doelgroep kan worden toegespitst. Met het
toegekende budget acht het kabinet de oorspronkelijk beoogde doelgroep op
ruimhartige wijze tegemoet te zijn gekomen.
 Herijking boetebeleid
 De leden van de fractie van het CDA vragen naar de bedoeling van de gelijktijdig
met dit Belastingplan toegezonden verkenning. De verkenning, zijnde de als
bijlage 2 bij dit belastingplan opgenomen notitie fiscaal boete- en strafrecht,
vormt de uitwerking van de tijdens de plenaire behandeling van het Fiscaal
stimuleringspakket en overige fiscale maatregelen gedane toezegging om het
fiscale boete- en strafrecht nog eens aan een kritisch onderzoek te onderwerpen. Uit dit onderzoek is gebleken dat op dit moment met
name ten aanzien van de verzuimboeten een aantal maatregelen kan en moet worden
genomen. Deze maatregelen zijn opgenomen in het Belastingplan 2010. Voor het
overige, in hoofdzaak ten aanzien van de vergrijpboeten en de toepassing van
het strafrecht, schetst de notitie het kader waaraan de wetgeving op het gebied
van het fiscale boete- en strafrecht moet voldoen. Aan de hand hiervan wordt
ingegaan op de drie eisen die hieraan gesteld worden. Conclusie daarbij is
dat de wetgeving op het gebied van de vergrijpboeten en het fiscale strafrecht
in essentie aan deze eisen voldoet, zodat op die punten vooralsnog geen wijzigingen
worden voorgesteld. 
 
 De leden van de fracties van het CDA, van de SP, van de PvdA en van de
VVD hebben een aantal vragen over de Notitie Fiscaal boete- en strafrecht.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen om een eerste doorkijk in de
werking van de inwerkingtreding van de Vierde Tranche van de Algemene wet
bestuursrecht (hierna: Awb). Met inwerkingtreding van de Vierde Tranche van
de Awb is het mogelijk om een bestuurlijke boete op te leggen aan plegers
en medeplegers, alsmede aan feitelijk leidinggevers en opdrachtgevers indien
een rechtspersoon betrokken is. Dit betekent dat waar voorheen een fiscale
boete alleen kon worden opgelegd aan de belastingplichtige, nu een aantal
anderen eveneens beboet kunnen worden. Het gaat dan om (rechts)personen die
een nauwe betrokkenheid hebben bij het plegen van het beboetbare feit. In
het Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst is neergelegd dat voor het
opleggen van een fiscale boete aan een ander dan de belastingplichtige toestemming
nodig is van de Voorzitter van het managementteam van de desbetreffende regio én
van het Directoraat-generaal Belastingdienst, Team Particulieren en formeel
recht. Tot op heden is geen fiscale boete opgelegd aan een ander dan de belastingplichtige.
 
 Vervolgens vragen deze leden nader uit te leggen wat wordt bedoeld met
de opmerking in de notitie «dit kan zelfs betekenen dat op termijn het
kwaliteitsvereiste in het fiscale boeterecht komt te vervallen». Naast
medeplegers, feitelijk leidinggevers en opdrachtgevers kent het strafrecht
als daders ook de doen pleger en de uitlokker. Daarnaast is ook de medeplichtige
strafbaar. De Vierde Tranche van de Awb biedt niet de mogelijkheid om hen
een bestuurlijke boete op te leggen. Een reden die daarvoor in de Memorie
van Toelichting bij het wetsvoorstel is gegeven is dat bestuurlijke beboetbare
feiten zijn te vergelijken met de strafrechtelijke overtreding, en dat medeplichtigheid
aan een overtreding niet strafbaar is. Deze reden gaat in elk geval niet op
voor de fiscaal beboetbare feiten waarvoor een vergrijpboete kan worden opgelegd.
Voor deze feiten is opzet of grove schuld vereist en deze feiten zijn dan
ook in zoverre eerder te vergelijken met het strafrechtelijke misdrijf. Het
uitgangspunt van het kabinet is dat betrokkenen bij verboden feiten moeten
kunnen worden bestraft, zonder dat daarbij direct op het strafrecht moet worden
teruggegrepen. Het ultimum remedium karakter van het strafrecht wordt daardoor
versterkt. Vooralsnog lijkt de mogelijkheid om een medepleger te beboeten
voldoende om aan dit uitgangspunt te voldoen. Indien echter mocht blijken
dat anderen, die persoonlijk een aanzienlijk verwijt treft, niet als medepleger
beboet zouden kunnen worden, kan ervoor worden gekozen om het vereiste dat
de overtreder of één van de overtreders belastingplichtige is,
het zogenoemde kwaliteitsvereiste in de fiscale boetebepalingen te laten vervallen.
Daarmee zouden ook doen plegers, uitlokkers en medeplichtigen een fiscale
boete kunnen belopen. Het kabinet heeft thans geen voornemens tot een wetswijziging,
maar wenst – mede naar aanleiding van de opmerking van de NOB op dit
punt – zeker in een verkennende notitie transparant te zijn over scenario’s
die in de toekomst mogelijk zijn. In reactie op het commentaar in het Vakstudie
Nieuws benadrukt het kabinet veel respect te hebben voor fiscale bijstandverleners,
waarbij diegenen van hen die opereren binnen de grenzen van het recht niets
te vrezen hebben van de Belastingdienst.
 
 Op de vraag van de leden of het kabinet kan onderzoeken waarom voor box
1 of box 2 inkomen nauwelijks gebruik wordt gemaakt van de inkeerregeling
luidt het antwoord dat de Belastingdienst niet afzonderlijk registreert voor
welk inkomen wordt ingekeerd. De ervaring van de betrokken medewerkers is
echter dat het nagenoeg uitsluitend gaat om box 3 inkomen. Dit is ook te verklaren
vanuit het feit dat juist bij box 3 inkomen meestal structureel – over
vele jaren – de belasting is ontdoken. Bij box 1 en box
2 inkomen laat dergelijke structurele fraude zich minder goed denken.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen verder de mogelijkheid tot
het opleggen van een fiscale strafbeschikking nader toe te lichten. Bij de
Wet OM-afdoening die met ingang van 1 februari
2008 gedeeltelijk in werking is getreden, wordt de transactie die de Officier
van Justitie kan aanbieden omgevormd tot een strafbeschikking. Ook de fiscale
transactie wordt in die wet omgevormd tot een fiscale strafbeschikking. De
Algemene wet inzake rijksbelastingen (hierna: AWR), de Invorderingswet 1990
en de Algemene Douanewet worden dienovereenkomstig gewijzigd. Naast aanpassing
van de wettelijke bepalingen moeten ook geautomatiseerde systemen worden aangepast.
Aangezien die laatste aanpassing niet eerder gereed zal zijn dan medio volgend
jaar is dat moment in de memorie van toelichting opgenomen als verwachtte
invoeringsdatum van de strafbeschikking in de fiscaliteit.
 
 Deze leden stellen ook een aantal vragen over hetgeen is opgemerkt over
de gewenste flexibiliteit van wetgeving en de twee genoemde aandachtspunten.
De stelling dat de gewenste flexibiliteit in de wet behoorlijk lijkt te zijn,
dan wel lijkt te worden vormgegeven, licht het kabinet als volgt toe. Aan
een passende bestraffing draagt bij dat de wet de ruimte biedt voor maatwerk,
al naar gelang de ernst van het feit. Fiscaal ongewenst gedrag kan thans leiden
tot strafvervolging van alle betrokkenen of boeteoplegging aan plegers, medeplegers,
feitelijk leidinggevers en opdrachtgevers. Daar komt dus straks de fiscale
strafbeschikking bij. Op overtreding van dezelfde norm kan daardoor verschillend,
gradueel, worden gereageerd. De wet is daarmee naar de mening van het kabinet
voldoende flexibel om te komen tot een passende bestraffing.
 
 Het eerste aandachtspunt betreft een geconstateerd handhavingstekort.
Ook hier vragen de leden van de fractie van het CDA een nadere toelichting.
Het kabinet merkt op dat fiscale boeten bij afzonderlijke beschikking worden
opgelegd, maar dat de AWR in de meeste gevallen voorschrijft dat die beschikking
gelijktijdig met de belastingaanslag moet worden genomen. Dit vereiste van
gelijktijdigheid kan meebrengen dat de inspecteur wel bekend is met de overtreding,
maar dat hij op het moment dat daarvoor een boete moet worden opgelegd nog
niet op de hoogte is van alle relevante feiten ten aanzien van de schuldvraag
en dat hij daarom geen weloverwogen keuze ten aanzien van de op te leggen
sanctie kan maken. Vaak kan dan alleen een verzuimboete worden opgelegd, omdat
de schuldvraag daarbij geen rol speelt. Indien echter vervolgens blijkt dat
de belastingplichtige wel degelijk grove schuld of opzet kan worden verweten,
is die verzuimboete geen passende sanctie. Juist voor die gevallen waarin
de inspecteur geen gelegenheid heeft gehad om een weloverwogen keuze te maken,
zoekt het kabinet naar een oplossing om toch een passende sanctie te kunnen
opleggen. Het standpunt van de NOB dat belastingplichtigen die bewust onjuist
handelen volledig de bescherming van het rechtszekerheidbeginsel tegen een
passende sanctie behoeven, deelt het kabinet niet zonder meer.
 
 Het kabinet verzekert de leden van de fractie van het CDA en ook de NOB
dat bij het zoeken naar een oplossing beperkingen van het ne-bis-in-idembeginsel
worden gerespecteerd. In reactie op het commentaar van de redactie van het
Vakstudie Nieuws merkt het kabinet nog op van mening te zijn dat het ne-bis-in-idembeginsel
niet zo zeer de rechtsbescherming raakt: tegen elke boetebeschikking staat
immers bezwaar en beroep open. De vraag is of bij gewijzigde omstandigheden
een hogere boete mag worden opgelegd dan eerder is opgelegd. 
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen wanneer de Kamer meer verneemt
over de gedachtevorming over reparatie van het geconstateerde handhavingstekort.
Alleen al de relevantie van meerdere beginselen vergt een zorgvuldige aanpak.
Op dit moment kan het kabinet niet voorspellen hoeveel tijd hiermee gemoeid
zal zijn. Welke oplossing ook gekozen wordt, reparatie van het handhavingstekort
vraagt echter nagenoeg zeker om wetswijziging. De Kamer heeft in dat kader
alle gelegenheid om zich over de voor te stellen wijze van reparatie uit te
laten.
 
 Het tweede aandachtspunt betreft specifiek het vereiste van gelijktijdigheid.
De leden van de fractie van het CDA vragen een toelichting op de in dat kader
betrokken stelling dat «het doortrekken daarvan naar de belastingplichtige
zelf kan voor de hand liggen». Zoals hiervóór gezegd kan
het vereiste van gelijktijdigheid een zorgvuldige oordeelsvorming over een
passende sanctie in de weg staan. Dit geldt als het gaat om de keuze tussen
een verzuimboete en een vergrijpboete, maar het vereiste van gelijktijdigheid
kan ook verhinderen dat wordt teruggegrepen op een fiscale boete indien eenmaal
een strafrechtelijk onderzoek is aangevangen. Bijvoorbeeld het verstrijken
van de aanslagtermijnen kan namelijk ertoe dwingen dat belastingaanslagen
moeten worden opgelegd lopende een dergelijk onderzoek. Indien dan later blijkt
dat fiscale boete-oplegging zou volstaan, is de kans daartoe voorbijgegaan.
Ten aanzien van de aan een medepleger, feitelijk leidinggever en opdrachtgever
op te leggen fiscale boete geldt het vereiste van gelijktijdigheid niet (artikel
67fa van de AWR). Om de ongewenste effecten van het vereiste van gelijktijdigheid
in het kader van een zorgvuldige oordeelvorming over een aan de belastingplichtige
op te leggen en passende sanctie weg te nemen, kan overwogen worden om ook
ten aanzien van de belastingplichtige zelf de koppeling tussen de belastingaanslag
en de boetebeschikking te laten vervallen.
 
 Het kabinet heeft echter nog geen concrete voornemens om het vereiste
van gelijktijdigheid ten aanzien van de belastingplichtige zelf te laten vervallen.
Het kabinet wil zich eerst ervan overtuigen dat dit geen onoverkomelijke bezwaren
meebrengt voor belastingplichtigen of voor de Belastingdienst.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen naar de termijn waaraan het
opleggen van een vergrijpboete altijd gebonden zal blijven. Ook indien de
boetebeschikking niet meer gelijktijdig met de belastingaanslag zou moeten
worden genomen, kan het niet zo zijn dat de belastingplichtige nog vele jaren
na de aanslagregeling wordt geconfronteerd met een fiscale boete. Een adequate
normhandhaving vergt dat ten spoedigste op normschending wordt gereageerd,
en ook de rechten van de verdediging zouden worden geschaad indien vele jaren
na dato alsnog moet worden gereageerd op de stelling dat de belastingplichtige
destijds grof schuldig of opzettelijk heeft gehandeld. Dit betekent dat boeteoplegging
aan een termijn gebonden moet blijven. De Awb kent een termijn van vijf jaar
voor het opleggen van een boete die meer dan € 340 bedraagt. In
het algemeen leidt het vereiste van gelijktijdigheid in de fiscale wetgeving
tot een kortere termijn, in elk geval als het gaat om de boete-oplegging bij
de definitieve aanslag.
 
 Denkbaar is dat de AWR op dit punt in overeenstemming wordt gebracht met
de Awb. De termijn voor boete-oplegging zal echter altijd minstens gelijk
moeten zijn aan de termijn voor de aanslagregeling. Bijvoorbeeld in gevallen
waarin een vergrijpboete wordt opgelegd omdat het aan opzet of grove schuld
van de belastingplichtige is te wijten dat de aanslag tot een te laag bedrag
is vastgesteld of anderszins te weinig belasting is geheven over
een bestanddeel dat in het buitenland wordt gehouden of is opgekomen, is een
langere termijn dan de Awb kent dus geboden.
 
 Aan het verzoek van de leden van de fractie van de PvdA om een reactie
te geven op hetgeen de NOB in de brief van 1 oktober 2009 bij dit onderdeel
naar voren heeft gebracht is hiervóór tegemoet gekomen.
 
 De leden van de fractie van de SP constateren dat de herijking grotendeels
betrekking heeft op de verzuimboeten en vragen waarom de vergrijpboeten niet
zijn meegenomen. Juist verzuimboeten vervullen een belangrijke functie in
het onderhouden en versterken van de bereidheid van belastingplichtigen om
hun wettelijke verplichtingen na te komen. Anders dan vergrijpboeten, waarbij
het bestraffende karakter en het ontnemen van het met grove schuld of opzet
ten onrechte verkregen voordeel veel meer voorop staat, moeten de verzuimboeten
de belastingplichtige aanzetten tot naleving. Met de in het kader van de herijking
van het boetebeleid voorgestelde maatregelen verwacht het kabinet daaraan
een bijdrage te leveren. De vergrijpboeten behoeven – na de verhoging
van de vergrijpboete wegens het verzwijgen van box 3 inkomen tot 300% –
naar de mening van het kabinet op dit moment geen aanpassing. Er zijn in elk
geval geen aanwijzingen dat de vergrijpboeten niet aan de eisen van generale
preventie en toereikende individuele bestraffing zouden voldoen.
 
 De leden van de fracties van de SP en de VVD hebben ieder een vraag over
de indexatie van de verzuimboeten. De leden van de fractie van de SP vragen
of de vergrijpboeten al zijn geïndexeerd. Voor de verzuimboeten is het
maximale bedrag dat kan worden opgelegd opgenomen in de wet. Vergrijpboeten
daarentegen bedragen een percentage van de niet aangegeven of betaalde belasting,
te weten 300% als het gaat om box 3 inkomen en 100% in andere
gevallen. De samenhang van vergrijpboeten met de te weinig geheven of betaalde
belasting maakt indexatie overbodig.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen waarom het voorstel tot herijking
van het boetebeleid niet in een afzonderlijk wetsvoorstel is opgenomen. De
voorgestelde indexatie van de verzuimboeten gaat gepaard met budgettaire gevolgen,
waarmee het Belastingplan bij uitstek het aangewezen wetsvoorstel is, zoals
ook in het door de Raad van State gehanteerde kader is onderschreven. Voorts
is deze indexatie niet dermate ingrijpend dat het indienen van een afzonderlijk
wetsvoorstel de aangewezen weg is. Dit geldt naar de mening van het kabinet
ook voor alle maatregelen met betrekking tot de verzuimboeten tezamen. De
herijking van het boetebeleid vormt bovendien de uitwerking van de tijdens
de plenaire behandeling in de Tweede Kamer van het Fiscaal stimuleringspakket
en overige fiscale maatregelen gedane toezegging om het fiscale boete- en
strafrecht nog eens aan een kritisch onderzoek te onderwerpen.
 Verhoging verzuimboeten bij niet-nakoming aangifteplicht
 De leden van de fractie van het CDA hebben enige vragen over de voorgestelde
verhoging van de verzuimboete wegens aangifteverzuimen bij aanslagbelastingen.
Zo vragen deze leden waarom de verzuimboete wegens aangifteverzuimen bij aanslagbelastingen
in de huidige wet een vierde bedraagt van de verzuimboete wegens betaalverzuimen
bij aangiftebelastingen. Artikel 67a van de AWR is in werking getreden per
1 januari 1998. Daarvóór was de verzuimboete, destijds
nog: verhoging of ordeboete, opgenomen in artikel 9 van de AWR. De verzuimboete
bedroeg toen f 1 000. De verzuimboete wegens betaalverzuimen bij
aangiftebelastingen, nu opgenomen in artikel 67c van de AWR, bedroeg daarentegen
destijds 10% van de niet of niet tijdig betaalde belasting. Het aanzienlijke verschil tussen beide verzuimboeten kan worden verklaard
vanuit de theorie dat bij aanslagbelastingen de inspecteur de belastingschuld
vaststelt, waarbij de aangifte slechts een hulpmiddel is, terwijl bij aangiftebelastingen
de belastingplichtige of inhoudingsplichtige zelf de verantwoordelijkheid
draagt voor een tijdige betaling van de verschuldigde belasting, en gebreken
daarin hem dus zwaarder worden aangerekend. Per 1 januari 1998 is het
verschil tussen beide verzuimboeten al verkleind; de verzuimboete wegens aangifteverzuimen
bij aanslagbelastingen werd toen gesteld op maximaal f 2 500, en
de verzuimboete wegens betaalverzuimen bij aangiftebelastingen op maximaal
f 10 000. Nu wordt voorgesteld om het verschil geheel op te heffen,
waaruit spreekt dat de verantwoordelijkheid voor een tijdige aangifte bij
aanslagbelastingen even zwaar weegt als de verantwoordelijkheid voor een tijdige
betaling bij aangiftebelastingen. Binnen het wettelijk maximum geven het Besluit
Bestuurlijke Boeten Belastingdienst, en daarvóór het Voorschrift
Administratieve Boeten 1993, regels voor de op te leggen verzuimboete. Het
huidige besluit bepaalt dat bij aangifteverzuimen bij aanslagbelastingen de
verzuimboete 20% van het wettelijk maximum bedraagt als het om een
aangifte inkomstenbelasting gaat, en 50% als het om een aanslag vennootschapsbelasting
gaat. Bij betaalverzuimen bij aangiftebelastingen bedraagt de verzuimboete
2% van de niet of niet tijdig betaalde belasting. Door dit beleid is
het verschil tussen de verzuimboeten van de artikelen 67a en 67c van de AWR
in de praktijk in het algemeen niet zo groot als de wettekst suggereert.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen het kabinet nader uit te leggen
waarom het verschil tussen aangifte- en aanslagbelastingen niet meer tot uitdrukking
moet komen in de hoogte van de verzuimboeten wegens aangifteverzuimen. Als
gevolg van de voorgestelde wijziging zijn de maximale verzuimboeten wegens
aangifteverzuimen bij aanslagbelasting en wegens betaalverzuimen bij aanslag-
en aangiftebelastingen straks gelijk. De verzuimboete wegens aangifteverzuimen
bij aangiftebelastingen bedraagt daarvan een vierde als het om de loonbelasting
gaat, en bij overige aangiftebelasting een veertigste. Daarmee wordt het verschil
tussen de aangifte bij aangiftebelastingen en bij aanslagbelastingen naar
de mening van het kabinet voldoende tot uitdrukking gebracht.
 
 De leden vragen het kabinet ook te reageren op de stelling van De Blieck
et al dat de (tijdige) betaling van het verschuldigde bedrag bij aangiftebelastingen
van veel groter belang is dan de (tijdige) indiening van de bijbehorende aangifte.
Het kabinet is het eens met deze stelling. Daarom bedraagt de verzuimboete
wegens aangifteverzuimen in de loonbelasting een vierde, en wegens aangifteverzuimen
in andere aangiftebelastingen een veertigste van de verzuimboete wegens betaalverzuimen
bij aangiftebelastingen. Voor de volledigheid wijst het kabinet erop dat het
niet, niet tijdig, of niet volledig betalen van een aangiftebelasting, een
vergrijp is waarop een boete staat van ten hoogste 100% van de niet
of niet tijdige betaalde belasting. Het niet of niet tijdig doen van de aangifte
voor een aangiftebelasting kent geen vergrijpvariant.
 
 Verder verzoeken de leden het kabinet te reageren op de stelling van de
redactie van Vakstudie Nieuws dat verzuimboeten bedoeld zijn als opvoedende
sancties, waarbij het element van leedtoevoeging geen rol van betekenis zou
moeten spelen. In de Notitie fiscaal boete- en strafrecht is aangegeven dat
verzuimboeten als voornaamste doel hebben het onderhouden en versterken van
de bereidheid van belastingplichtigen om hun fiscale verplichtingen na te
komen, terwijl bij vergrijpboeten het bestraffende karakter en het ontnemen
van het met grove schuld of opzet verkregen voordeel veel meer voorop staat.
Het kabinet is het dus eens met de stelling van de redactie van
Vakstudie Nieuws. Dit geldt niet voor de voorspelling van dezelfde redactie
dat verhoging van de verzuimboete wegens aangifteverzuimen bij aanslagbelastingen
niet leidt tot een betere nakoming van de aangifteverplichtingen. Het kabinet
verwacht wel degelijk dat verhoging van de verzuimboete een preventief effect
heeft en dat de daaruit sprekende aanscherping van de norm ook tot een betere
nakoming leidt. In het verlengde daarvan hecht het kabinet eraan op te merken
dat een verzuimboete wegens aangifteverzuimen bij aanslagbelastingen pas wordt
opgelegd nadat de belastingplichtige is herinnerd aan zijn aangifteverplichting
en vervolgens is aangemaand tot nakoming. De verzuimboete is in zoverre dus
een uiterst middel.
 
 De leden van de fractie van het CDA stellen dat de verzuimboete bij een
eerste (aangifte)verzuim met ingang van 1 januari 2009 al is verhoogd
tot 50% van het wettelijk maximum en dat nu het maximum wordt verhoogd
naar € 4 950 (bedoeld zal zijn: € 4 920) en
vragen naar de achtergrond. Ook de NOB wijst hierop. De rechtvaardiging van
de thans voorgestelde verhoging van de verzuimboete is drieledig. In de eerste
plaats weerspiegelen de huidige maxima van de verzuimboeten niet het gelijke
belang dat moet worden toegekend aan de aangifteverplichting bij aanslagbelastingen
enerzijds en de betaalverplichtingen bij aanslag- en aangiftebelastingen anderzijds.
Ten tweede wordt de aangifteverplichting bij aanslagbelastingen onvoldoende
nageleefd, hetgeen een zeer verstorend effect heeft op de processen van de
Belastingdienst. Ten derde past de verhoging van de verzuimboete wegens aangifteverzuimen
bij aanslagbelastingen bij de in het begin van dit jaar ingezette aanscherping
van het beleid, waarbij duidelijkere, strakkere en eenvoudigere regels worden
gegeven. Mede om die reden zijn ook de verzuimreeksen vervallen, en is de
verzuimboete vastgesteld op een gemiddeld bedrag. Omdat na het verstrijken
van de termijn om aangifte te doen eerst een herinnering en vervolgens nog
een aanmaning wordt verzonden, zal de verhoging van de verzuimboete alleen
diegenen treffen die moedwillig hun aangifteverplichting niet (tijdig) nakomen.
 
 Ook vragen deze leden naar de verhouding tussen de doelstelling de bereidheid
van belastingplichtigen om hun wettelijke verplichtingen na te komen, te onderhouden
en te versterken enerzijds en het inboeken van jaarlijks € 5 miljoen
aan structurele opbrengsten. Het kabinet is zich ervan bewust dat bij een
optimale compliance de opbrengsten uit boeten nihil zouden bedragen. Tevens
is het kabinet zich ervan bewust dat deze ideale situatie niet met welke sanctie
dan ook bereikt kan worden. Het kabinet verwacht dat de verhoging van de verzuimboete
wegens aangifteverzuimen bij aanslagbelastingen het effect zal hebben dat
een aantal belastingplichtigen hun verplichtingen beter zullen nakomen. Een
aantal andere belastingplichtigen zal nalatig blijven, hetgeen de structurele
opbrengst verklaart. De schatting van de structurele opbrengst is behoorlijk
beïnvloed door het verwachte effect van een betere nakoming. Indien daarmee
geen rekening zou zijn gehouden zou de structurele opbrengst € 15
miljoen hebben bedragen.
 
 Daarnaast hebben de leden van de fracties van de CDA en de SP een aantal
vragen over het boetebeleid. De leden van de fractie van het CDA vragen wanneer
de inspecteur een verzuimboete tot het wettelijk maximum oplegt. Een verzuimboete
tot het maximum bedrag wordt opgelegd in uitzonderlijke gevallen. Van een
uitzonderlijk geval kan bijvoorbeeld sprake zijn indien de belastingplichtige
stelselmatig in verzuim is. Een limitatieve opsomming is in het beleid niet
gegeven, omdat de praktijk weerbarstiger is dan de theorie. Het is in eerste
instantie aan de inspecteur, en uiteindelijk aan de rechter, om de hoogte
van de verzuimboete te bepalen. 
 
 Voor wat betreft het wettelijk maximum vragen de leden van de SP fractie
daarnaast of de verzuimboete niet gedifferentieerd moet worden naar natuurlijke
personen en (grote) bedrijven. In het Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst
is een dergelijke differentiatie al neergelegd. De verzuimboete bedraagt namelijk
in de regel bij aangifteverzuimen voor de vennootschapsbelasting 50%
van het wettelijk maximum, en bij aangifteverzuimen voor de inkomstenbelasting
20% van het wettelijke maximum. Voor particulieren bedraagt de verzuimboete
in beginsel dus € 984, voor (grote) bedrijven € 2 460.
 
 In aansluiting daarop geeft het kabinet aan dat de leden van de fractie
van de SP terecht veronderstellen dat de genoemde percentages van 20 en 50
worden afgeleid van de maximale verzuimboete die de wet noemt.
 
 Ook vragen deze leden hoeveel tijd er verstrijkt tussen de uitnodiging
tot het doen van aangifte en het opleggen van een verzuimboete wegens het
niet nakomen van de aangifteverplichting. Op grond van artikel 9 van de AWR
bedraagt de termijn voor het doen van aangifte na uitnodiging ten minste een
maand. In de praktijk bedraagt die termijn (nagenoeg) drie maanden; de aangifte,
althans die voor de inkomstenbelasting moet worden gedaan vóór
de bekende datum van 1 april. De belastingplichtige kan altijd verzoeken
om uitstel voor het doen van aangifte, met welke verzoeken de Belastingdienst
ruimhartig pleegt om te gaan. Over het belastingjaar 2008 wordt, indien na
het verstrijken van deze termijn geen aangifte is ontvangen, in deze maand,
oktober 2009, een herinnering gezonden. Enkele weken later wordt de herinnering
gevolgd door een aanmaning. Als de belastingplichtige dan nog in verzuim blijft,
zal de inspecteur hem bij de ambtshalve aanslagregeling een verzuimboete opleggen.
Vanaf het belastingjaar 2009 zal overigens eerder, in de maanden mei en juni,
een herinnering worden verzonden.
 Invoering verzuimboete bij niet-nakoming betalingsverplichting
 De leden van de fracties van het CDA, de PvdA en de SP hebben een aantal
vragen over de voorgestelde verzuimboete wegens betaalverzuimen bij aanslagbelastingen.
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom deze verzuimboete niet heeft
bestaan. Alle boeten die de AWR tot nu toe kent, hebben betrekking op de heffing.
De meest gebruikte methoden van heffing zijn heffing bij wege van aanslag
en heffing door middel van betaling op aangifte. De betaling bij aangiftebelastingen
is dus een wezenlijk onderdeel van het heffingsproces, terwijl bij aanslagbelastingen
de heffing eindigt bij het opleggen van de belastingaanslag. Inmiddels meent
het kabinet dat het nakomen van de betaalverplichting bij aanslagbelastingen
versterking behoeft. Om die reden wordt nu voor de eerste maal een boete in
de invorderingssfeer voorgesteld.
 
 Deze leden verzoeken het kabinet in te gaan op de noodzaak van deze verzuimboete.
Anders dan de leden veronderstellen beschikt de ontvanger op dit moment niet
over sanctiemogelijkheden. Invorderingsmaatregelen, waaronder de mogelijkheid
van dwanginvordering, zijn geen sanctie, maar dienen om hetgeen verschuldigd
is daadwerkelijk te incasseren. Het berekenen van invorderingsrente is evenmin
een sanctie, maar vormt een compensatie voor het nadeel dat de schatkist lijdt
door niet tijdige betaling. De voorgestelde verzuimboete is dus niet alleen
de eerste sanctie, maar ook het eerste middel dat de ontvanger heeft om de
verplichting om tijdig te betalen af te dwingen. Het kabinet acht hiermee
ook gereageerd te hebben op het commentaar van de NOB op dit punt.
 
 Onder verwijzing naar de Blieck e.a. vragen de leden van de fractie van
het CDA het kabinet verder in te gaan op het verschil tussen aanslag- en aangiftebelastingen in deze en aan te geven in hoeverre het kabinet
van mening is dat dit verschil in de hoogte van de verzuimboete tot uitdrukking
moet komen. De methode van heffing door middel van betaling op aangifte wordt
ook wel de «doe-het-zelfmethode» genoemd. De belastingplichtige
of inhoudingsplichtige berekent zelf hoeveel belasting hij verschuldigd is
en betaalt het bedrag binnen een bepaalde, wettelijke termijn aan de Belastingdienst.
Deze termijn bedraagt meestal één maand na afloop van het belastingtijdvak.
Als de belastingplichtige of inhoudingsplichtige niet binnen die bepaalde
termijn betaalt, kan de inspecteur hem een verzuimboete opleggen van –
na indexatie – € 4 920. Ingeval van heffing bij wege
van aanslag stelt de inspecteur de belastingschuld vast door middel van een
aanslag. Op die aanslag is de termijn vermeld waarbinnen de belastingschuld
moet worden betaald. Deze termijn bedraagt bij voorlopige en definitieve aanslagen
in beginsel zes weken, en bij navorderingsaanslagen een maand. De inspecteur
stelt het aanslagbiljet ter invordering aan de ontvanger ter hand. Indien
de belastingplichtige niet binnen de gestelde termijn betaalt, kan de ontvanger
hem straks ook een verzuimboete opleggen van maximaal € 4 920.
 
 De verzuimboete bij alle betaalverzuimen is dus dezelfde. Of het nu gaat
om een aangiftebelasting of een aanslagbelasting, de verplichting tot betaling
moet worden nagekomen. Het verschil tussen aanslag- en aangiftebelastingen,
waarop ook de NOB wijst, zit alleen in de heffingsmethodiek.
 
 De leden van de fracties van het CDA en de PvdA vragen beide naar cijfers
rondom de te late betalingen en naar het bedrag aan inkomstenbelasting en
vennootschapsbelasting dat te laat wordt betaald. In de onderstaande tabel
zijn de gegevens over het niet tijdig betalen in 2008 aangegeven. Een betalingsherinnering
wordt gemiddeld na 18 dagen verzonden, een aanmaning gemiddeld na 57 dagen,
en gemiddeld na 78 dagen gaat de ontvanger over tot dwanginvordering.
 Tabel 9: gegevens over niet tijdig betalen in 2008 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aanslagen
 Betalingsherinnering 
 Aantallen %
 Aanmaningen 
 Aantallen %
 Dwangbevelen 
 Aantallen %
 
 
 
 
 IB
 5 131 633
 1 087 936
 21,2%
 470 6649,2%
 280 498
 5,5%
 
 
 
 Vpb
 537 152
 189 256
 35,2%
 65 407
 12,2%
 37 424
 7%
 
 
 Totaal
 5 668 785
 1 277 192
 536 071
 317 922
 
 
 
 
 
 
 
 Naar het antwoord op de vraag van de fractie van de SP naar een verklaring
voor het hogere percentage te late betalingen van vennootschapsbelasting kan
het kabinet alleen gissen.
 
 De leden van de fracties van het CDA en de PvdA vragen naar het beleid
met betrekking tot de verzuimboete wegens betaalverzuimen bij aanslagbelastingen.
Het opleggen van de verzuimboete zal niet in een geautomatiseerd en massaal
proces plaatsvinden maar worden toegepast in individuele, door de ontvanger
te beoordelen, situaties. Daarom zal het vooralsnog met name gaan om belastingschuldigen
die stelselmatig niet of te laat betalen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA wensen specifiek te vernemen waarom
de verzuimboete wegens betaalverzuimen een vast bedrag is en niet een percentage
van de betalen belasting. De wet vermeldt alleen het maximale bedrag dat als
verzuimboete kan worden opgelegd. In het beleid met betrekking tot de verzuimboete
wegens betaalverzuimen bij aangiftebelastingen is daarentegen bepaald dat
de hoogte van een in eenconcreet geval op te leggen verzuimboete
afhangt van het bedrag dat niet of te laat is betaald. In de toepassing van
de wet zoals het Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst daaraan uitvoering
geeft, bestaat dus wel een verband tussen de hoogte van de verzuimboete en
het niet betaalde bedrag aan belasting.
 Overbrenging feiten strafrecht naar boeterecht
 De leden van de fracties van het CDA en van de SP hebben tevens een aantal
vragen over het voorstel een aantal feiten over te brengen van het strafrecht
naar het boeterecht. Zo vragen de leden van de fractie van het CDA naar de
voornaamste reden dat deze verplichtingen feitelijk niet strafrechtelijk worden
gehandhaafd. Naar de indruk van het kabinet is de voornaamste reden dat het
Openbaar Ministerie niet of nauwelijks overgaat tot vervolging ter zake van
het niet nakomen van de verplichtingen in artikel 68, eerste lid, van de AWR,
dat deze feiten voor het strafrecht als «te licht» worden beschouwd.
Daarnaast maakt de Belastingdienst jaarlijks afspraken met het Openbaar Ministerie
over het aantal te vervolgen zaken. Het spreekt voor zich dat het kabinet
deze capaciteit ook liever aanwendt voor de vervolging van zwaardere delicten.
Het is in elk geval niet zo, zoals de redactie van Vakstudie Nieuws in haar
commentaar suggereert, dat het Openbaar Ministerie de vervolging van overtredingen
van artikel 68, eerste lid, van de AWR terecht nalaat omdat deze niet strafwaardig
zouden zijn. Het gaat hier weliswaar om verplichtingen van meer bijkomstige
aard, maar deze verplichtingen zijn niet zinledig.
 
 Anders dan de leden van de fractie van de SP veronderstellen blijft ook
na de voorgestelde wetswijziging een aantal feiten in de AWR strafbaar. Het
gaat hier met name om hetgeen vaak als belastingfraude wordt gekwalificeerd,
namelijk het niet, niet juist, niet volledig of niet tijdig doen van aangifte.
De bepalingen die hierop betrekking hebben blijven ongewijzigd bestaan. Daarnaast
blijft ook een aantal andere feiten strafbaar, zowel als overtreding als als
misdrijf. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het onjuist of onvolledig verstrekken
van inlichtingen of het niet voldoen aan de administratieverplichtingen.
 
 De leden van de fracties van het CDA en de SP hebben ook ieder een vraag
over de toekomstige boete-oplegging. De leden van de fractie van het CDA vragen
het kabinet toe te lichten in hoeverre de Belastingdienst op deze extra taak
toegerust is. De Belastingdienst heeft een ruime en langdurende ervaring met
het opleggen van bestuurlijke boeten. De boete in het fiscale bestuursrecht
behoort tot de oudsten in het bestuursrecht. Deze ervaring leidt ertoe dat
de Belastingdienst een grote expertise heeft opgebouwd als het om boeteoplegging
gaat en dat de organisatie daarvoor ook is ingericht. Ten aanzien van de feiten
die nu beboetbaar worden, merkt het kabinet op dat het niet gaat om aanzienlijke
aantallen overtredingen. Wel gaat het om verplichtingen, waarvan juist de
Belastingdienst als eerste de niet nakoming constateert. Als voorbeeld noemt
het kabinet de verplichting om toegang te verlenen tot gebouwen en gronden
op de daartoe aangewezen dagen en uren (artikel 50, tweede lid, van de AWR).
Deze verplichting bestaat jegens ambtenaren van de Belastingdienst en het
zijn dan ook die ambtenaren van de Belastingdienst die constateren dat de
verplichting niet wordt nagekomen en die in de toekomst vervolgens een verzuimboete
kunnen opleggen. Door de mogelijkheid van een adequate reactie verwacht het
kabinet dat de handhaving van de desbetreffende verplichtingen wordt verbeterd.
In zoverre is daarin een aanscherping van de nakoming van die verplichtingen
te zien, zoals de NOB opmerkt. Anders dan waarvan de NOB uitgaat, zal van
een min of meer automatische oplegging van de voorgestelde verzuimboete geen
sprake zijn. Alleen al de aard van de onderliggende verplichtingen leent zich daar niet voor. Het kabinet bevestigt wel dat voor het opleggen
van een verzuimboete geen opzet of grove schuld vereist is. Het bewijzen van
opzet of grove schuld is echter evenmin vereist voor een strafrechtelijke
veroordeling, zodat op dit punt geen verschil valt aan te wijzen.
 
 Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van de SP naar
de wenselijkheid van een openbare berechting van de normschending brengt het
kabinet in herinnering dat het onderzoek ter zitting bij de belastingrechter
voor zover het de boeteoplegging betreft, eveneens openbaar is (artikel 27c
van de AWR). Ook na overbrenging van de feiten naar het boeterecht treedt
dus ook op dit punt geen verandering op.
 Indexatie verzuimboeten Algemene wet inzake rijksbelastingen
 Over de voorgestelde indexatie van de verzuimboeten hebben de leden van
de fracties van het CDA en de SP een aantal vragen. Ten eerste vragen deze
leden waarom de verzuimboeten in de AWR sinds 1 januari 1998 niet meer
zijn geïndexeerd. Ter vermijding van misverstanden wijst het kabinet
erop dat alle verzuimboeten in de fiscaliteit niet geïndexeerd zijn.
Deze verzuimboeten zijn niet alleen te vinden in de AWR, maar ook in de Algemene
Douanewet en een aantal heffingswetten. De reden voor het niet opnemen van
een indexatiebepaling bij invoering van deze verzuimboeten in de AWR is dat
het destijds niet gebruikelijk was boeten te indexeren. Dit is op een bepaald
moment gewijzigd als gevolg nieuwe inzichten. Om die reden worden de verzuimboeten
in de AWR nu ook geïndexeerd. Het kabinet vindt het niet gepast om dit
nu vanaf 1 januari 1998 te herstellen en indexeert dus niet over
de afgelopen twaalf jaar, maar alleen over de afgelopen vijf jaar.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen verder of ook buiten de fiscaliteit
boeten worden geïndexeerd. Het antwoord op deze vraag luidt bevestigend.
Bijvoorbeeld in het strafrecht vindt een tweejaarlijkse indexatie van de geldboeten
plaats (zie artikel 23, negende lid, Wetboek van Strafrecht). In de fiscaliteit
is ervoor gekozen om de boeten minder vaak aan te passen aan de ontwikkeling
van het prijsindexcijfers, om perikelen rondom het overgangsrecht zo veel
mogelijk te beperken. Zoals bekend heeft degene aan wie een sanctie wordt
opgelegd namelijk recht op toepassing van de voor hem meest gunstige bepaling.
Indien de vijfjaarlijkse aanpassing van de verzuimboeten leidt tot een verhoging,
moeten op feiten die vóór aanpassing zijn begaan dus nog de «oude»
bedragen worden toegepast. In het strafrecht wordt de geldboete opgelegd door
een rechter, die betrekkelijk eenvoudig kan bepalen of overgangsrecht speelt
en dan de meest gunstige bepaling kan aanwijzen en toepassen. Juist verzuimboeten
in de fiscaliteit worden echter veelal geautomatiseerd opgelegd. Het programmeren
van de systemen om overgangsrecht te onderkennen is complex. Om die reden
is in de fiscaliteit gekozen voor een vijfjaarlijkse, in plaats van een tweejaarlijkse
of zelfs jaarlijkse indexatie.
 
 Tot slot vragen deze leden om een reactie van het kabinet op het artikel
van Pechler in NTFR Beschouwingen, 2009–33. In dit artikel geeft de
auteur naar aanleiding van een arrest van de Hoge Raad een uitgebreide beschrijving van de regels rondom het horen. In de
slotopmerkingen merkt de auteur op dat naar zijn indruk de houding van bestuursorganen
jegens het horen in de fiscale praktijk wel te wensen overlaat. De auteur
onderbouwt deze indruk niet en deze komt, gelet op de verder beschrijvende
aard van het artikel, ook wat uit de lucht vallen. Dat neemt niet weg dat
het kabinet vanzelfsprekend het belang van het horen en het volgen van de
regels daaromtrent, onderstreept. Op grond van het beleid hoort de Belastingdienst
de belastingplichtige in beginsel altijd. Daarmee past de Belastingdienst
de bepalingen rondom het horen ruimer toe dan de Awb voorschrijft. Het kabinet
verwijst hierbij verder naar het Besluit Fiscaal Bestuursrecht.
 Verlagen BTW-tarief digitale informatie op fysieke dragers
 De leden van de fractie van de PvdA zijn verheugd dat digitale educatieve
informatie nu eindelijk onder het verlaagde BTW-tarief gaat vallen. De leden
van de fractie van de SP vragen wat de reden is dat luisterboekendownloads
niet onder het verlaagde BTW-tarief vallen. Ook de redactie van de Vakstudie
Nieuws heeft enkele kanttekeningen geplaatst bij de toepassing van het verlaagde
BTW-tarief op digitale informatie op fysieke dragers. Het verlaagde BTW-tarief
kan worden toegepast op de levering van boeken, met inbegrip van alle andere
dan papieren fysieke dragers waarop de inhoud van een boek is aangebracht.
Het downloaden van (luister)boeken wordt voor de BTW niet aangemerkt als levering,
maar als elektronische dienst. Op elektronische diensten kunnen lidstaten
het verlaagde BTW-tarief niet toepassen, omdat de Europese BTW-richtlijn de
lidstaten hiertoe geen ruimte biedt. In dit verband merkt de redactie van
VN op dat er mogelijk discussies kunnen ontstaan over de maatstaf van heffing,
bijvoorbeeld ten aanzien van e-readers. Het kabinet deelt deze visie niet.
Een e-reader kan namelijk niet worden aangemerkt als een boek maar als een
apparaat waarmee boeken gelezen kunnen worden en dat ook om die reden wordt
aangeschaft. Degene die een e-reader koopt, koopt dus geen (titel van een)
boek maar hardware waarmee boeken kunnen worden gelezen. Dit onderscheid blijkt
ten overvloede ook uit de koopprijs van een e-reader afgezet tegen die van
een boek. Op een e-reader is het verlaagde BTW-tarief dan ook niet van toepassing.
Een en ander is niet anders indien een e-reader wordt geleverd met op het
interne of externe geheugen één of meerdere digitale boeken.
Ook dan behoudt de e-reader het karakter van lees-apparaat (vergelijk in dit
verband een laptop). Ten aanzien van het verlaagde tarief op digitale educatieve
informatie die is aangebracht op fysieke dragers en die kennelijk uitsluitend
of nagenoeg uitsluitend (90%) is bestemd voor informatieoverdracht
in het onderwijs, heeft de redactie van VN gevraagd hoe in de praktijk zal
moeten worden omgegaan met het feit dat objectief kenbaar moet zijn dat het
product voor 90% of meer bestemd is voor informatieoverdracht in het
onderwijs. Aan de hand van objectieve maatstaven zal beoordeeld moeten worden
of een product aan dit criterium voldoet. Een duidelijke aanwijzing hiervoor
kan zijn dat een dergelijk product direct en (vrijwel) uitsluitend wordt geleverd
aan onderwijsinstellingen. Daarentegen zal digitale educatieve informatie
die in de reguliere detailhandel wordt verkocht, niet kunnen worden aangemerkt
als educatieve informatie die voor 90% of meer is bestemd voor informatieoverdracht
in het onderwijs (vergelijk in dit verband bijvoorbeeld de DVD-serie «In
Europa» van Geert Mak). De bedoelingen van de leverancier spelen in
beginsel geen rol; het gaat om de eigenschappen van het geleverde product.
 Verlagen BTW-tarief tuktuks, motor- en fietstaxi’s
 De leden van de fractie van de SP vragen of er nog andere vervoersmiddelen
zijn die onder het hoge tarief vallen, zoals bijvoorbeeld de taxiboot. Zij
vragen ook of er plannen zijn om deze ook te verlagen. Bij toepassing van
het verlaagde BTW-tarief op het vervoer van personen geldt als uitgangspunt
dat economisch gelijke prestaties ook gelijk behandeld dienen te worden. Zo
geldt het verlaagde BTW-tarief onder andere voor het vervoer van personen
per auto en per schip. Een redelijke toepassing van deze post maakt het mogelijk
dat het verlaagde BTW-tarief ook kan worden toegepast op het vervoer van personen
per (taxi)boot. 
 Aanpassen reikwijdte integratieheffing
 De leden van de fractie van het CDA wensen met betrekking tot de inbreukprocedure
over mededeling 26 te vernemen waarom de Europese Commissie precies van mening
is dat zij de Nederlandse regering in gebreke moet stellen en waarom het kabinet
van mening is dat dit terecht is. Artikel 18 uit de BTW-richtlijn biedt lidstaten
de mogelijkheid bepaalde handelingen gelijk te stellen met leveringen van
goederen tegen vergoeding en deze dus in de heffing van BTW te betrekken.
De Europese Commissie is van mening dat uit dat artikel van de BTW-richtlijn
volgt dat als een lidstaat eenmaal heeft besloten om een integratieheffing
in te voeren, het niet zo kan zijn dat vervolgens een ondernemer deze integratieheffing
naar eigen keuze kan toepassen. Heeft een lidstaat eenmaal deze regeling ingevoerd,
dan geldt deze voor alle ondernemers op gelijke wijze in die lidstaat. Nederland
heeft de integratieheffing integraal ingevoerd, maar laat via mededeling 26
binnen bepaalde sectoren de keus aan de ondernemer. Nederland wijkt dus af
van de bedoeling van deze bepaling, enerzijds door enkele sectoren te faciliteren
terwijl het voor alle andere sectoren wel geldt en door binnen die sectoren
ook nog de keus aan de ondernemer zelf te laten. Daarnaast kan de Nederlandse
regeling tevens problemen geven in verband met de regels van staatssteun.
Het is het kabinet duidelijk dat de Nederlandse variant niet verdedigd kan
worden tegen de achtergrond van de BTW-richtlijn. Door de in Nederland gekozen
systematiek blijft binnen deze uitgezonderde sectoren een verschil in fiscale
behandeling van vergelijkbare goederen bestaan, hetgeen juist met deze integratieheffing
dient te worden voorkomen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of het ook mogelijk
zou zijn bepaalde sectoren verplicht buiten de integratieheffing te houden.
De beantwoording van deze vraag hangt samen met de vragen van de leden van
de fractie van het CDA aan het kabinet om aan te geven in hoeverre zij een
andere oplossing hebben gezocht voor de Europeesrechtelijke problemen met
mededeling 26 en of bijvoorbeeld is overwogen om de integratieheffing geheel
niet of slechts voor bepaalde sectoren toe te passen. Tevens vragen de leden
van de fractie van het CDA in dit verband wat de gevolgen zouden zijn van
beide opties. Om een oplossing te vinden voor de door de aangekondigde ingebrekestelling
ontstane problematiek zijn verscheidene alternatieven bekeken, waaronder de
door beide fracties genoemde mogelijkheden. Het meest rigoureuze alternatief
is om de integratieheffing geheel af te schaffen. Daarmee wordt de inbreukprocedure
afgewend, maar dit betekent tegelijkertijd dat veel meer sectoren –
dan die genoemd in mededeling 26 – gevrijwaard worden van de integratieheffing.
Naast een ongewenst negatief budgettair effect draagt dit er ook toe bij dat
een verschil in belastingdruk op overigens vergelijkbare goederen niet meer
wordt weggenomen. Reeds bij de invoering van de Wet op de omzetbelasting 1968
werd dit onwenselijk gevonden en ook nu nog is het kabinet die mening toegedaan.
Op dit bestaansrecht van de integratieheffing wordt in latere vragen uitvoeriger
ingegaan. Toepassing van de integratieheffing voor slechts enkele sectoren
zou in theorie mogelijk zijn, bijvoorbeeld als alleen in die sectoren zich
een verstoring zou voordoen en in andere sectoren niet. Dit is in de praktijk
echter niet het geval. De mogelijkheid die de leden van de fractie van de
PvdA opperen is een alternatief geweest dat na overleg met de betrokken sectoren
aan de Europese Commissie is voorgelegd. Hiermee werd een budgettair neutrale
oplossing beoogd voor exact die sectoren die mededeling 26 kunnen toepassen.
Naast het feit dat deze oplossing door de Commissie niet passend werd geacht
binnen doel en strekking van de richtlijnbepaling, zou het ook problemen kunnen
geven met de regels voor staatssteun. Dit alternatief kreeg dan ook niet de
steun van de Commissie om een inbreukprocedure te kunnen afwenden. 
 
 Uitgaande van de intrekking van de faciliteit in mededeling 26 per 1 januari
2010 vragen de leden van de fractie van de PvdA wat onder een redelijke overgangsregeling
wordt verstaan. Wat in dat verband redelijk is, wordt in overleg met de belangenverenigingen
van de betrokken sectoren bezien. Hierbij wordt zoveel als mogelijk is rekening
gehouden met normale bouwperioden en onomkeerbare duidelijke verplichtingen
die partijen zijn aangegaan in relatie tot de in mededeling 26 bedoelde gevallen.
Daarna vindt afstemming plaats met de Europese Commissie.
 
 Op dit punt vragen de leden van de fractie van het CDA in te gaan op het
commentaar van NOB dat de overgangsregeling niet met de Europese Commissie
dient te worden afgestemd aangezien het een facultatieve regeling betreft.
De integratieheffing zélf is een facultatieve regeling. De overgangsregeling ziet echter niet op deze facultatieve regeling
maar op de afbouw van mededeling 26 als een afwijking van die regeling. Het
overleg vindt in eerste aanleg plaats in het kader van het voorkomen van een
inbreukprocedure. Afstemming met de Europese Commissie over een overgangsregeling
maakt daar onderdeel vanuit, zodat voor alle betrokken partijen zekerheid
bestaat over de acceptatie van de door Nederland te treffen overgangsregeling.
Intrekking van mededeling 26 met een langere dan redelijke overgangsregeling
zou immers door de Commissie kunnen worden gezien als een niet te accepteren
afwijking waardoor de inbreukprocedure niet wordt afgewend. Ook met het oog
op het voorkomen van problemen met staatssteun, is het in het belang van alle
betrokken partijen om in overleg met de Commissie tot afstemming te komen.
 
 Een tweetal vragen is gesteld die samenhangen met het bestaansrecht van
de integratieheffing gelet op de verwijzing naar een artikel van Nieuwenhuizen
door de leden van de fractie van het CDA, alsmede de vraag van de leden van
de fractie van de PvdA om een reactie te geven op de uitspraken van het Gerechtshof
Den Haag van 26 juni 2009 waarin het Hof de integratieheffing zoals Nederland
deze heeft geformuleerd, in strijd acht met de Europese BTW-richtlijn. Aan
het bestaansrecht van de integratieheffing is sinds de invoering daarvan in
onze nationale wet niets veranderd. Het is een voorkomingsbepaling die een
potentiële verstoring wegneemt, die anders zou ontstaan door een verschil
in fiscale behandeling van overigens een zelfde soort goed. Het ziet op het
verschil dat ontstaat als een goed kant en klaar wordt aangekocht en de situatie
dat eenzelfde goed in eigen bedrijf wordt vervaardigd. In het eerste geval
betaalt de ondernemer over de gehele kostprijs en winstopslag BTW. In het
tweede geval betaalt de ondernemer slechts BTW op de onderdelen die hij inkoopt
met BTW. Over bijvoorbeeld de loonkosten van zijn eigen personeel, winstopslag,
financieringskosten, verzekering en vrij van BTW gekochte grond betaalt hij
dan geen BTW. Die ondernemer ervaart op deze wijze dus een lagere BTW druk
doordat op bepaalde kostenelementen geen BTW drukt. Is dit erg? Zonder integratieheffing
zou een ondernemer die het goed zelf vervaardigt goedkoper op dezelfde markt
kunnen opereren dan zijn concurrent.
 
 Dit is een andere verstoring dan de verstoring die Nieuwenhuizen in zijn
artikel als argument ten tonele voert om het bestaansrecht van de integratieheffing
in twijfel te trekken. Hij doelt op een verstoring op de markt die ontstaat
als een ondernemer besluit zelf te bouwen dan wel op zijn eigen grond laat
bouwen en er dus niet voor kiest om kant en klaar het gehele goed inclusief
ondergrond bij een andere marktdeelnemer aan te kopen. De concurrentieverstoring
dus van de incidentele zelfbouwer ten opzichte van de bouwonderneming. Dit
is in de voorbeelden in het artikel inderdaad veelal een theoretische marktverstoring
maar aan die verstoring ontleent de integratieheffing haar belang ook niet.
Overigens is de integratieheffing voor roerende goederen niet zo onbeduidend
als in het artikel wordt geschetst. Onder deze categorie valt
ook het zelf opwekken van energie. De integratieheffing is ervoor bedoeld
om (zo goed als mogelijk is) een gelijke belastingdruk te realiseren ter zake
van een in eigen bedrijf vervaardigd respectievelijk ter zake van een op de
markt aangeschaft goed.
 
 De uitspraken van het Gerechtshof Den Haag zien specifiek op de situatie
dat een ondernemer een onroerende zaak laat bouwen op eigen grond. Zonder
een integratieheffing zou hij de BTW over die eigen grond dus kunnen besparen.
Als volgens de BTW-richtlijn de integratieheffing daarop niet zou mogen worden
toegepast – hetgeen het Hof van mening is – dan ontstaat er juist
een verschil in fiscale behandeling. De mening van het Gerechtshof wordt daarom
ook niet gedeeld en tegen deze uitspraken is cassatie aangetekend. Steun voor
deze visie van de Staatssecretaris kan worden gevonden in de conclusie van
de Advocaat-Generaal Van Hilten van 29 april 2009 in zaaknummer 08/00864.
Ook wordt verwezen naar andere in de vakpers verschenen commentaren op de
onderhavige uitspraken van Gerechtshof Den Haag, zoals het commentaar van
Van Dongen in NTFR 2009/1840 waarin zij tot de conclusie komt dat Nederland
zijn bevoegdheid niet heeft overschreden en de aandacht die Van Kesteren aan
deze uitspraken besteedt in zijn noot in BNB 2009/188, onder punt 6. Daarin
geeft hij aan dat ook hij twijfelt aan de juistheid van het standpunt van
het Gerechtshof Den Haag.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen of nader kan worden aangegeven
wat de consequentie van deze maatregel is voor de bouwactiviteiten van corporaties.
Van de belangenvereniging is vernomen dat, uitgaande van een redelijke overgangstermijn,
de gevolgen zich niet zo zeer voordoen bij bouwactiviteiten op Vinex-locaties,
maar bij herstructureringsgebieden in de gevallen dat geen sprake is van renovatie
maar van nieuwbouw. In die situatie wordt namelijk veelal gebruik gemaakt
van eigen «oude» grond. Men verwacht daar minder financiële
armslag.
 
 Tevens vragen deze leden welk prijseffect voor een doorsnee corporatiewoning
als gevolg hiervan zal ontstaan. Een prijseffect zal zich voordoen bij die
te verhuren woningen die zelf of onder terbeschikkingstelling van grond (stoffen)
zullen worden vervaardigd. Per saldo is dit de BTW die over de woning wordt
geheven, dus na aftrek van de omzetbelasting die op de bouw drukt. Doorgaans
is dit de BTW over de waarde van de grond. Dit is een prijsverhogend effect.
Er is echter ook een prijsverlagend effect dat daarmee verdisconteerd moet
worden. Dit betreft het financieringsvoordeel dat ontstaat doordat de omzetbelasting
op de inkomende nota’s gedurende de bouwperiode direct in aftrek mag
worden gebracht. De hoogte van dit financieringsvoordeel is uiteraard afhankelijk
van een aantal factoren waaronder de hoogte van het rentepercentage en de
lengte van de bouwperiode tot aan de ingebruikname van de woning.
 Uitbreiding banksparen
 Bij nota van wijziging wordt de voorstelde stamrechtbankspaarregeling
nog op een aantal punten aangepast. Deze aanpassing heeft tevens betrekking
op een aantal aspecten die aan de orde zijn gesteld in het verslag. Met deze
wijzigingen in het voorgestelde artikel 11a Wet LB 1964 wordt het evenwicht
verbeterd tussen de fiscale behandeling van producten die reeds onder de stamrechtvrijstelling
vallen en de fiscale behandeling van de voorgestelde stamrechtspaarrekening
en het stamrechtbeleggingsrecht. Hierdoor draagt de regeling verdergaand bij
aan het gelijke speelveld tussen banken en verzekeraars bij stamrechtproducten
(voor ontslagvergoedingen). 
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen het kabinet aan te geven in
welke mate zij verwacht dat van de mogelijkheden tot banksparen voor stamrechten
en uitvaartverzekeringen gebruik zal worden gemaakt, gezien het feit dat hiervoor
structureel € 8 miljoen aan budgettaire derving wordt ingeboekt.
De bankspaarproducten vormen een alternatief voor de huidige gefacilieerde
verzekeringsproducten. Het kabinet verwacht dan ook dat allereerst een substitutie-effect
zal plaatsvinden. Daarnaast wordt echter verwacht dat bepaalde groepen die –
bijvoorbeeld vanwege de aan een verzekering verbonden kosten – geen
gebruik maken van de huidige regeling, wel gebruik gaan maken van een bankspaarproduct.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen vervolgens hoe het kabinet
bijvoorbeeld denkt over een bankspaarvariant voor alimentatieafkoopsommen.
Om voor aftrek van een alimentatieafkoopsom – als persoonlijke aftrekpost –
in aanmerking te komen moet de alimentatieafkoopsom gestort worden bij een
professionele verzekeraar in de vorm van een lijfrentepremie. Daaraan zijn
enkele voorwaarden gesteld. Voor lijfrenteverzekeringen bestaat reeds een
bankspaarvariant. Het kabinet zal dan ook onderzoeken of de voorwaarden bij
deze specifieke gevallen van alimentatieafkoop, dusdanig kunnen worden aangepast
dat het mogelijk wordt om de afkoopsom op een bankspaarrekening te storten.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen het kabinet aan te geven in
hoeverre zij het noodzakelijk acht de Faillissementswet, en dan met name artikel
22a, aan te passen in die zin dat wordt geregeld dat bankspaarproducten op
een gelijke wijze worden behandeld als verzekeringsproducten. Over de behandeling
van bankspaartegoeden in het kader van artikel 22a van de Faillissementswet
zal ik overleg plegen met de Minister van Justitie.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen hoe het kabinet denkt over
het opnemen van een begunstigingsclausule bij bankspaarproducten, met name
bij de spaarrekening eigen woning (SEW) en het beleggingsrecht eigen woning
(BEW). Naar het oordeel van het kabinet gaat een begunstigingsclausule niet
samen met een bankspaarproduct, voor zover onder een begunstigingsclausule
een clausule wordt verstaan die een beperking stelt aan de kring van personen
die na het overlijden van de houder van de SEW of de BEW kan beschikken over
het tegoed. Het bankspaarproduct zou daarmee immers alsnog het karakter van
een verzekering krijgen.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet mogelijkheden
ziet om de duur van de levenslange lijfrentespaarrekening en het levenslang
lijfrentebeleggingsrecht te laten aansluiten bij de methodiek die een verzekeraar
volgt, bijvoorbeeld door het laten lopen van de uitkerende fase tot ten minste
de 90-jarige leeftijd van de belastingplichtige waarbij de minimale looptijd
5 jaar bedraagt. In de memorie van toelichting bij de initiatiefwet banksparen
is ingegaan op het feit dat een bankspaarproduct een wezenlijk ander product
is dan een verzekeringsproduct. Een bankspaarproduct
kan per definitie niet levenslang zijn omdat op voorhand niet is vast te stellen
hoe lang een persoon leeft en dus hoe groot het tegoed moet zijn om in levenslange
uitkeringen te voorzien. In de voorwaarden van de lijfrentespaarrekening en
het lijfrentebeleggingsrecht is daarom getracht per fictie – door het
stellen van een minimum aantal jaren tussen de eerste en de laatste termijn –
zo goed als mogelijk de levenslange uitkering van verzekeringsproducten te
benaderen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of het klopt dat bij een stamrechtverzekeringsproduct
restbegunstiging jegens nabestaanden niet is toegestaan en dat dit in de bankspaarvariant
wel mogelijk is. Verdervragen deze leden wat de reden is voor
dit verschil. Op het punt van restbegunstiging bestaat inderdaad een verschil
tussen een stamrechtverzekeringsproduct en de bankspaarvariant. Dit verschil
is inherent aan het feit dat verzekeringsproducten en bankspaarproducten wezenlijk
twee verschillende soorten producten zijn. De verzekeraar draagt een langlevenrisico.
Dit houdt in dat de werknemer een groter bedrag aan uitkeringen ontvangt dan
dat hij aan premie(s) heeft gestort ingeval hij lang in leven blijft. Daar
staat wel tegenover dat de verzekeraar het bedrag van de resterende uitkeringen
behoudt ingeval de werknemer «vroegtijdig» overlijdt. Restbegunstiging
behoort dan ook niet tot de mogelijkheden omdat deze «rest» nu
juist de compensatie vormt voor het langlevenrisico. Een bank daarentegen
keert nooit meer (maar ook niet minder) uit dan het totale bedrag van de stortingen
en de mogelijke renteaangroei. De bank draagt derhalve niet het langlevenrisico,
maar de werknemer. Voor de consument bestaat met andere woorden de afweging
tussen een levenslange uitkering met het«risico» op vroegtijdig
overlijden of de zekerheid dat het geld bij zijn overlijden toekomt aan de
nabestaanden met het «risico» dat bij lang leven het tegoed opraakt.
Het is aan de consument om te beoordelen welk product het beste past bij zijn
wensen en hier een keuze in te maken.
 
 De leden van de fractie van de SP vragen waarom de uitbreiding van het
banksparen is opgenomen in het Belastingplan. In de motie Remkes en Tang is
het kabinet gevraagd onderzoek te doen naar de wenselijkheid om voor meer
verzekerings-/spaarproducten dan nu wettelijk geregeld is banksparen mogelijk
te maken en daartoe voorstellen te doen. Omdat
met de voorgestelde wijzigingen geen structuurwijziging plaatsvindt en de
wijzigingen van invloed zijn op het budgettaire beeld voor het komend jaar,
heb ik gemeend de voorgestelde wijzigingen die uit de motie voortvloeien in
het Belastingplan 2010 op te moeten nemen.
 
 De leden van de fractie van de SP vragen tevens uit welke noodzaak de
uitbreiding van banksparen voor stamrechten en uitvaartproducten is geboren.
De leden vragen vervolgens of het kabinet een daling in de prijzen van overlijdensverzekeringen
verwacht als gevolg van deze maatregel. Op dit moment zijn belastingplichtigen,
die fiscaal ondersteund met een ontslagvergoeding een stamrecht willen kopen
of wensen te sparen voor hun uitvaart, gedwongen dit bij een verzekeraar te
doen. De kosten hiervan kunnen hoog en ondoorzichtig zijn. Met dit voorstel
wil het kabinet de keuzemogelijkheid uitbreiden. Via een vergroting van de
markt zal dit tot meer concurrentie bij financiële aanbieders leiden
en een bijdrage leveren aan een grotere transparantie in de kostenstructuren
van financiële producten. Tevens komt het kabinet hiermee tegemoet aan
de voornoemde motie van de leden Remkes en Tang.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen waarom banksparen niet wordt
voorgesteld voor de lijfrenteopbouw ten behoeve van een gehandicapt kind,
aangezien dit als voorbeeld is genoemd in de motie Remkes en Tang.1
De leden van de fractie van het CDA vragen of er nog andere zaken dan de arbeidsongeschiktheidslijfrente
en de lijfrente voor het invalide (klein)kind zijn waarvoor het kabinet op
voorhand zegt dat het geen bankspaarvariant wenst in te voeren. In de door
de leden van de fractie van VVD genoemde motie wordt het kabinet gevraagd
onderzoek te doen naar de wenselijkheid om voor meer verzekerings-/spaarproducten
dan nu wettelijk geregeld is banksparen mogelijk te maken en daartoe voorstellen
te doen. Niet ieder verzekeringsproduct leent zich ertoe tot een bankspaarproduct
te worden omgevormd. Producten waar verzekeringstechnische aspecten een wezenlijk
onderdeel van uitmaken, lenen zich ten principale niet voor een bankspaarvariant.
Het gaat dan met name om producten waarvan de hoogte, duur en aanvang zeer
onzeker zijn. Om die reden leent de lijfrente voor het invalide
(klein)kind zich niet goed voor een bankspaarvariant. Een van de vereisten
van deze faciliteit is dat het om een levenslange uitkering moet gaan. Dit
vereiste hangt samen met de invaliditeit als gevolg waarvan een inkomensvoorziening
wenselijk kan zijn. Een fictie voor een minimale uitkeringstermijn gebaseerd
op de gemiddelde leeftijdsverwachting – zoals bij de lijfrentespaarrekening
en lijfrentebeleggingsrecht – is niet werkbaar, omdat de individuele
leeftijdsverwachting, afhankelijk van de aard van de invaliditeit, sterk zal
fluctueren. Vergelijkbare overwegingen gelden voor de arbeidsongeschiktheids-lijfrente.
Voor andere producten waar verzekeringstechnische aspecten een wezenlijk onderdeel
van uitmaken en derhalve vergelijkbare overwegingen spelen, is invoering van
een bankspaarvariant uiteraard ook niet aan de orde.
 Successierechtschulden in box 3
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet kan aangeven
hoe zij aankijkt tegen het opnemen van alle belastingschulden als aftrekpost
in box 3 en welke bezwaren hieraan verbonden zijn. Een generieke maatregel
voor alle belastingschulden envorderingen acht het kabinet niet wenselijk.
Het in aanmerking nemen van inkomstenbelastingschulden en – vorderingen
leidt tot complexe regelgeving en complexiteit in de uitvoering. Dit houdt
verband met de volgende aspecten.
 • Vaststellingsproblematiek ontstaat omdat de belastingschuld in
box 3 bepalend is voor de verschuldigde inkomstenbelasting en de verschuldigde
inkomstenbelasting bepalend is voor de belastingschuld in box 3.
 • Aan een voorlopige teruggaaf (VT) ligt niet in alle gevallen een
reeds bestaande materiële belastingvordering ten grondslag. Voor de belastingplichtige
die geen automatische VT ontvangt en voor de belastingplichtige die ervoor
kiest geen VT te ontvangen, zou er vanwege het op een later moment claimen
van de belastingteruggave op de peildata geen vordering in aanmerking worden
genomen in box 3.
 Het in aanmerking nemen van alle belastingschulden envorderingen leidt
tot een budgettaire derving van € 19 miljoen.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie pleiten ervoor om ook inkomstenbelastingschuld
waarvoor een in het kader van de bedrijfsopvolging een meerjarige renteloze
betalingsregeling geldt, in aftrek toe te staan voor het box 3 inkomen. Het
kabinet acht het niet gewenst om dergelijke belastingschulden – anders
dan andere belastingschulden – voor aftrek in aanmerking te laten komen.
Immers, door de belastingschuldige wordt dan een «dubbel voordeel»
genoten. Dat wil zeggen dat er in de eerste plaats sprake is van het voordeel
dat het te betalen belastingbedrag niet in één keer hoeft te
worden betaald binnen zes weken, zoals te doen gebruikelijk bij een aanslag
inkomstenbelasting, maar gespreid over tien jaar, en dat er in de tweede plaats
een voordeel in box 3 zou worden genoten.
 Heffingsrente successierechtschulden en -vorderingen
 De leden van de fractie van de SP vragen of de heffingsrente voor de erfbelasting
wordt ingevoerd om te bevorderen dat de aangifte erfbelasting eerder wordt
gedaan. Deze vraag moet ontkennend beantwoord worden. Een bijkomend effect
van het rekenen van heffingsrente is weliswaar dat het een prikkel vormt om
de aangifte sneller in te dienen. Dat is echter niet de reden om tot invoering
van de heffingsrente over te gaan. Daar liggen budgettaire redenen aan ten
grondslag. 
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen om een uitbreiding met de AB-schuld
in verband met het vervallen van de doorschuifregeling bij overlijden. Het
kabinet interpreteert deze vraag aldus: kan de voorgestelde heffingsrenteregeling
voor de erfbelasting, waarbij de heffingsrente gaat lopen acht maanden na
overlijden, ook toegepast worden op de inkomstenbelastingschuld die ontstaat
als gevolg van het overlijden van de aanmerkelijk belanghouder? Het kabinet
acht dit niet wenselijk omdat de periode van acht maanden is afgestemd op
de procedure die specifiek geldt voor het indienen van het aangiftebiljet
voor de erfbelasting. Voor het indienen van het aangiftebiljet in verband
met overlijden voor de inkomstenbelasting gelden andere procedureregels.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen welke consequentie een recente
uitspraak van de Hoge Raad heeft inzake het rekenen van heffingsrente als
de belastingaanslag langer dan drie maanden uitblijft. Zal de wet worden aangepast
of zal vanaf nu de Belastingdienst de driemaandennorm strikt handhaven, zo
vragen zij. Deze leden doelen op het arrest waarin de Hoge Raad – kort
samengevat – oordeelde dat de inspecteur op grond van het beleid bij
de Belastingdienst in beginsel binnen drie maanden na het indienen van de
aangifte inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting een (voorlopige) aanslag
dient vast te stellen en dat het zorgvuldigheidsbeginsel zich ertegen verzet
over een langere periode dan drie maanden heffingsrente te rekenen bij een
voorlopige aanslag die in overeenstemming met de aangifte is opgelegd, tenzij
de overschrijding van deze termijn niet aan de Belastingdienst is te wijten. Momenteel wordt onderzoek gedaan naar de gevolgen van
het arrest voor het uitvoerend proces. Vooralsnog ziet het kabinet geen reden
de wet aan te passen.
 EU-aspecten
 De vraag van de leden van de fractie van het CDA vragen naar de Europeesrechtelijke
houdbaarheid van de innovatiebox als buitenlandse S & O activiteiten door
een derde die voor rekening en risico van een Nederlandse onderneming worden
gedreven niet in de innovatiebox kunnen worden ingebracht, is hiervoor in
de paragraaf «Uitbreiding faciliteiten speur- en ontwikkelingswerk;
van octrooibox naar innovatiebox» beantwoord.
 Budgettaire aspecten
 De leden van de fracties van het CDA, de VVD en GroenLinks vragen naar
de stand van zaken inzake de BTW-vrijstelling voor medische beroepen en het
BIG-register. In een brief van 16 juni jl. heb ik aangegeven dat de herijkingsmaatregel
BTW-vrijstelling alternatieve medische diensten tot 1 januari 2010 zal
worden opgeschort. Dit hangt samen met het onderzoek dat gedaan moet worden
naar de mogelijkheden voor een invulling van het kader. Op dit moment is dit
onderzoek nog niet geheel afgerond. Zodra het onderzoek is afgerond, hetgeen
op korte termijn zal zijn, zal ik de Kamer informeren over de resultaten van
het onderzoek en de daarbij passende invulling van de BTW-vrijstelling.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen verder wat de verwachte effecten
van het inzetten van de extra boete-ontvangsten zijn voor de invulling van
de boetetaakstelling uit het coalitieakkoord. De totale boetetaakstelling
bedraagt structureel € 100 miljoen. De structurele bijdrage van
de Belastingdienst aan deze taakstelling bedraagt € 46,8 miljoen.
Deze bijdrage is in twee stappen ingeboekt bij ontwerpbegroting IXB van het
ministerie van Financiën voor respectievelijk 2009 en 2010. De Belastingdienst
vult deze bijdrage in met de maatregelen in de boetesfeer die zijn
opgenomen in het Belastingplan 2010 en met onder andere de verwachte extra
boeteontvangsten vanwege volume-effecten (stijging van het aantal belastingplichtigen).
 Ten slotte
 De leden van de fractie van het CDA vragen naar de uitvoering van de motie
Omtzigt c.s. over verzilveringsproblematiek bij de ouderschapsverlofkorting. Uit de Emancipatiemonitor van het SCP en CBS blijkt
dat werknemers in de praktijk gemiddeld 9 uur per week ouderschapsverlof opnemen
over een periode van 9 maanden. Een dergelijk gemiddeld opnamepatroon leidt
tot een (gedeeltelijke) niet-verzilvering van 2%. Bij de keuze om al
dan niet in één keer de maximale 26 weken ouderschapsverlof
op te nemen zijn meer factoren van belang dan alleen de mate van verzilvering.
Belangrijk punt is dat de ouderschapsverlofkorting van 50% WML per
opgenomen werkdag over het algemeen niet het verlies aan inkomen kan opvangen.
De mate waarin de ouderschapsverlofkorting het inkomensverlies kan afdekken,
is mede afhankelijk van de mate van doorbetaling door de werkgever tijdens
het ouderschapsverlof. Gegeven het feit dat slechts in een klein deel van
de cao’s sprake is van doorbetaling door de werkgever, zal de ouderschapsverlofkorting
van 50% WML veelal niet opwegen tegen het normale salaris. Uit de Emancipatiemonitor
blijkt verder dat ouders die recht hebben op ouderschapsverlof aangeven er
geen behoefte aan te hebben of afzien van ouderschapsverlof omdat het ongunstig
zou zijn voor de carrière, dan wel de vergoeding te laag zou zijn.
Voor degenen die wel gebruik maken van ouderschapsverlof zullen dezelfde factoren
meewegen bij de keuze van het opnamepatroon. De aanname dat ouders niet het
maximale aantal van 26 weken ouderschapsverlof opnemen vanwege een (gedeeltelijke)
niet-verzilvering wordt derhalve niet gedeeld. Het kabinet ziet daarom op
dit moment geen reden de desbetreffende motie uit te voeren. Maar omdat de
laatste Emancipatiemonitor nog geen rekening heeft kunnen houden met de uitbreiding
van het recht op ouderschapsverlof naar 26 weken, zal het kabinet vanzelfsprekend
de ontwikkelingen met betrekking tot het opnamepatroon van ouderschapsverlof
en de gevolgen hiervan voor de verzilvering van de ouderschapsverlofkorting
nauwlettend blijven volgen.
 
 De leden van de fracties van het CDA en de VVD hebben gevraagd naar de
wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan de motie Omtzigt/Weekers inzake
de historische luchtvaart. Met de Kamer is eerder gedeeld dat een fiscale
tegemoetkoming van deze aard niet zou passen in het afgesproken toetsingskader
voor belastinguitgaven en dat een eventuele oplossing eerder gezocht zou moeten
worden in de subsidiesfeer. De aangenomen motie biedt daartoe ook de ruimte.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft in de beleidsbrief
Modernisering Monumentenzorg aangekondigd een tegemoetkomende regeling te
treffen in het kader van subsidies die OCW verstrekt voor behoud en beheer
van monumenten, inclusief mobiel erfgoed. In
de praktijk is gebleken is dat een «revolving fund» restauratie
en herstel voor het varend erfgoed sterk bevordert. Om die faciliteit ook
voor ander mobiel erfgoed open te stellen, heeft het kabinet besloten het
bestaande fonds met eenmalig € 1 miljoen in 2010 te versterken.
Hiermee is het kabinet van mening dat op adequate wijze uitvoering is gegeven
aan de motie.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen op welke wijze ervoor wordt
gezorgd dat op korte termijn iedereen in de gelegenheid gesteld wordt op elektronisch
aangifte te doen. Hierbij wijzen zij op de noodzaak van uitvoering van de
daarop betrekking hebbende motie Omtzigt/Tang.
Over de uitvoering van de motie Omtzigt/Tang heb ik uw Kamer onlangs geïnformeerd. Naar aanleiding van de motie Omtzigt/Tang is door de
Belastingdienst en door DigiD onderzoek gedaan naar het vergroten
van de mogelijkheden om vanuit het buitenland met DigiD aangifte te doen.
Voor een groot aantal belastingplichtigen was de situatie die de motie beoogt,
al bereikt. Op 10 november 2008 is de mogelijkheid voor SVB-klanten geopend
om vanuit het buitenland een DigiD aan te vragen. Dit gaat om ongeveer 250 000
gepensioneerden in het buitenland. Voor andere burgers in het buitenland is
een soortgelijke oplossing gezocht. Die is niet gevonden, omdat er geen voldoende
betrouwbare adresinformatie beschikbaar is, die een betrouwbaar uitgifteproces
mogelijk maakt. In dat verband is ook onderzocht of er een alternatief uitgifteproces
voor DigiD mogelijk is. Uitkomst van dit onderzoek is dat er geen betrouwbare
en betaalbare generieke oplossing voorhanden is om burgers zonder administratieve
lasten van een DigiD te voorzien. Voor de categorie in het buitenland wonende
belastingplichtigen die aangifte doen als binnenlands belastingplichtige is
er geen oplossing wanneer zij bij vertrek uit Nederland niet over een DigiD
beschikten. Om deze groep niet verder te laten groeien zullen vertrekkende
expats er actief op worden gewezen dat het niet mogelijk is vanuit het buitenland
een DigiD aan te vragen en dat zij dit voor vertrek moeten doen. Beschikken
zij eenmaal over een DigiD dan worden zij via e-mail gewaarschuwd wanneer
hun DigiD dreigt te verlopen.
 
 Op de vraag van de leden van de fractie van het CDA hoe het kabinet op
dit moment denkt over het vrijstellen van vermogensbeheerdiensten van pensioenfondsen
en over het vrijstellen van uitbestede diensten voor betalingsverkeer kan
ik als volgt antwoorden. De inzet van het kabinet op beide dossiers is thans
niet anders dan deze steeds is geweest. Deze inzet is gericht op de vorming
van een gelijk speelveld. Dit betekent dat vermogensbeheerdiensten van pensioenfondsen
binnen de gehele EU ofwel vrijgesteld van BTW ofwel belast met BTW zullen
worden. Met betrekking tot de uitbestede betaalverkeersdiensten betekent dit
dat de voorwaarden waaronder deze diensten vrijgesteld kunnen worden in de
gehele EU gelijk moeten zijn. De onderhandelingen over dit richtlijnvoorstel
zijn nog in volle gang.
 
 De leden van de fractie van de SP hebben een aantal vragen gesteld over
de Studiecommissie Belastingstelsel. De huidige crisis is een van de redenen
achter het instellen van de studiecommissie. De crisis heeft gezorgd voor
het teruglopen van de belastinginkomsten terwijl de uitgaven op peil bleven,
hetgeen heeft geleid tot het oplopen van het financieringstekort. De vraag
is hoe het financieringstekort zich de komende jaren zal ontwikkelen. Dit
is allereerst afhankelijk van de economische groei. In het algemeen mag worden
verondersteld dat de ontvangsten grosso modo gelijk lopen met de economische
ontwikkeling. Bij een sterk aantrekkende economie zullen dan de ontvangsten
ook weer sterk aantrekken. Gebleken is echter dat de gemiddelde endogene ontwikkeling
van de belasting- en premieontvangsten in de periode 2001–2008 zijn
achtergebleven bij de economische groei. «Endogene ontwikkeling»
staat voor de ontwikkeling van de ontvangsten als gevolg van de economische
ontwikkeling en trendmatige ontwikkeling, dus los gezien van het effect van
beleidsmaatregelen. In de periode 2002–2004 dook de progressiefactor
onder de 1 vanwege de op dat moment sterkste inzinking sinds begin jaren tachtig.
Zo kenden de Vpb-ontvangsten een zware instorting in 2002 bij een positieve
nominale BBP-ontwikkeling en bleven in de jaren 2003 en 2004 de ontvangsten
loonen inkomensheffing achter bij het BBP vanwege sterk stijgende pensioenpremies
als gevolg van instorten aandeelkoersen en de ongunstige ontwikkeling van
de werkgelegenheid in die jaren. In de jaren 2005–2007 kwam de macro-economische
progressiefactor weer licht boven de 1 uit, om in 2008 op 0,8 uit te komen. Gemiddeld genomen kwam de progressiefactor van de belastingontvangsten
over de periode 2001–2008 uit op 0,75.
 
 De leden van de fractie van de SP vragen daarnaast naar de hoogte van
de macro-economische progressiefactor op dit moment. Zoals in tabel 4.9 van
de Miljoenennota 2010 valt af te leiden wordt voor 2009 een negatieve endogene
ontwikkeling van de belastingontvangsten verwacht van – 4,4%.
Dit bij een negatieve BBP-groei van – 3,4%. De verwachte
macro-economische progressiefactor in 2009 komt daarmee uit op 1,3. Bij een
negatieve nominale ontwikkeling van het BBP betekent dit dat de belasting-
en premieontvangsten in 2009 zich negatiever ontwikkelen dan het BBP in 2009.
Voor 2010 bedraagt de verwachte progressiefactor 0,2 bij een positieve nominale
BBP-ontwikkeling. Dit betekent dat in 2010 de ontwikkeling van de ontvangsten
sterk achterblijven bij de (nominale) economische groei. Dit wordt mede veroorzaakt
door de verwachte sterk oplopende werkloosheid in 2010, waardoor de ontvangsten
loonheffing zich in 2010 negatief ontwikkelen ten opzichte van 2009. Als voor
de komende jaren ook verwacht mag worden dat de groei van de ontvangsten achterblijven
bij de economische groei, zal het EMU-saldo zich langzamer herstellen. De
studiecommissie zal zich daarom onder andere afvragen wat de invloed is geweest
van de huidige samenstelling van de belastingmix op de ontwikkeling van de
ontvangsten in de periode 2001–2008.
 
 De leden van de fractie van de SP vragen verder naar wie er betrokken
wordt bij het werk van de studiecommissie. Bij de samenstelling van de studiecommissie
is rekening gehouden met de wens een brede fiscale en economische commissie
samen te stellen die kennis en ervaring van binnen en buiten de overheid bijeen
brengt. Voor de precieze samenstelling van de studiecommissie verwijs ik naar
de brief van de minster van Financiën en mijzelf van 29 september
jl. De studiecommissie zal op twee manieren
input van buiten de commissie verzamelen. Ten eerste zullen wetenschappers
en adviseurs worden benaderd om via het schrijven van een essay hun zienswijze
op wenselijke wijzigingen van het belastingstelsel te geven. Bij de keuze
van de essayschrijvers zal uiteraard worden gekeken naar hun onafhankelijkheid.
De essays zullen aan het einde van dit jaar op de website van het ministerie
van Financiën worden gepubliceerd. Ten tweede zullen maatschappelijke
organisaties en andere belanghebbenden via een hoorzitting hun mening kunnen
geven.
 
 De leden van de fractie van de VVD vraagt naar de opbrengsten over het
belastingjaar 2008 als gevolg van de invoering van de integrale VPB-plicht
voor woningcorporaties en naar de uitvoering van de motie Tang c.s. Op dit moment bestaat nog geen goed zicht op de Vpb-ontvangsten
van corporaties. Veel corporaties hebben om uitstel voor indiening van de
aangifte Vpb 2008 verzocht. Dat komt omdat corporaties tot 1 juni 2009
de tijd hadden de vaststellingsovereenkomst 2 (VSO 2) te ondertekenen. Op
basis van de in VSO 2 opgenomen uitgangspunten kan de aangifte worden gedaan.
Vervolgens worden er (voorlopige en definitieve) aanslagen vastgesteld. Voorop
staat dat de Vpb een winstbelasting is. Als corporaties minder winst maken,
betalen ze minder winstbelasting en vloeien er dus ook minder inkomsten in
de staatskas. Mij hebben geen signalen bereikt dat de heffing van vennootschapsbelasting
leidt tot onoverkomelijke knelpunten bij corporaties. Als bijlage bij mijn
brief aan beide Kamers der Staten-Generaal van 29 januari 2009 heb ik
VSO 2 en de toelichting daarop opgenomen. In
voormelde brief heb ik ook aangegeven dat in VSO 2 heel nadrukkelijk rekening
gehouden met de moties Tang-c.s.  en de
motie Essers-c.s.  De motie van de heer
Tang c.s. ter zake van de zogenoemde gemengde projecten heeft zijn beslag
gekregen in hoofdstuk 3 van de VSO 2. Deze problematiek is daarmee
ook naar tevredenheid van de sector vormgegeven.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen wat de opbrengst van de uitbreiding
van de kansspelbelasting uit het Belastingplan 2008 in 2008 is geweest, vergeleken
met de raming van € 200 miljoen in dat belastingplan. In het Belastingplan
2008 zijn speelautomaten onder de kansspelbelasting gebracht. Voor die maatregel
was in eerste instantie een structurele opbrengst van € 200 miljoen
geboekt. Bij tweede nota van wijziging zijn daarop de tarieven van de kansspelbelasting
verlaagd. Hierdoor daalde de structurele opbrengst naar € 110 miljoen.
Deze opbrengst is het saldo van een meeropbrengst bij de kansspelbelasting
en een derving van de BTW. Uit de opbrengstontwikkeling van de kansspelbelasting
blijkt dat de realisatiecijfers in 2008 ongeveer 20% lager liggen dan
de raming inclusief het effect van het per 1 juli 2008 onder de kansspelbelasting
brengen van de speelautomaten.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen of cijfermatig kan worden aangegeven
hoeveel bedrijven in de prostitutiebranche de vaststellingsovereenkomst wel
hebben getekend en hoeveel niet. In eerste instantie zijn 597 seksinrichtingen
benaderd in het kader van dit project. Na opschoning van het bestand resteerde
een doelgroep van 400 seksinrichtingen. Aan hen is de keuze voorgelegd om
de sekswerkers in loondienst te nemen, of de «opting in-regeling»
toe te passen. Wie van deze regeling gebruik wil maken, moet wel akkoord gaan
met een voorwaardenpakket. 38 exploitanten hebben gekozen voor het in dienst
nemen van de sekswerkers. 335 opteren voor de «opting in»-regeling
en het bijbehorende voorwaardenpakket. Een groep van 27 ondernemers heeft
niet gekozen voor een van de twee aangeboden opties. Zij krijgen verscherpte
aandacht.
 
 Deze leden vragen verder of ook nader kan worden aangegeven welk bedrag
gemoeid is in termen van gederfde belastinginkomsten als gevolg van fiscaal
amnestiebeleid. Van fiscaal amnestiebeleid is geen sprake. Zoals ik op de
vraag van leden Remkes en Weekers al heb geantwoord, is de afwikkeling van
het verleden een zaak die de competente inspecteur van de regio aangaat.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen of een aantal arresten inzake
de eisen aan bestelauto’s in verband met de vrijstelling van BPM aanleiding
is om het beleid ter zake te herzien. Recent is een aantal arresten gewezen
inzake de aanwezigheid van stoelen of bevestigingspunten daarvoor in de laadruimte
van een bestelauto. Op dit moment is er in dat verband geen aanleiding om
wetgeving of het beleid aan te passen. Wel heeft de Hoge Raad één
van deze zaken doorverwezen naar een gerechtshof voor een nadere uitspraak.
De uitkomst van die procedure ziet het kabinet met vertrouwen tegemoet. Het
gaat om het arrest van 20 maart 2009.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen naar het aantal belastingplichtigen
dat een hoger belastbaar inkomen heeft dan de Balkenendenorm. Ook vragen deze
leden in hoeveel gevallen hypotheekrenteaftrek voor woninghypotheken van meer
dan € 1 miljoen voorkomt en hoeveel de aftrek van het gedeelte boven € 1
miljoen bedraagt. Circa 25 000 belastingplichtigen hebben een belastbaar
inkomen boven de Balkenendenorm (€ 180 000). Uit de aangiften
over 2007 volgt dat in circa 14 000 gevallen sprake is van een eigenwoningschuld
hoger dan € 1 miljoen. In totaal wordt door de betreffende belastingplichtigen
meer dan € 0,8 miljard aan hypotheekrente in aftrek gebracht. Van
dit bedrag heeft ruim € 0,3 miljard betrekking op het
gedeelte van de schuld boven € 1 miljoen euro. De kosten hiervan
bedragen circa € 150 miljoen.
 
 De leden van de fractie van de SGP vragen of het inderdaad zo is dat wanneer
een werknemer in de loop van het jaar een andere auto van de zaak ter beschikking
gesteld krijgt, en besluit met deze auto wel privé te gaan rijden,
bijtelling plaats vindt over het gehele jaar; dus ook over het gedeelte van
het jaar waarin de werknemer de beschikking had over een auto waarmee hij
niet privé reed. Ook vragen deze leden wat hier de reden voor is. De
leden van de fracties van de SGP en de VVD vragen voorts of het kabinet bereid
is hier verandering in te brengen op basis van een evenredigheidsbenadering.
De bijtelling vormt een vrij grove forfaitaire benadering van het privévoordeel
van een auto van de zaak indien de werknemer op jaarbasis meer dan 500 kilometer
privé rijdt. Hoe dit privégebruik over het jaar verspreid is,
doet voor deze forfaitaire benadering niet ter zake. Zodoende vindt ook bijtelling
plaats over de maanden waarin geen privégebruik heeft plaatsgevonden.
Of in de loop van het jaar een wisseling van de auto heeft plaatsgevonden
doet hierbij eveneens niet ter zake. Het kabinet wil niet afstappen van deze
eenvoudige benadering waarbij slechts van belang is of er meer dan 500 kilometer
op jaarbasis privé is gereden ongeacht de periode en ongeacht de auto
indien er een wisseling van auto heeft plaatsgevonden. In het voorbeeld van
de SGP kan de werknemer ervoor kiezen de auto van de zaak voor de rest van
het jaar niet voor privédoeleinden te gebruiken, net zoals die werknemer
dat in de eerste maanden van het jaar heeft gedaan, of de auto wel voor privédoeleinden
te gaan gebruiken, met als gevolg een bijtelling over het gehele jaar. Overigens
is in het voorbeeld van de SGP een bijtelling over de eerste twee maanden
niet aan de orde indien:
 – de bestelauto (bijna) uitsluitend geschikt was voor vervoer van
goederen;
 – de werknemer de bestelauto niet buiten werktijd kon gebruiken
(bijvoorbeeld omdat de auto buiten werktijd op het bedrijfsterrein staat);
of
 – voor de bestelauto een verbod op privégebruik gold.
 In die gevallen stond de bestelauto namelijk niet voor privédoeleinden
aan de werknemer ter beschikking.
 
 Tot slot vragen de leden van diverse fracties in te gaan op de commentaren
van de redactie Vakstudienieuws, het Register Belastingadviseurs, de Nederlandse
Orde van Belastingadviseurs en VNO-NCW voor zover deze nog niet in bovenstaande
aan de orde zijn gekomen.
 
 De NOB onderschrijft het kabinetsstreven om doorgroei van ondernemingen
te bevorderen, waaronder de maatregel tot het verruimen en stroomlijnen van
de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA). De NOB geeft in overweging om
het budget van de KIA gedurende een beperkte periode voor de verwachte duur
van de kredietcrisis verder te verruimen, net als thans is voorgesteld voor
de energie- en de milieuinvesteringsaftrek (EIA en de MIA). In het Fiscaal
stimuleringspakket van 1 juli 2009 zijn voor 2009 en 2010 intensiveringen
opgenomen van de EIA van € 130 miljoen (2009) en € 147,5
miljoen (2010) en van de MIA/Vamil (willekeurige afschrijving milieu-investeringen)
van twee maal € 30 miljoen. Deze maatregelen bewerkstelligen niet
alleen een positieve impuls voor investeringen en daarmee voor de werkgelegenheid,
maar ook voor een meer duurzame en milieuvriendelijke economie. In het onderhavige
belastingplan is bovendien een structurele intensivering opgenomen van € 9
miljoen voor de EIA en de MIA. Daarnaast neemt het kabinet ruimschoots maatregelen
om ook investeringen in het algemeen te stimuleren. Zo wordt in dit belastingplan
een structurele intensivering van de KIA voorgesteld van € 76 miljoen.
Dit is een intensivering van bijna 30%. Tevens heeft het
kabinet met ingang van 2009 een tijdelijke willekeurige afschrijving ingevoerd
voor investeringen die in 2009 worden verricht. In het onderhavige belastingplan
wordt deze maatregel met een jaar verlengd. Ook ondernemingen die in 2010
investeren kunnen die investeringen dus in twee jaar afschrijven. Deze maatregel
gaat gepaard met een budgettair beslag van € 220 miljoen per jaar
voor 2009 en 2010 en leidt tot een liquiditeitsimpuls van € 3,2
miljard cumulatief voor de jaren 2009 tot en met 2011. Het kabinet is dan
ook van mening dat er voldoende maatregelen zijn en worden genomen ter bevordering
van zowel duurzame investeringen als van investeringen in het algemeen.
 
 De NOB heeft over mededeling 26 de vraag gesteld of met de intrekking
van mededeling 26 ook de daarin opgenomen faciliteit in paragraaf 4 verdwijnt.
Alsmede of de intrekking van mededeling 26 ook gaat leiden tot intrekking
van een soortgelijke faciliteit voor het onderwijs. De faciliteit genoemd
in paragraaf 4 van mededeling 26 zal, als de actualiteitswaarde daarvan
in overleg met de betrokken sector is vastgesteld, in een ander Beleidsbesluit
worden opgenomen. De gevolgen van de intrekking van mededeling 26 voor de
scholengoedkeuring worden nog bestudeerd. Mogelijk zal daartoe nog in overleg
worden getreden met de Europese Commissie.
 
 De redactie Vakstudienieuws vraagt zich af of het verlaagde tarief van
5% in internationaal verband zal leiden tot strengere aftrekregels
in andere landen en tot druk op de Nederlandse belastingverdragen. R&D-regimes
zijn inmiddels heel gebruikelijk binnen de Europese Unie en passen ook binnen
de doelstellingen van de Lissabon-agenda. Omdat andere landen aantrekkelijker
waren geworden dan het Nederlandse regime, wordt met de voorgestelde verruiming
en tariefsverlaging aansluiting gezocht bij deze groep. Op dit moment zijn
geen signalen bekend dat strengere aftrekregels gelden in relatie tot de diverse
R&D-regimes.
 
 Het Register Belastingadviseurs vragen in welk opzicht de mogelijkheid
om in de Vpb te kiezen voor twee jaar extra achterwaartse verliesverrekening
in ruil voor drie jaar minder voorwaartse verliesverrekening een verruiming
vormt van de verliesverrekeningsmogelijkheid. Ondernemingen krijgen tijdelijk
de mogelijkheid om te kiezen voor twee jaar extra achterwaartse verliesverrekening.
Daar hebben zij baat bij als dat voor hen voordeliger is dan een drie jaar
langere voorwaartse verliesverrekening. Zo zal een verlieslijdende onderneming
die in het tweede en derde voorafgaande jaar nog substantieel winst maakte
meestal de voorkeur geven aan twee jaar extra achterwaartse verliesverrekening.
De belastingvermindering wordt bij achterwaartse verrekening immers sneller
geëffectueerd, wat de liquiditeitspositie van de onderneming ten goede
komt.
 
 VNO-NCW en MKB-Nederland signaleren dat er op dit moment veel schepen
en bijbehorend beheer uit Nederland naar Singapore vertrekken. Het gaat volgens
hen om andere categorieën schepen dan de in het wetsvoorstel genoemde
categorieën en die thans ook niet kwalificeren voor de tonnageregeling.
VNO-NCW en MKB-Nederland verzoeken dan ook om ambtelijk overleg met de sector
over actuele ontwikkelingen die de Nederlandse maritieme cluster momenteel
uithollen, op basis waarvan het voorliggende wetsvoorstel zou kunnen worden
aangepast. Met enige regelmaat vindt al overleg plaats tussen de sector en
het ministerie van Verkeer en Waterstaat of het ministerie van Financiën,
zodat ontwikkelingen in de sector die gevolgen zouden kunnen hebben voor het
gelijke speelveld nauwlettend in de gaten kunnen worden gehouden. Wel moet
worden bedacht dat nieuw beleid moet passen binnen het Europese staatssteunkaders
en de beschikbare budgettaire ruimte. 
 Artikelsgewijze toelichting
 Artikel I, onderdeel L (artikel 3.76 van de Wet inkomstenbelasting
2001)
 De leden van de fractie van de SGP vragen of er in geval van verlies geen
sprake is van een zelfstandigenaftrek maar van een negatieve vrijstelling.
Zij menen hierin een tegenstrijdigheid te zien. De zelfstandigenaftrek is
een basisvrijstelling die nooit meer kan bedragen dan het bedrag van de winst.
In een verliesjaar bedraagt de zelfstandigenaftrek dus nul en kan deze maximaal
9 jaar worden voortgewenteld om alsnog te verrekenen met winst. Daarnaast
is er de MKB-winstvrijstelling. De MKB-winstvrijstelling heeft het karakter
van een tariefmaatregel en wordt toegepast na de zelfstandigenaftrek. Beoogd
is een tariefverlaging voor MKB-winst. Omdat de winst uit onderneming samen
met andere inkomensbronnen wordt belast in box 1 van de inkomstenbelasting,
is dit binnen box 1 gerealiseerd door de belastbare winst (de grondslag) –
en in geval van verlies dus ook het verlies – te verkleinen. Het karakter
van tariefmaatregel betekent met andere woorden dat de MKB-winstvrijstelling
niet alleen de belastbare winst verlaagt, maar in een verliessituatie het
(verrekenbare) verlies ook kleiner maakt. Het niet toepassen van de MKB-winstvrijstelling
in verliessituaties zou materieel neerkomen op een gedifferentieerd tariefsysteem,
waarbij verliezen (materieel) tegen hogere tarieven (maximaal 52%)
worden vergolden dan de tarieven waartegen winsten worden belast. Over een
aantal jaren gemeten zou dit ertoe leiden dat winst die per saldo is behaald
door een ondernemer met een of meer verliesjaren, effectief tegen een lager
tarief belast zou worden, dan dezelfde winst zonder verliesjaren. Er is dus
geen sprake van een tegenstrijdigheid, maar van een logische toepassing van
de MKB-winstvrijstelling als tariefverlagende maatregel.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of de keuze voor verlengde
achterwaartse verliesverrekening van een verlies over 2009 kan leiden tot
beperking van de voorwaartse verliesverrekening voor het verlies 2008.
 De beperking van de voorwaartse verliesverrekening geldt alleen voor verliezen
van jaren waarvoor de belastingplichtige heeft gekozen voor verlengde achterwaartse
verliesverrekening. De vraag van deze leden of de keuze voor verlengde achterwaartse
verliesverrekening per jaar kan worden gemaakt, kan bevestigend worden beantwoord.
 
 Tevens vragen de leden van de fractie van het CDA hoe de verlengde achterwaartse
verliesverrekening moet worden toegepast bij verrekening van het verlies van
een fiscale eenheid in de Vpb met voorvoegingswinst. De belastingplichtige
kan van het verlies, waarvoor hij voor verlengde achterwaartse verliesverrekening
heeft gekozen, per jaar niet meer dan € 10 miljoen verrekenen met
de winst van de twee extra verliesjaren. Als belastingplichtige bijvoorbeeld
voor 2009 kiest voor verlengde achterwaartse verliesverrekening en hij het
verlies van dat jaar in mindering kan brengen op de voorvoegingswinst van
meerdere vennootschappen, kan hij van dat verlies in totaal per jaar maximaal € 10
miljoen verrekenen met de voorvoegingswinsten van de jaren 2006 en 2007.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen in hoeverre het voorgestelde
artikel 67ca van de AWR verzuimen bedoelt te beboeten die vóór
1 januari 2010 zijn begaan en waarvoor geen strafvervolging is ingesteld
noch het onderzoek ter terechtzitting een aanvang heeft genomen. Deze vraag
wordt ook gesteld door de NOB. In artikel 67ca van de AWR wordt een aantal
feiten beboetbaar gesteld die voorheen strafbaar waren. De onderliggende norm –
de opgesomde verplichtingen moeten worden nagekomen – is ongewijzigd,
alleen de straf wijzigt van een geldboete op te leggen door de strafrechter
in een verzuimboete op te leggen door de inspecteur. Doordat
de onderliggende norm ongewijzigd blijft, is ervoor gekozen om boeteoplegging
mogelijk te maken voor feiten die vóór 1 januari 2010 zijn
begaan, maar die nog geen strafrechtelijke consequenties hebben gehad. Andersluidend
overgangsrecht zou met zich meebrengen dat feiten die begaan maar nog niet
ontdekt zijn, bijvoorbeeld omdat zij kort vóór 1 januari
2010 zijn begaan, in het geheel niet meer bestraft kunnen worden. Met het
overbrengen van de desbetreffende feiten naar het boeterecht vervalt immers
de mogelijkheid van strafrechtelijke aanpak. Het is maar zeer de vraag of
voor deze «oude» feiten het strafrecht aangewezen kan blijven.
Het nieuwe, voorgestelde recht is immers gunstiger dan het huidige. Dit impliceert
dat ook zonder expliciete regeling na 1 januari 2010 fiscale beboeting
van vóór die datum begane feiten zou kunnen plaatsvinden.
 Bijlage 1 bij het Belastingplan 2010; (vervolg)notitie
fiscaal bevorderen ondernemerschap
 De leden van de fractie van de PVV vragen naar het gebruik van gegevens
uit de BTW-aangifte door het CBS, met name of deze zoveel mogelijk synchroon
lopen. Uitgangspunt voor gegevensleveringen door de Belastingdienst aan het
CBS is dat de relevante gegevens uit de BTW-aangiften waarover de Belastingdienst
beschikt, ook aan het CBS worden geleverd. Hiermee wordt bereikt dat ondernemers
niet nodeloos door het CBS worden uitgevraagd.
 
 De leden van de fractie van de PVV stellen diverse vragen over de garantieregelingen,
zoals de BBMKB en de Garantie Ondernemingsfinanciering. Deze vragen zijn doorgeleid
naar de Minister van Economische Zaken, die verantwoordelijk is voor de genoemde
garantieregelingen.
 Ontslagvergoeding inzetten voor start onderneming
 De leden van de fractie van de ChristenUnie stellen een aantal vragen
over de motie Ortega-Martijn c.s. In die motie
wordt verzocht de mogelijkheden te onderzoeken om een ontslagvergoeding fiscaal
gunstig in te kunnen zetten voor de start van een eigen onderneming, en daarbij
de mogelijkheid te betrekken om het bedrag van de ontslagvergoeding op te
nemen als fiscale oudedagsreserve (FOR) op de balans van de nieuwe onderneming.
Zo vragen zij of het oprichten van een stamrecht BV pas interessant is wanneer
de ontslagvergoeding ruim boven de € 40 000 ligt. Het is juist
dat het oprichten van een stamrecht BV pas interessant is vanaf een bepaald
niveau van de ontslagvergoeding. Dit hangt samen met de kosten die verbonden
zijn aan de BV, zoals de oprichtingskosten en de jaarlijkse administratiekosten.
Het bedrag waarboven een stamrecht BV interessant wordt, is echter niet in
zijn algemeenheid te geven. Het is namelijk mede afhankelijk van de persoonlijke
omstandigheden van de belastingplichtige, zoals het marginale tarief en de
tijd die verstrijkt totdat de stamrechtuitkering eindigt en de BV kan worden
geliquideerd. Overigens kan de ontslagvergoeding ook fiscaal gefacilieerd
worden omgezet in een stamrecht bij een verzekeraar of – als het onderhavige
wetsvoorstel tot wet wordt verheven – in een stamrechtspaarrekening
bij een bank of in een stamrechtbeleggingsrecht bij een bank of een beleggingsinstelling.
 
 Voorts vragen deze leden naar aanleiding van de reactie op deze motie
of het kabinet erkent dat er ook ondernemingen met weinig bedrijfsmiddelen
worden opgezet. De mate waarin bedrijfsmiddelen nodig zijn, is afhankelijk
van de aard van de onderneming. Zo heeft een freelance journalist voldoende
aan een pc, terwijl bijvoorbeeld een producent (dure) machines nodig heeft.
Ook als niet wordt gekozen voor een stamrecht BV kan de ontslagvergoeding
in beide gevallen worden aangewend voor aanschaf van de voor de start van
de onderneming benodigde bedrijfsmiddelen. Via de willekeurige afschrijving
voor starters en de KIA wordt dit fiscaal gefacilieerd. In onderstaande voorbeelden
worden de consequenties voor de belastingheffing in een bepaald jaar voor
beide situaties globaal geschetst.
 
 
 
 
 
 
 
 Voorbeeld freelance journalist
 
 
 
 
 loon tot ontslag
 € 15 000
 
 
 ontslagvergoeding
 € 30 000 
 
 
 aanschaf pc
 -/-€ 450
 
 
 belastbaar bedrag
 € 44 550 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorbeeld producent
 
 
 
 
 loon tot ontslag
 € 15 000
 
 
 ontslagvergoeding
 € 30 000 
 
 
 aanschaf machines van € 28 000 (willekeurige afschrijving
starters)
 -/- € 28 000
 
 
 investeringsaftrek (28% x € 28 000)
 -/- € 7840
 
 
 belastbaar bedrag
 € 9 160
 
 
 
 
 
 Uit de voorbeelden blijkt dat bij de freelance journalist het deel van
de ontslagvergoeding dat niet wordt aangewend voor de start van de onderneming
wordt belast. Dat deel heeft hij niet nodig voor de start van de onderneming.
Indien hij hierover niet wenst af te rekenen, kan hij dit deel van de ontslagvergoeding
fiscaal gefacilieerd omzetten in een stamrecht. Bij de producent wordt de
ontslagvergoeding als gevolg van de fiscale ondernemingsfaciliteiten feitelijk
niet belast. In het geval van de freelance journalist belemmert de fiscaliteit
de start van de onderneming niet. En in het geval van de producent wordt de
start juist fiscaal bevorderd doordat zijn ondernemingsfaciliteiten worden
afgezet tegen zijn ontslagvergoeding. Hierna worden beide voorbeelden aangevuld
met de maatregel dat de ontslagvergoeding als FOR wordt aangemerkt. 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorbeeld freelance journalist
 
 
 
 
 Loon tot ontslag
 € 15 000
 
 
 ontslagvergoeding
 € 30 000 
 
 
 dotatie FOR
 -/- € 30 000 
 
 
 aanschaf pc
 -/-€ 450 
 
 
 belastbaar bedrag
 € 14 550 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorbeeld producent
 
 
 
 
 Loon tot ontslag
 € 15 000 
 
 
 ontslagvergoeding
 € 30 000
 
 
 dotatie FOR
 -/- € 30 000 
 
 
 aanschaf machines van € 28 000 (willekeurige afschrijving
starters)
 -/- € 28 000
 
 
 investeringsaftrek (28% x € 28 000)-
 –/- € 7840
 
 
 belastbaar bedrag (terug te wentelen verlies)
 -/- € 20 840
 
 
 
 
 
 Uit deze aangevulde voorbeelden blijkt dat de freelance journalist geen
belasting hoeft te betalen over zijn ontslagvergoeding. De producent lijdt
fiscaal gezien een (fors) verlies.
 
 Het voordeel van het als FOR aanmerken van de ontslagvergoeding is dat
beide ondernemers een liquiditeitsvoordeel krijgen. Belastingheffing over
de ontslagvergoeding wordt uitgesteld totdat de FOR (geheel of gedeeltelijk)
vrijvalt (doorgaans bij staking). Uit de voorbeelden volgt voorts dat dit
(extra) liquiditeitsvoordeel niet nodig is om een onderneming te starten.
Dit dient bovendien te worden afgewogen tegen het volgende risico van de FOR.
De FOR is namelijk een fiscaal beclaimde reserve. Hierover moet uiterlijk
bij staking van de onderneming worden afgerekend. Een FOR wordt normaliter
opgebouwd uit gemaakte winsten. De gedachte van de FOR is immers dat in de
eigen onderneming gespaard wordt voor de oudedag. Het kwalificeren van de
ontslagvergoeding als FOR – hetgeen haaks staat op de ratio van de FOR –
betekent dat er geen winst hoeft te zijn gemaakt om een FOR te
hebben. Een onderneming die niet succesvol is, kan op die manier toch een
grote FOR hebben (in de voorbeelden€ 30 000). Door het kwalificeren
van de ontslagvergoeding als FOR wordt het risico dat bij staking onvoldoende
middelen aanwezig zijn om de belastingschuld te voldoen ernstig vergroot.
De ondernemer blijft dan met een schuld zitten en de fiscus vist achter het
net. Een en ander kan worden verduidelijkt aan de hand van onderstaand voorbeeld.
 Voorbeeld
 A is personeelsadviseur en wordt ontslagen. Hij krijgt een ontslagvergoeding
van bruto € 30 000. Hij weet niet zo goed wat hij nu moet gaan
doen, maar hij heeft gehoord dat als hij een onderneming start, de ontslagvergoeding
niet wordt belast. Hij denkt «waarom niet?» en besluit zijn eigen
adviesbureau te beginnen. Zijn (vereenvoudigde) beginbalans ziet er als volgt
uit: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kas
 € 30 000
 FOR
 € 30 000
 
 
 
 
 
 De eerste twee jaar heeft A nauwelijks klanten. Hij heeft zijn ontslagvergoeding
daarom hard nodig om van te leven en onttrekt elk jaar € 14 000
aan zijn onderneming. Na 2 jaar ziet de balans er dan als volgt uit: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kas
 € 2000
 FOR
 € 30 000
 
 
 
 
 Negatief eigen vermogen
 – € 28 000
 
 
 
 
 
 A ziet geen heil meer in het ondernemen en besluit zijn onderneming na
2 jaar te staken. Op dat moment moet hij een belastingclaim voldoen over een
bedrag van € 30 000. Deze kan hij echter niet voldoen, hij
heeft maar € 2000 in kas. A blijft zitten met een forse belastingschuld.
Overigens speelt hierbij ook nog dat de FOR alleen kan worden toegepast door
ondernemers die aan het urencriterium voldoen. Stel dat de inspecteur na jaar
1 tot de conclusie komt dat geen sprake is van een onderneming, dan zou op
dat moment om die reden verplicht moeten worden afgerekend over de ontslagvergoeding.
Het kabinet is gelet op bovenstaande van mening dat als de ontslagvergoeding
niet nodig is voor de aanschaf van bedrijfsmiddelen (fiscaal gefacilieerd
via willekeurige afschrijving en KIA), de vergoeding beter kan worden aangewend
ter verkrijging van een stamrecht (fiscaal gefacilieerd: stamrecht niet belast
maar latere uitkeringen belast) dan wel, als daar geen behoefte aan bestaat,
beter direct de belastingschuld kan worden voldaan uit de op dat moment beschikbare
middelen. Overigens kan bij de laatstgenoemde optie, als dit in het jaar van
ontslag zou leiden tot een «piek» in het belastbaar inkomen ten
opzichte van andere jaren, nog gewezen worden op de mogelijkheid van middeling.
 
 Op de vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie wat het budgettair
beslag is, wanneer de ontslagvergoeding wel als FOR op de balans van de nieuwe
onderneming opgenomen kan worden, kan ik antwoorden dat dit een budgettaire
derving zou betekenen van circa € 5 miljoen. Hierbij is geen rekening
gehouden met de hierboven beschreven risico’s. Tot slot
kan ik deze leden antwoorden dat over deze motie geen consultatie met het
veld heeft plaatsgevonden.
 
 De staatssecretaris van Financiën,
 J. C. de Jager 
 
 
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 61.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 311, nr. 21 en Kamerstukken II 2009/10,
31 311, nr. 31.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 3, bijlage 1.
 
 
 WFR 6812, 14 mei 2009.
 
 
 Alle berekeningen voor werknemers in de beantwoording van deze vraag zijn
ontleend aan het CPB-model MICROTAX.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 4 (Advies RvS bij BP 2009)
en Kamerstukken II 2009/10, 32 128, nr. 4 (advies RvS bij BP 2010).
 
 
 Rekening houdend met de in het Belastingplan 2010 voorgestelde verhoging.
Zie bijlage 1 bij het Belastingplan 2009 (Notitie fiscaal bevorderen ondernemerschap),
Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 3.
 
 
 EIM evaluatie WBSO 2001–2005, aangeboden bij brief van 1 mei
2007, Kamerstukken II 2006/07, 30 800 XIII, nr. 51.
 
 
 Comparison of well-to-wheel emissions of (average) electric vehicles with
conventional diesel/petrol vehicles, TNO Adviesgroep Transport Emissies, 7-4-2009.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 70.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 492 nr. 11.
 
 
 Zie het rapport «Beoordeling werkprogramma Schoon en Zuinig»
van Energy research Centre of the Netherlands in samenwerking met Milieu en
Natuur Planbureau (september 2007; kenmerk: ECN-E-07–067).
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 55.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 492, nr. 11.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 DHV werkt met 2007 als basisjaar met het prijspeil van 2003. Het ministerie
van Financiën daarentegen gaat bij de berekeningen uit van een BPM-opbrengst
van 2008, maar rekent met de aantallen verkopen van 2007. Daarnaast wordt
de opbrengst in 2008 als gevolg van de fijnstofdifferentiatie (€ 136
miljoen) apart genomen. Zo komt het ministerie op een referentiebedrag voor
2013 van € 2 279 miljoen, in prijzen van 2008, ofwel € 2 124
miljoen in prijzen van 2003. Het referentiebedrag van DHV is € 2 020
miljoen. Aldus is ook het resterende verschil van inzicht verklaard.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 492, paragraaf 2.12, blz. 17.
 
 
 Verkopen geheel 2007 498 000, verkopen eerste helft 2009 219 000.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 305, nr. 145.
 
 
 Kamerstukken II 2009/09, 31 492, nr. 11.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 492 nr. 11, bijlage.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 301, Handelingen, nr. 88, blz. 6843–6885.
 
 
 Kamerstukken II 2004/05, nr. 29 849.
 
 
 Hoge Raad, 15 mei 2009, nr. 08/00437, BNB 2009/169, V-N 2009/24.9.
 
 
 Kamerstukken II 2005/06, 30 432, nr. 3, blz. 2.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 61.
 
 
 Arrest van de Hoge Raad van 25 september jl. (07/13362).
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 89.
 
 
 Beleidsbrief Modernisering Monumentenzorg, Kamerstukken II 2009/10, 32 156,
nr. 1.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 58.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 128, nr. 8.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 140, nr. 2.
 
 
 Kamerstukken II 2007/08, 31 205, nr. 46.
 
 
 Kamerstukken I 2007/08, 31 205, 31 206, nr. R.
 
 
 Kamerstukken II 200 708, 31 205, 31 206, nrs. 46 en 47.
 
 
 Kamerstukken I 200 708, 31 205, 31 206, nr. I.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, Aanhangsel, nr. 1865.
 
 
 Arrest van 20 maart 2009, nr. 43 291, LJN BH 6429.
 
 
 Kamerstukken II 2007/08, 31 311, 13.
 
 
 De restwaarde van de machines wordt gemakshalve op nul gesteld. Er wordt
ook verondersteld dat in het eerste jaar nog geen winst wordt gemaakt.