Rijksbegroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 1995; Verslag algemeen overleg over de wachtgelden in het onderwijs
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23900-VIII, nr. 131

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

21-09-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

23900-VIII nr. 131

05-09-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAgendapunt 1 Vragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de ministerAgendapunt 2Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23900-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 60 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 900 VIIIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar
1995nr. 131VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 5 september 1995De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 en de algemene commissie voor de Rijksuitgaven2 hebben op 22 juni 1995 algemeen overleg gevoerd met minister Ritzen
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de wachtgelduitgaven in
het onderwijs.1. Hoger onderwijs:de brief van de minister van OCW d.d. 18 april 1995 inzake de wachtgelden
(23 900 VIII, nr. 89) voor zover het HBO en WO betreft; het rapport van
de Algemene Rekenkamer «Ontslaguitkeringen bij universiteiten, academische
ziekenhuizen en onderzoeksinstellingen» d.d. 16 juni 1995.2. Het IOO-rapport «Verkenning van de wachtgeldproblematiek»
en de beleidsreactie hierop (brief nr. OCW-95-399 en kamerstuk 23 900
VIII, nr. 94) in het bijzonder met betrekking tot het MBO.Van het gevoerde overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag
uit. Agendapunt 1 Vragen en opmerkingen uit de commissiesMevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks) constateerde dat
het beslag op de wachtgelden in het ho groeit. De Algemene Rekenkamer heeft
hiernaar een onderzoek gedaan en komt met interessante conclusies. Het gaat
dan om de onderbouwing van de taakstelling die in overleg met de instellingen
is vastgelegd, om de systematiek van bekostiging van promovendi, om de vraag
of de verantwoordelijkheidsverdeling wel goed is geregeld en om de vraag of
ieder binnen zijn eigen verantwoordelijkheden ook daadwerkelijk heeft gedaan
wat in zijn macht ligt. In de voortgaande briefwisseling tussen Rekenkamer en de minister naar
aanleiding van dit rapport had mevrouw Varma van de minister nog geen onderbouwing
gelezen van de budgetreeks. Hij gaat vooral in op de oude en nieuwe verplichtingen,
kennelijk om de verantwoordelijkheid van de instellingen aan te tonen. De
minister geeft echter niet de onderbouwing van zijn aannames en de daarop
gebaseerde budgetreeks aan, terwijl dat een kernkritiekpunt van de Rekenkamer
is. Mevrouw Varma sprak de hoop uit dat de bewindsman in dit overleg wel met
die onderbouwing zal komen.De AIO's en de OIO's vormen de wachtgeldgroep die het hardst groeit. De
minister schrijft dat dit hooguit komt door een verkeerde uitvoering van de
regels. Maar de Rekenkamer stelt dat ook de bekostiging daarin een rol speelt.
Mevrouw Varma was het met dat laatste eens. Als er een premie staat op dissertaties,
is het logisch dat men de output zo groot mogelijk maakt. Dat impliceert echter
dat er ofwel een baan achter de promotie aan komt ofwel dat er een wachtgeldverplichting
ontstaat. De fractie van GroenLinks vindt in ieder geval dat er bij een dienstverband
normale arbeidsvoorwaarden horen. De oplossing om AIO's in de toekomst tot
bursalen te maken, is goed voor het reduceren van de wachtgelden, maar niet
voor de rechtspositie van de mensen die het onderzoek doen en ook niet per
definitie goed voor de kwaliteit van de output. Wil de minister hierover zijn
licht laten schijnen, zonder meteen te stellen dat het met de regelgeving
wel goed zit? Als hij toch meent dat het wel goed zit met dat laatste, moet
hij dat nader onderbouwen.De minister heeft een uitspraak gedaan die door velen kan worden onderschreven:
Het beslag van de wachtgelden op de totale onderwijsbegroting is te groot
en moet omlaag. Maar daarmee is hij er nog niet. Er moeten vooral volume-maatregelen
worden genomen. Dat mag trouwens ook niet ten koste van alles gaan. Er zijn
in het verleden afspraken gemaakt met de (verenigingen van) instellingen.
Naar aanleiding van signalen uit het veld en van de Rekenkamer worden nu weer
nieuwe maatregelen voorgesteld en voor het HBO zelfs al uitgevoerd. Het is
daarbij echter de vraag of de minister niet te overhaast te werk gaat. Sommige
van de eerder voorgenomen maatregelen zijn niet of nauwelijks in werking kunnen
treden. Hoe staat het met de analyse die de minister samen met de VSNU maakt
van de oorzaken van de wachtgeldverhoging? Welke maatregelen zijn wel en niet
genomen en wat zijn de resultaten van de eerste categorie? Kan de minister
aangeven of de verdeling van de verantwoordelijkheden die in de hoofdlijnenakkoorden
is vastgelegd ook wordt geanalyseerd? De Rekenkamer blijft immers terecht
een centraal probleem zien in de verantwoordelijkhedenverdeling.Voor het HBO gaat de minister veel verder dan het WO. Toch blijft hij
in overleg met de HBO-raad. Heeft deze raad al gereageerd op de brief van
19 juni? Wat verwacht de minister van een verdere decentralisatie van de budgettering
naar de instellingen? Is het niet zo dat een grotere eenheid waarbinnen verevend
wordt de mobiliteit en de flexibiliteit versterkt, waardoor op een kwalitatief
beter niveau een beroep op de wachtgelden kan worden verminderd? Is dat niet
een van de redenen waarom de WW niet per bedrijf is geregeld en gebudgetteerd?
Kan geleerd worden van de ervaringen in het WO? Is het niet verstandiger ook
in het HBO eerst goed te analyseren waar de oorzaken liggen voordat met noodmaatregelen
wordt geschermd?In de stukken wordt slechts gerept van overleg met de VSNU en de HBO-raad.
Wordt ook overleg gevoerd met de onderwijsvakorganisaties en was er, althans
bij het HBO, geen afspraak om op dit terrein een driepartijenoverleg te voeren?Mevrouw Varma zei blij te zijn met de toezegging in de brief van 20 juni
jl. dat de minister de IBG door een extern bureau kritisch laat onderzoeken.
Voor mensen die onder het BWOO vallen, kan het feit dat de uitvoering zo traag
verloopt hun kansen om onder het regime van de TWAO te solliciteren
helemaal wegnemen. Er mag van worden uitgegaan dat het aangekondigde onderzoek
enige tijd zal duren en daarom vroeg mevrouw Varma of dit probleem niet op
een wat kortere termijn kan worden opgelost.De minister gaat in zijn brief van 20 juni jl. in op de wachtgeldroute
als onzuivere oplossing van allerlei problemen. Heeft de door hem voorgestane
omslag in denken geen tijd nodig en heeft hij de indruk dat deze houding in
het hoger onderwijs nog steeds opgeld doet? Die houding in het verleden heeft
wachtgeldverplichtingen geschapen waarmee de minister nu nog steeds te maken
heeft. Dat zegt echter niets over de houding die werkgevers en werknemers
op dit moment ten aanzien van de wachtgeldroute innemen. In welke mate is
overigens in het verleden van deze route gebruik gemaakt?Concluderend merkte mevrouw Varma op dat taakstellingen gebaseerd moeten
zijn op relevante feiten. Voorlopig is de fractie van GroenLinks er nog niet
van overtuigd dat dit is gebeurd. De minister kan zich niet verschuilen achter
gemaakte afspraken als blijkt dat die op onvolledige gegevens zijn gebaseerd.
Ook het verschil tussen oude en nieuwe gevallen doet daar niets aan af. Het
leek mevrouw Varma verstandig als op basis van de analyse die samen met de
VSNU wordt gemaakt, kwalitatief goede afspraken worden gemaakt waarbij de
verdeling van de verantwoordelijkheden goed in de gaten wordt gehouden. Is
de minister daartoe bereid en wil hij ook met het HBO een dergelijke afspraak
maken?Mevrouw Van der Hoeven (CDA) betoogde dat de wachtgeldproblematiek
een smeulend vuur is onder de OCW-begroting en ook onder de bekostiging van
het onderwijs op elk niveau. De Kamer heeft diverse malen uitgesproken dat
deze problematiek moet worden aangepakt.In dit overleg gaat het over de stand van zaken met betrekking tot de
vermindering van de wachtgelduitgaven, de positie van de instellingen en over
de positie van de minister. Het gaat niet over de stelselherziening, de herziening
van de bekostigingssystematiek en de maximering van de studentenaantallen.
Deze onderwerpen verdienen in een andere discussie een brede afweging.De wachtgeldproblematiek is verschillend per onderwijssector. Van belang
is dat de wachtgelden worden teruggedrongen zodat meer geld beschikbaar is
voor het onderwijs zelf. De huidige vicieuze cirkel moet worden doorbroken.
Op korte termijn moet de minister in overleg met de diverse onderwijssectoren
komen met een plan van aanpak voor de korte en lange termijn. Tevens wil het
CDA dat alle beleidsvoornemens worden getoetst op hun wachtgeldconsequenties.
Mevrouw Van der Hoeven dacht in dit verband aan verhoging van de VUT-leeftijd,
vermindering van de werkweek van 38 naar 36 uur, nieuwe CAO-afspraken, de
WAO-herkeuring, het overheidsbeleid ten aanzien van de bekostiging van het
hoger onderwijs en de relatie tussen herstructurering van het hoger onderwijs
en het wachtgelddossier.Mevrouw Van der Hoeven zei vervolgens het zeer eens te zijn met het voornemen
om de produktgroep UO van de IBG aan een accountantsonderzoek te onderwerpen.
Op de eerste plaats vanwege de verantwoordelijkheid van de minister die hij
hier dus neemt. Op de tweede plaats omdat UO aan USZO moet worden overgedragen
en er dan natuurlijk wel sprake moet zijn van een gesaneerde overdracht teneinde
een valse start te voorkomen.In het HBO wordt jaarlijks zo'n 200 mln. aan wachtgelden uitgegeven, meer
dan 10% van de personele uitgaven. De minister wil voor het HBO naar een ander
instrumentarium voor de beheersing van de wachtgelden en denkt daarbij aan
een verdere decentralisatie van het wachtgeldbudget naar de instellingen.
Hoe voorkomt hij dan dat er soortgelijke problemen ontstaan als bij het WO? Per 1 januari 1996 is binnen het HBO een nieuwe CAO voorzien. Daar moeten
de nieuwe maatregelen toch in passen? De instellingen moeten toch ook de instrumenten
hebben om de wachtgelden terug te dringen? Anders is ook hier weer sprake
van decentraliseren van geldgebrek en onmacht. Hoe oordeelt de minister over
het nieuwe wachtgeldarrangement voor het HBO? Welke verbeteringen van het
arbeidsmarktbeleid heeft de minister voor ogen? Zelfs als de instroom wordt
teruggedrongen, blijft er het moeilijke probleem van de «oude gevallen»,
de 50-plussers. In 1994 betrof dit 78% van het beslag op het budget, terwijl
het hier gaat om moeilijk bemiddelbare personen. De minister dient de Kamer
over het verloop van de besprekingen hierover te informeren.In zijn brief van 18 april jl. dreigt de minister met een verscherpte
bonus-malus voor het HBO. Kan de minister de te verwachten effecten daarvan
kwantificeren? De marktsector heeft in ieder geval geen goede ervaringen opgedaan
met de bonus/malus-regeling. Welke maatregelen stelt de minister voor ten
aanzien van de tijdelijk aangestelden? De helft van de toename wordt veroorzaakt
door ontslag na één jaar dienstverband. Waarom is er geen overgangsmaatregel
getroffen voor HBO-instellingen die al voor 18 april afspraken met de bonden
hadden gemaakt? Kortom, hoe oordeelt de minister over de ideeën en voorstellen
van de HBO-raad en wanneer krijgt de Kamer daarover informatie?De minister wil in overleg met de universiteiten tot een beter inzicht
komen in de oorzaken van de wachtgelden in het WO. Dat is natuurlijk niet
onverstandig, ware het niet dat de Rekenkamer al bezig was met een dergelijk
onderzoek over de periode vanaf 1991. De kritiek van de Rekenkamer op de minister
is niet mis en blijft overeind, ook na zijn brief van 20 juni jl. Toen de
minister aantrad, zijn er afspraken gemaakt over «oude» wachtgelders.
De aantallen waren bekend en er is een budgetreeks voor gemaakt. In het voorjaar
van 1991 verscheen het rapport van de commissie-De Groot waarin op grond van
risico-analyses met betrekking tot de incidentele looncomponent wordt aanbevolen
om met een empirisch getoetst ramingsmodel te komen. De minister wist derhalve
van de risico's. Wat heeft hij gedaan om de risico's te beperken?Wat is er gebeurd na het aantreden van de minister? De belangrijkste constatering
is dat de budgetreeks voor de «oude» gevallen onvoldoende is onderbouwd.
De aflopende cijferreeks in de begroting die de minister bepaalde voor de
jaren na 1991 was louter gebaseerd op een financiële taakstelling die
niet was onderbouwd met aantallen ontslaguitkeringen. Daardoor ontstond een
financieel gat tussen prognoses en realiteit. De minister reageerde pas in
1994 daadwerkelijk op de al jaren gaande zijnde wachtgeldontwikkelingen. Zijn
uitspraak op 18 april jl. geeft wel aan dat het juiste inzicht bij hem ontbrak.
Mevrouw Van der Hoeven moest dan ook constateren dat de minister de ernst
van de situatie behoorlijk heeft onderschat, hetgeen mede tot uitdrukking
komt in opmerkingen in het rapport van de ARK over onvoldoende toezicht en
controle. Door het ontbreken van gekwantificeerde doelstellingen ten aanzien
van het aantal ontslaguitkeringen kan inderdaad de effectiviteit van het beleid
moeilijk worden gemeten. Maar deze minister wist toch beter, gelet op zijn
kritiek in het verleden op de vorige onderwijsminister? De toenmalige hoogleraar
prof. dr. J. Ritzen waarschuwde al in 1989 voor de problemen waarmee hij nu
in andere hoedanigheid wordt geconfronteerd.De reactie van de minister op het ARK-rapport is zonder meer teleurstellend.
De verantwoordelijkheid voor de volumebeheersing van de wachtgelduitkeringen
is enkel en alleen bij de instellingen gelegd. Dit leidt in sommige gevallen
tot onaanvaardbare risico's voor de continuïteit van de instellingen.
Mevrouw Van der Hoeven ontkende overigens niet dat ook de instellingen een
zekere verantwoordelijkheid hebben. Dat geldt ook voor de inspanningen van
de RBA's. De kritiek van de ARK op deze twee onderdelen snijdt ook hout. De
minister is echter voor het geheel verantwoordelijk. Hij had de feitelijke
ontwikkelingen nauwgezetter moeten volgen. Zijn inzicht was onvoldoende,
hetgeen hij zelf heeft toegegeven op 18 april jl. Het toezicht is niet naar
behoren geweest en de minister had eerder moeten ingrijpen. Ten slotte had
hij de Kamer eerder moeten informeren over de dreigende situatie.Het CDA ondersteunt de aanbevelingen van de ARK met betrekking tot de
korte termijn. Wat betreft de langere termijn kan uit de brief van 20 juni
jl. de indruk ontstaan dat de minister geen problemen verwacht voor de toekomst.
Hij schrijft namelijk dat de signalen van mogelijke tekorten in de wachtgeldreeksen
niet van hem afkomstig zijn en ook niet door hem onderschreven worden. Dat
wil echter nog niet zeggen dat ze ook niet kloppen! Het CDA ondersteunt dan
ook de aanbeveling van de ARK om een door de accountantsdienst van het ministerie
geverifieerde budgetreeks, inclusief prognose voor de komende jaren, te laten
opstellen. Na zes jaar minister Ritzen had dit dossier zeker op orde moeten
zijn, gelet ook op zijn ambities!Mevrouw Jorritsma-Van Oosten (D66) constateerde dat de wachtgeldproblematiek
zo langzamerhand alle problemen in de onderwijssector overschaduwt en de kwaliteit
en vernieuwing in het gedrang brengt. Het ARK geeft wat betreft het WO, de
academische ziekenhuizen en de onderzoeksinstellingen de wachtgeldproblematiek
duidelijk weer. Uit het rapport blijkt dat de budgetreeksen niet goed zijn
onderbouwd. Er zijn geen echte afspraken gemaakt, terwijl er geen echte regelgeving
is opgesteld en er onvoldoende is gecontroleerd. Doordat er onvoldoende prikkels
waren, hebben de instellingen er niet hard genoeg aan gewerkt. Daarbij komt
nog dat de uitvoeringsorganisaties en de arbeidsbemiddeling ook niet goed
hebben gefunctioneerd. Dit alles heeft tot gevolg dat het zwarte-pietenspel
is begonnen. Iedereen geeft iedereen de schuld, maar dat kan natuurlijk niet.
Er moet echt iets gebeuren.Mevrouw Jorritsma vroeg de minister hoe het toch kan dat er in 1990 afspraken
zijn gemaakt waarvan pas in 1994 naleving is gecontroleerd. Alleen het beslag
op de rijksbegroting werd gestabiliseerd, maar het volume nam niet af. Er
moeten informeel toch signalen zijn opgevangen? Ondanks de autonomie van de
instellingen is de minister verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs
en daaraan mag natuurlijk niets af worden gedaan.Nagegaan moet worden wat verwacht kan worden van ongewijzigd beleid en
op welke manier dat kan worden omgebogen. Minister Dijkstal is bezig een akkoord
te sluiten met de ambtenaren waarin o.a. een versobering van de wachtgeldregeling
aan de orde is. Komt een dergelijke versobering ook in beeld bij de nieuwe
CAO voor het onderwijs?Mevrouw Jorritsma constateerde vervolgens dat de geldende wachtgeldregelingen
belemmerend werken voor de mobiliteit van mensen in het onderwijs. Zij blijven
op hun plaats zitten om hun wachtgeldaanspraken niet kwijt te raken en zij
komen nergens anders aan de bak omdat zij zulke dure wachtgeldaanspraken meenemen.
Als zij eenmaal in een wachtgeldregeling zitten, willen zij er niet uit om
niet alle aanspraken te verliezen. Wordt er bij de uitstroom uit de wachtgeldregeling
niet te veel gekeken naar banen binnen het onderwijs? Welke belemmeringen
zijn er in de uitstroom richting bedrijfsleven als het gaat om het verlies
van wachtgeld? Kunnen er in samenwerking met EZ niet meer stimulansen worden
ingebouwd voor startende ondernemers, afkomstig uit een wachtgeldsituatie?De mobiliteitsbelemmering heeft zelfs tot gevolg dat men zowel in het
WO, het HBO als in de onderzoeksinstellingen gaat werken met uitzendkrachten.
Dat is met het oog op de continuïteit en kwaliteit van onderwijs en onderzoek
een zeer bedenkelijke ontwikkeling.Er moeten kortom regels worden veranderd: meer prikkels bij de instellingen
en afspraken over wie wat betaalt. Vervolgens ging mevrouw Jorritsma in op de diverse knelpunten, waarbij
ze voor wat betreft het WO een onderscheid maakte tussen ex-werknemers in
vaste dienst en ex-werknemers in tijdelijke dienst. Zij waarschuwde tegen
de houding van: 50-plussers kunnen wel worden afgeschreven, want daar kunnen
wij toch niks meer mee. Deze vorm van leeftijdsdiscriminatie dient te worden
afgewezen.Er moeten in ieder geval meer prikkels komen om uitstroom uit de wachtgeldregeling
te bevorderen en een instroom te belemmeren. Daartoe moeten afspraken worden
gemaakt met besturen en de bonden. De uitvoeringsorganisaties moeten strenger
worden gecontroleerd en de RBA's moeten hun bemiddelingsfunctie beter gestalte
geven.Zowel ten aanzien van de instroom als de uitstroom van AIO's en OIO's
moet iets gebeuren. In de loop der jaren is het AIO-systeem aan zijn eigen
succes ten onder gegaan. Het was bedoeld voor talentvolle en gemotiveerde
tweede fase-studenten die gingen promoveren en tijdens dat traject ook enige
onderwijstaken gingen verrichten. Om te beginnen moeten er veel minder AIO's
worden aangenomen. Mevrouw Jorritsma zei geen problemen te hebben met het
naast elkaar bestaan van twee systemen: een beurssysteem en het bestaande
systeem. Daarbij kan ook gekeken worden naar de hoogte van betaling of beurs
en naar de kwaliteit van de begeleiding. Beide zaken zouden beter kunnen.
Als een AIO onderwijs wil geven, kan hij dat doen naar eigen keuze.Daarnaast moeten er meer prikkels komen voor de AIO om binnen vier jaar
te promoveren. De bekostiging van de instelling is nu nog gerelateerd aan
het aantal dissertaties. Dat zou dan moeten veranderen, bijvoorbeeld alleen
als de promotie inderdaad binnen vier jaar plaatsvindt. Er zou ook een maximumtermijn
kunnen worden gesteld. Als een AIO niet binnen vier jaar promoveert, zou hij
sterk geprikkeld moeten worden om te solliciteren. Op deze manier zal een
deel van de onderwijsbehoefte vrijkomen die dan verzorgd moet worden door
hoogleraren of universitaire docenten.Wat betreft de instroom was mevrouw Jorritsma van mening dat de universiteiten
zelf meer betrokken moeten worden bij de beleidsuitvoering. Ze zouden bijvoorbeeld
contracten kunnen afsluiten met de RBA's waarin de plicht is opgenomen om
op korte termijn te bemiddelen. De RBA's moeten beter toegerust worden om
hooggeschoolden beter te kunnen bemiddelen. Wellicht zouden hierbij ook veel
meer particuliere bureaus kunnen worden ingeschakeld. Is de minister op de
hoogte van succesvolle bemiddeling door Randstad uitzendbureau van technisch
geschoolde werklozen?Ingaande op de onderzoeksinstellingen stelde mevrouw Jorritsma vast dat
er sinds de inwerkingtreding van het BWOO zich ook hier grote problemen voordoen.
Toponderzoekers (meestal boven de 40) zijn door de wachtgeldverplichtingen
zo duur geworden, dat ze niet meer betaald kunnen worden uit het geld voor
onderzoeksprojecten. Daardoor verdwijnen Nederlandse onderzoekers naar het
buitenland of worden buitenlandse onderzoekers aangetrokken. Ook wordt gebruik
gemaakt van een soort uitzendconstructie. Voorwaar niet een manier om Nederland
aan de top van kennis en onderzoek te houden! Ziet de minister hiervoor een
oplossingsrichting?Het verplaatsen naar een ander departement van een deel van het wachtgeldprobleem
in academische ziekenhuizen is het verplaatsen van een probleem naar een departement
dat echt geen geld meer over heeft. Er zit wel iets redelijks in het gelijk
trekken van de verhouding tussen salaris en wachtgeldverplichtingen, maar
het ligt dan eerder voor de hand dat alleen te laten gelden voor de nieuwe
gevallen.Wat betreft het HBO gaat het vooral om ex-werknemers in vaste dienst die
in het algemeen niet meer zo jong zijn. Ook hier moet ervoor worden gezorgd
dat de belangen van instellingen en potentiële wachtgelders niet meer
parallel lopen in de richting van instroom in het wachtgeld, zodat er meer prikkels zijn die leiden tot een geringere instroom. Daarbij zouden
de instellingen meer moeite moeten doen voor herplaatsing binnen het cluster
waarbij ook gekeken moet worden naar verbetering van onderwijskwaliteit en
studeerbaarheid om mensen aan de bak te houden. De HBO-instellingen maken
aanspraak op het studeerbaarheidsfonds, maar mevrouw Jorritsma meende dat
wat dit betreft een zeer terughoudend beleid moeten worden gevoerd. Van dat
fonds mag alleen gebruik worden gemaakt als volstrekt duidelijk is dat iemand
in dienst blijft met het oog op verbetering van de onderwijskwaliteit en de
studeerbaarheid. Verder moet men zich realiseren dat slechts sprake is van
een tijdelijke oplossing.Ook wat betreft de uitstroom zouden er meer prikkels voor de instellingen
moeten komen.De HBO-raad heeft voorgesteld slechts het bovenwettelijk deel ten laste
te laten komen van de HBO-instellingen. Kan de minister toelichten waarom
hij zich hierin niet kan vinden?Het overbrengen van mensen van de wachtgeldregeling naar de VUT is natuurlijk
ook een verschuiving van het probleem, maar mevrouw Jorritsma vroeg in dit
verband de aandacht van de minister voor een klassiek D66-punt: flexibele
pensionering en urenvermindering, gekoppeld aan leeftijd.Kan de minister zijn noodmaatregel van 18 april jl. kwantitatief onderbouwen?
Ook instellingen die bezig zijn met uitgebalanceerde reorganisaties (bijvoorbeeld
de HBO-instelling in Leeuwarden) worden getroffen door de maatregel. Opvallend
is dat in de brief ongeschiktheid van docenten of reorganisaties niet worden
genoemd, terwijl dit wel redenen kunnen zijn voor onvermijdbaar ontslag.Een vervolgonderzoek in het kader van het HBO is een goede zaak, maar
dan moet dat onderzoek wel worden verricht door het IOO. Ten slotte sprak
mevrouw Jorritsma als haar mening uit dat ook aandacht wordt besteed aan de
totale rechtspositie (inclusief de wachtgelden) van onderwijsgevenden, vergeleken
met de marktsector.De heer Van Gelder (PvdA) merkte op dat de minister serieus
heeft geprobeerd de wachtgeldproblematiek aan te pakken, maar dat toch af
en toe de vraag rijst hoe hij zijn verantwoordelijkheid wil invullen. Het
is volstrekt duidelijk dat het aantal wachtgelders moet worden teruggedrongen,
maar ook moet duidelijk zijn op grond van welke overwegingen de minister maatregelen
neemt. Zo bepleit hij aan de ene kant een grotere autonomie van de HBO-instellingen
maar aan de andere kant is hij verantwoordelijk voor de kwaliteit van het
HBO. De relatie tussen toename van het wachtgeldbestand en die kwaliteit is
niet altijd even duidelijk.Nu het wachtgeldbestand in het WO en het HBO niet is afgenomen, is het
goed te praten over de vraag hoe tot een aanscherping van het beleid kan worden
gekomen. De heer Van Gelder kon zich echter niet aan de indruk onttrekken
dat de bewindsman zich te veel van de botte bijl bedient wat betreft het HBO.
Er dienen reële afspraken te worden gemaakt waarna het aan de instellingen
moet worden overgelaten een autonoom beleid te voeren. Nu de problemen in
het WO en het HBO een verschillend karakter hebben, zou ook tot een verschillende
aanpak moeten worden gekomen.De minister stelt dat de universiteiten zelf in hoge mate verantwoordelijk
zijn voor de toename van het aantal wachtgelders. Het heeft hem verbaasd dat
de werkgelegenheid in het HBO is gegroeid, maar dat ook hier sprake is van
een toename van de wachtgelders. De minister kan echter niet voorbij gaan
aan het argument van de HBO-raad dat het aandeel 55-plussers in het wachtgeldbestand
aanzienlijk is op grond van regelingen waaraan niets meer kan worden veranderd.
De vraag is dus of in het verleden wel reële afspraken zijn gemaakt voor
de HBO-sector. De minister zou met het HBO maar wellicht ook met het WO realistische
afspraken moeten maken. De heer Van Gelder had niet de indruk dat de minister voldoende zicht heeft op het percentage oudere wachtgelders
in de HBO-sector.Desgevraagd verklaarde de heer Van Gelder het rapport van de ARK over
het wachtgeldbestand in het WO niet zo indrukwekkend te vinden; een groot
deel van de groei van het wachtgeldbestand in het WO heeft zich immers voorgedaan
in de periode na 1991 toen er sprake was van een aanmerkelijk aandeel eigen
beleid.Belangrijke vragen zijn: in hoeverre kan WO- en HBO-instellingen worden
aangerekend dat hun beleid onvoldoende rendement heeft gehad? Welke voorwaarden
daartoe moeten worden vervuld en is dat in voldoende mate gerealiseerd? Met
HBO en WO moet worden gesproken over de vraag wat op grond van het verleden
een reëel vertrekpunt is en welk deel van de wachtgelden is te beïnvloeden.
Uiteraard moet ook worden gesproken over de vraag welke instrumenten nodig
zijn om aan het beleid gestalte te geven. De heer Van Gelder vond dat de minister
al te gemakkelijk voorbij gaat aan bijvoorbeeld problemen rond de uitvoeringsorganisaties.
Wat dit betreft dient er snel verbetering te worden gebracht in de relaties
tussen het OCW-apparaat en deze organisaties – en in mindere mate ook
de RBA's – opdat de instellingen ruimere mogelijkheden krijgen om een
eigen beleid te voeren.Er dienen op korte termijn knopen te worden doorgehakt, want er zijn HBO-instellingen
die in grote financiële problemen verkeren. De heer Van Gelder benadrukte
dat elke instelling zich liever zal bezighouden met de organisatie van het
onderwijs dan met een reorganisatie. Het overheidsbeleid is echter voor enkele
hogescholen niet realistisch en onverantwoord en daarom moet de minister zo
snel mogelijk realistische afspraken maken met de HBO-instellingen op basis
waarvan zij een verantwoord beleid kunnen voeren. Het spreekt voor zich dat
daarbij ook moet worden nagegaan hoe dat kan worden opgevangen in de structurele
financiering van de instellingen. De heer Van Gelder wenste wat dit betreft
de relatie tussen de wachtgeldproblematiek en het studeerbaarheidsfonds niet
geheel uit het oog te verliezen. Immers, als gestreefd wordt naar verbetering
van de studeerbaarheid, is het vreemd dat er zoveel mensen thuis zitten die
op allerlei terreinen van onderwijs zouden kunnen worden ingezet.In het HBO is het vooral een ouderenprobleem. Waarom kan de VUT eigenlijk
niet een rol spelen in het HBO? Een groot deel van de mensen waarom het gaat
is ouder dan 60 jaar. Waarom kan niet een actiever arbeidsvoorwaardenbeleid
worden gevoerd, waarbij ook gedacht kan worden aan een meer flexibele pensionering?
Waarom niet actiever ingespeeld op het voorstel van de HBO-raad om het wettelijk
deel collectief te regelen en het bovenwettelijk deel aan de instellingen
over te laten? De minister zou afspraken moeten maken met de HBO-raad over
een actiever werkgelegenheidsbeleid.Resumerend merkte de heer Van Gelder op dat er meer inzicht moet komen
in de opbouw van het wachtgeldbestand in de HBO-sector op basis waarvan concrete
afspraken moeten worden gemaakt. Hij vroeg zich gezien de opbouw van dat wachtgeldbestand
af of de inzet van de minister wel realistisch is.HBO-docenten die een eigen bedrijfje willen starten, worden met allerlei
problemen geconfronteerd. De heer Van Gelder benadrukte dat ex-docenten/startende
ondernemers geen belemmeringen in de weg mogen worden gelegd.Het is triest dat de WO-instellingen een te passief arbeidsmarktbeleid
voeren in relatie tot de wachtgeldproblematiek. De minister heeft (anders
dan bij het HBO) redelijk adequaat gereageerd.De heer Van Gelder sloot zich ten slotte aan bij de vragen over de positie
van AIO's en OIO's. Er mag in ieder geval geen sluipende verandering in de
rechtspositie van deze mensen plaatsvinden. Mevrouw De Vries (VVD) betoogde dat de wachtgeldproblematiek
steeds meer het karakter krijgt van een molensteen om de nek van de minister.
Zijn maatregelen ten aanzien van het HBO en het onlangs gepubliceerde rapport
van de Algemene Rekenkamer ten aanzien van het WO zijn daar een duidelijk
toonbeeld van.De HBO-instellingen zijn niet individueel verantwoordelijk voor de wachtgelden,
doch beheren dit dossier op basis van solidariteit. Deze solidariteit komt
echter gestadig onder druk te staan door het feit dat er grote verschillen
in wachtgeldverplichtingen zijn tussen de individuele instellingen en het
feit dat het beslag daarvan op de lopende begroting steeds groter wordt. De
HBO-instellingen dreigen aldus in een neerwaartse spiraal te geraken.De minister heeft in april een noodmaatregel genomen door de bonus/malus-regeling
te verscherpen. Hoewel op zichzelf begrip kan worden opgebracht voor zijn
ingrijpen, valt de aard van de maatregel toch enigszins in de categorie «we
sluiten snel de gordijnen en doen alsof het binnen zomert». Maar zo
werkt het helaas niet. Het is een time-out, die niet leidt tot een structurele
oplossing. Want wat zijn de gevolgen van deze maatregel?Sommige hogescholen zijn in grote verlegenheid, zo niet uiterste nood,
gebracht met als meest navrant voorbeeld de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden.
Deze instelling had reeds in overleg met personeel en bonden een zeer ingrijpende
reorganisatie in gang gezet; de minister doorkruist met zijn maatregel de
gemaakte afspraken. Hij brengt de instelling niet alleen aan de rand van de
afgrond, maar geeft ook het duwtje over de rand.De maatregel van de minister geldt onverkort voor alle categorieën
personeel. Het is toch wat wrang dat als een instelling iemand vanwege slecht
functioneren wil ontslaan, zij daarvoor ook nog wordt gestraft door de minister.
Dat is echt geen aanmoediging op functioneringsgesprekken in het kader van
de verbetering van de onderwijskwaliteit! Ook tijdelijke krachten (juist op
die basis aangenomen om flexibiliteit in de organisatie te houden) vallen
onder de malus. Op deze wijze gaan instellingen hun toevlucht nemen tot allerlei
vluchtwegen van bijvoorbeeld stichtingen om toch in hun behoeften te voorzien.De scholen weten nog steeds niet wat hun budgetfactor is (korting in verband
met wachtgelduitgaven).De minister merkte bij interruptie op dat de desbetreffende
brief inmiddels is verstuurd.Mevrouw De Vries (VVD) constateerde dat dit wel erg laat is.
Het betreft immers de lopende begroting. Sinds kort weten de instellingen
dus waar zij aan toe zijn, terwijl over enkele weken de tweede helft van het
jaar begint. Dit is een ongewenste en uit beheersmatig oogpunt zeer slechte
zaak.Uit de analyse van gegevens, verstrekt door de HBO-raad, komt een aantal
zaken naar voren. In de eerste plaats dat het merendeel van de wachtgelden
ontstaat door afloop van tijdelijke contracten. Wat is daaraan op korte termijn
te doen? In de tweede plaats blijkt dat 26% van de wachtgelders ouder is dan
60 jaar. De kans op herintreding voor deze categorie is nihil. Kunnen wachtgelders
niet overstappen naar de VUT, dit in tegenstelling tot werknemers in overheidsdienst
met een vergelijkbare rechtspositie? Is er een onderuitputting van het VUT-fonds
voor die groep? Zo ja, is hiervoor op korte termijn een regeling te treffen?Welke voorstellen heeft de HBO-raad gedaan om uit de ontstane situatie
te komen? Wat gaat de minister doen met betrekking tot de Noordelijke Hogeschool
en andere instellingen in vergelijkbare omstandigheden?De minister beheerst begrotingstechnisch de wachtgelduitgaven. Overschrijding
van het toegekende budget moet door de instellingen gezamenlijk
worden opgebracht. Dit leidt tot allerlei noodgrepen in het HBO die de kwaliteit
van het onderwijs onder druk zetten. In het verleden is al een groot aantal
taakstellingen opgelegd onder de noemer «beperking overhead».Het studentgebonden financieringssysteem van de instellingen leidt in
combinatie met de krappe wachtgeldvergoeding tot een vergroting van de wachtgeldproblematiek.
Improduktiviteit wordt aldus immers gedeeltelijk gefinancierd vanuit reguliere
middelen, hetgeen echter niet wordt vertaald in een hogere budgetfactor. Mevrouw
De Vries vond dat deze problematiek moet worden betrokken bij de discussie
over de stelselherziening.Het inzetbaar houden van gespecialiseerd personeel binnen de eigen instellingen
kent ook zijn beperkingen. Voorkomen moet worden dat, om wachtgelden te vermijden,
allerlei mensen weer in de overhead worden ingezet. Bemiddeling naar functies
elders moet alle aandacht krijgen. Dat is waarschijnlijk in het verleden te
weinig gebeurd. Men dient echter wel realistisch te blijven: mensen van 55
jaar en ouder vinden in de praktijk bijna nergens nog een plaats op de arbeidsmarkt.Ook voor het HBO zal een goede onderbouwing van de ontwikkelingen in het
volume van de wachtgelden voor de komende jaren essentieel zijn. Daarnaast
moeten niet alleen prikkels voor de instellingen maar ook voor de wachtgelders
zelf een hernieuwde instroom op de arbeidsmarkt bewerkstelligen.De HBO-raad suggereert om instellingen (gezamenlijk of afzonderlijk) bevoegd
te maken om met de vakorganisaties te onderhandelen over het bovenwettelijk
wachtgeldgedeelte. Mevrouw De Vries sloot zich aan bij de op dit punt gestelde
vragen.Ingaande op de wachtgeldproblematiek bij universiteiten merkte mevrouw
De Vries op dat het rapport van de Algemene Rekenkamer boekdelen spreekt.
De Rekenkamer trekt een aantal conclusies waarmee de minister het overigens
niet altijd eens is:– te veel gericht op de financiële beheersing en te weinig
op de beheersing van de aantallen;– slechte onderbouwing van het financiële budget.De Rekenkamer stelt dat de budgetreeks is opgesteld zonder gegevens over
aantallen ontslaguitkeringen, uitkeringsduur, ervaringscijfers over reïntegratie,
neveninkomsten, overlijden enz. Prognoses van de verwachte ontwikkelingen
als gevolg van ongewijzigd beleid ontbreken. In zijn brief van 20 juni gaat
de minister daar niet op in, maar bestrijdt hij dat de raming van de budgetreeks
voor de oude wachtgeldverplichtingen te krap was.Gezien het feit dat de werkelijke uitkomst een andere is dan verondersteld
met alle gevolgen vandien, is het voor de VVD-fractie van essentieel belang
dat op zeer korte termijn een goede onderbouwing van de budgetreeks wordt
opgesteld. Zonder een reëel inzicht in de problematiek wordt het moeilijk
praten. De behandeling van de begroting voor 1996 is daarvoor het juiste moment.
Als er inzicht is in de ontwikkelingen, kan ook worden gesproken over de oplossingsvoorstellen
van de minister. De oplossingen kunnen dan als basis dienen voor nadere afspraken
met afzonderlijke instellingen. Wachten tot de begroting van 1977 voordat
daadwerkelijke oplossingen in zicht zijn, duurt de VVD-fractie te lang.Analyse van de wachtgeldproblematiek leert dat hoofdoorzaak van de stijging
de sterke groei als gevolg van de uitkeringsregeling 1966 is (het tijdelijk
personeel). De universiteiten zien dit als een probleem en de Rekenkamer constateert
een spanning ten opzichte van het bekostigingsbeleid, waarbij elke afgeronde
dissertatie de universiteit geld oplevert. De minister ziet helemaal geen
probleem omdat het jonge, goed opgeleide mensen zijn die overal terecht moeten
kunnen. Dat laatste mag dan waar zijn, maar de realiteit is dat een AIO of
een OIO die vier jaar aan een dissertatie heeft gewerkt, deze ook zal willen
afronden. De investering in zo'n onderzoek is groot. Door de uitkeringsregeling
is het misschien te gemakkelijk geworden om bij de vier jaar
maar vast een uitkeringsjaar op te tellen. Erg stimulerend voor het tempo
is het in ieder geval niet. Universiteiten zullen zeker oog hebben voor het
afronden van de dissertatie, niet alleen vanwege de te verwachten bijdrage
maar ook omdat de universiteit nu eenmaal niet alleen een opleiding is maar
ook een onderzoeksinstituut. Goede dissertaties zijn daarvan een weerslag
en de universiteiten willen terecht hun naam hoog houden. De minister gaat
hier wat al te gemakkelijk aan voorbij.Een tweede belangrijke punt betreft de controle op de naleving van de
sollicitatieplicht. Ook hierin moet zo snel mogelijk verbetering worden gebracht,
zowel door de zelfdoeners als de DUO die onder de minister van Binnenlandse
Zaken valt. Ook hier zit spanning tussen de bevindingen van de Rekenkamer
en de reactie van de minister van Binnenlandse Zaken die stelt dat conform
de regelgeving wordt gehandeld. Als dit inderdaad het geval is, hoe komt het
dan dat het volume niet daalt?Maar ook voor de universiteiten doet zich de vraag voor hoe op korte termijn
een reële afname van het aantal wachtgelders en het daarvoor benodigde
budget is te realiseren. Universiteiten gaan ertoe over om promovendi de status
van bursaal toe te kennen in plaats van AIO of OIO. Mevrouw De Vries kon hiervoor
begrip opbrengen. Er ontstaan immers geen wachtgeldverplichtingen, men zal
meer geprikkeld worden om de dissertatie op tijd af te ronden en de inspanning
om een plaats te verwerven op de arbeidsmarkt zal toenemen. De keerzijde is
echter dat jonge talentvolle mensen het risico van het schrijven van een dissertatie
niet meer nemen. Uiteindelijk moet er ook voor hen gewoon brood op de plank
komen. Dit alles mag er echter niet toe leiden dat het onderzoeksklimaat aan
de universiteiten verschraalt en allerlei noodgrepen moeten worden bedacht
om talentvolle mensen nog enige tijd voor de wetenschap te behouden.Evenals in het HBO zal iets gedaan moeten worden aan de gevolgen van tijdelijke
aanstellingen. Het arbeidsvoorwaardenbeleid valt niet onder de verantwoordelijkheid
van de universiteiten, noch onder het HBO voor wat betreft de protocol-onderwerpen.
De gevolgen daarvan komen echter wel voor hun rekening. De volumemaatregelen
van de universiteiten zijn echter ook tekort geschoten. Zowel de universiteiten
als de RBA's zullen zich meer moeten inspannen om personeel elders weer aan
het werk te krijgen.Er zijn veel brieven binnengekomen over de slordige verwerking van gegevens
van wachtgelders in het HBO door de IBG. De tijdsinvestering om allerlei fouten
te corrigeren neemt soms groteske vormen aan en is allerminst een stimulans
om weer geheel of gedeeltelijk aan het werk te gaan. De VVD-fractie is dan
ook verheugd dat de minister van plan is hiernaar een diepgaand onderzoek
in te stellen. Zij wacht de resultaten ervan met belangstelling af en wil
de aanbevelingen van de minister graag tijdig voor de begrotingsbehandeling
1996 ontvangen.Concluderend merkte mevrouw De Vries op dat zij graag een goed onderbouwd
inzicht wil verkrijgen in de thans bestaande en de te verwachten wachtgeldverplichtingen
in de verschillende uitkeringscategorieën en leeftijdsgroepen. Ook wilde
zij de beschikking krijgen over een aantal oplossingsrichtingen die daadwerkelijk
zullen leiden tot een daling van het volume en het budget van de wachtgelden.
Dit overzicht kan vervolgens na behandeling in de Kamer dienen als uitgangspunt
voor afspraken met de instellingen. Het antwoord van de ministerDe minister beaamde dat de wachtgeldproblematiek gigantische
vormen heeft aangenomen. Het probleem wordt alleen maar ingewikkelder door
het feit dat het niet een financieel probleem is, maar een probleem dat in
de hoofden van de mensen zit. Er moeten dan ook structurele maatregelen
worden genomen om te bevorderen dat er een cultuuromslag plaatsvindt. De eerste
aanzetten daartoe zijn gegeven. In het verleden werden wachtgelden toegekend
in situaties waarin dat volstrekt onnodig was. De bewindsman benadrukte dat
stijging van het aantal wachtgelders plaatsvond in een periode waarin de budgetten
zo niet zijn gestegen dan toch op z'n minst constant zijn gebleven en het
aantal in het HBO werkzame personen is toegenomen. Dit staat los van het gegeven
dat er sprake is van verschuivingen tussen sectoren en van bepaalde fricties.In ieder geval mag het hoge wachtgeldbudget niet voor lief worden genomen
en dient de overheid het signaal af te geven dat hoge budget niet te willen
accepteren. De bonden moeten zich realiseren dat vermijdbare wachtgeldsituaties
leiden tot verlies aan werkgelegenheid. De last van onnodige wachtgelders
moet niet op centraal niveau worden gedeponeerd; alleen als de pijn door bonden
en scholen zelf wordt ervaren, is de kans op verbeteringen het grootst. Maar
nog steeds zijn sommigen van mening dat de mensen recht hebben op wachtgeld,
ook in situaties waarin sprake is van groei van werkgelegenheid.Elke maatregel dient in ieder geval drie aangrijpingspunten te hebben:
de individuele onderwijsgevende, de wachtgeldregeling als zodanig en de cultuur
waarin een en ander zich afspeelt. De minister wees er nog op dat de wachtgeldregeling
veel verder is aangepast dan de wachtgeldregeling voor het rijksoverheidspersoneel;
de wachtgelden in het onderwijs zijn momenteel lager. Het valt de bonden te
prijzen dat zij met de aanpassing hebben willen instemmen.Van essentieel belang is dat de onderwijsinstellingen ervaren dat zij
in de problemen geraken als zij niet of in onvoldoende mate zelf verantwoordelijkheid
dragen. Wat dit betreft zijn er overigens goede afspraken gemaakt in het verleden.De vereiste cultuuromslag is inderdaad een uiterst moeizaam proces, maar
de minister wees erop dat vanaf nul moest worden gestart. In 1989 was er geen
enkele vorm van arbeidsbemiddeling voor onderwijsgevenden. Verder was de uitvoeringsorganisatie
niet ingesteld op bemiddeling en was er geen enkele vorm van sancties in die
periode. Helaas waren wat dit laatste betreft nogal stringente afspraken nodig
met de IBG. Overigens kan gesteld worden dat, als er geen maatregelen waren
genomen in het WO en het HBO de wachtgeldproblematiek veel groter zou zijn
geweest.De minister bestreed ten stelligste de Kamer onvoldoende geïnformeerd
te hebben over de ontwikkeling in de wachtgelden. In 1991 liep het prima en
was zelfs sprake van onderuitputting van het wachtgeldbudget. In veel bestuurlijk
overleg is de wachtgeldproblematiek aan de orde geweest waarna aan de Kamer
is gerapporteerd. Ook de Kamer zelf heeft aan dit probleem veel aandacht besteed
en heeft indertijd ingestemd met de verdeling van verantwoordelijkheden. Niemand
is ermee gediend dat de overheid plaatsneemt op de stoel van de universiteitsbesturen,
ook niet als het gaat om een specifiek beleidsonderdeel. Er is immers een
nauwe relatie tussen onderwijs, onderzoek, wachtgeldproblematiek enz.Omdat niemand zit te wachten op broddelwerk, zal de voorbereiding van
de nodige vervolgstappen ongetwijfeld iets meer dan een paar weken vergen.
Afspraken kunnen niet worden opgelegd en dienen gebaseerd te zijn op een volledig
inzicht. Voor WO en HBO zijn uiteraard de stelselwijzing en de geplande bezuinigingen
van groot belang. Eerst dient het concept-HOOP aan de orde te komen waarna
afspraken dienen te worden gemaakt met de universiteiten over de budgetontwikkeling.
In dat kader zal ongetwijfeld ook de wachtgeldproblematiek aan de orde komen.
Het wachtgelddossier heeft een nauwe relatie met het (concept-)HOOP. Een analyse
van die relatie zal ongetwijfeld de nodige tijd vergen. In de eerste plaats
dient de vraag te worden beantwoord hoeveel beslag de oude wachtgelders op
het budget leggen in de komende tien jaar. Het zal duidelijk
zijn dat hier sprake is van een snelle daling en het is op z'n minst merkwaardig
te noemen dat de Rekenkamer niet heeft gesignaleerd dat hiervoor een te ruim
budget is gereserveerd. In de tweede plaats dienen maatregelen te worden genomen
die leiden tot een minimale instroom. Een (collectieve) instroomtoets is ondertussen
welhaast gemeengoed geworden. In de derde plaats moeten alle middelen worden
ingezet om een maximale uitstroom te bewerkstelligen. Bij dit laatste valt
te denken aan het instellen van frictiepools en geïntensiveerde arbeidsbemiddeling.
De resultaten van dat laatste instrument zijn overigens nog onder de maat.Er dient ook meer duidelijkheid te komen over de (gevolgen van) verschuivingen
tussen categorieën en/of instellingen.Bij het verkrijgen van meer inzicht in de wachtgeldproblematiek zullen
uiteraard realistische uitgangspunten worden gehanteerd, maar het is niet
alleen een technische maar ook een beleidsmatige exercitie die moet leiden
tot realisering van de doelstellingen.Als een AIO-contract afloopt, moet de universiteit zich verantwoordelijk
voelen voor het onderdak brengen van deze persoon, los van de vraag of er
wel of niet promotie heeft plaatsgevonden. In het verleden was dit geen vanzelfsprekendheid.
Dat was tot op zekere hoogte ook wel te begrijpen, maar dat komt natuurlijk
anders te liggen als blijkt dat door de bekostiging van een jaartje extra
elders werkgelegenheid verdwijnt. Gelukkig hebben sommige universiteiten de
verantwoordelijkheid nu bij de faculteiten gelegd. De faculteiten krijgen
een bepaald AIO-budget en als ze per AIO te veel gebruiken, dienen ze minder
AIO's aan te stellen. De minister had de indruk dat op dit moment het AIO-budget
als gevolg van de wachtgeldproblematiek 50% hoger is dan het feitelijke AIO-budget.
Het gaat daarbij niet over één jaar extra maar over twee jaar
extra, hetgeen niet is te verklaren omdat de wachtgeldregeling voor een AIO
zonder arbeidsverleden daarin niet eens voorziet. Of de resultaten van nader
onderzoek al in de begroting voor 1996 kunnen worden verwerkt, is nog maar
de vraag omdat geen genoegen kan worden genomen met halve antwoorden en alleen
heldere en eenduidige gegevens volstaan.Aan het adres van mevrouw Van der Hoeven merkte de minister op dat hij
met een zekere regelmaat aan de onderwijsinstellingen de vraag heeft voorgelegd
hoe de wachtgeldproblematiek zich ontwikkelt. In het antwoord werd telkenmale
verwezen naar de gemaakte afspraken. Een sturende overheid zal uiteraard ook
moeten anticiperen, maar soms is een crisis nodig en moet de volle omvang
ervan goed in kaart worden gebracht alvorens noodmaatregelen te nemen.Ingaande op de rechtspositie van AIO's merkte de minister op geen beleidswijziging
te zullen voorstellen. De huidige regelingen voldoen, ook wat betreft de wachtgelden.
Als een AIO een onderwijsdienst levert, is uiteraard sprake van een dienstverband.
Het is, op afstand bekeken, te gek voor woorden dat geen gebruik kan worden
gemaakt van de diensten van getalenteerde mensen waarin veel is geïnvesteerd.
Universiteiten en hogescholen hebben echter een eigen verantwoordelijkheid
voor een soepele intreding op de arbeidsmarkt van hun afgestudeerden.Vervolgens is er het verschijnsel van de beurs-AIO, waartegen geen bezwaren
kunnen worden ingebracht als het gaat om een student die een opleiding volgt
en geen onderwijsdiensten verleent.Een derde figuur is noch het een noch het ander. Universiteiten moeten
de mogelijkheid hebben ook op dit punt hun eigen verantwoordelijkheden in
te vullen, maar het risico is wel aanwezig dat sommige faculteiten de komende
jaren geen enkele AIO meer kunnen aannemen omdat de zittende AIO's er zo lang
over doen.Bij de afspraken over de frictiepools en de arbeidsbemiddeling is ook
rekening gehouden met de noodzaak de uitstroom naar andere sectoren dan het
onderwijs te bevorderen. Daarbij worden ook particuliere bureaus ingeschakeld,
maar de resultaten daarvan zijn relatief gering. De teneur van het rapport van de Algemene Rekenkamer is: Had het maar
anders aangepakt, dan was het beter gegaan. Het is jammer dat niet wordt aangegeven
hoe het dan wel had gemoeten. De minister vond dat er iets te gemakkelijk
verwijten worden gemaakt op het terrein van de beheersing van volume en financiën.
Beide zaken liggen in elkaars verlengde en als de instellingen niet de pijn
ondergaan van de gevolgen van te weinig actief beleid, mag er niet van worden
uitgegaan dat de volumeverantwoordelijkheid ten volle wordt gedragen.De onderbouwing van de budgetreeks is inderdaad globaal, maar de Rekenkamer
heeft de verslagen van de bestuurlijke overleggen niet opgevraagd. Dan had
zij kunnen constateren dat de universiteiten zich heel aarzelend hebben verantwoord
voor de volumegroei van nieuwe wachtgelders. Wat betreft het verdeelsysteem
van de budgetten ligt het niet voor de hand om een universiteit, die dankzij
een geweldige inspanning iets overhoudt van het wachtgeldbudget, te korten
omdat andere universiteiten daar niet in slagen. Als geconstateerd wordt dat
de instellingen te weinig effectief zijn, moet direct de vraag worden gesteld
en beantwoord hoe daarin verandering kan worden gebracht. De minister kon
al met al niet goed uit de voeten met de verwijten van de Rekenkamer. Ook
begreep hij niet de kritiek dat het begrotingsbeleid het wachtgeldbeleid doorkruist.Los van de wachtgeldproblematiek is het een algemeen verschijnsel dat
oudere onderzoekers weer moeilijk aan de slag kunnen. De minister meende te
kunnen zeggen dat hier sprake is van een algemeen en niet van een significant
probleem. Er is overigens een tendens dat Nederlandse onderzoekers terugkeren
uit het buitenland.Er wordt naar gestreefd het totaal van de arbeidsvoorwaarden in academische
ziekenhuizen in lijn te brengen met wat in de gezondheidszorg op dit punt
gebruikelijk is.De minister meende vervolgens te kunnen constateren dat de Kamer de noodmaatregel
in het HBO impliciet steunt.De heer Van Gelder (PvdA) betoogde dat deze conclusie al te
snel wordt getrokken. Hij vond bedoelde noodmaatregel namelijk broddelwerk;
de minister moet op basis van een reële inschatting van het verleden
overleg voeren met de HBO-raad. Dat moet dan wel snel gebeuren omdat een aantal
instellingen in grote problemen dreigt te geraken.Mevrouw Van der Hoeven (CDA) voegde hieraan toe dat de minister
dan wel exact moet weten wat zijn vertrekpunt is. Moet er geen overgangsregeling
komen voor instellingen die voor de datum van 18 april jl. afspraken hebben
gemaakt?Mevrouw Jorritsma (D66) sloot zich aan bij de heer Van Gelder.De minister wees erop dat, als de noodmaatregel niet was genomen,
de kosten voor wachtgelden in het HBO dit jaar waarschijnlijk 60 mln. hoger
zouden zijn geweest. Het is overigens niet voor niets een noodmaatregel die
moet worden vertaald in een regeling die door de instellingen op een verantwoorde
manier kan worden nageleefd. In ieder geval is de tijd van het uitspreken
van intenties voorbij en zullen er concrete maatregelen moeten worden genomen.
Daarbij behoren in ieder geval een instroomtoets en krachtige arbeidsmarktmaatregelen.
De merkwaardige situatie doet zich overigens voor dat het volume van de wachtgelden
tijdens de STC-operatie lager was dan nu jaarlijks het geval is.Nagegaan zal worden of de hardheidsclausule van toepassing kan worden
verklaard op de hogeschool in Leeuwarden. Een en ander moet wel passen in
de regeling omdat anders zich nog een groot aantal andere gegadigden zal melden. De HBO-raad gaat ten onrechte van de veronderstelling uit dat wachtgelders
elders bij de overheid onmiddellijk kunnen overstappen naar de VUT. Dat betrof
speciale regelingen in het kader van sociale beleidskaders. Het is in ieder
geval niet mogelijk een dergelijke constructie toe te passen in het HBO. Agendapunt 2Mevrouw Lambrechts (D66) ging ervan uit dat de conclusies van
de Algemene Rekenkamer met betrekking tot de wachtgeldproblematiek mutatis
mutandis ook gelden voor het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en BVE.
De voornaamste conclusie is wel dat er een nader onderzoek moet plaatsvinden.
Het is jammer dat een dergelijk nader onderzoek kennelijk toch nodig is en
dat het IOO-onderzoek nog geen antwoord heeft weten te formuleren op de in
de brief geformuleerde vragen. Het nemen van aanvullende maatregelen laat
dus nog even op zich wachten.Mevrouw Lambrechts meende dat in het onderzoek ook aandacht moet worden
geschonken aan de vraag wat er mis is met de informatievoorziening en de communicatie-
en administratiesystemen. Ligt het aan de systemen of aan de mensen achter
de systemen? Of zijn de regels te ingewikkeld? De minister zet alles in het
werk om de wachtgeldproblematiek aan te pakken, maar hoe groot is de kans
dat al zijn werk contraproduktief uitpakt omdat het onderwijsveld niet in
staat is goed om te gaan met het grote aantal regelingen? In ieder geval zou
over het laatste aspect advies kunnen worden gevraagd aan het sectorbestuur.
In het kader van het onderzoek zou wellicht ook de vraag onder ogen kunnen
worden gezien of er niet meer wachtgelders in het onderwijs kunnen worden
ingezet, al was het maar als klasse-assistent.Mevrouw Lambrechts vroeg ten slotte naar de financiële gevolgen van
een en ander voor 1996 en latere jaren.Mevrouw Van der Hoeven (CDA) vond het opmerkelijk dat de omvang
van de wachtgeldproblematiek in de zogenoemde PF-sectoren niet buitengewoon
groot is. De verschillen per sector zijn echter wel groot. Ook zij vond het
jammer dat aanvullend onderzoek kennelijk gewenst is. Het IOO-onderzoek is
immers juist gehouden om te komen tot een verdere verbreding van inzicht.
Mevrouw Van der Hoeven had er op zich geen problemen mee om het vervolgonderzoek
uit te breiden tot WO en HBO maar vroeg zich af waarop de verwachting is gebaseerd
dat op basis van de resultaten van dat onderzoek wél beleidsconclusies
kunnen worden getrokken.Nu de verschillen per regio en zelfs per school aanzienlijk kunnen zijn,
zou in het vervolgonderzoek ook aandacht moeten worden besteed aan het regionale
aspect. Hetzelfde geldt voor de effecten van het beleid op het terrein van
passende arbeid, sancties en verscherping van toezicht en controle.De TWAO-boetes lopen voor de MBO-sector op tot 46 mln. en het jaarlijks
terug te vorderen bedrag wordt gemaximaliseerd op 4% van de totale rijksvergoeding.
Hoe verhoudt dit zich tot de vrij besteedbare ruimte van het schoolbudget
en welke garanties zijn er dat scholen niet failliet gaan? Hoe betrouwbaar
zijn de CFI-cijfers en is er altijd sprake van onvermijdbaar ontslag?Onderwijzers die ontslagen zijn aan scholen die gaan fuseren worden beschouwd
als wachtgelders van de gefuseerde school. De instroomtoets kan dus niet worden
gebaseerd op een nul-situatie en bovendien komt hierdoor de ROC-vorming in
gevaar.Een onbedoeld gevolg van het BWOO is dat het wachtgelders moeilijk wordt
gemaakt een eigen bedrijf te beginnen. Kan de minister afspraken maken met
zijn collega van EZ om dat onbedoelde gevolg te vermijden? Mevrouw Liemburg (PvdA) merkte op dat het IOO-rapport een goed
inzicht biedt in de complexe wachtgeldproblematiek. Geconcludeerd wordt dat
door de veelheid van ministeriële maatregelen het effect moeilijk kan
worden gemeten, maar toch luidt het voorlopige eindoordeel dat de minister
op de goede weg is. De bewindsman neemt maatregelen die niet alleen gericht
zijn op verbetering van de uitgangspositie van wachtgelders op de arbeidsmarkt,
maar ook op het stimuleren van de mobiliteit. Tussen de regels van het rapport
door kan worden gelezen dat de Kamer een juist besluit heeft genomen met het
zo snel mogelijk intrekken van de TWAO.De minister stelt dat de wachtgeldregeling uitsluitend bedoeld is voor
noodsituaties. Hij vindt dat de arbeidsorganisatie over een ander instrumentarium
dient te beschikken om het personeelsbestand aan te passen aan veranderde
eisen die aan de organisatie worden gesteld. Wat bedoelt de minister hiermee?Krijgt het aangekondigde vervolgonderzoek voorrang boven beleidsmatig
ingrijpen? Zo ja, hoe stelt de minister zich dit precies voor?De minister wil 46 mln. terug hebben van MBO-scholen zonder dat de kwaliteit
van het onderwijs mag worden aangetast. Mevrouw Liemburg kon zich hierbij
wel wat voorstellen, maar drong er toch op aan bij het nemen van maatregelen
rekening te houden met de omstandigheden die van geval tot geval kunnen verschillen.
De ene school heeft zich meer ingespannen om de wachtgeldregeling op te lossen
dan de andere, terwijl soms ook de mogelijkheden daartoe groter zijn. Wellicht
dat het terug te betalen bedrag kan worden verlaagd, naarmate de school meer
wachtgelders in dienst neemt.De wachtgeldproblematiek wordt door sommigen de molensteen om de nek van
het ministerie genoemd. Het IOO-onderzoek wijst echter uit dat de omvang van
deze problematiek vergeleken met andere bedrijfstakken niet buitengewoon groot
is. Dat roept de vraag op hoe zich dat verhoudt met de tijd en energie die
in dit probleem wordt gestoken. Wordt er niet tegen windmolens gevochten?
Het IOO-onderzoek wijst uit dat de invoering van het BWOO een gunstig effect
heeft gehad. Dat geeft extra voeding aan de opvatting dat de wachtgeldregeling
in het onderwijs voorheen te riant was. Mevrouw Liemburg wenste niet in het
overleg tussen werkgevers en werknemers te treden, maar vroeg zich wel af
wat nog de basis is van een aparte wachtgeldregeling voor het onderwijs. Met
het BWOO is in ieder geval een stap gezet in de richting van het van toepassing
laten verklaren in de onderwijssector van de werkloosheidsregelingen voor
de marktsector. De fractie van de PvdA heeft geen bezwaar tegen verdere stappen,
die dan vooral het efficiënter werken van de arbeidsbemiddeling zouden
moeten stimuleren.De boze brief van de minister naar aanleiding van het rapport van de ARK
heeft een mooi theatraal slot: «Ik besef dat het voor velen moeilijk
zal zijn om een omslag te maken. Niettemin is deze wat mij betreft al ingezet
sinds ik de politieke verantwoordelijkheid draag voor de problematiek».
Mevrouw Liemburg concludeerde hieruit dat de minister popelt om het karwei
af te maken. Zij ondersteunde hem hierin, als maar gewerkt wordt op basis
van reële gegevens.De heer Rijpstra (VVD) constateerde dat de minister in het
plenaire debat van 22 november 1944 een onderzoek heeft aangekondigd naar
de feitelijke ontwikkeling van het aantal wachtgelders. Ook zei de bewindsman
dat er in de sectoren PO/VO/BVE ongeveer 250 000 mensen werkzaam zijn
en dat er een groei heeft plaatsgevonden met zo'n 10 000 onderwijzers;
hij voegde hieraan toe dat er zich per jaar 42 000 mutaties (vacatures)
voordoen. Dat grote verloop ging gepaard met een groei van het aantal wachtgelders,
maar er zijn slechts 6000 vacatures vervuld door die wachtgelders. In het
IOO-rapport staat dat het aantal wachtgelders in de laatste maanden
van 1994 minder snel stijgt. Er is dus het nodige in gang gezet, maar het
is nog lang niet voldoende.Ook de VVD is voorstander van een vervolgonderzoek op korte termijn. Dat
onderzoek moet dan wel het gehele terrein van wachtgelden in kaart brengen.
Daarbij dienen ook te worden betrokken een analyse van het gevoerde beleid
en het in werking gezette beleid, een inventarisatie van de knelpunten op
rechtspositioneel terrein en het belang om instellingen meer dan voorheen
verantwoordelijk te maken voor het personeelsbeleid (inclusief de instrumenten).De heer Rijpstra stelde vervolgens de conclusies van het IOO-onderzoek
te delen. De onderzoekers constateren dat er een integrale analyse ontbreekt
en dat de empirische gegevens leemten vertonen op diverse terreinen. Voordat
er beleidsmaatregelen worden genomen, moet er concreet inzicht bestaan in
alle ins en outs van de wachtgeldproblematiek. Dit laat onverlet dat de minister
onverdroten door moet gaan met het uitvoeren van zijn controlemaatregelen.De wachtgeldproblematiek doet zich uiteraard ook voor bij andere departementen
en het zou goed zijn als het vervolgonderzoek zich ook daarop richt. Ook de
heer Rijpstra zei benieuwd te zijn naar de onderzoeksopdracht.Het is jammer dat de kennis en ervaring van wachtgelders niet kunnen worden
benut. Het krijgen van een wachtgelduitkering is voor velen geen pretje en
zij hebben dat ook niet gewild. Het is van groot belang dat zij weer deel
gaan uitmaken van het arbeidsproces om hun kansen te vergroten. Hopelijk zal
in het vervolgonderzoek ook aan dit aspect aandacht worden besteed. Er is
werk genoeg, ook op korte termijn. De heer Rijpstra wees in dit verband op
de tekortproblemen op het terrein van het leren van Nederlands als tweede
taal.Concluderend merkte de heer Rijpstra op dat de aanpak van de knellende
wachtgeldproblematiek hoge prioriteit dient te hebben zodat zo spoedig mogelijk
adequate beleidsmaatregelen kunnen worden genomen. Wanneer zal de onderzoeksopdracht
op papier staan en wanneer zal de Kamer hierover worden geïnformeerd?De minister zegde toe de Kamer de onderzoeksopzet voor te leggen
en die vergezeld te doen gaan van een reactie op de wensen en verlangens van
de leden op dit punt.Het percentage wachtgelders van de totale personele uitgaven is voor het
PO 2, voor het VO 4 en voor het BVE 6. Er mag van worden uitgegaan dat die
percentages iets toenemen als gevolg van de verdergaande specialisatie binnen
de onderwijssoorten. In het algemeen kan worden geconstateerd dat de weg terug
is ingeslagen, al kunnen in veel sectoren de percentages nog lager worden
omdat er nog te veel sprake is van vermijdbaar ontslag.Om de capaciteit van onderwijsgevenden zoveel mogelijk ten goede te laten
komen aan het onderwijs, dient eerder de instroom in de wachtgeldregeling
te worden beperkt dan de huidige wachtgelders in te schakelen. Bij een en-en-benadering
moet in ieder geval worden uitgegaan van reguliere plaatsen, want als een
wachtgelder werkt met behoud van uitkering wordt hij uit het bestand van bemiddelbaren
gelicht. Duidelijk is wel dat in het arbeidsvoorwaardenoverleg op dit punt
een maximale creativiteit moet worden ontwikkeld, want een oplossing is nog
niet in zicht.Het aanpassen van informatiesystemen aan de eisen van de tijd (en dan
vooral de precisering van de interface) vergen erg veel tijd.De gemeentelijke onderwijsambtenaren hebben te kennen gegeven dat de regelingen
niet te ingewikkeld zijn, maar wel vervelende gevolgen kunnen hebben voor
de scholen. Toch zijn ze onmisbaar om te voorkomen dat het positieve gevolg
voor een individuele school leidt tot een collectieve spiraal naar beneden. Er zijn nog geen financiële gevolgen voor de begroting voor 1996.
De minister ging ervan uit dat de budgetreeksen voor WO en HBO nog voldoende
zijn voor de opvang van wachtgelders, waarbij dan wel het uitgangspunt geldt
dat onvoldoende succes leidt tot negatieve gevolgen voor de instellingen.De terugvordering van 46 mln. van het BVE is inderdaad een niet gering
probleem. Deze onderwijssector is terecht uitgegaan van ontwikkelingen in
het verleden. Tegelijkertijd moet worden geconstateerd dat de regels niet
werden uitgevoerd. Achteraf bleek echter dat ze op een aantal punten moeilijk
hanteerbaar waren. Er mag van worden uitgegaan dat de terugvordering in zeer
beperkte mate zal worden gerealiseerd, maar dat is absoluut geen vrijbrief
om zich niet aan de regels te houden die steeds meer worden verbeterd. Er
zal geen enkele school failliet gaan, maar terugbetaling zal wel leiden tot
een geringere verbetering van de onderwijskwaliteit. De suggestie van mevrouw
Liemburg om de boete geringer te doen zijn naarmate er meer wachtgelders worden
ingezet, vond de minister waardevol. Het is de bedoeling dat de scholen per
1 juli a.s. hebben gereageerd en dat het ministerie van zich laat horen op
15 september. Als het beeld compleet is, zal de Kamer op de hoogte worden
gesteld.De minister meende ervan uit te kunnen gaan dat de CFI-cijfers als betrouwbaar
mogen worden gekenschetst.Een wachtgelder kan als zelfstandig ondernemer starten, maar moet wel
beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt. Wachtgelders kunnen echter te kennen
geven geen aanspraak meer te willen maken op wachtgeld waardoor zij dan een
bedrag ineens krijgen. Dat kan worden beschouwd als een handreiking aan degenen
die zelfstandig verder willen. Het is volstrekt duidelijk dat wachtgelders
niet op kosten van het departement zelfstandig ondernemer kunnen worden. De
minister zegde overigens toe hierover contact te zullen opnemen met zijn collega
van Economische Zaken.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,M. M. H. KampDe voorzitter van de algemene commissie voor de Rijksuitgaven, Van ReyDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), M.M.H. Kamp (VVD), voorzitter,
De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van Gelder (PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp
(CDA), Boers-Wijnberg (CDA), Huys (PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks,
Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek
(CDA), J.M. de Vries (VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF), Lambrechts
(D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma (PvdA), Sterk
(PvdA), Van Vliet (D66), Bremmer (CDA).Plv. leden: Schutte (GPV), Klein Molekamp (VVD), Valk (PvdA), Marijnissen
(SP), Duivesteijn (PvdA), Beinema (CDA), Reitsma (CDA), Lilipaly (PvdA), Van
der Hoeven (CDA), Verkerk, Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Bakker (D66),
Van 't Riet (D66), Deetman (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), Van
der Ploeg (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD),
Korthals (VVD), Van Erp (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Van Zuijlen (PvdA),
Verhagen (CDA), Lansink (CDA).XNoot2Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), De Korte (VVD), Van Rey (VVD), voorzitter,
Terpstra (CDA), Smits (CDA), ondervoorzitter, Reitsma (CDA), Ter Veer (D66),
De Jong (CDA), Ybema (D66), Witteveen-Hevinga (PvdA), Hillen (CDA), Van Heemst
(PvdA), Leerkes (Unie 55+), Van Wingerden, Rabbae (GroenLinks), Noorman-den
Uyl (PvdA), Vreeman (PvdA), Liemburg (PvdA), H.G.J. Kamp (VVD), Zonneveld
(CD), Hoogervorst (VVD), Van der Ploeg (PvdA), Bakker (D66), Van Walsem (D66),
Hofstra (VVD).Plv. leden: Van der Vlies (SGP), Klein Molekamp (VVD), Hessing
(VVD), Van de Camp (CDA), Van der Linden (CDA), Wolters (CDA), Schimmel (D66),
Heerma (CDA), Roethof (D66), Van Zuijlen (PvdA), Boers-Wijnberg (CDA), Duivesteijn
(PvdA), Van Dijke (RPF), Hendriks, Rosenmöller (GroenLinks), Vliegenthart
(PvdA), Adelmund (PvdA), Van Zijl (PvdA), Remkes (VVD), Marijnissen (SP),
B.M. de Vries (VVD), Van Gelder (PvdA), Giskes (D66), Van Rooy (CDA), Verbugt
(VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23900-VIII-131.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl