Ruimtevaartbeleid; Brief minister met de notitie 'Ruimtevaart in het nieuwe millennium'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24446, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

12-05-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

24446 nr. 7

06-05-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamRUIMTEVAART IN HET NIEUWE MILLENNIUM ESA-Ministerconferentie
te Brussel op 11 en 12 mei 1999 RUIMTEVAART IN HET NIEUWE MILLENNIUM 1. Inleiding2. Samenvatting van de Nederlandse positie op de ESA-MC3 Stand van zaken sinds ESA-MC in 1995 (Toulouse) 3.1 De huidige situatie van de Europese ruimtevaart sectorGroeiende marktRol Europese UnieNieuw industrie beleid in ESAHerstructurering Europese industrieOnafhankelijke rol nationale ruimtevaart agentschappen
van Frankrijk, Italië en Duitsland3.2 Nederlandse ontwikkelingen sinds 1995Ontwikkelingen op wetenschappelijk gebiedOntwikkelingen naar operationeel gebruikOntwikkelingen in de Nederlandse industrieAWT-advies over het ruimtevaartbeleid4. Een Europees ruimtevaartbeleid 4.1 Inleiding4.2 Het voorstel voor de evolutie van ESAMEER APPLICATIESMEER EUROPA4.3 De positie van de lidstatenDe grote landenDe kleinere landen4.4 Het industriebeleid van ESABIJLAGE 11. Financieel niveau wetenschappelijk programma en algemeen
budget (verplichte deel begroting) a. Inleidingb. Summiere beschrijving programmac. Nederlands belangd. Nederlandse positie2. Satellietnavigatie programma Galileo a. Summiere beschrijving programmab. Nederlandse belangc. Indicatie Nederlandse inschrijving3. Het «Earth Observation Envelope Programme»
(EOEP) a. Summiere beschrijving programmab. Nederlands belangc. Indicatie Nederlandse inschrijving4. ARTES 1, 3e periode (2000–2005)5. Multimedia, ARTES 3 a. Summiere beschrijving programmab. Nederlands belangc. Indicatie Nederlandse inschrijving6. Ariane 5 Plus programma a. Summiere beschrijving programmab. Nederlands belangc. Indicatie Nederlandse inschrijving7. Ariane ondersteunende programma's a. Summiere beschrijving programma'sb. Nederlands belangc. Indicatie Nederlandse inschrijving8. VEGA a. Summiere beschrijving programmab. Nederlands belangc. Indicatie Nederlandse inschrijving9. «Future Launcher Technologies Programme»
(FLTP) a. Summiere beschrijving programmab. Nederlands belangc. Indicatie Nederlandse inschrijving10. Exploitatie-programma voor het Internationale Ruimtestation
(ISS) a. Summiere beschrijving programmab. Nederlands belangc. Indicatie Nederlandse inschrijving11. Het «Future Microgravity Programme» a. Summiere beschrijving programmab. Nederlands belangc. Indicatie Nederlandse inschrijvingBIJLAGE 2 Financiële consequenties van de Nederlandse positie
tijdens de ESA-MCBIJLAGE 3 Het voorstel van de Directeur-Generaal van ESA voor een Europees
ruimtevaartbeleid: «ESA's evolutie naar meer applicaties en meer Europa»• meer en beter Europa• meer private initiatieven• meer synergie• meer internationale samenwerkingBIJLAGE 4 Lijst met afkortingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24446Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 446Ruimtevaartbeleidnr. 7BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 6 mei 1999Zoals toegezegd tijdens het algemeen overleg van 28 april jl. met
de vaste commissie voor Economische Zaken ontvangt u hierbij de notitie «Ruimtevaart
in het nieuwe millennium».Deze notitie bevat de uitgebreide informatie over de Nederlandse inzet
tijdens de ministerconferentie van de European Space Agency (ESA) die op 11
en 12 mei 1999 plaatsvindt in Brussel.De Minister van Economische Zaken,A. Jorritsma-Lebbink RUIMTEVAART IN HET NIEUWE MILLENNIUM ESA-Ministerconferentie
te Brussel op 11 en 12 mei 1999 1.Inleiding  2.Samenvatting van de Nederlandse positie op de ESA-MC   3.Stand
van zaken sinds ESA-MC in 1995 (Toulouse) 3.1De huidige situatie
van de Europese ruimtevaartsector 3.2Nederlandse ontwikkelingen
sinds 1995   4Een Europees ruimtevaartbeleid 4.1Inleiding4.2Het voorstel voor de evolutie van ESA 4.3De positie
van de lidstaten 4.4Het industriebeleid van ESA   Bijlage
1Beschrijving van inhoud en Nederlandse belangen in de ESA-programma'sBijlage 2Financiële consequenties Nederlandse opstelling
tijdens de MC Bijlage 3Onderbouwing van het voorstel van de Directeur-Generaal
van ESA voor de evolutie van ESA Bijlage 4Lijst met afkortingenRUIMTEVAART IN HET NIEUWE MILLENNIUM 1. InleidingOp 11 en 12 mei 1999 vindt in Brussel de ministerconferentie (MC) van
de European Space Agency (ESA) plaats. Op deze MC zullen belangrijke programmatische
en strategische besluiten moeten worden genomen: belangrijk voor de lidstaten,
maar zeker ook voor de nodige continuïteit van de werkzaamheden bij ESA.
Deze notitie bevat de informatie over de Nederlandse inzet tijdens deze conferentie.
Bij de voorbereiding van het Nederlandse standpunt zijn bijdragen ontvangen
van SRON, het NIVR, de Nederlandse ruimtevaartindustrie verenigd in de NISO
en de Commissie ROWA van de BCRS.De strategische besluiten hebben betrekking op de evolutie van ESA en
zullen voor een land als Nederland, dat voor ruimtevaart in grote mate van
ESA afhankelijk is, van groot belang zijn. De discussie rondom de evolutie
richt zich op een aantal aspecten, zoals een hernieuwde missie van ESA voor
de toekomst, toekomstige ruimtevaart-activiteiten, de specifieke rol van ESA
in relatie tot andere Europese en nationale instellingen betrokken bij ruimtevaart-activiteiten
en de rationalisatie van «resources». Met name het laatste punt
is belangrijk voor Nederland, omdat het feitelijk gaat over de toekomst van
de ESA faciliteiten zoals ESTEC t.o.v. de nationale faciliteiten van Frankrijk,
Duitsland en Italië.In totaal worden 11 programmatische besluiten voorgesteld. Hieronder zijn
besluiten die betrekking hebben op het aardobservatie enveloppe programma
(EOEP), het satelliet-navigatie programma (Galileo) en het multi-media programma
ARTES 3. Daarnaast worden o.a. voorstellen gedaan m.b.t. het lanceerdersprogramma
van ESA (doorontwikkeling van de Ariane 5 en de ontwikkeling van een nieuwe
kleine lanceerder, VEGA) en het exploitatie-programma van het Internationale
Ruimte Station (ISS). Bovendien is een voorstel geagendeerd over het financiële
niveau voor de komende vijf jaren van het wetenschappelijke programma en het
algemene deel van de begroting. – Hoofdstuk 2 bevat een samenvatting van de Nederlandse positie
op de ESA-MC.– Hoofdstuk 3 geeft een kort overzicht van de stand van zaken van
de Europese ruimtevaart sinds de laatste grote MC in 1995 (Toulouse). Hierbij
komt een aantal specifiek nationale ontwikkelingen aan de orde.– Hoofdstuk 4 gaat in op het voorstel voor de evolutie van ESA.
Daarbij wordt ingegaan op de positie van de lidstaten van ESA en van Nederland.
In dat hoofdstuk zal tevens de stand van zaken m.b.t. de herziene industrie
politiek, die in maart 1997 werd ingevoerd, aan de orde komen.– Als bijlagen zijn bijgevoegd een beschrijving van de inhoud van
de verschillende programma's, de belangen voor Nederland en de indicaties
voor de inschrijvingen (bijlage 1), de financiële consequenties van de
Nederlandse opstelling tijdens de MC (bijlage 2), de onderbouwing van het
voorstel van de DG van ESA voor de evolutie van ESA (bijlage 3) en een lijst
met afkortingen in bijlage 4. 2. Samenvatting van de Nederlandse positie op de ESA-MCNederland zal tijdens de MC het belang onderschrijven van ESA voor de
Europese ruimtevaartsinpanning. Vooral voor landen zonder eigen infrastructuur
biedt ESA de enige mogelijkheid om actief te zijn op ruimtevaartgebied.ESA heeft in het verleden een vooraanstaande positie opgebouwd op het
terrein van de wetenschap, aardobservatie en lanceersystemen. Ook is ESA het
enige kader voor deelname aan het programma voor bemande ruimtevaart. In lijn
met de voorstellen van de DG van ESA voor «meer applicaties en meer
Europa», zal Nederland er voor pleiten dat ESA ook in de toekomst het
kader blijft voor het uitvoeren van ruimtevaartprogramma's, met name ook voor
de toepassingsgerichte programma's.Nederland onderkent dat het voor landen met een eigen infrastructuur aantrekkelijk
kan zijn om toepassingsgerichte programma's met interessante commerciële
perspectieven buiten ESA uit te voeren. ESA zal zich derhalve moeten aanpassen
aan de veranderende situatie in Europa om ook voor de grote landen het voorkeurskader
te blijven. Het gaat daarbij met name om het verder verbeteren van de efficiency
van ESA en om het beter benutten van de Europese infrastructuur (zowel nationaal
als die van ESA) voor het uitvoeren van ruimtevaartprogramma's.Nederland steunt dan ook het voorstel om te komen tot een Europees netwerk
van onderzoek- en technologiecentra op ruimtevaartgebied. Ook ESTEC zal daarvan
een onderdeel moeten gaan vormen. Het is van belang dat de centra elkaar aanvullen
en niet beconcurreren. Nederland zal daarom als voorwaarde stellen dat sprake
is van volledige transparantie van de kostenstructuur, van reciprociteit,
d.w.z. het gebruik van nationale centra voor de uitvoering van ESA programma's
en vice versa, en wederzijdse afhankelijkheid en complementariteit. D.w.z.
dat de centra elkaar op technisch niveau moeten aanvullen en samenwerken en
elkaar zo min mogelijk moeten overlappen.Ook liggen tijdens de MC concrete programma voorstellen voor. De keuze
om wel of niet aan deze programma's deel te nemen, is gerelateerd aan de doelstellingen
van het Nederlandse ruimtevaartbeleid (zie ook de brief aan de Tweede Kamer
in 1995, TK 1995–1995, 24 446, nr. 1 en de Kabinetsreactie
n.a.v. het AWT-advies, TK 1998–1999, 24 446, nr. 5). Sinds
1995 zijn de doelstellingen van het beleid op de volgende wijze verwoord:1. Gebruikersdoelstelling: «optimale benutting van de toepassingsmogelijkheden van ruimtevaart».2. Industrieel/Technologische doelstelling:«het scheppen van voorwaarden voor het opbouwen, in stand houden
en zo mogelijk verder uitbouwen van een hoogwaardige capaciteit bij de Nederlandse
industrie en R&D instellingen die leidt tot een kwaliteit- en kennisniveau
dat het mogelijk maakt om op internationaal niveau aan projecten deel te nemen».
Deze capaciteit dient ten goede te komen aan de Nederlandse gebruikers, aan
de concurrentiekracht en de afzetmogelijkheden van de Nederlandse industrie
en dient waar mogelijk te leiden tot kennisoverdracht naar andere sectoren.3. Politieke doelstelling:Met deelname aan ruimtevaartprogramma's worden de volgende politieke en
strategische doeleinden gediend: deelname aan de opbouw van een Europese ruimtevaartcapaciteit,
handhaving onafhankelijke Europese toegang tot de ruimte, effectieve technologische
samenwerking op internationaal niveau en medeverantwoordelijkheid voor het
leveren van een bijdrage aan de oplossing van mondiale problemen.Ook is bij de overwegingen om aan bepaalde programma's deel te nemen,
rekening gehouden met de rol die ESTEC in dat programma speelt, vanwege het
belang van ESTEC voor Nederland.Nederland kan instemmen met het voorstel voor het financiële niveau
van het algemeen budget voor de periode 1999–2003. Nederland kan echter
niet instemmen met het voorstel van de DG om de kostentoerekeningssystematiek
voor het wetenschappelijk programma te compenseren. Wel kan worden ingestemd
met een gedeeltelijk herstel van de prijscompensatie (max 1,5% per jaar).Voor de volgende programma's zal Nederland (een range voor) de inschrijving
bekend maken:– het satellietnavigatie programma Galileo: 0 tot 2,5%;– het «Earth Observation Envelope Programme»(EOEP):
max. 3%; – ARTES 3 multimedia: 0 tot 1%;– het Ariane 5 Plus programma: 1,7%;– het lanceerder programma «VEGA»: 2,75%;– het «Future Launcher Technologies Programme» (FLTP):
2 tot 4%.Bevestiging van het inschrijvingspercentage in deze programma's is afhankelijk
van de beschikbare budgettaire middelen, de omvang van de werkpakketten of,
in het geval van het EOEP, ook van een zwaarwegend belang voor de Nederlandse
gebruikersgemeenschap.Voor ARTES 1, 3e periode (2000–2005) en het Exploitatie-programma
voor het Internationale Ruimtestation kan Nederland op de MC de voorgestelde
inschrijvingspercentages van resp. 4,73% en 1% bevestigen. Nederland kan bovendien
instemmen met de verlenging van Ariane 5 ARTA voor 2 jaar en van het Ariane
infrastructuur programma en CSG Kourou voor 1 jaar.In bijlage 1 worden de verschillende programma's nader toegelicht, waarbij
wordt ingegaan op de inhoud van de programma's, de Nederlandse belangen en
doelstellingen en de indicaties voor het inschrijvingsniveau. 3 Stand van zaken sinds ESA-MC in 1995 (Toulouse) 3.1 De huidige situatie van de Europese ruimtevaart sectorOp een aantal onderdelen van de ruimtevaart heeft Europa een sterke en
leidende rol. Te noemen zijn de rol van Europa op wetenschappelijk gebied,
de autonome en commercieel succesvolle toegang tot de ruimte met
als hoogtepunt de succesvolle kwalificatie van de Ariane 5, excellente technologische
competenties en hoogwaardige industriële- en onderzoekscapaciteit en
een substantiële partner in het grootste samenwerkingsproject dat de
wereld ooit ondernam, het Internationale Ruimtestation.In de wereldwijde ruimtevaartsector is een aantal ontwikkelingen waar
te nemen die van invloed is op het toekomstige beleid van Europa: Groeiende marktMondiaal is er sprake van een groeiende ruimtevaartmarkt, waarbij onderdelen
van de ruimtevaart sector, met name applicaties, meer en meer naar de markt
schuiven. Dit is te zien door de toenemende private investeringen. Markten
ontwikkelen zich op het gebied van multimedia, mobiele communicatie en navigatie
diensten. Deze ruimtevaart-activiteiten hebben een positief economisch effect
en scheppen werkgelegenheid. Dit laat onverlet dat het grootste deel van de
ruimtevaartactiviteiten geïnitieerd wordt door overheden, vanwege politieke
belangen of omdat de overheid zelf als gebruiker optreedt. Rol Europese UnieDe rol van de Europese Unie in deze sector wordt groter. In juni 1998
hebben de EU-Onderzoeksraad en de ESA-Council gezamenlijk een resolutie aangenomen,
waarin wordt aangedrongen op een intensivering van de samenwerking. Deze samenwerking
heeft geleid tot een gemeenschappelijk ontwikkelde aardobservatie strategie
en de samenwerking op het terrein van een Europees satellietnavigatieprogramma. Nieuw industrie beleid in ESAHet herziene industrie beleid van ESA kent een aantal nieuwe kernbegrippen
(«fair contribution», «partnership» en co-financiering),
die een grote invloed heeft op de wijze waarop industrieën op de ESA
markt kunnen opereren. Waar bedrijven in het oude systeem verzekerd waren
van «fair retour» van industrieel werk, moeten zij nu opdrachten
verwerven op basis van expertise en prijs/prestatie. Voor projecten die dicht
bij de markt staan, dienen zij bovendien gedeeltelijk eigen financiering in
te brengen. Enerzijds betekent dit op termijn een verschuiving van de sterk
institutionele «markt» naar een «normale» markt sector.
Anderzijds heeft het tot gevolg dat een aantal, met name kleinere bedrijven
het zeer moeilijk zullen krijgen om hun positie te behouden. Herstructurering Europese industrieDe concentratie van de Europese ruimtevaartindustrie leidt tot het ontstaan
van één of twee leidende consortia (zgn. primes) in Europa.
Hierdoor ontstaat een toenemende onevenwichtigheid tussen het aantal publieke
en industriële actoren. Een gevolg van de concentratie op prime niveau
is een verticale integratie met vele duplicaties en overtolligheden. Hierdoor
neemt de druk op de toeleverende industrie verder toe. De concentratie op
prime niveau heeft bovendien gevolgen voor de rol van ESA, wiens sturende
rol zal verkleinen. Onafhankelijke rol nationale ruimtevaart agentschappen
van Frankrijk, Italië en DuitslandDe grote ruimtevaart agentschappen (CNES, ASI en DLR) stellen zich in
de discussie over de evolutie van ESA in de Europese ruimtevaart onafhankelijker op dan vroeger. Zij claimen nu een rol die tot nu toe aan ESA
was voorbehouden en dringen aan op een zekere rationalisatie van «resources»
(faciliteiten en capaciteiten). Het gaat daarbij in eerste instantie om het
gebruik van nationale faciliteiten voor de uitvoering van ESA programma's.
Daardoor dreigt een onderbenutting van de eigen infrastructuur van ESA. Die
zou er uiteindelijk in kunnen resulteren dat de aldaar opgebouwde kennis en
expertise verloren gaat. Dit is met name nadelig voor de landen zonder eigen
infrastructuur. Op den duur zal het onafhankelijker worden van de grote ruimtevaart
agentschappen tevens leiden tot een kleinere invloed van ESA op de besluitvorming
en uitvoering van programma's. 3.2 Nederlandse ontwikkelingen sinds 1995Het aandeel van Nederland in het ESA budget bedroeg in 1998 3,82%. Nederland
is daarmee de zevende betaler aan ESA (na Duitsland, Frankrijk, Italië,
Engeland, Spanje en België). Einde 1998 bedroeg de gecumuleerde industriële
retourcoëfficiënt van Nederland uit de ESA programma's 1,01. Het
streven van ESA is een retourcoëfficiënt van één voor
alle lidstaten.De uitgaven van de Nederlandse overheid aan ruimtevaart-activiteiten bedragen
nu ca. 250 miljoen gulden per jaar, waarvan ongeveer 75% naar ESA gaat. Het
Nederlandse aandeel in ESA naar rato van BNP was 4,54% in de jaren 1997–1999.
Dit is het percentage dat aan de verplichte programma's – wetenschappelijk
programma en het algemene budget – wordt besteed. Aan de optionele programma's,
zoals aardobservatie missies, bemande ruimtevaart en Ariane, neemt Nederland
voor gemiddeld 3% deel. De overige 25% gaat naar EUMETSAT en nationale activiteiten
zoals NRT, SRON en de nationale flankerende gebruikersondersteuning voor aardobservatie
en micro-gewichtonderzoek. Ontwikkelingen op wetenschappelijk gebiedDe Nederlandse deelname aan wetenschappelijk onderzoek vanuit de ruimte
wordt in belangrijke mate bepaald door ontwikkeling en gebruik van specifieke
hoogwaardige instrumentatie voor astrofysisch, geofysisch en klimatologisch
onderzoek. Speerpunten zijn: infrarood- en röntgensterrenkunde, de chemische
samenstelling van de aard-atmosfeer en geodynamica.SRON heeft een leidende rol (zgn. PI) in de ESA infrarood satelliet ISO
(operationeel 1995–1998), in de ESA röntgensatelliet XMM (lancering
1999) en is onlangs geselecteerd voor een instrumentbijdrage aan FIRST (lancering
2007). De laatste twee missies vormen de «cornerstones» voor astronomie
van het strategische ruimteonderzoekprogramma Horizons 2000 dat ESA nu met
veel succes uitvoert. Bovendien heeft SRON een vergelijkbare (PI) rol in de
NASA wetenschapsatellieten COMPTON Gamma-Ray Observatory (operationeel) en
Chandra (lancering 1999). Deze satellieten vormen de 2e en 3e missie in de
serie van «Great Observatories» die begon met de lancering van
de Hubble Space Telescope. Bovendien heeft Nederland, in samenwerking met
Italië, de röntgensatelliet SAX gebouwd die in 1996 werd gelanceerd
en spectaculaire nieuwe resultaten geeft door de identificatie van de oorsprong
van zogenaamde «gamma-ray bursts», de meest energierijke verschijnselen
in het heelal na de oerknal. Dit werk dat met het Nederlandse instrument op
SAX werd mogelijk gemaakt is in 1997 door het toonaangevende blad Science
gerangschikt onder de vijf belangrijkste wetenschappelijke ontdekkingen van
dat jaar. In samenwerking met Duitsland en België heeft Nederland een geavanceerde
spectrometer voor sporengassendetectie en atmosfeerchemie ontwikkeld (het
Sciamachy instrument). Dit instrument vormt onderdeel van het instrumentarium
op de eerste Europese (ESA) milieu-satelliet ENVISAT (lancering in 2001).
In de jaren 1995–1997 werd onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van
ontwikkeling van een nieuw type instrument voor ozon-monitoring in de atmosfeer,
OMI genaamd. Aanvankelijk was dit instrument bedoeld voor Europese missies,
maar na belangstelling van NASA werd in 1998 besloten OMI te leveren voor
de EOS Chem-1 missie, die eind 2002 zal worden gelanceerd.In het kader van het micro-gewichtonderzoek zijn diverse onderzoeksprojecten
op het gebied van de levenswetenschappen uitgevoerd, waarvan een aantal interessante
perspectieven biedt voor medische of biotechnologische toepassingen. Tevens
zijn er initiatieven genomen voor applicatiegericht onderzoek op het gebied
van de (vloeistof)fysica. Eén daarvan betreft een mini-satelliet, de
zgn. Sloshsat, voor vloeistofonderzoek, welke met de Amerikaanse Shuttle zal
worden gelanceerd. Hierbij wordt samengewerkt met ESA en NASA. Ontwikkelingen naar operationeel gebruikMet de lancering van ERS-2 in 1995 is het voor de Nederlandse gebruikersgemeenschap
succesvolle ERS programma voortgezet.Het programma Gebruikersondersteuning (periode 1996–2000) heeft
ertoe bijgedragen dat de ontwikkeling van operationele toepassingen op met
name de terreinen van de meteorologie en de oceanografie, kust- en waterbeheer,
landgebruik en monitoring van de toestand van het milieu krachtig is gestimuleerd.
Deze toepassingen zijn van direct belang gebleken voor de uitvoering van overheidstaken.
Daarnaast is er de laatste jaren sprake van een groeiend belang voor activiteiten
binnen de private dienstverlenende sector. De opbouw van de voor zowel het
wetenschappelijk als voor het operationeel gebruik noodzakelijke data- en
informatie-infrastructuur staat daarbij uitdrukkelijk in de aandacht. Binnen
het brede veld van het gebruik van aardobservatie geeft Nederland prioriteit
aan het ondersteunen van gebruikers in ontwikkelingslanden bij het ontwikkelen
van toepassingen. De behoeftestelling vanuit deze landen en het belang dat
gebruikers zelf hechten aan aardobservatie als informatiebron t.b.v. duurzame
ontwikkeling zijn daarbij de uitgangspunten.De voorziene lanceringen van ENVISAT en van de METOP- en MSG- series zullen
na 2000 bijdragen aan een gedeeltelijke invulling van de noodzakelijke continuiteit
van de waarnemingen. Als onderdeel van het voorbereidend aardobservatieprogramma
waaraan Nederland deelneemt, zijn met Nederlandse betrokkenheid vanuit met
name belangen op het terrein van kustbeheer verkennende studies uitgevoerd
naar mogelijke toekomstige pre-operationele missies na ENVISAT. Ontwikkelingen in de Nederlandse industrieMomenteel zijn meer dan 40 Nederlandse bedrijven en instellingen actief
in de ruimtevaart. Een aantal daarvan beschikt over internationaal erkende
competenties. Met name op gebieden als zonnepanelen, structuurdelen en ontstekers
voor Ariane, gloveboxen, bloeddrukmeters, sensoren, simulatie en software
hebben Nederlandse bedrijven een goede positie opgebouwd.Uit de laatste enquête die het NIVR jaarlijks onder de Nederlandse
bedrijven houdt, bleek dat de omzet van de industrie 310 miljoen gulden bedroeg
(1996). In 1992 was dit nog 220 miljoen gulden (in 1996 stijging van
ca. 33% vergeleken met 1992). In 1996 werd 32% van de omzet gerealiseerd uit
rechtstreekse opdrachten uit het buitenland (niet ESA); in 1995 bedroeg dit
nog maar 20%. De toegevoegde waarde, d.w.z. omzet minus aanschaffingen, is
in de periode van 1992 tot en met 1996 toegenomen van 130 miljoen tot 165
miljoen gulden (stijging van ca. 25%). AWT-advies over het ruimtevaartbeleidIn juli 1998 bracht de AWT een advies uit over het ruimtevaartbeleid.
In februari 1999 ontving de Tweede Kamer de Kabinetsreactie op dit AWT-advies.
In de beoordeling die de AWT maakt van het gevoerde beleid kent de Raad een
relatief groot gewicht toe aan de industrieel-technologische doelstelling.
Het kabinet gaf in haar reactie aan dat daardoor een vertekend beeld ontstaat
dat geen recht doet aan de andere doelstellingen van beleid, te weten de politieke
en gebruikersdoelstelling. Ook voor de toekomst zijn de doelstellingen van
het Nederlandse ruimtevaartbeleid overigens op een samenhangende wijze vertegenwoordigd
in de nieuwe ESA-programma's. 4. Een Europees ruimtevaartbeleid 4.1 InleidingDe lidstaten van ESA zijn niet één coherente groep. De grote
lidstaten, Frankrijk, Duitsland en Italië, hebben in het algemeen andere,
meer nationale, belangen dan de kleinere lidstaten. Overigens zijn er ook
grote verschillen tussen de drie grote lidstaten. Frankrijk besteedt bijv.
zo'n 60 tot 70% van zijn ruimtevaart budget aan nationale – veelal applicatie –
projecten en de rest in ESA. Duitsland daarentegen besteedt ongeveer 80% van
zijn budget in ESA en slechts 20% nationaal. Italië zit daar tussen in,
met zo'n 60% in ESA en 40% nationaal.Het Verenigd Koninkrijk had op zichzelf in de categorie «grote landen»
kunnen vallen, ware het niet dat dit land al jaren geleden bewust heeft gekozen
voor een concentratie op de optionele applicatie-programma's in ESA. De bijdrage
van het Verenigd Koninkrijk in de infrastructuur en technologie programma's
van ESA is laag tot nihil.De kleinere lidstaten zijn voor hun ruimtevaart-activiteiten sterk afhankelijk
van de Europese samenwerking in ESA.Door de uiteenlopende belangen is het niet meer vanzelfsprekend dat nieuwe
optionele programma's in ESA-verband worden uitgevoerd. Er is met name een
tendens waarneembaar om nieuwe applicatie-programma's, die commercieel interessant
zijn, buiten ESA uit te voeren met de industrieën van de betrokken landen.
Argumenten die daarbij worden gehanteerd zijn de kosten die uitvoering via
ESA met zich meebrengt en de tijd die gemoeid is met besluitvorming. De rol
van ESA dreigt daardoor te worden beperkt tot de uitvoering van het –
verplichte – wetenschappelijke programma en de dure infrastructuur programma's
(zoals Ariane 5 en het Internationale Ruimtestation). Voor ESA en de lidstaten
zonder eigen infrastructuur is dit een onaantrekkelijk vooruitzicht.Bedacht moet worden dat ESA een intergouvernementele organisatie is. Lidstaten
zijn dus niet verplicht om hun programma's binnen ESA uit te voeren. Voor
ESA is het derhalve de uitdaging om zich zodanig aan te passen dat het ook
in de toekomst het voorkeurskader is van lidstaten voor het uitvoeren van
nieuwe ruimtevaart-programma's. Overigens is het ESA budget momenteel ongeveer 50% van het publieke budget
dat in Europa aan ruimtevaart wordt besteed. Dit gaat voornamelijk naar wetenschap,
lanceerders en het internationale ruimtestation. De overige 50% wordt nationaal
of bilateraal uitgegeven, waarvoor met name ruimtevaart-activiteiten worden
ontwikkeld met een praktische toepassing (ook wel applicatie-programma's genoemd,
zoals aardobservatie, telecommunicatie en navigatie). 4.2 Het voorstel voor de evolutie van ESADe Directeur-Generaal van ESA gaat de uitdaging aan om ESA het voorkeurskader
te laten blijven voor het uitvoeren van nieuwe ruimtevaart-programma's. In
het voorstel voor de evolutie van ESA houdt hij een pleidooi voor het uitbreiden
van de huidige Europese ruimtevaart-capaciteit, specifiek op het gebied van
de applicaties en beschrijft hij welke rol daarin voor ESA is weggelegd. De
lidstaten van ESA wordt op de MC gevraagd in te stemmen met dit voorstel,
dat in het teken staat van «meer applicaties en meer Europa».1MEER APPLICATIES– er is ruimte voor groei van ruimtevaart-activiteiten op het terrein
van de applicaties, zoals satellietnavigatie, multimedia en aardobservatie;– dit zijn de gebieden met grote belangen voor alle actoren –
zowel Europees en nationaal, als ook publiek en privaat;– vanwege deze grote belangen is het wenselijk om over te gaan tot
ontwikkeling en implementatie van meer applicaties op Europees niveau («meer
Europa»);– en de spil in dit proces is ESA, als de meest geëigende publieke
actor op dit gebied. MEER EUROPAOm dit te bewerkstelligen– dienen nationale en/of bilaterale applicatie-programma's op Europees
(ESA) niveau – ten voordele van alle lidstaten – te worden uitgevoerd;
en– dient dit proces van «Europeanisering» te worden doorgetrokken
naar het gebruik van expertise in de nationale ruimtevaart agentschappen,
zodat personeel en faciliteiten op nationaal en Europees niveau optimaal kunnen
worden gebruikt.Deze strategie heeft alleen kans van slagen als ESA zich op een aantal
terreinen aanpast. In de eerste plaats zal ESA verder voortgang moeten maken
met het vergroten van de efficiency. Het gaat daarbij om het verlagen van
de overhead kosten, het stroomlijnen van het programma management en het beter
beheersen van de kosten van programma's.In de tweede plaats gaat het om een verdere implementatie van het herziene
industrie beleid. Hierover werden afspraken gemaakt in maart 1997. Hoofdstuk
4, par. 4 gaat hier nader op in.Ten derde betreft het de verdere vormgeving van de relatie van ESA met
de nationale agentschappen. Een belangrijk element daarvan is het –
stapsgewijs – opzetten van een netwerk van technische centra. Daarvan
zouden zowel de faciliteiten van ESA als die van de nationale agentschappen
onderdeel moeten uitmaken. Het idee is dat de lidstaten gebruik kunnen maken
van de ESA faciliteiten voor het uitvoeren van hun nationale programma's.
Omgekeerd kan ESA nationale centra gebruiken voor de ESA programma's, als
deze centra over betere kennis en installaties beschikken. ESA zelf stelt
als voorwaarde dat dan ook afspraken moeten worden gemaakt over
investeringen in nieuwe installaties. 4.3 De positie van de lidstatenDe stellingname van de lidstaten over het ESA-voorstel hangt voornamelijk
af van twee met elkaar samenhangende factoren. Dat is ten eerste de mate van
afhankelijkheid van de samenwerking in ESA, ten tweede de grootte van nationale
ruimtevaart-programma's.Een land dat sterk afhankelijk is van ESA en nationaal geen programma
heeft, zal het voorstel «meer applicaties, meer Europa» kunnen
ondersteunen. Essentieel is echter dat het voorstel daadwerkelijk wordt ondersteund
door de landen met (grote) nationale programma's. Een dergelijke ondersteuning
moet gekoppeld zijn aan de bereidheid om nationale en/of bilaterale programma's
te Europeaniseren en in ESA uit te voeren. De grote landenFrankrijk heeft het grootste nationale programma van alle ESA-lidstaten.
De Franse nationale capaciteit is in vele opzichten vergelijkbaar met die
van ESA en op bepaalde gebieden overtreft het die van ESA. Dit geldt met name
voor de applicatie gerichte onderwerpen, zoals aardobservatie en telecommunicatie.
Het principe van «meer applicatie, meer Europa» wordt door Frankrijk
in beginsel ondersteund. De Fransen vinden echter dat meer samenwerking buiten
ESA ook «meer Europa» betekent. Ook Duitsland en Italië kunnen
het voorstel in principe ondersteunen. Net zoals Frankrijk stellen zij wel
een aantal voorwaarden.Een punt van discussie voor deze landen is bijv. het besluitvormingsproces
van ESA. Dit proces heeft nu als basis het concept «één
land, één stem». De drie grote landen vinden dat de grootte
van hun contributie aan ESA ook gereflecteerd dient te worden in het besluitvormingsproces.
Bij elkaar brengen zij zo'n 70% van de contributie van ESA in en daarbij hoort
in hun ogen een gewogen stem gemiddelde. Zeker wanneer een primair nationaal
programma in ESA wordt ingebracht, is het niet acceptabel dat men nog maar
één stem heeft, terwijl men wel het overgrote deel van de contributie
en het werk doet.Voor alle drie de grote landen geldt dat hun stellingname is gekoppeld
aan het realiseren van het voorgestelde netwerk van technische centra. Deze
landen hebben grote nationale investeringen gedaan in technische en infrastructurele
voorzieningen. Zij zijn van mening dat deze faciliteiten moeten worden ingeschakeld
voor het uitvoeren van ESA-programma's. De kleinere landenDe kleine(re) landen zijn in sterke(re) mate afhankelijk van samenwerking
in ESA en derhalve ondersteunen zij in beginsel het DG-voorstel. Allen zien
in dat ESA een toegevoegde waarde heeft op een gebied dat van belang is voor
heel Europa.Voor alle kleinere landen is het onderwerp van rationalisatie van de faciliteiten
een belangrijke leidraad bij hun stellingname. Allen hebben geïnvesteerd
in de Europese capaciteit en hebben daarmee een directe toegang tot deze faciliteiten
en een direct belang om deze in stand te houden.Voor Nederland komt daar nog bij dat ESTEC, de belangrijkste ESA faciliteit,
in ons land is gelegen. Dit neemt niet weg dat Nederland de totstandkoming
van het voorgenomen netwerk van centra zal steunen. Ook Nederland
onderschrijft het belang van een efficiënt gebruik van de bestaande infrastructuur.
Daarnaast beseft Nederland dat de totstandkoming van zo'n netwerk een voorwaarde
is voor de grote lidstaten om ESA te blijven benutten. Gebeurt dit niet dan
leidt dit vanzelf tot een uitholling van de positie van ESTEC.Nederland zal wel enkele aanvullende voorwaarden stellen aan dit proces.
De eerste en belangrijkste voorwaarde is volledige transparantie. De nationale
centra zullen volledig openheid van zaken moeten geven over hun kosten structuur
om oneerlijke concurrentie te voorkomen. Alleen dan is «eerlijke»
samenwerking in het kader van een Europese ruimtevaart infrastructuur mogelijk.
In de tweede plaats moet het proces van netwerkvorming gebaseerd zijn op reciprociteit:
nationale centra gebruiken voor de uitvoering van ESA programma's en vice
versa. Reciprociteit betekent ook dezelfde voorwaarden voor toegang tot de
nationale centra als die al voor de ESA-centra bestaan. Ten derde moet het
gebaseerd zijn op wederzijdse afhankelijkheid en complementariteit. Dat wil
zeggen dat de centra elkaar op technische niveau moeten aanvullen en zo min
mogelijk overlappen. 4.4 Het industriebeleid van ESAIn maart 1997 bereikten de ministers van de ESA lidstaten overeenstemming
over de principes waarlangs het industriebeleid van ESA moest worden hervormd
(zie TK 1996–1997, 24 446, nr. 4). Deze hervorming was ingegeven
door de constatering dat het bestaande beleid regelmatig leidde tot aanzienlijke
kostenoverschrijdingen in programma's van ESA, en tot grote verschillen in
retour cijfers voor de verschillende lidstaten. Dit werkte bovendien belemmerend
op het besluitvormingsproces van de organisatie. De ministers besloten dat
tegelijkertijd twee doelen moesten worden nagestreefd: optimalisering van
de prijs/prestatie verhouding van ESA programma's en verbetering van het concurrentievermogen
van de Europese ruimtevaartindustrie. Verder bepaalden zij dat gedurende een
transitie periode van drie jaar (tot en met eind 1999) de nieuwe regels in
detail zouden worden uitgewerkt. Daarna zouden zij, alvorens te worden goedgekeurd,
getest worden op nieuwe programma's. Tenslotte bepaalden de ministers dat
specifieke maatregelen zouden worden genomen om in de lopende programma's
per eind 1999 voor alle landen tenminste een retour cijfer van 0,98 te realiseren.M.b.t. het opstellen van gedetailleerde regels kunnen op dit moment de
volgende resultaten worden gemeld:Over het principe van «fair contribution» bestaat in het algemeen
overeenstemming, maar het is nog niet getest vanwege het ontbreken van nieuwe
programma's. Bij de nieuwe programma's zal blijken of lidstaten in een relatief
vroeg stadium voldoende middelen willen vastleggen zonder te weten of dit
later ook met werk zal worden ingevuld. Naar verwachting zal elk nieuw programma
zijn eigen variant van deze algemene regel krijgen. Afwijkingen ervan zijn
al voorgesteld in het Ariane 5 Plus programma, het VEGA programma en het Exploitatie-programma
voor het Internationale Ruimtestation.Studies ter voorbereiding van nieuwe programma's zijn opgestart
voor m.n. aardobservatie en zullen in de loop van 1999 leiden tot keuzen.T.a.v. technologie-ontwikkeling heeft ESA het initiatief genomen
tot een ESA (later: European) Technology Masterplan. Dit plan is er op gericht
de voor de Europa benodigde technologieën te identificeren en zeker te
stellen en om het concurrentievermogen van de industrie te versterken. Concrete
resultaten zijn nog niet zichtbaar. Het initiatief tot coördinatie van de technologie-ontwikkelingen binnen ESA juichen de lidstaten in beginsel
toe. Of hiermee op termijn ook invloed uitgeoefend kan worden op de nationale
technologie-ontwikkelingsplannen, iets wat ESA graag zou willen, is echter
de vraag. Zeker de grote lidstaten, maar ook enkele kleine, zullen dit beschouwen
als inmenging in hun nationale aangelegenheden.Gelijke behandeling en toegang tot resultaten. Maatregelen
zijn voorgesteld, maar nog niet getest, om de grote Europese ruimtevaart bedrijven
(primes) te dwingen voor andere bedrijven (non-primes) een eerlijk competitie
proces te organiseren en ze vroegtijdig te informeren over nieuwe ontwikkelingen.
Alle lidstaten onderschrijven het zeker stellen van de positie van de «non-primes».
De kleine lidstaten zonder prime (dus ook Nederland) achten een sterke regie
door ESA van groot belang, terwijl de grote lidstaten met eigen primes zelf
over nationale mogelijkheden beschikken om dit af te dwingen.Speciale behandeling MKB's. Voor MKB's is een initiatief genomen
dat er toe moet leiden dat zij beter aansluiting krijgen bij de Europese ruimtevaartindustrie
en bij ESA zelf. In bepaalde technologie programma's wordt deelname van MKB's
verplicht gesteld. Het initiatief is door alle lidstaten positief ontvangen,
alhoewel met name de kleinere landen de hiervoor gereserveerde middelen aan
de lage kant vinden.ESA als partner. Hiervoor zijn verschillende concepten geformuleerd,
die variëren van gezamenlijke ontwikkeling van nieuwe technologie (co-financiering),
tot risicodeelname van ESA in productontwikkeling voor de markt (partnership).
Op de MC ligt een aantal programma voorstellen op tafel, waarin één
of andere nieuwe vorm van participatie wordt voorgesteld (VEGA, ARTES 3, Galileo).De conclusie is dat enige voortgang is gemaakt met het in detail uitwerken
van het herziene industrie beleid. Als gevolg van het ontbreken van nieuwe
programma's (besluiten daarover worden pas op deze MC verwacht) heeft het
testen in de praktijk echter nog onvoldoende kunnen plaats vinden. Omdat hierdoor
nog geen besluiten over definitieve vaststelling van het nieuwe industrie
beleid kunnen worden genomen, mag worden verwacht, dat op de MC de transitie
periode zal worden verlengd.Om na de transitiefase de start van het nieuwe industrie beleid mogelijk
te maken, worden de bestaande statistieken over de industriële retour
per 31 december 1999 afgesloten. Voorwaarde hiervoor is dat de industriële
retour van alle landen op dat moment hoger is dan 0,98. Naar verwachting kan
dit worden gerealiseerd. De verlenging van de transitiefase heeft geen invloed
op dit besluit. BIJLAGE 1De voorstellen voor nieuwe of vervolg programma's:1. Financieel niveau wetenschappelijk programma en algemeen budget (verplichte
deel begroting)2. Satellietnavigatie programma Galileo3. «Earth Observation Envelope Programme»(EOEP)4. ARTES 1, 3e periode (2000–2005)5. Multimedia, ARTES 36. Ariane 5 Plus programma7. Ariane ondersteunende programma's8. Lanceerders programma, VEGA9. «Future Launcher Technologies Programme» (FLTP)10. Exploitatie-programma voor het Internationale Ruimtestation11. «Future Microgravity Programme» 1. Financieel niveau wetenschappelijk programma en algemeen
budget (verplichte deel begroting) a. InleidingHet verplichte deel van de begroting bestaat uit het budget voor het wetenschappelijke
programma en het algemene budget. Het laatstgenoemde budget bestaat uit basisactiviteiten,
zoals salarissen voor het personeel en de financiële administratie. Maar
ook zijn hierin opgenomen de studies voor toekomstige programma's en het TRP.
Voor beide onderdelen zijn de lidstaten verplicht naar rato van BNP niveau
bij te dragen. Voor de periode 2000–2002 is het BNP aandeel voor Nederland
4,73%.Tijdens de MC moet het budget van het verplichte deel van de begroting
voor de periode 1999–2003 worden vastgesteld. Ter discussie staat het
niveau van het wetenschappelijk programma. De cruciale vraag hierbij is of
de lidstaten instemmen met het voorstel van de DG voor dit programma. b. Summiere beschrijving programmaDe lange termijn doelstellingen van het wetenschappelijk programma van
ESA zijn vastgelegd in het Horizons 2000 programma. Dit programma omvat een
aantal zgn. «cornerstones» projecten en missies waardoor het programma
als coherent geheel een brede wetenschappelijke gebruikersgroep in Europa
kan bedienen. Bovendien biedt deze structuur de mogelijkheid om in te spelen
op nieuwe ontwikkelingen. Speerpunten binnen het ruimteonderzoek blijven de
astrofysica en de exploratie van het zonnestelsel.Het wetenschappelijk programma van ESA is mondiaal gezien van hoge kwaliteit
en wordt alom gerespecteerd. Bovendien heeft ESA met een relatief klein budget
t.o.v. de VS, deze uitstekende positie verworven. De overgrote meerderheid
van de lidstaten ziet het wetenschappelijk programma als de ruggengraat van
ESA.Tijdens de MC in 1995 is besloten tot een constant budget voor het wetenschappelijk
programma. Per saldo betekende dat een verlies in koopkracht, dat inmiddels
ruim 9% bedraagt. Om het ambitieuze Horizons 2000 programma daadwerkelijk
uit te kunnen voeren, is een herstel van de koopkracht een voorwaarde. Het
DG voorstel hiertoe bestaat uit twee elementen:– compenseren van de gevolgen van de kostentoerekeningssystematiek
(d.w.z. de toerekening van ESA-kosten aan het programma) ;– volledig herstel van de prijscompensatie. De totale kosten als gevolg van dit voorstel zijn voor Nederland (OCenW)
circa 20 mln NLG extra tot en met 2003. c. Nederlands belangNederland heeft internationaal een relatief belangrijke rol in het wetenschappelijk
programma, zeker op het gebied van de astrofysische projecten. Nederland is
al jaren een van de trekkers van het programma en heeft bovendien ook nationaal
al tientallen jaren geïnvesteerd. Nederland behoort dan ook tot de absolute
wereldtop waar het gaat om infrarood- en röntgen sterrenkunde. Met missies
als ISO (1995), XMM (1999) en First (2007) kan Nederland als klein land tussen
de grote landen (Fr, D, It, VK ) nog altijd de rol van «PI» spelen,
d.w.z. wetenschappelijk leiderschap in internationale consortia die geavanceerde
instrumenten bouwen van 200 mln gulden of meer, met een relatief bescheiden
bijdrage vanuit Nederland zelf.Het wetenschappelijk programma levert bovendien uitdagende opdrachten
op voor de Nederlandse industrie en onderzoeksinstellingen. Daarnaast is het
programma van belang voor ESTEC omdat daar veel werk wordt uitbesteed vanuit
het Directoraat voor «Space Science». d. Nederlandse positieDe Nederlandse bijdrage aan het wetenschappelijke programma gaat in ieder
geval omhoog vanwege de verhoging van het BNP niveau van 4,54% naar 4,73%.
Dit betekent een extra bijdrage van circa 7 mln NLG tot en met 2003.Vanwege de hoge financiële consequenties van het DG voorstel (20
mln NLG extra tot en met 2003) kan Nederland dit voorstel niet in zijn geheel
aanvaarden. Nederland kan wel instemmen met een gedeeltelijk herstel van de
prijscompensatie, maar gaat niet akkoord met compensatie van de kostentoerekeningssystematiek. 2. Satellietnavigatie programma Galileo a. Summiere beschrijving programmaDoor de ontwikkeling van het Amerikaanse GPS, en in mindere mate het Russische
Glonass, geniet satellietnavigatie reeds sinds 20 jaar een brede toepassing.
Satellietnavigatie zal in de toekomst een integraal onderdeel worden van de
toekomstige Europese infrastructuur om intelligent transport en andere meer
efficiënte en effectieve serviceverlening mogelijk te maken. Veel veiligheids-kritische
dienstverlening in nagenoeg de hele transportsector en een groot deel van
de commerciële toepassingen (applicaties en diensten) zullen in de toekomst
afhankelijk zijn van navigatie- en plaatsbepaling systemen met hogere eisen
t.a.v. nauwkeurigheid, betrouwbaarheid en beschikbaarheid dan tot op heden.Om de veiligheid in de Europese transportsector en de economische onafhankelijkheid
voor de toekomst te kunnen waarborgen wil Europa een eigen autonoom civiel
gecontroleerd satellietnavigatiesysteem ontwikkelen. Dit wordt ten eerste
ingegeven door het feit dat de satellieten van het Russische Glonass systeem
op termijn het einde van hun operationele levensduur zullen bereiken. Ten
tweede doordat de Verenigde Staten het GPS-systeem volledig unilateraal (militair)
beheren en om die reden eenzijdig de rest vande wereld kunnen afschermen van
navigatiediensten.De EU, ESA en Eurocontrol hebben gezamenlijk de European Tripartite Group
opgericht, die samen het 7 internationale luchtverkeersleidingsdiensten is
gestart met de ontwikkeling van GNSS-1/Egnos. In een op 10 februari
jl. uitgegeven Mededeling geeft de Europese Commissie de intentie aan een
autonoom Europees systeem, onder de naam Galileo (GNSS-2), te willen ontwikkelen,
complementair aan en interoperabel met het Amerikaanse GPS II. Galileo is
een in-orbit systeem waarbinnen 24 satellieten, autonoom t.o.v. GPS, zullen
worden ontwikkeld, gebouwd en in bedrijf worden gesteld als een gezamenlijk
ESA – EU-programma. Wat betreft financiering van het programma dragen
de EU en ESA zorg voor ongeveer 50% van de investeringen. De overige 50% komt
voort uit private of andere publieke financiering, bijv. door de Europese
industrie of andere geïnteresseerde publieke organisaties. Mogelijk zal
de expertise van de Russische Federatie als input kunnen worden gebruikt voor
de bouw van dit systeem. Tevens zouden de huidige frequenties van Glonass
mogelijk kunnen worden overgenomen t.b.v. Galileo. Frequenties voor satellietsystemen
zijn en blijven extreem schaars als gevolg van de commerciële belangstelling
voor het voor satellietverkeer beschikbare frequentiespectrum. Met de VS zijn
afspraken gemaakt over verdere afstemming bij de ontwikkeling. Deze houden
in dat beide systemen, het Europese Galileo en het Amerikaanse GPS II, als
back-up voor elkaar kunnen dienen, maar dat het beheer van beide systemen
gescheiden zal plaatsvinden.De EU-transportraad van juni 1999 heeft het politiek-strategische besluit
over Galileo geagendeerd. In dit kader heeft Nederland vooralsnog gekozen
voor een terughoudende opstelling. Het is van groot belang dat eerst de samenwerkingsmogelijkheden
met de Verenigde Staten en de Russische Federatie goed worden verkend. Derhalve
is de Europese Commissie uitgenodigd een concept-onderhandelingsmandaat aan
de Transportraad voor te leggen voor het voeren van besprekingen met deze
landen. Tevens heeft Nederland aangedrongen op een betere kosten-baten analyse.
De huidige voorstelling van zaken van de financiële dekking is te optimistisch.
De Commissie heeft toegezegd hierop terug te komen tijdens de Transportraad
in juni 1999.Gekoppeld aan en afhankelijk van het EU-Transportraad besluit is de ESA
besluitvorming omtrent de definitie van het ruimtesegment. Dit besluit omvat
de inschrijving voor de definitiefase van het programma (studies). De lidstaten
worden bovendien gevraagd hun indicatie aan te geven voor de inschrijving
van de volgende fase van het programma, de ontwikkelings- en validatiefase.
De succesvolle afronding van de definitiefase en de vervolg besluitvorming
in de EU-Transportraad zijn voorwaarden voor het vastleggen van de inschrijving
voor de volgende fase. Naar verwachting zal dit eind 2000 plaats hebben. b. Nederlandse belangHet satellietnavigatie programma Galileo is primair een initiatief vanuit
de Europese Unie. Basis voor dit initiatief is met name het politiek-strategische
argument dat Europa niet afhankelijk wil zijn van satellietnavigatie (GNSS)
systemen die niet onder Europese invloed of controle staan. Parallel daaraan
staat het belang van de gebruiker bij satellietnavigatie (vervoers- en veiligheidsaspecten).Vanuit het nationale perspectief staat het streven van Nederland naar
een navigatiedienstverlening die voldoet aan hoge kwaliteitseisen voorop.
Deze eisen zijn gebaseerd op het waarborgen van de veiligheid, vlotheid en
beheersbaarheid bij alle vormen van mobiliteit. Het Galileo programma komt
aan deze eisen tegemoet, mits deze belangen adequaat zeker worden gesteld
in het gehele programma. Naast de veiligheidsaspecten kan Galileo leiden tot
effectieve en efficiënte verbeteringen voor lucht- en scheepvaart, wegtransport,
personenvervoer, treinvervoer, verbetering van roadmanagement en hulpverleningsdiensten.
Daarnaast is satellietnavigatie van belang voor toepassingen
bij hydrografie, landbouw en meteorologie.Bij uitvoering van het programma in ESA kader heeft Nederlands vanwege
zijn industriële en onderzoekscapaciteiten de mogelijkheid aansluiting
te vinden bij de definitie en ontwikkeling van Galileo. Industrieel zet Nederland
in op het toeleveren van zonnepanelen, sensoren en propulsiecomponenten aan
het ruimtesegment van dit programma. Nederland heeft hierin een sterke positie
opgebouwd en deze opdracht zorgt voor continuïteit van deze positie.
Bovendien levert het technologisch hoogwaardige werkgelegenheid op. Met name
door het toeleveren van sensoren en propulsiecomponenten is ook de positie
van het MKB gewaarborgd. c. Indicatie Nederlandse inschrijvingOp dit moment is nog niet duidelijk in hoeverre Nederland toegang zal
krijgen tot het industriële consortium dat Galileo zal ontwikkelen. In
deze definitiefase wordt het industriële consortium gevormd en wordt
bepaald wie welke onderdelen gaat leveren. Om de Nederlandse industrie de
kans te geven een positie te verwerven met de bovengenoemde onderdelen zou
een bijdrage van ca. 2,5% nodig zijn, hetgeen voor de definitiefase een inschrijving
van 0% tot 2,5% rechtvaardigt (maximaal 2,2 miljoen gulden). Voor de ontwikkelings-
en validatiefase geldt dezelfde indicatie voor de inschrijving, die pas zal
worden bevestigd indien Nederland de gewenste werkpakketten heeft verkregen. 3. Het «Earth Observation Envelope Programme»
(EOEP) a. Summiere beschrijving programmaIn 1995 werd tijdens de ESA-MC in Toulouse het voorstel voor de Europese
aardobservatie-strategie, dat door ESA, EUMETSAT en de EU was opgesteld, positief
ontvangen. Daarmee werd ingestemd met het «Dual Mission Concept»
van ESA als uitwerking van deze Europese strategie. Dit concept onderscheidt
twee typen missies: de Earth Explorer Missions (EEM), satellietprogramma's
met een wetenschappelijke doelstelling, en de Earth Watch Missions (EWM),
pre-operationele toepassingsgerichte missies gericht op lange termijn continuïteit.Voor de implementatie van dit concept is het raamwerkprogramma EOEP gedefinieerd.
Dit houdt in, dat het EOEP in perioden van 5 jaar zal worden uitgevoerd. Het
zwaartepunt binnen het EOEP is een serie EEM's t.b.v. klimaat- en milieuonderzoek.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen Core missies en Opportunity missies. De
Core missies worden geheel onder verantwoordelijkheid van ESA uitgevoerd en
zijn vergelijkbaar met de Cornerstones in het Science programma. De kosten
van deze missies zijn maximaal 400 MEURO per missie. De Opportunity missies
zijn gedefinieerd aan de hand van een oproep onder de gebruikersgemeenschap
en bedoeld als aanvulling op de Core missies. Voor een Opportunity missie
stelt ESA maximaal 80 MEURO beschikbaar.De selectie van de Core missies vindt plaats via een getrapt proces. In
1996 zijn 9 kandidaat missies voorgesteld, waaruit na consultatie met de gebruikers
4 missies zijn geselecteerd. Thans worden voor deze missies haalbaarheidsstudies
uitgevoerd. Op basis van de uitkomsten van deze studies zullen eind 1999 twee
Core missies worden geselecteerd. Gedurende de eerste periode van het EOEP
zal één van deze twee missies worden gerealiseerd en zullen
voor de tweede Core missie voorbereidende activiteiten plaatsvinden. Daarnaast
zullen twee Opportunity missies voor uitvoering worden geselecteerd.
Een derde geselecteerde Opportunity missie zal tijdens de eerste periode worden
voorbereid. In de volgende perioden van 5 jaar zullen twee Core missies en
twee Opportunity missies worden gerealiseerd.Naast de EEM's en Opportunity missies omvat het EOEP een Ontwikkelingscomponent
(voorbereidende activiteiten en ontwikkelingen voor EEM's en EWM's) en een
Exploitatiecomponent (de verlenging van de operationele fase van het ERS-programma
tot 2003). De realisatie- en exploitatiefasen van EWM's vormen geen onderdeel
van deze eerste fase van het EOEP.EWM's bieden de voor operationele gebruikers noodzakelijke continuïteit
in de gegevensvoorziening na afloop van de lopende ERS en ENVISAT programma's.
Voorstellen voor optionele EWM's maken nu geen onderdeel van het voorstel
uit en worden pas op zijn vroegst in de loop van 2000 verwacht. b. Nederlands belangHet EOEP komt tegemoet aan de Nederlandse doelstellingen, zowel in politiek,
operationeel, wetenschappelijk als industrieel-technologisch opzicht. Het
programma bevat een mix van verschillende projecten, die bij elkaar bijdragen
tot een uitbouw van het mondiale aardobservatie-netwerk. Nederland heeft hier
altijd een sterke mede-verantwoordelijkheid voor gevoeld (zie de brief over
het Nederlandse aardobservatiebeleid voor de jaren '90, TK 1992–1993,
22 912, nr. 2).Van de vier kandidaat EEM's bestaat in Nederland voor met name GOCE een
zeer breed draagvlak. GOCE zal het aardse zwaartekrachtveld in kaart brengen
en voor de gebruiker essentiële gegevens opleveren over de invloed van
oceaanstromingen op het aards klimaat. Voor deze missie bestaat relevante
en internationaal erkende expertise bij met name de TU Delft, Universiteit
van Utrecht, NWO-SRON, KNMI, RWS en NIOZ. Tevens bestaan goede kansen op interessante
industriële werkpakketten voor Nederlandse bedrijven en instellingen
(Fokker Space, Hymec, SRON, TNO en NLR). De Earth Radiation Explorer sluit
aan bij de behoefte van verschillende Nederlandse instituten, zoals KNMI,
RIVM, TU Delft, Universiteit van Utrecht en Vrije Universiteit Amsterdam.
Industrieel zijn Bradford en het NLR betrokken bij de voorstudies. De belangstelling
in Nederland voor de Land-surface Processes and Interaction Mission is geconcentreerd
in Wageningen. Het NLR is betrokken bij de voorstudies. Nederlandse belangstelling
voor de Atmospheric Dynamics Mission is geconcentreerd bij het KNMI en er
is beperkte betrokkenheid van het NLR.Wat betreft de Opportunity missies liggen er zeker ook kansen. Nederland
is bij 6 van de 27 voorstellen betrokken en is indiener van één
voorstel.De onder de Ontwikkelingscomponent vallende instrumentstudies zijn voor
de Nederlandse instituten van belang om in de voorbereidende fase van toekomstige
EEM's en EWM's een goede positie te verwerven. Het rendement van de investeringen
in het succesvolle ERS-programma wordt door de voorgestelde verlenging van
de operationele fase onder de Exploitatiecomponent optimaal benut; dit is
in het belang van de Nederlandse gebruikersgemeenschap. c. Indicatie Nederlandse inschrijvingVoor de uitvoering van de eerste periode van het EOEP wordt door ESA een
budget van 759 MEURO voorgesteld. Bij de MC in mei is echter nog niet bekend
welke Core missie als eerste wordt geselecteerd. Ook over de selectie van
de Opportunity missies zal op dat moment slechts beperkte informatie beschikbaar
zijn. Het minimale deelname percentage aan het EOEP wordt bepaald door de Nederlandse
belangen in de Ontwikkeling- en Exploitatiecomponent en wordt geschat op een
niveau van 1%.Het Nederlands standpunt is er echter op gericht een belangrijk wetenschappelijk
en industrieel aandeel in de uitvoering van de EEM's te verwerven. Het is
waarschijnlijk dat GOCE in ieder geval tot de twee voor verdere definitie
te selecteren Core missies zal behoren. Dit zou een intekening van ca. 3%
rechtvaardigen. Mocht GOCE onverhoopt niet geselecteerd worden dan liggen
de kansen eerder bij de Opportunity missies dan bij de overige Core missies. 4. ARTES 1, 3e periode (2000–2005)In 1993 is het ARTES programma aangevangen. Dit grote optionele studie-
en (voor)ontwikkelingsprogramma bestaat uit elementen waar men per element
kan beslissen deel te nemen en zo ja, voor welk percentage. Uitzondering hierop
is basiselement 1: «Preliminary Studies and Investigations», waarvoor
inschrijving, in beginsel naar rato van BNP, voorwaarde is om aan ARTES mee
te kunnen doen. Alle ESA lidstaten, Canada en sinds kort ook Portugal nemen
deel aan het overkoepelende ARTES kaderprogramma, dus minimaal in het relatief
kleine basiselement 1.In de vorige tranches van ARTES 1 heeft Nederland, ondanks de Council
aanbeveling om naar rato van BNP deel te nemen, voor maar iets meer dan 1%
deel genomen. In de komende tranche over de jaren 2001 tot en met 2005 zal
Nederland genoodzaakt zijn conform de Council aanbeveling met BNP (4,73%,
totaal 5,3 miljoen gulden) deel te nemen, daar Nederland in die periode in
ieder geval zal participeren in de elementen 4, 5 en 9. 5. Multimedia, ARTES 3 a. Summiere beschrijving programmaIn het ARTES 3 programma stelt ESA voor bij te dragen aan de voor-ontwikkelingskosten
van een drietal multimedia telecommunicatie satelliet constellaties die door
de Europese industrie worden geëntameerd. Dit mede om een tegenwicht
te vormen voor de US constellaties, waarvan een groot deel van de ontwikkelingskosten
gedekt zijn door defensie opdrachten. ESA zal het programma in partnership
met de industrie uitvoeren. Het ESA deel betreft een totaal budget van 280
MEURO.Drie consortia hebben aangeboden de voor-ontwikkeling van de volgende
constellaties uit te voeren: Skybridge voorgesteld door Alcatel (Frankrijk),
Euroskyway door Alenia (Italië) en Domino door Matra Marconi Space (Frankrijk/Verenigd
Koninkrijk). ESA zal het ter beschikking komende budget gelijkelijk verdelen
over de drie hoofdaannemers. b. Nederlands belangDe multimedia markt is een zich sterk ontwikkelende toepassingsgerichte
markt op het gebied van satellietcommunicatie. Met name in de VS zijn momenteel
een aantal grote initiatieven opgestart, deels gefinancierd m.b.v. defensie-gelden.Het ARTES 3 programma geeft technische en financiële ondersteuning
aan multimedia initiatieven in Europa. Het programma is specifiek gericht
op de voor-ontwikkelingsfase waarin externe financiering nog niet beschikbaar
is vanwege de grote technische risico's die zijn verbonden met de ontwikkeling
van producten of diensten. Als zodanig schept dit programma de voorwaarden
voor het opbouwen van een hoogwaardige capaciteit in de Europese
industrie en R&D instellingen. Een succesvol verloop van dit programma
ondersteunt de concurrentiekracht en de afzetmogelijkheden van de Europese
industrie. Het eindproduct, multimedia, komt ten goede aan de Europese en
Nederlandse gebruiker. Nederlandse participatie aan dit programma is een voorwaarde
om met name het MKB te positioneren in deze groeimarkt.Traditioneel ligt de expertise van Nederland in de telecommunicatie ruimtevaart
op het gebied van het zogenaamde platform (datgene dat de «payload»
in staat stelt onder optimale condities te functioneren). De Nederlandse activiteiten
t.a.v. een telecommunicatie «payload» zijn minimaal.Nederland, specifiek het MKB, heeft expertise op een aantal gebieden die
voor telecommunicatie satellieten relevant is. Gedacht kan worden aan standsensoren,
torquers, satelliet simulatoren en propulsie-componenten. c. Indicatie Nederlandse inschrijvingNederland zal zich inzetten om te participeren in de voor-ontwikkelingsfase
van de consortia, waarbij primair wordt ingezet op bovengenoemde onderdelen.
Dit rechtvaardigt een inschrijving van 0% tot 1% (maximaal 6,7 miljoen gulden). 6. Ariane 5 Plus programma a. Summiere beschrijving programmaHet Ariane 5 Plus programma omvat 4 grote elementen, te weten de:– ontwikkeling van een herstartbare versie van de huidige bovenste
trap om de lancering van constellaties en wetenschappelijke satellieten mogelijk
te maken, naast een verhoging van de lanceer capaciteit voor geostationaire
satellieten;– ontwikkeling van een nieuwe bovenste trap waarbij de cryogene
motor van de huidige bovenste trap van de Ariane 4 wordt toegepast om een
verhoging van de lanceercapaciteit te bereiken;– ontwikkeling van een nieuwe herstartbare cryogene expander motor
voor de bovenste trap;– ontwikkeling van een nieuwe bovenste trap voorzien van de nieuwe
motor waardoor de lanceer-capaciteit voor geostationaire satellieten naar
12 000 kilo wordt gebracht (huidige capaciteit 5900 kilo).Het Ariane 5 Plus programma is programmatisch verdeeld in drie stappen.
De eerste stap, die in juni 1998 door de ESA-Council werd goedgekeurd, is
de ontwikkeling van de systeem-eisen en eisen voor de verschillende onderdelen.
Nederland neemt aan deze stap deel met een bijdrage van 4%.De tweede stap omvat de ontwikkeling van de herstartbare versie van de
huidige bovenste trap, de ontwikkeling van de nieuwe bovenste trap met de
huidige Ariane 4 motor en de start van de ontwikkeling van de nieuwe motor.
Hierover wordt in mei een besluit genomen.De derde stap omvat de kwalificatie van de nieuwe motor en de ontwikkeling
van een nieuwe bovenste trap met deze nieuwe motor. Het besluit hierover volgt
in 2001. b. Nederlands belangDe Nederlandse besluitvorming voor de deelname aan het Ariane 4-programma
was gebaseerd op het politieke argument van een onafhankelijke Europese toegang
tot de ruimte en op industrieel-technologische overwegingen. Ook bij de deelname
aan de Ariane 5-ontwikkeling gelden deze overwegingen. Anno 1999
kan worden geconcludeerd dat dit Europese initiatief zeer succesvol is. Niet
alleen heeft Europa een onafhankelijke toegang tot de ruimte verkregen, het
beheerst bovendien zo'n 60% van de wereldmarkt voor commerciële lanceringen.De Nederlandse industrie heeft een sterke positie opgebouwd in dit programma
waarin een effectieve Europese samenwerking tot stand is gekomen. Het Ariane
5 programma leidt tot steeds verder gaande technologische ontwikkelingen,
levert een ruime hoeveelheid technologisch hoogwaardige werkgelegenheid op.
Serieproductie is mogelijk en veel toeleveranciers zijn betrokken.In het Ariane 5 Plus programma is de Nederlandse industrie bij een aantal
aspecten betrokken.Ten eerste bij de ontwikkeling van de motorsteun voor de bovenste trap
met de Ariane 4 motor. Deze motorsteun is een doorontwikkeling van de huidige
Ariane 4 motorsteun die door Fokker Space wordt geproduceerd. Om die reden
is voorgesteld deze ontwikkeling in directe onderhandeling bij Fokker Space
onder te brengen.Ten tweede kan de herstartbare ontsteker voor de nieuwe cryogene motor
door SPE worden ontwikkeld. SPE produceert momenteel de ontstekers van de
hoofd motor van de Ariane 5. Door SPE is hiertoe in de eerste fase een overeenkomst
met de motorontwikkelaar gesloten. c. Indicatie Nederlandse inschrijvingDe kosten voor de ontwikkelingen van de 2e stap in het Ariane 5 Plus programma
worden geschat op een bijdrage van 1,7% van het programma. Voor Nederland
betekent dit een bijdrage van 17,7 miljoen gulden. 7. Ariane ondersteunende programma's a. Summiere beschrijving programma'sAriane 5 ARTA, Ariane infrastructuur en CSG Kourou betreffen respectievelijk:– de ondersteuning van de productie van de Ariane 5;– de ondersteuning van de overgang van Ariane 4 naar Ariane 5;– de instandhouding van de Europese lanceerbasis in Frans Guyana.Voor deze bestaande programma's die in 2000 aflopen, heeft ESA voorgesteld
het infrastructuur programma en de CSG Kourou programma met 1 jaar en het
ARTA programma met 2 jaar te verlengen. Deze verlenging geeft de lidstaten
de tijd om de voorwaarden van de programma's uitgebreid te bediscussiëren,
waarna naar verwachting het ARTA programma en CSG Kourou programma voor een
periode van 10 jaar opnieuw kunnen worden vastgelegd. Nadat het infrastructuur
programma voor 1 jaar verlengd moest worden vanwege de vertragingen die werden
veroorzaakt door de mislukte lancering van de Ariane 501, kan dit programma
naar verwachting nu over 1 jaar worden afgesloten. b. Nederlands belangDe Nederlandse werkzaamheden in het ARTA programma omvatten de levering
van ontstekers voor het testen van de Vulcain motor en de levering van het
«recovery»-systeem voor de vaste brandstof boosters.De deelname aan het CSG Kourou programma betreft de mede financiering
van onderhoud en instandhouding van de ESA faciliteiten in Frans Guyana voor
de Ariane lanceerders.Het Infrastructuur programma voorziet in de ondersteuning van deze activiteiten in de periode van overgang waarin zowel de Ariane 4 als
de Ariane 5 worden gelanceerd.Voordat in 2001 een beslissing wordt genomen over de toekomst van de ondersteunende
programma's zullen alle activiteiten opnieuw worden bezien, mede in het licht
van de overeenkomst tussen de landen over de ontwikkeling en productie van
de Ariane raketten. De betrokken lidstaten zijn begin dit jaar gestart met
de onderhandeling over de verlenging van de overeenkomst, die in 2000 afloopt. c. Indicatie Nederlandse inschrijvingVoor de duur van de verlenging blijft het Nederlandse percentage van 1,64%
(5,8 miljoen gulden, 2001 en 2002) in het ARTA programma en 1,8% (1 miljoen
gulden, 2001) in het Infrastructuur programma ongewijzigd.De deelname aan het CSG Kourou programma wordt volgens de huidige methodiek
berekend en zal voor het jaar 2001 3,42% (6 miljoen gulden) zijn.In totaal gaat het om 12,8 miljoen gulden tot en met 2002 voor deze drie
vervolgprogramma's. 8. VEGA a. Summiere beschrijving programmaHet VEGA programma richt zich op de ontwikkeling van een kleine lanceerder.
De VEGA lanceerder zal kleine satellieten (maximaal 1000 kg) in een polaire
of zonsynchrone baan met een hoogte van 700 km kunnen brengen. De kleine lanceerder
speelt daarbij in op de trend die de laatste jaren is ontstaan waarbij kleine
satellieten worden gebruikt voor wetenschappelijke en aardobservatie missies.
Tot nu toe worden de Europese kleine satellieten voor deze doeleinden voornamelijk
met Amerikaanse draagraketten gelanceerd.Dit programma wordt in twee stappen uitgevoerd. Tot deelname aan de eerste
stap, het opstellen van een bindend industrieel voorstel, is in juni 1998
in Brussel besloten. Nederland neemt aan deze stap deel met 2%. Besluitvorming
over de tweede stap staat geagendeerd voor de MC.De noodzaak van het programma is echter onderdeel van discussie binnen
ESA. De goedkeuring van het programma zal o.a. afhangen van de markt voor
deze kleine lanceerder en de kosten van een lancering. De mogelijkheid bestaat
dat de lidstaten het niet eens worden op dit gebied en dat het programma wordt
opgeschoven. De industrie heeft inmiddels aangegeven dat de hiervoor gestelde
doelstelling van 15% reductie, t.o.v. de momenteel geldende marktprijs, met
zekerheid kan worden gerealiseerd. b. Nederlands belangHet VEGA programma zal integraal onderdeel uitmaken van de Europese lanceerfamilie
en een nu bestaand gat in de onafhankelijke lanceercapaciteit van Europa vullen.
De Nederlandse industrie kan binnen het programma zijn bestaande positie handhaven
en op bepaalde terreinen een betere positie opbouwen. Voor VEGA gelden in
dit verband identieke overwegingen als bij het Ariane 5 lus programma.Op basis van de voorstellen van de eerste fase is Fokker Space geselecteerd
voor de ontwikkeling van de verbindingstructuur tussen de eerste en tweede
trap. Daarnaast liggen er mogelijkheden voor:– SPE voor de ontsteker voor de derde bovenste trap;– het NLR voor de aërodynamisch beproeving van de lanceerder; – TNO-PML voor de akoestische beproeving;– Bradford Engineering voor de koud-gas besturings-hardware van
de bovenste trap. c. Indicatie Nederlandse inschrijvingEen deelname van 2,75% maakt het mogelijk om de verbindingstructuur, de
ontstekers voor de derde trap en de koud-gas besturings-hardware te kunnen
ontwikkelen. In totaal gaat dat om een Nederlandse bijdrage van 19,2 miljoen. 9. «Future Launcher Technologies Programme»
(FLTP) a. Summiere beschrijving programmaOm de Europese onafhankelijke toegang tot de ruimte ook in de toekomst
zeker te stellen, dient Europa zich voor te bereiden op de ontwikkeling van
een herbruikbare lanceerder. In het FLTP zijn de voorbereidende werkzaamheden
voor de ontwikkeling van een dergelijke lanceerder gebundeld. Dit in reactie
op de ontwikkelingen in de VS, waar de laatste jaren een aantal grote ontwikkeling-
en demonstratieprogramma's voor een herbruikbare lanceerder in gang zijn gezet
(X 33, X34).Op termijn moeten deze ontwikkelingen in Europa leiden tot een herbruikbare
lanceerder die de kosten voor het in de ruimte brengen met een factor van
meer dan 10 vermindert.De opzet van het FLTP verschaft een effectieve wijze van voorbereiding
op de uiteindelijke ontwikkeling van een herbruikbare lanceerder, omdat het
wordt aangestuurd door de eisen vanuit de toekomstige systemen. Bovendien
zullen lopende nationale activiteiten van de verschillende landen (zoals Sänger –
Duitsland, Prepha – Frankrijk en Hotol – Verenigd Koninkrijk)
in het programma worden ingebracht.De technologieën die in FLTP worden ontwikkeld, kunnen op den duur
ook worden toegepast in de bestaande lanceerders. De uiteindelijke ontwikkeling
van een herbruikbare lanceerder wordt niet voorzien voor 2015. b. Nederlands belangNederland is enige jaren geleden op een bescheiden schaal gestart met
de ontwikkelingen voor een herbruikbare lanceerder en wel op de gebieden waarop
de industrie een positie heeft in het Ariane lanceerprogramma. Dit nationale
programma, AEOLUS genaamd, richtte zich op hete structuur delen en herbruikbare
ontstekers. Dit programma is reeds ingebracht in de voorloper van het FLTP,
het ESA programma FESTIP. In het FLTP kunnen de activiteiten van AEOLUS verder
worden uitgewerkt.Het AEOLUS team (samenwerking van o.a. Fokker Space, SPE, TU Delft en
het NLR) heeft door het FLTP de mogelijkheid om de ontwikkeling van hete structuren
voor bewegende delen in het programma onder te brengen. SPE kan binnen het
programma de technologie ontwikkeling van de volgende generatie herbruikbare
ontstekers en daarvan afgeleide toepassingen onderbrengen. c. Indicatie Nederlandse inschrijvingVoor de uitvoering van deze ontwikkelingen is een deelname op een niveau
van 2 tot 4% procent nodig. Bij een lagere inschrijving zal het resterende
budget voor nationale flankerende activiteiten worden ingezet. De kosten hiervan
bedragen maximaal 6,1 miljoen gulden tot en met 2001. 10. Exploitatie-programma voor het Internationale Ruimtestation
(ISS) a. Summiere beschrijving programmaVoorzien is dat het ISS van 2000 tot en met 2013 gebruikt zal worden door
de deelnemende landen (VS, Russische Federatie, Japan, Canada en ESA landen,
waaronder Nederland). De kosten voor het in stand houden en het gebruik van
ISS moeten door die deelnemende landen worden gedragen. Deze kosten zijn verdeeld in vaste en variabele kosten.Onder de vaste kosten vallen activiteiten als operaties van de Europese
elementen, zoals het Columbus Laboratorium, het ATV, de ERA, onderhoudsactiviteiten
tijdens gebruik en reserveonderdelen. Ook zal NASA gecompenseerd moeten worden
voor diverse activiteiten, zoals operaties en transport van logistieke zaken
(brandstof, water, voedsel, enz.) zowel van als naar het ISS. Onder de variabele
kosten zijn opgenomen activiteiten als data-verbindingen voor experimenten,
vervoer en coördinatie van experimenten, ondersteuning van experimenten-centra
en programma integratie.In het exploitatie-programma zijn geen fondsen opgenomen voor het daadwerkelijke
gebruik van ISS. Hiervoor worden binnen ESA andere programma's gedefinieerd. b. Nederlands belangNederland heeft in 1995 besloten aan de bouw van het ISS mee te doen vanwege
het politieke belang van deelname aan dit grootste samenwerkingsprogramma
ter wereld en vanwege industrieel/technologische overwegingen. Het wetenschappelijk
belang werd in 1995 minder hoog ingeschat. De hoogte van de inschrijving in
1995 reflecteert deze benadering. De 1% deelname is binnen ESA een politiek
aanvaardbare minimale deelname (1/4 van het BNP percentage). Naast de deelname
aan het ISS ontwikkelingsprogramma participeert Nederland in een aantal aan
ISS gerelateerde programma's, waaronder de bouw van de ERA (met Fokker Space
als hoofdaannemer) en de bouw van diverse laboratorium-faciliteiten.Nederland is volkenrechtelijk gebonden om deel te nemen aan het exploitatie-programma
op basis van:– de IGA, een volkenrechtelijke overeenkomst die in januari 1998
door Nederland is ondertekend en waarvan de ratificatie op korte termijn zal
plaatsvinden.– de programma declaratie voor bemande ruimtevaart. Dit is een overeenkomst
binnen de conventie van het Europese ruimtevaart agentschap ESA die door Nederland
tijdens de MC van 1995 is aanvaard.Nederlandse deelname versterkt daarnaast de positie van ESTEC, van waaruit
het management van het Europese deel van de ISS exploitatie zal worden gevoerd.
Het Directoraat voor Bemande Ruimtevaart van ESA is in Noordwijk gevestigd,
evenals overigens de wetenschappelijke, aardobservatie en technologie divisies
van ESA. T.b.v. het bemande ruimtevaart programma is bij ESTEC het ERASMUS
gebouw geplaatst. Dit gebouw zal de rol van Gebruikers Informatie Centrum
(GIC) voor het ISS vervullen. Het GIC verschaft de gebruiker toegang tot het
ISS wanneer hij er voor het eerst gebruik van wil maken. Daarnaast
heeft ESA gepland om alle informatie aan o.a. televisie, pers, scholen en
publiek via het GIC te laten lopen. Vanwege deze activiteiten is de verwachting
dat Noordwijk voor zowel het grote publiek als voor de insider een grote bekendheid
krijgt als het Europese centrum voor ISS. Naast de GIC functie zullen in het
ERASMUS gebouw ook technische faciliteiten voor het gebruik van ISS gevestigd
zijn, zoals bijv. het European Drawer Rack, een universele faciliteit voor
kleine experimenten.Aanvullende argumenten vormen de opdrachten die de Nederlandse industrie
zal kunnen verwerven alsmede de toenemende interesse vanuit de wereld van
het wetenschappelijk en toegepast onderzoek. c. Indicatie Nederlandse inschrijvingHet voorstel dat op de MC staat geagendeerd, houdt in dat voor de vaste
kosten het niveau van 1% dat in 1995 werd afgesproken, tijdens de MC in Toulouse,
blijft gehandhaafd.Echter, op de landen met een hogere return dan het Toulouse niveau zal
een beroep worden gedaan om hun bijdrage op te hogen tot het niveau van hun
industriële retour. Nederland is één van de landen met
een hogere retour (3,5%) en de verwachting is dat Nederland derhalve voor
en tijdens de conferentie zwaar onder druk zal worden gezet om met een hogere
bijdrage in te stemmen. Hierbij zullen als argumenten worden gebruikt de positie
van ESTEC, de te verwachten industriële opdrachten alsmede het feit dat
het exploitatie programma tevens voorziet in het onderhoud van elementen (zoals
ERA, waarbij Fokker Space hoofdaannemer is), die buiten het ISS ontwikkelingsprogramma
om zijn gefinancierd.Volgens de Toulouse declaratie dienen de variabele kosten te worden bepaald
op basis van het daadwerkelijke gebruik. Omdat het nu nog niet mogelijk is
dit te bepalen, wordt het Toulouse niveau van 1% gevolgd. Zo snel als mogelijk
zal ESA de bijdragen berekenen op basis van het daadwerkelijke en voorziene
gebruik. In de brief aan de Tweede Kamer i.v.m. de ESA-MC in 1995 is gemeld
dat de variabele kosten ook nationaal zoveel mogelijk gedragen moeten worden
door de gebruikers (TK 1995–1996, 24 446, nr. 1).Vertaald in Nederlandse guldens betreft het hier een totale bijdrage die
varieert tussen 7,6 (1%) en 26,6 (3,5%) miljoen gulden voor de eerste periode
van de exploitatie fase. Een-derde hiervan heeft betrekking op de variabele
kosten. 11. Het «Future Microgravity Programme» a. Summiere beschrijving programmaNaar verwachting zal het onderzoek onder condities van bijna-gewichtloosheid
(microgewicht) één van de belangrijkste gebruikersdisciplines
worden van het ISS. Op dit moment loopt hiertoe binnen ESA een programma dat
zich met name richt op meer fundamenteel onderzoek op dit gebied aan boord
van kleine raketten, onbemande satellieten en de Space Shuttle. De in dit
programma beschikbare middelen en de looptijd zijn echter ontoereikend om
een goede voorbereiding van het onderzoek op ISS mogelijk te maken.Het nieuwe programma bestaat uit twee «slices», waarvan de
eerste op de conferentie ter goedkeuring voorligt. In deze eerste slice wordt
continuïteit geboden aan de eerder genoemde experimenteer-mogelijkheden
en worden voorbereidende activiteiten voor het gebruik van het ISS gestart.
Nieuw ten opzichte van het lopende programma is de sterkere nadruk die wordt
gelegd op onderzoek gericht op het vinden van praktische (technologische)
toepassingen op aarde. De belangstelling hiervoor is de afgelopen jaren zowel
in wetenschappelijke als industriële kring sterk in opkomst. Daarnaast
is nieuw de aandacht voor fundamentele fysica en het voorbereidend onderzoek.Over de tweede slice zal in 2001 besloten moeten worden. Centraal hierin
staat de voorbereiding op het gebruik van de Europese laboratorium faciliteiten
in het Columbus laboratorium. b. Nederlands belangTegengesteld aan de verwachtingen uit 1995, is ook in Nederland de belangstelling
voor het microgewichtonderzoek belangrijk toegenomen. In het afgelopen jaar
is zelfs sprake van een bijna vertienvoudiging van het aantal experiment voorstellen
met Nederlandse betrokkenheid. Opmerkelijk hierbij is het aandeel van applicatie
georiënteerd onderzoek, met name op het gebied van de geneeskunde, de
biotechnologie en het onderzoek aan geavanceerde materialen.Bovendien geldt het argument dat de Nederlandse industrie op deze niche-markt
goed aanwezig is en technologisch hoogstaand werk weet te verwerven. Op een
aantal gebieden (glovebox, bloeddrukmeter) is Nederland zelfs marktleider. c. Indicatie Nederlandse inschrijvingNederland onderschrijft het belang van dit programma. Vanwege de huidige
budgettaire druk kan tijdens de MC in mei echter nog niet worden ingeschreven.
Bekeken wordt vanaf welk tijdstip dit wel mogelijk is. BIJLAGE 2 Financiële consequenties van de Nederlandse positie
tijdens de ESA-MC ProgrammaDeelname
%Omvang (mln NLG) ministerie (s)1Looptijd Science4,73%OCenW:
max. 189,51999–2003 Algemeen budget4,73%EZ:
76     Galileo, fase B0–2,5%EZ:
max 2,21999–2001     EOEPmax 3%VenW:
16,72000–2008   OCenW: 16,7   EZ:
16,7     ARTES 3, multimedia0 – 1%EZ:
max 6,71999–2002     ARTES 1, 3e periode4,73%EZ:
5,32000–2005     Ariane 5 Plus, stap 21,7%EZ:
17,72000–2003     Ariane 5 ARTA1,64%EZ: 5,82001–2002Ariane Infrastructuur1,8%EZ: 12001 CSG Kourou3,42%EZ:
62001     VEGA, stap 22,75%EZ: 17,51999–2003    FLTP2 – 4%EZ: max 6,11999–2001    ISS exploitatie   vaste en variabele kosten1% –
EZ: 0,75%EZ: 5,72001–2004  OCenW: 0,25%OCenW:
1,9 1 Prijspeil '98 en wisselkoers '99. BIJLAGE 3 Het voorstel van de Directeur-Generaal van ESA voor een Europees
ruimtevaartbeleid: «ESA's evolutie naar meer applicaties en meer Europa»Het voorstel voor de evolutie van ESA is gebaseerd op een aantal strategische
aspecten, prioriteitstellingen en beleidsuitgangspunten.Basis van de strategie is een viertal strategische assen:1. Vergroten van wetenschappelijke kennis Dit heeft betrekking op de exploratie van het heelal en in het bijzonder
het eigen zonnestelsel; een beter begrip van het aardse milieu, de aardse
atmosfeer en het klimaat en de interacties tussen de componenten van onze
planeet (atmosfeer, oceanen en land). Dit heeft ook betrekking op het gebruik
van de specifieke karakteristieken van het ruimtelijk milieu – zoals
microgewicht – door de gehele wetenschappelijk gemeenschap;2. Verbeteren van de levenskwaliteit Dit heeft betrekking op de ontwikkeling van communicatiesystemen, het
beheer van aardse bronnen, de bescherming van het milieu, de weersvoorspelling,
het voorspellen van natuurrampen en de ontwikkeling van nieuwe diensten. Een
en ander leidt tot veelvoudige socio-economische voordelen;3. Versterking van de Europese capaciteiten Hieronder valt een onafhankelijke toegang to de ruimte, de ontwikkeling
van onafhankelijke satellietnavigatie systemen, aardobservatie en bemande
ruimtevaart;4. Ontwikkeling van een Europese industrie op het gebied van innovatie
en «added value» diensten Dit resulteert in de creatie van hoogwaardige werkgelegenheid en inkomsten
en heeft betrekking op communicatie, lanceerders, aardobservatie markten en
de overdracht van technologie. Hiervoor zijn specifieke acties nodig gericht
op de ondersteuning van industriële concurrentie, bevorderen van innovatie
en het stimuleren van het gebruik van ruimtetechnologie voor aardse toepassingen.Het voorstel stelt dat het een prioriteit is voor Europa om de huidige
positie te consolideren, te verbeteren en nieuwe posities te ontwikkelen.Europa dient:– een leidende partner te blijven op het gebied van de wetenschap; een volwaardige partner te zijn in het Internationale ruimtestation; de onafhankelijke toegang tot de ruimte en haar deel in de commerciële
lanceerdersmarkt te waarborgen.– het aandeel in de telecommunicatie en multimedia markt uit te
breiden, want dit zijn de belangrijkste markten voor de 21e eeuw; een belangrijke partner te zijn voor het begrip en de monitoring van
de Aarde, want Europa heeft een verantwoordelijkheid t.o.v. het milieu van
de aarde en haar duurzame ontwikkeling; haar aandeel in de markt voor aardobservatie uit te breiden, om de positie
van Europa op deze zich ontwikkelende markt te waarborgen; technologie onderzoek en ontwikkeling te vergroten en te harmoniseren,
om de basis voor het toekomstige concurrentievermogen van de Europese industrie
te garanderen– een onafhankelijke capaciteit te ontwikkelen, zodat Europa de
mogelijkheid heeft om de volgende generatie van civiele positionering-systemen
te beheersen; een majeure partner te zijn in de ontwikkeling van toekomstige wereld
omvattende systemen, zoals voor het beheer van natuurrampen en de monitoring
van meteorieten; een satelliet infrastructuur te promoten als een aanwinst voor Europa's
buitenlands- en veiligheid beleid. De uitgangspunten van het toekomstig beleid zijn: • meer en beter EuropaIn het voorstel wordt gepleit voor een gezamenlijke en gecoördineerde
aanpak waarbij alle Europese actoren – publiek en privaat – zijn
betrokken. Daarbij dienen de nationale belangen gerespecteerd en ingepast
te worden in de gemeenschappelijke Europese belangen.De publieke actoren die worden geïdentificeerd zijn:a) nationaal: overheden en nationale ruimtevaart agentschappen;b) intergouvernementeel: ESA, EUMETSAT, etc,c) gemeenschapsniveau: de Europese Unie institutiesGesteld wordt dat het van groot belang is dat deze drie niveau's meer
met elkaar samenwerken om gezamenlijk meer ruimtevaart-activiteiten tot stand
te brengen. Daartoe zou er een gecoördineerd beleid en een gezamenlijke
strategie moeten worden ontworpen; een coherente set van programma's zou moeten
ontstaan, waarbij de belangen en capaciteiten van alle lidstaten aan bod komen;
en ook zou een netwerk van de publieke technische centra van ESA en de lidstaten
moeten ontstaan. • meer private initiatievenEen grotere betrokkenheid van de private sector dient te worden gestimuleerd.
Op den duur dient deze sector de stimulator achter de groei van de Europese
ruimtevaart-activiteiten te zijn. • meer synergieEr dient meer synergie te komen tussen de ontwikkeling van technologie
van civiele- en veiligheidsprogramma's; de overgang van wetenschap naar toepassingsgerichte
activiteiten dient te worden bevorderd en er zou een gezamenlijke infrastructuur
moeten worden gebruikt voor wetenschap en technologie (bijv. het internationale
ruimtestation). • meer internationale samenwerkingDe huidige vruchtbare samenwerking met internationale partners kan worden
uitgebreid; een gezamenlijke Europese strategie vice versa niet-Europese partners
dient te worden ontwikkeld en het gebruik van ruimtetechnologie en data in
opkomende landen dient te worden bevorderd. BIJLAGE 4 Lijst met afkortingen AEOLUSAdvanced
Earth to Orbit Launcher Upgrade Studies ARTAAriane-5 Research
and Technology Accompaniment Programme ARTESAdvanced Research
in Telecommunications Systems ASIAgenzia Spaziale Italiana ATVAutomated
Transport Vehicle AWTAdviesraad voor Wetenschaps- en TechnologiebeleidBCRSBeleidscommissie Remote Sensing BNPBruto Nationaal
Product CNESCentre National d'Etudes Spatiales CSGCentre
Spatial Guyanais DGDirecteur-Generaal van ESA DLRDeutsches
Zentrum für Luft- und Raumfahrt e.V. EEMEarth Explorer MissionsENVISATEnvironmental Satellite EOEPEarth Observation
Envelope Programme ERAEuropean Robot Arm ERSEuropean
Remote Sensing Satellite ESTECEuropean Space Research and Technology
Centre EUEuropese Unie EUMETSATEuropean Organisation
for Meteorological Satellites EWMEarth Watch Missions FESTIPFuture
European Space Transportation Investigations Programme FIRSTFar-Infrared
and Submillimeter Telescope FLTPFuture Launcher Technologies ProgrammeGICGebruikers Informatie Centrum GNSSGlobal Navigation
Satellite System GOCEGravity and Steady-State Ocean Circulation
Explorer GPSGlobal Positioning System IGAInter Governmental
Agreement ISOInfrared Space Observatory ISSInternational
Space Station KNMIKoninklijk Nederlands Meteorologisch InstituutMCESA-ministerconferentie METOPMeteorological Operational
Satellite MKBMidden- en Klein Bedrijf MSGMeteosat
Second Generation NASANational Aeronautics and Space AdministrationNIOZNederlands Instituut voor Onderzoek der Zee NISONetherlands
Industrial Space Organisation NIVRNederlandse Instituut voor Vliegtuigontwikkeling
en Ruimtevaart NLRNationaal Lucht- en RuimtevaartlaboratoriumNRTNIVR Ruimte Technologieprogramma NWONederlandse
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek OMIOzon Monitoring
Instrument PIPrincipal Investigator RIVMRijksInstituut
voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne ROWACommissie voor
Remote Sensing Onderzoek Water RWSRijksWaterStaat SAXSatellite
per Astronomia in raggi-X SciamachyScanning Imaging Absorption
Spectrometer for Atmosperic Cartography SPEStork Product EngineeringSRONStichting Ruimteonderzoek Nederland TNO-PMLNederlandse
Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek – Prins
Maurits Laboratorium TNO-TPDNederlandse Organisatie voor Toegepast
Natuurwetenschappelijk Onderzoek – Technisch Physische Dienst TRPESA
Technology Research Programme XMMX-ray Multi-Mirror observatoryXNoot1Voor de onderbouwing van het voorstel van de DG, zie bijlage 3. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24446-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl