Betalingsverkeer; Brief regering; Betaalfaciliteiten voor coffeeshops en andere integriteitgevoelige sectoren
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139990
 2009-2010
 
 27 863
 Betalingsverkeer
 
 
 
 
 Nr. 
 35
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 18 januari 2010
 
 In de afgelopen twee jaar hebben mij verschillende signalen bereikt waaruit
blijkt dat coffeeshops in toenemende mate hinder ondervinden bij het verkrijgen
of behouden van een betaalfaciliteit. Ook andere integriteitgevoelige sectoren
zoals de sexindustrie hebben aangegeven problemen te ondervinden. Uw Kamer
heeft bij diverse gelegenheden aandacht hiervoor gevraagd. In de beantwoording op deze kamervragen heb ik aangegeven dat ik
de dreigende situatie dat coffeeshops van iedere vorm van bancaire dienstverlening
uitgesloten worden ongewenst vind. Voorts heb ik aangegeven dat het Ministerie
van Financiën met de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) en andere
betrokkenen in overleg zou treden om te bewerkstelligen dat banken aan coffeeshops
een pakket aan primaire betaaldiensten aanbieden.
 
 Er is in de afgelopen maanden goed overleg geweest met de NVB en vertegenwoordigers
van de coffeeshopbranche. Daarbij is naar voren gekomen dat verschillende
banken beleid hebben vastgesteld dat ertoe strekt dat zij hun bestaande bancaire
relaties met coffeeshops beëindigen en geen nieuwe relaties met coffeeshops
aangaan. De terughoudendheid van banken bij het verlenen van betaaldiensten
aan coffeeshops en andere integriteitgevoelige sectoren is grotendeels gebaseerd
op zorgen die bij de banken leven over de verenigbaarheid van die dienstverlening
met de op hen rustende verplichtingen op het terrein van de integere uitoefening
van hun bedrijf (artikel 3:10, eerste lid, van de Wet op het financieel toezicht:
Wft). Zo dient een bank tegen te gaan dat de bank, haar werknemers of haar
cliënten het vertrouwen in de bank of in de financiële markten schaden
of kunnen schaden. Verder dienen banken te beschikken over procedures en maatregelen
met betrekking tot de acceptatie van cliënten. Deze procedures en maatregelen
zijn erop gericht om de identiteit van een cliënt vast te stellen en
zijn identiteit te verifiëren alsmede om cliënten producten of diensten
op risico’s te classificeren. Deze zogenoemde customer due dilligence-regelgeving
is nader uitgewerkt in de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren
van terrorisme (WWFT). Bij coffeeshops worden mogelijke witwasrisico’s
gezien vanwege de grote contante geldstroom en de onduidelijke
herkomst en besteding van dit geld.
 
 Verschillende mogelijke oplossingen zijn tijdens de besprekingen met betrokkenen
de revue gepasseerd. Eerder heb ik gemeld dat gesproken is over de oprichting
van een «white label» bank, een stichting of BV die als bank fungeert
voor cliënten die elders worden geweigerd. Er blijkt echter geen levensvatbare
business case voor een dergelijke «white label» bank te maken.
De kosten die een dergelijke bank zou moeten maken, kunnen met een beperkte
dienstverlening – alleen betaaldiensten – en een beperkt cliëntenbestand
niet worden terugverdiend. Een ander voorstel dat is besproken, het onderbrengen
van «unbankable» cliënten bij een overheidsinstelling, is
mijns inziens onwenselijk. Ik onderschrijf de stelling van de Adviescommissie
Toekomst Banken dat de overheid geen bancaire taken op zich zou moeten nemen
om de publieke nutsfuncties van banken te waarborgen. De optie om banken wettelijk
te verplichten om coffeeshops of andere integriteitgevoelige sectoren een
betaalrekening te verstrekken heeft evenmin mijn voorkeur, omdat hiermee de
contractvrijheid wordt doorbroken. Bovendien zou een acceptatieplicht door
de banken als een vrijwaring opgevat worden, die de customer due dilligence-regelgeving
zou ondermijnen.
 
 Voor de besprekingen met betrokkenen zijn de ontwikkelingen in de jurisprudentie
zeer relevant. Waar eerder – in de periode dat opzeggingen incidenteel
voorkwamen – de rechter oordeelde dat het risico van reputatieschade
voldoende zwaarwegend werd geacht om de bankrelatie met de cliënt te
kunnen opzeggen, is de jurisprudentie in het afgelopen jaar specifieker geworden.
Het Hof in Leeuwarden oordeelde dat in een zaak waarbij de coffeeshop nog
een bankrekening bij een andere bankinstelling had, het de bank was toegestaan
tot opzegging van de bancaire relatie over te gaan.
Het oordeel van het Hof in Arnhem viel echter anders uit in een zaak waar
de coffeeshop niet over een alternatief beschikte. Het Hof oordeelde hier
dat de betrokken bank onvoldoende had onderbouwd dat het enkele feit dat een
exploitant van een coffeeshop bij die instelling betaalrekeningen aanhield
een reëel gevaar vormde voor imagoschade c.q. waardedaling of strafrechtelijke
vervolging van de instelling.
 
 Het Ministerie van Financiën heeft eveneens met De Nederlandsche
Bank overlegd over de bancaire dienstverlening aan coffeeshops. De Nederlandsche
Bank heeft aangekondigd guidance over de WWFT te ontwikkelen. Hierin zal onder
meer worden aangegeven hoe bancaire dienstverlening – betaaldiensten
in het bijzonder – met passende waarborgen aan integriteitgevoelige
sectoren kan worden verleend. DNB verwacht dergelijke guidance in april te
kunnen publiceren.
 
 Vanuit mijn perspectief is het noodzakelijk dat zeker gesteld wordt dat
naast legale ook gedoogde bedrijven toegang hebben tot betaalfaciliteiten.
Deze bedrijfstakken categoraal uitsluiten van betaalfaciliteiten die noodzakelijk
zijn voor een maatschappelijk geaccepteerde deelname aan het economisch verkeer,
is ongewenst. Een bank moet evenwel tegen misbruik kunnen optreden en een
individuele afweging kunnen maken of zij een cliënt al dan niet wil accepteren;
de toegang tot betaalfaciliteiten is geen absoluut recht. Hoewel ik regelgeving
niet uit wil sluiten, heeft een oplossing waarbij banken vrijwillig coffeeshops
blijven accepteren – met inachtneming van de customer due dilligence-regelgeving –
mijn voorkeur.
 
 Ik heb de NVB daarom uitdrukkelijk verzocht haar leden te vragen het beleid
van banken van categoraal weigeren van coffeeshops te herzien. In plaats daarvan
zou een individuele toetsing kunnen plaatsvinden van de mate waarin
een specifieke coffeeshop een acceptabel of een onacceptabel risico vormt
voor de bank. De voorzitter van de NVB heeft mij toegezegd dat de banken hiertoe
bereid zijn. Banken zullen de rekeningen van coffeeshops waarmee zij reeds
een relatie hebben niet beëindigen op de enkele grond van de exploitatie
van een coffeeshop. Een bank zal de relatie met een bestaande cliënt
wel kunnen heroverwegen, ondermeer indien zij het gerechtvaardigde vermoeden
heeft dat haar dienstverlening wordt of is misbruikt, het vertrouwen van de
bank in de cliënt wordt of is geschaad of indien de bank beargumenteerd
van mening is dat de voortzetting van de dienstverlening tot onacceptabele
risico’s leidt. De NVB heeft ook aangegeven dat banken bereid zijn aanvragen
voor nieuwe betaalfaciliteiten voor coffeeshops in behandeling te nemen en
dergelijke aanvragen individueel te beoordelen. Daarbij kunnen banken wel
zodanige beheersmaatregelen willen treffen dat zij tenminste kunnen voldoen
aan de eisen zoals vastgelegd in WWFT en Wft. Eén van de mitigerende
maatregelen die banken zouden kunnen nemen is het beperken van de stroom van
contant geld door met de coffeeshop af te spreken dat deze het gebruik van
giraal geld (PIN-pas, creditcard of chipknip) in zijn bedrijf zal bevorderen.
Eén van de grootste risico’s van een relatie met een coffeeshop
is namelijk de contante geldstroom, Een dergelijke afspraak past mijns inziens
ook in de maatschappelijke tendens van veilig en efficiënt ondernemen,
zoals vastgelegd in het Convenant Betalingsverkeer 2005.
 
 De afspraak die ik met de NVB heb gemaakt geldt nadrukkelijk voor betaalfaciliteiten.
Zonder een pakket primaire betaalfaciliteiten is het immers praktisch onmogelijk
om aan het maatschappelijk verkeer deel te nemen. Knelpunten die zich op andere
terreinen van bancaire dienstverlening voordoen – zoals kredietverlening
aan raamexploitanten – zijn mijns inziens van een andere orde. Het ontbreken
van kredietfaciliteiten kan een bedrijf weliswaar ernstig in zijn ontwikkeling
belemmeren, maar voor de bank impliceert kredietverstrekking een veel grotere
betrokkenheid bij de cliënt dan bij het leveren van betaalfaciliteiten.
Banken moeten daarom de ruimte hebben om geen krediet te verstrekken aan groepen
bedrijven die zij op basis van hun eigen «business principles»
niet willen financieren.
 
 Ik vertrouw erop dat de toezegging van de NVB in combinatie met de WWFT-guidance
die door DNB wordt opgesteld, zowel banken als goedwillende coffeeshops alsmede
andere bedrijven in integriteitgevoelige sectoren in staat zullen stellen
om op passende wijze relaties inzake primaire betaalfaciliteiten te onderhouden.
Ik zal de ontwikkelingen monitoren, uw Kamer informeren en zo nodige nadere
stappen zetten.
 
 De minister van Financiën,
 W. J. Bos
 
 
 
 
 Vragen van de leden Azough en Vendrik d.d. 20 februari 2008 (Kamerstukken
II, 2007/2008, Aanhangsel Handelingen 1761); vragen van de leden Tang, Vos
en Bouwmeester d.d. 16 januari 2009 (Kamerstukken II, 2008/2009, Aanhangsel
Handelingen 1461); vragen van de leden Joldersma, De Nerée tot Babberich
en Van Haersma Buma d.d. 10 februari 2009 (Kamerstukken II 2008/2009,
Aanhangsel Handelingen 1858), vragen van het lid Van der Ham d.d. 10 februari
2009 (Kamerstukken II 2008/2009, Aanhangsel Handelingen 1857) en vragen van
de leden Tang, Vos en Bouwmeester d.d. 9 juni 2009 (Kamerstukken II 2008/2009,
Aanhangsel Handelingen 3134).
 
 
 Hof Leeuwaarden, 15 september 2009, LJN BJ7971.
 
 
 Hof Arnhem, 8 september 2009, LJN BJ7838.